Wikipedija shwiki https://sh.wikipedia.org/wiki/Glavna_stranica MediaWiki 1.46.0-wmf.26 first-letter Mediji Posebno Razgovor Korisnik Razgovor s korisnikom Wikipedija Razgovor o Wikipediji Datoteka Razgovor o datoteci MediaWiki Razgovor o MediaWikiju Šablon Razgovor o šablonu Pomoć Razgovor o pomoći Kategorija Razgovor o kategoriji Portal Razgovor o portalu Nacrt Razgovor o nacrtu TimedText TimedText talk Modul Razgovor o modulu Event Event talk 8 1087 42587354 42585561 2026-05-04T04:44:49Z Aca 108187 + 42587354 wikitext text/x-wiki {{Wiki-obavijest | tekst = Učestvujte u takmičenju '''[[Wikipedija:CEE Proljeće 2026.|CEE Proljeće]]''' i osvojite nagrade! | slika_lijevo = [[Datoteka:CEE Spring CEE.svg|x24px|link=Wikipedija:CEE Proljeće 2026|alt=CEE Spring]] }} {{Wiki-obavijest | tekst = U toku je rasprava o prijedlogu '''[[Wikipedija:Pijaca/Pravila i smjernice#Zaštićivanje|novog pravila]]''' i '''[[Wikipedija:Pijaca/Pravila i smjernice#Dopuna smjernice o prijenosu|dopune postojeće smjernice]]'''. | slika_lijevo = [[Datoteka:Accessories-text-editor.svg|24px|link=|alt=]] }} sir8ka0jcxck88tftkjvkcka88ay3d2 0 1243 42587199 42549651 2026-05-03T18:43:55Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587199 wikitext text/x-wiki {{infobox | title = Ekologija | data1 = [[Datoteka:The Earth seen from Apollo 17.jpg|250px]] | data2 = [[Datoteka:Hawk eating prey.jpg|119px]][[Datoteka:European honey bee extracts nectar.jpg|131px]] | data3 = [[Datoteka:Bufo boreas.jpg|160px]][[Datoteka:Blue Linckia Starfish.JPG|90px]] | data4 = Ekologija se bavi celokupnom životnim opsegom, od bakterija do procesa koji obuhvataju celokupnu planetu. Ecolozi studiraju mnoštvo raznovrsnih i kompleksnih odnosa među vrstama, kao što su [[predacija]] i [[oprašivanje]].}} '''Ekologija''' je nauka o životnoj sredini. Ime nauke potiče od grčkih reči ''oikos'' - dom, domaćinstvo i ''logos'' - nauka, izučavanje. Termin ekologija prvi put je upotrebio nemački biolog Ernest Hekel [[1866]]. godine. U laičkoj javnosti se ovaj termin često koristi kao sinonim za pojam zaštite životne sredine, što nije ispravno jer je zaštita životne sredine samo jedna od oblasti kojima se bavi ekologija.<ref name="Odum05"/><ref name="O'Neill86"/> U suštini, ekologija je naučna disciplina koja proučava raspored i rasprostranjenost živih organizama i biološke interakcije između organizama i njihovog okruženja. Okruženje (životna sredina) organizama uključuje fizičke osobine, koje sumirano mogu da se opišu abiotičkim faktorima kao što su klima i geološki uslovi (geologija), ali takođe uključuje i druge organizme koji dele sa njim njegov ekosistem odnosno stanište. == Polje rada == Ekologija, koja se obično smatra granom biologije, opšta je nauka koja proučava živa bića (organizme). Organizmi mogu biti proučavani na mnogim različitim nivoima, od proteina i nukleinskih kiselina (u [[biohemija|biohemiji]] i [[molekularna biologija|molekularnoj biologiji]]), do ćelija (u [[ćelijska biologija|ćelijskoj biologiji]]), jedinki (u [[botanika|botanici]], [[zoologija|zoologiji]] i ostalim sličnim naukama), i konačno na nivou populacije, zajednica i ekosistema, do biosfere kao celine; zadnjenavedeni nivoi su glavni predmeti ekoloških istraživanja. Ekologija je multidisciplinarna nauka. Zbog usredsređenosti na više nivoe organizacije života i na međuodnos organizama i njihove okoline, ekologija ima snažan upliv na mnoge druge naučne grane, pogotovo na geologiju i geografiju, zatim meteorologiju, pedologiju, hemiju i fiziku. Zato se za ekologiju kaže da je holistička nauka i da objedinjuje tradicionalne nauke (kao npr. biologiju) koje, na taj način, postaju njene subdiscipline i sve zajedno omogućavaju daljnji razvoj ekologije. Kao grana nauke, ekologija ne propisuje šta je "ispravno" a šta "pogrešno". Ipak, učenje o biološkoj raznovrsnosti i s tim povezanim ekološkim temama omogućilo je naučno postavljanje ciljeva envajormentalizma i dalo mogućnost da se s tim povezane teme izražavaju naučnom metodologijom, merenjima i terminologijom. Štaviše, holistički pristup proučavanju prirode podjednako je zastupljen i u ekologiji i u envajormentalizmu. Pogledajmo na koji način ekolog može proučavati život [[pčela]]: bihevioralni odnos među jedinkama neke vrste naziva se bihevioralna ekologija; na primer, proučavanje pčele matice i njenog odnosa prema pčelama radnicima i prema trutovima. svrsishodna aktivnost vrsta naziva se društvenom ekologijom; na primer, aktivnost pčela obezbeđuje oprašivanje biljaka. Pčelinja društva proizvode med koje u ishrani koriste druge vrste, kao npr. medvedi. Odnos između prirodne sredine i živih vrsta naziva se ekologijom prirodne sredine; na primer, način na koji promene u prirodnoj sredini utiču na aktivnost pčela. Pčele mogu početi ugibati zbog promena u prirodnoj sredini (vidi smanjenje broja oprašivača). Dakle, prirodna sredina je istovremeno i uzrok i posledica ovih promena i samim tim je povezana sa opstankom vrsta. === Grane ekologije === Ekologija, kao nauka širokog polja proučavanja, može se podeliti na nekoliko glavnih i sporednih subdisciplina; glavne subdiscipline su (poređane po "gnezdima" od manje obimnih ka obimnijim): * ''bihevioristička ekologija'' koja proučava ekološke i evolucionističke osnove životinjskog ponašanja i ulogu ponašanja u prilagođavanju životinja njihovim ekološkim staništima; * ''populacijska ekologija'' (ili autoekologija) koja se bavi populacijskom dinamikom unutar vrsta i njenom povezanošću sa faktorima prirodne sredine; * ''ekologija životne zajednice'' (ili sinekologija) koja proučava odnose među vrstama u određenoj ekološkoj zajednici; * ''ekologija predela'' koja proučava međuodnose slabije uočljivih delova predela; * ''ekologija ekosistema'' koja proučava razmenu energije i materije kroz ekosisteme; * ''opšta ekologija'' koja se bavi problematikom na makroekološkom nivou. Podela ekologije može biti i na osnovu ciljnih grupa proučavanja: * ekologija [[životinje|životinja]], * ekologija [[biljka|biljaka]], * ekologija [[insekt|insekata]]; ili na osnovu proučavanja određenog ekotopa (arktička ili polarna ekologija, tropska ekologija, pustinjska ekologija) Ekologija umerenih zona takođe može postojati kao posebna subdisciplina, ali, pošto ekologija u celini proučava sve temperaturne oblasti, ova dodatna subdisciplina je suvišna. == Istorija ekologije == Za više informacija pogledajte članak [[Istorija ekologije]]. == Osnovni principi ekologije == === Biosfera i bioraznovrsnost === Za više informacija videti [[biosfera]], [[bioraznovrsnost]] i zajedničke neutralne teorije o bioraznovrsnosti. Savremeni ekolozi smatraju da se ekološka problematika može proučavati na više nivoa: populacijskom nivou (jedinke iste vrste), na nivou [[biocenoza|biocenoze]] (zajednice živih vrsta), na nivou [[ekosistem]]a i na nivou biosfere. Spoljašnji sloj Zemlje sastoji se od nekoliko delova: [[hidrosfera|hidrosfere]] (ili vodenog sloja), [[litosfera|litosfere]] (sloja zemljišta i stena) i [[Zemljina atmosfera|atmosfere]] (ili vazdušnog sloja). [[Biosfera]] (ili sfera života) ponekad se definiše i kao "četvrti omotač" i osnosi se na sve životne pojave na planeti ili na onom delu planete gde postoji život. Ona u znatnoj meri zahvata i ostala tri sloja uprkos činjenici da zapravo na postoje stalni stanovnici atmosfere. U odnosu na veličinu Zemlje, biosfera pokriva samo jedan njen tanak sloj koji se proteže od 11 000 metara ispod površine more pa do 15 000 metara iznad. Život je prvo nastao u hidrosferi, u manjim dubinama, odnosno u fotičkoj zoni (dubini do koje dopire sunčeva svetlost). Tada su se pojavili višećelijski organizmi koji su nastanili [[bentos|bentalnu zonu]] (odnosno, dno mora). Život na kopnu se razvio kasnije, nakon što se formirao [[ozonski omotač]] koji je štitio živa bića od UV (ultraljubičastog) zračenja. Smatra se da je bioraznovrsnost dobila zamah razdvajanjem (ili sudarima) kontinenata. Biosfera i bioraznovrsnost su nerazdvojive osobine Zemlje. Biosfera u sebi sadrži bioraznovrsnost. Ova bioraznovrsnost se istovremeno manifestuje na ekološkom nivou (ekosistem), populacijskom nivou (unutrašnja bioraznovrsnost) i na nivou vrsta (bioraznovrsnost vrsta). Biosfera se sastoji od velikih količina hemijskih elemenata kao što su [[ugljenik]], [[vodik|vodonik]] i [[kiseonik]]. Ostali elementi, kao [[fosfor]], [[kalcij]]um i [[kalij]]um, takođe su važni za život, iako se nalaze u manjim količinama. U ekosistemu i slojevima biosfere postoji stalno kretanje ovih elemenata koji se mogu pronaći i u mineralnim i u organskim oblicima. Pošto je količina raspoložive geotermalne energije prilično mala, sva raznovrsnost funkcionisanja ekosistema je zasnovana na raspoloživoj solarnoj energiji. Biljke i fotosintetički mikroorganizmi pretvaraju svetlost u hemijsku energiju procesom fotosinteze, pri čemu nastaje [[glukoza]] (prosti šećer) i oslobađa se [[kiseonik]]. Tako glukoza postaje sekundarni izvor energije koji omogućuje ekosistemu da funkcioniše. Određeni deo ove glukoze koriste drugi organizmi kao izvor energije, dok se ostali deo glukoze može pretvoriti u druge molekule kao što su npr. [[aminokiselina|aminokiseline]]. Biljke koriste deo ovog šećera, koncentrovanog u obliku nektara, da privuku oprašivače koji tako pospešuju razmnožavanje biljaka. Ćelijska respiracija je proces u kojem organizmi (kao npr. sisari) razlažu glukozu na njene sastavne delove, vodu i [[ugljen-dioksid]] na taj način obnavljajući uskladištenu energiju koju su biljke prvobitno dobile od sunčeve svetlosti. Srazmera između fotosintetičke aktivnosti biljaka i drugih nosioca fotosinteze i respiracije drugih organizama određuje poseban ustroj Zemljine atmosfere, naročito u pogledu količine kiseonika. Atmosferska strujanja mešaju atmosferu i na taj način uravnotežuju odnos elemenata i u područjima intenzivne biološke aktivnosti i u područjima slabije biološke aktivnosti. Voda se razmenjuje između hidrosfere, litosfere, atmosfere i biosfere u pravilnim ciklusima. Okeani, kao veliki rezervoari vode, obezbeđuju toplinsku i klimatsku stabilnost isto kao što se hemijski elementi transportuju zahvaljujući velikim okeanskim strujama. Da bi bolje razumeli funkcionisanje biosfere te poremećaje povezane sa delovanjem čoveka, američki naučnici su napravili umanjenu simulaciju biosfere, nazvanu Biosfera II. === Koncept ekosistema === Za više informacija pogledajte članak [[Ekosistem]]. Prvi zakon ekologije kaže da svaki živi organizam razvija neprekidnu i stalnu vezu sa svim drugim elementima njegove životne sredine. Ekosistem može biti definisan kao stanje gde postoji interakcija između organizama i njihove sredine. Ekosistem se sastoji od dve celine, života (nazvanog biocenoza) i sredine u kojoj život postoji (biotop). Unutar ekosistema, žive vrste su međusobno povezane i zavise jedna od druge preko lanca prehrane te razmenjuju energiju i materiju kako međusobno tako i sa svojom sredinom. Svaki ekosistem može se sastojati od entiteta različite veličine. Manji entitet naziva se mikroekosistem. na primer, [[kamen]] i sav život ispod njega može biti jedan ekosistem. [[Šuma]] može biti mezoekosistem, a ceo ekoregion, zajedno sa rečnim slivom, može biti makroekosistem. Glavna pitanja kod proučavanja ekosistema su: * koliko efikasna može biti kolonizacija sušnih oblasti? * koje su to promene i varijeteti u ekosistemu? * kako se ekosistem ponaša na lokalnom, regionalnom i opštem nivou? * da li je aktuelno stanje stabilno? * kakav je značaj ekosistema? Kakvu korist od odnosa među ekosistemima može imati čovek, pogotovo u nastojanjima da se obezbedi zdrava [[voda]]? Ekosistemi se često razvrstavaju s obzirom na biotope koje proučavaju. Tako se mogu definisati sledeći ekosistemi: * kontinentalni ekosistemi (ili kopneni) kao što su šumski ekosistemi, livadski ekosistemi (livade, stepe, savane) te agroekosistemi (poljoprivredni ekosistemi). * ekosistemi kopnenih voda kao što su lentički ekosistemi ([[jezero|jezera]], bare) ili lotički ekosistemi ([[rijeka (vodotok)|reke]], [[potok|potoci]]) * okeanski ekosistemi ([[more|mora]], [[ocean|okeani]]). Postoji i klasifikacija s obzirom na zajednicu u određenom ekosistemu (npr. ljudski ekosistem). === Dinamika i stabilnost === Za više informacija videti [[biogeohemija]], [[homeostaza]] i [[populacijska dinamika]]. Ekološki faktori koji mogu uzrokovati dinamičke promene unutar celokupne populacije ili unutar pojedinih vrsta u određenoj ekološkoj sredini najčešće se dele na dve grupe: abiotičke i biotičke. U abiotičke faktore ubrajamo geološke, geografske i klimatološke parametre. Biotop je region sa srodnim obeležjima životne sredine u kojem postoji poseban sklop abiotičkih ekoloških faktora. Ti faktori su: * voda, koja je istovremeno i osnovni element živog sveta i njegov milje * vazduh, koji obezbeđuje kiseonik, azot i ugljendioksid za sve žive vrste te proizvodnju i ispuštanje polena i spora * plodna zemlja, koja je u isto vreme i hrana i fizička podrška * plodna zemlja [[PH vrednost|pH]], salinitet, azot i fosfor imaju osobinu da zadržavaju vodu pri čemu je koncentracija tih elemenata vrlo važna * temperatura, koja ne bi smela da dostiže ekstremne vrednosti čak i u slučaju kada neka od živih vrsta može podneti visoke temperature * svetlost, koja ekosistemu obezbeđuje energiju putem fotosinteze * prirodne katastrofe takođe se mogu smatrati abiotičkim faktorima. Biocenoza, ili zajednica, je grupa životinjskih ili biljnih jedinki ili [[mikroorganizmi|mikroorganizama]]. Svaka populacija je posledica akta razmnožavanja unutar jedinki iste vrste te zajedničkog života na određenom mestu u određeno vreme. Kada u određenoj populaciji postoji nedovoljan broj jedinki tada je ta populacija suočena sa izumiranjem; izumiranje vrsta može početi onog trenutka i kada počne opadati broj biocenoza (zajednica) koje se sastoje od predstavnika određene vrste. U malim populacijama, razmnožavanje među bliskim srodnicima može dovesti do smanjenja genetičke raznovrsnosti što može oslabiti samu zajednicu. Biotički ekološki faktori takođe utiču na otpornost zajednice; ovi faktori mogu delovati unutar određene vrste te između više vrsta. Odnosi unutar vrste se uspostavljaju među jedinkama istih vrsta koje, opet, sačinjavaju populaciju. To su odnosi kooperacije i kompeticije (takmičenja) uz podelu teritorije te, ponekad, i hijerarhijski postavljenu organizaciju zajednice. Interakcije između različitih vrsta su brojne i najčešće se opisuju s obzirom na njihov pozitivan, negativan ili neutralan upliv na zajednicu (na primer, simbioza (odnos ++) ili kompeticija (odnos --)). Najznačajniji odnos je odnos grabljivca (pojesti drugog ili sam biti pojeden ), koji nas dovodi do lanca ishrane, bazičnog koncepta u ekologiji (na primer, biljojedi jedu travu, mesojedi jedu biljojede a te mesojede jedu veći mesojedi). Prevelik broj grabljivaca u odnosu na brojnost plena negativno utiče i na zajednicu grabljivaca i na zajednicu lovine tako što smanjena količina hrane i visoka smrtnost mladih jedinki (koje još nisu dostigle punu seksualnu zrelost) mogu smanjiti (ili sprečiti porast) populacije i jednih i drugih. Selektivno izlovljavanje određenih vrsta od strane čoveka je aktuelni primer stanja u kojem postoji veći broj grabljivaca u odnosu na lovinu. Ostali faktori unutar iste vrste uključuju parazitizam, zarazna oboljenja i stalna borba za ograničene resurse u slučaju kada dve vrste dele isto ekološko stanište. Stalna interakcija između različitih živih bića odvija se istovremeno sa stalnim mešanjem minerala i organskih materija koje organizmi koriste za svoj rast, život i reprodukciju, da bi kasnije poslužili kao đubrivo. Ovo stalno kruženje elemenata (posebno ugljenika, kiseonika i azota) te vode jednim imenom se naziva biogeohemijski ciklusi. Ti ciklusi omogućavaju dugotrajnu stabilnost biosfere (ukoliko na trenutak zanemarimo još uvek slabo proučen uticaj ljudskog faktora, ekstremnih vremenskih prilika ili geoloških pojava). Ova samoregulacija, koja se kontroliše povratnom spregom obezbeđuje dugotrajnost ekosistema i naziva se homeostaza. Ekosistem takođe nastoji da se razvije do stanje idealne ravnoteže koje se dostiže nakon sukcesije događaja odnosno klimaksa (na primer, jezerce može da postane tresetište). === Prostorni odnosi i daljnja podela teritorije === Za više informacija videti [[biom]] i [[ekozona]]. Ekosistemi nisu striktno odvojeni jedni od drugih već su u stalnim međuodnosima. Na primer, voda može cirkulisati među ekosistemima u vidu reke ili okeanske struje. Voda i sama po sebi, kao tečna materija, definiše ekosisteme. Pojedine vrste, kao [[lososi]] ili slatkovodne [[jegulje]] stalno se kreću između morskih i slatkovodnih sistema. Odnosi među ekosistemima dovode nas do koncepta bioma. Biom je homogena ekološka formacija koju nalazimo na prostranim oblastima kao što je [[tundra]] ili [[stepa]]. Biosfera u sebi uključuje sve Zemaljske biome - sva mesta na kojima je moguć život - od najviših planina do najdubljih delova okeana. Raspored bioma najčešće korespondira sa geografskom širinom i to od ekvatora do polova, uz različitosti koji su zasnovane na fizičkim karakteristikama sredine (na primer, okeani ili planinski lanci) i na klimi. Te varijacije su povezane sa distribucijom vrsta u skladu s njihovom tolerantnošću na temperaturne ekstreme i/ili na sušu. Na primer, fotosintetičke alge mogu se pronaći samo u fotičkom delu okeana (dokle dopire svetlost), dok se četinari najčešće nalaze u planinskim oblastima. Iako se radi o pojednostavljenju mnogo složenije šeme, geografska širina i visina daju prilično dobar uvid u distribuciju bioraznovrsnosti unutar biosfere. Vrlo uopšteno govoreći, bogatstvo bioraznovrsnosti (kako životinjskih tako i biljnih vrsta) mnogo brže se smanjuje u blizini ekvatora (kao npr. u [[Brazil]]u) nego u blizini polova. Biosfera se takođe može podeliti na ekozone, koje su danas precizno određene i prvenstveno prate granice kontinenata. Ekozone se dalje dele na ekoregione, iako se još uvek ne znaju tačno njihove granice. === Produktivnost ekosistema === U određenom ekosistemu veze među vrstama su zasnovane na hrani te na ulozi svake vrste u lancu ishrane. S obzirom na to, postoje tri vrste organizama: * ''proizvođači'' - biljke, koje imaju sposobnost fotosinteze * ''potrošači'' - životinje, koje mogu biti primarni potrošači (biljojedi), ili sekundarni odnosno tercijarni potrošači (mesojedi). * ''razlagači'' - bakterije, gljivice, koje razlažu sve organske materije i na taj način vraćaju minerale u životnu okolinu. Ove veze formiraju scenario u kojem svaka jedinka jede prethodnu ali i biva pojedena od naredne što se naziva lanac ishrane ili mreža ishrane. U mreži prehrane na svakom nivou ima sve manje organizama kada se prate spojevi mreže uz lanac. Ovakvi koncepti nas dovode do ideja o biomasi (sveukupnoj živoj materiji na određenom mestu), o primarnoj produktivnosti (povećanju količine biljaka u određenom trenutku) i o sekundarnoj produktivnosti (sveukupna živa materija koju proizvode potrošači i razlagači u određenom periodu). Dve zadnje navedene ideje su ključ za razumevanje i evaluaciju kapaciteta ekosistema - broja organizama koji može podneti određeni ekosistem. U svakoj mreži prehrane, energija koja se javlja na nivou proizvođača nikad se u potpunosti ne prenosi do potrošača. Zbog toga je, sa energetske tačke gledišta, za ljudsku vrstu mnogo pragmatičnije da bude primarni potrošač (da se hrani žitaricama i povrćem) nego da bude sekundarni potrošač (hraneći se biljojedima kao što su npr. goveda), a najlošije je da bude tercijarni potrošač (hraneći se mesojedima). Produktivnost ekosistema se ponekad proceljuje poređenjem tri vrste kopnenih ekosistema te svih vodenih ekosistema: * [[šuma|šume]] (1/3 Zemljine kopnene površine) sadrže bogatu biomasu i vrlo su produktivne. Ukupna produktivnost svih svetskih šuma je ravna polovine celokupne primarne produkcije. * [[savana|savane]], pašnjaci i [[močvara|močvare]] (1/3 Zemljine kopnene površine) sadrže oskudniju biomasu ali su takođe produktivne. Ovi ekosistemi su glavni izvori sirovina za ljudsku prehranu. * ekstremni ekosistemi u oblastima sa ekstremnim klimatskim uslovima - [[pustinja|pustinje]] i polupustinje, [[tundra]], [[alpski pašnjaci]] i [[stepa|stepe]] - (1/3 Zemljine površine) imaju siromašnu biomasu i nisku produktivnost. * konačno, morski i slatkovodni ekosistemi (3/4 Zemljine površine) sadrže oskudnu biomasu (ne računajući priobalne zone). Čovekovim delovanjem u nekoliko zadnjih vekova ozbiljno su smanjene površine Zemlje pod šumama (krčenje šuma), a povećan je broj agroekosistema (poljoprivreda). Zadnjih decenija se povećavaju površine sa ekstremnim ekosistemima (stvaranje pustinja). === Ekološki poremećaj === Uopšteno govoreći, ekološki poremećaj nastaje kada životna sredina počne negativno delovati na opstanak živih [[Vrsta (biologija)|vrsta]] ili određene populacije. To se dešava i kad faktori životne sredine počnu gubiti na svom kvalitetu u poređenju sa potrebama živih vrsta i to nakon promene abiotičkih ekoloških faktora (na primer, porast [[temperatura|temperature]] ili smanjenje količine [[kiša|kiše]]). To se takođe dešava kada životna sredina počne negativno delovati na opstanak vrsta (ili populacije) usled pojačane aktivnosti grabežljivaca (na primer, prekomerni [[ribolov]]). Napokon, to se dešava i kad faktori okoline počnu negativno delovati na kvalitet života živih vrsta (ili populacije) usled porasta broja jedinki (prenaseljenost). Ekološki poremećaji mogu biti veći ili manji (i varirati u trajanju od nekoliko meseci do nekoliko miliona godina). Mogu biti biti uzrokovani prirodnim ili ljudskim faktorima. Takođe, mogu zahvatiti jednu vrstu ili manji broj njih, a mogu pogoditi i velik broj njih (vidi članak [[uništenje vrsta]]). Na kraju, ekološki poremećaj može biti lokalni (kao kod izlivanja [[nafta|nafte]]) ili globalni (porast nivoa mora povezan za [[globalno zatopljenje|globalnim zagrevanjem]]). U skladu sa navedenim stepenima ograničenosti, lokalni poremećaj može imati značajne ili manje značajne posledice koje idu od ugibanja većeg broja jedinki pa do potpunog uništenja vrsta. Kakav god bio uzrok, nestajanje jedne ili više živih vrsta redovno uzrokuje poremećaj u lancu ishrane sa dalekosežnim posledicama na opstanak ostalih vrsta. U slučaju globalnog poremećaja posledice mogu biti daleko izraženije; u nekim nestancima vrsta više od 90% vrsta koje su živele u određenom vremenu izumrlo je. Naravno, mora se napomenuti da je nestanak određenih vrsta (kao što su dinosauri) doveo do oslobađanja određenog staništa omogućivši pojavu i diversifikaciju sisara. Ovde je ekološki poremećaj, paradoksalno, pospešio beodiversifikaciju. Ponekad je ekološki poremećaj ograničenog obima i bez većih posledica za ekosistem. Ali, najčešće te posledice traju mnogo duže. U stvari, najčešće se radi o povezanom nizu događaja sa završnim događajem. Na ovoj tački nije moguć povratak na prethodno stabilno stanje i novo stabilno stanje će se postepeno vaspostaviti (vidi homeoreza). Na kraju, isto kao što može izazvati nestanak vrsta, ekološki poremećaj može smanjiti kvalitet života preostalih jedinki. Prema tome, iako se smatra da je raznovrsnost ljudskog roda ugrožena, neki smatraju da je nestanak ljudske vrste vrlo blizu. Bilo kako bilo, epidemije, zagađenje hrane, negativan uticaj onečišćenja vazduha na zdravlje, manjak hrane, manjak životnog prostora, nagomilavanje otrovnog i teško razgradivog otpada te ugrožavanje opstanka ključnih vrsta (veliki majmuni, pande i [[kit]]ovi) takođe su faktori koji utiču na ljudsko blagostanje. U proteklih nekoliko desetaka godina jasno se uočava sve veći uticaj čoveka na ekološke poremećaje. Zahvaljujući tehnološkom napretku i brzom priraštaju stanovništva ljudski rod ima mnogo veći upliv na svoje životno okruženje nego ijedan drugi faktor ekosistema. Neki od najčešće pominjanih primera ekoloških poremećaja su: * permsko-trijasko istrebljenje pre 250 miliona godina * kredno-tercijarno istrebljenje pre 65 miliona godina * globalno zagrevanje povezano sa efektom "staklene bašte". Zagrevanje može prouzrokovati poplave oko delta azijskih reka (vidi takođe ekoizbeglice), češće pojave ekstremnih vremenskih poremećaja i kvalitativne i kvantitativne promene u proizvodnje hrane * pojava rupe u [[ozonski omotač|ozonskom omotaču]] * [[krčenje šuma]] i povećanje pustinja, uz nestanak mnogih vrsta * [[černobilska katastrofa|topljenje nuklearnog jezgra u Černobilju 1986.]] izazvalo je smrt mnogo ljudi i životinja i uzrokovalo brojne mutacije na ljudima i životinjama. Oblast oko nuklearke je napuštena zbog velike količine radijacije ispuštene pri topljenju jezgra. == Reference == {{Reflist|colwidth=30em|refs= <!-- <ref name="Acot97">{{Cite journal |last=Acot |first=P. |title=The Lamarckian cradle of scientific ecology |journal=Acta Biotheoretica |volume=45 |issue=3–4 |pages=185–193 |year=1997 |doi=10.1023/A:1000631103244 }}</ref> <ref name="Aguirre09">{{Cite journal |last=Aguirre |first=A. A. |title=Biodiversity and human health |journal=EcoHealth |year=2009 |doi=10.1007/s10393-009-0242-0 |volume=6 |pages=153–156 }}</ref> <ref name="Allee32">{{Cite book |last=Allee |first=W. C. |title=Animal Life and Social Growth |url=https://archive.org/details/animallifesocial00allerich |publisher=The Williams & Wilkins Company and Associates |location=Baltimore |year=1932}}</ref> <ref name="Allee49">{{Cite book |last1=Allee |first1=W. C. |last2=Park |first2=O. |last3=Emerson |first3=A. E. |last4=Park |first4=T. |last5=Schmidt |first5=K. P. |title=Principles of Animal Ecology |publisher=W. B. Sunders, Co. |year=1949 |page=837 |url=http://www.archive.org/stream/principlesofanim00alle#page/n5/mode/2up |isbn=0-7216-1120-6}}</ref> <ref name="Allègre95">{{Cite journal |last1=Allègre |first1=Claude J. |last2=Manhès |first2=Gérard |last3=Göpel |first3=Christa |title=The age of the Earth |journal=Geochimica et Cosmochimica Acta |volume=59 |issue=8 |year=1995 |pages=1455–1456 |doi=10.1016/0016-7037(95)00054-4 |bibcode=1995GeCoA..59.1445A}}</ref> <ref name="Anderson61">{{Cite journal |last=Anderson |first=J. D. |title=The courtship behaviour of ''Ambystoma macrodactylum croceum'' |journal=Copeia |volume=2 |pages=132–139 |year=1961 |issue=2 |jstor=1439987}}</ref> <ref name="Anderson95">{{Cite journal |last=Anderson|first=P. K. |title=Competition, predation, and the evolution and extinction of Stellar's sea cow, ''Hydrodamalis gigas'' |year=1995 |journal=Marine Mammal Science |volume=11 |issue=3 |pages=391–394 |doi=10.1111/j.1748-7692.1995.tb00294.x }}</ref> <ref name="Avise94">{{Cite book |last=Avise |first=J. |title=Molecular Markers, Natural History and Evolution |publisher=Kluwer Academic Publishers |year=1994 |url=http://books.google.com/books?id=2zYnQfnXNr8C |isbn=0-412-03771-8}}</ref> <ref name="Avise00">{{Cite book |last=Avise |first=J. |title=Phylogeography: The History and Formation of Species |publisher=President and Fellows of Harvard College |year=2000 |url=http://books.google.com/books?id=lA7YWH4M8FUC |isbn=0-674-66638-0}}</ref> <ref name="Begon05">{{Cite book |last1=Begon |first1=M. |last2=Townsend |first2=C. R. |last3=Harper |first3=J. L. |title=Ecology: From Individuals to Ecosystems |year=2005 |edition=4th |publisher=Wiley-Blackwell |page=752 |isbn=1-4051-1117-8 |url=http://ca.wiley.com/WileyCDA/WileyTitle/productCd-1405111178.html}}</ref> <ref name="Benson00">{{Cite journal |last=Benson |first=Keith R. |title=The emergence of ecology from natural history |journal=Endeavour |volume=24 |issue=2 |pages=59–62 |year=2000 |doi=10.1016/S0160-9327(99)01260-0 |pmid=10969480 }}</ref> <ref name="Berryman92">{{Cite journal |last=Berryman |first=A. A. |title=The origins and evolution of predator-prey theory |journal=Ecology |volume=73 |issue=5 |pages=1530–1535 |year=1992 |doi=10.2307/1940005 |jstor=1940005}}</ref> <ref name="Beyer10">{{Cite journal |last1=Beyer |first1=Hawthorne, L. |last2=Haydon |first2=Daniel, T. |last3=Morales |first3=Juan M. |last4=Frair |first4=Jacqueline L. |last5=Hebblewhite |first5=Mark |last6=Mitchell |first6=Michael |last7=Matthiopoulos |first7=Jason |title=The interpretation of habitat preference metrics under use–availability designs |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B |volume=365 |issue=1550 |pages=2245–2254 |year=2010 |pmid=20566501 |pmc=2894962 |doi=10.1098/rstb.2010.0083 }}</ref> <ref name="Boerner82">{{Cite journal |last=Boerner |first=R. E. J. |title=Fire and nutrient cycling in temperate ecosystems |journal=BioScience |volume=32 |issue=3 |pages=187–192 |year=1982 |doi=10.2307/1308941 |jstor=1308941}}</ref> <ref name="Boucher82">{{Cite journal |last=Boucher |first=D. H. |last2=James |first2=S. |last3=Keeler |first3=K. H. |title=The ecology of mutualism |journal=Annual Review of Ecology and Systematics |volume=13 |pages=315–347 |year=1982 |doi=10.1146/annurev.es.13.110182.001531 }}</ref> <ref name="Bronstein01">{{cite journal | last1=Bronstein | first1= J. L. | year=2001 | title=The exploitation of mutualisms | journal=Ecology Letters | volume=4 | pages=277–287 | doi=10.1046/j.1461-0248.2001.00218.x| issue=3 }}</ref> <ref name="Campbell06">{{Cite book |last=Campbell |first=Neil A. |last2=Williamson |first2=Brad |last3=Heyden |first3=Robin J. |title=Biology: Exploring Life |publisher=Pearson Prentice Hall |year=2006 |location=Boston, Massachusetts |url=http://www.phschool.com/el_marketing.html |isbn=0-13-250882-6}}</ref> <ref name="Carpenter01">{{Cite journal |last1=Scheffer |first1=M. |last2=Carpenter |first2=S. |last3=Foley |first3=J. A. |last4=Walker |first4=B. |last5=Walker |first5=B. |title=Catastrophic shifts in ecosystems |journal=Nature |volume=413 |issue=6856 |pages=591–596 |url=http://bio.classes.ucsc.edu/bioe107/Scheffer%202001%20Nature.pdf |doi=10.1038/35098000 |pmid=11595939 |year=2001 |bibcode=2001Natur.413..591S}}</ref> <ref name="Catling05">{{Cite journal |last1=Catling |first1=D. C. |last2=Claire |first2=M. W. |title=How Earth's atmosphere evolved to an oxic state: A status report |journal=Earth and Planetary Science Letters |volume=237 |year=2005 |pages=1–20 |url=http://www.atmos.washington.edu/~davidc/papers_mine/Catling2005-EPSL.pdf |doi=10.1016/j.epsl.2005.06.013 |bibcode=2005E&PSL.237....1C}}</ref> <ref name="Ceballos02">{{Cite journal |last=Ceballos |first=G. |last2=Ehrlich |first2=P. R. |title=Mammal population losses and the extinction crisis |journal=Science |volume=296 |issue=5569 |pages=904–907 |year=2002 |url=http://epswww.unm.edu/facstaff/gmeyer/envsc330/CeballosEhrlichmammalextinct2002.pdf |accessdate=2010-03-16 |doi=10.1126/science.1069349 |pmid=11988573 |bibcode=2002Sci...296..904C}}</ref> <ref name="Clark98">{{Cite journal |last1=Clark |first1=J. S. |last2=Fastie |first2=C. |last3=Hurtt |first3=G. |last4=Jackson |first4=S. T. |last5=Johnson |first5=C. |last6=King |first6=G. A. |first7=M. |last8=Lynch |first8=J. |last9=Pacala |first9=S. |title=Reid's paradox of rapid plant migration |journal=BioScience |volume=48 |issue=1 |year=1998 |pages=13–24 |url=http://www.mathstat.ualberta.ca/~mlewis/publications/25Clark1998B.pdf |doi=10.2307/1313224|display-authors=9 }}</ref> <ref name="Coleman04">{{Cite book |last1=Coleman |first1=D. C. |last2=Corssley |first2=D. A. |last3=Hendrix |first3=P. F. |title=Fundamentals of Soil Ecology |publisher=Academic Press |year=2004 |edition=2nd |isbn=0-12-179726-0 |url=http://books.google.com/books?id=pKKDJwu_OlkC}}</ref> <ref name="Cooper60">{{Cite journal |last=Cooper |first=C. F. |title=Changes in vegetation, structure, and growth of southwestern pine forests since white settlement |journal=Ecological Monographs |volume=30 |issue=2 |pages=130–164 |year=1960 |jstor=1948549}}</ref> <ref name="Cooper61">{{Cite journal |last=Cooper |first=C. F. |title=The ecology of fire |journal=Scientific American |volume=204 |issue=4 |pages=150–160 |year=1961 |doi=10.1038/scientificamerican0461-150 }}</ref> <ref name="Cooper10">{{Cite journal |last=Cooper |first=W. E. |last2=Frederick |first2=W. G. |title=Predator lethality, optimal escape behavior, and autotomy |journal=Behavioral Ecology |volume=21 |issue=1 |pages=91–96 |year=2010 |doi=10.1093/beheco/arp151 }}</ref> <ref name="Cox00">{{Cite journal |last1=Cox |first1=Peter M. |last2=Betts |first2=Richard A. |last3=Jones |first3=Chris D. |last4=Spall |first4=Steven A. |last5=Totterdell |first5=Ian J. |title=Acceleration of global warming due to carbon-cycle feedbacks in a coupled climate model |journal=Nature |volume=408 |pages=184–187 |year=2000 |url=http://quercus.igpp.ucla.edu/teaching/papers_to_read/cox_etal_nat_00.pdf |doi=10.1038/35041539 |pmid=11089968 |issue=6809 }}</ref> <ref name="Cronk01">{{Cite book |last1=Cronk |first1=J. K. |last2=Fennessy |first2=M. S. |title=Wetland Plants: Biology and Ecology |location=Washington, D.C. |publisher=Lewis Publishers |year=2001 |url=http://books.google.com/books?id=FNI1GFbH2eQC |isbn=1-56670-372-7}}</ref> <ref name=Darwin>{{Cite book |last=Darwin |first=Charles |authorlink=Charles Darwin |year=1859 |title=On the Origin of Species |location=London, UK |publisher=John Murray |edition=1st |page=1 |url=http://darwin-online.org.uk/content/frameset?itemID=F373&viewtype=text&pageseq=16 |isbn=0-8014-1319-2}}</ref> <ref name="Daubenmire75">{{Cite journal |last=Daubenmire |first=R. |title=Floristic plant geography of eastern Washington and northern Idaho |journal=Journal of Biogeography |volume=2 |issue=1 |pages=1–18 |year=1975 |doi=10.2307/3038197 |jstor=3038197}}</ref> <ref name="Davic04">{{Cite journal |last1=Davic |first1=R. D. |last2=Welsh |first2=H. H. |title=On the ecological role of salamanders |journal=Annual Review of Ecology and Systematics |volume=35 |pages=405–434 |year=2004 |url=http://www.fs.fed.us/psw/publications/welsh/captured/psw_2004_welsh008.pdf |doi=10.1146/annurev.ecolsys.35.112202.130116 }}</ref> <ref name="David03">{{Cite journal |last=Davic |first=R. D. |title=Linking keystone species and functional groups: a new operational definition of the keystone species concept |journal=Conservation Ecology |volume=7 |issue=1 |pages=r11 |year=2003 |url=http://www.consecol.org/vol7/iss1/resp11/ }}</ref> <ref name="Davidson06">{{Cite journal |last1=Davidson |first1=Eric A. |last2=Janssens |first2=Ivan A. |title=Temperature sensitivity of soil carbon decomposition and feedbacks to climate change |journal=Nature |volume=440 |pages=165–173 |year=2006 |doi=10.1038/nature04514 |pmid=16525463 |issue=7081 |bibcode=2006Natur.440..165D}}</ref> <ref name="de Groot02">{{Cite journal |last=de Groot |first=R. S. |last2=Wilson |first2=M. A. |last3=Boumans |first3=R. M. J. |title=A typology for the classification, description and valuation of ecosystem functions, goods and services |journal=Ecological Economics |volume=41 |issue=3 |pages=393–408 |year=2002 |url=http://yosemite.epa.gov/SAB/sabcvpess.nsf/e1853c0b6014d36585256dbf005c5b71/1c7c986c372fa8d485256e29004c7084/$FILE/deGroot%20et%20al.pdf |doi=10.1016/S0921-8009(02)00089-7 }}</ref> <ref name="DeLong09">{{Cite journal |last=DeLong |first=E. F. |title=The microbial ocean from genomes to biomes |journal=Nature |volume=459 |pages=200–206 |year=2009 |url=http://researchpages.net/media/resources/2009/07/30/nature08059.pdf |doi=10.1038/nature08059 |pmid=19444206 |issue=7244 |bibcode=2009Natur.459..200D}}</ref> <ref name="Dingle96">{{Cite book |last=Dingle |first=H. |title=Migration: The Biology of Life on the Move |publisher=Oxford University Press |isbn=0-19-509723-8 |page=480 |url=http://books.google.com/books?id=adguyA_ZlAMC|date=1996-01-18 }}</ref> <ref name="Duffy07">{{Cite journal |last1=Duffy |first1=J. Emmett |last2=Cardinale |first2=Bradley J. |last3=France |first3=Kristin E. |last4=McIntyre |first4=Peter B. |last5=Thébault |first5=Elisa |last6=Loreau |first6=Michel |title=The functional role of biodiversity in ecosystems: incorporating trophic complexity |journal=Ecology Letters |volume=10 |issue=6 |pages=522–538 |year=2007 |doi=10.1111/j.1461-0248.2007.01037.x |pmid=17498151 }}</ref> <ref name="Eastwood04">{{Cite journal |last=Eastwood |first=R. |title=Successive replacement of tending ant species at aggregations of scale insects (Hemiptera: Margarodidae and Eriococcidae) on ''Eucalyptus'' in south-east Queensland |journal=Australian Journal of Entomology |volume=43 |pages=1–4 |year=2004 |url=http://www.oeb.harvard.edu/faculty/pierce/people/eastwood/resources/pdfs/Scale-ant2004.pdf |doi=10.1111/j.1440-6055.2003.00371.x }}</ref> <ref name="Edwards83">{{Cite journal |last=Edwards |first=J. |last2=Fraser |first2=K. |title=Concept maps as reflectors of conceptual understanding |journal=Research in Science Education |volume=13 |pages=19–26 |year=1983 |doi=10.1007/BF02356689 |bibcode=1983RScEd..13...19E}}</ref> <ref name="Egerton01">{{Cite journal |last=Egerton |first=F. N. |title=A history of the ecological sciences: early Greek origins |journal=Bulletin of the Ecological Society of America |volume=82 |issue=1 |pages=93–97 |year=2001 |url=http://esapubs.org/bulletin/current/history_list/history_part1.pdf |format=PDF }}</ref> <ref name="Egerton07">{{Cite journal |last=Egerton |first=F. N. |title=A history of the ecological sciences, part 23: Linnaeus and the economy of nature |journal=Bulletin of the Ecological Society of America |volume=88 |issue=1 |pages=72–88 |year=2007 |doi=10.1890/0012-9623(2007)88[72:AHOTES]2.0.CO;2 |issn=0012-9623}}</ref> <ref name="Egerton07b">{{Cite journal |last=Egerton |first=Frank N. |title=Understanding food chains and food webs, 1700–1970 |year=2007 |journal=Bulletin of the Ecological Society of America |volume=88 |pages=50–69 |doi=10.1890/0012-9623(2007)88[50:UFCAFW]2.0.CO;2 |issn=0012-9623}}</ref> <ref name="Emmerson">{{Cite journal |last1=Emmerson |first1=M. |last2=Yearsley |first2=J. M. |title=Weak interactions, omnivory and emergent food-web properties |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B |volume=271 |issue=1537 |pages=397–405 |doi=10.1098/rspb.2003.2592 |year=2004 |url=http://www.ucc.ie/people/memmers/pdfs/Emmerson.Yearsley.Proc.Roy.Soc.B.2004.pdf}}</ref> <ref name="Ernest03">{{Cite journal |last1=Morgan Ernest |first1=S. K. |last3=Brown |first3=James H. |last4=Charnov |first4=Eric L. |last5=Gillooly |first5=James F. |last6=Savage |first6=Van M. |last7=White |first7=Ethan P. |last8=Smith |first8=Felisa A. |last9=Hadly |first9=Elizabeth A. |title=Thermodynamic and metabolic effects on the scaling of production and population energy use |journal=Ecology Letters |volume=6 |issue=11 |year=2003 |pages=990–995 |url=https://www.msu.edu/~maurerb/Ernest_etal_2003.pdf |doi=10.1046/j.1461-0248.2003.00526.x |last2=Enquist |first2=Brian J. |last10=Haskell |first10=John P. |last11=Lyons |first11=S. Kathleen |last12=Maurer |first12=Brian A. |last13=Niklas |first13=Karl J. |last14=Tiffney |first14=Bruce }}</ref> <ref name="Etemad01">{{Cite journal |last1=Etemad-Shahidi |first1=A. |last2=Imberger |first2=J. |title=Anatomy of turbulence in thermally stratified lakes |journal=Limnolology and Oceanography |volume=46 |issue=5 |year=2001 |pages=1158–1170 |url=http://nospam.aslo.org/lo/toc/vol_46/issue_5/1158.pdf |doi=10.4319/lo.2001.46.5.1158 }}</ref> <ref name="Evans99">{{Cite journal |last=Evans |first=D. H. |last2=Piermarini |first2=P. M. |last3=Potts |first3=W. T. W. |title=Ionic transport in the fish gill epithelium |journal=Journal of Experimental Zoology |volume=283 |issue=7 |pages=641–652 |year=1999 |url=http://people.biology.ufl.edu/devans/DHEJEZ.pdf |doi=10.1002/(SICI)1097-010X(19990601)283:7<641::AID-JEZ3>3.0.CO;2-W }}</ref> <ref name="Falkowoski08">{{Cite journal |last1=Falkowski |first1=P. G. |last2=Fenchel |first2=T. |last3=Delong |first3=E. F. |title=The microbial engines that drive Earth's biogeochemical cycles |pmid=18497287 |journal=Science |volume=320 |issue=5879 |pages=1034–1039 |year=2008 |doi=10.1126/science.1153213 |bibcode=2008Sci...320.1034F}}</ref> <ref name="Fisher06">{{Cite journal |last1=Fischer |first1=J. |last2=Lindenmayer |first2=D. B. |last3=Manning |first3=A. D. |title=Biodiversity, ecosystem function, and resilience: ten guiding principles for commodity production landscapes |journal=Frontiers in Ecology and the Environment |volume=4 |issue=2 |pages=80–86 |year=2006 |url=http://www.tecniflora.com.br/1_-_Guidelines_commodity_production.pdf |doi=10.1890/1540-9295(2006)004[0080:BEFART]2.0.CO;2 |issn=1540-9295}}</ref> <ref name="Flematti04">{{Cite journal |last=Flematti |first=Gavin R. |last2=Ghisalberti |first2=Emilio L. |last3=Dixon |first3=Kingsley W. |last4=Trengove |first4=R. D. |title=A compound from smoke that promotes seed germination |journal=Science |volume=305 |issue=5686 |page=977 |year=2004 |url=http://www.sciencemag.org/content/305/5686/977.full.pdf?sid=f51e6d8f-5ad8-4a3a-90da-824b5c3a2c58 |format=PDF |doi=10.1126/science.1099944 |pmid=15247439}}</ref> <ref name="Folke04">{{Cite journal |last1=Folke |first1=C. |last2=Carpenter |first2=S. |last3=Walker |first3=B. |last4=Scheffer |first4=M. |last5=Elmqvist |first5=T. |last6=Gunderson |first6=L. |title=Regime shifts, resilience, and biodiversity in ecosystem management |journal=Annual Review of Ecology and Systematics |year=2004 |volume=35 |pages=557–581 |doi=10.1146/annurev.ecolsys.35.021103.105711 |url=http://www.colorado.edu/AmStudies/lewis/ecology/ecobiodiver.pdf |last7=Holling |first7=C.S. |jstor=2096802}}</ref> <ref name="Forbes1887">{{Cite journal |last=Forbes |first=S. |title=The lake as a microcosm |journal=Bulletin of the Scientific Association |pages=77–87 |location=Peoria, IL |year=1887 |url=http://www.uam.es/personal_pdi/ciencias/scasado/documentos/Forbes.PDF }}</ref> <ref name="Foster08">{{Cite journal |last1=Foster |first1=J. B. |last2=Clark |first2=B. |title=The sociology of ecology: ecological organicism versus ecosystem ecology in the social construction of ecological science, 1926–1935 |journal=Organization & Environment |volume=21 |issue=3 |pages=311–352 |year=2008 |url=http://ibcperu.org/doc/isis/10408.pdf |doi=10.1177/1086026608321632 }}</ref> <ref name="Friederichs58">{{Cite journal |doi=10.2307/1929981 |last=Friederichs |first=K. |title=A definition of ecology and some thoughts about basic concepts |journal=Ecology |volume=39 |issue=1 |pages=154–159 |year=1958 |jstor=1929981}}</ref> <ref name="Friedman04">{{Cite journal |last=Friedman |first=J. |last2=Harder |first2=L. D. |title=Inflorescence architecture and wind pollination in six grass species |journal=Functional Ecology |volume=18 |issue=6 |pages=851–860 |year=2004 |url=http://www.bio.ucalgary.ca/contact/faculty/pdf/FriedmanHarder2004.pdf |doi=10.1111/j.0269-8463.2004.00921.x }}</ref> <ref name="Garren43">{{Cite journal |last=Garren |first=K. H. |title=Effects of fire on vegetation of the southeastern United States |journal=Botanical Review |volume=9 |issue=9 |pages=617–654 |year=1943 |doi=10.1007/BF02872506 }}</ref> <ref name="Garnter10">{{Cite journal |last1=Gartner |first1=Gabriel E.A. |last2=Hicks |first2=James W. |last3=Manzani |first3=Paulo R. |last4=Andrade |first4=Denis V. |last5=Abe |first5=Augusto S. |last6=Wang |first6=Tobias |last7=Secor |first7=Stephen M. |last8=Garland Jr. |first8=Theodore |displayauthors=3 |title=Phylogeny, ecology, and heart position in snakes |journal=Physiological and Biochemical Zoology |volume=83 |issue=1 |pages=43–54 |year=2010 |url=http://www.naherpetology.org/pdf_files/1407.pdf |doi=10.1086/648509 |pmid=19968564 }}</ref> <ref name="Ghilarov95">{{Cite journal |last=Ghilarov |first=A. M. |title=Vernadsky's biosphere concept: an historical perspective |journal=The Quarterly Review of Biology |volume=70 |issue=2 |pages=193–203 |year=1995 |doi=10.1086/418982 |jstor=3036242}}</ref> <ref name="Gilbert90">{{Cite book |last=Gilbert |first=F. S. |title=Insect life cycles: Genetics, evolution, and co-ordination |publisher=Springer-Verlag |year=1990 |location=New York, NY |page=258 |url=http://books.google.com/?id=2jIgAQAAMAAJ&q=Insect+Life+Cycles:+Genetics,+Evolution,+and+Co-ordination&dq=Insect+Life+Cycles:+Genetics,+Evolution,+and+Co-ordination |isbn=0-387-19550-5}}</ref> <ref name="Gleason26">{{Cite journal |last=Gleason |first=H. A. |title=The individualistic concept of the plant association |journal=Bulletin of the Torrey Botanical Club |year=1926 |volume=53 |issue=1 |pages=7–26 |url=http://www.ecologia.unam.mx/laboratorios/comunidades/pdf/pdf%20curso%20posgrado%20Elena/Tema%201/gleason1926.pdf |doi=10.2307/2479933 |jstor=2479933 }}</ref> <ref name="Goldblatt06">{{Cite journal |last1=Goldblatt |first1=Colin |last2=Lenton |first2=Timothy M. |last3=Watson |first3=Andrew J. |title=Bistability of atmospheric oxygen and the Great Oxidation |journal=Nature |volume=443 |pages=683–686 |year=2006 |url=http://lgmacweb.env.uea.ac.uk/ajw/Reprints/goldblatt_et_al_2006.pdf |doi=10.1038/nature05169 |pmid=17036001 |issue=7112 |bibcode=2006Natur.443..683G}}</ref> <ref name="Goodland75">{{Cite journal |last=Goodland |first=R. J. |title=The tropical origin of ecology: Eugen Warming's jubilee |journal=Oikos |volume=26 |issue=2 |pages=240–245 |year=1975 |doi=10.2307/3543715 |jstor=3543715}}</ref> <ref name="Goubitz03">{{Cite journal |last1=Goubitz |first1=S. |last2=Werger |first2=M. J. A. |last3=Ne'eman |first3=G. |title=Germination response to fire-related factors of seeds from non-serotinous and serotinous cones |journal=Plant Ecology |volume=169 |issue=2 |pages=195–204 |year=2009 |doi=10.1023/A:1026036332277 }}</ref> <ref name="Gould82">{{Cite journal |last1=Gould |first1=Stephen J. |last2=Vrba |first2=Elizabeth S. |title=Exaptation–a missing term in the science of form |journal=Paleobiology |volume=8 |issue=1 |year=1982 |pages=4–15 }}</ref> <ref name="Grace04">{{Cite journal |last=Grace |first=J. |title=Understanding and managing the global carbon cycle |journal=Journal of Ecology |volume=92 |pages=189–202 |year=2004 |doi=10.1111/j.0022-0477.2004.00874.x |issue=2}}</ref> <ref name="Gross04">{{Cite journal |last1=Gross |first1=M. |year=2004 |title=Human geography and ecological sociology: the unfolding of human ecology, 1890 to 1930 – and beyond |journal=Social Science History |volume=28 |issue=4 |pages=575–605 |url=http://ssh.dukejournals.org/cgi/content/abstract/28/4/575 |doi=10.1215/01455532-28-4-575}}</ref> <ref name="Hamner85">{{Cite journal |last=Hamner |first=W. M. |title=The importance of ethology for investigations of marine zooplankton |journal=Bulletin of Marine Science |volume=37 |issue=2 |pages=414–424 |year=1985 |url=http://www.ingentaconnect.com/content/umrsmas/bullmar/1985/00000037/00000002/art00005 }}</ref> <ref name="Hammond09">{{Cite book |last=Hammond |first=H. |title=Maintaining Whole Systems on the Earth's Crown: Ecosystem-based Conservation Planning for the Boreal Forest |location=Slocan Park, BC |publisher=Silva Forest Foundation |year=2009 |page=380 |url=http://www.silvafor.org/crown |isbn=978-0-9734779-0-0}}</ref> <ref name="Hanski98">{{Cite journal |last=Hanski |first=I. |title=Metapopulation dynamics |journal=Nature |volume=396 |pages=41–49 |year=1998 |url=http://www.helsinki.fi/~ihanski/Articles/Nature%201998%20Hanski.pdf |doi=10.1038/23876 |issue=6706|bibcode=1998Natur.396...41H }}</ref> <ref name="Hanski04">{{Cite book |editor-last=Hanski |editor-first=I. |editor2-last=Gaggiotti |editor2-first=O. E. |title=Ecology, Genetics and Evolution of Metapopulations |publisher=Elsevier Academic Press |year=2004 |location=Burlington, MA |url=http://books.google.com/books?id=EP8TAQAAIAAJ |isbn=0-12-323448-4}}</ref> <ref name="Harder09">{{Cite journal |last1=Harder |first1=L. D. |last2=Johnson |first2=S. D. |title=Darwin's beautiful contrivances: evolutionary and functional evidence for floral adaptation |journal=New Phytologist |volume=183 |issue=3 |pages=530–545 |year=2009 |url=http://www.bio.ucalgary.ca/contact/faculty/pdf/Harder_Johnson_09.pdf |doi=10.1111/j.1469-8137.2009.02914.x |pmid=19552694 }}</ref> <ref name="Hardesty75">{{Cite journal |doi=10.1007/BF01552263 |first=Hardesty |last=D. L. |title=The niche concept: suggestions for its use in human ecology |journal=Human Ecology |volume=3 |issue=2 |pages=71–85 |year=1975 |jstor=4602315}}</ref> <ref name="Hardin60">{{Cite journal |last=Hardin |first=G. |title=The competitive exclusion principal |year=1960 |journal=Science |volume=131 |issue=3409 |pages=1292–1297 |doi=10.1126/science.131.3409.1292 |pmid=14399717 |bibcode=1960Sci...131.1292H}}</ref> <ref name="Hariston93">{{Cite journal |last1=Hairston Jr. |first1=N. G. |last2=Hairston Sr. |first2=N. G. |title=Cause-effect relationships in energy flow, trophic structure, and interspecific interactions |journal=The American Naturalist |volume=142 |issue=3 |pages=379–411 |year=1993 |url=http://limnology.wisc.edu/courses/zoo955/Spring2005/food%20web%20seminar%20papers/hairston93AmNat.pdf |doi=10.1086/285546}}</ref> <ref name="Hasiotis03">{{Cite journal |last=Hasiotis |first=S. T. |title=Complex ichnofossils of solitary and social soil organisms: Understanding their evolution and roles in terrestrial paleoecosystems |journal=Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology |volume=192 |issue=2 |pages=259–320 |year=2003 |doi=10.1016/S0031-0182(02)00689-2 }}</ref> <ref name="Hastings07">{{Cite journal |last1=Hastings |first1=Alan |last2=Byers |first2=James E. |last3=Crooks |first3=Jeffrey A. |last4=Cuddington |first4=Kim |last5=Jones |first5=Clive G. |last6=Lambrinos |first6=John G. |last7=Talley |first7=Theresa S. |last8=Wilson |first8=William G. |title=Ecosystem engineering in space and time |journal=Ecology Letters |volume=10 |issue=2 |pages=153–164 |year=2007 |doi=10.1111/j.1461-0248.2006.00997.x |pmid=17257103 }}</ref> <ref name="Hawkins01">{{Cite journal |last=Hawkins |first=B. A. |title=Ecology's oldest pattern |journal=Endeavor |volume=25 |issue=3 |page=133 |year=2001 |doi=10.1016/S0160-9327(00)01369-7 }}</ref> <ref name="Hector02">{{Cite journal |last1=Hector |first1=A. |last2=Hooper |first2=R. |title=Darwin and the first ecological experiment |journal=Science |volume=295 |pages=639–640 |year=2002 |doi=10.1126/science.1064815 |pmid=11809960 |issue=5555 }}</ref> <ref name="Heiman08">{{Cite journal |last=Heimann |first=Martin |last2=Reichstein |first2=Markus |title=Terrestrial ecosystem carbon dynamics and climate feedbacks |journal=Nature |volume=451 |issue=7176 |pages=289–292 |year=2008 |url=http://courses.washington.edu/ocean450/Discussion_Topics_Papers/Heinmann_clim_chng_08.pdf |doi=10.1038/nature06591 |pmid=18202646 |bibcode=2008Natur.451..289H}}</ref> <ref name="Herre99">{{Cite journal |last1=Herre |first1=E. A. |last2=Knowlton |first2=N. |last3=Mueller |first3=U. G. |last4=Rehner |first4=S. A. |title=The evolution of mutualisms: exploring the paths between conflict and cooperation |journal=Trends in Ecology and Evolution |volume=14 |issue=2 |pages=49–53 |year=1999 |url=http://www.biology.lsu.edu/webfac/kharms/HerreEA_etal_1999_TREE.pdf |doi=10.1016/S0169-5347(98)01529-8 |pmid=10234251 }}</ref> <ref name="Hinchman07">{{Cite journal |last1=Hinchman |first1=L. P. |last2=Hinchman |first2=S. K. |title=What we owe the Romantics |journal=Environmental Values |volume=16 |issue=3 |pages=333–354 |year=2007 |doi=10.3197/096327107X228382 }}</ref> <ref name="Holling01">{{Cite journal |last=Holling |first=C. S. |title=Understanding the complexity of economic, ecological, and social systems |journal=Ecosystems |volume=4 |issue=5 |pages =390–405 |year=2004 |doi=10.1007/s10021-001-0101-5 }}</ref> <ref name="Holling73">{{Cite journal |last=Holling |first=C. S. |title=Resilience and stability of ecological systems |journal=Annual Review of Ecology and Systematics |volume=4 |issue=1 |pages=1–23 |year=1973 |jstor=2096802 |doi=10.1146/annurev.es.04.110173.000245}}</ref> <ref name="Hughes75">{{Cite journal |last=Hughes |first=J. D. |title=Ecology in ancient Greece |journal=Inquiry |volume=18 |issue=2 |pages=115–125 |year=1975 |url=http://www.informaworld.com/smpp/content~db=all~content=a902027058 |doi=10.1080/00201747508601756}}</ref> <ref name="Hughes85">{{Cite journal |last=Hughes |first=J. D. |title=Theophrastus as ecologist |journal=Environmental Review |volume=9 |issue=4 |pages=296–306 |year=1985 |doi=10.2307/3984460 |jstor=3984460}}</ref> <ref name="Hughes08">{{Cite journal |last=Hughes |first=D. P. |last2=Pierce |first2=N. E. |last3=Boomsma |first3=J. J. |title=Social insect symbionts: evolution in homeostatic fortresses |journal=Trends in Ecology & Evolution |volume=23 |issue=12 |pages=672–677 |year=2008 |url=http://www.csub.edu/~psmith3/Teaching/discussion3C.pdf |doi=10.1016/j.tree.2008.07.011 |pmid=18951653 }}</ref> <ref name="Hughes10">{{Cite journal |last=Hughes |first=A. R. |title=Disturbance and diversity: an ecological chicken and egg problem |journal=Nature Education Knowledge |volume=1 |issue=8 |page=26 |url=http://www.nature.com/scitable/knowledge/library/disturbance-and-diversity-an-ecological-chicken-and-13256228 }}</ref> <ref name="Humphreys97">{{Cite journal |last1=Humphreys |first1=N. J. |last2=Douglas |first2=A. E. |title=Partitioning of symbiotic bacteria between generations of an insect: a quantitative study of a ''Buchnera'' sp. in the pea aphid (''Acyrthosiphon pisum'') reared at different temperatures |journal=Applied and Environmental Microbiology |volume=63 |issue=8 |pages=3294–3296 |year=1997 |pmid=16535678 |pmc=1389233 }}</ref> <ref name="Hutchinson57">{{Cite book |last=Hutchinson |first=G. E. |title=A Treatise on Limnology |url=https://archive.org/details/treatiseonlimnol0002hutc_o1t3 |publisher=Wiley |year=1957 |location=New York, NY |page=[https://archive.org/details/treatiseonlimnol0002hutc_o1t3/page/1015 1015] |isbn=0-471-42572-9}}</ref> <ref name="Hutchinson57b">{{Cite journal |last=Hutchinson |first=G. E. |title=Concluding remarks |journal=Cold Spring Harbor Symposia on Quantitative Biology |volume=22 |pages=415–427 |year=1957 |url=http://symposium.cshlp.org/content/22/415.full.pdf+html |doi=10.1101/SQB.1957.022.01.039}}</ref> <ref name="igamberdiev06">{{Cite journal |last=Igamberdiev |first=Abir U. |last2=Lea |first2=P. J. |title=Land plants equilibrate O₂ and CO₂ concentrations in the atmosphere |journal=Photosynthesis Research |volume=87 |issue=2 |pages=177–194 |year=2006 |url=http://www.mun.ca/biology/igamberdiev/PhotosRes_CO2review.pdf |doi=10.1007/s11120-005-8388-2 |pmid=16432665 }}</ref> <ref name="Irwin10">{{cite journal |last1=Irwin |first1=Rebecca E. |last2=Bronstein |first2=Judith L. |last3=Manson |first3=Jessamyn S. |last4=Richardson |first4=Leif |title=Nectar robbing: Ecological and evolutionary perspectives |journal=Annual Review of Ecology, Evolution, and Systematics |year=2010 |volume=41 |issue=2 |pages=271–292 |doi=10.1146/annurev.ecolsys.110308.120330}}</ref> <ref name="Itô91">{{Cite journal |last=Itô |first=Y. |title=Development of ecology in Japan, with special reference to the role of Kinji Imanishi |journal=Journal of Ecological Research |volume=6 |issue=2 |pages=139–155 |year=1991 |doi=10.1007/BF02347158 }}</ref> <ref name="Ives04">{{Cite journal |last1=Ives |first1=A. R. |last2=Cardinale |first2=B. J. |last3=Snyder |first3=W. E. |title=A synthesis of subdisciplines: Predator–prey interactions, and biodiversity and ecosystem functioning |journal=Ecology Letters |volume=8 |issue=1 |pages=102–116 |year=2004 |url=http://www.lifesci.ucsb.edu/eemb/labs/cardinale/pdfs/ives_ecol_lett_2005.pdf |doi=10.1111/j.1461-0248.2004.00698.x }}</ref> <ref name="Jacobsen08">{{Cite journal |last=Jacobsen |first=D. |title=Low oxygen pressure as a driving factor for the altitudinal decline in taxon richness of stream macroinvertebrates |journal=Oecologia |volume=154 |issue=4 |pages=795–807 |year=2008 |doi=10.1007/s00442-007-0877-x |pmid=17960424 }}</ref> <ref name="Johnson04">{{Cite journal |last=Johnson |first=J. B. |last2=Omland |first2=K. S. |title=Model selection in ecology and evolution |journal=Trends in Ecology and Evolution |volume=19 |issue=2 |pages=101–108 |year=2004 |url=http://faculty.washington.edu/skalski/classes/QERM597/papers/Johnson%20and%20Omland.pdf |doi=10.1016/j.tree.2003.10.013 |pmid=16701236 }}</ref> <ref name="Johnson07">{{Cite journal |last1=Johnson |first1=M. T. |last2=Strinchcombe |first2=J. R. |title=An emerging synthesis between community ecology and evolutionary biology |journal=Trends in Ecology and Evolution |volume=22 |issue=5 |pages=250–257 |year=2007 |doi=10.1016/j.tree.2007.01.014 |pmid=17296244 }}</ref> <ref name="Jones94">{{Cite journal |last1=Jones |first1=Clive G. |last2=Lawton |first2=John H. |last3=Shachak |first3=Moshe |title=Organisms as ecosystem engineers |journal=Oikos |volume=69 |issue=3 |pages=373–386 |year=1994 |doi=10.2307/3545850 |jstor=3545850}}</ref> <ref name="Karban08">{{Cite journal |last=Karban |first=R. |title=Plant behaviour and communication |journal=Ecology Letters |volume=11 |issue=7 |pages=727–739 |year=2008 |pmid=18400016 |doi=10.1111/j.1461-0248.2008.01183.x }}</ref> <ref name="Kastak98">{{Cite journal |last1=Kastak |first1=D. |last2=Schusterman |first2=R. J. |title=Low-frequency amphibious hearing in pinnipeds: Methods, measurements, noise, and ecology |journal=Journal of the Acoustical Society of America |volume=103 |issue=4 |pages=2216–2228 |year=1998 |doi=10.1121/1.421367 |pmid=9566340 |bibcode=1998ASAJ..103.2216K}}</ref> <ref name="Kiers06">{{Cite journal |last1=Kiers |first1=E. T. |last2=van der Heijden |first2=M. G. A. |title=Mutualistic stability in the arbuscular mycorrhizal symbiosis: Exploring hypotheses of evolutionary cooperation |journal=Ecology |volume=87 |issue=7 |pages=1627–1636 |year=2006 |url=http://people.umass.edu/lsadler/adlersite/kiers/Kiers_Ecology_2006.pdf |doi=10.1890/0012-9658(2006)87[1627:MSITAM]2.0.CO;2 |pmid=16922314 |issn=0012-9658}}</ref> <ref name="Kiessling09">{{Cite journal |last1=Kiessling |first1=W. |last2=Simpson|first2=C. |last3=Foote |first3=M. |title=Reefs as cradles of evolution and sources of biodiversity in the Phanerozoic |journal=Science |volume=327 |issue=5962 |pages=196–198 |year=2009 |doi=10.1126/science.1182241 |pmid=20056888 |bibcode=2010Sci...327..196K}}</ref> <ref name="Kingsland04">{{Cite journal |last=Kingsland |first=S. |title=Conveying the intellectual challenge of ecology: An historical perspective |journal=Frontiers in Ecology and the Environment |volume=2 |issue=7 |pages=367–374 |year=2004 |url=http://www.isa.utl.pt/dbeb/ensino/txtapoio/HistEcology.pdf |doi=10.1890/1540-9295(2004)002[0367:CTICOE]2.0.CO;2 |issn=1540-9295}}</ref> <ref name="Kleese01">{{Cite journal |last=Kleese |first=D. A. |title=Nature and nature in Psychology |journal=Journal of Theoretical and Philosophical Psychology |volume=21 |pages=61–79 |year=2001 |doi=10.1037/h0091199 }}</ref> <ref name="Kodric-Brown84">{{Cite journal |last1=Kodric-Brown |first1=A. |last2=Brown |first2=J. H. |title=Truth in advertising: The kinds of traits favored by sexual selection |journal=The American Naturalist|volume=124 |issue=3 |pages=309–323 |year=1984 |url=http://dbs.umt.edu/courses/biol406/readings/Wk6-Kodric-Brown%20and%20Brown%201984.pdf |doi=10.1086/284275 }}{{dead link|date=August 2012}}</ref> <ref name="Kormandy78">{{Cite journal |last1=Kormandy |first1=E. J. |last2=Wooster |first2=Donald |title=Review: Ecology/economy of nature—synonyms? |journal=Ecology |volume=59 |issue=6 |pages=1292–1294 |year=1978 |doi=10.2307/1938247 |jstor=1938247}}</ref> <ref name="Kormondy95">{{Cite book |last=Kormondy |first=E. E. |title=Concepts of Ecology |edition=4th |year=1995 |publisher=Benjamin Cummings |isbn=0-13-478116-3}}</ref> <ref name="Kraus03">{{Cite journal |last1=Krause |first1=A. E. |last2=Frank |first2=K. A. |last3=Mason |first3=D. M. |last4=Ulanowicz |first4=R. E. |last5=Taylor |first5=W. W. |title=Compartments revealed in food-web structure |year=2003 |journal=Nature |volume=426 |issue=6964 |pages=282–285 |url=http://www.glerl.noaa.gov/pubs/fulltext/2003/20030014.pdf |doi=10.1038/nature02115 |pmid=14628050 |bibcode=2003Natur.426..282K }}</ref> <ref name="Krebs93">{{Cite book |last1=Krebs |first1=J. R. |last2=Davies |first2=N. B. |title=An Introduction to Behavioural Ecology |publisher=Wiley-Blackwell |year=1993 |page=432 |url=http://books.google.com/books?id=CA31asx7zq4C |isbn=978-0-632-03546-5}}</ref> <ref name="Laland99">{{Cite journal |last1=Laland |first1=K. N. |last2=Odling-Smee |first2=F. J. |last3=Feldman |first3=M. W. |title=Evolutionary consequences of niche construction and their implications for ecology |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |volume=96 |pages=10242–10247 |year=1999 |doi=10.1073/pnas.96.18.10242 |pmid=10468593 |issue=18 |pmc=17873 |bibcode=1999PNAS...9610242L}}</ref> <ref name="Landhäusser09">{{Cite journal |last=Landhäusser |first=Simon M. |last2=Deshaies |first2=D. |last3=Lieffers |first3=V. J. |title=Disturbance facilitates rapid range expansion of aspen into higher elevations of the Rocky Mountains under a warming climate |journal=Journal of Biogeography |volume=37 |issue=1 |pages=68–76 |year=2009 |doi=10.1111/j.1365-2699.2009.02182.x }}</ref> <ref name="Lenton00">{{Cite journal |last1=Lenton |first1=T. M. |last2=Watson |first2=A. |title=Redfield revisited. 2. What regulates the oxygen content of the atmosphere |journal=Global Biogeochemical Cycles |volume=14 |issue=1 |pages=249–268 |year=2000 |url=http://lgmacweb.env.uea.ac.uk/esmg/papers/Redfield_revisited_2.pdf |doi=10.1029/1999GB900076 |bibcode=2000GBioC..14..249L}}</ref> <ref name="Levins69">{{Cite journal |last=Levins |first=R. |title=Some demographic and genetic consequences of environmental heterogeneity for biological control |journal=Bulletin of the Entomological Society of America |volume=15 |pages=237–240 |year=1969 |url=http://books.google.com/?id=8jfmor8wVG4C&pg=PA162 |isbn=978-0-231-12680-9 }}</ref> <ref name="Levins70">{{Cite book |last=Levins |first=R. |editor-last=Gerstenhaber |editor-first=M. |chapter=Extinction |title=Some Mathematical Questions in Biology |year=1970 |pages=77–107 |url=http://books.google.com/books?id=CfZHU1aZqJsC |isbn=978-0-8218-1152-8}}</ref> <ref name="Levin92">{{Cite journal |last=Levin |first=S. A. |title=The problem of pattern and scale in ecology: The Robert H. MacArthur Award |journal=Ecology |volume=73 |issue=6 |pages=1943–1967 |year=1992 |url=http://www.biology.duke.edu/upe301/LEVIN92.pdf |accessdate=2010-03-16 |doi=10.2307/1941447 |jstor=1941447 }}</ref> <ref name="Levin98">{{Cite journal |doi=10.1007/s100219900037 |last=Levin |first=S. A. |title=Ecosystems and the biosphere as complex adaptive systems |journal=Ecosystems |volume=1 |issue=5 |pages=431–436 |year=1998 |id = {{citeseerx|10.1.1.83.6318}} }}</ref> <ref name="Levin99">{{Cite book |last1=Levin |first1=S. A. |title=Fragile Dominion: Complexity and the Commons |publisher=Perseus Books |year=1999 | location=Reading, MA |url=http://books.google.com/books?id=FUJsj2KOEeoC |isbn=978-0-7382-0319-5}}</ref> <ref name="Li00">{{Cite journal |last=Li |first=B. |title=Why is the holistic approach becoming so important in landscape ecology? |journal=Landscape and Urban Planning |volume=50 |issue=1–3 |pages=27–41 |year=2000 |doi=10.1016/S0169-2046(00)00078-5 }}</ref> <ref name="Libralato06">{{Cite journal |last1=Libralato |first1=S. |last2=Christensen |first2=V. |last3=Pauly |first3=D. |title=A method for identifying keystone species in food web models |journal=Ecological Modelling |volume=195 |issue=3–4 |pages=153–171 |year=2006 |url=http://www.seaaroundus.org/researcher/dpauly/PDF/2005/JournalArticles/MethodIdentifyKeystoneSpeciesFoodWebModels.pdf |doi=10.1016/j.ecolmodel.2005.11.029 }}</ref> <ref name="Liu09">{{Cite journal |last1=Liu |first1=J. |last2=Dietz |first2=Thomas |last3=Carpenter |first3=Stephen R. |last4=Folke |first4=Carl |last5=Alberti |first5=Marina |last6=Redman |first6=Charles L. |last7=Schneider |first7=Stephen H. |last8=Ostrom |first8=Elinor |last9=Pell |first9=Alice N. |title=Coupled human and natural systems |journal=AMBIO: A Journal of the Human Environment |volume=36 |issue=8 |pages=639–649 |year=2009 |url=http://ambio.allenpress.com/archive/0044-7447/36/8/pdf/i0044-7447-36-8-639.pdf |doi=10.1579/0044-7447(2007)36[639:CHANS]2.0.CO;2 |issn=0044-7447|display-authors=9 }}</ref> <ref name="Lobert93">{{Cite book |last1=Lobert |first1=J. M. |last2=Warnatz |first2=J. |chapter=Emissions from the combustion process in vegetation |title=Fire in the Environment: The Ecological, Atmospheric and Climatic Importance of Vegetation Fires |editor-last=Crutzen |editor-first=P. J. |editor2-last=Goldammer |editor2-first=J. G. |publisher=Wiley |year=1993 |url=http://jurgenlobert.org/papers_data/Lobert.Warnatz.Wiley.1993.pdf |isbn=978-0-471-93604-6}}</ref> <ref name="Loehle88">{{Cite journal |last1=Loehle |first1=C. |last2=Pechmann |first2=Joseph H. K. |title=Evolution: The missing ingredient in systems ecology |journal=The American Naturalist |volume=132 |issue=9 |pages=884–899 |year=1988 |doi=10.1086/284895 |jstor=2462267}}</ref> <ref name="Loehle04">{{Cite journal |last=Loehle |first=C. |title=Challenges of ecological complexity |journal=Ecological Complexity |volume=1 |issue=1 |pages=3–6 |year=2004 |doi=10.1016/j.ecocom.2003.09.001 }}</ref> <ref name="Lovelock73">{{Cite journal |last1=Lovelock |first1=J. |last2=Margulis |first2=Lynn |title=Atmospheric homeostasis by and for the biosphere: The Gaia hypothesis |journal=Tellus |volume=26 |pages=2–10 |year=1973 |doi=10.1111/j.2153-3490.1974.tb01946.x |bibcode=1974Tell...26....2L}}</ref> <ref name="Lovelock03">{{Cite journal |last=Lovelock |first=J. |title=The living Earth |year=2003 |journal=Nature |volume=426|pages=769–770 |doi=10.1038/426769a |pmid=14685210 |issue=6968 |bibcode = 2003Natur.426..769L }}</ref> <ref name="MacArthur67">{{Cite journal |last1=MacArthur |first1=R. |last2=Wilson |first2=E. O. |title=The Theory of Island Biogeography |url=https://archive.org/details/lccn_67024102 |location=Princeton, NJ |publisher=Princeton University Press |year=1967}}</ref> <ref name="MacKenzie06">{{Cite book |last1=MacKenzie |last2=D.I. |title=Occupancy Estimation and Modeling: Inferring Patterns and Dynamics of Species Occurrence |publisher=Elsevier Academic Press |year=2006 |location=London, UK |page=324 |url=http://books.google.com/books?id=RaCmF9PioCIC |isbn=978-0-12-088766-8}}</ref> <ref name="Marsh64">{{Cite book |last1=Marsh |first1=G. P. |title=Man and Nature: Physical Geography as Modified by Human Action |publisher=Belknap Press |location=Cambridge, MA |url=http://books.google.com/books?id=q-7wEQi0Gj0C |year=1864 |page=560}}</ref> <ref name="Mason57">{{Cite journal |last1=Mason |first1=H. L. |last2=Langenheim |first2=J. H. |title=Language analysis and the concept "environment" |journal=Ecology |volume=38 |issue=2 |pages=325–340 |year=1957 |doi=10.2307/1931693 |jstor=1931693}}</ref> <ref name="May99">{{Cite journal |last1=May |first1=R. |title=Unanswered questions in ecology |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B |volume=354 |issue=1392 |pages=1951–1959 |year=1999 |doi=10.1098/rstb.1999.0534 |pmc=1692702 |pmid=10670015}}</ref> <ref name="McCann07">{{Cite journal |last1=McCann |first1=K. |title=Protecting biostructure |journal=Nature |year=2007 |volume=446 |issue=7131 |page=29 |url=http://www.bolinfonet.org/pdf/McCann_2007_biostructure.pdf |doi=10.1038/446029a |pmid=17330028 |bibcode=2007Natur.446...29M}}</ref> <ref name="MEA05">{{cite web |url=http://www.millenniumassessment.org/en/Synthesis.aspx |title=Millennium Ecosystem Assessment – Synthesis Report |year=2005 |publisher=United Nations |accessdate=4 February 2010}}</ref> <ref name="Meysman06">{{Cite journal |last1=Meysman |first1=F. J. R. |last2=Middelburg |first2=Jack J. |last3=Heip |first3=C. H. R. |title=Bioturbation: A fresh look at Darwin's last idea |journal=Trends in Ecology and Evolution |volume=21 |issue=22 |pages=688–695 |year=2006 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0169534706002436 |doi=10.1016/j.tree.2006.08.002 |pmid=16901581 }}</ref> <ref name="Mikkelson10">{{Cite book |last1=Mikkelson |first1=G. M. |editor1-last=Skipper |editor1-first=R. A. |editor2-last=Allen |editor2-first=C. |editor3-last=Ankeny |editor3-first=R. |editor4-last=Craver |editor4-first=C. F. |editor5-last=Darden |editor5-first=L. |editor6-last=Richardson |editor6-first=R.C. |chapter=Part-whole relationships and the unity of ecology |title=Philosophy Across the Life Sciences |location=Cambridge, MA |publisher=MIT Press |year=2010 |url=http://webpages.mcgill.ca/staff/Group3/gmikke/web/pwrue.pdf}}</ref> <ref name="Miles93">{{Cite journal |last1=Miles |first1=D. B. |last2=Dunham |first2=A. E. |title=Historical perspectives in ecology and evolutionary biology: The use of phylogenetic comparative analyses |journal=Annual Review of Ecology and Systematics |volume=24 |pages=587–619 |year=1993 |doi=10.1146/annurev.es.24.110193.003103 }}</ref> <ref name="Mills93">{{Cite journal |last1=Mills |first1=L. S. |last2=Soule |first2=M. E. |last3=Doak |first3=D. F. |title=The keystone-species concept in ecology and conservation |year=1993 |journal=BioScience |volume=43 |issue=4 |pages=219–224 |doi=10.2307/1312122 |jstor=1312122}}</ref> <ref name="Molnar04">{{Cite journal |last1=Molnar |first1=J. |last2=Marvier |first2=M. |last3=Kareiva |first3=P. |title=The sum is greater than the parts |journal=Conservation Biology |volume=18 |issue=6 |pages=1670–1671 |year=2004 |url=http://www.environmental-expert.com/Files%5C8392%5Carticles%5C9961%5CTheSumIsGreaterthantheParts.pdf |doi=10.1111/j.1523-1739.2004.00l07.x }}</ref> <ref name="Morrone95">{{Cite journal |last1=Morrone |first1=J. J. |last2=Crisci |first2=J. V. |title=Historical biogeography: Introduction to methods |journal=Annual Review of Ecology and Systematics |volume=26 |pages=373–401 |year=1995 |doi=10.1146/annurev.es.26.110195.002105 }}</ref> <ref name="Nachtomy01">{{Cite journal |last1=Nachtomy |first1=Ohad |last2=Shavit |first2=Ayelet |last3=Smith |first3=Justin |title=Leibnizian organisms, nested individuals, and units of selection |journal=Theory in Biosciences |volume=121 |issue=2 |year=2002 |doi=10.1007/s12064-002-0020-9 |page=205 }}</ref> <ref name="Nebel10">{{Cite journal |last1=Nebel |first1=S. |title=Animal migration |journal=Nature Education Knowledge |volume=10 |issue=1 |year=2010 |page=29 |url=http://www.nature.com/scitable/knowledge/library/animal-migration-13259533}}</ref> <ref name="Neeman04">{{Cite journal |last1=Ne'eman |first1=G. |last2=Goubitz |first2=S. |last3=Nathan |first3=R. |title=Reproductive traits of ''Pinus halepensis'' in the light of fire: a critical review |journal=Plant Ecology |volume=171 |issue=1/2 |pages=69–79 |year=2004 |doi=10.1023/B:VEGE.0000029380.04821.99 }}</ref> <ref name="Nishiguchi10">{{Cite journal |last1=Nishiguchi |first1=Y. |last2=Ito |first2=I. |last3=Okada |first3=M. |title=Structure and function of lactate dehydrogenase from hagfish |journal=Marine Drugs |volume=8 |issue=3 |pages=594–607 |year=2010 |pmid=20411117 |pmc=2857353 |doi=10.3390/md8030594 }}</ref> <ref name="Noss90">{{Cite journal |last1=Noss |first1=R. F. |title=Indicators for monitoring biodiversity: A hierarchical approach |journal=Conservation Biology |volume=4 |issue=4 |pages=355–364 |year=1990 |doi=10.1111/j.1523-1739.1990.tb00309.x |jstor=2385928}}</ref> <ref name="Noss94">{{Cite book |last1=Noss |first1=R. F. |last2=Carpenter |first2=A. Y. |title=Saving Nature's Legacy: Protecting and Restoring Biodiversity |publisher=Island Press |year=1994 |isbn=978-1-55963-248-5 |url=http://books.google.ca/books?id=xsjDp8jK3-AC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false |page=443}}</ref> <ref name="Novikoff45">{{Cite journal |last1=Novikoff |first2=A. B. |title=The concept of integrative levels and biology |journal=Science |volume=101 |issue=2618 |pages=209–215 |url=http://rogov.zwz.ru/Macroevolution/novikoff.pdf |doi=10.1126/science.101.2618.209 |pmid=17814095 |year=1945 |first1=AB|bibcode=1945Sci...101..209N}}</ref> <ref name="Obryan07">{{Cite journal |last1=O'Brian |first1=E. |last2=Dawson |first2=R. |title=Context-dependent genetic benefits of extra-pair mate choice in a socially monogamous passerine |journal=Behavioral Ecology and Sociobiology |volume=61 |issue=5 |pages=775–782 |year=2007|url=http://web.unbc.ca/~dawsonr/2007_bes61_775-782.pdf |doi=10.1007/s00265-006-0308-8 }}</ref> <ref name="Odum1977">{{Cite journal |last1=Odum |first1=E. P. |title=The emergence of ecology as a new integrative discipline |journal=Science |volume=195 |issue=4284 |pages=1289–1293 |year=1977 |doi=10.1126/science.195.4284.1289 |pmid=17738398 |bibcode=1977Sci...195.1289O}}</ref> --> <ref name="Odum05">{{Cite book |last1=Odum |first1=E. P. |last2=Barrett |first2=G. W. |title=Fundamentals of Ecology |publisher=Brooks Cole |isbn=978-0-534-42066-6 |year=2005 |page=598 |url=http://books.google.com/?id=vC9FAQAAIAAJ&q=fundamentals+of+ecology&dq=fundamentals+of+ecology}}</ref> <!-- <ref name="Oksanen91">{{Cite journal |last1=Oksanen| first1=L. |title=Trophic levels and trophic dynamics: A consensus emerging? |year=1991 |journal=Trends in Ecology and Evolution |volume=6 |issue=2 |pages=58–60 |doi=10.1016/0169-5347(91)90124-G |pmid=21232425}}</ref> --> <ref name="O'Neill86">{{Cite book |last1=O'Neill |first1=D. L. |last2=Deangelis |first2=D. L. |last3=Waide |first3=J. B. |last4=Allen |first4=T. F. H. |title=A Hierarchical Concept of Ecosystems |year=1986 |publisher=Princeton University Press |page=253 |isbn=0-691-08436-X |url=http://books.google.com/books?id=Bj1cx_UeLK4C}}</ref> <!-- <ref name="O'Neil01">{{Cite journal |last1=O'Neil |first1=R. V. |title=Is it time to bury the ecosystem concept? (With full military honors, of course!) |journal=Ecology |volume=82 |issue=12 |pages=3275–3284 |year=2001 |url=http://www.esa.org/history/Awards/papers/ONeill_RV_MA.pdf |doi=10.1890/0012-9658(2001)082[3275:IITTBT]2.0.CO;2 |issn=0012-9658}}</ref> <ref name="Ostfeld09">{{Cite journal |last=Ostfeld |first=R. S. |title=Biodiversity loss and the rise of zoonotic pathogens |journal=Clinical Microbiology and Infection|volume=15|issue=s1 |pages=40–43 |year=2009 |url=http://www.ecostudies.org/reprints/Ostfeld_2009_Clin_Microbiol_Inf.pdf |doi=10.1111/j.1469-0691.2008.02691.x |pmid=19220353 }}</ref> <ref name="Pagani05">{{Cite journal |last1=Pagani |first1=M. |last2=Zachos |first2=J. C. |last3=Freeman |first3=K. H. |last4=Tipple |first4=B. |last5=Bohaty |first5=S. |title=Marked decline in atmospheric carbon dioxide concentrations during the Paleogene |journal=Science |volume=309 |pages=600–603 |year=2005 |doi=10.1126/science.1110063 |pmid=15961630 |issue=5734 |bibcode=2005Sci...309..600P}}</ref> <ref name="Page91">{{Cite journal |last1=Page |first1=R. D. M. |title=Clocks, clades, and cospeciation: Comparing rates of evolution and timing of cospeciation events in host-parasite assemblages |journal=Systematic Zoology |volume=40 |issue=2 |pages=188–198 |year=1991 |doi=10.2307/2992256 |jstor=2992256}}</ref> <ref name="Palmer94">{{Cite journal |last1=Palmer |first1=M. |last2=White |first2=P. S. |title=On the existence of ecological communities |journal=Journal of Vegetation Sciences |volume=5 |issue=2 |pages=279–282 |year=1994 |url=http://labs.bio.unc.edu/Peet/courses/bio669/papers/Ch1_supp_readings/Palmer_White.pdf |doi=10.2307/3236162 |jstor=3236162 }}</ref> <ref name="Palumbi09">{{Cite journal |last1=Palumbi |last2=S. R. |last3=Allan |first3=J. David |last4=Beck |first4=Michael W. |last5=Fautin |first5=Daphne G. |last6=Fogarty |first6=Michael J. |last7=Halpern |first7=Benjamin S. |last8=Incze |first8=Lewis S. |last9=Leong |first9=Jo-Ann |title=Managing for ocean biodiversity to sustain marine ecosystem services |journal=Frontiers in Ecology and the Environment |volume=7 |issue=4 |pages=204–211 |year=2009 |url=http://research.usm.maine.edu/gulfofmaine-census/wp-content/docs/Palumbi-et-al-2009_Managing-for-ocean-biodiversity.pdf |doi=10.1890/070135 |display-authors=9 }}</ref> <ref name="Parenti90">{{Cite book |last1=Parenti |first1=L. R. |last2=Ebach |first2=M. C. |title=Comparative Biogeography: Discovering and Classifying Biogeographical Patterns of a Dynamic Earth |location=London, England |publisher=University of California Press |year=2009 |url=http://books.google.com/books?id=K1GU_1I6bG4C |isbn=978-0-520-25945-4}}</ref> <ref name="Pearman08">{{Cite journal |last1=Pearman |first1=P. B. |last2=Guisan |first2=A. |last3=Broennimann |first3=O. |last4=Randin |first4=C. F. |title=Niche dynamics in space and time |journal=Trends in Ecology & Evolution |volume=23 |issue=3 |pages=149–158 |year=2008 |doi=10.1016/j.tree.2007.11.005 |pmid=18289716| url=http://www.isa.utl.pt/dm/biodiv/biodiv09_10/Niche%20dynamics%20in%20space%20and%20time.pdf}}</ref> <ref name="Pearson00">{{Cite journal |last1=Pearson |first1=P. N. |last2=Palmer |first2=M. R. |title=Atmospheric carbon dioxide concentrations over the past 60 million years |journal=Nature |volume=406 |pages=695–699 |year=2000 |url=http://paleolands.com/pdf/cenozoicCO2.pdf |doi=10.1038/35021000 |pmid=10963587 |issue=6797 }}</ref> <ref name="Pianka72">{{Cite journal |last1=Pianka |first1=E. R. |title=r and K Selection or b and d Selection? |journal=The American Naturalist |volume=106 |issue=951 |pages=581–588 |year=1972 |doi=10.1086/282798 }}</ref> <ref name="Pimm91">{{Cite journal |last1=Pimm |first1=S. L. |last2=Lawton |first2=J. H. |last3=Cohen |first3=J. E. |title=Food web patterns and their consequences |journal=Nature |volume=350 |pages=669–674 |year=1991 |url=http://www.nicholas.duke.edu/people/faculty/pimm/publications/pimmreprints/71_Pimm_Lawton_Cohen_Nature.pdf |doi=10.1038/350669a0 |issue=6320 |bibcode=1991Natur.350..669P |format=PDF}}</ref> <ref name="Pimm02">{{Cite book |last1=Pimm |first1=S. |title=Food Webs |year=2002 |publisher=University of Chicago Press |page=258 |isbn=978-0-226-66832-1 |url=http://books.google.com/books?id=tjHOtK4amfQC&pg=PA173}}</ref> <ref name="Pockman95">{{Cite journal |last1=Pockman |first1=W. T. |last2=Sperry |first2=J. S. |last3=O'Leary |first3=J. W. |title=Sustained and significant negative water pressure in xylem |journal=Nature |volume=378 |pages=715–716 |year=1995 |doi=10.1038/378715a0 |issue=6558 |bibcode=1995Natur.378..715P}}</ref> <ref name="Polis96">{{Cite journal |last1=Polis |first1=G. A. |last2=Strong |first2=D. R. |title=Food web complexity and community dynamics |journal=The American Naturalist |volume=147 |issue=5 |year=1996 |pages=813–846 |url=http://limnology.wisc.edu/courses/zoo955/Spring2005/food%20web%20seminar%20papers/polis96AmNat.pdf |doi=10.1086/285880}}</ref> <ref name="Polis00">{{Cite journal |last1=Polis |first1=G. A. |last2=Sears |first2=Anna L. W. |last3=Huxel |first3=Gary R. |last4=Strong |first4=Donald R. |last5=Maron |first5=John |title=When is a trophic cascade a trophic cascade? |year=2000 |journal=Trends in Ecology and Evolution |volume=15 |issue=11 |pages=473–475 |url=http://www.cof.orst.edu/leopold/class-reading/Polis%202000.pdf |doi=10.1016/S0169-5347(00)01971-6 |pmid=11050351 }}</ref> <ref name="Prentice92">{{Cite journal |last1=Prentice |last2=I. C. |last3=Harrison |first3=S. P. |last4=Leemans |first4=R. |last5=Monserud |first5=R. A. |last6=Solomon |first6=A. M. |title=Special paper: A global biome model based on plant physiology and dominance, soil properties and climate |journal=Journal of Biogeography |volume=19 |issue=2 |pages=117–134 |year=1992 |doi=10.2307/2845499 |jstor=2845499}}</ref> <ref name="Purvis00">{{Cite journal |last1=Purvis |first1=A. |last2=Hector |first2=A. |title=Getting the measure of biodiversity |journal=Nature |volume=405 |issue=6783 |pages=212–218 |year=2000 |url=http://www.botanischergarten.ch/BiodivVorles-2005WS/Nature-Insight-Biodiversity-2000.pdf |doi=10.1038/35012221 |pmid=10821281 }}</ref> <ref name="Reznick02">{{Cite journal |last1=Reznick |first1=D. |last2=Bryant |first2=M. J. |last3=Bashey |first3=F. |title=r- and K-selection revisited: The role of population regulation in life-history evolution |journal=Ecology |volume=83 |issue=6 |pages=1509–1520 |year=2002 |url=http://www2.hawaii.edu/~taylor/z652/Reznicketal.pdf |doi=10.1890/0012-9658(2002)083[1509:RAKSRT]2.0.CO;2 |issn=0012-9658}}</ref> <ref name="Ricklefs96">{{Cite book |title=The Economy of Nature |last1=Rickleffs |first1=Robert, E. |year=1996 |publisher=University of Chicago Press |isbn=0-7167-3847-3 |page=678}}</ref> <ref name="Rosenzweig03">{{Cite journal |last1=Rosenzweig |first1=M. L. |title=Reconciliation ecology and the future of species diversity |journal=Oryx |volume=37 |issue=2 |pages=194–205 |year=2003 |url=http://eebweb.arizona.edu/COURSES/Ecol302/Lectures/ORYXRosenzweig.pdf |format=PDF |doi=10.1017/s0030605303000371}}</ref> <ref name="Sakurai85">{{Cite journal |last1=Sakurai |first1=K. |title=An attelabid weevil (''Euops splendida'') cultivates fungi |journal=Journal of Ethology |volume=3 |issue=2 |pages=151–156 |year=1985 |doi=10.1007/BF02350306 }}</ref> <ref name="Scheffer06">{{Cite journal |last1=Scheffer |first1=M. |last2=van Nes |first2=E. H. |title=Self-organized similarity, the evolutionary emergence of groups of similar species |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=103 |issue=16 |pages=6230–6235 |url=http://theory.bio.uu.nl/rdb/te/Projects/Papers/Scheffer_pnas06_comments.pdf |doi=10.1073/pnas.0508024103 |year=2006 |bibcode=2006PNAS..103.6230S}}</ref> <ref name="Schneider01">{{Cite journal |last1=Schneider |first1=D. D. |title=The rise of the concept of scale in ecology |journal=BioScience |volume=51 |issue=7 |pages=545–553 |year=2001 |url=http://www.mun.ca/biology/dschneider/Publications/2001DCS_AIBS_RiseOfScale.pdf |doi=10.1641/0006-3568(2001)051[0545:TROTCO]2.0.CO;2 |issn=0006-3568}}</ref> <ref name="Schoener75">{{Cite journal |last1=Schoener |first1=T. W. |title=Presence and absence of habitat shift in some widespread lizard species |journal=Ecological Monographs |volume=45 |issue=3 |pages=233–258 |jstor=1942423 |year=1975 |doi=10.2307/1942423}}</ref> <ref name="Scholes08">{{Cite journal |last1=Scholes |first1=R. J. |last2=Mace |first2=G. M. |last3=Turner |first3=W. |last4=Geller |first4=G. N. |last5=Jürgens |first5=N. |last6=Larigauderie |first6=A. |last7=Muchoney |first7=D. |last8=Walther |first8=B. A. |last9=Mooney |first9=H. A. |title=Toward a global biodiversity observing system |journal=Science |volume=321 |issue=5892 |pages=1044–1045 |year=2008 |url=http://www.earthobservations.com/documents/committees/uic/200809_8thUIC/07b-Health0Montira-Pongsiri-BON-Article-in-Science.pdf |doi=10.1126/science.1162055 |pmid=18719268 |display-authors=9 }}</ref> <ref name="Sherman95">{{Cite journal |last1=Sherman |first1=P. W. |last2=Lacey |first2=E. A. |last3=Reeve |first3=H. K. |last4=Keller |first4=L. |title=The eusociality continuum |journal=Behavioural Ecology |volume=6 |issue=1 |pages=102–108 |year=1995 |url=http://www.nbb.cornell.edu/neurobio/BioNB427/READINGS/ShermanEtAl1995.pdf |format=PDF |doi=10.1093/beheco/6.1.102}}</ref> <ref name="Shimeta95">{{Cite journal |last1=Shimeta |first1=J. |last2=Jumars |first2=P. A. |last3=Lessard |first3=E. J. |title=Influences of turbulence on suspension feeding by planktonic protozoa; experiments in laminar shear fields |journal=Limnolology and Oceanography |volume=40 |issue=5 |year=1995 |pages=845–859 |url=http://www.aslo.org/lo/toc/vol_40/issue_5/0845.pdf |doi=10.4319/lo.1995.40.5.0845 }}</ref> <ref name="Shurin06">{{Cite journal |last1=Shurin |first1=J. B. |last2=Gruner |first2=D. S. |last3=Hillebrand |first3=H. |title=All wet or dried up? Real differences between aquatic and terrestrial food webs |journal=Proceedings of the Royal Society B |volume=273 |issue=1582 |pages=1–9 |year=2006 |doi=10.1098/rspb.2005.3377 |pmid=16519227 |pmc=1560001 }}</ref> <ref name="Siverton06">{{Cite journal |last1=Silverton |first1=Jonathan |last2=Poulton |first2=Paul |last3=Johnston |first3=Edward |last4=Edwards |first4=Grant |last5=Heard |first5=Matthew |last6=Biss |first6=Pamela M. |title=The Park Grass Experiment 1856–2006: Its contribution to ecology |journal=Journal of Ecology |volume=94 |issue=4 |pages=801–814 |year=2006 |url=http://www.demonsineden.com/Site/Research_publications_files/Silvertown%20et%20al.%202006.pdf |doi=10.1111/j.1365-2745.2006.01145.x }}</ref> <ref name="Simberloff80">{{Cite journal |last1=Simberloff |first1=D. |title=A succession of paradigms in ecology: Essentialism to materialism and probalism |journal=Synthese |volume=43 |pages=3–39 |year=1980 |doi=10.1007/BF00413854}}</ref> <ref name="Sinclair26">{{Cite news |last1=Sinclair |first1=G. |title=On cultivating a collection of grasses in pleasure-grounds or flower-gardens, and on the utility of studying the Gramineae |location=New-Street-Square |publisher=A. & R. Spottiswoode |magazine=London Gardener's Magazine |year=1826 |volume=1 |page=115 |url=http://books.google.com/?id=fF0CAAAAYAAJ&pg=PA230}}</ref> <ref name="Smith05">{{Cite journal |last1=Smith |first1=M. A. |last2=Green |first2=D. M. |title=Dispersal and the metapopulation paradigm in amphibian ecology and conservation: Are all amphibian populations metapopulations? |journal=Ecography |volume=28 |issue=1 |pages=110–128 |year=2005 |doi=10.1111/j.0906-7590.2005.04042.x }}</ref> <ref name="Stadler98">{{Cite journal |last1=Stadler |first1=B. |last2=Michalzik |first2=B. |last3=Müller |first3=T. |title=Linking aphid ecology with nutrient fluxes in a coniferous forest |journal=Ecology |volume=79 |issue=5 |pages=1514–1525 |year=1998 |doi=10.1890/0012-9658(1998)079[1514:LAEWNF]2.0.CO;2 |issn=0012-9658}}</ref> <ref name="Stauffer57">{{Cite journal |last1=Stauffer |first1=R. C. |title=Haeckel, Darwin and ecology |journal=The Quarterly Review of Biology |volume=32 |issue=2 |pages=138–144 |year=1957 |doi=10.1086/401754 }}</ref> <ref name="Steele05">{{Cite journal |last1=Steele |first1=C. A. |last2=Carstens |first2=B. C. |last3=Storfer |first3=A. |last4=Sullivan |first4=J. |title=Testing hypotheses of speciation timing in ''Dicamptodon copei'' and ''Dicamptodon aterrimus'' (Caudata: Dicamptodontidae) |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=36 |issue=1 |pages=90–100 |year=2005 |url=http://www.lsu.edu/faculty/carstens/pdfs/Steele.etal.2005.pdf |doi=10.1016/j.ympev.2004.12.001 |pmid=15904859 }}</ref> <ref name="Strassmann00">{{Cite journal |last1=Strassmann |first1=J. E. |last2=Zhu |first2=Y. |last3=Queller |first3=D. C. |title=Altruism and social cheating in the social amoeba ''Dictyostelium discoideum'' |journal=Nature |volume=408 |issue=6815 |pages=965–967 |year=2000 |doi=10.1038/35050087 |pmid=11140681 }}</ref> <ref name="Strook08">{{Cite journal |last1=Wheeler |first1=T. D. |last2=Stroock |first2=A. D. |title=The transpiration of water at negative pressures in a synthetic tree |journal=Nature |volume=455 |pages=208–212 |year=2008 |doi=10.1038/nature07226 |pmid=18784721 |issue=7210 |bibcode=2008Natur.455..208W}}</ref> <ref name="Stuart-Fox08">{{Cite journal |last1=Stuart-Fox |first1=D. |last2=Moussalli |first2=A. |title=Selection for social signalling drives the evolution of chameleon colour change |journal=PLoS Biology |volume=6 |issue=1 |pages=e25 |year=2008 |doi=10.1371/journal.pbio.0060025 |pmid=18232740 |pmc=2214820 }}</ref> <ref name="Svennin08">{{Cite journal |last1=Svenning |first1=Jens-Christian |last2=Condi |first2=R. |title=Biodiversity in a warmer world |journal=Science |volume=322 |issue=5899 |pages=206–207 |year=2008 |doi=10.1126/science.1164542 |pmid=18845738 }}</ref> <ref name="Swenson08">{{Cite journal |last1=Swenson |first1=N. G. |last2=Enquist |first2=B. J. |title=The relationship between stem and branch wood specific gravity and the ability of each measure to predict leaf area |journal=American Journal of Botany |volume=95 |issue=4 |pages=516–519 |year=2008 |doi=10.3732/ajb.95.4.516 |pmid=21632377}}</ref> <ref name="Tansley35">{{Cite journal |doi=10.2307/1930070 |last1=Tansley |first1=A. G.|title=The use and abuse of vegetational concepts and terms |journal=Ecology |volume=16 |issue=3 |pages=284–307 |year=1935 |url=http://karljaspers.org/files/tansley.pdf |jstor=1930070 }}</ref> <ref name="Thompson07">{{Cite journal |last1=Thompson |first1=R. M. |last2=Hemberg |first2=M. |last3=Starzomski |first3=B. M. |last4=Shurin |first4=J. B. |title=Trophic levels and trophic tangles: The prevalence of omnivory in real food webs |journal=Ecology |volume=88 |issue=3 |pages=612–617 |doi=10.1890/05-1454 |url=http://myweb.dal.ca/br238551/thompson_hem_star_shur_ecology07.pdf |year=2007 |pmid=17503589}}</ref> <ref name="Tierney09">{{Cite journal |last1=Tierney |first1=Geraldine L. |last2=Faber-Langendoen |first2=Don |last3=Mitchell |first3=Brian R. |last4=Shriver |first4=W. Gregory |last5=Gibbs |first5=James P. |title=Monitoring and evaluating the ecological integrity of forest ecosystems |journal=Frontiers in Ecology and the Environment |volume=7 |issue=6 |pages=308–316 |year=2009 |url=http://www.uvm.edu/~bmitchel/Publications/Tierney_Forest_monitoring.pdf |doi=10.1890/070176 }}</ref> <ref name="Tinbergen63">{{Cite journal |last1=Tinbergen |first1=N. |title=On aims and methods of ethology |journal=Zeitschrift für Tierpsychologie |volume=20 |issue=4 |pages=410–433 |year=1963 |url=http://www.esf.edu/EFB/faculty/documents/Tinbergen1963onethology.pdf |format=PDF |doi=10.1111/j.1439-0310.1963.tb01161.x}}</ref> <ref name="Turchin01">{{Cite journal |last1=Turchin |first1=P. |title=Does population ecology have general laws? |journal=Oikos |volume=94 |issue=1 |pages=17–26 |year=2001 |doi=10.1034/j.1600-0706.2001.11310.x }}</ref> <ref name="Turnbaugh07">{{Cite journal |last1=Turnbaugh |first1=Peter J. |last2=Ley |first2=Ruth E. |last3=Hamady |first3=Micah |last4=Fraser-Liggett |first4=Claire M. |last5=Knight |first5=Rob |last6=Gordon |first6=Jeffrey I. |title=The human microbiome project |journal=Nature |volume=449 |pages=804–810 |year=2007 |doi=10.1038/nature06244 |pmid=17943116 |issue=7164 |bibcode=2007Natur.449..804T}}</ref> <ref name="Ulanowicz79">{{Cite journal |last1=Ulanowicz |first1=R. E. |last2=Kemp |first2=W. Michael |title=Toward canonical trophic aggregations |journal=The American Naturalist |volume=114 |issue=6 |pages=871–883 |year=1979 |doi=10.1086/283534 |jstor=2460557}}</ref> <ref name="urlWelcome to ILTER — ILTER">{{cite web |url=http://www.ilternet.edu/ |title=Welcome to ILTER — ILTER |publisher=International Long Term Ecological Research |accessdate=2010-03-16}}</ref> <ref name="Vandermeer03">{{Cite book |last1=Vandermeer |first1=J. H. |last2=Goldberg |first2=D. E. |title=Population Ecology: First Principles |url=https://archive.org/details/populationecolog0000vand |location=Woodstock, Oxfordshire |publisher=Princeton University Press |year=2003 |isbn=0-691-11440-4}}</ref> <ref name="Vitt97">{{Cite journal |last1=Vitt |first1=L. J. |last2=Caldwell |first2=J. P. |last3=Zani |first3=P. A. |last4=Titus |first4=T. A. |title=The role of habitat shift in the evolution of lizard morphology: Evidence from tropical ''Tropidurus'' |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences U.S.A |year=1997 |volume=94 |issue=8 |pages=3828–3832 |doi=10.1073/pnas.94.8.3828 |pmid=9108063 |pmc=20526 |bibcode=1997PNAS...94.3828V}}</ref> <ref name="Wagtendonk07">{{Cite journal |last1=van Wagtendonk |first1=Jan W. |title=History and evolution of wildland fire use |journal=Fire Ecology Special Issue |volume=3 |issue=2 |pages=3–17 |year=2007 |url=http://faculty.fortlewis.edu/KORB_J/global%20fire/wildland_fire_use.pdf |format=PDF |doi=10.4996/fireecology.0302003}}</ref> <ref name="Waples06">{{Cite journal |last1=Waples |first1=R. S. |last2=Gaggiotti |first2=O. |title=What is a population? An empirical evaluation of some genetic methods for identifying the number of gene pools and their degree of connectivity |journal=Molecular Ecology |volume=15 |issue=6 |pages=1419–1439 |year=2006 |doi=10.1111/j.1365-294X.2006.02890.x |pmid=16629801 }}</ref> <ref name="Webb10">{{Cite journal |last1=Webb |first1=J. K. |last2=Pike |first2=D. A. |last3=Shine |first3=R. |title=Olfactory recognition of predators by nocturnal lizards: safety outweighs thermal benefits |journal=Behavioural Ecology |volume=21 |issue=1 |pages=72–77 |year=2010 |doi=10.1093/beheco/arp152 }}</ref> <ref name="Whittaker73">{{Cite journal |last1=Whittaker |first1=R. H. |last2=Levin |first2=S. A. |last3=Root |first3=R. B. |title=Niche, habitat, and ecotope |journal=The American Naturalist |volume=107 |issue=955 |year=1973 |pages=321–338 |url=http://labs.bio.unc.edu/Peet/courses/bio669/papers/Ch1_supp_readings/Whittaker1973.pdf |doi=10.1086/282837}}</ref> <ref name="Wiens04">{{Cite journal |last1=Wiens |first1=J. J. |last2=Donoghue |first2=M. J. |title=Historical biogeography, ecology and species richness |journal=Trends in Ecology and Evolution |volume=19 |issue=12 |pages=639–644 |year=2004 |url=http://www.phylodiversity.net/donoghue/publications/MJD_papers/2004/144_Wiens_TREE04.pdf |doi=10.1016/j.tree.2004.09.011 |pmid=16701326 }}</ref> <ref name="Wiens05">{{Cite journal |last1=Wiens |first1=J. J. |last2=Graham |first2=C. H. |title=Niche conservatism: Integrating evolution, ecology, and conservation biology |journal=Annual Review of Ecology, Evolution, and Systematics |volume=36 |pages=519–539 |year=2005 |url=http://163.238.8.180/~fburbrink/Courses/Seminar%20in%20Systematics/Wiens_Graha_m_AnnRev2005.pdf |doi=10.1146/annurev.ecolsys.36.102803.095431 }}</ref> <ref name="Wilbur97">{{Cite journal |last1=Wilbur |first1=H. W. |title=Experimental ecology of food webs: Complex systems in temporary ponds |journal=Ecology |volume=78 |issue=8 |pages=2279–2302 |year=1997 |doi=10.1890/0012-9658(1997)078[2279:EEOFWC]2.0.CO;2 |url=http://www.esa.org/history/papers/Wilbur_HM_MA.pdf |format=PDF |issn=0012-9658}}</ref> <ref name="Wilcove08">{{Cite journal |last1=Wilcove |first1=D. S. |last2=Wikelski |first2=M. |title=Going, going, gone: Is animal migration disappearing |journal=PLoS Biology |volume=6 |issue=7 |pages=e188 |year=2008 |doi=10.1371/journal.pbio.0060188 |pmid=18666834 |pmc=2486312 }}</ref> <ref name="Wilkinson09">{{Cite journal |last1=Wilkinson |first1=M. T. |last2=Richards |first2=P. J. |last3=Humphreys |first3=G. S. |title=Breaking ground: Pedological, geological, and ecological implications of soil bioturbation |journal=Earth-Science Reviews |volume=97 |issue=1–4 |pages=257–272 |year=2009 |url=https://www.uky.edu/AS/Geography/People/Faculty/Wilkinson/Wilkinson.ESR.pdf |doi=10.1016/j.earscirev.2009.09.005 | format=PDF}}</ref> <ref name="Wilson00">{{Cite book |last1=Wilson |first1=E. O. |title=Sociobiology: The New Synthesis |publisher=President and Fellows of Harvard College |year=2000 |url=http://books.google.com/books?id=v7lV9tz8fXAC |edition=25th anniversary |isbn=978-0-674-00089-6}}</ref> <ref name="Wills01">{{Cite book |last1=Wills |first1=C. |last2=Bada |first2=J. |title=The Spark of Life: Darwin and the Primeval Soup |publisher=Perseus Publishing |location=Cambridge, MA |year=2001 |url=http://books.google.com/books?id=UrGqxy0wMdkC |isbn=978-0-7382-0493-2}}</ref> <ref name="Wilson88">{{Cite journal |last1=Wilson |first1=D. S. |title=Holism and reductionism in evolutionary ecology |journal=Oikos |volume=53 |issue=2 |pages=269–273 |year=1988 |doi=10.2307/3566073 |jstor=3566073}}</ref> <ref name="Wilson00">{{Cite book |last1=Wilson |first1=Edward, O. |title=Sociobiology: The New Synthesis |edition=25th Annotated |publisher=Belknap Press |location=United States |year=2000 |isbn=0-674-00089-7}}</ref> <ref name="Wilson00b">{{Cite journal |last1=Wilson |first1=E. O. |title=A global biodiversity map |pmid=11041790 |journal=Science |volume=289 |issue=5488 |page=2279 |doi=10.1126/science.289.5488.2279 |year=2000 |doi_inactivedate=2014-02-02 }}</ref> <ref name="Wilson07">{{Cite journal |last1=Wilson |first1=D. S. |last2=Wilson |first2=E. O. |title=Rethinking the theoretical foundation of sociobiology |journal=The Quarterly Review of Biology |volume=82 |issue=4 |pages=327–348 |year=2007 |doi=10.1086/522809 |pmid=18217526 }}</ref> <ref name="Wolf96">{{Cite journal |last1=Wolf |first1=B. O. |last2=Walsberg |first2=G. E. |title=Thermal effects of radiation and wind on a small bird and implications for microsite selection |journal=Ecology |volume=77 |issue=7 |pages=2228–2236 |year=2006 |doi=10.2307/2265716 |jstor=2265716}}</ref> <ref name="Worm03">{{Cite journal |last1=Worm |first1=B. |last2=Duffy |first2=J. E. |title=Biodiversity, productivity and stability in real food webs |year=2003 |journal=Trends in Ecology and Evolution |volume=18 |issue=12 |pages=628–632 |doi=10.1016/j.tree.2003.09.003 }}</ref> <ref name="Write06">{{Cite journal |last1=Wright |first1=J. P. |last2=Jones |first2=C.G. |title=The concept of organisms as ecosystem engineers ten years on: Progress, limitations, and challenges |journal=BioScience |volume=56 |issue=3 |pages=203–209 |year=2006 |doi=10.1641/0006-3568(2006)056[0203:TCOOAE]2.0.CO;2 |issn=0006-3568}}</ref> <ref name="Young74">{{Cite journal |last1=Young |first1=G. L. |year=1974 |title=Human ecology as an interdisciplinary concept: A critical inquiry |journal=Advances in Ecological Research |volume=8 |pages=1–105 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0065250408602779 |doi=10.1016/S0065-2504(08)60277-9 |series=Advances in Ecological Research |isbn=978-0-12-013908-8}}</ref> <ref name="Zhuan07">{{Cite journal |last1=Zhuan |first1=Q. |last2=Melillo |first2=J. M. |last3=McGuire |first3=A. D. |last4=Kicklighter |first4=D. W. |last5=Prinn |first5=R. G. |last6=Steudler |first6=P. A. |last7=Felzer |first7=B. S. |last8=Hu |first8=S. |title=Net emission of CH₄ and CO₂ in Alaska: Implications for the region's greenhouse gas budget |journal=Ecological Applications |volume=17 |issue=1 |pages=203–212 |year=2007 |url=http://picea.sel.uaf.edu/manuscripts/zhuang07-ea.pdf |doi=10.1890/1051-0761(2007)017[0203:NEOCAC]2.0.CO;2 |pmid=17479846 |issn=1051-0761}}</ref> <ref name="Zimmermann02">{{Cite journal |last1=Zimmermann |first1=U. |last2=Schneider |first2=H. |last3=Wegner |first3=L. H. |last4=Wagner |first4=M. |last5=Szimtenings |first5=A. |last6=Haase |first6=F. |last7=Bentrup |first7=F. W. |title=What are the driving forces for water lifting in the xylem conduit? |journal=Physiologia Plantarum |volume=114 |issue=3 |pages=327–335 |year=2002 |pmid=12060254 |doi=10.1034/j.1399-3054.2002.1140301.x }}</ref> <ref name=Carson>{{Cite web |url=http://core.ecu.edu/soci/juskaa/SOCI3222/carson.html |title= "Silent Spring" (excerpt) |author=Rachel Carson |publisher= Houghton Miffin |year=1962 |accessdate=4 October 2012}}</ref> --> }} == Vanjske veze == {{Commonscat|Ecology}} * [http://plato.stanford.edu/entries/ecology/ Ecology (Stanford Encyclopedia of Philosophy)] * [http://www.nature.com/scitable/knowledge/ecology-102 The Nature Education Knowledge Project: Ecology] * [http://ekolojinet.com/journals.html Ecology Journals List of ecological scientific journals] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170429105512/http://ekolojinet.com/journals.html |date=2017-04-29 }} * [http://ecologydictionary.org/ Ecology Dictionary - Explanation of Ecological Terms] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080803065656/http://www.ecologydictionary.org/ |date=2008-08-03 }} * [http://www.gereon.es/theory/ecology/ Basic Terms of Ecology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130621010455/http://www.gereon.es/theory/ecology/ |date=2013-06-21 }} * [http://www.ecoevo.ca/en/index.htm Canadian Society for Ecology and Evolution] * [http://www.esa.org/ Ecological Society of America] * [http://ecology.com/ Ecology Global Network] * [http://www.ecolsoc.org.au/ Ecological Society of Australia] * [http://www.britishecologicalsociety.org/ British Ecological Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150120211300/http://www.britishecologicalsociety.org/ |date=2015-01-20 }} * [http://english.rcees.cas.cn/sp/zgstxxh/ Ecological Society of China]{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.isecoeco.org/ International Society for Ecological Economics] * [http://www.europeanecology.org/ European Ecological Federation] * [http://www.maweb.org/en/index.aspx UN Millennium Ecosystem Assessment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110423003943/http://www.maweb.org/en/index.aspx |date=2011-04-23 }} * [http://www.eoearth.org/topics/view/49660/ The Encyclopedia of Earth{{spaced ndash}}Wilderness: Biology & Ecology] * [http://www.ecologyandsociety.org/ Ecology and Society - A journal of integrative science for resilience and sustainability] * [http://scienceaid.co.uk/biology/ecology/index.html Science Aid: Ecology, U.K. High School (GCSE, Alevel) Ecology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090522104711/http://scienceaid.co.uk/biology/ecology/index.html |date=2009-05-22 }} [[Kategorija:Ekologija]] e6gvyz2ju5jekdgl4ivvlyi6t9x6sus 0 2547 42587140 42559739 2026-05-03T17:36:08Z Deltaspace42 348723 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Chistopher Columbus Eggs solution.png]] → [[File:Christopher Columbus Eggs solution.png]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] 42587140 wikitext text/x-wiki {{redirect|Columbo|Columbo (TV serija)}} {{Infokutija biografija | slika = Christopher Columbus.PNG | zanimanje = [[Lista pomorskih istraživača|pomorski istraživač]] | titula = [[Admiral]] [[Oceansko more|Oceanskog mora]]; [[potkralj]] i guverner Indija | opis = Posthumni portret Kolumba; autor: [[Sebastiano del Piombo]], 1519. Ne postoje autentični portreti Kolumba.<ref>[http://www.vanderkrogt.net/columbus/texts/portrait.html Portraits of Christopher Columbus] – COLUMBUS MONUMENTS PAGES. Vanderkrogt.</ref> | datum_rođenja = prije 31. oktobra 1451. | mjesto_rođenja = [[Genova]], [[Republika Genova]] (u današnjoj Italiji) | datum_smrti = 20. maj 1506 (starost: {{circa|54}}) | mjesto_smrti = [[Valladolid]], [[Kruna Kastilje]] (današnja Španija) | druga imena = {{lang-la|Christophorus Columbus}}; {{lang-ita|'''Cristoforo Colombo'''}}; {{lang-gal|'''Cristovo Colón'''}}; {{lang-pt|'''Cristóvão Colombo'''}}, ranije ''Christovam Colom''; španski: '''Cristóbal Colón'''; {{lang-ca|'''Cristòfor Colom'''}} | nacionalnost = [[Italijani|Italijan]] | religija = rimokatolik | supružnik = [[Filipa Moniz Perestrelo]] | partner = [[Beatriz Enríquez de Arana]] | djeca = [[Diego Columbus|Diego]]<br />[[Ferdinand Columbus|Fernando]] | rodbina = Giovanni Pellegrino, Giacomo, [[Bartolomej Kolumbo|Bartolomej]] (braća) i Bianchinetta (sestra) | potpis= Columbus Signature.svg }} '''Kristofor Kolumbo''' ([[1451]] - [[20.5.]] [[1506]].) je bio [[Talijani|talijanski]] istraživač i trgovac koji je preplovio [[Atlantski okean]] i doplovio do [[Amerika|Amerike]] [[1492]]. godine pod zastavom [[Kastilja|Kastilijanske]] [[Španija|Španije]]. Čvrsto je vjerovao da je [[zemlja]] okrugla (iako nije znao koliko velika), i da će ploveći na zapad doploviti do [[Indija|Indije]]. Mnogi sumnjaju (iako za to nema puno dokaza) da Kolumbo nije bio prvi Evropljanin koji je doplovio do Amerike. Tako postoji jedna hipoteza, da su [[Vikinzi]] iz [[Sjeverna Evropa|sjeverne Evrope]] doplovili do Amerike u [[11. vijek]]u i osnovali malo naselje kod [[L'Anse aux Meadows]] (od kog nema ni traga). Neki historičari smatraju da je nepoznati moroplovac preplovio Atlantski okean prije Kolumba i da je njegova informacija bila osnova Kolumbovih tvrdnja. Postoje mnoge druge teorije o ekspedicijama raznih ljudi i naroda do Amerika prije Kolumba; vidite članak o [[Prakolumbijski preko-okeanski susreti|prakolumbijskim preko-okeanskim susretima]]. [[Giovanni Caboto]], venecijanski pomorac u službi Engleza, bio je prvi tadašnji Evropljanin koji je doista doplovio do glavnog kopna Američkih kontinenata (Kolumbo je uspio ovo uraditi tek u svom trećem putovanju [[1498]]. godine). Caboto je poznat kao John Cabot zbog njegovih putovanja pod [[Engleska|Engleskom]] zastavom. [[1497]]. godine on je plovio od [[Bristol]]a na brodu ''Matthew'', tražeći morski put do [[Azija|Azije]]. Stigao je do sjeverne amerike i on i njegova posada su postali prvi Evropljani od Vikinga da to urade. Pretpostavlja se da je upotrjebio informaciju od Britanskih mornara koji su dobro znali ribolovna područja u blizini [[Newfoundland]]a da bi počeo ekspediciju. Kolumbo se iskrcao u [[Bahami]] i kasnije je istraživao većinu [[karipsko more|karipskog mora]], uključujući [[Kuba|Kubu]] i [[Hispaniola|Hispaniolu]], kao i obalu [[Srednja Amerika|srednje]] i [[južna Amerika|južne Amerike]]. Nikad nije došao do današnjih [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]], ali mnogi [[Amerikanci]] smatraju da je on bio prvi Evropljanin koji je stupio na američki kontinent i slave "[[Kolumbov dan]]", državni praznik [[12. oktobar|12. oktobra]]. Za razliku od putovanja Vikinga, rezultati Kolumbovih putovanja su bili brzo i trajno priznanje postojanja novog svijeta od strane Evropljanja, [[Kolumbovska razmjena]] vrsta, i prva značajna Evropska kolonizacija Amerika. Kolumbo je i dan danas kontroverzan historijski lik. Neki (uključujući mnoge [[Američki starosjedilaci|indijanace]]) smatraju da je bio odgovoran, izravno ili neizravno, za smrt mnogo miliona starosjedilačkih naroda, Evropsko izkorištavanje Amerika, i ropstvo u karipskom moru. Drugi smatraju da je bio izuzetno važan i pozitivan lik koji je dao ogromni doprinos Evropskoj ekspanziji i kulturi. Talijanski amerikanci ga slave kao ikonu njihovog porijekla. Historijski se smatralo da je Kolumbo bio Talijan, ali postoje i razne teorije za [[Grci|Grčko]], [[Jevreji|Jevrejsko]], [[Kastilijanci|Kastilijansko]], [[Portugalci|Portugalsko]], i [[Španci|Špansko]] porijeklo. == Poreklo i lik pronalazača == [[Datoteka:Diego Colon.jpg|200px|mini|Dijego Kolumbo, Kolumbov sin]] Istoričari najvećim delom smatraju da je rođen u [[Republika Đenova|Republici Đenovi]], u delu današnje [[Italija|Italije]], mada postoje razna nagađanja o njegovom rodnom mestu. Neki smatraju da je katalonskog, galicijskog ili portugalskog porekla. Otac mu je bio [[Domeniko Kolumbo]], tkač i trgovac, pripadnik srednje klase, a majka [[Suzana Fontanarosa]]. Deo dokumentovane istorije o njegovom životu kreće od [[1476]]. godine, kada je stigao na portugalsku obalu kao žrtva brodoloma u pomorskoj borbi. Godine [[1479]]. ili [[1480]]. rodio mu se sin [[Dijego Kolumbo]].<ref>{{cite web|url=http://www.navidiku.rs/magazin/zabava/biografije-slavnih/kristofer-kolumbo-2_9281/|title=Kristofer Kolumbo,|date=|accessdate=29. 3. 2014.|archive-date=2016-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20160327122227/http://www.navidiku.rs/magazin/zabava/biografije-slavnih/kristofer-kolumbo-2_9281/|url-status=dead}}</ref> [[Datoteka:Hernando Colón.jpg|300px|mini|levo|Ernando Kolumbo, Kolumbov sin]] Kolumba savremenici opisuju u tri crte: tajanstven, ponosan i uveren da je oruđe Božanstva. I dela fra [[Bartolomé de las Casas|Bartolomea de Las Kasasa]] pružaju neke značajne crte njegovog lika. Govori nam da je bio: „Visokog tela, višeg od prosečnog; lica dugog i moćnog, nos orlovski, oči plave, belog tena koji je išao ka upaljeno crvenoj, brada i kosa, kada je bio momak, plavi, ali su mu zbog ranog rada brzo postali sedi“. Las Kasas takođe beleži da je bio „duhovit i veseo, dobar govornik, i kako kaže zvanična portugalska istorija, elokventan i uspešan u svojim poslovima. Imao je izgled poštovane osobe velike moći i autoriteta, i dostojne svake naklonosti“. Sveštenik tvrdi da je Kolumbo bio krajnje marljiv prema božanskoj časti, da je poštovao sve najstrože postove, ispovedao se i pričešćivao. Brzo je naučio da čita i piše, a bio je ekspert za latinski jezik. [[Felipa Monis Perestrelo]], plemkinja iz [[Portugalija|Portugalije]], bila mu je supruga. Njen otac, prvi guverner ostrva [[Porto Santo]], nedaleko od [[Madeira|Madere]], ostavio je nakon smrti određene nacrte o putovanju preko [[Atlantski okean|Atlantskog okeana]] u koje se Kolumbo predano udubio. I u [[Lisabon]]u, kao i na Maderi, gde je živeo izvesno vreme, obuzela ga je groznica za pomorskim otkrićima, koja se širila iz Portugalije. Kasnije, u manastiru [[La Rabida]] osluškivao je razgovore iskusnih pomoraca o znacima i o samoj zemlji koju su ugledali zapadno od [[Irska|Irske]]. Na nekim mapama su čak bila ucrtana i ostrva koja su ležala daleko na zapadu u neispitanom okeanu. == Kristofor Kolumbo - gusar == Između svoje dvadesete i dvadesetpete godine, zbog velikog rivalstva i ratova među susedima, Kolumbo je postao [[gusari|gusar]]. U to vreme, gusarenje je bila legalna forma rata. Jedan grad ili država su dozvoljavali borbu protiv neprijatelja, ali pri tome je moralo da se drži određenih pravila i morao je biti ostvaren dogovor između napadača i žrtve. Kolumba mnogi nisu mogli da zamisle kao gusara, već su ga optuživali da je varalica, a on bi se u situacijama opasnim po život, obratio [[Katolički kraljevi|Katoličkim kraljevima]], podsećajući ih na svoje pomorske podvige. Godine [[1501]]. je izjavio : {{izdvojeni citat|Od rane mladosti odoh na more da plovim, i to nastavih do danas… I već je prošlo četrdeset godina otkako to činim. Svuda kuda se danas plovi, sve sam to prošao.}} On je čovek čiji je boravak u [[Portugalija|Portugaliji]] od [[1476]]. do [[1485]]. bio odlučujući za plovidbu po [[Atlantski okean|Atlantiku]]. Savršeno je poznavao [[Sredozemno more|Mediteran]] i komercijalnu rutu između [[Pirinejsko poluostrvo|Iberijskog poluostrva]] i [[Italija|Italije]]. Na Mediteranu je ispekao zanat. Između [[1470]]. i [[1473]]. je pronađeno pet dokumenata koji su pripadali Kolumbu. U njima piše o svojim dugovima prema italijanskim trgovcima, potpisivanju testamenta svog prijatelja i prodaji kuće u korist svoje žene. Zahvaljujući ovim podacima, jasna su nam sva Kolumbova kretanja. == Izmišljene zemlje i mesta u Kolumbovom projektu == Kolumbo je sa sigurnošću u novoj zemlji lokalizovao nove biblijske predele, zemlje iz mašte, sela i ljude okružene [[mit]]ovima i [[legenda]]ma. Govorio je o Magičnim kraljevima i njihovom putu u [[Vitlejem]], skrivenom potomstvu [[Amazonke|Amazonki]] iz [[Antika|Antike]] i planinama zlata kralja [[Solomon]]a. Da bi se razumelo ovakvo Kolumbovo razmišljanje, potrebno ga je sagledati iz dva različita ugla. Prvi govori o srednjovekovnom čoveku sa maštom i verovanjima, dok ga drugi predstavlja kao apostola Novog sveta. Kolumbo je za sebe izjavio da je grešnik kome se dogodilo čudo, i Bog mu je dao inteligenciju da može da plovi, ide iz Španije u Indiju, prelazeći okeane na zapadu. Ovim uverenjem, on se poistovećuje sa [[filozofija|filozofima]], [[astrologija|astrolozima]], [[mudraci]]ma i [[teologija|teolozima]] i gradi svoj svet iz mašte. Najviše su ga zabrinjavale Amazonke iz Indija, žene ratnice koje su živele na ostrvu organizovanom kao ženska republika. Radile su sve muške poslove, a sa muškarcima se sastajale samo zbog potomstva. Kolumbo je bio uveren da su bile povezane sa Amazonkama iz Antike i želeo je to da dokaže. Otkrio je ostrvo Hispanjolu i [[rudnik]]e zlata i razuverio narod o postojanju čudovišta i zmajeva na tim prostorima, jer on na njih nije naišao. Govorio je o [[Solomon]]u i pronašao mesto za [[kraljevina Sibe|kraljevinu Sibe]]. Srednjovekovni pisci su dosta pisali o [[Zemaljski raj|Zemaljskom raju]]. Mislili su da se nalazi na nejasnom i nepoznatom Istoku, između visokih planina, da iz njegovog izvora izbija voda iz koje nastaju četiri velike reke. Po povratku iz Indije, Kolumbo potvrđuje da je Zemaljski raj na istoku, jer je to mirno mesto na kome ga nije zadesila nijedna oluja. Na svom prvom putovanju, odredio je tačku ili liniju okeana koja mu je bila granica, a na svom trećem putovanju iz [[1498]]. godine je rekao da zemlja nije okrugla kako je opisuju, već da je u obliku kruške, i da postoji jedna „bradavica” koja je najbliža nebu i na kojoj se nalazi Zemaljski raj. Godine [[1490]]. je mislio da je blizu te „bradavice”. Plovio je kroz zalive i okolne obale, i jedno od tih mesta je nazvao [[Vrtovi]]. U Zemaljskom raju je postojao izvor slatke i slane vode, koji ga je fascinirao jer se nikada pre nije susreo sa nečim sličnim. == Događaji koji su prethodili ekspediciji == Velikoj Kolumbovoj ekspediciji su prethodili događaji koji su neposredno uticali na nju. To je Kolumbov dogovor sa Katoličkim kraljevima i ugovor iz Santa Fea, koji je sklopio sa sekretarom u njihovo ime. === Dogovor sa Katoličkim kraljevima === Pred sam početak [[1492]]. godine, Kolumba je izjedala pomisao da zbog oklevanja [[Katolički kraljevi|Katoličkih kraljeva]] i kašnjenja, neko drugi može preuzeti njegov trijumf. Odlučio je da napusti [[Kastilja|Kastilju]] i potraži drugu zemlju i druge vladare. Zaustavio se u konventu [[La Ribalda]]. [[Fra Huan Peres]], koji je bio kraljičin blagajnik i ispovednik, otvorio mu je vrata. Posle dugog razgovora, odlučio je da napiše pismo kraljici [[Isabela I|Isabeli]] i zadrži Kolumba u manastiru dok ne dobije odgovor. U poslednjem tromesečju [[1491]]. godine i pred sam kraj rata za oslobođenje [[Granada|Granade]], naređeno mu je da se obuče pristojno, kupi konja i pojavi se pred njenim Visočanstvom. U januaru 1492. raspravljano je o njegovom projektu. Okupili su se uticajni ljudi. Bilo je neslaganja i mnogo različitih mišljenja. Opet su mu rekli da „ode u dobri čas“. Nije se mnogo udaljio od Granade, kada ga je stigao oficir sa dvora, rekavši da je dobio naređenje da mu kaže da se vrati. Veliku zaslugu u tome imao je [[Luis de Santanhel]], koji je čak i pozajmio dve hiljade petsto [[eskudos]]a fondu Krune kako bi se isplatila flota. U svom delu [[„Knjiga o predskazanjima“]] iz [[1502]]. Kolumbo kaže: „Svi oni koji su znali za moj poduhvat, sa smehom su ga negirali i osporavali“. === Ugovor iz Santa Fea === {{main|Ugovor iz Santa Fea}} Ugovor iz Santa Fea je bio najbitniji pisani akt u istoriji otkrića Amerike. Napisali su ga aragonski sekretar [[Huan de Koloma]], u ime Kraljeva, i [[fra Huan Perec]], zastupnik Kolumba. Neki naučnici smatraju da je ovaj ugovor bio samo čin kraljevske milosti. Kruna se obavezala da će nagraditi Kolumba na sledeći način: # Imenovan je [[Admiral]]om [[Okeansko more|Okeanskog mora]] i izjednačen sa vrhovnim Admiralom Kastilje. Ovaj položaj je bio nasledan. # Dobio je zvanje [[vicekralj]]a i [[guverner]]a svih prostora koje bude otkrio. # Dobiće deseti deo celokupne dobiti. Dali su mu pravo da učestvuje u osmini troškova bilo koje trgovačke flote i samim tim dobije osmi deo dobiti koju ona ostvari. Drugi dokumenti koji su bili izdati pred putovanje su: * zapovest svim gradskim vlastima da Kolumbu daju svu potrebnu pomoć; * kraljevska odluka za oslobađanje od poreza svih stvari koje će Kolumbo uzeti za flotu; * pismeno osiguranje za sve mornare koji se ukrcaju; * odobrenje za prepuštanje Kolumbu tri karavele koje on odabere itd. Uspeo je čak i da ubedi kraljicu da njegovog sina Dijega imenuje za [[paž]]a svom sinu, princu Huanu, sa dohotkom od 9,400 [[maravedij]]a godišnje. == Prvo Kolumbovo putovanje == [[Datoteka:Primer viaje de Colón.svg|300px|mini|desno|Prvo Kolumbovo putovanje]] „I krenuh ja iz grada [[Granada|Granade]], dvanaestog dana meseca maja iste godine, [[1492]], u subotu, i dođoh u grad [[Palos]], luku na moru, gde pripremih tri broda veoma pogodna za ovakav poduhvat.“ Trošak oko pripremanja pronalazačke flote bio je približno dva miliona maravedija. Taj trošak nije pao samo na krunu, već i na grad Palos i na samog pronalazača. Katolički kraljevi su dali 1 140.000 maravedija. Oni su tu sumu pozajmili od svog pisara. Od toga je milion otišao na kupovinu karavela, a ostalo je unapred dato kao plata Kolumbu. Sam Kolumbo je prema ugovoru iz Santa Fea trebalo da uloži osminu troška flote. Taj novac mu je najverovatnije pozajmio trgovac robovima, [[Firenca|Firentinac]] [[Huanoto Berardi]]. Građani Palosa su se, na do sada neutvrđen način, zamerili monarsima. Zbog toga su dobili naredbu da o svom trošku opreme tri [[karavela|karavele]] koje će u korist Kolumba ploviti dva meseca. Ipak, malo ljudi je bilo upoznato sa pomorskim darom Kolumba, i malo njih mu je verovalo. Samo četiri dobrovoljca su se u početku prijavila i četiri kriminalca osuđena na smrt, koji bi se na taj način spasili. Veliki pomorac iz Palosa, [[Martin Alonso Pinzon]], bio je čovek koga je trebalo privući. Kada je on pristao da pođe sa Kolumbom, poveo je i mnoge druge, uključujući dvojicu braće. Na dan [[Gospa od La Rabide|Gospe od La Rabide]], [[2. avgust]]a 1492, Kolumbo je naredio ukrcavanje. Isplovile su dve karavele, [[Pinta (brod)|Pinta]] i [[Ninja]], i jedna lađa, [[Santa Marija (brod)|Santa Marija]]. Ova poslednja je nosila oko 150 tona, Pinta oko 100, a Ninja nešto manje. Do danas nije dat tačan broj Kolumbovih saputnika, ali se smatra da ih je bilo oko 100. Ova posada nije se ni po čemu bitno razlikovala od ostalih. Jedino što je bilo drugačije bio je strah od nepoznatog. [[Luis Tores]] bio je preobraćeni [[Jevreji|Jevrej]]. Govorio je [[hebrejski jezik|hebrejski]], [[haldejski jezik|haldejski]] i nešto [[arapski jezik|arapskog]], pa je kapetan mislio da mu zatraži pomoć prilikom prevođenja. Kao osnovne namirnice poneli su brodski dvopek, vino, maslinovo ulje, pasulj, bob, slaninu, usoljeno meso itd. Bilo je i velikih rezervi drva i vode. Prvo kapetanovo naređenje bilo je da se krene prema [[Kanarska ostrva|Kanarskim ostrvima]], gde bi dopunili rezerve vode i hrane. Tri broda su se [[2. septembar|2. septembra]] okupila na [[Gomera|Gomeri]]. Dva dana kasnije, nastavili su svoje putovanje. Dana [[9. septembar|9. septembra]], [[ostrvo Jero]] je nestalo sa vidika i započeta je njihova avantura. Tog dana je Kolumbo rešio da vodi dva računa o daljini koju su brodovi preplovili, jedan tačan i tajni, i jedan koji je svakoga dana objavljivao. U noći između šestog i sedmog oktobra, došlo je do prve pobune. [[Baskijski jezik|Baskijski]] i [[kantabrijski dijalekt|kantabrijski]] mornari otvoreno su se sukobili sa Kolumbom. Uticajna braća Pinzon su pak stala na njegovu stranu i zapretila da će pogubiti svakoga ko se pobuni. Onda je u noći između devetog i desetog oktobra došlo do opšte pobune, u koju su bila uključena i braća Pinzon. Tada je Kolumbu rečeno da će u pravcu zapada ploviti još tri dana. Ako do tada ne nađu kopno, vratiće se u Španiju. [[Gvanahani]] ili [[San Salvador]], ugledali su [[11. oktobar|11. oktobra]] 1492. oko dva sata posle ponoći. Huan Rodriges Bermeho prvi je uzviknuo: „Zemlja!“. Kolumbo je svečano zauzeo tu zemlju u ime njihovih Visočanstava.<ref>{{cite web |url= http://www.lzmk.hr/hr/izdanja/natuknice/125-pomorska-enciklopedija/367-prvo-kolumbovo-putovanje |title= Prvo Kolumbovo putovanje |date= |accessdate= 29. 3. 2014. |archive-date= 2014-03-29 |archive-url= https://web.archive.org/web/20140329231345/http://www.lzmk.hr/hr/izdanja/natuknice/125-pomorska-enciklopedija/367-prvo-kolumbovo-putovanje |dead-url= yes }}</ref> == Drugo Kolumbovo putovanje i naseljavanje Indije == Boravak Kristifora Kolumba u [[Katalonija|Kataloniji]] je bio značajan trijumf u kome je beskrajno uživao i čiji su svedoci bili kraljevi, ugledni članovi [[klera]], ambasadori, putnici i jedan deo naroda. U junu je krenuo u [[Sevilja|Sevilju]] kako bi pripremio novu flotu. Sa njim je krenuo [[Huan Rodriges de Fonseka]], veliki organizator flota za [[Indija|Indiju]]. Namera je bila da se što pre krene na more, da se pre od Portugalaca otkriju istočne zemlje - „U moju službu požurite sa vašim odlaskom“, napisala je kraljica Kolumbu. Ovo drugo Kolumbovo putovanje se kvalifikovalo kao kolonizatorsko, ali po rečima jednog od najboljih poznavalaca tog doba, [[Huana Peresa de Tudele]], ono nije bilo baš takvo. Od oko 1200 ljudi koji su preplovili [[Okean]], oko 800 su bili „ljudi za bitku“. Među njima je bila i grupa koja je kasnije imala glavnu ulogu u sukobu između samih Španaca. Drugu bojnu grupu su činile zanatlije, koje su bile pozvane da grade tvrđavu ili [[grad]] u toj dalekoj zemlji. Poznata su imena prve tri žene koje su učestvovale u ekspediciji - [[Marija de Granada]], [[Katalina Rodriges]] i [[Katalina Vaskes]]. Od poljoprivrednih proizvoda i stoke, poneli su semena mnogih biljaka, kao i grla različite stoke. [[Ekspedicija]] je povela i prve konje, magarce, svinje, koze, pse, mačke i kokoške, prve u [[Amerike|Americi]]. Dana [[25. septembra|25. novembra]] [[1493]], podignuto je sidro iz luke [[Kadiz]], i povedeno je 17 brodova u pravcu [[Kanari|Kanara]], predvorju [[Indija]]. Komandni brod se zvao [[Marigalante]], a u [[ekspedicija|ekspediciji]] su bile i karavele [[Pinta (brod)|Pinta]] i [[Ninja]]. Poznate ličnosti koje su se istakle u kolonizaciji su, među ostalima, bili [[Ponse de Leon]], [[Huan de Eskivel]], [[Alonso de Oheda]], [[Alvares Ćanka]], [[Migel de Kuneo de Savona]], Kolumbov brat Dijego i mnogi drugi. [[Flota]] se uputila ka [[Kanari]]ma, i [[2. oktobar|2. oktobra]] stigla na ostrvo [[Gran Kanaria]], a tri dana im je trebalo da stignu do [[San Sebastijan]]a na [[Gomera|Gomeri]], gde su ostali samo dva dana. Između [[3. oktobar|3.]] i [[7. oktobar|7. oktobra]], napustili su Gomeru i nastavili plovidbu. Nakon dvadeset i jednog dana su ugledali kopno [[Antili|Antila]]. Prvom ostrvu koje je ugledao, Kolumbo je dao ime ''[[Deseada]]'' ({{jez-šp|Deseada}}) i to je bilo prvo ostrvo u predelu koji je nazvao „Ulazak u Indije“. Oplovivši ostrvo [[Dominika|Dominiku]] i svečano zauzevši zemlju na ostrvu [[Marigalanta|Marigalante]], usidrili su se do [[Gvadelup|Gvadalupe]]. Kolumbo je bio vešt i vodio je [[flota|flotu]] po opasnim vodama kao da je išao poznatim putem. Prošao je i teški [[arhipelag]] [[Jedanaest hiljada devica]]. Oko [[19. novembar|19. novembra]] je ugledao i otkrio drugo veliko ostrvo, koje je nazvao ''[[San Huan Bautista]]'' (jez-šp|San Juan Bautista). Dana [[22. novembar|22. novembra]] je stigao do [[Hispaniola|Hispanjole]], a [[28. novembar|28. novembra]] je došao u [[tvrđava Navidad|tvrđavu Navidad]]. Tamo ga je sačekao poražavajući prizor - 39 članova posade koji su tu ostali da čekaju, bilo je mrtvo. Iz zapisa tog vremena može se saznati o nemirima i sukobima između samih Španaca. Kristofor je [[7. decembar|7. decembra]] 1493. odlučio da digne sidro iz Navidada i potraži bolju obalu na kojoj bi napravio naselje. To prvo naselje je nazvao [[Isabela]] (jez-šp|Isabel), u čast [[Isabela I|kraljice Isabele]]. Podelili su zemlju, ucrtali plan grada i [[6. februar]]a [[1494]]. je proslavljeno osnivanje. [[Crkva]], bolnica, magacin i utvrđenje za Kolumba su podignuti od kamena, dok su privatne kuće sagrađene od drveta i slame. Zemlja je bila plodna za povrće, ali ne i za vinovu lozu i žitarice. Jedna od prvih Kristoforovih briga je bila ispitivanje zaliha regiona [[Sibao]], te je tamo poslao dve grupe pod komandom Ohede i Korbalana. Nakon njihovog povratka i optimističnog raspoloženja, Kolumbo je ostavio brata Dijega na čelu Isabele, i sa oko 500 ljudi [[12. mart]]a krenuo u istraživanje. Stigavši do brda okruženog rekom [[Haniko]], naredio je da se sagradi [[tvrđava Santo Tomas]] (jez-šp|Santo Tomás). [[21. mart]]a se vratio u Isabelu i kao komandanta tvrđave je ostavio plemića [[Pedro Margarito|Pedra Margarita]]. Nekoliko dana pošto je druga flota pristala na Espanjolu, Kolumbo je naredio da jedna karavela oplovi njene obale, za šta joj je bilo potrebno 40 dana. Konačno, [[2. februar]]a, karavela je ispunila svoj zadatak i donela opis položaja i oblika ostrva Espanjola. Tih dana kada je ova karavela poslata, Kristofor je poslao i pet brodova ka južnom kopnu da istraže zonu. Ekspedicija je stigla do [[Kumana|Kumane]]. Vratili su se u Isabelu nakon 2. februara 1494.<ref name="automatski generisano1">{{cite web |url=http://olmo.pntic.mec.es/jtac0001/historia/exploradores/colondos.htm |title=Los viajes de Colón |date= |accessdate=29. 3. 2014. |archive-date=2015-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150423015148/http://olmo.pntic.mec.es/jtac0001/historia/exploradores/colondos.htm }}</ref> == Treće Kolumbovo putovanje == [[Datoteka:Tercer viaje de Colón.svg|500|mini|desno|Treće Kolumbovo putovanje]] Treća flota bila je sastavljena od svega osam brodova, od kojih su dva isplovila u februaru 1498. godine kao prethodna pomoć za koloniju, pod komandom [[Peroa Ernandesa Koronela]]. Na treće putovanje, Kolumbo je krenuo iz luke [[Sanlukar de Barameda]] pored Kadiza [[30. maj]] a [[1498]]. godine sa preostalih šest brodova u ime [[Sveta Trojica|Svetog Trojstva]].<ref>{{Cite book|last=Irving|first=Washington|title=The Life and Voyages of Christopher Columbus: The life and voyages of Christopher Columbus|url=http://books.google.com/books?id=oAIUAAAAYAAJ&pg=PA101|year=1849|publisher=George P. Putnam|pages=101–}}</ref> Kolumbo je želeo da povede 500 ljudi, iako je bilo predviđeno da ide njih 300, međutim, na kraju se ukrcalo svega 250 ljudi. Na brodu su bile i dve žene. Na Kanarskim ostrvima, [[20. jun]]a, flota se podelila, a Kolumbo je sa tri broda krenuo ka jugu, dok su preostala tri broda krenula ka Hispanioli, nosivši namirnice kolonistima. Dana [[13. jul]]a, došlo je do strašne nevolje, kada su upali u zonu mrtvog mora. Snažan vetar koji je duvao osam dana, dosta je otežao njihovo putovanje. Prvi put nakon toga, [[31. jul]]a, ugledali su kopno i dato mu je ime [[Trinidad]]. Dana [[1. avgust]]a 1498 godine, otkrio je obalu i ušće velike reke, a kasnije se ispostavilo da je otkrio južnoamerički kontinent i ušće [[Orinoko|Orinoka]]. Posle toga, krenuo je da ispituje obale današnje [[Venecuela|Venecuele]] i otkrio ostrva [[Sent Vinsent i Grenadini|Sveti Vinsent]], [[Grenada]] i [[Margarita]]. [[Datoteka:Francisco de Bobadilla y Cristóbal Colón.gif|400|mini|desno|Frnsisko Bobadilja i Kolumbo]] U Hispaniolu je stigao [[31. avgust]]a 1498. godine u grad [[Santo Domingo]]. Na ostrvu je vladala potpuna anarhija i izbila je pobuna protiv Kolumba. Pet brodova napustilo je ostrvo i otišlo za Španiju. Među onima koji su se vratili, mnogi su se žalili kralju i kraljici okrivljujući Kolumba. Odlučuju da pošalju [[Fransisko Bobadilja|Fransiska Bobadilju]] da zameni Kolumba na mestu vicekralja. On stiže u Hispaniolu [[23. avgust]]a, a [[1500]]. godine. početkom oktobra, zatvara Kolumba i njegovu braću i šalje ih u Španiju da im se sudi. Tokom putovanja, Kolumbo je napisao pismo španskim kraljevima, koje im je predato po dolasku u Španiju krajem novembra 1500. godine. Pismo je imalo efekta - Bobadilja je pozvan da se vrati u Španiju. Oktobra [[1501]]. godine. Kolumbu je dozvoljeno da organizuje novo putovanje, ali mu je zabranjeno da se vrati na Hispaniolu. Oduzeta mu je titula vicekralja, ali je zadržao titulu admirala.<ref name="automatski generisano1" /> == Četvrto Kolumbovo putovanje == [[Datoteka:Cuarto viaje de Colón.svg|300px|mini|desno|Četvrto Kolumbovo putovanje]] Poslednje Kolumbovo putovanje na čelu Kraljevske eskadre značajno je u istoriji istraživanja i osvajanja Amerike. Na putovanje je krenuo iz Kadisa 9. maja [[1502]]. iako nije imao dozvolu kralja, morao je da ode do San Dominga (jedina španska baza u Novom Svetu). Na [[San Domingo|San Domingu]] se trideset brodova spremalo da isplovi, uprkos Kolumbovim upozorenjima da će biti bure oni su krenuli. Dvadeset brodova je potonulo, među njima su bili i Bobadilja i Roldan. Samo četiri broda je uspelo da se spasi te bure i otplovili su na [[Jamajka|Jamajku]] i južni deo [[Kuba|Kube]], a odatle su nastavili plovidbu kroz [[Karipsko more]]. Kolumbo je putovao ka zapadu. Jedreći od rta kome je dao ime Gracia a Dios, zatim odatle na jug, ispitao je obale [[Honduras]]a, [[Nikaragva|Nikaragve]] i [[Kostarika|Kostarike]] do [[Panamski kanal|Panamskog kanala]]. Kolumbo je postavio sebi zadatak da plovi dok ne naiđe na zemlju sa druge strane obale. On je od urođenika, na čiju je zemlju došao i od kojih je čuo da ta zemlja koja obiluje bogatstvom postoji, dobio tačna uputstva kako bi ta zemlja trebalo da izgleda, a ni sam nije znao da se već nalazi na toj drugoj obali. Nastavljajući svoje putovanje na jug došao je do tačke do koje je i sam Bastidas stigao, i oni su o tom mestu razmatrali kada su se prethodno sastali u San Domingu. Na osnovu uputstava koja su im dali Kraljevi, pokušali su da na tom mestu osnuju naselje. Na čelu tog pokušaja bio je Bartolome. Međutim, ovde urođenici nisu bili kao na Hispanioli i nisu im to nikako dozvolili, branili su se svim silama. Nekoliko Španaca je poginulo, ostali su ranjeni, a među njima i sam Bartolome. Kolumbo je poslao nekoliko ljudi na jednom čamcu da traže pomoć u Hispanioli. Pomoć od dva broda stiže 25. juna [[1504]].<ref>{{cite web |url=http://www.colombiaaprende.edu.co/html/home/1592/article-88862.html |title=Los cuatro viajes de Colón, |date= |accessdate=29. 3. 2014. |archive-date=2014-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306180638/http://www.colombiaaprende.edu.co/html/home/1592/article-88862.html |dead-url=yes }}</ref> Za Španiju kreće [[12. septembar|12. septembra]], gde stiže [[7. novembar|7. novembra]], umoran i bolestan. == Kraj života == [[Datoteka:Tomb of Columbus - Cathedral of Seville.JPG|250px|mini|levo|Kolumbova grobnica]] Postoje mnoge legende o Kolumbovim poslednjim danima. Najmanje istinita jeste ta da je Kolumbo svoje poslednje godine života proveo u bedi i nemaštini. Sam Kolumbo bio je krivac za to. Tokom svog četvrtog putovanja, poslao je pismo u kome je opisao sve poteškoće sa ovog putovanja. Mali deo tog pisma je: „Danas nemam u Kastilji krova: ako hoću da jedem ili da spavam, nemam ništa od krčme ili taverne, i često nemam da platim svoj deo.“ [[Bartolome de Las Kasas]], napisao je, između ostalog: „... Umro je u bedi i oduzete imovine i časti koje je sa tako ogromnim i neverovatnim opasnostima, znojem i radom zaslužio, ostavljen bez ičega, sramno, bez naređenja pravde, bačen u okove, zatvoren, bez da se čuje i da mu se veruje...“. Kolumbo je završio svoje poslednje putovanje i u [[Sanlukar]] je stigao [[7. novembar|7. novembra]] [[1504]]. godine. Odatle je otišao u [[Sevilja|Sevilju]], gde ga je bolest dotukla. Zahtevao je da se vidi sa Katoličkim kraljevima, jer je samo u njima video nadu za spas. Šest meseci je bio zakovan za krevet, jer ga je putovanje od Sanlukara do Sevilje iscrpelo. Pred kraj života tražio je, na osnovu ranije zaključenih ugovora, da mu španska kruna isplati 10 procenata od profita ostvarenog u novootkrivenim zemljama, što je odbijeno. Kolumbo je umro u [[Valjadolid]]u 20. maja [[1506]]. kao veoma bogat čovek. Prvobitno je bio sahranjen u Valjadolidu, a zatim je prebačen u Sevilju. Guverner Hispaniole je [[1542]]. prebacio njegove ostatke u [[Santo Domingo]]. Kada su [[Francuska|Francuzi]] [[1795]]. zauzeli Santo Domingo, njegovi ostaci su prebačeni u [[Havana|Havanu]]. Ostaci su ponovo prebačeni u Sevilju kada je [[Kuba]] [[1898]]. postala nezavisna. Dan danas se Kolumbovi ostaci nalaze u [[Seviljska katedrala|Gospinoj katedrali]] u [[Sevilja|Sevilji]]. == Zanimljivosti i manje poznate činjenice o Kolumbu == * Kolumbo je jedna od tri osobe koje imaju svoj praznik u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]. Dan Kristofora Kolumba slavi se drugog ponedeljka u mesecu oktobru, čime se proslavlja njegovo doplovljavanje do američkih obala. Druge dve osobe koje, pored Kolumba, imaju svoj praznik su [[Džordž Vašington]] i [[Martin Luter King|Martin Luter King Junior]]. * Optužen je da je doneo evropske bolesti u [[Amerike|Ameriku]], poput [[kolera|kolere]] i [[viruela|viruele]]. * Rođen je u Đenovi, u Italiji, a originalno ime mu je Cristoforo Colombo. Ipak, većinu svog života proživeo je u Španiji i Portugaliji. * Bio je najstariji od petoro dece. * Imao je dva sina, sa dvema različitim ženama. * Prekinuo je svoje obrazovanje zbog nedostatka novca. * Postao je moreplovac u svojoj četrnaestoj godini, a kasnije je za život zarađivao prodajući mape i pomorske karte. * Svoju ideju o pronalasku novog puta ka [[Azija|Aziji]], idući ka zapadu, izneo je portugalskom kralju Džonu, ali je nakon nekoliko meseci čekanja dobio odgovor: „Hvala, ali baš i nisam zainteresovan." To nije pokolebalo njegovu odlučnost da pronađe put ka Aziji. Odgovor kraljice Isabele na Kolumbov plan, bio je da su mu planovi nerealni, da traži previše novca i previše brodova. Ni ovo odbijanje ga nije sprečilo da ostvari svoj cilj. * Tražio je titulu i jednu desetinu ukupnog profita Španije ukoliko pronađe put do Indije. * Kraljici Isabeli je bilo potrebno šest godina da pristane na Kolumbov plan. Za to vreme, on je već odustao od njega i bio je nekoliko kilometara van grada kada ga je presreo kraljičin kurir i preneo mu poruku. * Verovao je da je najveći problem nabaviti novac i brodove, ali je shvatio da postoji jedan veći. Kada je kraljica Isabela prihvatila njegov predlog, Kolumbo je krenuo u potragu za posadom. Tada još niko nije verovao da je [[Zemlja]] okrugla i svi su se bojali da će brod, kada dođe do kraja Zemljine ploče, pasti i da će svi izginuti. Niko nije hteo da rizikuje. * Doneta je odluka da će protiv svih zločinaca biti obustavljen postupak ukoliko se odluče da postanu deo Kolumbove posade. Čak i uz takvu ponudu, [[posada]] Kristofora Kolumba je brojala samo četiri zatvorenika. * Oba njegova sina su išla sa njim u istraživačke pohode. * Kolumbo je (mnogim [[Evropa|Evropljanima]]) otkrio veliki deo [[Karipska ostrva|Karipskih ostrva]], Južne i Centralne Amerike. * Iako je tri puta bio i vratio se, nije nikad zakoračio na tlo [[Severna Amerika|Severne Amerike]]. * Najpoznatiji je po otkrivanju Novog sveta, a umro je u uverenju da je došao do [[Indija|Indije]]. * Godine [[1476]]. je u bici potopljen brod na kom je bio, ali je uspeo da dopliva do obale. * Dana [[20. maj]]a [[1506]]. godine, Kristofor Kolumbo je umro na španskom dvoru u gradu [[Valjadolid]]u.<ref>{{cite web |url= http://www.virtualnigrad.com/Kristofer_Kolumbo___covek_koji_je_otkrio_novi_kontinent-160-13737 |title= Kristofer Kolumbo – čovek koji je otkrio novi kontinent |date= |accessdate= 29. 3. 2014. |archive-date= 2014-03-06 |archive-url= https://web.archive.org/web/20140306172441/http://www.virtualnigrad.com/Kristofer_Kolumbo___covek_koji_je_otkrio_novi_kontinent-160-13737 |dead-url= yes }}</ref> === „Kolumbovo jaje“ === [[Datoteka:Christopher Columbus Eggs solution.png|150px|mini|desno|„Kolumbovo jaje“]] „Kolumbovo jaje“ je izraz koji se vezuje upravo za njega, čoveka koji je otkrio Ameriku [[1492]]. godine. Međutim, na šta se tačno odnosi? „Kolumbovo jaje“ je, prema [[RAE]], definisano kao ''lako rešiva zagonetka koja na prvi pogled deluje teško''. Naime, Kolumbo je sedeo za stolom sa mnogim španskim plemićima. Jedan od njih je tada rekao: „Gospodine Kolumbo, čak i da vaša visost nije otkrila Indiju, sigurno bi se našla još neka osoba koja bi to učinila." Na ovo Kolumbo ništa nije odgovorio, samo je zatražio da mu donesu jedno jaje. Postavio ga je na sto i rekao: „Gospodo, kladim se da niko od vas nije sposoban da učini da ovo jaje stoji, baš ovako kao što ću ja da uradim.“ Svi su pokušali, ali bezuspešno. Tada je Kolumbo udario o sto i jaje je stalo onako kako je zamislio. Posle ovoga, mnogi su uspeli da urade isto. Svi prisutni su ostali zatečeni, i razumeli šta je ovim gestom hteo da kaže - nakon što je nešto učinjeno, svako može to isto da ponovi. == Galerija == {| class="wikitable" |- | style="background:gray;"| <gallery> Datoteka:Ccsignature.jpg|Kolumbov potpis Datoteka:ColombusMap.jpg|Kolumbova mapa Datoteka:Columbus-day.jpg|Kolumbov dan 9. oktobar 2000. Datoteka:Christopher Columbus at the gates of the monastery of Santa Maria de la Rabida with his son Diego.jpg| Kolumbo na kapiji manastira Sveta Marija de la Rabida sa sinom Dijegom Datoteka:Lire 5000 (Cristoforo Colombo, 1° tipo).JPG|Kolumbo na novčanici od 5000 lira Datoteka:1893 Columbian Half NGC MS62 Obverse.png|Kolumbo na kovanicama Datoteka:Cristobal Colón en el Muelle de las Carabelas.jpg|Skulptura K. Kolumba Datoteka:Stamp of Moldova 201.gif|Poštanska markica sa Kolumbovim likom Datoteka:Columbus Breaking the Egg' (Christopher Columbus) by William Hogarth.jpg|Kolumbo razbija jaje Datoteka:La Rábida Colón.jpg|Statua Kristifora Kolumba u manastiru La Rabida Datoteka:Museo de Colón Valladolid.jpg|Kolumbov muzej u Valjadolidu Datoteka:SevillaMuseoNavalTorreDelOro14.JPG|Kolumbov brod-Ninja Datoteka:SevillaMuseoNavalTorreDelOro16.JPG|Kolumbov brod-Pinta Datoteka:Santa Maria 24-03-2007 16-10-40.jpg|Kolumbov brod-Santa Marija Datoteka:Columbus Day - Red Carpet.ogg|Kolumbov dan </gallery> |} == Povezano == * [[Otkriće Amerike]] * [[RAE]] == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{Cite book|ref=harv|last=Irving|first=Washington|title=The Life and Voyages of Christopher Columbus: The life and voyages of Christopher Columbus|url=http://books.google.com/books?id=oAIUAAAAYAAJ&pg=PA101|year=1849|publisher=George P. Putnam|pages=101–}} * Kirkpatrik A. Federik: ''Španski osvajači'', Utopija. {{page|2002|978-86-85129-17-9|pages=}} * Markes Luis Arans: ''Kristifor Kolumbo - misterija i veličina'', Čigoja štampa. {{page|2008|978-86-7558-640-1|pages=}} * Soldatić D. Donić Ž.: ''SVET HISPANISTIKE'', Zavod za udžbenike, Beograd. {{page|2011|978-86-17-17672-1|pages=}} * J. M. Cohen (1969) ''The Four Voyages of Christopher Columbus: Being His Own Log-Book, Letters and Dispatches with Connecting Narrative Drawn from the Life of the Admiral by His Son Hernando Colon and Others''. London UK: Penguin Classics. * {{cite book |first1=Christopher |last1=Columbus |editor-last=Major |editor-first=Richard Henry |title=Select Letters of Christopher Columbus: With Other Original Documents, Relating to His Four Voyages to the New World |publisher=The Hakluyt Society |location=London |url=https://archive.org/details/selectlettersch00colugoog |year=1847 }} * {{cite book | first1= Christopher | last1= Columbus | first2= Paolo | last2= Toscanelli | editor-last= Markham | editor-first= Clements R. | title= The Journal of Christopher Columbus (During His First Voyage) | publisher= Cambridge University Press | url= http://books.google.com.au/books?id=MI7dzFQZHOoC&printsec=frontcover | year= 2010 | origyear= 1893 | isbn= 978-1-108-01284-3 | ref= harv }} * {{cite book |first1=Christopher |last1=Columbus |title=First Voyage to America: From the log of the "Santa Maria" |publisher=Dover |url=http://books.google.com.au/books?id=OxbLxcS5uYgC&printsec=frontcover |year=1991 |origyear=1938 |isbn=0-486-26844-6 |ref=harv }} * {{cite book|title=A History of the Life and Actions of Adm. Christopher Columbus|first=Ferdinand |last=Columbus|year=1571}} in {{cite book|title=A Collection of voyages and travels|volume=2|year=1732|first=Awnsham|last=Churchill|authorlink=|pages=501–624|url=http://archive.org/details/cihm_33298}} * Crosby, A. W. (1987) ''The Columbian Voyages: the Columbian Exchange, and their Historians.'' Washington, DC: American Historical Association. * {{Cite book | title= Columbus then and now: a life reexamined | first= Miles H. | last= Davidson | year= 1997 | publisher= University of Oklahoma Press | location= Norman, OK | url= http://books.google.com.au/books?id=BR6Ek48GgzEC&printsec=frontcover | ref= harv | isbn= 0-8061-2934-4 }} * {{cite book|last=Froom|first=LeRoy|authorlink=|title=The Prophetic Faith of our Fathers|volume=1|year=1950|ref=harv|url=http://docs.adventistarchives.org//documents.asp?q=documents.asp&CatID=79&SortBy=0&ShowDateOrder=False|format=DjVulink and PDF|access-date=2015-04-20|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304083752/http://docs.adventistarchives.org//documents.asp?q=documents.asp&CatID=79&SortBy=0&ShowDateOrder=False}} * Fuson, Robert H. (1992) ''The Log of Christopher Columbus''. International Marine Publishing * {{cite book |last=Loewen |first=James W. |authorlink= |title= Lies My Teacher Told Me |year=1995 |publisher=The New Press}} * {{Cite book | title= The Rediscovery of North America | first= Barry | last= Lopez | publisher= University Press of Kentucky | location= Lexicon, KY | year= 1990 | ref= harv | isbn= 0-8131-1742-9 | url= http://books.google.com.au/books?id=wyh9-rhsaQgC&printsec=frontcover }} * {{Cite book | title= Admiral of the Ocean Sea: A Life of Christopher Columbus | first= Samuel Eliot | last= Morison | authorlink= | publisher= Little, Brown and Company | location= Boston | year= 1942 | ref= harv | url= http://books.google.com/books?id=T5x5xjsJtlwC | isbn= 978-1-4067-5027-0 }} * Morison, Samuel Eliot, ''Christopher Columbus, Mariner'', Boston, Little, Brown and Company, 1955 * {{Cite book | title= The worlds of Christopher Columbus | first1= William D. | last1= Phillips, Jr | first2= Carla Rahn | last2= Phillips | year= 1992 | publisher= Cambridge University Press | location= Cambridge, UK | url= http://books.google.com.au/books?id=8jhtmzLlX70C&printsec=frontcoverr | ref= harv | isbn= 0-521-35097-2 }} * Kirkpatrick Sale ''The Conquest of Paradise: Christopher Columbus and the Columbian Legacy'', Plume, 1991 * {{cite book | title=La Caída de Cristóbal Colón | last=Varela | first=Consuelo | location=Madrid | publisher=Marcial Pons | url=http://books.google.com/?id=SwtMUtesSDEC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false | year=2006 | ref=harv | isbn=9788496467286 }} * Wilford, John Noble (1991), ''The Mysterious History of Columbus: An Exploration of the Man, the Myth, the Legacy'', New York: Alfred A. Knopf. * {{ cite book | last=Keen | first=Benjamin | year=1978 | origyear=1959 | title=The Life of the Admiral Christopher Columbus by his Son Ferdinand | place= Westport CT | publisher= Greenwood Press | isbn=978-031320175-2 }} *{{cite book | last=Winsor | first=Justin | year=1891 | title=Christopher Columbus and how he received and imparted the spirit of discovery | publisher=Houghton Mifflin | place=Boston | url=https://archive.org/stream/christophercolum00winsrich#page/n7/mode/2up }} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Christopher Columbus}} * [http://www.virtualnigrad.com/Kristofer_Kolumbo___covek_koji_je_otkrio_novi_kontinent-160-13737 Kristifor Kolumbo - čovek koji je otkrio novi kontinent] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140306172441/http://www.virtualnigrad.com/Kristofer_Kolumbo___covek_koji_je_otkrio_novi_kontinent-160-13737 |date=2014-03-06 }} * [http://www.navidiku.rs/magazin/zabava/biografije-slavnih/kristofer-kolumbo-2_9281/ Kristifor Kolumbo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160327122227/http://www.navidiku.rs/magazin/zabava/biografije-slavnih/kristofer-kolumbo-2_9281/ |date=2016-03-27 }} * [http://www.biografiasyvidas.com/biografia/c/colon_cristobal.htm Kristifor Kolumbo] * [http://olmo.pntic.mec.es/jtac0001/historia/exploradores/colondos.htm Kolumbova putovanja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150423015148/http://olmo.pntic.mec.es/jtac0001/historia/exploradores/colondos.htm |date=2015-04-23 }} * [http://www.colombiaaprende.edu.co/html/home/1592/article-88862.html Četiri Kolumbova putovanja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140306180638/http://www.colombiaaprende.edu.co/html/home/1592/article-88862.html |date=2014-03-06 }} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1451|1506|Kolumbo, Kristofor}} [[Kategorija:Italijanski pomorci]] [[Kategorija:Italijanski istraživači]] [[Kategorija:Historija Latinske Amerike]] [[Kategorija:Biografije, Genova]] nol4o4ixelt63yjquef8zpm0hmn0v22 0 2964 42587355 42577208 2026-05-04T05:02:02Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587355 wikitext text/x-wiki {{other uses|Francuska Republika}} {{Infokutija zemlja | mikronacija = | konvencionalno_dugo_ime = Francuska Republika | ime = | izvorno_ime = République française | ime_genitiv = Francuske | status = | zastava = Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg | alt_flag = | zastava2 = | alt_flag2 = | grb = Armoiries république française.svg | alt_coat = | tip_simbola = Grb | geslo = ''[[Liberté, égalité, fraternité]]'' | geslo_prijevod = Sloboda, jednakost, bratstvo | državna_himna = [[La Marseillaise]] | kraljevska_himna = | drugi_simbol = | tekst_simbol = | drugi_tip_simbola = | tekst_tipa_simbola = | slika_karte = France (orthographic projection).svg | loctext = | alt_map = | opis_karte = | slika_karte2 = | alt_map2 = | opis_karte2 = | glavni_grad = [[Pariz]] | latd = | latm = | latNS = | longd = | longm = | longEW = | najveći_grad = [[Pariz]] | tip_najvećeg_naselja = najveći grad | najveće_naselje = | službeni_jezici = [[francuski jezik]] | nacionalni_jezici = | regionalni_jezici = | etničke_grupe = | etničke_grupe_godina = | religija = | demonim = | org_tip = | članstvo = | tip_vlasti = [[Unitarna država|Unitarna]] [[polupredsjednički sustav|polupredsjednička]] [[republika|ustavna republika]] | vođa_titula1 = [[Predsjednik Francuske|Predsjednik]] | vođa_ime1 = [[Emmanuel Macron]] | vođa_titula2 = [[Premijer Francuske|Premijer]] | vođa_ime2 = [[Sébastien Lecornu]] | vođa_titula3 = | vođa_ime3 = | vođa_titula4 = | vođa_ime4 = | vođa_titula5 = | vođa_ime5 = | vođa_titula6 = | vođa_ime6 = | vođa_titula7 = | vođa_ime7 = | vođa_titula8 = | vođa_ime8 = | vođa_titula9 = | vođa_ime9 = | zakonodavac = [[Francuski parlament|Parlament]] | gornji_dom = [[Senat (Francuska)|Senat]] | donji_dom = [[Narodna skupština (Francuska)|Narodna skupština]] | suverenitet_tip = | suverenitet_napomena = | uspostava_događaj1 = {{nowrap|[[Franačka|Franačko Kraljevstvo]]<br /><small>(ujedinio ga [[Klodvig I|Klodvig]])</small>}} | uspostava_datum1 = [[486.]] | uspostava_događaj2 = [[Verdunski sporazum]] | uspostava_datum2 = [[kolovoz]] [[843.]] | uspostava_događaj3 = {{nowrap|[[Kraljevina Francuska]]}} | uspostava_datum3 = [[987.]] | uspostava_događaj4 = [[Prva Francuska Republika|Prva Republika]] | uspostava_datum4 = [[22. rujna]] [[1792.]] | uspostava_događaj5 = [[Ustav Francuske|Aktualni ustav]]<br /><small>([[Peta Francuska Republika|Peta Republika]])</small> | uspostava_datum5 = {{nowrap|[[4. listopada]] [[1958.]]}} | uspostava_događaj6 = | uspostava_datum6 = | uspostava_događaj7 = | uspostava_datum7 = | uspostava_događaj8 = | uspostava_datum8 = | uspostava_događaj9 = | uspostava_datum9 = | uspostava_događaj10 = | uspostava_datum10 = | uspostava_događaj11 = | uspostava_datum11 = | uspostava_događaj12 = | uspostava_datum12 = | površina_km2 = 640,679 | površina_oznaka = Ukupno | površina_fusnota = | površina_rang = 43 | vode = | površina_oznaka2 = | površina_podaci2 = | površina_oznaka3 = | površina_podaci3 = | stanovništvo_proc = 66,616,416 | stanovništvo_proc_godina = [[2014.]] | stanovništvo_proc_rang = 19 | stanovništvo_oznaka2 = | stanovništvo_podaci2 = | stanovništvo_oznaka3 = | stanovništvo_podaci3 = | stanovništvo_popis = | stanovništvo_popis_godina = | stanovništvo_popis_rang = | gustoća_stanovništva = 116 | stanovništvo_gustina_rang = 89 | broj_članica = | GDP_PPP = $2.333 trilijuna | GDP_PPP_rang = 9 | GDP_PPP_godina = [[2014.]] | GDP_PPP_per_capita = $36,453 | GDP_PPP_per_capita_rang = 24 | GDP_nominal = $2.863 trilijuna | GDP_nominal_rang = 5 | GDP_nominal_godina = [[2014.]] | GDP_nominal_per_capita = $44,730 | GDP_nominal_per_capita_rang = 20 | Gini = 32.7 | Gini_ref = | Gini_rang = | Gini_godina = 2008 | Gini_promjena = | HDI = 0.893 | HDI_ref = | HDI_rang = 20 | HDI_godina = 2013 | HDI_promjena = increase | valuta = [[euro]] | valuta_kod = EUR | vremenska_zona = [[CET]] | utc_nadom = +1 | vremenska_zona_DST = [[CEST]] | utc_nadom_DST = +2 | DST_napomena = | antipodi = | datum_format = dd/mm/gggg | pozivni_broj = +33 | svetac_zaštitnik = | internetski_nastavak = [[.fr]] | službeni_website = | slika_karte3 = | širina_karte = | alt_map3 = | opis_karte3 = | fusnota_a = | fusnota_b = | fusnota_c = | fusnota_d = | fusnota_e = | fusnota_f = | fusnota_g = | fusnota_h = | fusnota_1 = | fusnota_2 = | fusnota_3 = | fusnota_4 = | fusnota_5 = | fusnota_6 = | fusnota_7 = | fusnota_8 = | komentar = }} '''Francuska''' ([[francuski jezik|francuski]]: ''France''), službeno '''Francuska Republika''' (francuski: ''République française''), država je u [[Zapadna Evropa|zapadnoj Evropi]] koja uključuje i nekoliko [[Francuski prekomorski departmani i teritorije|prekomorskih departmana i teritorija]]. [[Metropolitanska Francuska]], što je termin koji se koristi za francuski teritorij u [[Europa|Europi]], proteže se, na relaciji sjever-jug, od [[Sredozemno more|Mediterana]] do [[Engleski kanal|La Manchea]] i [[Sjeverno more|Sjevernog mora]], odnosno, na relaciji istok-zapad, od [[Rajna|Rajne]] do [[Atlantik]]a. Francuska je jedna od samo tri zemlje (uz [[Maroko]] i [[Španjolska|Španjolsku]]), koja ima i atlantsku i mediteransku obalu. Zbog svog oblika, za Francusku se često koristi naziv ''l’Hexagone'' ([[srpskohrvatski]]: [[heksagon]]). Po površini, Francuska je najveća zemlja Zapadne Europe i [[EU|Europske unije]], dok je na europskoj razini ukupno treća. S gotovo 67,000,000 stanovnika, Francuska je druga najmnogoljudnija zemlja [[EU|Europske unije]]. Francuska je [[Unitarna država|unitarna]] [[polupredsjednički sustav|polupredsjednička]] [[republika|ustavna republika]] sa središtem u [[Pariz]]u, koji je najveći grad te kulturno i prometno središte zemlje. Aktualni [[Ustav Francuske|Ustav]], usvojen [[4. listopada]] [[1958.]], definira državu kao sekularnu i demokratsku, uz suverenitet koji proizlazi iz naroda. Nacionalni ideali izneseni su u slavnoj ''[[Deklaracija o pravima čovjeka i građanina|Deklaraciji o pravima čovjeka i građanina]]'', jednom od najranijih dokumenata o [[ljudska prava|ljudskim pravima]], koja je donesena [[26. kolovoza]] [[1789.]], u jeku [[Francuska revolucija|Francuske revolucije]]. Francuska je bila dominantna svjetska i europska sila još od [[Kasni srednji vijek|kasnog srednjeg vijeka]], a najveći utjecaj imala je u periodu od druge polovice [[19. stoljeće|XIX.]] do sredine [[20. stoljeće|XX. vijeka]], kada je posjedovala [[Francuski kolonijalni imperij|drugi najveći kolonijalni imperij]] u svijetu, iza onog [[Britanski Imperij|britanskog]].<ref>{{cite book|editor=Hargreaves, Alan G.|title=Memory, Empire, and Postcolonialism: Legacies of French Colonialism|publisher=Lexington Books|year=2005|isbn=9780739108215|page=1|url=http://books.google.com/books?id=UX8aeX_Lbi4C&pg=PA1}}</ref> Tokom svoje [[Historija Francuske|duge i bogate povijesti]], Francuska je izrodila cijeli niz uglednih i utjecajnih umjetnika, znanstvenika i mislioca tako da i danas ostaje jedan od globalnih kulturnih centara. Francuska je četvrta u svijetu po broju spomenika na [[Svjetska baština|UNESCO-voj listi svjetske baštine]], a godišnje privlači oko 83,000,000 stranih turista - više nego ijedna druga zemlja u svijetu.<ref name="tourism.stat">{{cite web |publisher= United Nations World Tourism Organization |url=http://dtxtq4w60xqpw.cloudfront.net/sites/all/files/pdf/unwto_highlights13_en_lr.pdf |title=UNWTO Highlights |accessdate=11 September 2013|format=PDF}}</ref> Francuska zadržava status globalne velesile, vršeći snažan kulturni, ekonomski, vojni i politički utjecaj kako u Europi tako i u svijetu.<ref>{{cite web |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761590309/Great_Powers.html |title=Great Powers – Encarta. MSN. 2008 |publisher=Webcitation.org |date= |accessdate=22 June 2012 |archive-date=2009-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091031190936/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761590309/Great_Powers.html |dead-url=yes }}</ref> Francuska ima peti najveći vojni budžet u svijetu,<ref name="SIPRI Yearbook 2014">{{cite web|url=http://books.sipri.org/product_info?c_product_id=476 |title=http://books.sipri.org/product_info?c_product_id=476 |publisher=Sipri.org |date= |accessdate=20 April 2014}}</ref> treća je po broju [[nuklearno oružje|nuklearnog oružja]]<ref>{{cite web |url=http://www.fas.org/programs/ssp/nukes/nuclearweapons/nukestatus.html |title=Status of World Nuclear Forces |publisher=Federation of American Scientists - Fas.org |quote=France has around 290 active warheads |date=26 May 2013 |accessdate=9 August 2013 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226010349/https://fas.org/ }}</ref> i druga po broju diplomatskih misija.<ref>{{cite web|url=http://www.diplomatie.gouv.fr/en/ministry_158/embassies-and-consulates_2052/bilateral-embassies_1580.html |title=France-Diplomatie |publisher=Diplomatie.gouv.fr |accessdate=16 July 2011}}</ref> Zahvaljujući svojim prekomorskim posjedima, Francuska uživa drugi najveći [[Eksluzivna ekonomska zona|gospodarski pojas]] u svijetu.<ref name=spiegel-EEZ>{{cite web|url=http://www.spiegel.de/international/world/water-water-everywhere-france-eyes-massive-expansion-of-its-oceans-a-551807.html |title=Water, Water Everywhere: France Eyes Massive Expansion of its Oceans |publisher=Spiegel.de |accessdate=18 January 2014}}</ref> Francuska je razvijena zemlja i peta svjetska ekonomija po [[Nominalni BDP|nominalnom BDP-u]], odnosno sedma po [[Paritet kupovne moći|paritetu kupovne moći]].<ref name="data.worldbank.org">{{cite web|url=http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.PP.CD?order=wbapi_data_value_2012+wbapi_data_value+wbapi_data_value-last&sort=desc |title=GDP, PPP (current international $) &#124; Data &#124; Table |publisher=Data.worldbank.org |date=1943-09-02 |accessdate=2014-01-13}}</ref> Što se tiče situacije po pojedinim domaćinstvima, Francuska je najbogatija zemlja u Europi i četvrta u svijetu.<ref>[http://thewisebuck.com/wp-content/uploads/2010/10/credit_suisse_global_wealth_report1.pdf Credit Suisse 2010's Global Wealth Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110427015348/http://thewisebuck.com/wp-content/uploads/2010/10/credit_suisse_global_wealth_report1.pdf |date=2011-04-27 }} "In euro and USD terms, the total wealth of French households is very sizeable. Although it has just 1% of the world's adults, France ranks fourth among nations in aggregate household wealth – behind China and just ahead of Germany. Europe as a whole accounts for 35% of the individuals in the global top 1%, but France itself contributes a quarter of the European contingent."</ref> Ima istocnu geografsku širinu i severnu geografsku dužinu.I nalazi se u severnom umerenom toplotnom pojasu. Francuski građani uživaju visoki životni standard dok se zemlja nalazi na samom vrhu na poljima obrazovanja, zdravstvene skrbi, očekivanog trajanja života, građanskih sloboda i razvoja.<ref>{{cite web|url=http://www.who.int/whr/2000/media_centre/press_release/en/ |title=World Health Organization Assesses the World's Health Systems |publisher=Who.int |date=8 December 2010 |accessdate=16 July 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.un.org/esa/population/publications/wpp2006/WPP2006_Highlights_rev.pdf |title=World Population Prospects – The 2006 Revision |format=PDF |accessdate=27 April 2010|publisher=UN}}</ref> Francuska je jedna od zemalja osnivačica [[UN|Ujedinjenih nacija]] te drži jedno od stalnih mjesta u [[Vijeće sigurnosti Ujedinjenih nacija|Vijeću sigurnosti]]. Francuska je, također, članica brojnih međunarodnih organizacija, poput [[Frankofonija|OIF]]-a, [[G8]], [[G20]], [[NATO]]-a, [[OECD]]-a, [[WTO]]-a i [[Latinska unija|Latinske unije]]. Francuska je i jedna od osnivačica i vodećih zemalja [[EU|Europske unije]]. == Etimologija == Naziv "Francuska" direktno je deriviran iz [[latinski|latinskog]] izraza ''[[Francia]]'', što u prijevodu znači "država [[Franci|Franaka]]".<ref>{{cite web |url=http://www.discoverfrance.net/France/History/DF_history.shtml |title=History of France |publisher=Discoverfrance.net |accessdate=17 July 2011 |archive-date=2011-08-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110824051936/http://www.discoverfrance.net/France/History/DF_history.shtml }}</ref> Postoje brojne teorije o porijeklu naziva "Franci", a jedna od njih pretpostavlja da je naziv deriviran iz [[protogermanski jezik|protogermanskog]] izraza ''frankon'', koji se prevodi kao ''koplje'', što je relevantno jer se franačka sjekira nazivala [[francisca]].<ref>{{cite book |last2=Blair |first2=Claude |last1=Tarassuk |first1=Leonid |url=http://books.google.com/?id=UJbyPwAACAAJ |year=1982 |title=The Complete Encyclopedia of Arms and Weapons: the most comprehensive reference work ever published on arms and armor from prehistoric times to the present with over 1,250 illustrations |page=186 |publisher=[[Simon & Schuster]] |isbn=0-671-42257-X |accessdate=5 July 2011}}</ref> Prema teoriji [[češka|češkog]] povjesničara [[David Solomon Ganz|Davida Solomoan Ganza]], naziv je potekao od Francija (u nominativu Franci ili Francio), jednog od [[germani|germanskih]] kraljeva plemena [[Sikambri]] koji je vladao oko [[61. pne.]], a čiji se dominion protezao na područja zapadno od [[Rajna|Rajne]], od [[Strasbourg]]a do [[Belgija|Belgije]].<ref>David Solomon Ganz, ''Tzemach David'', part 2, Warsaw 1859, p. 9b (Hebrew); Polish name of book: ''Cemahc Dawid''; cf. J.M. Wallace-Hadrill, ''Fredegar and the History of France'', University of Manchester, n.d. pp. 536-538</ref> Ova je država eksplicitno spomenuta u [[Julije Cezar|Cezarovom]] djelu ''[[Commentarii de bello Gallico]]'', dok je Francio spomenut u [[Pseudofredgarova kronika|Fredgarovoj kronici]]. == Historija == {{glavni članak|Historija Francuske}} === Prahistorija === [[Datoteka:Lascaux painting.jpg|thumb|left|thumb|250px|Slikarije na zidovima spilje [[Lascaux]], oko 12000. pne.]] Prvi stanovnici Francuske bili su plodni umjetnici. Prije više od 20.000 godina realističnim slikama [[životinje|životinja]] ukrašavali su spilje u [[Lascaux]]u i drugdje. Rezbarili su oblike životinjskih glava iz [[kosti]], [[rog]]ova i [[kamen]]a. Početak pisane povijesti današnjeg teritorija Francuske nastupa pojavom [[Gali|Gala]] na njenom teritoriju. Ako bismo uzeli u obzir prvobitno ime ovog naroda, oni bi se danas u povjesnim knjigama zvali [[Kelti]]ma jer ih je [[Grčka|grčki]] [[historija|povjesničar]] još [[517]]. godine prije nove ere tako imenovao. S druge strane [[Antički Rim|Rimljani]] su im dali ime Gali, tako da je samo radi imena ovaj negdašnji veliki narod sada podijeljen na one koji su živjeli u današnjoj Francuskoj i one koji su živjeli na britanskim otocima. Danas zvuči gotovo nevjerojatno da se taj narod bez ikakve centralne uprave i puteva uspio proširiti preko cijele [[Evropa|Europe]] od [[Škotska|Škotske]] do [[Turska|Turske]] gdje jedna pokrajina dobiva ime Galatia zbog velikog broja naseljenih Gala. === Antika === {{main|Galija (rimska provincija)}} Između [[58. pne.|58.]] i [[51. pne.]] rimska vojska predvođena [[Julije Cezar|Julijem Cezarom]] zauzela je Francusku. Nova provincija [[Galija (rimska provincija)|Gallija]] bila je jedna od najbogatijih u carstvu. Cvjetala je trgovina, a Rimljani su gradili mnoge ceste i mostove. Uveli su i uzgoj vinove loze. Prošlo je bilo više od dva i pol stoljeća do trenutka kada su se Rimljani ohrabrili stupiti na teritorij naroda koji im je opljačkao prijestolnicu [[390]]. prije nove ere, ali kada su prvi put tamo stupili više nisu otišli. Konačno osvajanje Francuske početo [[121]]. prije nove ere završava tek [[Gaj Julije Cezar|Julije Cezar]] sedamdeset godina kasnije. Tijekom više od pet stoljeća Rimske vlasti [[Galija (rimska provincija)|Galija]] je bila romanizirana, ali nikad potpuno vjerna [[Rimsko Carstvo|Rimu]]. === Franačka === {{main|Franačka}} [[Datoteka:Charlemagne Notre Dame.jpg|thumb|320px|[[Karlo Veliki]] bio je, neupitno, najmoćniji evropski vladar svoga vremena. Njegova vladarska sposobnost omogućila je ekspanziju franačkog teritorija, a odnosi s crkvom donijeli su mu brojne privilegije. Karlo Veliki je, s druge strane, bio i jedan od rijetkih kulturno osviještenih vladara svoga doba, iako sam nije znao čitati ni pisati.]] [[Germani|Germanska]] plemena izvršila su značajan utjecaj na stvaranje francuske države. [[Franci]], jedno od tih plemena, svoje središte imali su u tadašnjoj sjevernoj [[Galija|Galiji]], ali će pod vladavinom [[Klodvig I|Klodviga I.]] steći većinu okolnih kraljevstava. Klodvig je bio zaslužan za ujedinjenje Franaka i osnivanje Franačke Kraljevine, koja će pod vladavinom dinastije [[Merovinzi|Merovinga]], biti najdominantnija europska država u ranom srednjem vijeku. Krajem [[5. stoljeće|V. vijeka]], Klodvig uspostavlja čvrste odnose s Katoličkom crkvom, a njegovim krštenjem [[498.]] godine, Franačka je iz [[izborna monarhija|izborne]] i [[sekularizam|sekularne]] pretvorena u [[nasljedna monarhija|nasljednu]] monarhiju čiji su kraljevi vladali s [[Božansko pravo kraljeva|božanskim pravom]]. Središte države bilo je u [[Pariz]]u. Vladavina Merovinga bila je višestoljetna, a svoj postepeni krah doživljava u prvoj polovici [[8. stoljeće|VIII. vijeka]], kada merovinški vladari gube moć u odnosu na svoje dvorske namjesnike, [[majordom]]e. Jedan od tih majordoma, [[Karlo Martel]], bio je zaslužan za zaustavljanje [[Arapi|arapskog]] pohoda preko [[Pirineji|Pirineja]] kada ih je porazio [[Bitka kod Poitiersa|kod Poitiersa]] [[732.]] godine. Iskoristivši svoj tadašnji utjecaj, Karlo Martel je došao na prijestolje i započeo novu fazu u razvoju franačke države. Njegov sin, [[Pipin Mali]], smatra se ocem [[Karolinzi|karolinške dinastije]], a svoj je ugled izgradio preko pomoći Katoličkoj crkvi u sukobu s [[Langobardi]]ma. Uspješni vojni pohodi omogućili su mu da Katoličkoj crkvi [[756.]] godine preda osvojene teritorije, što je postala jezgra srednjovjekovne [[Papinska Država|Papinske Države]]. Zauzvrat, rimski papa je dao svoj blagoslov Pipinu kao kralju. Pipina su nasljedili njegovi sinovi, [[Karlo Veliki|Karlo]] i [[Karloman]], no potonji je ubrzo umro pod sumnjivim okolnostima tako da je kao samostalni vladar ostao [[Karlo Veliki]]. Karlo Veliki će svojim uspješnim vojnim pohodima i tijesnim vezama s Papinskom Državom izgraditi neupitni autoriet koji će ga učiniti najmoćnijim europskim vladarom svoga perioda. Njegova ideja o "ognju i maču" donijela je Franačkoj masovnu teritorijalnu ekspanziju, a njegov protekcionizam prema crkvi brojne povlastice. Dana [[25. prosinca]] [[800.]] godine, papa [[Lav III (papa)|Lav III.]] proglasio je Karla [[car]]em, čime je osnovano [[Franačko Carstvo]]. Karlov sin, [[Luj I Pobožni|Ludovik I. Pobožni]] nije se pokazao jednako sposobnim te je nakon njegove smrti došlo do [[feudalna anarahija|feudalne anarhije]] koja će [[843.]] godine, potpisivanjem [[Verdunski sporazum|Verdunskog sporazuma]], kulminirati trodiobom velike franačke države. Na teritoriju tadašnje [[Zapadna Franačka|Zapadne Franačke]] postepeno će nastajati jezgra buduće francuske države, koja će biti formirana [[987.]] godine, kada je [[Hugo Capet]] postao francuski kralj. === Razvijeni i kasni srednji vijek === Nasljednici [[Hugo Capet|Huga Capeta]] - dinastije [[Capet]], [[Valois]] i [[Bourbon]] - izmjenjivale su se na vlasti i postepeno doprinosile širenju teritorija i konsolidaciji moći [[Kraljevina Francuska|Kraljevine Francuske]]. Nova država službeno je proglašena [[1190.]] godine od strane [[Filip II., kralj Francuske|Philippea II. Augustea]]. Utjecaj Francuske, ipak, počeo je još tokom [[11. stoljeće|XI. vijeka]], čemu svjedoči i izbor Gerberta d'Aurillaca za [[papa|papu]] Katoličke crkve. Papa [[Silvestar II (papa)|Silvestar II.]] bio je, tako, prvi papa francuskog porijekla. Francuska je imala znakovitu ulogu i tokom [[Križarski ratovi|Križarskih ratova]], no najznačajnija zbivanja bila tokom [[13. stoljeće|XIII. vijeka]] ipak su bile teritorijalne ekspanzije. Francuska u ovom periodu još uvijek ima oblik [[feudalizam|feudalne]] države. Kada [[1328.]] godine [[Karlo IV., kralj Francuske|Charles IV. Lijepi]] umire bez muških nasljednika, a [[salijsko pravo]] nije dozvoljavalo da prijestolje nasljedi žena, na prijestolje je došla nova dinastija, ona [[Valois]]a, čiji je predstavnik, inače Charlesov rođak, postao novi kralj po imenu [[Filip IV., kralj Francuske|Philippe IV. Lijepi]]. Pod njegovom vladavinom, Francuska je postala centralizirana država, formirano je narodno predstavništvo, a zemlja će ubrzo ostvariti vrhunac svoje srednjovjekovne moći. [[Datoteka:Joan of arc miniature graded.jpg|thumb|left|220px|Iako simbol francuskog junaštva u [[Stogodišnji rat|Stogodišnjem ratu]], [[Ivana Orleanska]] je svoj život okončala kao [[hereza|heretik]] te je, u konačnici, spaljena na lomači u [[Rouen]]u.]] Ipak, [[14. stoljeće|XIV. vijek]] je bio izrazito turbulentan za Francusku, ponajviše zbog zategnutih odnosa s [[Engleska|Engleskom]]. Naime, engleski kralj [[Edvard III.|Edward III.]], koji je bio pretendent na francusko prijestolje, izazvao je Philippea IV. te je [[1337.]] godine, u jeku prvog velikog vala [[Kuga|Crne smrti]], započeo rat s Francuskom koji će u historiji ostati zapamćen kao [[Stogodišnji rat]]. U prvom godinama rata, Englezi su imali velikog uspjeha te su osvojili dobar dio francuskih posjeda na kontinentu, no kako su ratne godine odmicale, uz pomoć karizmatičnih vođa poput [[Ivana Orleanska|Ivane Orleanske]], Francuzi su uspjeli preoteti gotovo sve engleske kontinentalne posjede i [[1453.]] godine odnijeti konačnu pobjedu. Uspješno vođenje rata i kaos izazvan Crnom smrću ojačao je autoritet kralja u Francuskoj, što će biti uvertira za razvoj [[apsolutizam|apsolutizma]] u narednim vijekovima. Francuski utjecaj bio je vidljiv i kroz djelovanje Katoličke crkve. Naime, francuska je političkim igrama uspjela, [[1305.]] godine, preseliti sjedište rimskog pape iz [[Rim]]a u [[Avignon]]. [[Avinjonsko papinstvo]] trajalo je kroz gotovo cijeli XIV. vijek, do [[1378.]] godine, a njegovim je završetkom ''de facto'' započeo novi raskol unutar crkve, ovoga puta između katolika i protestanata. === Renesansa, apsolutizam i prosvjetiteljstvo === Dolazak [[renesansa|renesanse]] u Francuskoj obilježio je vladavinu [[François I od Francuske|Françoisa I. Valoisa]], koji u povijesti ostaje zapamčen kao veliki društevni reformator. Dok će njegova vanjska politika uglavnom biti obilježena vojnim neuspjesima protiv znatno moćnijeg [[Karlo V., car Svetog Rimskog Carstva|Karla V. Habsburga]] tokom iscrpljujućih [[Talijanski ratovi|Talijanskih ratova]], te neuspjelim savezništvom s [[Henrik VIII.|Henryjem VIII. Tudorom]], odnosno uspješnim savezništvom sa [[Sulejman Veličanstveni|Sulejmanom Veličanstvenom]], François I. je donio cijeli niz kulturnih i društvenih reformi koje su Francusku uskladile sa suvremenim tekovinama europskih renesansnih kretanja. [[Protestantizam]] je postajao sve dominantniji, a umjetnost je cvjetala. Istovremeno, Francuska započinje sa svojim prvim valom kolonizacije, za kojeg glavne zasluge pripadaju uspješnim ekspedicijama [[Jacques Cartier|Jacquesa Cartiera]], kojim je na teritoriju [[Novi svijet|Novog svijeta]] stvorena [[Nova Francuska]]. Rastući sukob između protestantizma i katolicizma u Europi imao je poseban odjek u Francuskoj, tako da su interni vjerski sukobi obilježili ostatak vladavine dinastije [[Valois]]. Najznačajniji utjecaj na [[hugenoti|hugenote]], francuske protestante, izvršen je preko učenja [[Jean Calvin|Jeana Calvina]], koji je već ranije zbog svojih učenja protjeran iz [[Švicarska|Švicarske]]. Ti su vjerski sukobi udaljili Francusku s globalne scene, s obzirom da nije bilo prostora za simultano balansiranje unutrašnje i vanjske politike. Dolazak [[Henrik IV., kralj Francuske|Henrija IV.]] na vlast u Francuskoj donio je cijeli niz pozitivnih promjena. Naime, njegovim dolaskom na vlast dokončana je vladavina dinastije Valois, koju su zamijenili dugovječni [[Bourbon]]ci, a kako je sam kralj bio protestant, bilo je logično da će doći do vidnih pomaka na polju vjerske tolerancije. [[Nanteski edikt|Nanteskim ediktom]] iz [[1598.]] godine, Henri IV. dozvolio je protestantima slobodu vjeroispovjesti, što je bila nužna reakcija na krvavu [[Bartolomejska noć|Bartolomejsku noć]] [[1572.]] godine, tokom koje je došlo do krvavog masakra francuskih protestanata. Smrću Henrija IV. od ruke [[atentator]]a [[1610.]] godine, na prijestolje je došao [[Louis XIII. Bourbon]], čija će glavna preokupacija biti uspostavljanje vanjskopolitičke ravnoteže. Zajedno sa svojim prvim ministrom, [[Kardinal Richelieu|kardinalom Richelieuom]], zaslužnim i za osnivanje [[Francuska akademija|Francuske akademije]], Louis XIII. je uspješno vodio [[Tridesetogodišnji rat]] i uspio osujetiti dominaciju [[Habsburg]]ovaca. [[Datoteka:Louis XIV of France.jpg|thumb|220px|[[Luj XIV.|Louis XIV. Bourbon]] obilježio je francusku, ali i europsku politiku tokom svoje 72 godine neosporive vladavine Francuskom.]] Smrću Loisa XIII., na vlast je došao najdugovječniji francuski vladar, [[Luj XIV.|Louis XIV. Bourbon]], koji će u 72 godine vladavine postati jedan od najznačajnijih europskih vladara. Uz pomoć svog prvog ministra, [[Jules Mazarin|kardinala Mazarina]], Louis XIV. je uspješno dokončao Tridesetogodišnji rat i [[Westfalski mir|Westfalskim mirom]] [[1648.]] godine uspostavio balans moći na europskom kontinentu. Daljnji vanjskopolitički potezi bili su usmjereni prema uspješnoj kolonizaciji [[Karibi|Kariba]], [[Louisiana|Louisiane]] i [[Senegal]]a, čime je uspješno nastavljena politika kralja Françoisa I. S druge strane, unutrašnja politika Louisa XIV. dovest će do ideološkog oblikovanja onoga što će postati čvrsti, centralizirani dvorski [[apsolutizam]]. Louis XIV. je svu moć centrirao u vlastitim rukama, postavši tako apsolutni vladar cjelokupne države. Njegova vlastita izjava, "''L'État, c'est moi''" ([[srpskohrvatski|sh.]] ''Država, to sam ja'') postala je sinonim za cijeli jedan vladarski sustav koji će obilježiti europski kontinentalni monarhizam sve do pojave [[Prosvjetiteljstvo|prosvjetiteljskih]] ideja. S druge strane, raskošni apsolutizam uzeo je svoj danak tako da su pretjerane dvorske investicije (poput gradnje [[Versailles]]a) gotovo u potpunosti ispraznile državnu blagajnu. Njegov nasljednik, [[Luj XV., kralj Francuske|Louis XV. Bourbon]], nije pokazao jednaku razinu političke odlučnosti, dok je na polju unutrašnje politike nastavio primjenu pretjeranog trošenja koja je ruinirala državnu blagajnu i bacila zemlju u financijsku krizu. Kardinalnim neuspjehom u [[Sedmogodišnji rat|Sedmogodišnjem ratu]] te u događajima koji će uslijediti, Francuska će izgubiti gotovo sve svoje dotadašnje kolonije. Sredina [[18. stoljeće|XVIII. vijeka]] donijela je rađanje novih ideja, zasnovanih na racionalnom upravljanju države i demokratskim idealima. [[Prosvjetiteljstvo]] je bio filozofsko-umjetnički pokret koji je izvršio drastičan utjecaj na političko-društvenu svijest francuskog naroda, dok je u nekim drugim europskim zemljama imao odjeka i među samim vladarima, izrodivši [[prosvijećeni apsolutizam]]. Pod utjecajem [[Jean-Jacques Rousseau|Rousseauovih]] ideja o [[društveni ugovor|društvenom ugovoru]], [[Montesquieu]]ove ideje o [[trodioba vlasti|trodiobi vlasti]], [[Voltaire]]ovih kritika državne vlasti te [[Denis Diderot|Diderotovog]] pokreta koji je izrodio ''[[Enciklopedija|Enciklopediju]]'', Francuska drušvena svijest ući će u novu etapu koja će izroditi ideje koje će direktno utjecati na [[Francuska revolucija|Francusku revoluciju]] [[1789.]] godine. === Revolucija i Francusko carstvo === {{main|Francuska revolucija|Napoleonski ratovi}} [[Datoteka:Prise de la Bastille.jpg|thumb|left|320px|[[Pad Bastille]] imao je naglašen simbolički karakter među revolucionarima, s obzirom da se zloglasni zatvor smatrao simbolom apsolutističke tiranije i političkih progona. Ipak, na dan pada u zatvoru je bilo tek sedam zatvorenika, od kojih nijedan politički, tako da je, ultimativno, simbolika događaja bila promašena.]] Krajem [[18. stoljeće|XVIII. vijeka]], Francuska je bila u ozbiljnim problemima. Indolentna rastrošnost [[apsolutizam|apsolutističkih]] vladara i nedodirljivi kult nepogrešivosti [[Burbonci|Bourbonaca]] doveo je do kulminacije nezadovoljstva među narodom, koji jest imao brojčanu nadmoć, ali ne i mogućnost da ju realizira. Naime, sustav glasovanja u skupštini išao je u korist prvom i drugom staležu, dok je treći stalež, iako brojčano nadmoćniji, bio u manjini. [[Luj XVI|Louis XVI.]] je od svog oca naslijedio zemlju u jako lošem stanju, što se ponajviše odražavalo na financijskom planu, gdje su porezne reforme ministara [[Jacques Necker|Neckera]] i [[Anne-Marie Turgot|Turgota]] doživjele krah. Neuspjele financijske reforme i očigledna diskriminacija trećeg staleža kulminirale su nezadovoljstvom i organiziranjem naroda koje je [[14. srpnja]] [[1789.]] godine dovelo do [[Pad Bastille|upada u zatvor Bastille]], simbol apsolutističke opresije. Tim je događajem započela [[Francuska revolucija]], koja će u kratkom periodu dovesti do svrgavanja Bourbonaca ([[Luj XVI|kralj]] i [[Marija Antoaneta|kraljica]] su pogubljeni) i uspostave [[Prva Francuska Republika|Prve Republike]]. Iako zasnovana na plemenitim idealima, revolucija će ubrzo, što je bio rezultat internih političkih konflikata (posebice između [[žirondinci|žirondinaca]] i [[jakobinci]]), "jesti vlastitu djecu" pa će tako doći do eliminacije brojnih revolucionarnih vođa. Kao pobjednik tih internih sukoba izašao je [[Maximilien Robespierre]], čiji će [[Komitet javnoga spasa]] postati krvava strahovlada i utjelovljenje eliminacije političkih oponenata. Tokom deset godina revolucije, Francuska je pokazala brojne probleme u praktičnoj realizaciji revolucionarnih ideja, koje je, tada još uvijek, monarhistička Europa vidjela kao prijetnju vlastitim poretcima. Stabilizaciju nije donio ni kratkotrajni [[Direktorij (Francuska)|Direktorij]], a tek će se pojavom generala Bonapartea situacija u Francuskoj donekle stabilizirati. [[Datoteka:Jacques Louis David - Bonaparte franchissant le Grand Saint-Bernard, 20 mai 1800 - Google Art Project.jpg|thumb|220px|[[Napoleon Bonaparte]] je od mnogih viđen kao spasitelj revolucionarnih ideala i utjelovljenje pobjede istih nad apsolutističkom tiranijom. Međutim, u samo nekoliko godina, Napoleon se transformirao u onog vladara protiv kakvih se načelno borio po dolasku na vlast. Iz istog je razloga [[Ludwig van Beethoven]] prekrižio posvetu Napoleonu sa svoje [[Simfonija br. 3 (Beethoven)|''Eroice'']].]] Nakon uspješnog vojnog udara, najmlađi general u francuskoj vojsci, [[Napoleon Bonaparte]], godine [[1799.]] dolazi na vlast i uspostavlja [[Konzulat]]. Napoleonova čvrsta ruka donijela je određenu stabilizaciju u Francuskoj, a mladog generala ispunjenog revolucionarnim idealima mnogi su vidjeli kao konačnog spasitelja revolucionarnih ideala. Ipak, Napoleon je ubrzo počeo preuzimati sve veće ovlasti te se [[1804.]] godine samovoljno proglasio carem, čime je utemeljeno [[Prvo Francusko Carstvo|Prvo Carstvo]]. Napoleonova megalomanija do izražaja je došla preko njegovog ambicioznog plana [[Napoleonski ratovi|osvajanja Europe]]. Iako je u svojim pohodima bio prilično uspješan, Napoleon je doživio konačni krah u [[Rusko Carstvo|Rusiji]], gdje se, nakon poraza [[Bitka kod Borodina|kod Borodina]], njegova vojska pokazala nespremnom za zimske uvjete u Rusiji. Napoleon je konačno dotučen na povratku u Francusku, [[Bitka kod Leipziga|kod Leipziga]], čime je njegova vladavina došla do svog efektivnog kraja. Napoleon je ubrzo izgnan na [[Elba|Elbu]], no nastavio je djelovati iza kulisa te je ubrzo orkestrirao svoj povratak na vlast. Njegova "Stodnevna vladavina" kulminirala je konačnim [[Bitka kod Waterlooa|porazom kod Waterlooa]], [[18. lipnja]] [[1815.]] godine, gdje su ga zajedničkim snagama porazili britanski [[Arthur Wellesley, vojvoda od Wellingtona|vojvoda od Wellingtona]] i pruski zapovjednik [[Gebhard von Blücher]]. Napoleon je ponovno izgnan, ovoga puta na otok [[Sveta Helena|Svetu Helenu]], gdje je i umro [[1821.]] godine. Iako se na vlasti zadržao razmjerno kratko u odnosu na neke vladare, Napoleonov utjecaj na francusku povijest je zapravo vitalan. Napoleon je bio veliki reformator, a najznačajnija ostavština njegovih etatističko-juridičkih reformi svakako je epohalni ''[[Code civil]]'' iz [[1804.]] godine, prvi moderni [[građanski zakonik]]. Njegova reforma prava nije stala samo na tome, a posebno valja istaknuti ''[[Code d’instruction criminelle]]'' iz [[1808.]] godine, jedan od prvih modernih zakona o kaznenom postupku, kojim je u praksu uveden [[kazneni postupak|mješoviti kazneni postupak]], na kojemu se temelji kazneno procesno pravo kontinentalne Europe. Uz praktične reforme, Napoleon je izvršio i snažan utjecaj na svijest o pogibeljnosti autokratske vlasti koja će biti osnova cijelog niza revolucionarnih pokreta u Francuskoj tokom narednih godina. === Period nemira === [[Datoteka:Révolution de 1830 - Combat devant l'hôtel de ville - 28.07.1830.jpg|thumb|left|250px|Slikar Jean Victor Schnetz prikazao je sukob ispred pariške gradske vijećnice, jednog od brojnih sukoba tokom [[Julska revolucija|Julske revolucije]].]] Konačni Napoleonov krah i zaključci reakcionarskog [[Bečki kongres|Bečkog kongresa]] doveli su do ponovne uspostave kraljevine u Francuskoj i [[Burbonska restauracija|restauracije dinastije Bourbon]]. Načelu države tako se našao [[Louis XVIII. Bourbon]], a država je ideološki vraćena u predrevolucionarno razdoblje krutog monarhizma. Ipak, posljedice revolucije su se osjetile, makar u svijestu francuskih građana, tako da se vrlo brzo pojavio novi otpor monarhističkoj tiraniji, koji je kulminirao novom revolucijom za vladavine [[Karlo X., kralj Francuske|Charlesa X.]], brata Louisa XVIII. Naime, Charles X. je želio vratiti apsolutizam u svom izvorom obliku i gotovo u cijelosti dokinuti politički utjecaj demokratskih institucija i predstavničkih tijela. Bijesan zbog takve politike, narod je ponovo ustao te je [[1830.]] godine izbila [[Julska revolucija]] koja je dovela do svrgavanja Charlesa X., ali ne i kraha monarhije. Na čelo države došao je [[Louis-Philippe I.]] iz pobočne loze [[Bourbon]]aca, a revolucija je ugašena. Direktna posljedica Julske revolucije bilo je i osamostaljivanje [[Belgija|Belgije]], koja je dotad bila dio Nizozemske, a kojoj je Francuska pomogla u [[Belgijska revolucija|borbi za nezavisnost]]. Ipak, narod u Francuskoj i dalje nije bio u potpunosti zadovoljan, unatoč znatno liberalnijem pristupu novoga kralja. [[Julska Monarhija]] bila je obilježena vladavinom atipičnom za jednog konzervativnog monarha, kojega su nazivali "Kralj-građanin" zbog enormne potpore [[buržoazija|buržoazije]] koju je uživao, no ipak ne po mjeri naroda. Iako Louis-Philippe nije trošio raskošno kao i svojih prethodnici te iako njegova konzervativna vladavina doista nije bila toliko konzervativna, nauspjeh na vanjskoj politici, financijski problemi i pogoršanje uvjeta života radničke klase doveli su do novog vala nezadovoljstva. U jeku [[Proljeće naroda|Proljeća naroda]] [[1848.]] godine, u Francuskoj je izbila nova revolucija kojom je Louis-Philippe bio prisiljen [[abdikacija|abdicirati]] s vlasti. Nakon njegove abdikacije održani su, prvi put u Francuskoj, izbori za [[predsjednik]]a republike, na kojima su kandidati bili favorizirani [[Louis-Eugène Cavaignac]] i [[Napoleon III|Louis Bonaparte]], Napoleonov nećak. Louis Bonaparte pobijedio je na izborima i tako postao prvi predsjednik Francuske, koja tim činom ulazi u period [[Druga Francuska Republika|Druge Republike]]. [[Datoteka:BismarckundNapoleonIII.jpg|320px|thumb|[[Napoleon III.]] <small>(lijevo)</small> u razgovoru s [[Otto von Bismarck|Ottom von Bismarckom]] <small>(desno)</small> nakon što njegova zarobljivanja tokom [[Bitka kod Sedana (1870)|bitke kod Sedana]]. Poraz kod [[Sedan]]a bio je konačni krah Napoleona III., čija je odluka da ratuje s Pruskom dočekana s izrazito negativnim reakcijama.]] Nova republika trajala je tek četiri godine, kada je Louis Bonaparte proglasio [[Drugo Francusko Carstvo|Drugo Carstvo]], a sebe carem po imenu [[Napoleon III.]], a sve to nakon uspjelog državnog udara [[1851.]] godine i referenduma na kojemu je dobio gotovo jednoglasn podršku za svoje državne reforme. Kao car, Napoleon III. je proveo cijeli val modernizacije na polju unutrašnje politike, dok mu je vanjska politika bila obilježena pokušajima da Francusku vrati na poziciju svjetske velesile. Tu je imao dvojakog uspjeha, formiravši blisko partnerstvo s [[UK|Britanijom]] i novoujedinjenom [[Kraljevina Italija|Kraljevinom Italjiom]], ali istovremeno doživjevši debakl u [[Meksiko|Meksiku]] i u odnosima s [[Pruska|Pruskom]]. Napoleon III. nije bio zagovornik [[Unifikacija Njemačke (1871)|unifikacije Njemačke]] i nije bila tajna kako se protivio pokušajima kancelara [[Otto von Bismarck|Bismarcka]]. Godine [[1870.]], Napoleon III., bez saveznika i s inferiornom vojskom, ulazi u [[Francusko-pruski rat|rat s Pruskom]] gdje doživljava težak poraz, posebice nakon [[Bitka kod Sedana (1870)|kraha kod Sedana]]. Po završetku rata, Napoleon III. je pobjegao u Britaniju, a [[Otto von Bismarck]] je [[18. siječnja]] [[1871.]] godine, usred palače [[Versailles]], proglasio osnivanje ujedinjenog [[Njemačko Carstvo|Njemačkog Carstva]], što će biti velik udarac na francuski nacionalni ponos. Krajem [[1870.]] godine, kada je poraz od Pruske već bio evidentan, [[Léon Gambetta]] je proglasio ukidanje Drugog Carstva i formiranje [[Treća Francuska Republika|Treće Republike]], čiji je prvi predsjednik postao [[Adolphe Thiers]]. Suočena s potpunim poslijeratnim kaosom, nestabilnošću političkih instutucija, krahom nacionalnog morala, ali i socijalnim nemirima, Treća Republika našla se u velikim problemima, koje je dodatno pojačavala činjenica da država nije imala [[ustav]] koji bi formirao temeljno ustrojstvo države. Skupina [[komunizam|komunistički]] orijentiranih prosvjednika [[1871.]] godine proglasila je [[Pariška komuna|Parišku komunu]], prvu državnu tvorevinu zasnovan na [[Karl Marx|Marxovim]] idejama. Dvomjesečna komuna, koju je predvodio [[Louis Auguste Blanqui]], nije naišla na odobravanje središnje vlasti tako da je Thiers naredio njezino krvavo gušenje, koje se konačno dogodilo u svibnju [[1871.]] godine. [[Ustav Francuske (1875)|Ustav]] je konačno donesen [[1875.]] godine, nakon čega je Treća Republika ušla u stabilizacijski period koji će konsolidirati središnju državnu vlast u narednim godinama. Doista, stabilizacija je imala odjeka i omogućila je značajan unutrašnjopolitički prosperitet, posebice na polju kulture, pa se razdoblje od [[1871.]] do [[1914.]] godine u Francuskoj povijesti naziva ''[[Belle Époque]]''. [[Francuski kolonijalni imperij]] u [[Novi svijet|Novom svijetu]] izgubljen je još tokom i nakon [[Sedmogodišnji rat|Sedmogodišnjeg rata]] tako da je Francuska bila kolonijalno inferiorna početkom XIX. vijeka. Ipak, počevši od [[1830.]] pa nadalje, Francuska je preusmjerila svoje kolonijalne pretenzije na jug i istok te je uspjela obnoviti svoj kolonijalni imperij posjedima na sjeveru i zapadu [[Afrika|Afrike]], na [[Madagaskar]]u, u [[Indokina|Indokini]] i u [[Polinezija|Polineziji]]. Neke od tih kolonija vodit će oštre oslobodilačke ratove u XX. vijeku. === Suvremena historija === [[Datoteka:J accuse.jpg|thumb|left|220px|[[Dreyfusova afera]] imala je enorman utjecaj na francusku svakodnevnicu te do danas ostaje jedan od najkontroverznijih događaja u povijesti Francuske, ali i kaznenog prava. Medijska popraćenost bila je enormna, a potakla je angažman brojnih intelektualaca i kulturnih djelatnika, među kojima je bio i slavni pisac [[Émile Zola]], koji je u [[1898.]] godine u časopisu ''[[L’Aurore]]'' objavio svoje slavno pismo ''[[J’accuse...!]]''.]] Početak [[20. stoljeće|XX. vijeka]] Francuska dočekuje kao [[Treća Francuska Republika|Treća Republika]] poljuljana unutarnjim nemirima zbog zloglasne [[Dreyfusova afera|Dreyfusove afere]]. Kada je već bilo izvjesno da će Europa ući u ratni sukob, Francuska se svrstala na stranu država [[Antanta|Antante]], zajedno s [[UK|Ujedinjenim Kraljevstvom]] i [[Rusko Carstvo|Ruskim Carstvom]]. Zajedno s Britancima, Francuska je činila osovinu otpora [[Njemačko Carstvo|Njemačkom Carstvu]] u [[Prvi svjetski rat|Prvom svjetskom ratu]] te je bila jedna od najzaslužnijih za konačnu pobjedu Antante. Posebno se ističe velika francuska pobjeda [[Bitka za Verdun|kod Verduna]] [[1916.]] godine koja, iako je odnijela enormne žrtve na obje strane, danas ostaje jedna od prekretnica rata i osnova onoga što će u međuratnom periodu postati [[Maginotova linija]]. Njemačka kapitulacija potpisana je upravo u francuskim [[Ardeni]]ma [[11. studenog]] [[1918.]] godine, a [[Pariška mirovna konferencija 1919|poslijeratna mirovna konferencija]] održana je u [[Pariz]]u, gdje je Francusku predstavljao [[Georges Clemenceau]]. [[Versajski sporazum]] donio je Francuskoj kontrolu nad rudama bogatim [[Saarland]]om, a na simboličkoj je razini označio njezin položaj globalne sile i dominaciju nad Njemačkom, svojevrsnu osvetu za proglađenje Njemačkog Carstva u [[Versailles]]u [[1871.]] godine. Međuratni period u Francuskoj obilježen je brojnim političkim turbulencijama i pretjerano čestim izmjenama vlada. Naime, vlade u Francuskoj su prosječno trajale oko godinu dana, a kao najsnažnije stranke isprofilirale su se [[Radikalna stranka (Francuska)|radikali]] i konzervativni demokrati, uz povremena uplitanja socijalističkih stranaka. Ključne političke figure bili su višestruki premijer i predsjednik, [[Raymond Poincaré]], te njegov politički oponent, socijalist [[Aristide Briand]]. Briand je izrazito značajan i na globalnoj razini zbog potpisivanja [[Briand-Kelloggov pakt|Briand-Kelloggovog pakta]], prvog međunarodnog dokumenta koji je izričito zabranjivao rat. Održavanje svjetskog mira i politički ''status quo'' svakako su bili u političkom interesu Francuske u tom periodu s obzirom na žrtve koje je Francuska pretrpjela u Prvom svjetskom ratu, ali i ugleda kojeg je u danom trenutku uživala na globalnoj sceni. Stoga, nije nimalo čudno što se francuska konzervativna struja tokom 30-ih godina priklonila [[UK|Britaniji]] u [[politika popuštanja|politici popuštanja]] u odnosu na rastuću opasnost [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]] u [[Treći Reich|Trećem Reichu]]. Francuski premijer [[Édouard Daladier]] bio je jedan od supotpisnika kontroverznog [[Münchenski sporazum|Münchenskog sporazuma]] kojima su Reichu predani [[Sudeti]]. [[Datoteka:De Gaulle-OWI.jpg|thumb|220px|[[Charles de Gaulle]] se profilirao još kao mladi zapovjednik tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], a dana se, unatoč brojnim kontroverzama tokom njegove vladavine, smatra najutjecajnijom lišnošću moderne francuske politike.]] Kada je [[1. rujna]] [[1939.]] godine Hitler započeo [[Drugi svjetski rat]], Francuska i Britanija bile su prve zemlje koje su objavile rat njemačkom diktatoru. Francuzi su se osjećali prilično sigurnima zbog dobro fortificirane [[Maginotova linija|Maginotove linije]], no Hitler ih je iznenadio napadom preko [[Belgija|Belgije]] tako da su Francuzi, ''de facto'', njemački napad dočekali naspremni. Nakon sramotne [[Bitka kod Dunkerquea|evakuacije kod Dunkerquea]], Hitlerova [[Bitka za Francusku|invazija Francuske]] bila je brza i efikasna tako da je Francuska pala u nešto više od mjesec dana. Sjever zemlje potpao je pod direktnu njemačku upravu, dok je u južnom dijelu uspostavljena kolaboracionistička [[Višijevska Francuska]], čije su glavne figure bili maršal [[Philippe Pétain]] i [[Pierre Laval]]. Višijevska Francuska dosljedno je provodila Hitlerovu politiku [[Holokaust]]a tako da je velik broj francuskih [[Židovi|Židova]] stradao tokom Drugog svjetskog rata. Na području njemačke okupacije djelovao je [[Francuski pokret otpora|pokret otpora]], pod nazivom [[Slobodna Francuska]], a u čijem su radu sudjelovali i brojni intelektualci i mislioci, poput [[Jean-Paul Sartre|Jean-Paula Sartrea]] i [[Albert Camus|Alberta Camusa]]. Kao čelnik pokreta otpora isprofilirao se mladi general [[Charles de Gaulle]], koji će ubrzo postati jedna od ključnih figura francuske politike. Oslobođenje Francuske uslijedilo je nakon uspješne [[Operacija Overlord|Operacije Overlord]], a kompletirano je slavodobitnim ulaskom francuskih trupa u oslobođeni Pariz. Nakon njemačke kapitulacije [[8. svibnja]] [[1945.]], Francuska se ponovo našla u poziciji pobjednika te je bila jedna od predvodnica poslijeratnih mirovnih pregovora. Poslijeratnu obnovu Francuske, koja se našla u ozbiljnoj političkoj krizi, predvodio je upravo de Gaulle, koji je postao dominantna ličnost francuske politike. Nakon što je prvo predvodio poslijeratnu Provizionalnu vladu, a onda kao premijer dokončao [[Četvrta Francuska Republika|Četvrtu Republiku]], de Gaulle je [[1959.]] godine postao prvi predsjednik aktualne [[Peta Francuska Republika|Pete Republike]]. Njegovo čvrsto političko vodstvo zacementiralo je ideologiju [[golizam|golističkog]] pokreta, koji će desetljećima biti dominantna politička struja u Francuskoj. Nakon neuspjelog referenduma o reformi državnih tijela, de Gaulle se [[1968.]] godine povukao s mjesta predsjednika i otišao u mirovinu, ali njegova je ostavština bila enormna. Novu drastičnu promjenu na francuskoj političkoj sceni donio je socijalist [[François Mitterrand]], čiji je izbor [[1981.]] godine bio prvi izbor nekog socijalista za predsjednika od [[1957.]] godine. Mitterrandovo predsjedništvo bilo je obilježeno brojnim kontroverzama, a na čelu države, nakon 14 godina, zamijenio ga je golist [[Jacques Chirac]] koji je bio predsjednik države od 1995. do 2007. On je odbio sudjelovati u [[Rat u Iraku|inavziji Iraka]]. 2003., Francuska je bila središte iznimno teškog [[Toplotni udar u Europi 2003.|toplotnog udara širom Europe]].<ref>{{cite web| author=BBC News| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3150097.stm| title=French heat deaths 'up to 3,000'| date=14.8. 2003}}</ref> Sveukupno je u Francuskoj umrlo 15.000 osoba tog ljeta.<ref>{{Cite journal| title=Excess mortality related to the August 2003 heat wave in France| year=2006| issn=1432-1246| doi=10.1007/s00420-006-0089-4| publisher=Springer| author=A. Fouillet, G. Rey, F. Laurent, G. Pavillon, S. Bellec, C. Guihenneuc-Jouyaux, J. Clavel, E. Jougla, Denis Hémon}}</ref> Suvremena Francuska danas igra značajnu ulogu na globalnoj sceni, a posebice unutar [[EU|Europske unije]] i [[UN|Ujedinjenih nacija]], gdje je jedna od stalnih članica [[Vijeće sigurnosti Ujedinjenih nacija|Vijeća sigurnosti]]. == Geografija == {{main|Geografija Francuske}} [[Datoteka:France cities.png|thumb|250px|Fizička mapa Francuske s najvećim gradskim centrima.]] Francuska se u cijelosti nalazi u zapadnoj Europi. Na sjeveroistoku graniči s [[Belgija|Belgijom]] i [[Luksemburg]]om, s [[Nemačka|Njemačkom]] i [[Švajcarska|Švicarskom]] na istoku, na jugoistoku s [[Monako]]m i [[Italija|Italijom]] te sa [[Španija|Španjolskom]] i [[Andora|Andorom]] na jugu. Sjeverne i zapadne obale Francuske izlaze na [[Atlantski ocean]] (odnosno [[Biskajski zaljev]] i kanal [[La Manche]]), a južne na [[Sredozemno more]] ([[Lionski zaljev]] i [[Ligursko more]]). U sastavu Francuske je i otok [[Korzika]] u Sredozemnom moru te više od 20 [[Francuski prekomorski departmani i teritorije|prekomorskih departmana i zavisnih teritorija]]. === Reljef === [[Datoteka:Usson JPG01.jpg|thumb|220px|Selo u Centralnom masivu u podnožju ugaslog [[vulkan]]a.]] U Francuskoj postoje reznovrsni oblici reljefa. Na jugu, Francuska je od [[Pirinejski poluotok|Pirinejskog poluostrva]] odvojena planinskim lancem [[Pirineji|Pirineja]], dok se na jugoistoku zemlje nalaze [[Alpe]], koje čine prirodnu granicu sa [[Švicarska|Švicarskom]] i [[Italija|Italijom]]. [[Mont Blanc]], visok 4,807 m, najviši je vrh [[EU|Europske unije]],<ref>Mont Blanc je, prema određenom broju geografa, najviši vrh Europe općenito. Ipak, gorje [[Kavkaz]] sadrži cijeli niz vrhova koji su viši od Mont Blanca, no kako se Kavkaz može svrstati i u [[Azija|Aziju]], ne postoji jasan konsenzus oko najvišeg vrha europskog kontinenta.</ref> koji se nalazi na granici s Italijom. Rijeke su na ovom području stvorile duboke doline, a [[ledenjak|glečeri]] koji su ih ispunjavali tokom ledenog doba su ih dodatno proširili i produbili. Za razliku od Alpa, Pirineji u ledenom dobu nisu bili toliko podložni [[glacijacija|glacijaciji]], pa tu nema velikih glečera, jezera i dolina koji su karakteristični za Alpe. Zbog visine Pirineja, putevi između Španjolske i Francuske su vrlo ograničeni. Alpe se prema sjeveru nastavljaju na [[Jura (planine)|gorje Jura]] koje su granica prema [[Švajcarska|Švicarskoj]]. U centralnom dijelu Francuske nalazi se [[Centralni masiv]], valovita visoravan visoka prosečno od 800 do 1,000 metara, s koje se mjestimično uzdižu vrhovi ugašenih [[vulkan]]a visine do 1,900 m. Doline rijeka [[Rhone]] i [[Saône]] odvajaju ove gromadne planine od Alpa. Druga grupa starih [[gromadne planine|gromadnih planina]] su [[Vogezi]], čija visina ide do 1,200 m. Dolina [[Rajna|Rajne]] dijeli Vogeze od [[Schwarzwald]]a u Njemačkoj. Ostatak Francuske čine nizine. Na sjeveru se nalazi [[Pariški bazen]], u kojem se nalazi privredno i populacijsko središte Francuske. Parišku kotlinu okružuju Armorikanski masiv, Centralni masiv, Vogezi i [[Ardeni]]. Oko [[Pariz]]a postoji sistem koncentričnih grebena, koji razdvajaju uske ravnice. Na jugozapadu, u podnožju Pirineja, nalazi se [[Akvitanska nizina]], koja se široko otvara prema moru. Akvitanska nizina je ravnica sa plodnim zemljištem. === Klima === Klimatske prilike u Francuskoj su vrlo raznovrsne. Za zapad i sjever države svojstvena je [[oceanska klima]], koja je najviše izražena u [[Bretanja|Bretanji]]. Prosječna srpanjska temperatura je oko 16&nbsp;°C, a siječanjska oko 7&nbsp;°C. Temperaturne razlike se povećavaju prema istoku, uz više vedrih i hladnih zimskih dana, ali su i ljeta prilično vedra i vruća, s malo padavina, koja su ravnomjerno raspoređena u svim godišnjim dobima. Planinski krajevi imaju oštriju klimu s dugim, snježnim zimama. Južno od Alpa, klima je izrazito [[mediteranska klima|sredozemna]]. {{-}} <gallery mode="packed"> File:Aiguille1.jpg|Brdoviti predijeli [[Normandija|Normandije]], blizu [[Étretat]]a File:Lavender field.jpg|[[Sredozemno more|Mediteranska]] vegetacija ([[lavanda]]) i [[Provansa|Provansi]] File:Beauce 3.jpg|Poljane regije [[Beauce]] File:Aiguille du Dru 3.jpg|[[Alpska klima]] u [[Francuske Alpe|Alpama]] File:Verdon Trescaire.jpg|[[Kanjon Verdon]] u Provansi File:Weinberg Cote de Nuits.jpg |[[Vinograd]]i u regiji [[Côte de Nuits]], [[Burgundija]] File:Lac Vert de Fontanalbe.jpg|[[Alpska klima]] u [[Nacionalni park Mercantour|Nacionalnom parku Mercantour]] File:Bora Bora - Mt Otemanu.jpg|[[Tropska klima]] na otoku [[Bora Bora]] ([[Francuska Polinezija]]) File:Pointe du van.jpg|[[Pointe du Van]], zapadna [[Bretanja]] File:PassesBassin.JPG|[[Oceanska klima]] i pješčane plaže [[Zaljev Arcachon|zaljeva Arcachon]] File:Piana Dardo dans les Calanche.jpg|Polusuha klima na [[Korzika|Korziki]] </gallery> === Vode === [[Datoteka:VillequierSeine.JPG|thumb|Donji tok rijeke [[Seine]]|220px]] Rijeke Francuske pripadaju dvama slivovima - onom [[Atlantski ocean|Atlantskog oceana]] i onom [[Sredozemno more|Sredozemnog mora]]. Većina njih izvire iz Centralnog masiva, Alpa ili Pirineja. Najduže rijeke su: * [[Seine]] (775&nbsp;km) – ravničarska rijeka koja ima široko razgranat sliv s velikim pritokama [[Marne (rijeka)|Marne]] i [[Oise]]. Protječe kroz [[Pariz]], a ulijeva se u [[La Manche]]. * [[Garonne]] (575&nbsp;km) – ima izvor u španjolskom dijelu Pirineja, protječe kroz [[Toulouse]] i [[Bordeaux]], a pri ušću u Atlantski ocean obrazuje široki [[estuarij]] rijeke [[Gironde (rijeka)|Gironde]]. Glavne pritoke su [[Tarn (rijeka)|Tarn]], [[Lot]] i [[Dordogne (rijeka)|Dordogne]]. * [[Rhône]] (812&nbsp;km) – najplovnija rijeka Francuske, izvire u švicarskim Alpima iz [[Ledenjak Rhône|ledenjaka Rhône]] i protječe kroz [[Ženevsko jezero]]. Kod [[Lyon]]a prima rijeku [[Saône]], a druge veće pritoke su [[Durance]] i [[Isère]]. Utječe u [[Sredozemno more]] u delti [[Camargue]], u kojoj se nalazi najniža točka Francuske od -2 m. * [[Loire]] (1,020&nbsp;km) – najduža rijeka Francuske, izvire u Centralnom masivu. Prima više pritoka, od kojih su najpoznatije [[Allier]], [[Cher (rijeka)|Cher]], [[Indre]] i [[Vienne (rijeka)|Vienne]]. Najveće jezero je [[jezero Léman|Léman]] (drugo ime: [[Ženevsko jezero]], 582&nbsp;km²), kojeg Francuska dijeli sa Švicarskom. == Politika == [[Datoteka:Declaration of Human Rights.jpg|thumb|[[Deklaracija o pravima čoveka i građanina]] iz [[1789]].]] Francuska je [[Unitarna država|unitarna]] [[polupredsjednički sustav|polupredsjednička]] republika s dugogodišnjom demokratskom tradicijom.<ref>{{cite web |url=http://www.democracyweb.org/limits/france.php |title=Comparative studies in Freedom – France |publisher=Democracy Web |date= |accessdate=30 September 2013 |archivedate=2015-03-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150321022455/http://www.democracyweb.org/limits/france.php |deadurl=yes }}</ref> [[Ustav Francuske|Ustav Pete Republike]] je usvojen na referendumu [[28. rujna]] [[1958.]] godine.<ref>[http://www.oecd.org/home/0,3305,en_2649_201185_1_1_1_1_1,00.html France: Fifth Republic] – [http://flagspot.net/flags/index.html Flags of the World]</ref> Novi ustav značajno je ojačao izvršnu vlast u odnosu na onu legislativnu. Egzekutiva je bicefalna: [[Lista predsjednika Francuske|Predsjednik Republike]] (trenutno [[Emmanuel Macron]]), koji je šef države i bira se direktono na izborima na mandat od 5 godina (prethodno 7 godina),<ref>{{fr icon}} [http://www.ladocumentationfrancaise.fr/dossiers/quinquennat/chronologie.shtml Le quinquennat : le référendum du 24 Septembre 2000]</ref> i [[Vlada Francuske|Vlada]], na čijem je čelu premijer kojeg imenuje predsjednik. Aktualni premijer je [[Sébastien Lecornu]]. [[Francuski parlament|Parlament]] je dvodoman i sastoji se od [[Narodna skupština (Francuska)|Narodne skupštine]], koja ima 577 neposredno biranih zastupnika, i posredno izabranog [[Senat (Francuska)|Senata]], koji ima 348 zastupnika.<ref>[https://web.archive.org/web/20081205055025/http://www.assemblee-nationale.fr/english/synthetic_files/file_4.asp The National Assembly and the Senate – General Characteristics of the Parliament]. Official Site of the French National Assembly</ref> Zastupnici Narodne skupštine predstavljaju jedinice lokalne samouprave te se izabiru na mandat od 5 godina.<ref>[https://web.archive.org/web/20110704054719/http://www.assemblee-nationale.fr/english/election.asp#election Election of deputies]. Official Site of the National Assembly</ref> Skupština ima pravo raspustiti Vladu, što znači da sastav Vlade i osoba mandatara ovisi o tome koja stranka drži većinu u Narodnoj skupštini. Zastupnike u Senatu bira izborni kolegij na mandat od 6 godina (ranije 9 godina), s tim da se, od rujna [[2008.]], svake tri godine bira polovica zastupnika.<ref>[https://web.archive.org/web/20110615001205/http://www.senat.fr/lng/en/election_senateurs.html The senatorial elections]. Official Site of the Senate</ref> Zakonodavne ovlasti Senata uvelike su ograničene i u slučaju neslaganja među dva doma, prednost uvijek ima Narodna skupština.<ref>{{fr icon}} [http://www.politique.net/2007081801-le-role-du-senat.htm Le role du Sénat]</ref> Vlada ima velik utjecaj na određivanje dnevnog reda Parlamenta. Politiku Francuske odlikuju dva suprotstavljenja bloka: lijevi blok okupljen oko [[Socijalistička partija (Francuska)|Socijalističke partije]] i desni, prethodno okupljen oko stranke [[Okupljanje za republiku]], a danas oko njenog nasljednika, [[Unija za narodni pokret|Unije za narodni pokret]].<ref>{{fr icon}} {{cite book |title=La France vers le bipartisme ? : La présidentialisation du PS et de l'UMP|last=Grunberg |first=Gérard |year=2007 |isbn=2-7246-1010-5|url=http://www.pressesdesciencespo.fr/fr/livre/?GCOI=27246100617740}}</ref> === Administrativna podjela === Francuska je do [[2016.]] godine podjeljena na 27 [[regioni Francuske|regija]], koje su dalje podijeljene na 101 [[departmani Francuske|departman]]. Dvadesetdvije regije nalazile su se u kontinentalnoj Francuskoj ([[Metropolitanska Francuska]]), koja obuhvaća i otok [[Korzika|Korziku]]. Preostalih pet regija bilo je izvan Europe; to su [[Gvadalupa|Guadeloupe]], [[Martinik|Martinique]], [[Francuska Gvajana]], [[Mayotte]] i [[Réunion]]. [[Francuske prekomorske teritorije|Francuski prekomorski teritoriji]] organizacijski nisu dio ovog sustama, uglavnom nisu dio [[Evropska unija|Europske unije]] i u njima samo djelomično važe francuski zakoni. Ipak, [[2016.]] godine je provedena opsežna administrativna reforma preko koje je broj regija smanjen s 27 na 18. Pet prekomorskih regija zadržalo je svoj status, međutim 22 kontinentalne su spojene tako da je njihov broj smanjen na 13. Ispod donosimo novu regionalnu podjelu, dok je stara dostupna u [[Regioni Francuske|posebnom članku]]. Broj departmana je ostao isti. ==== Metropolitanska Francuska ==== {{small|'''Napomena:''' ''Regije su nakon formiranja dobile privremene nazive koji su, zapravo, bili složenice nastale od naziva spojenih, prijašnjih regija. Regionalni parlamenti imali su dužnost donijeti odluku o novim nazivima regija, koju je kasnije potvrđivalo Državno vijeće.''}} {| class="wikitable" style="font-size:90%;" width="100%" |- ! Regija ! Departmani ! Središte |- | [[Grand Est]] | [[Ardennes]] • [[Aube (departman)|Aube]] • [[Bas-Rhin (departman)|Bas-Rhin]] • [[Haute-Marne]] • [[Haut-Rhin]] • [[Marne]] • [[Meurthe-et-Moselle]] • [[Meuse]] • [[Moselle]] • [[Vosges]] | '''[[Strasbourg]]''' |- | [[Nova Akvitanija]] | [[Charente]] • [[Charente-Maritime]] • [[Corrèze (departman)|Corrèze]] • [[Creuse (departman)|Creuse]] • [[Deux-Sèvres]] • [[Dordogne]] • [[Gironde]] • [[Haute-Vienne]] • [[Landes (departman)|Landes]] • [[Lot-et-Garonne]] • [[Pyrénées-Atlantiques]] • [[Vienne]] | '''[[Bordeaux]]''' |- | [[Auvergne-Rhône-Alpes]] | [[Ain]] • [[Allier (departman)|Allier]] • [[Ardèche]] • [[Cantal]] • [[Drôme (departman)|Drôme]] • [[Haute-Loire]] • [[Haute-Savoie]] • [[Isère (departman)|Isère]] • [[Loire (departman)|Loire]] • [[Puy-de-Dôme]] • [[Rhône (departman)|Rhône]] • [[Savoie]] | '''[[Lyon]]''' |- | [[Bourgogne-Franche-Comté]] | [[Côte-d'Or]] • [[Doubs (departman)|Doubs]] • [[Haute-Saône]] • [[Jura (departman)|Jura]] • [[Nièvre]] • [[Saône-et-Loire]] • [[Territoire de Belfort]] • [[Yonne (departman)|Yonne]] | '''[[Dijon]]''' |- | [[Bretanja|Bretagne]] | [[Côtes-d'Armor]] • [[Finistère]] • [[Ille-et-Vilaine]] • [[Morbihan]] | '''[[Rennes]]''' |- | [[Centre-Val de Loire]] | [[Cher (departman)|Cher]] • [[Eure-et-Loir]] • [[Indre (departman)|Indre]] • [[Indre-et-Loire]] • [[Loir-et-Cher]] • [[Loiret]] | '''[[Orléans]]''' |- | [[Korzika|Corse]] | [[Haute-Corse]] • [[Corse-du-Sud]] | '''[[Ajaccio]]''' |- | [[Île-de-France]] | [[Essonne (departman)|Essonne]] • [[Hauts-de-Seine]] • [[Pariz]] • [[Seine-Saint-Denis]] • [[Seine-et-Marne]] • [[Val-de-Marne]] • [[Val-d'Oise]] • [[Yvelines]] | '''[[Pariz]]''' |- | [[Occitanie]] | [[Ariège]] • [[Aude (departman)|Aude]] • [[Aveyron]] • [[Gard (departman)|Gard]] • [[Gers]] • [[Haute-Garonne]] • [[Hautes-Pyrénées]] • [[Hérault (departman)|Hérault]] • [[Lot (departman)|Lot]] • [[Lozère]] • [[Pyrénées-Orientales]] • [[Tarn]] • [[Tarn-et-Garonne]] | '''[[Toulouse]]''' |- | [[Hauts-de-France]] | [[Aisne (departman)|Aisne]] • [[Nord (departman)|Nord]] • [[Oise (departman)|Oise]] • [[Pas-de-Calais]] • [[Somme (departman)|Somme]] | '''[[Lille]]''' |- | [[Normandie (regija)|Normandie]] | [[Calvados]] • [[Eure (departman)|Eure]] • [[Manche]] • [[Orne]] • [[Seine-Maritime]] | '''[[Rouen]]''' |- | [[Pays de la Loire]] | [[Loire-Atlantique]] • [[Maine-et-Loire]] • [[Mayenne (departman)|Mayenne]] • [[Sarthe]] • [[Vendée]] | '''[[Nantes]]''' |- | [[Provence-Alpes-Côte d'Azur]] | [[Alpes-de-Haute-Provence]] • [[Hautes-Alpes]] • [[Alpes-Maritimes]] • [[Bouches-du-Rhône]] • [[Var (departman)|Var]] • [[Vaucluse]] | '''[[Nice]]''' |} ==== Prekomorske regije ==== {| class="wikitable" style="font-size:90%;" |- ! Ime ! Ustavni status ! Središte |- | {{Flag|Francuska Gvajana|local}} | Prekomorska regija (''régions d'outre-mer'') i istovremeno prekomorski departman (''département d'outre-mer'' ili DOM) ! [[Cayenne]] |- | {{Flag|Guadeloupe|local}} | Prekomorska regija (''régions d'outre-mer'') i istovremeno prekomorski departman (''département d'outre-mer'' ili DOM) ! [[Basse-Terre]] |- | {{Flag|Martinique|local}} | Prekomorska regija (''régions d'outre-mer'') i istovremeno prekomorski departman (''département d'outre-mer'' ili DOM) ! [[Fort-de-France]] |- | {{Flag|Mayotte|local}} | Prekomorska regija (''régions d'outre-mer'') i istovremeno prekomorski departman (''département d'outre-mer'' ili DOM) ! [[Mamoudzou]] |- | {{Flag|Réunion|local}} | Prekomorska regija (''régions d'outre-mer'') i istovremeno prekomorski departman (''département d'outre-mer'' ili DOM) ! [[Saint-Denis, Réunion|Saint-Denis]] |} ==== Prekomorski teritoriji i kolektiviteti ==== {| class="wikitable" style="font-size:90%;" |- ! Ime ! Ustavni status ! Središte |- | {{Flag|Clipperton}} | Privatno vlasništvo države kojim direktno upravlja [[Ministar za prekomorsku Francusku|Vlada]] ! ''Nenastanjen'' |- | {{Flag|Francuska Polinezija}} | Određena kao prekomorska zemlja (''pays d'outre-mer'' ili POM), što je identično sa statusom prekomorskog kolektiviteta. ! [[Papeete]] |- | {{Flag|Francuski južni i antarktički teritoriji}} | Prekomorski teritorij (''territoire d'outre-mer'' ili TOM) ! [[Port-aux-Français]] |- | {{Flag|Nova Kaledonija|local}} | Kolektivitet ''[[sui generis]]'' ! [[Nouméa]] |- | {{Flag|Saint Barthélemy|local}} | Prekomorski kolektivitet (''collectivité d'outre-mer'' ili COM) ! [[Gustavia, Saint Barthélemy|Gustavia]] |- | {{Flag|Saint Martin}} | Prekomorski kolektivitet (''collectivité d'outre-mer'' ili COM) ! [[Marigot, Saint Martin|Marigot]] |- | {{Flag|Saint Pierre i Miquelon|local}} | Prekomorski kolektivitet (''collectivité d'outre-mer'' ili COM). Još uvijek se naziva ''collectivité territoriale''. ! [[Saint-Pierre, Saint Pierre and Miquelon|Saint-Pierre]] |- | {{Flag|Wallis i Futuna|local}} | Prekomorski kolektivitet (''collectivité d'outre-mer'' ili COM). Još uvijek se naziva ''territoire''. ! [[Mata-Utu]] |} == Stanovništvo == {{main|Popis gradova u Francuskoj}} S procijenjenih 66,000,000 stanovnika u srpnju [[2013.]] godine, Francuska je 21. najmnogoljudnija zemlja u svijetu te treća u [[Europa|Europi]]. Iako su [[Francuzi]] povijesno [[Kelti|keltskog]], [[Latini|latinskog]], [[Germani|germanskog]] i [[Akvitanci|akvitanskog]] porijekla, danas su oni blend cijelog niza etničkih skupina, što je posljedica masovne imigracije u modernom dobu. Godine [[2004.]], provedena studija procijenila je kako je 51,000,000 Francuza bijele rase (85%), 6,000,000 su bili iz [[Sjeverna Afrika|Sjeverne Afrike]] (10%), 2,000,000 su bili crne rase (3.5%), a 1,000,000 su bili iz [[Azija|Azije]] (1.5%).<ref>[[Yazid Sabeg]] et Laurence Méhaignerie, [http://www.conventioncitoyenne.com/documents/oubliesdelegalite.pdf Les oubliés de l'égalité des chances], [[Institut Montaigne]], January 2004</ref><ref>{{cite news|url=http://www.economist.com/node/13377324 |title=France's ethnic minorities: To count or not to count |publisher=The Economist |date=26 March 2009 |accessdate=25 April 2013}}</ref> Prema zakonu iz [[1789.]] godine, a kojeg afirmira i ustav iz [[1958.]], državi je zabranjeno skupljati podatke o porijeku i etnicitetu francuskih građana, mada danas postoje nedržavne agencije koje skupljaju te podatke.<ref>[http://teo_english.site.ined.fr/ "TRAJECTORIES AND ORIGINS" Survey on population diversity in France], Insee 2008</ref><ref name="Oppenheimer">{{cite journal |last=Oppenheimer |first=David B. |year=2008| title=Why France needs to collect data on racial identity...in a French way |journal=Hastings International and Comparative Law Review |volume=31 |issue=2 |pages=735–752 |url=http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1236362}}</ref> Francuska je danas jedno od imigracijskih središta svijeta, prihvaćajući oko 200,000 leglnih imigranata godišnje.<ref>[http://www.ined.fr/fr/pop_chiffres/france/flux_immigration/depuis_1994/ Statistiques détaillées sur les flux d'immigration] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120523053018/http://www.ined.fr/fr/pop_chiffres/france/flux_immigration/depuis_1994/ |date=2012-05-23 }}, Ined, 2011</ref> Također, ona je vodeća zapadnoeuropska zemlja po broju zahtjeva za [[azil]].<ref name="UNHCR">{{cite web |publisher=[[UNHCR]] |year=2006 |url=http://www.unhcr.org/publ/PUBL/4492677f0.pdf |title=UNHCR Global Report 2005: Western Europe |accessdate=14 December 2006 |format=PDF}}</ref> Iako [[Europska unija]] omogućava slobodan protok ljudi, Francuska je usvojila mjere kojima ograničava imigraciju iz [[Istočna Europa|Istočne Europe]], a imigracijska politika je danas jedno od najspornijih pitanja francuske politike. Francuska je visoko urbanizirana zemlja. Njezini najveći gradovi, ako se gleda cijelo metropolitansko područje, su [[Pariz]] (12,292,900), [[Lyon]] (2,182,482), [[Marseille]] (1,721,031), [[Toulouse]] (1,250,251), [[Lille]] (1,159,547), [[Bordeaux]] (1,140,668), [[Nice]] (1,003,947), [[Nantes]] (884,275) i [[Strasbourg]] (763,739). [[Ruralni egzodus]] je bio jedan od najvećih političkih problema u Francuskoj kroz gotovo cijeli [[20. stoljeće|XX. vijek]]. ;Najveći gradovi u Francuskoj {{Najveći gradovi u Francuskoj}} === Etničke grupe === {{bar box |title=Stanovnici Metropolitanske Francuske (INSEE, 2010.)<ref>[http://www.insee.fr/fr/themes/tableau.asp?reg_id=0&ref_id=NATTEF02131 Part des populations étrangères et immigrées en 2010]</ref> |titlebar=#ddd |float=right |bars= {{bar percent|[[Francuzi]]|Red|89.7}} {{bar percent|Francuzi (naturalizirani)|Blue|4.4}} {{bar percent|Stranci|MediumAquamarine|5.9}} {{bar percent|Imigranti|Black|8.6}} }} Moderni etnički Francuzi mahom su potomci [[Kelti|Kelta]], [[Iberi|Ibera]], [[Ligurci|Ligura]], [[Italski narodi|Itala]] (uključujući i [[Rimljani|Rimljane]]) i [[Grci|Grka]] iz južne Francuske,<ref>Éric Gailledrat, ''Les Ibères de l'Èbre à l'Hérault (VIe-IVe s. avant J.-C.)'', Lattes, Sociétés de la Protohistoire et de l'Antiquité en France Méditerranéenne, Monographies d'Archéologie Méditerranéenne – 1, 1997</ref><ref>Dominique Garcia: ''Entre Ibères et Ligures. Lodévois et moyenne vallée de l'Hérault protohistoriques''. Paris, CNRS éd., 1993; ''Les Ibères dans le midi de la France''. L'Archéologue, n°32, 1997, pp. 38–40</ref> kasnije pomiješani s [[Germani|germanskim narodima]] koji su područje Francuske naselili nakon pada [[Rimsko Carstvo|Rimskog Carstva]], poput [[Franci|Franaka]], [[Burgundi|Burgunda]], [[Alemani|Alemana]] i [[Goti|Gota]],<ref>[http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?ParagraphID=ekw History Of France<!-- Bot generated title -->]</ref> malim brojem [[Mauri|Maura]] i [[Saraceni|Saracena]] na jugu<ref>"Les Gaulois figurent seulement parmi d'autres dans la multitude de couches de peuplement fort divers (Ligures, Ibères, Latins, Francs et Alamans, Nordiques, Sarrasins...) qui aboutissent à la population du pays à un moment donné ", [[:fr:Jean-Louis Brunaux|Jean-Louis Brunaux]], ''Nos ancêtres les Gaulois'', éd. Seuil, 2008, p. 261</ref><ref>"Notre Midi a sa pinte de sang sarrasin", [[Fernand Braudel]], ''L'identité de la France – Les Hommes et les Choses (1986)'', Flammarion, 1990, p. 215</ref><ref>"Les premiers musulmans arrivèrent en France à la suite de l'occupation de l'Espagne par les Maures, il y a plus d'un millénaire, et s'installèrent dans les environs de Toulouse – et jusqu'en Bourgogne. À Narbonne, les traces d'une mosquée datant du VIIIe siècle sont le témoignage de l'ancienneté de ce passé. Lors de la célèbre, et en partie mythologique, bataille de Poitiers en 732, dont les historiens reconsidèrent aujourd'hui l'importance, Charles Martel aurait stoppé la progression des envahisseurs arabes. Des réfugiés musulmans qui fuyaient la Reconquista espagnole, et plus tard l'Inquisition, firent souche en Languedoc-Roussillon et dans le Pays basque français, ainsi que dans le Béarn", [[:fr:Justin Vaïsse|Justin Vaïsse]], ''Intégrer l'Islam'', Odile Jacob, 2007, pp. 32–33</ref><ref>" Les Sarrasins gardèrent longtemps sur les côtes de la Provence, à la Garde-Freinet, un solide point d'appui et de là purent faire des incursions dans une partie de la France. Au huitième siècle, lors de l'invasion des Berbères dit Arabes, ceux-ci avaient pénétré jusque dans la vallée de la Loire : on parle même de leur venue dans la région orientale de la France, à Luxeuil, dans les Vosges et devant Metz. [...] les observations des anthropologistes ne permettent pas de douter que nombre de familles françaises dans les bassins de la Garonne et du Rhône ne soient issus des envahisseurs musulmans, Berbères modifiés par leur croisement avec les Espagnols, les Arabes et les noirs d'Afrique.", [[Élisée Reclus]], ''Nouvelle géographie universelle: la terre et les hommes, Élisée Reclus'', éd. Hachette, 1881, t. 2, chap. 1-Vue d'ensemble – Le milieu et la race, Ançêtres de Français, p. 45-46</ref><ref>"L'élément sémitique, juif et arabe, était fort en Languedoc. Narbonne avait été longtemps la capitale des Sarrasins en France. (...) Ces nobles du Midi étaient des gens d'esprit qui savaient bien la plupart que penser de leur noblesse. Il n'y en avait guère qui, en remontant un peu, ne rencontrassent dans leur généalogie quelque grand-mère sarrasine ou juive.", [[Jules Michelet]], ''Histoire de France'', éd. Chamerot, 1861, t. 2, p. 335</ref><ref>"Bien que le séjour des Arabes en France n'ait été constitué que par une série de courtes invasions, ils ont laissé des traces profondes de leur passage dans la langue, et [...] ils en ont laissé également dans le sang. [...] L'ethnologie nous en fournit la preuve, en retrouvant, après tant de siècles, des descendants des Arabes sur plusieurs parties de notre sol. Dans le département de la Creuse, dans les Hautes-Alpes, et notamment dans plusieurs localités situées autour de Montmaure (montagne des Maures), dans le canton de Baignes (Charente), de même que dans certains villages des Landes, du Roussillon, du Languedoc, du Béarn, les descendants des Arabes sont facilement reconnaissables.", [[Gustave Le Bon]], ''La Civilisation des Arabes (1884)'', La Fontaine au Roy, 1990, p. 237</ref><ref>"Il est certain que, de nos jours, on peut encore trouver en France des descendants des Sarrasins, notamment dans toute la région du sud de la Loire, dans les monts d'Auvergne, en Guyenne, en Languedoc et en Provence, voire même en Bourgogne.", [[René Martial]], ''La Race française (1934)'', Mercure de France, 1934, p. 101-102</ref> te [[Skandinavci|Skandinavaca]] i [[Vikinzi|Vikinga]] koji su, miješajući se s lokalnim stanovništvom, postali [[Normani]] te su se u [[9. stoljeće|IX. vijeku]] nastanili na područje [[Normandija|Normandije]].<ref>[http://www.jerseyheritagetrust.org/edu/resources/pdf/normans.pdf The normans] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090326114613/http://www.jerseyheritagetrust.org/edu/resources/pdf/normans.pdf |date=2009-03-26 }} Jersey heritage trust</ref><ref>[http://www.the-orb.net/orb_done/dudo/dudindex.html Dudo of St. Quentin's Gesta Normannorum, English translation] How normans conquered the future Normandy, got established and allied with western Frankish by inter-marriage with Kings Rollo and William</ref> Danas je u Francuskoj zabranjeno, barem za državu, prikupljati podatke o etničkom porijeklu građana,<ref name="Oppenheimer"/> što je tradicija koja datira još od [[Francuska revolucija|Francuske revolucije]]. Iako je u novijoj povijesti bilo pokušaja da se ta praksa dokine, ''[[Conseil Constitutionnel]]'' je u studenom [[2007.]] taj prijedlog proglasio neustavnim.<ref name="Oppenheimer"/> S druge strane, zabrana ne vrijedi za privatne agencije, koje i danas skupljaju podatke o etničkom porijeklu francuskih građana.<ref>[http://plus.lefigaro.fr/note/how-does-france-count-its-muslim-population-20110407-435643 How does France count its Muslim population?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010074044/http://plus.lefigaro.fr/note/how-does-france-count-its-muslim-population-20110407-435643 |date=2017-10-10 }}, [[Le Figaro]], April 2011</ref> Što se tiče europskih naroda u Francuskoj, najbrojniji su građani oni [[Talijani|talijanskog]] porijekla, kojih ima oko 5,000,000 (8% stanovništva).<ref>[http://books.google.com/books?id=BLo2RqGdv_wC&pg=PA143&lpg=PA143&dq=5+million+italians+in+france&source=web&ots=FS8QNMYmoq&sig=dDwUB09FSWcdigHxd0PeG5L94vc#PPA143,M1 The Cambridge survey of world migration – Google Books<!-- Bot generated title -->]</ref> Među ostale brojnije narode spadaju [[Španjolci]], [[Portugalci]], [[Poljaci]] i [[Grci]]. Posljedica suvremene imigracije je brojka od pet do šest milijuna stanovnika iz [[Magreb|zemalja Magreba]]<ref>"Les personnes d'origine maghrébine y sont également au nombre de 5 à 6 millions ; 3,5 millions ont la nationalité française (dont 500 000 harkis)", [[Robert Castel]], ''La discrimination négative'', Paris, La République des idées/Seuil, 2007</ref> te oko 200,000 [[Turci|Turaka]]. Tokom 50-ih godina, velik broj [[Židovi|Židova]] došao je u Francusku, mahom iz [[Sjeverna Afrika|Sjeverne Afrike]], a nešto manje s [[Bliski istok|Bliskog istoka]]. Ljudi crne rase dolaze podjednako iz francuskih prekomorskih teritorija ([[Francuska Gvajana]], [[Guadeloupe]], [[Martinique]], [[Réunion]] i bivša kolonija [[Haiti]]) kao i iz subsaharske [[Afrika|Afrike]] ([[Obala Bjelokosti]], [[Mali]], [[Senegal]]). Francuska danas ima najveći broj stanovnika crne rase u Europi. === Religija === {{Main|Religija u Francuskoj}} {{bar box |title=Religijski sastav stanovništva<br>temeljem izjašnjavanja (Ipsos MORI, 2011.)<ref name="IpsosMORI2011">''[http://www.fgi-tbff.org/sites/default/files/elfinder/FGIImages/Research/fromresearchtopolicy/ipsos_mori_briefing_pack.pdf Views on globalisation and faith] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130117013643/http://www.fgi-tbff.org/sites/default/files/elfinder/FGIImages/Research/fromresearchtopolicy/ipsos_mori_briefing_pack.pdf |date=2013-01-17 }}''. [[Ipsos MORI]], 5 July 2011.</ref> |titlebar=#ddd |float=right |bars= {{bar percent|[[Kršćanstvo]]|DodgerBlue|45}} {{bar percent|[[Islam]]|MediumSeaGreen|3}} {{bar percent|[[Budizam]]|Gold|1}} {{bar percent|Ostale religije|YellowGreen|6}} {{bar percent|[[Ateizam]]/Areligioznost|Gray|35}} {{bar percent|Nisu se izjasnili|DarkGray|10}} }} Prema ustavu, Francuska je [[sekularizam|sekularna]] država sa zagarantiranom [[sloboda vjeroispovijesti|slobodom vjeroispovijesti]]. Sekularizacija u Francuskoj usko je vezana uz princip znan kao ''[[laïcité]]'', temeljem kojeg dolazi do striktne odvojenosti Crkve od države (i ''vice versa''), a javnost je potpuno sekularizirana. ''Laïcité'' ima svoje korijene u [[Zakon o odvajanju crkava od države iz 1905 (Francuska)|Zakonu o odvajanju crkava od države]] od [[9. prosinca]] [[1905.]] godine, kojim je službeno uspostavljena sekularna država. Iako je državi zabranjeno prikupljati podatke o vjeroispovijesti građana, privatne kompanije imaju to pravo tako da se ankete o religijskom sastavu stanovništva provode kako bi se stekao uvid u isti. Temeljem ankete iz [[2011.]] godine, najveći broj Francuza je [[krššćanstvo|kršćanske]] vjeroispovijesti, među kojima je najviše [[rimokatolicizam|rimokatolika]]. Kršćanstvo je dugo godina bila dominantna religija u Francuskoj, no [[Francuska revolucija]] dovela je do drastičnog opadanja utjecaja kršćanske vjere na stanovništvo, što se osjeća i danas. Temeljem ankete iz [[2007.]], samo 5% stanovništva redovito odlazi u crkvu. Čak 35% stanovništva izjasnilo se kao [[ateizam|ateisti]], [[agnosticizam|agnostici]] ili areligiozni, a njih oko 10% se odbilo izjasniti. [[Islam|Muslimana]] ima oko 3%, [[Budizam|budista]] oko 1%, a ostalih religija ukupno 6%. Židovska zajednica u Francuskoj broji oko 600,000 članova te je, prema podacima Svjetskog židovskog kongresa najveća u Europi. == Jezik == {{main|Jezici Francuske}} [[File:New-Map-Francophone World.svg|thumb|350px|Mapa [[Francuski jezik|frankofonih]] zemalja: {{legend|#0c5eb1|materinji jezik}} {{legend|#0080ff|jezik u upravi}} {{legend|#9fceff|drugi ili neslužbeni jezik}} {{legend|#00ff00|frankofone manjine}}]] Temeljem članka 2. [[Ustav Francuske (1958)|Ustava]], službeni jezik u Francuskoj je [[francuski]],<ref>{{fr icon}} [https://web.archive.org/web/20110604145028/http://www.legifrance.gouv.fr/html/constitution/constitution2.htm#titre2 La Constitution- La Constitution du 4 Octobre 1958] – Légifrance</ref> [[romanski jezici|romanski jezik]] izveden iz [[latinski|latinskog]]. Od [[1635.]], ''[[Académie française]]'' je najviši državni autoritet za francuski jezik, mada njezine odluke i preporuke nisu obligatorne. Iako je francuski jezik službeni i obvezan u upravi i javnoj komunikaciji, država ne propisuje jezik za individualne i privatne publikacije. Uz francuski, u Francuskoj se govori još 77 manjinskih jezika, 8 u [[Metropolitanska Francuska|Metropolitanskoj Francuskoj]] i 69 u prekomorskim teritorijima. Od [[17. stoljeće|XVII.]] do sredine [[20. stoljeće|XX. vijeka]], francuski jezik je služio kao dominantni jezik međunarodnih odnosa kao i ''[[lingua franca]]'' za europske intelektualce.<ref name=exception>Joffre Agnes [http://www.franceinlondon.com/en-Article-335-Is-the-French-obsession-with-cultural-exception-declining-Culture--london-language.html ls the French obsession with "cultural exception" declining?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111017023619/http://www.franceinlondon.com/en-Article-335-Is-the-French-obsession-with-cultural-exception-declining-Culture--london-language.html |date=2011-10-17 }}. France in London. 5 October 2008</ref> Dominantnu poziciju u novijoj povijesti preuzeo je [[engleski]], što je direktna posljedica uspona [[SAD|Sjedinjenih Država]].<ref>{{cite web|url=http://www.diplomacy.edu/language/Translation/default.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110719183516/http://www.diplomacy.edu/language/Translation/default.htm |archivedate=19 July 2011 |title=Language and Diplomacy – Translation and Interpretation |publisher=Diplomacy.edu |accessdate=10 September 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.legallanguage.com/legal-articles/language-of-diplomacy/ |title=Why Is French Considered the Language of Diplomacy? |publisher=Legallanguage.com |accessdate=23 January 2011}}</ref> Ironično, francuski dugo godina nije bio dominantan jezik u samoj Francuskoj, gdje su mnogi stanovnici govorili regionalnim jezicima poput [[alzaški jezik|alzaškog]], [[bretonski jezik|bretonskog]] ili [[okcitanski jezik|okcitanskog]]. Danas se ti jezici mogu učiti u školi kao drugi jezici, ali je njihova službena upotreba zabranjena. Proces frankofonizacije Francuske trajao je stoljećima, a rezultat je obrazovnih reformi, urbanizacije i razvoja masovne komunikacije i završen je tek u XX. vijeku. Posljedica francuskih kolonijalnih ambicija od XVII. do XX. stoljeća bilo je uvođenje francuskog jezika u [[Amerike]], [[Afrika|Afriku]], [[Polinezija|Polineziju]], [[Jugoistočna Azija|Jugoistočnu Aziju]] i [[Karibi|Karibe]]. Francuski danas zauzima drugi mjesto po broju učenika u Europi, iza [[engleski|engleskog]],<ref>{{cite web |url=http://www.intstudy.com/articles/practicalfrench.htm |title=The International Education Site |publisher=Intstudy.com |accessdate=23 January 2011 |archivedate=2011-02-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110227075911/http://www.intstudy.com/articles/practicalfrench.htm |deadurl=yes }}</ref> a u određenim dijelovima svijeta, primarno Africi, još uvijek služi kao ''lingua franca''. S druge strane, u nekim je kolonijalnim područjima, primatno Jugoistočnoj Aziji, francuski gotovo umro. Pretpostavka je da francuski jezik danas govori između 300<ref>{{cite web|url=http://about-france.com/french/french-language.htm |title=French: one of the world's main languages |publisher=About-france.com |accessdate=21 July 2011}}</ref> i 500<ref>{{fr icon}} [http://www.tlfq.ulaval.ca/axl/francophonie/francophonie.htm Qu'est-ce que la Francophonie ?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110623113030/http://www.tlfq.ulaval.ca/axl/francophonie/francophonie.htm |date=2011-06-23 }} – [[Organisation internationale de la Francophonie]]</ref> milijuna ljudi, bilo kao materinji, bilo kao drugi jezik. == Gospodarstvo == Francuska ima jednu od najrazvijenijih ekonomija na svijetu. Članica je grupe [[G8]], koja okuplja osam ekonomski najrazvijenijih zemalja svijeta. Po visini bruto društvenog proizvoda, mjerenog prema kupovnoj moći, na devetom je mjestu u svijetu, i na trećem među zemljama [[Europska unija|Europske unije]]. Godine [[1999.]], Francuska je zajedno s jedanaest zemalja Europske monetarne unije uvela [[euro]], čime je u potpunosti zamijenila [[francuski franak|franak]] kao sredstvo plaćanja.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/hi/english/static/in_depth/business/2001/euro_cash/history/ |title=History of the Euro |publisher=BBC News |accessdate=30 October 2010}}</ref> [[File:Golfech NPP cropped.jpg|thumb|left|320px|Francuska proizvodi 75% električne energije u nuklearnim elektranama, po čemu je na prvom mjestu na svijetu.<ref name="energy profile">{{Cite news | last = EnerPub | title = France: Energy profile | work = Spero News | accessdate = 25 August 2007 | date = 8 June 2007 | url = http://www.speroforum.com/site/article.asp?idarticle=9839&t=France%3A+Energy+profile | archivedate = 2007-10-04 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20071004212408/http://www.speroforum.com/site/article.asp?idarticle=9839&t=France%3A+Energy+profile | deadurl = yes }}</ref>]] Francuska ima mješovitu privredu koju karakterizira veoma razvijen privatni sektor<ref>{{fr icon}} {{cite web|url=http://www.insee.fr/fr/themes/tableau.asp?reg_id=0&ref_id=NATTEF09203|title=Entreprises selon le nombre de salariés et l'activité|publisher=[[INSEE]]|date=July 2008}}</ref><ref>{{fr icon}} {{cite web|url=http://www.insee.fr/fr/themes/tableau.asp?reg_id=0&ref_id=NATTEF9303|title=Entreprises publiques selon l'activité économique|publisher=INSEE|date=March 2009}}</ref> i jaka javna poduzeća kao i [[državni intervencionizam]]. Vlada ima velik utjecaj u najvažnijim infrastrukturnim poduzećima. Ima većinsko vlasništvo nad željeznicama, elektroprivredom, najvećim avioprijevozničkim i telekomunikacijskim poduzećima. Početkom devedesetih godina XX. vijeka, država je počela smanjivati svoje udjele u ovim kompanijama. Vlada Francuske polako privatizira državni sektor i prodaje svoj udio u kompanijama [[France Télécom]], [[Air France]], kao i u bankama, osiguravajućim društvima, i u obrambenoj industriji. U Francuskoj se nalazi središte najvećeg svjetskog proizvođača aviona – [[Airbus]]a. Također, Francuska ima i svoj [[kozmodrom]], ''[[Centre Spatial Guyanais]]'', koji je smješten u [[Francuska Gvajana|Francuskoj Gvajani]]. Prema podacima [[WTO|Svjetske trgovinske organizacije]] (WTO) za [[2008.]] godinu, Francuska je bila šesti izvoznik i četvrti uvoznik robâ.<ref>{{cite web|url=http://www.wto.org/english/res_e/statis_e/its2008_e/its2008_e.pdf |title=International Trade Statistics 2008|page=12|year=2009|publisher=[[World Trade Organization]] (WTO)|accessdate=5 July 2011}}</ref> Godine [[2008.]] Francuska je sa 118 milijardi dolara bila treća među zemljama OECD-a po obujmu stranih direktnih investicija, iza [[Luksemburg]]a (gdje su direktne strane investicije uglavnom predstavljale novčane transfere bankama koje se tamo nalaze) i [[SAD|Sjedinjenih Država]] (316 milijardi), a ispred [[UK|Ujedinjenog Kraljevstva]] (96,9 milijardi), [[Njemačka|Njemačke]] (25 milijardi) i [[Japan]]a (24 milijarde).<ref name=FDI>{{cite web|url=http://www.unctad.org/sections/dite_dir/docs/wir09_fs_fr_en.pdf|publisher=[[United Nations Conference on Trade and Development]] (UNCTAD)|format=PDF|work=World Investment Report 2009|title=Country fact sheet: France|accessdate=7 October 2010|archive-date=2010-07-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20100704045547/http://www.unctad.org/sections/dite_dir/docs/wir09_fs_fr_en.pdf|dead-url=yes}}</ref><ref name=FDI2>{{cite web|url=http://www.unctad.org/sections/dite_dir/docs/wir09_fs_jp_en.pdf|publisher=UNCTAD|format=PDF|work=World Investment Report 2009|title=Country fact sheet: Japan|accessdate=7 October 2010|archivedate=2010-07-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100704045522/http://www.unctad.org/sections/dite_dir/docs/wir09_fs_jp_en.pdf|deadurl=yes}}</ref> Iste godine, francuska poduzeća su investirala 220 milijardi dolara u inozemstvu, što je Francusku svrstalo na drugo mjesto najvećih investitora među članicama OECD-a, iza [[SAD|Sjedinjenih Država]] (311 milijardi), a ispred [[UK|Ujedinjenog Kraljevstva]] (111 milijardi), [[Japan]]a (128 milijardi) i [[Njemačka|Njemačke]] (157 milijardi).<ref name=FDI/><ref name=FDI2/> [[File:Palais Brongniart Paris.jpg|thumb|320px|Stara zgrada [[Pariška burza|Pariške burze]] završena je [[1826.]] godine.]] Financijske usluge, bankarstvo i sektor osiguranja su važni dijelovi francuskog gospodarstva. [[Pariška burza]] je stara ustanova, koju je [[1724.]] osnovao [[Luj XV|Louis XV. Bourbon]].<ref>{{fr icon}} [http://www.gralon.net/articles/economie-et-finance/bourse/article-la-bourse-de-paris---une-institution-depuis-1724-981.htm La Bourse de Paris : une institution depuis 1724]</ref> Godine [[2000.]] pariška, amsterdamska i briselska burza su se udružile i osnovale [[Euronext]].<ref name = banque>{{cite web |author=Embassy of France |url=http://www.ambafrance-us.org/spip.php?article511 |title=Embassy of France in Washington: Economy of France |publisher=Ambafrance-us.org |accessdate=16 July 2011 |archive-date=2011-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111009235442/http://ambafrance-us.org/spip.php?article511 }}</ref> Euronext se [[2007.]] spojio s [[Njujorška burza|Njujorškom burzom]] radi stvaranja najveće svjetske burze - [[NYSE Euronext]].<ref name = banque/> [[Euronext Pariz]], francuski ogranak NYSE Euronext grupe, po obujmu trgovanja je druga burza u Europi, poslije [[Londonska burza|londonske]]. Francuska poduzeća imaju vodeće pozicije u oblastima osiguranja i bankarstva: [[AXA]] je najveća osiguravajuća kuća na svijetu, dok su [[BNP Paribas]] i [[Crédit Agricole]] u [[2010.]] godini, po visini uloga, bile prva i šesta banka na svijetu,<ref>{{cite web|url=http://www.doughroller.net/banking/largest-banks-in-the-world/ |title=The 10 Largest Banks in the World |publisher=Doughroller.net |date=15 June 2010 |accessdate=16 July 2011}}</ref> a [[Société Générale]] je 2009. bila osma na svijetu. Među zemljama G8, Francuska ima najmanju emisiju [[ugljikov dioksid|ugljikovog dioksida]], zahvaljujući velikim ulaganjima u nuklearnu energiju.<ref>{{cite web|url=http://unstats.un.org/unsd/environment/air_co2_emissions.htm |title=Greenhouse Gas Emissions|publisher=United Nations|date=August 2009|work=Environmental Indicators}}</ref> Kao rezultat velikog ulaganja u nuklearnu energiju, najveći dio električne energije u Francuskoj proizvodi 59 nuklearnih reaktora.<ref>{{cite web |url=http://www.world-nuclear.org/info/Facts-and-Figures/Nuclear-generation-by-country/#.UkrawYakrOM |title=Nuclear shares of electricity generation |publisher=World-nuclear.org |date= |accessdate=1 October 2013 |archive-date=2013-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131001103413/http://world-nuclear.org/info/Facts-and-Figures/Nuclear-generation-by-country/#.UkrawYakrOM |dead-url=yes }}</ref> Sve ovo onemogućava proizvodnju energije iz obnovljivih izvora. === Poljoprivreda === Francuska je tokom svoje povijesti bila veliki proizvođač [[poljoprivreda|poljoprivrednih]] proizvoda.<ref name = agriculture>[http://www.nationsencyclopedia.com/economies/Europe/France-AGRICULTURE.html France – Agriculture] – Encyclopedia of the Nations</ref> Veliki dijelovi plodne zemlje, primjena suvremene tehnologije i subvencije Europske unije doprinijeli su da Francuska postane vodeći proizvođač i izvoznik poljoprivrednih proizvoda u Europi<ref>{{cite web|url=http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/economy_6815/overview-of-the-french-economy_6831/key-figures-of-the-french-economy_1402.html#sommaire_1|publisher=[[Minister of Foreign Affairs (France)|French Ministry of Foreign and European Affairs]]|title=Key figures of the French economy|quote=France is the world’s fifth largest exporter of goods (mainly durables). The country ranks fourth in services and third in agriculture (especially in cereals and the agri-food sector). It is the leading producer and exporter of farm products in Europe.|access-date=2014-07-23|archive-date=2010-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20100114024542/http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/economy_6815/overview-of-the-french-economy_6831/key-figures-of-the-french-economy_1402.html#sommaire_1|dead-url=yes}}</ref> (što čini 20% poljoprivredne proizvodnje u EU<ref name="ministère">[http://agriculture.gouv.fr/IMG/pdf/panorama_agriculture_ed2008EN.pdf A panorama of the agriculture and agri-food industries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100921021111/http://agriculture.gouv.fr/IMG/pdf/panorama_agriculture_ed2008EN.pdf |date=2010-09-21 }} – Ministère de l'Alimentation, de l'Agriculture et de la Pêche</ref>) i treći je izvoznik poljoprivrednih proizvoda u svijetu.<ref>{{fr icon}} [http://agriculture.gouv.fr/un-ministere-au-service-de-votre Un ministère au service de votre alimentation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100806180615/http://agriculture.gouv.fr/un-ministere-au-service-de-votre |date=2010-08-06 }} – Ministère de l'Alimentation, de l'Agriculture et de la Pêche</ref> [[File:Carcassonne-vignes-2.jpg|thumb|left|320px|[[Vinograd]]i u blizini [[Carcassonne]]a]] [[Pšenica]], perad, mliječni proizvodi, govedina, i svinjetina, kao i svjetski poznati prehrambeni proizvodi su najvažniji francuski izvozni proizvodi u oblasti poljoprivrede. [[Šampanjac]] i [[bordo (vino)|bordo]] su važni izvozni proizvodi, poznati širom svijeta. Subvencije za poljoprivredu Europske unije Francuskoj se smanjuju posljednjih godina, a 2007. su iznosile oko osam milijardi eura.<ref>{{cite web|url= http://ec.europa.eu/agriculture/fin/directaid/2007/annex1_en.pdf|title=Financial year 2007|work=Distribution of direct aid to farmers |format=PDF |publisher=[[European Commission]]|date=22 April 2009|accessdate=7 October 2010}}</ref> Iste godine, Francuska je prodala poljoprivredne proizvode u vrijednosti od 33,4 milijarde eura.<ref>{{fr icon}} [http://panorama-iaa.alimentation.gouv.fr/ Les enjeux des industries agroalimentaires françaises] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111229143438/http://panorama-iaa.alimentation.gouv.fr/ |date=2011-12-29 }} – Panorama des Industries Agroalimentaires</ref> Poljoprivreda je prema tome važan dio francuske privrede: 3,8% aktivnog stanovništva je zaposleno u poljoprivredi, dok je u 2005. prehrambena industrija činila 4,2% BDP-a.<ref name="ministère"/> === Rudarstvo i industrija === Francuska leži na velikim rudnim bogatstvima od koji se značajno ističu nalazišta [[ugljen]]a, [[željezo|željeza]], [[boksit]]a, [[uranij]]a, [[kamena sol|kamene soli]], [[cink]]a, [[nafta|nafte]] i prirodnog plina. Industrija je najrazvijenija u [[Pariški bazen|Pariškom bazenu]], a naročito crna i obojena metalurgija, prehrambena, tekstilna, automobilska, avionska, industrija gume i strojna industrija. Također se ističu kemijska i elektronska industrija, kao i rafiniranje nafte. Francuska je europski rekorder u proizvodnji i distribuciji električne energije iz nuklearnih elektrana. Oko 78% potreba države za energijom zadovoljava 59 nuklearnih elektrana, po čemu je druga u svijetu, iza [[SAD|Sjedinjenih Država]]. S druge strane, Francuska troši samo 40% energije proizvedene u nuklearnim elektranama, a ostatak izvozi, zarađujući godišnje milijarde dolara, po čemu su svjetski rekorderi. Ona je druga u Europi po proizvodnji [[vino|vina]]. === Promet === {{main|Saobraćaj u Francuskoj}} [[Datoteka:TGV Duplex.jpg|thumb|250px|[[TŽV|TGV]] vlak u južnoj Francuskoj]] Francuska je jedna od najvećih i najznačajnijih zemalja u [[Evropa|Europi]]. Ona izlazi na niz veoma važnih mora i proteže se kroz niz veoma važnih oblasti ([[Atlantik]], [[La Manche]], [[Sredozemno more|Sredozemlje]], [[alpe|oblast Alpa]], doline [[Rajna|Rajne]] i [[Rhône]]), pa je mnogi smatraju "ključnom zemljom zapadne Europe". Francuska je, također, visokorazvijena zemlja, što sve zajedno čini njenu prometnu mrežu gustom, visoko razvijenom i sigurnom. Francuska ima razvijen cestovni, željeznički, zračni i pomorski promet. Najveći saobraćajni čvor zemlje i jedan od najvećih u [[Evropa|Europi]] je glavni grad - [[Pariz]]. Po podacima iz [[2008.]] godine, ukupna dužina [[željeznica|željezničke mreže]] u Francuskoj je 29,473&nbsp;km. Ovo se odnosi na pruge standardnog kolosijeka. Pored toga, u zemlji postoji i 99&nbsp;km pruga uskog kolosijeka (1,000mm). Francuska željeznica je izrazito razvijena. Gradska željeznica je prisutna u svim većim francuskim gradovima. [[Metro]] sistem je prisutan u najvećim gradovima. Za razliku od drugih zemalja, vlakovi se kreću lijevom stranom (izuzev u [[Lionski metro|Lionskom metrou]]). Pariz ima najrazvijenu metro mrežu sa 16 linija. Ukupna dužina voznih cesta u Francuskoj iznosi oko 1,027,183&nbsp;km. Uprava nad autocestama je u rukama privatnih poduzeća, ali pod nadzorom državnih organa. Cestovna mreža je visoko razvijena, ali po gustoći zaostaje za nekim europskim zemljama, poput [[Njemačka|Njemačke]]. Putna mreža nižeg ranga također je visoko kvalitetna. Državne autoceste se uglavnom poklapaju s [[Evropski koridori|europskim prometnim koridorima]]. Pored [[Pariz]]a, velika cestovna čvorišta su i [[Marseille]], [[Lyon]], [[Lille]], [[Bordeaux]], [[Strasbourg]] i [[Le Mans]]. Na prilazima velikim gradovima, autoceste često imaju i po 3 trake u jednom smjeru. U pogledu pomorskog prometa, ističu se sljedeće luke – [[Marseille]], [[Le Havre]], [[Dunkerque]], [[Rouen]], [[Nantes]] i [[Bordeaux]]. Najveća luka je u Marseilleu, koja ima i globalni značaj. Luka [[Le Havre]] je glavna luka grada Pariza i nalazi na ušću [[Seine]] u [[La Manche]]. Sve važne luke su se razvile na ušćima velikih rijeka. Unutrašnji pomorski promet Francuske je veoma razvijen. Dužina putova (plovnih rijeka i kanala) je 8,500&nbsp;km. Iako okosnicu čine rijeke Francuske, poput [[Loire]], [[Gironde (rijeka)|Gironde]], [[Rhône]], [[Seine]], na državnu mrežu naslanjaju i granični plovni putevi ([[Rajna]], [[Meuse]]) više okolnih zemalja ([[Belgija]], [[Njemačka]]). U državi postoji devet međunarodnih [[aerodrom]]a, a najveći su [[Zračna luka Orly|Orly]] i [[Zračna luka Charles de Gaulle|Charles de Gaulle]] u Parizu. Državna aviokompanija je [[Air France]]. === Turizam === [[Datoteka:Nice-night-view-with-blurred-cars 1200x900.jpg|thumb|[[Nice]] na [[Azurna obala|Azurnoj obali]]|220px]] Francuska je jedna od najposjećenijih država na svijetu. Sa 81,9 milijuna stranih turista 2007. godine, Francuska je ispred [[Španija|Španjolske]] i [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Država]]. U Francuskoj se nalaze gradovi od velikog kulturnog značaja (od kojih je najznačajniji [[Pariz]]), morska i planinska ljetovališta te ruralne oblasti u kojima ljudi mogu uživati u prirodi i miru. Osim ovog vida turizma, gradić [[Lourdes]] ugosti više milijuna vjerskih turista svake godine. Najpopularnije turističke znamenitosti Francuske (prema podacima iz 2003. godine) su: [[Eiffelov toranj]] (6.2 milijuna), [[Louvre]] (5.7 milijuna), [[Versailles]] (2.8 milijuna), [[Musée d'Orsay]] (2.1 milijuna), [[Arc de Triomphe u Parizu|Arc de Triomphe]] (1.2 milijuna), [[Centre Pompidou]] (1.2 milijuna), [[Mont Saint-Michel]] (1 milijun), [[Château de Chambord]] (711,000), [[Sainte-Chapelle]] (683,000), [[Château du Haut-Kœnigsbourg]] (549,000), [[Puy de Dôme]] (500,000), [[Musée Picasso]] (441,000), [[Carcassonne]] (362,000).<ref>{{cite web|url=http://www2.culture.gouv.fr/deps/mini_chiff_03/fr/musee.htm|title=Musées et Monuments historiques|access-date=2010-10-18|archive-date=2007-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20071224180811/http://www2.culture.gouv.fr/deps/mini_chiff_03/fr/musee.htm}}</ref> == Kultura i umjetnost == {{main|Francuska kultura}} === Nacionalni simboli === [[Datoteka:MariannedeTheodoreDoriot.JPG|thumb|220px|[[Bista]] [[Marianne]] u [[Senat (Francuska)|francuskom Senatu]], koju je od [[bronca|bronce]] izradio [[Théodore Doriot]].]] Francuska posjeduje cijeli niz nacionalnih simbola, koji se obično smatraju temeljima francuske republikanske tradicije. Na službenoj državnoj razini, simboli [[Peta Francuska Republika|Pete Republike]] su [[Zastava Francuske|zastava (''Tricolore'')]], [[Marseljeza|nacionalna himna]] i [[Sloboda, jednakost, bratstvo|nacionalni moto]]. S druge strane, postoji cijeli niz neslužbenih nacionalnih simbola, među koje spadaju [[Marianne]], djevojka koja se smatra [[alegorija|alegorijom]] francuske države, [[Veliki pečat Francuske]], ordeni [[Legija časti|Legije časti]] i ''[[Ordre national du Mérite]]'', [[frigijska kapa]], [[galski pijetao]], [[vepar]], [[fasces]], simbol "RF" i [[14. srpnja]], dan [[Pad Bastille|pada Bastille]], koji se u Francuskoj slavi kao državni praznik. === Književnost === {{main|Francuska književnost}} U povijesti svjetske književnosti, Francuska zauzima jedno od najznačajnijih mjesta. Nakon što je u razdoblju [[klasicizam|klasicizma]] prekinuta dominacija [[Talijanska književnost|talijanske]] i [[španjolska književnost|španjolske književnosti]], kulutrna središta postepeno su se selila na sjever tako da je Francuska dobila priliku za plodan i utjecajan književni razvoj. Tokom godina moderne povijesti, Francuska je izvršila nekoliko pionirskih zahvata na polju teorije književnosti te je zaslužna za globalni utjecaj koji je formirao brojne književnike, ali i književne pokrete. Francuska književnost započinje u [[Srednji vijek|Srednjem vijeku]], negdje oko [[6. stoljeće|VI. vijeka]]. Iz tog razdoblja, dva najznačajnija uratka su nacionalni ep ''[[La Chanson de Roland]]'' ([[srpskohrvatski|sh.]] ''Pjesan o Rolandu'') te [[poema]] ''[[Roman de la Rose]]'' (sh. ''Roman o ruži''), jedan od prvih primjera ljubavne poeme. Krajem srednjeg vijeka i tokom [[renesansa|renesanse]], u Francuskoj se razvija cijeli niz različitih trendova, poput pjesničke skupine ''[[La Pléiade]]'', no tek su [[François Rabelais]], sa svojim satiričnim romanima, i [[Michel de Montaigne]], "otac [[esej]]a", ostavili značajniji trag na globalnoj sceni. Gotovo identična situacija bila je i u [[barok]]u. Kako se dolaskom [[klasicizam|klasicizma]] "središte moći" postepeno seli na sjever, Francuska je počela preuzimati primat na kulutrnoj sceni. U ovom razdoblju dolazi do plodnog procvata [[drama|drame]], koja postaje dominantni književnoumjetnički izričaj. Veliki tragičari, [[Pierre Corneille]] i [[Jean Racine]], su u svojim djelima prilično dosljedno slijedili ideale antičke tragedije, ali su ih unaprijedili i razvili ono što će postati klasicistička drama. Paralelno s njima djeluje i veliki [[Molière]], vrsni poznavatelj teatra čije su mu drame donijele status najvećeg komediografa svog vremena. [[Prosvjetiteljstvo]], koje se direktno nastavilo na klasicizam, donijelo je puno plodniju znanstvenu, nego književnoumjetničku produkciju, no neki od velikih prosvjetitelja ipak su ostavili traga i na polju lijepe književnosti. [[Voltaire]] je tako majstorski demonstrirao svoje umijeće kritike i satire u romanu ''[[Candide]]'', [[Jean-Jacques Rousseau]] je u svojoj ''[[La nouvelle Héloïse|Juliji]]'' udario temelje [[romantizam|romantizmu]], dok je [[Denis Diderot]] u svom romanu ''[[Jacques le fataliste et son maître]]'' (sh. ''Fatalisti Jacques i njegov gospodar'') diskutirao o nekim aktualnim filozofskim pitanjima. Isti taj Diderot zaslužan je za kreiranje [[građanska drama|građanske drame]], koja se pojavila kao novi smjer u razvoju drame, a bila je antipod tada još uvijek popularnoj [[komedija|komediji]], koju je u tom periodu obilježio kontroverzni [[Figaro (lik)|Figaro]] [[Pierre Augustin Caron de Beaumarchais|Pierrea de Beaumarchaisa]]. [[Datoteka:Victor Hugo.jpg|thumb|left|220px|[[Victor Hugo]] je svakako bio najdominantija ličnost svoje epohe i autor čiji je utjecaj na francusku i svjetsku književnost gotovo nemjerljiv.]] [[Romantizam]] je donio radikalan raskid s formom i umjerenošću klasicističke baštine te je unio određeni emocionalni nemir na francusku kulturnu scenu. Radovi [[François-René de Chateaubriand|Françoisa de Chateaubrianda]] i [[Alphonse de Lamartine|Alphonsea de Lamartinea]] neće biti tek umjetičke majstorije, već i snažni katalizatori u turbulentnom razdoblju francuske povijesti. Veliki [[Victor Hugo]] će biti aktivno angažiran u mijenjanju društvene svijesti u svojim djelima, a njegovi ''[[Les Misérables]]'' (sh. ''Jadnici'') danas se smatraju prijelaznim djelom iz romantizma u [[realizam]]. Konačni raskid s romantičarskim emocijama učinit će [[Stendhal]] sa svojim romanom ''[[Le rouge et le noir]]'' (sh. ''Crveno i crno''), dok će realističku estetiku do vrhunca dovesti [[Honoré de Balzac]] (u formi kritičkog realizma) i [[Gustave Flaubert]] (u formi psihološkog realizma). Direktan nastavak realizma bio je [[naturalizam]], čija se umjetnička estetika temeljila na još realističnijem prikazu stvarnosti, bez ikakvih uljepšavanja ili izostavljanja. Njezin idejni začetnik bio je [[Hippolyte Taine]], a glavni književni predstavnik [[Émile Zola]]. Dolazak [[modernizam|modernizma]] u Francuskoj obilježava revitalizacija pjesništva i pluralizam individualnih stilova. Povratak mitovima i estetici [[Antika|Antike]] donose ''[[Parnasovci]]'', dok će radikalniji zaokret prema suvremenoj književnosti napraviti [[simbolizam|simbolisti]]. Turbulentni životi [[Paul Verlaine|Paula Verlainea]] i [[Arthur Rimbaud|Arthura Rimbauda]] bit će evidentni kroz njihovu poeziju, dok će se kao najveće pjesničko ime svoje generacije u Francuskoj i svijetu isprofilirati [[Charles Baudelaire]], sa svojim zbirkama ''[[Les Fleurs du mal]]'' (sh. ''Cvjetovi zla'') i ''[[Le Spleen de Paris]]'' (sh. ''Spleen Pariza''). Prijelaz u [[20. stoljeće|XX. stoljeće]] donosi inovativnu [[estetika|estetiku]] [[Henri Bergson|Henrija Bergsona]], koja će svoje utjelovljenje doživjeti u nostalgičnim djelima [[Marcel Proust|Marcela Prousta]]. Ipak, Francuska se brzo uključila [[avangarda|avangardne]] trendove s početka XX. vijeka te je čak zaslužna za formiranje [[nadrealizam|nadrealističkog]] i [[dadaizam|dadaističkog]] pokreta. [[Datoteka:Sartre closeup.jpg|thumb|220px|[[Jean-Paul Sartre]] je bio angažiran mislilac svoga doba, a njegova se ''[[Mučnina (roman)|Mučnina]]'' smatra vrhuncem egzistencijalističke književnosti.]] U plodnom međuratnom razdoblju, Francuska književnost ponovo se vraća romanu i epskom izričaju. Tako [[André Gide]] u svojim djelima preispituje određene narativne tehnike, što će imati značajnog utjecaja na poratnu književnost, dok će [[Louis-Ferdinand Céline]] u svom ''[[Voyage au bout de la nuit]]'' (sh. ''Putovanje onkraj noći'') dati vrlo oštar osvrt na [[Prvi svjetski rat]]. Prijelazni period između avangarde i kasnog modernizma vidljiv je u djelima [[Jean Cocteau|Jeana Cocteaua]]. Konačno, 30-ih godina u Francuskoj formira se snažan krug filozofski orijentiranih autora koji u svojim djelima iznose idejne temelje [[teorija apsurda|filozofije apsurda]] i [[egzistencijalizam|egzistencijalizma]]. Dok će prvu do savršenstva dovesti [[Albert Camus]], potonju će u svojim djelima jednako tako uspješno razraditi [[André Malraux]] i [[Jean-Paul Sartre]]. Poseban doprinos francuske književnosti je i [[teatar apsurda]] koji, iako svoje tragove ima već u radovima [[Alfred Jarry|Alfreda Jarryja]] s početka XX. vijeka, svoj vrhunac doživljava u radovima [[Samuel Beckett|Samuela Becketta]] i [[Eugène Ionesco|Eugènea Ionesca]]. Postmodernu i suvremenu francusku književnost obilježavaju imena poput [[Marguerite Duras]], te kontroverzni autori [[Frédéric Beigbeder]] i [[Michel Houellebecq]]. === Likovna umjetnost === {{main|Francuska umjetnost}} [[Datoteka:Eiffel Tower from north Avenue de New York, Aug 2010.jpg|thumb|left|220px|[[Eiffelov toranj]] - jedan od simbola suvremene Francuske i jedno od najpoznatijih dijela francuske umjetnosti.]] Umjetnička djelatnost na području Francuske prisutna je još od prapovijesnih doba. Brojne prapovijesne civilizacije ostavile su trag i na polju umjetnosti, a posebno se ističu slike pronađene u špiljama [[Lascaux]], [[Cro-Magnon]] i [[La Madelaine]]. Kulture metalnog doba, kao i [[Kelti]], također su ostavili trag na umjetničkoj produkciji svoga vremena, mada se kod potonjih primarno radilo o predmetima praktične uporabe. U razdoblju [[Antika|Antike]], [[Stari Rim|rimski]] osvajači izgrađivali su brojne građevine na osvojenim područjima koje su prisutne još i danas i predstavljaju posebne spomenike starorimske kulture na francuskom tlu. Početak autonomne francuske umjetnosti može se datirati u razdoblje [[predromanika|predromanike]], kada dolazi do međusobnog ispreplitanja [[merovinška umjetnost|merovinške]] i [[karolinška umjetnost|karolinške umjetnosti]]. Dominantna umjetnička grana je [[arhitektura]], a najznačajnije građevine su one [[crkva|crkvene]], koje su često dosezale nezamislivu kompleksnost, poput [[Opatija Cluny|opatije Cluny]]. Identična produkcija nastavila se i tokom [[romanika|romanike]] i [[gotika|gotike]], kada nastaju neke od najpoznatijih građevina na francuskom tlu, poput [[Katedrala u Chartresu|katedrale u Chartresu]] te istoimenih [[katedrala Notre-Dame u Parizu]] i [[Katedrala Notre-Dame u Reimsu|Reimsu]]. Kasna gotika donosi i pojavu prve slikarske produkcije, čiji su glavni predstavnici [[braća Limbourg]]. [[Renesansa]] u Francuskoj još uvijek demonstrira dominaciju arhitekture, koja je najevidentnija po velikom broju [[dvorac]]a koji nastaju u tom razdoblju, a od kojih su svakako najpoznatiji [[Dvorac Fontainebleau|Fontainebleau]] i [[Louvre]]. Slikarska produkcija je postojana, ali bez značajnih imena. [[Barok]] donosi pravi preporod u francuskoj umjetnosti - taj raskošni stil omogućio je daljnji razvoj ionako bogate arhitektonske produkcije, a slikarstvo se konačno afirmiralo kao dominantna grana. [[Dvorac Versailles]], na kojeg je [[Louis XIV.]] potrošio bogatstvo, danas predstavlja jedan od simbola Francuske, a izgrađen je upravo u ovom razdoblju. Afirmacija slikarstva započela je s luminističkim slikama [[Georges de la Tour|Georgesa de la Toura]], a dalje se razvijala kroz antikom inspirirana platna [[Nicolas Poussin|Nicolasa Poussina]]. [[Rokoko]], nazivan i "stil Louisa XV.", bio je prvi autohtoni francuski stil koji se dalje proširio Europom, a manifestirao se kroz daljnju arhitektonsku produkciju, ponajviše palača i dvorova, te utjecajnu slikarsku djelatnost [[Antoine Watteau|Antoinea Watteaua]], [[Jean-Honoré Fragonard|Jean-Honoréa Fragonarda]] i [[Jean Baptiste Siméon Chardin|Jeana Baptistea Siméona Chardina]]. [[Neoklasicizam]] je imao velikog odjeka u Francuskoj te je inspirirao cijeli niz autora iz svih umjetničkih grana. Vrhunac neoklasicističke arhitekture je groblje [[Panthéon]] u [[Pariz]]u, dok su slikarstvo obilježili [[Jacques-Louis David]] i [[Jean Auguste Dominique Ingres]]. Za [[Napoleon]]ove vladavine razvio se i poseban podstil - [[ampir]]. Prijelaz iz neoklasicizma u ostale građanske stilove, primarno [[romantizam]], a onda i [[realizam]], obilježio je [[Théodore Géricault]], čija su kasnoklasicistička platna najavljivala buduće stilove. [[Historicizam]] je imao značajnog odjeka u arhitekturi, a eklatantan primjer [[pseudoarhitektura|pseudoarhitekture]] toga doba (koja se s vremenom oblikovala kao gotovo trajna odlika historicističkih stilova) je [[Palais Garnier]] u [[Pariz]]u. [[Eugène Delacroix]] je obilježio francuski [[romantizam]] kao njegov najznačajniji predstavnik, a njegova slavna slika ''[[Sloboda predvodi narod]]'' je danas jedan od najprepoznatljivijih simbola Francuske u svijetu. Raskid s bogatim ''pathosom'' romantičarskog izražaja donijeli su realisti, čiji je najznačajniji predstavnik bio [[Gustave Courbet]]. Sukladno kritičarskom duhu realizma, tadašnje umjetničke struje bile su plodno tlo za djelovanje ilustratora, primarno karikaturista, tako da značajan trag u tom periodu ostavljaju i [[Honoré Daumier]] i [[Gustave Doré]]. Početak XIX. vijeka u Francuskoj donio je i formiranje jedne sasvim nove umjetničke grane - [[fotografija|fotografije]]. Naime, izumitelj [[Nicéphore Niépce]] je oko [[1822.]] godine izumio tehniku [[heliografija|heliografije]], koja je bila direktna preteča suvremenog fotografskog bilježenja događaja. Najstarija sačuvana heliografija, ona iz [[1825.]] godine, bila je poticaj kemičaru [[Louis Daguerre|Louisu Daguerreu]] da krajem 1830-ih godina razvije tu tehniku i izumi [[dagerotipija|dagerotipije]], koje će dugo godina biti izrazito popularne među umjetnicima. U drugoj polovici XIX. vijeka, [[Félix Nadar]] je iskoristio sve poznate tehnike toga doba kako bi izradio cijelu seriju fotografija koje se smatraju pionirskim doprinosom toj grani umjetnosti. Francuska je umjetnost vrlo brz prigrlila moderne ideje te je već krajem XIX. vijeka došlo do formiranja avangardnih ideja. Svojim ''[[Doručak na travi|Doručkom na travi]]'' iz [[1863.]] godine, [[Édouard Manet]] će započeti sa stilom kojeg će umjetnički etablirati [[Claude Monet|Monetova]] ''[[Impresija, izlazak sunca]]'' iz [[1872.]] godine, a po kojoj će cijeli stil dobiti ime [[impresionizam]]. Iako je umjetnička estetika impresije koja progovara iz slike i ostavlja trajni trag na gledatelju kao subjektu i recipijentu te umjetnikove estetičke vizije naišla na žustre reakcije kritike, već spomenuti Manet i Monet, ali i [[Pierre-Auguste Renoir|Renoir]] i [[Edgar Degas|Degas]], postat će među najutjecajnijim i najcjenjenijim francuskim umjetnicima. Iako je [[postimpresionizam]] bio uvelike autonoman u svom izričaju, stilizacije [[poentilizam|pointilista]] ([[Georges Seurat]], [[Paul Signac]]), [[Paul Cézanne|Paula Cézannea]] i [[Paul Gauguin|Paula Gauguina]] nisu se mogle toliko udaljiti od izvorne umjetničke vizije impresionista. Prikazi boemskog života svoga vremena obilježili su platna [[Henri Toulouse-Lautrec|Henrija Toulouse-Lautreca]], koji se smatra tvorcem [[plakat]]a, ali i pretečom [[ekspresionizam|ekspresionističkog]] izričaja. Najznačajniji trag na polju kiparstva ostavio je [[Auguste Rodin]]. Francusku umjetnost na početku XX. vijeka obilježio je [[art nouveau]], koji će biti samo jedan od brojnih varijanti [[secesija|secesijsksih]] stilova, a donio je prilično elegantan prijelaz iz modernizma na kaotičnu avangardu. Već [[1889.]] godine, inženjer [[Gustave Eiffel]] izgradio je svoj [[Eiffelov toranj|globalno poznati toranj]] koji će biti početak novih strujanja u poimanju arhitektonskog dizajna. [[Pariz]] ubrzo postaje umjetnički centar cijelog zapadnog svijeta tako da se može reći kako su brojni umjetnički stilovi ili nastali ili svoj vrhunac doživjeli upravo u Parizu. [[Fovizam|Fovisti]], koje predvodi [[Henri Matisse]], te [[Kubizam|kubisti]] [[Georges Braque]] i [[Fernand Léger]] obilježili su prvu fazu razvoja avangardne umjetnosti, dok će [[dadaizam|dadaisti]] poput [[Marcel Duchamp|Marcela Duchampa]] ili [[nadrealizam|nadrealisti]] poput [[Yves Tanguy|Yvesa Tanguyja]] obilježiti njegovu drugu fazu. Ekspresionistički izričaj njegovao je [[Chaim Soutine]], dok će nostalgična platna [[Marc Chagall|Marca Chagalla]] balansirati između nadrealizma i primitivizma. U Francuskoj u tom periodu djeluju i brojni strani umjetnici, koji su tako indirektno izvršili utjecaj i ostavili traga i na francuskoj umjetnosti. Nove umjetničke tendencije u arhitekturi stvara, ali i dosljedno realizira [[Le Corbusier]]. Nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], [[apstraktna umjetnost|apstrakcija]] postaje dominantan izričaj, a francuska se umjetnost postepeno približava [[konceptualna umjetnost|konceptualizmu]] i [[postmodernizam|postmodernizmu]]. Tako tokom 50-ih godina nastaje [[informel]], izrazito apstraktan stil koji je pokušao raskinuti sa svim dotadašnjim tendencijama u apstraktnom slikarstvu i umjetnosti predočiti jednu simplificiranu, a opet umjetnički originalnu i kompleksnu viziju. Iz informela su nastali i brojni drugi utjecajni stilovi, poput [[lirska apstrakcija|lirske apstrakcije]], [[tašizam|tašizma]] i ''[[art brut]]a'', svi koji su bili karakterističkni upravo za Francusku. Posebno znakovit bio je i rad [[Victor Vasarely|Victora Vasarelyja]], kojeg se danas smatra ocem [[op-art]]a. Francuska je zemlja bogata muzejima i umjetničkim galerijama u kojima se nalaze neka od globalnoj najpoznatijih i najvažniji djela likovne umjetnosti. Muzej [[Louvre]] tako je danas jedan od najpoznatijih svjetskih muzeja, a osim umjetnički interesantnog eksterijera, obiluje eksponatima koji predstavljaju svojevrsnu kroniku razvoja likovne umjetnosti od njezinih početaka pa do današnjih dana. [[Centar Georges Pompidou]] je sam po sebi remek-djelo moderne arhitekture, a danas je jedan od najpoznatijih svjetskih centara moderne umjetnosti. U blizini Centra nalazi se i slavna ''[[Fontana Stravinskog]]'', djelo švicarskog kipara [[Jean Tinguely|Jeana Tinguelyja]]. Impresivnu zbirku impresionista i postimpresionista sadrži [[muzej d'Orsay]], dok [[muzej Unterlinden]], kao i Louvre, sadrži bogatu zbirku iz svih razdoblja. U Parizu se još nalaze i [[Musée Picasso]], [[Musée Gustave-Moreau]], [[Musée Jean-Jacques Henner]] i [[Musée Rodin]]. ;Galerija <gallery mode="packed-hover" heights="180"> Datoteka:Nicolas Poussin 052.jpg|[[Nicolas Poussin]]: ''[[Et in Arcadia ego]]'' ([[1637.]] - [[1638.]]), ulje na platnu, 87 × 120&nbsp;cm Datoteka:WatteauPierrot.jpg|[[Antoine Watteau]]: ''[[Pierrot (Watteau)|Pierrot (Gilles)]]'' ([[1717.]] - [[1719.]]), ulje na platnu, 184 × 149&nbsp;cm Datoteka:Fragonard - swing.jpg|[[Jean-Honoré Fragonard]]: ''[[Ljuljačka (Fragonard)|Ljuljačka]]'' ([[1767.]] - [[1768.]]), ulje na platnu, 81 × 64&nbsp;cm Datoteka:Napoleon4.jpg|[[Jacques-Louis David]]: ''[[Napoleon prelazi Alpe]]'' ([[1801.]], ulje na platnu, 261&nbsp;cm × 221&nbsp;cm Datoteka:Jean Auguste Dominique Ingres, La Grande Odalisque, 1814.jpg|[[Jean Auguste Dominique Ingres]]: ''[[Velika Odaliska]]'' ([[1814.]]), ulje na platnu, 88.9&nbsp;cm × 162.56&nbsp;cm Datoteka:JEAN LOUIS THÉODORE GÉRICAULT - La Balsa de la Medusa (Museo del Louvre, 1818-19).jpg|[[Théodore Géricault]]: ''[[Meduzin splav]]'' ([[1818.]] - [[1819.]]), ulje na platnu, 491&nbsp;cm × 716&nbsp;cm Datoteka:La Liberté guidant le peuple - Eugène Delacroix - Musée du Louvre Peintures RF 129 - après restauration 2024.jpg|[[Eugène Delacroix]]: ''[[Sloboda predvodi narod]]'' ([[1830.]]), ulje na platnu, 260&nbsp;cm × 325&nbsp;cm Datoteka:Gustave Courbet - A Burial at Ornans - Google Art Project 2.jpg|[[Gustave Courbet]]: ''[[Pogreb u Ornansu]]'' ([[1849.]] - [[1850.]]), ulje na platnu, 315&nbsp;cm × 660&nbsp;cm Datoteka:Edouard Manet - Luncheon on the Grass - Google Art Project.jpg|[[Édouard Manet]]: ''[[Doručak na travi]]'' ([[1862.]] - [[1863.]]), ulje na platnu, 208&nbsp;cm × 265.5&nbsp;cm Datoteka:Claude Monet, Impression, soleil levant.jpg|[[Claude Monet]]: ''[[Impresija, izlazak sunca]]'' ([[1872.]]), ulje na platnu, 48&nbsp;cm × 63&nbsp;cm Datoteka:Zvijezda.jpg|[[Edgar Degas]]: ''[[Zvijezda (Degas)|Zvijezda]]'' ([[1876.]] - [[1877.]]), monotipija izvedena pastelom, 58 × 42&nbsp;cm Datoteka:Renoir - The Two Sisters, On the Terrace.jpg|[[Pierre-Auguste Renoir]]: ''[[Dvije sestre]]'' ([[1881.]]), ulje na platnu, 100.5&nbsp;cm × 81&nbsp;cm Datoteka:A Sunday on La Grande Jatte, Georges Seurat, 1884.png|[[Georges Seurat]]: ''[[Nedjeljno poslijepodne na otoku La Grande Jatte]]'' ([[1884.]] - [[1886.]]), ulje na platnu, 207.6 × 308&nbsp;cm Datoteka:Gauguin Il Cristo giallo.jpg|[[Paul Gauguin]]: ''[[Žuti krist]]'' ([[1889.]]), ulje na platnu, 92.1 × 73&nbsp;cm Datoteka:Lautrec at the moulin rouge 1892.jpg|[[Henri de Toulouse-Lautrec]]: ''[[U Moulin Rougeu]]'' ([[1892.]] - [[1895.]]), ulje na platnu, 123&nbsp;cm × 140&nbsp;cm Datoteka:Paul Cézanne, Pyramid of Skulls, c. 1901.jpg|[[Paul Cézanne]]: ''[[Piramida od lubanja]]'' ([[1901.]]), ulje na platnu, 37&nbsp;cm × 45.5&nbsp;cm Datoteka:Braque - Hommage J. S. Bachu.jpg|[[Georges Braque]]: ''[[Hommage J.S. Bachu]]'' ([[1912.]]), ulje na platnu, 54 × 73&nbsp;cm Datoteka:Marcel Duchamp.jpg|[[Marcel Duchamp]]: ''[[Fontana (Duchamp)|Fontana]]'' ([[1916.]] - [[1917.]]) </gallery> === Muzika === {{main|Francuska muzika}} Francuska ima dugu i bogatu muzičku tradiciju. Kroz ranije faze razvoja glazbe, francuski su kompozitori ostavili velik trag na razvoju [[klasična muzika|klasične glazbe]], dok je u suvremenom razdoblju Francuska ponudila nekoliko značajnih imena popularne glazbe. [[Datoteka:Maurice Ravel 1925.jpg|220px|thumb|left|[[Maurice Ravel]] postao je, zahvaljujući svom senzibilnom ''[[Boléro|Boléru]]'', jedan od najpoznatijih i najvažnijih kompozitora u historiji klasične glazbe. Njegova izvorna ideja prvo je smatrana ludom i nije dobro prihvaćena, ali je s vremenom postala jedna od najpoznatijih skladbi u historiji.]] Francuska klasična glazba dugo je bila u sjeni one [[Italija|talijanske]] i [[Njemačka|njemačke]]. Naime, iako je francuski [[barok]] ponudio imena poput [[Jean-Baptiste Lully|Jeana-Baptistea Lullyja]], jednog od pionira [[opera|opere]], ili [[Marc-Antoine Charpentier|Marca-Antoinea Charpentiera]], preludij čijeg je ''[[Te Deum (Charpentier)|Te Deuma]]'' jedno od najprepoznatljivijih skladbi današnjice, dvorska glazba poticana na raskošnom dvoru [[Louis XIV|Louisa XIV.]] nije se uspjela nametnuti u odnosu na onu svojih susjeda. Izvjesni renome postigao je i [[Jean-Philippe Rameau]], jedan od kompozitora kasnog baroka, dok je [[François Couperin]] bio glavni predstavnik [[rokoko]]a u Francuskoj. [[Klasicizam]] je donio konačni kraj dominacije talijanske glazbe, no u Francuskoj nije imao značajnog odjeka. Francuska se na sceni klasične glazbe u cijelosti etablira u razdoblju [[romantizam|romantizma]], kada se estetski duh tog pokreta masovno širi cijelom Europom. Svakako najveće ime francuskog romantizma je [[Hector Berlioz]], koji je jednako doprinio i na polju kompozicije, ali i glazbene teorije. Iako rodom [[Poljaci|Poljak]], život i djelo [[Frédéric Chopin|Frédérica Chopina]], virtuoza na [[klavir]]u, obilježila je upravo Francuska. [[Charles-François Gounod]] ostao je zapamćen po svojoj religioznoj glazbi i operi ''[[Faust (opera)|Faust]]'', dok će se na polju opere istaknuti još i [[Georges Bizet]] (''[[Carmen (opera)|Carmen]]'') i [[Jules Massenet]]. [[Jacques Offenbach]] ostat će upamćen po svom djelu ''[[Orfej u podzemlju]]'', koje se danas smatra prvom [[opereta|operetom]] ikada skladanom. Francuski kasni romantizam dao je dva upečatljiva imena, ono [[Camille Saint-Saëns|Camillea Saint-Saënsa]] te ono [[Gabriel Fauré|Gabriela Fauréa]]. Potonji će izvršiti snažan utjecaj na moderne tendencije u francuskoj glazbi tako da će se impresionisti [[Claude Debussy]] i [[Maurice Ravel]] uvelike pozivati na njegov rad. [[Érik Satie]] se smatra začetnikom [[modernizam|modernističke]] glazbe, koja će u Francuskoj imati značajnih sljedbenika. Grupacija ''[[Les Six]]'', koju su sačinjavali [[Germaine Tailleferre]], [[Darius Milhaud]], [[Arthur Honegger]], [[Louis Durey]], [[Francis Poulenc]] i [[Georges Auric]], odlučila je raskinuti s tradicijom kasnog romantizma i impresionizma te se priključiti modernim strujanjima u glazbi, a dio autora koketirao je i s novonastalim [[jazz]]om. Francuska je izvršila i znakovit utjecaj na [[avangarda|avangardnu]] i postmodernu klasičnu glazbu, prvo preko [[Pierre Schaeffer|Pierrea Schaeffera]], čija se ''[[musique concrète]]'' smatra početkom eksperimentalne klasične glazbe, a onda i preko [[Olivier Messiaen|Oliviera Messiaena]] i [[Pierre Boulez|Pierrea Bouleza]], čija je [[serijalizam|serijalna]] tehnika bila jedan od najutjecajnijih pokreta svog doba. [[Datoteka:Gainsbourgb.jpg|frame|[[Serge Gainsbourg]] se danas smatra jednim od globalno najutjecajnijih popularnih glazbenika.]] Klima u francuskoj kulturi u XX. stolječu omogućila je brzo prodor popularnih žanrova, poput [[jazz]]a, [[rock]]a i [[pop]]a. Vrlo brzo, formirat će se specifičan glazbeni žanr, poznat kao [[Šansona|''chanson française'']], koji će predstavljati senzibilan glazbeni izričaj, svojevrsnu pjesničku autobiografiju uz kritički komentar društvene situacije. Najznačajniji interpretatori šansona bili su [[Édith Piaf]] i [[Charles Aznavour]]. [[Serge Gainsbourg]] bio je posebna figura unutar francuske popularne glazbe, osebujni esteta i [[boemština|boem]] čija će glazba izvršiti utjecaj na niz žanrova, poput [[francuski pop|popa]], [[jazz]]a i [[new wave|novog vala]]. Gainsbourgov specifičan glas i snažni tekstovi napravili su od njega jednog od najutjecajnijih francuskih popularnih glazbenika. Gainsbourgov utjecaj bio je posebno značajan za razvoj i popularizaciju [[yé-yé]] žanra, specifičnog izričaja francuske pop glazbe kojega je, osim Gainsbourga, obilježila i [[France Gall]]. Iako je [[rock]] bio popularan, francuska glazba ponudila je razmjerno malo rock izvođača u odnosu na anglofone zemlje. Francuski umjetnici ostavili su i značajan trag na polju [[elektronska muzika|elektronske glazbe]], ponudivši nekoliko pionirskih autora tom žanru. [[Jean-Michel Jarre]] je već tokom 70-ih godina etablirao žanr i ostvario međunarodnu karijeru, dok je [[David Guetta]] tokom 2000-ih postao jedan od najpopularnijih svjetskih glazbenika. Globalnu slavu i popularnost tokom 2000-ih godina dostižu i elektronski dueti [[Daft Punk]] i [[Air (francuski bend)|Air]], potonji koji je surađivao i na nekoliko [[soundtrack]]ova filmske glazbe. === Kinematografija === {{main|Francuska kinematografija}} [[Datoteka:Fratelli Lumiere.jpg|220px|thumb|left|[[Braća Lumière|Auguste i Louis Lumière]] zaslužni su za patentiranje [[kinematograf]]a, prvog uređaja koji je omogućio snimanje filmova. Svojih epohalnim izumom omogućili su razvoj nove umjetničke grane koja se ubrzo pretvorila u globalno popularnu industriju.]] Francuska i [[film]] imaju dugu povijest i tradiciju, a francuska kinematografija spada među najcjenjenije nacionalne kinematografije u svijetu. Povijest filma započinje upravo u Francuskoj, [[1895.]] godine, kada su braća [[Braća Lumière|Auguste i Louis Lumière]] u jednom pariškom salonu javnosti prezentirali svoj film ''[[La Sortie des usines Lumière à Lyon]]''. Koristeći svoj netom patentirani [[kinematograf]], braća Lumière su te iste večeri javnosti prezentirali još 9 kratkometražnih filmova i tako stekli status otaca filmske umjetnosti. Neposredno nakon, enormnu popularnost stiče i [[Georges Méliès]], plodni režiser iz ranog razdoblja, čiji je [[SF|znanstvenofantastični]] film ''[[Le Voyage dans la Lune]]'' stekao gotovo kultnu popularnost među filmofilima. Među rane uspješnice francuskog filma spada i nijemi serijal ''[[Les Vampires]]'' (sniman od [[1915.]] do [[1916.]]), pomalo groteskni krimi serijal [[Louis Feuillade|Louisa Feuilladea]] vrlo specifičnog estetičkog izraza, a koji je proslavio glumicu [[Musidora|Musidoru]] i od nje učinio jednu od prvih zvijezda francuskog filma. Francuska kinematografija doživljava velik procvat u međuratnom razdoblju, prvo s [[Francuska impresionistička kinematografija|impresionistima]] (pokret koji se još naziva i prva avangarda), a onda i preko autora koji će direktno utjecati na globalno popularni [[Francuski novi val|novi val]]. Jedan od prvih impersionističčkih filmova bio je ''[[La Dixième Symphonie]]'' [[Abel Gance|Abela Gancea]] iz [[1918.]] godine. Upravo će Gance biti jedan od najprominentnijih autora impersionističke kinematografije, a proslavit će se radovima poput ''[[J'accuse (film, 1919)|J'accuse]]'', ''[[La Roue]]'' i, posebno, filmom ''[[Napoléon (film, 1927)|Napoléon]]''. Iako je filmom ''[[Nana (film, 1926)|Nana]]'' doprinio impresionističkoj kinematografiji, [[Jean Renoir]] će se proslaviti filmovima ''[[Velika iluzija|La Grande Illusion]]'' i ''[[La Règle du jeu]]'', koje kritičari danas svrstavaju među najbolje filmove ikada snimljene. Upravo će Renoir u svojim radovima stvoriti stil koji će snažno utjecati na novi val. Značajnu popularnost, čak i izvan granica Francuske, u ovom periodu ostvaruje [[René Clair]], koji uspjeh ostvaruje filmom ''[[Sous les toits de Paris]]'', a svjetsku slavu ostvaruje filmom ''[[And Then There Were None (film, 1945)|And Then There Were None]]'', koji je prva ekranizacija [[Ten Little Niggers|istoimenog romana]] [[Agatha Christie|Agathe Christie]]. Iako je uspjeh počeo ostvarivati kasnih 30-ih, [[Marcel Carné]] se u povijest kinematografije upisao [[1945.]] godine, trosatnim filmom ''[[Les Enfants du paradis]]'', koji je u cijelosti sniman tokom [[Treći Reich|nacističke]] okupacije Francuske, a danas se ubraja među najbolja ostvarenja filmske umjetnosti uopće. {{Multiple image|direction=horizontal|align=right|image1=Jean-Luc Godard at Berkeley, 1968 (2).jpg|image2=François Truffaut (1965).jpg|width1=190|width2=220|footer=[[Jean-Luc Godard]] (lijevo) i [[François Truffaut]] (desno) činili su okosnicu ''[[Francuski novi val|Nouvelle Vaguea]]'', a njihovi filmovi se redovito ubrajaju među najbolja ostvarenja u povijesti filma.}} Globalnu ekspanziju i ugled, francuska kinematografija postiže u razdoblju nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]]. Već tokom 50-ih godina, ''[[Francuski novi val|La Nouvelle Vague]]'' (odnosno, "Novi val") postaje dominantan izričaj francuske kinematografije, stilski specifičan i karakterističan upravo za tu zemlju, a brojni autori tog perioda započeli su kao teoretičari filma i kritičari u utjecajnom filmskom časopisu ''[[Cahiers du cinéma]]''. Dva najznačajnija imena ''Nouvelle Vaguea'' bili su [[Jean-Luc Godard]] i [[François Truffaut]]. Godard će u svojim filmovima pokazati ekstenzivno poznavanje povijesti filma, a njegovi filmovi često će biti obilježeni [[egzistencijalizam|egzistencijalističkim]] i [[marksizam|marksističkim]] motivima. Uspjeh Godard ostvaruje svojim prvim dugometražnim filmom, ''[[À bout de souffle]]'' ([[1960.]]), s [[Jean-Paul Belmondo|Jean-Paulom Belmondoom]] u glavnoj ulozi. Belmondo se ubrzo isprofilirao kao jedan od najboljih glumaca ''Nouvelle Vaguea'', a s Godardom je još surađivao i na uspješnom filmu ''[[Pierrot le fou]]''. [[Anna Karina]] imala je glavnu ulogu u Godardovim ''[[Bande à part]]'' i ''[[Vivre sa vie]]'', dok će [[Brigitte Bardot]] imati glavnu ulogu u filmu ''[[Le Mépris]]''. Radi se o, mahom, globalno popularnim francuskim glumcima i glumicama koji će sloviti za najveća glumačka imena svog vremena. Trauffaut je uspjeh također stekao svojim prvim dugometražnim filmom, ''[[Les quatre cents coups]]'', koji će postati jedan od definirajućih filmova ''Nouvelle Vaguea''. Globalnu popularnost, Trauffaut će ostvariti svojim kasnijim radovima: ''[[Jules et Jim]]'' (s [[Jeanne Moreau]] u glavnoj ulozi), ''[[Baisers volés]]'' (s [[Claude Jade]], koja je kasnije surađivala i s [[Alfred Hitchcock|Hitchcockom]]), ''[[Američka noć (film)|La Nuit américaine]]'' (sa [[Jacqueline Bisset]] u glavnoj ulozi), ''[[L'Histoire d'Adèle H.]]'' (koji je proslavio tada dvadesetogodišnju [[Isabelle Adjani]] i od nje učinio globalnu zvijezdu) i ''[[Le Dernier Métro]]'' (s [[Catherine Deneuve]] i [[Gérard Depardieu|Gérardom Depardieuom]] u glavnim ulogama). Trauffautovi filmovi spadaju u moderne klasike, a ''[[Američka noć (film)|La Nuit américaine]]'' je [[1974.]] nagrađena i [[Oscar]]om i [[BAFTA]]-om. [[Datoteka:Brigitte Bardot - 1962.jpg|thumb|left|220px|[[Brigitte Bardot]] je bila jedna od najpopularnijih francuskih i svjetskih glumica svoga doba, a osim zbog rada na platnu, bila je poznata i zbog svoje ljepote.]] Francuska kinematografija razvija se i paralelno s ''Nouvelle Vagueom'', uključujući i [[minimalizam|minimalističke]] filmove [[Robert Bresson|Roberta Bressona]] te uspješne trilere [[Henri-Georges Clouzot|Henrija-Georgesa Clouzota]], čiji se filmovi ''[[Le salaire de la peur]]'' i ''[[Les Diaboliques]]'' smatraju među najuspješnijim trilerima iz 50-ih godina, a koji su postavili temelj bogatoj tradiciji kvalitetnih francuskih trilera. Značajan naslov je i ''[[La Cage aux Folles]]'', koji će dugo godina biti jedan od najuspješnijih francuskih filmova u anglofonim zemljama. Osim već spomenutih, poznata glumačka imena koja se afirmiraju i globalnu popularnost ostvaruju u ovom periodu su [[Yves Montand]], [[Alain Delon]], [[Romy Schneider]], [[Simone Signoret]], [[Jacques Tati]] i [[Jean Gabin]]. ''Nouvelle Vague'' je tokom 80-ih godina zamijenio ''[[Cinéma du look]]'', a čije će se stilske odrednice afirmirati kroz filmove ''[[Diva (film, 1981)|Diva]]'' [[Jean-Jacques Beineix|Jean-Jacquesa Beineixa]] i ''[[The Big Blue]]'' [[Luc Besson|Luca Bessona]]. Značajan uradak iz ovog perioda bio je debitantski film [[Bruno Nuytten|Bruna Nuyttena]] ''[[Camille Claudel (film)|Camille Claudel]]'', u kojem su glavne uloge imali [[Gérard Depardieu]] i [[Isabelle Adjani]]. Tokom 90-ih godina, francuska kinematografija postepeno se otvara i dolazi do sve značajnije međunarodne eksponiranosti francuskih filmova. Film ''[[Cyrano de Bergerac (film, 1990)|Cyrano de Bergerac]]'' s [[Gérard Depardieu|Gérardom Depardieuom]] bio je uspjeh na blagajnama, a [[Luc Besson]] će tokom ranih 90-ih ostvariti globalnu popularnost filmovima ''[[Nikita (film)|Nikita]]'', ''[[Léon]]'' i ''[[The Fifth Element]]''. ''Nikita'' i ''Léon'' proslavili su [[Jean Reno|Jeana Renoa]], jednog od najpopularnijih i najboljih francuskih glumaca, koji će veliku popularnost ostvariti kao Pierre Niemans u filmovima ''[[Les Rivières Pourpres]]'' i ''[[Les Rivières pourpres II: Les anges de l'apocalypse]]''. Triler ''[[La Haine]]'' [[Mathieu Kassovitz|Mathieua Kassovitza]] donio je velike pohvale redatelju, ali i glavnom glumcu, [[Vincent Cassel|Vincentu Casselu]], kojemu je to bila velika uloga i početak uspješne karijere. [[Juliette Binoche]] se tokom 90-ih godina afirmirala u francuskom filmu, a kasnije je ostvarila i globalnu karijeru poznatu po teškim karakternim ulogama u dramskim filmovima. Sličan put imala je i [[Julie Delpy]]. [[Datoteka:Marion Cotillard (July 2009) 1 cropped.jpg|thumb|220px|Nakon uspjeha u filmu ''[[La Vie en Rose (film)|La Vie en Rose]]'', [[Marion Cotillard]] je postala jedna od najpopularnijih francuskih glumica te je ostvarila uloge u nekoliko uspješnih stranih filmova.]] Francuski kinematografiju s početka XXI. vijeka obilježio je film ''[[Amélie]]'' [[Jean-Pierre Jeunet|Jean-Pierrea Jeuneta]], nostalgična i senzibilna ljubavna priča s [[Audrey Tautou]] i [[Mathieu Kassovitz|Mathieuom Kassovitzom]] u glavnim ulogama. ''[[Amélie]]'' je ostvario enorman uspjeh u Francuskoj, ali i u svijetu, osvojivši nekoliko nagrada i nominacija, pokupivši pri tom pohvale od brojnih kritičara. Uloga [[Édith Piaf]] u uspješnom filmu ''[[La Vie en Rose (film)|La Vie en Rose]]'' ([[2007.]]) donijela je [[Oscar]]a glavnoj glumici, [[Marion Cotillard]], te ujedno označila početak njezine međunarodne karijere i uspjeha. Identičnu priču imao je i [[Jean Dujardin]], koji je nagrađen Oscarom za glavnu ulogu u filmu ''[[The Artist]]'' iz [[2011.]] godine. Uspješnu mađunarodnu karijeru ostvario je i [[Mathieu Amalric]], koji je glumio u nekoliko uspješnih američkih filmova. Značajan doprinos francuskoj kinematografiji dali su i brojni strani redatelji, koji su iz različitih razloga djelovali i živjeli u Francuskoj. Globalno najpopularniji i najpoznatiji svakako je [[Poljaci|Poljak]] [[Roman Polanski]], koji, doduše, nije toliko poznat po svojim radovima na francuskom jeziku, koliko po onima na engleskom, ali se dobar dio njegova opusa svrstava među francusku kinematografiju. Još jedan Poljak, [[Krzysztof Kieślowski]], ostavio je trajan trag na francuskoj kinematografiji svojom trilogijom ''[[Trois couleurs (trilogija)|Trois couleurs]]'', koja je danas postala jedno od esencijalnih štiva za ljubitelje filma. Rus [[Anatole Litvak]] snimio je nekoliko globalno uspješnih filmova, dok će [[Austrijanci|Austrijanac]] [[Michael Haneke]] postati jedan od najcjenjenijih suvremenih režisera. Posebno značajan doprinos ostavio je i [[Grci|Grk]] [[Costa-Gavras]], čiji se triler ''[[Z (film, 1969)|Z]]'' smatra jednim od najkvalitetnijih ostvarenja svog žanra. Filmovi ''Z'', ''Amour'' (Haneke) i ''Rouge'' čine okosnicu karijere [[Jean-Louis Trintignant|Jean-Louisa Trintignanta]], dok je Kieślowski u svojim filmovima omogućio uspjeh tada mladoj glumici [[Irène Jacob]]. === Znanost === [[Datoteka:Pierre Curie (1859-1906) and Marie Sklodowska Curie (1867-1934), c. 1903 (4405627519).jpg|left|thumb|220px|Bračni par [[Marie Curie|Marie]] i [[Pierre Curie]] svakako su, globalno, najpoznatiji francuski znanstvenici. Nakon što je Pierre prerano poginuo u prometnoj nesreći, Marie je dio istraživanja morala odraditi sama. Postala je prva žena dobitnica Nobelove nagrade ([[1903.]]) i prva osoba koja je dobila dvije nagrade, i to u dvije različite kategorije ([[fizika]] i [[kemija]]).]] Francuski doprinos globalnoj znanosti je svakako enorman. Kao jedna od najrazvijenijih zemalja kroz povijest, Francuska je imala sve materijalne preduvjete za plodan razvoj svih znanstvenih disciplina, još od najranijih vremena. Francuski znanstvenici ostavili su traga na gotovo svim znanstvenim granama, a zaslužni su kako za brojne inovacije (što one tehničke, što one teorijske prirode), tako i za cijeli niz relevantnih otkrića. Na polju [[kemija|kemije]], prvo znakovito ime je ono [[Antoine Lavoisier|Antoinea Lavoisiera]], slavnog kemičara iz [[18. stoljeće|XVIII. vijeka]] čiji je pristup toj znanosti doveo do drastične modernizacije u shvaćanju suvremene kemije. "Otac moderne kemije", kako ga često nazivaju, Lavoisier je zaslužan za "otkriće" [[kisik]]a, kao i za oblikovanje [[zakon o očuvanju mase|zakona o očuvanju mase]], jednog od elementarnih principa u razumijevanju kemijskih reakcija. Kroz [[19. stoljeće|XIX. vijek]], profesor na [[Sorbonne]]i, [[Henri Moissan]], uspio je izolirati elementarni [[fluor]] zbog čega mu je uručena [[Nobelova nagrada za kemiju]]. Najznačajnija imena francuske kemije svakako su bračni par [[Marie Curie|Marie]] i [[Pierre Curie]]. Njih su dvoje, zajedno s fizičarem [[Antoine Henri Becquerel|Becquerelom]], zaslužni za otkriće [[radioaktivnost]]i, dok je bračni par samostalno otkrio elemente [[radij]] i [[polonij]]. Njihova kćerka, [[Irène Joliot-Curie]], zajedno sa suprugom [[Frédéric Joliot-Curie|Frédéricom]], nastavila je rad svojih roditelja na polju nuklearnih reakcija. Svi navedeni su nagrađeni Nobelovim nagradama. Francuski fizičari imali su velik utjecaj na razvoj te znanosti još od početaka moderne fizike. Već je [[Blaise Pascal]] u [[17. stoljeće|XVII. vijeku]] doprinio shvaćanju pojma [[tlak]]a u fizici, a sljedećih nekoliko desetljeća, [[Charles-Augustin de Coulomb]] i [[André Marie Ampére]] će izvršiti velik utjecaj na razumijevanje fenomena [[električna energija|struje]]. Enciklopedist [[Jean d'Alembert]] zaslužan je za formulu koja se danas koristi za rješavanje [[valna jednadžba|valne (ili d'Alembertove) jednadžbe]]. [[Léon Foucault]] je preko svog [[Foucaultovo njihalo|njihala]] uspješno demonstrirao [[rotacija|rotaciju]] [[Zemlja|Zemlje]], dok je [[Gaspard-Gustave Coriolis]] zaslužan za otkriće [[Coriolisov efekt|rotacijskih sila među tijelima]]. Suvremenu francusku fiziku svakako su obilježili grof [[Louis de Broglie]] i [[Paul Dirac]], obojica nobelovci. Dok je prvi zaslužan za razjašnjenje dualne, valno-čestične prirode materije, Diracov doprinos koncentrirao sa na poimanje [[antimaterija|antimaterije]] i razjašnjenja nekih fenomena povezanih s antičesticama. Iako možda poznatiji po svojim filozofskim radovima, [[René Descartes]] je [[matematika|matematiku]] zadužio svojim [[Kartezijanski sustav|koordinatnim sustavom]], koji i danas čini osnovicu izučavanja osnovnih matematičkih disciplina. Descartesov suvremenik bio je [[Pierre de Fermat]], veliki matematičar koji je kreirao praoblik [[diferencijalni račun|diferencijalnog računa]] i izvršio velik doprinos na polju [[teorija brojeva|teorije brojeva]]. Enciklopedist i prosvjetitelj [[Pierre-Simon Laplace]] dao je sustavan doprinos ovoj znanosti, dok je veliki matematičar [[Augustin Louis Cauchy]] iza sebe ostavio neke pionirske radove s područja [[matematička analiza|matematičke analize]]. Konačno, [[Henri Poincaré]] će ostati upamćen u povijesti svjetske matematike kao posljednji univerzalist - osoba koja je podjednako doprinijela na svim područjima svoje znanosti. Francuska znanost ostavila je i traga na polju [[biologija|biologije]] i [[medicina|medicine]], gdje se svakako ističu radovi botaničara [[Jean-Baptiste Lamarck|Jean-Baptistea Lamarcka]], jednog od preteča [[teorija evolucije|Darwinove teotrije evolucije]] te [[Louis Pasteur|Louisa Pasteura]], koji je zaslužan za otkriće uzročnika [[antraks]]a i proizvodnju cjepiva protiv [[bjesnoća|bjesnoće]]. === Sport === {{main|Sport u Francuskoj}} Sport je izrazito važna stavka francuskog kulturnog života. Među najpopularnijim sportovima u Francuskoj danas su [[nogomet]], [[košarka]] i [[tenis]]. Moderna povijest sporta u Francuskoj usko je povezana uz [[Olimpijske igre|moderne Olimpijske igre]]. Naime, francuski plemić [[Pierre de Coubertin]] je krajem [[19. stoljeće|XIX. vijeka]] predložio obnavljanje Olimpijskih igara. Nakon što je [[Atena]] bila domaćin [[Olimpijada 1896|prvih igara]] [[1896.]] godine, [[Pariz]] je četiri godine kasnije dobio domaćinstvo [[Olimpijada 1900|drugih igara]], a jedno je vrijeme bio prvo središte [[Međunarodni olimpijski odbor|Međunarodnog olimpijskog odbora]], prije nego se ovaj preseluo u [[Lausanne]]. Francuska je bila domaćin Olimpijade u još četiri navrata - ljetne [[Olimpijada 1924|Olimpijske igre 1924.]] u [[Pariz]]u te [[zimske Olimpijske igre]] u [[Chamonix]]u ([[1924.]]), [[Grenoble]]u ([[1968.]]) i [[Albertville]]u ([[1992.]]). [[File:P1070029 - voyages provence.jpg|320px|thumb|[[Zinedine Zidane]] je tokom godina postao jedan od najcjenjenijih i najboljih igrača u povijesti [[nogomet]]a.]] [[Nogomet u Francuskoj]] je sport s dugogodišnjom tradicijom. [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Francuske|Francuska reprezentacija]] sudjelovala je na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1930|prvom Svjetskom prvenstvu]] u [[Urugvaj]]u, a domaćini istog natjecanja bili su [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1938|1938.]] i [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1998|1998.]] godine. Svjetski prvaci bilu su [[1998.]] i [[2018.]] godine, a drugo mjesto osvojili su [[2006.]] godine na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2006|prvenstvu u Njemačkoj]]. Francuska je bila domaćin [[UEFA Euro 1960|prvog UEFA Eura]] [[1960.]] godine, a kasnije su bili domaćini [[UEFA Euro 1984|1984.]] i [[UEFA Euro 2016|2016.]] godine. Prvaci su bili u dva navrata, [[UEFA Euro 1984|1984.]] i [[UEFA Euro 2000|2000.]] godine. Najvažnije nacionalno klupsko natjecanje je [[Ligue 1]], a najveći stadion [[Stade de France]] u [[Saint-Denis]]u. Francuska je tokom godina svijetu ponudila neke od najboljih svjetskih igrača, među kojima su svjetski prvak i doprvak [[Zinedine Zidane]], europski prvak i kasniji predsjednik [[UEFA]]-e [[Michel Platini]], rekorder po broju golova postignutih na jednom [[FIFA Svjetsko prvenstvo|Svjetskom prvenstvu]] [[Just Fontaine]], prvi nogometaš kojemu je uručena ''[[Légion d'honneur]]'' [[Raymond Kopa]] te najbolji strijelac francuske reprezentacije u historiji [[Thierry Henry]]. [[Košarkaška reprezentacija Francuske]] ostvarivala je solidne rezultate kroz povijest, ali je svoj prvi naslov osvojila tek na [[EuroBasket 2013|EuroBasketu 2013.]] godine, nakon što je ranije osvajala dva europska i olimpijska srebra. Ženska reprezentacija ima dva europska zlata i jedno olimpijsko srebro. Ukupno 18 francuskih državljanina igralo je u [[NBA]] ligi, a među njima su najpoznatiji [[Pape Sy]], [[Tony Parker]], [[Joakim Noah]], [[Boris Diaw]] i [[Nicolas Batum]]. [[File:Défilé médaillés français JO 2012 3.jpg|thumb|320px|Osvajanjem zlata u [[London]]u [[2012.]] godine, [[rukometna reprezentacija Francuske]] i službeno je postala najbolja generacija u povijesti rukometa.]] [[Rukomet u Francuskoj]] je s godinama postao jedan od najpopularnijih sportova, pogotovo otkako je [[rukometna reprezentacija Francuske]] nakon [[2001.]] godine postala svjetska velesila. Francuska je bila domaćin svjetskih prvenstava ukupno tri puta ([[1970.]], [[2001.]], [[2017.]]), a svjetski prvak ukupno četiri ([[1995.]], [[2001.]], [[2009.]], [[2011.]]). Jedina su momčad u povijesti koja je obranila zlatno na Olimpijskim igrama ([[2008.]], [[2012.]]), a svemu tome prirodali su i tri europska zlata ([[2006.]], [[2010.]], [[2014.]]). Obranom olimpijskog zlata [[2012.]] godine, francuska rukometna reprezentacija postala je najbolja generacija u povijesti tog sporta, ostvarivši uspjehe kao nijedna reprezentacija dotada. Ukupno šest francuskih rukometaša izabrano je za [[IHF-ov igrač godine|Igrača godine]] - [[Jackson Richardson]], [[Stéphane Stoecklin]], [[Bertrand Gille]], [[Thierry Omeyer]], [[Nikola Karabatić]] i [[Daniel Narcisse]] - te jedna rukometašica - [[Allison Pineau]]. Francuska je i jedno od [[tenis]]kih centara svijeta. Postoji cijeli niz turnira iz [[ATP]] i [[WTA]] serije koji se redovito održavaju u Francuskoj, a jedan od četiri [[Grand Slam]] turnira, [[Roland Garros]], igra se u [[Pariz]]u. Među najpoznatijim francuskim tenisačima su [[Richard Gasquet]], [[Gaël Monfils]], [[Jo-Wilfried Tsonga]], [[Gilles Simon]], [[Yannick Noah]], [[Guy Forget]], [[Henri Leconte]], [[Amélie Mauresmo]], [[Mary Pierce]] i [[Marion Bartoli]]. Od ostalih sportova, poseban značaj za Francusku ima [[biciklizam]], posebice zbog najpoznatije svjetske utrke - ''[[Tour de France]]a''. Francuska je i relativno uspješna u [[ragbi]]ju, a dala je i nekoliko znakovitih [[atletika|atletičara]] i [[plivanje|plivača]], među kojima su i brojni olimpijski prvaci i svjetski rekorderi. == Školstvo == {{main|Školstvo u Francuskoj}} [[File:Place Sorbonne.JPG|220px|thumb|left|[[Pariz|Pariška]] [[Sorbonne]] danas uživa najveći ugled u svijetu od svih francuskih sveučilišta te se česti koristi kao sinonim za kvalitetno sveučilište.]] Iako je [[Napoleon Bonaparte]] [[1802.]] godine stvorio ''[[lycée]]'',<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/352505/lycee |title=Lycée |publisher=Britannica.com |accessdate=22 July 2011}}</ref> ocem modernog francuskog školstva smatra se [[Jules Ferry]], koji je [[1882.]] godine u Francusku uveo slobodno i sekularno školstvo obvezno do 13. godine<ref>{{fr icon}} [https://web.archive.org/web/20110605080546/http://www.assemblee-nationale.fr/site-jeunes/laicite/fiche-dates/fiche-1881-1882/fiche.pdf 1881–1882 : Lois Ferry École publique gratuite, laïque et obligatoire]. Assemblé Nationale</ref> (danas je ono obvezno do 16. godine<ref>{{fr icon}} [http://www.senat.fr/rap/l97-504/l97-5041.html II. L'évolution du contenu de l'obligation scolaire]. Sénat.fr</ref>). Danas, francuski obrazovni sustav je centraliziran te se sastoji od tri stupnja - osnovno školsto, srednje školstvo i visoko školstvo. Temeljem [[OECD]]-a, francuski obrazovni sustav zuzima 25. mjesto u svijetu, ne odudarajući previše ni pozitivno ni negativno od OECD-ovog prosjeka.<ref>{{cite web|url=http://www.oecd.org/dataoecd/42/8/39700724.pdf |title=Range of rank on the PISA 2006 science scale |format=PDF |accessdate=22 July 2011}}</ref> Osnovno i srednje školstvo je većinski javno i pod upravom [[Ministarstvo nacionalnog obrazovanja (Francuska)|Ministarstva nacionalnog obrazovanja]]. Visoko školstvo u Francuskoj podijeljeno je između javnih sveučilišta i prestižnih i izrazito selektivnih ''[[Grandes écoles]]'', poput [[Science Po Paris]] (politologija), [[HEC Paris]] (ekonomija) ili [[Polytechnique]] i [[École nationale supérieure des mines de Paris]] (inženjering). Iako su ''[[Grandes écoles]]'' često kritizirane zbog svog [[elitizam|elitizma]],<ref name="gécoles">{{fr icon}} [http://www.lefigaro.fr/formation/2010/01/08/01015-20100108ARTFIG00525-les-grandes-ecoles-dans-la-tourmente-.php Les grandes écoles dans la tourmente] – [[Le Figaro]]</ref> one i danas produciraju neke od najvećih stručnjaka u Francuskoj. == Mediji == {{main|Telekomunikacije u Francuskoj}} U usporedbi s drugim razvijenim zemljama, Francuzi razmjerno malo čitaju novine, što je posljedica velike popularnosti vizualnih medija. Najprodavanije dnevne novine su ''[[Le Monde]]'' i ''[[Le Figaro]]'', s oko 300,000 prodanih primjeraka, ali i ''[[L'Équipe]]'', koji je specijaliziran za sportske teme.<ref>{{fr icon}} OJD, "Observatoire de la Presse", [http://observatoire.ojd.com/report/visu/obs/20/do/GP_PQN/ Presse Quotidienne Nationale] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100507013851/http://observatoire.ojd.com/report/visu/obs/20/do/GP_PQN/ |date=2010-05-07 }}</ref> Tokom posljednjih godina, besplatne dnevne tiskovine, poput novina ''[[Metro (novine)|Metro]]'', '' [[20 Minutes]]'' i ''[[Direct Plus]]'', postale su izrazito popularne, s oko 650,000 dnevno distribuiranih primjeraka.<ref>{{fr icon}} OJD, [http://www.ojd.com/pgi/section/ Presse Gratuite d'Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101204123544/http://www.ojd.com/pgi/section |date=2010-12-04 }}. November 2011</ref> Ipak, najširu cirkulaciju ima regionalni dnevnik ''[[Ouest France]]'', s oko 750,000 primjeraka, a i ostalih 50 regionalnih novina također imaju visok tiraž.<ref>{{fr icon}} Observatoire de la Presse, [http://observatoire.ojd.com/report/visu/obs/20/do/GP_PQRD/ Presse Quotidienne Régionale et Départementale] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100507014206/http://observatoire.ojd.com/report/visu/obs/20/do/GP_PQRD/ |date=2010-05-07 }}</ref><ref>{{fr icon}} OJD, "Bureau Presse Payante Grand Public", [http://www.ojd.com/chiffres/section/PPGP/print?submitted=1&section=PPGP&famille=2&thema=&search=&go=Lancer+la+recherche Presse Quotidienne Régionale et Départementale] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110425131947/http://www.ojd.com/chiffres/section/PPGP/print?submitted=1&section=PPGP&famille=2&thema=&search=&go=Lancer+la+recherche |date=2011-04-25 }}</ref> Sektor tjednika izrazito je diferenciran, s oko 400 specijaliziranih tjednika koji se izdaju diljem zemlje.<ref>{{fr icon}} Observatoire de la Presse, [http://observatoire.ojd.com/report/visu/obs/20/do/GP_PMAG/ Presse Magazine – Synthèse] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100929204536/http://observatoire.ojd.com/report/visu/obs/20/do/GP_PMAG |date=2010-09-29 }}</ref> Najutjecajniji novinski magazini su ljevičarski ''[[Le Nouvel Observateur]]'', centristički ''[[L'Express]]'' i desničarski ''[[Le Point]]'', svaki s preko 400,000 primjeraka.<ref>{{fr icon}} Observatoire de la Presse, [http://observatoire.ojd.com/report/visu/obs/20/do/GP_NEWS/ Presse News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100929204512/http://observatoire.ojd.com/report/visu/obs/20/do/GP_NEWS |date=2010-09-29 }}</ref> Ipak, najprodavaniji tjednici su ženski časopisi, poput ''[[Marie Claire]]'' i ''[[ELLE]]'', koji imaju i svoja međunarodna izdanja. Među utjecajne tjednike spadaju i istraživački i satirički ''[[Le Canard Enchaîné]]'' i ''[[Charlie Hebdo]], kao i ''[[Paris Match]]''. Kao i većina razvijenih zemalja, Francuska se tokom posljednjih godina suočila s krizom tiskanih medija, što je tokom godina rezultiralo brojnim državnim subvencijama.<ref>''[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]'', [http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/france/3125110/Nicolas-Sarkozy-French-media-faces-death-without-reform.html Nicolas Sarkozy: French media faces 'death' without reform] 2 October 2008</ref><ref>French government portal, [http://www.gouvernement.fr/gouvernement/lancement-des-etats-generaux-de-la-presse Lancement des états généraux de la presse] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100625023755/http://www.gouvernement.fr/gouvernement/lancement-des-etats-generaux-de-la-presse |date=2010-06-25 }} 2 October 2008 [Launching of General State of written media]</ref><ref>{{cite news|author=Angelique Chrisafis in Paris |url=http://www.guardian.co.uk/media/2009/jan/23/sarkozy-pledges-state-aid-to-newspapers |title=Sarkozy pledges €600m to newspapers |publisher=Guardian |date= 23 January 2009|accessdate=21 June 2012 |location=London}}</ref> Godine [[1974.]], nakon niza godina centraliziranog državnog monopola nad radiom i televizijom, vladina agencija [[ORTF]] podijeljena je u nekoliko nacionalnih institucija, mada su tri tada postojeća televizijska kanala i četiri radio stanice<ref>Radio France, "L'entreprise", [https://web.archive.org/web/20110722004341/http://www.radiofrance.fr/lentreprise/reperes/statuts/ Repères]. Landmarks of Radio France company</ref><ref name=mediapol>{{fr icon}} Vie Publique, [http://www.vie-publique.fr/politiques-publiques/politique-audiovisuel/chronologie/ Chronologie de la politique de l’audiovisuel] 20 August 2004 [Chronology of policy for audiovisual]</ref> ostali pod državnom kontrolom. Država je tek [[1981.]] godine dozvolila slobodno emitiranje, čime je konačno dokinut državni monopol nad telekomunikacijama. Četiri danas postojeća televizijska kanala nalaze se pod upravom državnog konzorcija [[France Télévisions]], dok javna grupacija [[Radio France]] upravlja s pet postojećih radijskih stanica. Među ovim javnim medijima su [[Radio France Internationale]], koji emitira vijesti na francuskom diljem svijete, te francusko-njemačko program [[TV5 Monde]]. Godine [[2006.]], vlada je stvorila globalni program [[France 24]] specijaliziran za vijesti. Najgledaniji televizijski kanali su već dugo postojeći [[TF1]] (privatiziran [[1987.]] godine), [[France 2]] i [[France 3]]. == Reference == <div style="height: 555px; overflow: auto; padding: 3px;text-align: left; border: 1px solid #000000;"> {{reflist}} </div> == Povezano == * [[Francuske prekomorske teritorije]] * [[Regioni Francuske]] * [[Departmani Francuske]] == Vanjske veze == {{Commonscat|France}} * [http://www.elysee.fr Elizejska palača] - službena stranica predsjednika * [http://www.premier-ministre.gouv.fr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030327021241/http://www.premier-ministre.gouv.fr/ |date=2003-03-27 }} - službena stranica vlade * [http://www.assemblee-nat.fr Assemblée Nationale] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050314084200/http://www.assemblee-nat.fr/ |date=2005-03-14 }} - francuski parlament * [http://www.senat.fr Sénat] - francuski senat * [http://www.service-public.fr Državna administracija] - poveznice na razne ustanove * [http://meteo.7.growiktionary.org/ Vremenska prognoza za Francusku] {{Europa}} {{države EU}} {{G8}} {{Frankofonija}} {{Latinska unija}} {{Regije Francuske}} {{Svjetska baština u Francuskoj}} {{Izabran}} [[Kategorija:Francuska| ]] [[Kategorija:Države u Evropi]] 7t0sgysp5fn12l707g8b88lwfwsie58 0 3822 42587415 42585141 2026-05-04T11:33:23Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587415 wikitext text/x-wiki {{Infobox Bolest-lat | naziv = Gojaznost | latinski = Obesitas | slika = Obesity-waist circumference.svg | tekst uz sliku = Obim struka je dobar pokazatelj distribucije masnog tkiva | ICD10 = {{ICD10|E|66| |e|65}} | ICD9 = {{ICD9|278}} | |DiseasesDB = 9099 |MedlinePlus = 003101 |OMIM = 601665 |eMedicineSubj = med |eMedicineTopic =1653 |MeshName = Obesity |MeshNumber = C23.888.144.699.500 }} '''Gojaznost''' ({{jez-lat|obesitas}}) je hronična [[bolest]] (bolesno stanje), koja se ispoljava prekomernim nakupljanjem [[masti]] u organizmu i povećanjem telesne težine. Svako povećanje telesne težine za 10% i više od idealne označava se kao gojaznost.<ref name="WHO 2000 p.6">WHO 2000 p.6</ref><ref name=HaslamJames>{{cite journal|author=Haslam DW, James WP |title=Obesity |journal=Lancet |volume=366 |issue=9492 |pages=1197-209 |year=2005|pmid=16198769 |doi=10.1016/S0140-6736(05)67483-1}}</ref> Osobe se smatraju gojaznima kada njihov [[indeks telesne mase]] (engleski body mass index, BMI), mera koja se dobija kada se telesna masa osobe u [[kilogram]]ima podeli kvadratom visine te osobe u [[metar|metrima]], prekorači 30&nbsp;kg/m².<ref name="WHO 2000 p.9">WHO 2000 p.9</ref> [[Epidemija]] ovog oboljenja je širom [[svet]]a u stalnom porastu, pa se gojaznost svrstava među vodeće bolesti savremene civilizacije. Ona dovodi do brojnih i teških komplikacija na mnogim [[Organ (anatomija)|organima]] i organskim sistemima, delujući istovremeno na dva polja. Osim što spada u glavne faktore rizika za nastanak široke lepeze [[cirkulatorni sistem čoveka|kardiovaskularnih]] oboljenja, ona deluje i indirektno (agravirajućim efektom) uzrokujući druge bolesti. Na taj način, gojaznost pored očiglednih estetskih, može da stvori i ozbiljne zdravstvene probleme i da tako utiče na kvalitet [[život]]a. Gojaznost povećava verovatnoću pojave [[Smrtnost povezana sa gojaznošću|raznih oboljenja]], naročito [[kardiovaskularna bolest|srčanih oboljenja]], [[Dijabetes melitus tip 2|dijabetesa tipa 2]], [[opstruktivna apneja tokom sna|opstruktivne apneje tokom sna]], određenih vrsta [[Rak (bolest)|raka]], [[artroza|artroze]]<ref name=HaslamJames/> i [[astma|astme]].<ref name=HaslamJames/><ref>[http://www.medicalnewstoday.com/releases/24118.php Is obesity a risk factor for asthma?]</ref><ref name=Poulain/> Gojaznost je najčešće uzrokovana kombinacijom prekomernog unosa [[energetski hranljivih materija]], nedostatka fizičke aktivnosti i [[lokus kvantitativne osobine|genetske osetljivosti]], mada na neke slučajeve su uticali prvenstveno [[gen]]i, poremećaji [[Endokrini sistem|endokrinog sistema]], [[lek]]ovi ili [[Duševna bolest|psihijatrijska bolest]]. Dokazi koji podržavaju stav da neke gojazne osobe jedu malo, a ipak dobijaju na težini usled slabog metabolizma su ograničeni; u proseku, gojazne osobe imaju veći utrošak energije u poređenju sa negojaznim osobama zbog toga što je više energije neiphodno da bi se održavala povećana telesna masa.<ref>{{Cite book|author=Kushner, Robert |title=Treatment of the Obese Patient (Contemporary Endocrinology) |publisher=Humana Press |location=Totowa, Nj|year=2007|pages=158 | isbn = 1-59745-400-1 |url=http://books.google.com/?id=vWjK5etS7PMC&pg=PA121&lpg=PA121&dq=measurement+of+metabolism+in+obese+Bessesen |doi= |accessdate = 5. 4. 2009.}}</ref><ref name=Anes2000>{{cite journal |author=Adams JP, Murphy PG |title=Obesity in anaesthesia and intensive care |journal=Br J Anaesth |volume=85 |issue=1 |pages=91-108 |year=2000|month=July |pmid=10927998 |doi= 10.1093/bja/85.1.91|url=http://bja.oxfordjournals.org/cgi/content/full/85/1/91}}</ref> [[Dijeta|Kontrolisana ishrana]] i [[fizička aktivnost]] su glavni aspekti lečenja gojaznosti. Kvalitet ishrane se može unaprediti smanjivanjem konzumacije hrane bogate energijom, kao što je ona sa visokim sadržajem masti i šećera, kao i povećanjem konzumacije [[dijetetska vlakana|dijetetskih vlakana]]. [[Lekovi protiv gojaznosti|Medicinski preparati protiv gojaznosti]] se uz odgovarajuću ishranu mogu uzimati radi smanjenja apetita ili sprečavanja apsorpcije masti. Ako kontrolisana ishrana, vežba i medicinski preparati nisu efikasni, [[Barijatrijska hirurgija|želudačni balon]] može pomoći kod smanjenja težine ili može se obaviti [[operacija (matematika)|operacija]] radi smanjenja zapremine želuca i/ili dužine creva, što dovodi do bržeg zasićenja i smanjene mogućnosti apsorpcije hranljivih materija iz hrane.<ref>NICE 2006 p.10–11</ref><ref name=balloon2008>{{cite journal |author=Imaz I, Martínez-Cervell C, García-Alvarez EE, Sendra-Gutiérrez JM, González-Enríquez J |title=Safety and effectiveness of the intragastric balloon for obesity. A meta-analysis|journal=Obes Surg |volume=18 |issue=7 |pages=841-6 |year=2008|month=July |pmid=18459025|doi=10.1007/s11695-007-9331-8}}</ref> Gojaznost je vodeći [[Spisak preventivnih uzroka smrti|uzrok smrti koji se može sprečiti]] širom sveta, sa sve većom rasprostranjenošću kod odraslih i [[Gojaznost dece|dece]], a nadležni je smatraju jednom od najozbiljnijih problema [[Zdravstvo|zdravstva]] u 21. veku.<ref name=Barn1999>{{cite journal |author=Barness LA, Opitz JM, Gilbert-Barness E |title=Obesity: genetic, molecular, and environmental aspects |journal=Am. J. Med. Genet. A|volume=143A |issue=24 |pages=3016-34 |year=2007|month=December |pmid=18000969 |doi=10.1002/ajmg.a.32035 |url=}}</ref> Gojazne osobe se često osećaju diskriminisano u većem delu modernog sveta (naročito na [[Zapadni svet|Zapadu]]), iako je tokom istorije gojaznost naširoko bila smatrana simbolom bogatstva i plodnosti, što i danas jeste slučaj u nekim delovima sveta.<ref name=HaslamJames/><ref name=Woodhouse/> Gojaznost se podjednako često javlja u svim životnim dobima. U dečjem uzrastu ona je podjednako česta kod dečaka i devojčica, a posle puberteta je češća kod [[žena]] nego kod [[muškarac]]a. Čovek sa najvećom zabeleženom težinom je bio [[Englezi|Englez]] Viljem Kenmbel koji je umro u 22. godini života ([[1978]]. godine) i imao je 340 kilograma. == Tipovi gojaznosti == [[Datoteka:Obesity6.JPG|thumb|right|alt=A front and side view of a "super obese" male torso. Stretch marks of the skin are visible along with gynecomastia.|Izuzetno gojazan muškarac sa BMI od 47&nbsp;kg/m²: težina 146&nbsp;kg, visina 177&nbsp;cm]] Podela gojaznosti se može izvršiti na osnovu više kriterijuma. Prema rasporedu masnog tkiva, dva osnovna tipa gojaznosti su: ''ginoidni'' ili ''ženski'' (oblik [[kruška|kruške]]) i ''androidni'' ili ''muški'' (oblik [[jabuka|jabuke]]). Kod ginoidnog tipa gojaznosti višak masnog tkiva se nagomilava potkožno u donjim delovima tela, oko karlice i na butinama. Kod ovih osoba je uočena veća sklonost ka pojavi mehaničkih komplikacija u vidu otežanog kretanja, insuficijencije periferne venske cirkulacije i respiratorne insuficijencije. Ovaj tip gojaznosti može biti prisutan kod oba pola. Kod androidnog tipa (centralni ili visceralni tip) masno [[Tkivo (biologija)|tkivo]] se nagomilava u predelu ramena, grudnog koša i abdomena. Ovaj tip gojaznosti nosi povećan rizik kardiovaskularnih i metaboličkih komplikacija, kao i nekih oblika karcinoma. U odnosu na histološke karakteristike masnog tkiva postoji podela na: ''hiperplastičnu'' i ''hipertrofičnu'' gojaznost. U prvom slučaju se povećava broj adipocita (što je karakteristično za mlađe životno doba), a u drugom slučaju njihov volumen. Gojaznost se može podeliti i prema životnoj dobi nastanka, prema etiopatogenetskim mehanizmima itd. Gojaznost je [[bolest]] koja se ispoljava prekomernim nakupljanjem [[masti]] do mere u kojoj može imati neželjene efekte na zdravlje.<ref name="WHO 2000 p.6"/> Određuje se pomoću [[Indeks telesne mase|indeksa telesne mase]] ({{jez-eng|body mass index, BMI}}), a distribucija masti se dalje procenjuje uz pomoć [[odnos obima kuka i struka|odnosa obima kuka i struka]] i ukupnih kardiovaskularnih faktora rizika.<ref>{{cite journal |journal= Nutr J |year=2007|volume=6 |pages=32 |title= Measurement and Definitions of Obesity In Childhood and Adolescence: A field guide for the uninitiated |author= Sweeting HN|doi=10.1186/1475-2891-6-32|pmid=17963490 |url=http://www.nutritionj.com/content/6/1/32 |pmc= 2164947|issue=1}}</ref><ref>NHLBI p.xiv</ref> Indeks telesne mase je blisko povezan i sa [[procent masti u telu|procentom masti u telu]] i ukupnom količinom masti u telu.<ref>{{cite journal |author=Gray DS, Fujioka K |title=Use of relative weight and Body Mass Index for the determination of adiposity |journal=J Clin Epidemiol |volume=44 |issue=6 |pages=545-50 |year=1991|pmid=2037859 |doi= 10.1016/0895-4356(91)90218-X|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-epidemiology_1991_44_6/page/545}}</ref> Kod dece, zdrava težina varira u zavisnosti od starosti i pola. Gojaznost kod dece i adolescenata nije definisana apsolutnim brojem, već u odnosu na istorijsku normalnu grupu, tako da gojaznost predstavlja indeks telesne mase veći od 95.%&nbsp;[[percentil]]a.<ref name="cdc.gov">{{cite web|url=http://www.cdc.gov/nccdphp/dnpa/healthyweight/assessing/bmi/childrens_BMI/about_childrens_BMI.htm |title=Healthy Weight: Assessing Your Weight: BMI: About BMI for Children and Teens |publisher= Center for disease control and prevention |accessdate = 6. 4. 2009.}}</ref> Referentni podaci na kojima su ovi percentili zasnovani potiču iz perioda između 1963. i 1994. godine, i stoga na njih nije uticalo nedavno povećanje težine.<ref name="Flegal KM, Ogden CL, Wei R, Kuczmarski RL, Johnson CL 2001 1086–93">{{cite journal |author=Flegal KM, Ogden CL, Wei R, Kuczmarski RL, Johnson CL|title=Prevalence of overweight in US children: comparison of US growth charts from the Centers for Disease Control and Prevention with other reference values for body mass index |journal=Am. J. Clin. Nutr. |volume=73 |issue=6|pages=1086-93 |year=2001|month=June |pmid=11382664 |doi= |url=http://www.ajcn.org/cgi/content/full/73/6/1086}}</ref> === Procena telesne težine i merenje gojaznosti === Postoji više načina za izračunavanje optimalne telesne težine i procenu gojaznosti. Preporuka [[Svetska zdravstvena organizacija|Svetske zdravstvene organizacije]] je da se procena stepena uhranjenosti izračunava primenom [[indeks telesne mase|indeksa telesne težine]] ({{jez-eng|body mass index}}).<ref name="WHO 2000 p.9"/> To je matematička formula koja korelira sa telesnim mastima kod odraslih osoba i predstavlja odnos telesne mase izražene u kilogramima i kvadrata telesne visine izražene u metrima: <math>\mathrm{BMI} = \frac{m}{h^2}</math> Najčešće korišćene definicije, koje je uspostavila [[Svetska zdravstvena organizacija]] (SZO) 1997. godine, a objavila 2000. godine, nudi vrednosti prikazane u sledećoj tabeli.<ref name="WHO 2000 p.9"/> <table cellspacing="3" cellpadding="3" style="width:750px; margin:auto;" border="1"><tr><td style="background:#eee; text-align:center;">'''BMI'''</td><td style="background:#eee; text-align:center;">'''Stepen uhranjenosti'''</td><td style="background:#eee; text-align:center;">'''Rizik za oboljevanje'''</td><td style="background:#eee; text-align:center;">'''Rizik za oboljevanje na osnovu BMI i komorbiditeta*'''</td></tr><tr><td style="text-align:center;"><18.5</td><td style="text-align:center;">Slaba uhranjenost</td><td style="text-align:center;">Minimalan</td><td style="text-align:center;">Nizak</td></tr><tr><td style="text-align:center;">18.5-25</td><td style="text-align:center;">Normalna uhranjenost</td><td style="text-align:center;">Nizak</td><td style="text-align:center;">Umeren</td></tr><tr><td style="text-align:center;">25-30</td><td style="text-align:center;">Prekomerna uhranjenost</td><td style="text-align:center;">Umeren</td><td style="text-align:center;">Visok</td></tr><tr><td style="text-align:center;">30-35</td><td style="text-align:center;">Gojaznost I stepena</td><td style="text-align:center;">Visok</td><td style="text-align:center;">Vrlo visok</td></tr><tr><td style="text-align:center;">35-40</td><td style="text-align:center;">Gojaznost II stepena</td><td style="text-align:center;">Vrlo visok</td><td style="text-align:center;">Ekstremno visok</td></tr><tr><td style="text-align:center;">>40</td><td style="text-align:center;">Gojaznost III stepena</td><td style="text-align:center;">Ekstremno visok</td><td style="text-align:center;">Ekstremno visok</td></tr></table> Neka tela su unela određene izmene u definicije SZO. Literatura iz polja hirurgije, gojaznost „III klase“ deli na dodatne dve kategorije čije tačne vrednosti su i dalje sporne.<ref name=morbid2007>{{cite journal|author=Sturm R |title=Increases in morbid obesity in the USA: 2000–2005 |journal=Public Health |volume=121 |issue=7|pages=492-6 |year=2007|month=July |pmid=17399752 |pmc=2864630 |doi=10.1016/j.puhe.2007.01.006 |url=https://archive.org/details/sim_public-health_2007-07_121_7/page/492}}</ref> * BMI ≥ 35 ili 40 je „teška gojaznost“ * BMI ≥ 35 ili 40–44,9 ili 49,9 je „bolesna gojaznost“ * BMI ≥ 45 ili 50 je “ekstremna gojaznost“ Pošto se kod stanovnika Azije negativne posledice po zdravlje razvijaju pri nižim vrednostima BMI u odnosu na belce, neke nacije su redefinisale pojam gojaznosti; Japanci su gojaznost definisali kao bilo koju vrednost ITM (BMI) veću od 25<ref>{{cite journal |author=Kanazawa M, Yoshiike N, Osaka T, Numba Y, Zimmet P, Inoue S |title=Criteria and classification of obesity in Japan and Asia-Oceania|journal=Asia Pac J Clin Nutr |volume=11 Suppl 8 |issue= |pages=S732–S737 |year=2002|month=December |pmid=12534701|doi= 10.1046/j.1440-6047.11.s8.19.x|url=}}</ref> dok [[Kina]] koristi ITM (BMI) veći od 28.<ref>{{cite journal|author=Bei-Fan Z |title=Predictive values of body mass index and waist circumference for risk factors of certain related diseases in Chinese adults: study on optimal cut-off points of body mass index and waist circumference in Chinese adults |journal=Asia Pac J Clin Nutr |volume=11 Suppl 8 |issue= |pages=S685–93 |year=2002|month=December|pmid=12534691 |doi= 10.1046/j.1440-6047.11.s8.9.x|url= |author2=Cooperative Meta-Analysis Group of Working Group on Obesity in China}}</ref> :''Komorbiditet je stanje udruženo sa gojaznošću koje se pogoršava sa povećanjem [[indeks telesne mase|BMI]], a često poboljšava ukoliko se gojaznost uspešno tretira. Komorbiditet vezan za gojaznost: hipertenzija, [[cirkulatorni sistem čoveka|kardiovaskularne]] [[bolest]]i, dislipidemija, [[šećerna bolest|dijabetes]] tip 2, apnea u snu, osteoartritis, sterilitet i dr.'' Sa povećanjem indeksa telesne težine raste prevalenca komplikacija gojaznosti, a pri vrednostima iznad 30&nbsp;kg/m² postaje evidentan i mortalitetni rizik. Distribucija masti može se proceniti merenjem WHR ({{jez-eng|waste to hip ratio}}), koji predstavlja odnos obima struka i kuka. Ovo je dobar indikator za procenu zdravstvenog rizika. Vrednosti do 1 za muškarce i do 0,85 za [[žena|žene]] su donje granične vrednosti. Vrednosti preko pomenutih nose rizik za oboljevanje, nezavisno, ali i udruženo sa gojaznošću. Merenje obima struka je još jedan način da se proceni distribucija masnog tkiva, pogotovo intraabdominalnih masti. Obim veći od 80&nbsp;cm kod [[žena]] i 94&nbsp;cm kod muškaraca nosi povećan rizik, a preko 88&nbsp;cm kod žena i 102&nbsp;cm kod muškaraca visok rizik za nastajanje raznih [[bolest|oboljenja]]. Visok odnos abdominalnog masnog tkiva udružen je sa hipertenzijom, smanjenom tolerancijom na glukozu, hiperinsulinemijom i dislipidemijom. Ovi simptomi se označavaju kao „sindrom iks“. Postoji uzajamna veza između specifične težine tela i debljine kožnog nabora, tako da se na osnovu specifične težine tela može izračunati procenat masti u telu. Zbog toga, merenjem debljine kožnog nabora i potkožnog masnog tkiva, može se dobiti uvid o procentu masti u telu. Za merenje debljine potkožnog masnog [[Tkivo (biologija)|tkiva]] koristi se kaliper. Za rutinsko merenje se preporučuju sledeća četiri mesta: iznad bicepsa, tricepsa, ispod lopatice i iznad karlice sa desne strane. Vrednost zbira se unosi u tablice i čita procenat masti u telu. Nekada se koristila i formula po Demoleu, ali se ona smatra zastarelom i nepreciznom. == Uticaji na zdravlje == Prekomerna telesna [[Telesna težina|težina]] je povezana sa raznim [[bolest|oboljenjima]], naročito [[Kardiovaskularna bolest|kardiovaskularnim bolestima]], [[dijabetes melitus tip 2|dijabetes melitusom tip 2]], [[opstruktivna apneja tokom sna|opstruktivnom apnejom tokom sna]], određenim tipovima [[Rak (bolest)|raka]], [[artroza|artrozom]]<ref name=HaslamJames/> i [[Astma|astmom]].<ref name=HaslamJames/><ref name=Poulain/><ref>[http://www.medicalnewstoday.com/releases/24118.php Is obesity a risk factor for asthma]</ref> Kao rezultat, zaključeno je da gojaznost smanjuje [[očekivani životni vek]].<ref name=HaslamJames/> === Komplikacije bolesti === * Metaboličko-hormonalne komplikacije (šećerna bolest tip 2, insulinska rezistencija, dislipoproteinemija, hipertenzija), * Poremećaji na nivou cirkulišućih [[hormoni|hormona]] i drugih faktora (citokina, hormona rasta i dr), * Bolesti organskih sistema (cerebrovaskularna bolest, srčana insuficijencija, tromboembolijske komplikacije, hipoventilacioni sindrom, holeitijaza, masna infiltracija jetre, disfunkcije [[imunski sistem|imunološkog sistema]], bolesti kože), * Maligne bolesti, * Mehaničke komplikacije ([[artroza]], porast intraabdominalnog pritiska, lumbalni sindrom), * Hirurške komplikacije, * Psihosocijalne komplikacije ([[Stres (medicina)|stres]], [[Klinička depresija|depresija]], povećan rizik invaliditeta, komplikacije na radnom mestu). === Smrtnost === {{Double image|right|MenBMIMort.png|200|WomenBMIMort.png|200|alt=(Left) A graph showing how the risk of death varies with BMI. The lowest risk is found at a BMI of 20 to 25 and increases in both directions. (Right) A graph showing how the risk of death varies with BMI. The lowest risk is found at a BMI of 20 to 25 and increases in both directions.|Relative risk of death over 10 years for White men (left) and women (right) who have never smoked in the United States by BMI.<ref name=NEJM10>{{cite journal |author=Berrington de Gonzalez A |title=Body-Mass Index and Mortality among 1.46 Million White Adults |journal=N. Engl. J. Med. |volume=363 |issue=23 |pages=2211-9 |year=2010|month=December |pmid=21121834 |doi=10.1056/NEJMoa1000367 |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2010-12-02_363_23/page/2210|pmc=3066051 |author-separator=,|display-authors=3}}</ref>||}} Gojaznost je jedan od vodećih [[Spisak uzroka smrti koji se mogu sprečiti|uzroka smrti koji se mogu sprečiti]] širom sveta.<ref name=Barn1999/><ref>{{cite journal|author=Mokdad AH, Marks JS, Stroup DF, Gerberding JL |title=Actual causes of death in the United States, 2000|journal=JAMA |volume=291 |issue=10 |pages=1238-45 |year=2004|month=March |pmid=15010446 |doi=10.1001/jama.291.10.1238|url=http://www.csdp.org/research/1238.pdf|format=PDF}}</ref><ref name=Allison>{{cite journal |author=Allison DB, Fontaine KR, JoAnn E. Manson, Stevens J, VanItallie TB |title=Annual deaths attributable to obesity in the United States |journal=JAMA |volume=282 |issue=16 |pages=1530-8 |year=1999|month=October |pmid=10546692 |doi= 10.1001/jama.282.16.1530|url=http://jama.ama-assn.org/cgi/content/full/282/16/1530}}</ref> Velika američka i evropska istraživanja su zaključila da je rizik od smrtnosti najniži kod vrednosti ITM (BMI) od 20–25&nbsp;kg/m²<ref name=NEJM10/><ref name=Lancet2009>{{cite journal |author=Whitlock G |title=Body-mass index and cause-specific mortality in 900 000 adults: collaborative analyses of 57 prospective studies |journal=Lancet |volume=373 |issue=9669 |pages=1083-96 |year=2009|month=March |pmid=19299006 |doi=10.1016/S0140-6736(09)60318-4 |url= |pmc=2662372 |author-separator=,|author2=Lewington S |author3=Sherliker P |display-authors=3 |last4=Sherliker |first4=P |last5=Clarke |first5=R|last6=Emberson |first6=J |last7=Halsey |first7=J |last8=Qizilbash |first8=N |last9=Collins |first9=R}}</ref> kod nepušača i od 24–27&nbsp;kg/m² kod pušača, tako da se rizik povećava kod promena u bilo kom pravcu.<ref>{{cite journal |author=Calle EE, Thun MJ, Petrelli JM, Rodriguez C, Heath CW |title=Body-mass index and mortality in a prospective cohort of U.S. adults |journal=N. Engl. J. Med. |volume=341 |issue=15 |pages=1097-105|year=1999|month=October |pmid=10511607 |doi= 10.1056/NEJM199910073411501|url=http://content.nejm.org/cgi/content/full/341/15/1097}}</ref><ref name=Euro2008>{{cite journal |author=Pischon T |title=General and abdominal adiposity and risk of death in Europe |journal=N. Engl. J. Med.|volume=359 |issue=20 |pages=2105-20 |year=2008|month=November |pmid=19005195 |doi=10.1056/NEJMoa0801891 |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2008-11-13_359_20/page/2104|author-separator=, |author2=Boeing H |author3=Hoffmann K |display-authors=3 |last4=Bergmann |first4=M. |last5=Schulze|first5=M.B. |last6=Overvad |first6=K. |last7=Van Der Schouw |first7=Y.T. |last8=Spencer |first8=E. |last9=Moons|first9=K.G.M.}}</ref> ITM (BMI) iznad 32 je povezan sa dvostrukim [[Stopa smrtnosti|mortalitetom]] kod žena u 16-godišnjem periodu.<ref>{{cite journal |author=Manson JE |title=Body weight and mortality among women |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_the-new-england-journal-of-medicine_1995-09-14_333_11/page/n57 |journal=N. Engl. J. Med.|volume=333 |issue=11 |pages=677-85 |year=1995|pmid=7637744| doi = 10.1056/NEJM199509143331101 |author-separator=,|author2=Willett WC |author3=Stampfer MJ |display-authors=3 |last4=Colditz |first4=Graham A. |last5=Hunter|first5=David J. |last6=Hankinson |first6=Susan E. |last7=Hennekens |first7=Charles H. |last8=Speizer |first8=Frank E.}}</ref> U Sjedinjenim Državama se procenjuje da gojaznost izaziva od 111.909 do 365.000 smrti godišnje.,<ref name=Allison/><ref name="automatski generisano1">{{cite journal |author=Haslam DW, James WP |title=Obesity |journal=Lancet |volume=366 |issue=9492|pages=1197-209 |year=2005|pmid=16198769 |doi=10.1016/S0140-6736(05)67483-1}}</ref> dok se 1 milion (7,7%) smrti u Evropi povezuje sa prekomernom težinom..<ref name=EuroG2008/><ref name=Euro2007>{{cite journal|author=Fried M |title=Inter-disciplinary European guidelines on surgery of severe obesity |journal=Int J Obes (Lond)|volume=31 |issue=4 |pages=569-77 |year=2007|month=April |pmid=17325689 |doi=10.1038/sj.ijo.0803560 |url=|author-separator=, |author2=Hainer V |author3=Basdevant A |display-authors=3 |last4=Buchwald |first4=H |last5=Deitel|first5=M |last6=Finer |first6=N |last7=Greve |first7=J W M |last8=Horber |first8=F |last9=Mathus-Vliegen|first9=E}}</ref> U proseku, gojaznost smanjuje očekivani životni vek od šest do sedam&nbsp;godina:<ref name=HaslamJames/><ref>{{cite journal |author=Peeters A, Barendregt JJ, Willekens F, Mackenbach JP, Al Mamun A, Bonneux L |title=Obesity in adulthood and its consequences for life expectancy: A life-table analysis |journal=Ann. Intern. Med. |volume=138 |issue=1 |pages=24-32 |year=2003|month=January |pmid=12513041 |doi=|url=http://www.annals.org/cgi/reprint/138/1/24 | format=PDF |last7=Nedcom}}</ref> ITM (BMI) od 30–35 smanjuje očekivani životni vek za dve do četiri&nbsp;godine,<ref name=Lancet2009/> dok teška gojaznost (ITM (BMI)&nbsp;>&nbsp;40) smanjuje očekivani životni vek za do 10&nbsp;godina.<ref name=Lancet2009/> === Morbiditet === {{Main|Morbiditet vezan za gojaznost}} Gojaznost povećava rizik od mnogih fizičkih i mentalnih stanja. Ovi komorbiditeti se najjednostavnije prikazuju na [[metabolički sindrom|metaboličkom sindromu]],<ref name=HaslamJames/> kombinaciji medicinskih poremećaja koji uključuju: [[dijabetes melitus tip 2]], [[Hipertenzija|visok krvni pritisak]], [[hiperholesterolemija|visok nivo holesterola u krvi]], i[[hipertrigliceridemija|visok nivo triglicerida]].<ref>{{cite journal |author=Grundy SM |title=Obesity, metabolic syndrome, and cardiovascular disease |journal=J. Clin. Endocrinol. Metab. |volume=89 |issue=6 |pages=2595-600|year=2004|pmid=15181029 |doi=10.1210/jc.2004-0372}}</ref> Komplikacije su ili direktno izazvane gojaznošću ili indirektno putem mehanizama koji imaju zajednički uzročnik, kao što je loš način ishrane ili [[sedentarni način života]]. Jačina veze između gojaznosti i specifičnih stanja varira. Jedna od najjačih veza je sa [[dijabetes tipa 2|dijabetesom tipa 2]]. Prekomerna telesna mast je osnovni uzročnik 64% slučajeva dijabetesa kod muškaraca i 77% slučajeva kod žena.<ref>Seidell 2005 p.9</ref> Posledice po zdravlje se svrstavaju u dve široke kategorije: one koje se mogu pripisati uticaju povećane masne mase (kao što su [[artroza|osteoartritis]], [[opstruktivna apneja u spavanju]], društvena stigmatizacija) i one koje su uzrokovane povećanim brojem [[Adipocit|masnih ćelija]] ([[šećerna bolest|dijabetes]], [[Rak (bolest)|rak]], [[Kardiovaskularna bolest|kardiovaskularna oboljenja]], [[nealkoholna masna bolest jetre]]).<ref name=HaslamJames/><ref name=Bray2004>{{cite journal |author=Bray GA |title=Medical consequences of obesity |journal=J. Clin. Endocrinol. Metab. |volume=89 |issue=6 |pages=2583-9 |year=2004|pmid=15181027|doi=10.1210/jc.2004-0535}}</ref> Povećanje telesne masti menjaju osetljivost tela na insulin, što potencijalno vodi ka [[insulinska rezistencija|insulinskoj rezistenciji]]. Povišena masnoća takođe stvara i [[zapaljenje|pro-zapaljensko stanje]],<ref>{{cite journal|author=Shoelson SE, Herrero L, Naaz A |title=Obesity, inflammation, and insulin resistance |url=https://archive.org/details/sim_gastroenterology_2007-05_132_6/page/2169 |journal=Gastroenterology|volume=132 |issue=6 |pages=2169-80 |year=2007|month=May |pmid=17498510|doi=10.1053/j.gastro.2007.03.059}}</ref><ref>{{cite journal |author=Shoelson SE, Lee J, Goldfine AB|title=Inflammation and insulin resistance |journal=J. Clin. Invest. |volume=116 |issue=7 |pages=1793-801 |year=2006|month=July |pmid=16823477 |pmc=1483173 |doi=10.1172/JCI29069 |url=http://www.jci.org/articles/view/29069}}</ref> i [[tromboza|protrombotičko]] stanje.<ref name=Bray2004/><ref>{{cite journal |author=Dentali F, Squizzato A, Ageno W|title=The metabolic syndrome as a risk factor for venous and arterial thrombosis |journal=Semin. Thromb. Hemost.|volume=35 |issue=5 |pages=451-7 |year=2009|month=July |pmid=19739035 |doi=10.1055/s-0029-1234140}}</ref> {| class="wikitable" |- ! Polje medicine ! Stanje ! Polje medicine ! Stanje |- <!--Alphabetized-->|width=10%| [[Kardiologija]] | * [[koronarna arterijska bolest|ishemijska bolest srca]]:<ref name=Yusuf2004>{{cite journal | author=Yusuf S, Hawken S, Ounpuu S, Dans T, Avezum A, Lanas F, McQueen M, Budaj A, Pais P, Varigos J, Lisheng L, INTERHEART Study Investigators. | title=Effect of potentially modifiable risk factors associated with myocardial infarction in 52 countries (the INTERHEART study): Case-control study|journal=Lancet | year=2004| pages=937-52 | volume=364 | pmid=15364185 |doi=10.1016/S0140-6736(04)17018-9 | issue=9438}}</ref> [[Angina pektoris|angina]] i [[srčani udar|infarkt miokarda]] * [[Zatajenje srca|kongestivna srčana slabost]]<ref name=HaslamJames/> * [[Hipertenzija|visok krvni pritisak]]<ref name=HaslamJames/> * [[dislipidemija|abnormalni nivoi holesterola]]<ref name=HaslamJames/> * [[duboka venska tromboza]] i [[plućna embolija]]<ref>{{cite journal |author=Darvall KA, Sam RC, Silverman SH, Bradbury AW, Adam DJ |title=Obesity and thrombosis |journal=Eur J Vasc Endovasc Surg |volume=33 |issue=2 |pages=223-33|year=2007|month=February |pmid=17185009 |doi=10.1016/j.ejvs.2006.10.006}}</ref> | <!--Alphabetized-->[[Dermatologija]] | * [[strije]]<ref name=derm2007/> * [[akantoza (acanthosis nigricans)]]<ref name=derm2007>{{cite journal |author=Yosipovitch G, DeVore A, Dawn A |title=Obesity and the skin: skin physiology and skin manifestations of obesity |journal=J. Am. Acad. Dermatol. |volume=56 |issue=6|pages=901-16; quiz 917–20 |year=2007|month=June |pmid=17504714 |doi=10.1016/j.jaad.2006.12.004 |url=}}</ref> * [[limfedem]]<ref name=derm2007/> * [[Flegmona|celulitis]]<ref name=derm2007/> * [[hirzutizam]]<ref name=derm2007/> * [[intertrigo]]<ref>{{cite journal |author=Hahler B |title=An overview of dermatological conditions commonly associated with the obese patient |journal=Ostomy Wound Manage |volume=52 |issue=6 |pages=34-6, 38, 40 passim|year=2006|month=June |pmid=16799182 |doi= |url=}}</ref> |- | <!--Alphabetized-->[[Endokrinologija]] i [[Reproduktivna medicina]] | * [[Šećerna bolest|dijabetes melitus]]<ref name=HaslamJames/> * [[sindrom policističnih jajnika]]<ref name=HaslamJames/> * [[menstruacija|menstrualni]] poremećaji<ref name=HaslamJames/> * [[Neplodnost|infertilitet]]<ref name=HaslamJames/><ref name=OBGYN2008>{{cite journal |author=Arendas K, Qiu Q, Gruslin A|title=Obesity in pregnancy: pre-conceptional to postpartum consequences |journal=J Obstet Gynaecol Can |volume=30|issue=6 |pages=477-88 |year=2008|month=June |pmid=18611299 |doi= |url=}}</ref> * [[Gojaznost tokom trudnoće|komplikacije tokom trudnoće]]<ref name=HaslamJames/><ref name=OBGYN2008/> * [[Malformacija|defekti na rođenju (kongenitalne anomalije)]]<ref name=HaslamJames/> * [[Mrtvorođenost|intrauterina smrt ploda]]<ref name=OBGYN2008/> | <!--Alphabetized-->[[Sistem organa za varenje|Gastrointestilno]] | * [[gastroezofagealna refluksna bolest]]<ref name=HaslamJames/><ref name=GERD2008>{{cite journal |author=Anand G, Katz PO |title=Gastroesophageal reflux disease and obesity |journal=Rev Gastroenterol Disord |volume=8 |issue=4 |pages=233-9 |year=2008 |pmid=19107097 |doi= |url=http://www.medreviews.com/pubmed.cfm?j=3&v=8&i=4&p=233 |access-date=2015-04-15 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918092414/http://www.medreviews.com/pubmed.cfm?j=3&v=8&i=4&p=233 |dead-url=yes }}</ref> * [[nealkoholna masna bolest jetre|masna jetra]]<ref name=HaslamJames/> * [[holelitijaza]] (kamen u žučnoj kesi)<ref name=HaslamJames/> |- | <!--Alphabetized-->[[Neurologija]] | style="width:40%;"| * [[moždani udar]]<ref name=HaslamJames/> * [[meralgia paresthetica]]<ref>{{cite journal |author=Harney D, Patijn J |title=Meralgia paresthetica: diagnosis and management strategies |journal=Pain Med |volume=8 |issue=8 |pages=669-77 |year=2007|pmid=18028045|doi=10.1111/j.1526-4637.2006.00227.x |url=}}</ref> * [[migrena]]<ref>{{cite journal |author=Bigal ME, Lipton RB |title=Obesity and chronic daily headache |journal=Curr Pain Headache Rep |volume=12 |issue=1 |pages=56-61 |year=2008|month=January |pmid=18417025 |doi= 10.1007/s11916-008-0011-8|url=}}</ref> * [[sindrom karpalnog tunela]]<ref>{{cite journal |author=Sharifi-Mollayousefi A |title=Assessment of body mass index and hand anthropometric measurements as independent risk factors for carpal tunnel syndrome |journal=Folia Morphol. (Warsz)|volume=67 |issue=1 |pages=36-42 |year=2008|month=February |pmid=18335412 |doi= |url= |author-separator=,|author2=Yazdchi-Marandi M |author3=Ayramlou H |display-authors=3 |last4=Heidari |first4=P |last5=Salavati |first5=A|last6=Zarrintan |first6=S |last7=Sharifi-Mollayousefi |first7=A}}</ref> * [[demencija]]<ref>{{cite journal |author=Beydoun MA, Beydoun HA, Wang Y |title=Obesity and central obesity as risk factors for incident dementia and its subtypes: A systematic review and meta-analysis |journal=Obes Rev |volume=9|issue=3 |pages=204-18 |year=2008|month=May |pmid=18331422 |doi=10.1111/j.1467-789X.2008.00473.x}}</ref> * [[idiopatska intrakranijalna hipertenzija]]<ref>{{cite journal |author=Wall M |title=Idiopathic intracranial hypertension (pseudotumor cerebri) |journal=Curr Neurol Neurosci Rep |volume=8 |issue=2 |pages=87-93 |year=2008|month=March |pmid=18460275 |doi= 10.1007/s11910-008-0015-0|url=}}</ref> * [[multipla skleroza]]<ref>{{cite journal | last1 = Munger | first1 = KL | last2 = Chitnis | first2 = T | last3 = Ascherio | first3 = A. | author-separator =, | author-name-separator= |year= 2009 | title = Body size and risk of MS in two cohorts of US women | url =https://archive.org/details/sim_neurology_2009-11-10_73_19/page/1542| journal = Neurology | volume = 73 | issue = 19|pages=1543-50 | doi = 10.1212/WNL.0b013e3181c0d6e0 | pmc = 2777074 | pmid = 19901245 }}</ref> | <!--Alphabetized-->[[Onkologija]]<ref>{{cite journal |author=Calle EE, Rodriguez C, Walker-Thurmond K, Thun MJ|title=Overweight, obesity, and mortality from cancer in a prospectively studied cohort of U.S. adults |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2003-04-24_348_17/page/1624|journal=N. Engl. J. Med. |volume=348 |issue=17 |pages=1625-38 |year=2003|month=April |pmid=12711737|doi=10.1056/NEJMoa021423}}</ref> | * [[rak dojke|dojka]], [[rak jajnika|ovarijalni]] * [[rak jednjaka|ezofagusni]], [[rak debelog creva|kolorektalni]] * [[hepatocelularni karcinom|jetra]], [[rak gušterače|pankreas]] * [[rak žučne kese|žučna kesa]], [[rak želuca|želudac]] * [[rak endometrijuma|endometrijum]], [[rak grlića materice|cervikalni]] * [[rak prostate|prostata]], [[karcinom bubrežnih ćelija|bubreg]] * [[Non-Hočkin limfom]], [[multipli mijelom]] |- | style="width:10%;"| <!--Alphabetized-->[[Psihijatrija]] | style="width:40%;"| * [[klinička depresija|depresija]] kod žena<ref name=HaslamJames/> * društvena [[stigmatizacija]]<ref name=HaslamJames/> | <!--Alphabetized-->[[Pulmologija]] | * [[apneja u toku spavanja|opstruktivna apneja u snu]]<ref name=HaslamJames/><ref name=Poulain>{{cite journal |last=Poulain|first=M|title=The effect of obesity on chronic respiratory diseases: pathophysiology and therapeutic strategies |journal=CMAJ|volume=174 |issue=9 |pages=1293-9 |year=2006|month=April |pmid=16636330 |pmc=1435949 |doi=10.1503/cmaj.051299|url=http://www.cmaj.ca/cgi/content/full/174/9/1293 |author-separator=, |author2=Doucet M |last3=Major|first3=GC|display-authors=3 |last4=Drapeau |first4=V |last5=Sériès |first5=F |last6=Boulet |first6=LP |last7=Tremblay |first7=A|last8=Maltais |first8=F}}</ref> * [[sindrom hipoventilacije gojaznih]]<ref name=HaslamJames/><ref name=Poulain/> * [[astma]]<ref name=HaslamJames/><ref name=Poulain/> * povećan broj komplikacija tokom [[opšte anestezije]]<ref name=HaslamJames/><ref name=Anes2000/> |- | <!--Alphabetized-->[[Reumatologija]] i [[Ortopedija]] | * [[giht]]<ref>{{cite journal |author=Choi HK, Atkinson K, Karlson EW, Curhan G |title=Obesity, weight change, hypertension, diuretic use, and risk of gout in men: the health professionals follow-up study |journal=Arch. Intern. Med. |volume=165 |issue=7 |pages=742-8 |year=2005|month=April |pmid=15824292 |doi=10.1001/archinte.165.7.742 |url=}}</ref> * slaba pokretljivost<ref>{{cite journal |author=Tukker A, Visscher T, Picavet H |title=Overweight and health problems of the lower extremities: osteoarthritis, pain and disability |journal=Public Health Nutr |volume= 12|issue= 3|pages=1-10|year=2008|month=April |pmid=18426630 |doi=10.1017/S1368980008002103 |url=}}</ref> * osteoartritis<ref name=HaslamJames/> * [[bol u donjem delu leđa]]<ref>{{cite journal |author=Molenaar EA, Numans ME, van Ameijden EJ, Grobbee DE |title=[Considerable comorbidity in overweight adults: results from the Utrecht Health Project] |language=Dutch; Flemish |journal=Ned Tijdschr Geneeskd |volume=152 |issue=45 |pages=2457-63 |year=2008|month=November |pmid=19051798 |doi= |url=}}</ref> | <!--Alphabetized-->[[Urologija]] i [[Nefrologija]] | * [[Impotencija|erektilna disfunkcija]]<ref>{{cite journal |author=Esposito K, Giugliano F, Di Palo C, Giugliano G, Marfella R, D'Andrea F, D'Armiento M, Giugliano D |title=Effect of lifestyle changes on erectile dysfunction in obese men: A randomized controlled trial |journal=JAMA |volume=291 |issue=24 |pages=2978-84 |year=2004|pmid=15213209|doi=10.1001/jama.291.24.2978}}</ref> * [[urinarna inkontinencija]]<ref>{{cite journal |author=Hunskaar S |title=A systematic review of overweight and obesity as risk factors and targets for clinical intervention for urinary incontinence in women |journal=Neurourol. Urodyn.|volume=27 |issue=8 |pages=749-57 |year=2008|pmid=18951445 |doi=10.1002/nau.20635 |url=}}</ref> * [[hronična bubrežna insuficijencija]]<ref>{{cite journal |author=Ejerblad E, Fored CM, Lindblad P, Fryzek J, McLaughlin JK, Nyrén O |title=Obesity and risk for chronic renal failure |journal=J. Am. Soc. Nephrol. |volume=17 |issue=6 |pages=1695-702|year=2006|pmid=16641153 |doi=10.1681/ASN.2005060638}}</ref> * [[hipogonadizam]]<ref>{{cite journal |author=Makhsida N, Shah J, Yan G, Fisch H, Shabsigh R |title=Hypogonadism and metabolic syndrome: Implications for testosterone therapy |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-urology_2005-09_174_3/page/827 |journal=J. Urol. |volume=174 |issue=3 |pages=827-34|year=2005|month=September |pmid=16093964 |doi=10.1097/01.ju.0000169490.78443.59}}</ref> * [[uvučeni penis]]<ref name="pmid19935302">{{cite journal |author=Pestana IA, Greenfield JM, Walsh M, Donatucci CF, Erdmann D |title=Management of "buried" penis in adulthood: an overview |journal=Plast. Reconstr. Surg. |volume=124|issue=4 |pages=1186-95 |year=2009|month=October |pmid=19935302 |doi=10.1097/PRS.0b013e3181b5a37f}}</ref> |} === Paradoks gojaznosti === {{See also|Paradoks gojaznosti}} Iako su kod opšte populacije negativne posledice debljine po zdravlje praćene veoma očiglednim dokazima, čini se da dolazi do poboljšanja zdravstvenih rezultata kod određenih podgrupa sa povišenim ITM, što je fenomen poznat kao paradoks gojaznosti.<ref name=Schmidt2007>{{cite journal |author=Schmidt DS, Salahudeen AK |title=Obesity-survival paradox-still a controversy? |journal=Semin Dial |volume=20 |issue=6 |pages=486-92 |year=2007|pmid=17991192|doi=10.1111/j.1525-139X.2007.00349.x}}</ref> Ovaj paradoks je prvi put opisan 1999. godine kod osoba sa prekomernom težinom i gojaznih koji su bili podvrgnuti hemodijalizi,<ref name=Schmidt2007/> a potom i kod osoba sa [[Zatajenje srca|srčanom slabošću]] i [[Periferna vaskularna bolest|perifernom arterijskom bolešću]] (PAB).<ref name=paradox2003>{{cite journal |author=|title=Behavioral counseling in primary care to promote a healthy diet: recommendations and rationale |url=https://archive.org/details/sim_american-family-physician_2003-06-15_67_12/page/2572|journal=Am Fam Physician |volume=67 |issue=12 |pages=2573-6 |year=2003|month=June |pmid=12825847 |doi= |author1= U.S. Preventive Services Task Force }}</ref> Osobe sa srčanom slabošću, čiji je ITM bio između 30,0 i 34,9, imale su niži stepen mortaliteta od onih sa normalnom težinom. Ovo se pripisuje činjenici da ljudi često gube na težini kad im bolest uznapreduje.<ref>{{cite journal |author=Habbu A, Lakkis NM, Dokainish H |title=The obesity paradox: Fact or fiction?|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-cardiology_2006-10-01_98_7/page/944 |journal=Am. J. Cardiol. |volume=98 |issue=7 |pages=944-8 |year=2006|month=October |pmid=16996880|doi=10.1016/j.amjcard.2006.04.039}}</ref> Slična su zapažanja i kod nekih drugih oboljenja srca. Kod ljudi sa gojaznošću tipa 1 i oboljenjem srca nije veća stopa daljeg razvoja srčanih problema nego kod onih sa normalnom težinom koji takođe imaju obolljenje srca. Međutim, kod osoba sa većim stepenom gojaznosti povećan je rizik od daljeg razvoja bolesti.<ref>{{cite journal |author=Romero-Corral A |title=Association of bodyweight with total mortality and with cardiovascular events in coronary artery disease: A systematic review of cohort studies |journal=Lancet |volume=368|issue=9536 |pages=666-78 |year=2006|pmid=16920472 |doi=10.1016/S0140-6736(06)69251-9 |author-separator=,|author2=Montori VM |author3=Somers VK |display-authors=3 |last4=Korinek |first4=Josef |last5=Thomas |first5=Randal J|last6=Allison |first6=Thomas G |last7=Mookadam |first7=Farouk |last8=Lopez-Jimenez|first8=Francisco}}</ref><ref>{{cite journal |author=Oreopoulos A, Padwal R, Kalantar-Zadeh K, Fonarow GC, Norris CM, McAlister FA |title=Body mass index and mortality in heart failure: A meta-analysis |journal=Am. Heart J. |volume=156|issue=1 |pages=13-22 |year=2008|month=July |pmid=18585492 |doi=10.1016/j.ahj.2008.02.014 |url=https://archive.org/details/sim_american-heart-journal_2008-07_156_1/page/13}}</ref> Čak ni posle [[Hronična opstruktivna bolest pluća|bajpas operacije srca]], ne primećuje se povećanje mortaliteta kod onih sa prekomernom težinom i gojaznošću.<ref>{{cite journal |author=Oreopoulos A, Padwal R, Norris CM, Mullen JC, Pretorius V, Kalantar-Zadeh K|title=Effect of obesity on short- and long-term mortality postcoronary revascularization: A meta-analysis|journal=Obesity (Silver Spring) |volume=16 |issue=2 |pages=442-50 |year=2008|month=February |pmid=18239657|doi=10.1038/oby.2007.36}}</ref> Prema jednoj studiji poboljšano preživljavanje bi se moglo objasniti agresivnijom terapijom koja se gojaznim osobama daje posle intervencije na srcu.<ref>{{cite journal| author=Diercks DB | title=The obesity paradox in non-ST-segment elevation acute coronary syndromes: Results from the Can Rapid risk stratification of Unstable angina patients Suppress ADverse outcomes with Early implementation of the American College of Cardiology/American Heart Association Guidelines Quality Improvement Initiative | url=https://archive.org/details/sim_american-heart-journal_2006-07_152_1/page/140 | journal=Am Heart J | year=2006| month=July | volume=152 |issue=1 | pages=140-8 | pmid=16824844 | doi=10.1016/j.ahj.2005.09.024| author-separator=,| author2=Roe MT|last3=Mulgund|first3=J| display-authors=3| last4=Pollack| first4=Charles V.| last5=Kirk| first5=J. Douglas| last6=Gibler|first6=W. Brian| last7=Ohman| first7=E. Magnus| last8=Smith| first8=Sidney C.| last9=Boden| first9=William E.}}</ref> Prema drugoj studiji, ukoliko se uzme u obzir [[hronična opstruktivna bolest pluća]] (HOBP) kod onih sa PAB, prednost od gojaznosti više ne postoji.<ref name=paradox2003/> == Etiologija == Danas se smatra da gojaznost nastaje kao posledica dejstva više različitih faktora (naslednih osobina, psiholoških, kulturoloških, socijalnih, metaboličkih, fizioloških i patofizioloških), tj. da je gojaznost multikauzalno [[bolest|oboljenje]] koje najčešće nastaje kao posledica interakcije [[genotip]]a (genetičkih odlika individue) i faktora spoljne sredine. Na individualnom nivou, kombinacija prekomernog unosa [[energija iz hrane|energije iz hrane]] i pomanjkanje [[fizička aktivnost|fizičke aktivnosti]] se smatra objašnjenjem većine slučajeva gojaznosti.<ref name=CADG2006/> Jedan ograničen broj slučajeva je prvenstveno posledica genetike, medicinskih razloga ili neke psihijatrijske bolesti.<ref>{{cite journal |author=Bleich S, Cutler D, Murray C, Adams A |title=Why is the developed world obese? |journal=Annu Rev Public Health |volume=29 |pages=273-95 |year=2008|pmid=18173389|doi=10.1146/annurev.publhealth.29.020907.090954}}</ref> Nasuprot tome, čini se da je porast stope gojaznosti na društvenom nivou posledica lako dostupne i ukusne hrane,<ref>{{cite journal |author=Drewnowski A, Specter SE|title=Poverty and obesity: the role of energy density and energy costs |journal=Am. J. Clin. Nutr. |volume=79 |issue=1|pages=6-16 |year=2004|month=January |pmid=14684391 |doi= |url=http://www.ajcn.org/cgi/content/full/79/1/6}}</ref> povećane zavisnosti od automobila i automatizovane proizvodnje.<ref>{{cite journal |author=Nestle M, Jacobson MF|title=Halting the obesity epidemic: a public health policy approach |journal=Public Health Rep |volume=115 |issue=1|pages=12-24 |year=2000|pmid=10968581 |pmc=1308552 |doi= 10.1093/phr/115.1.12|url=}}</ref><ref name=James2008>{{cite journal |author=James WP |title=The fundamental drivers of the obesity epidemic |journal=Obes Rev |volume=9 |issue= Suppl 1 |pages=6-13 |year=2008|month=March |pmid=18307693 |doi=10.1111/j.1467-789X.2007.00432.x}}</ref> Jedno istraživanje iz [[2006]]. godine otkrilo je deset drugih mogućih činioca koji doprinose skorašnjem porastu gojaznosti: (1) nedovoljno spavanje, (2) [[endokrini disruptor]]i ([[zagađivač]]i životne sredine koji utiču na metabolizam lipida), (3) smanjena varijabilnost temperature sredine, (4) povećana stopa [[Pušenje duvana|pušenja]], jer pušenje smanjuje apetit, (5) povećana upotreba lekova koji mogu da dovedu do povećanja težine (npr, [[atipični antipsihotici]]), (6) proporcionalni porast etničkih i starosnih grupa koje imaju tendenciju da imaju veću težinu, (7) trudnoća u poznim godinama (koja bi mogla da dovede do toga da deca budu podložna gojaznosti), (8) [[Epigenetika|epigenetički]] faktori rizika koji se prenose generacijski, (9) [[prirodna selekcija]] za viši ITM i (10) [[asortativno ukrštanje]] koje dovodi do povećanja koncentracije faktora rizika od gojaznosti (ovo bi povećalo broj gojaznih ljudi povećanjem variranja stanovništva po težini).<ref name="pmid16801930">{{cite journal|author=Keith SW |title=Putative contributors to the secular increase in obesity: Exploring the roads less traveled|journal=Int J Obes (Lond) |volume=30 |issue=11 |pages=1585-94 |year=2006|pmid=16801930 |doi=10.1038/sj.ijo.0803326|url=http://www.nature.com/ijo/journal/v30/n11/full/0803326a.html |author-separator=, |last2=Redden|first2=DT|author3=Katzmarzyk PT |display-authors=3 |last4=Boggiano |first4=M M |last5=Hanlon |first5=E C |last6=Benca |first6=R M |last7=Ruden |first7=D |last8=Pietrobelli |first8=A |last9=Barger |first9=J L}}</ref> Mada postoje značajni dokazi koji podržavaju uticaj ovih mehanizama na povećanu prevalencu gojaznosti, još uvek su nedovoljno ubedljivi, i autori kažu da su oni verovatno od manjeg uticaja nego oni navedeni u prethodnom pasusu. === Način ishrane === {{Main|Dijeta i gojaznost}} {{Double image|right|World map of Energy consumption 1961,2.svg|200|World map of Energy consumption 2001-2003.svg|200|alt=(Left) A world map with countries colored to reflect the food energy consumption of their people in 1961. North America, Europe, and Australia have relatively high intake, while Africa and Asia consume much less.(Right) A world map with countries colored to reflect the food energy consumption of their people in 2001–2003. Consumption in North America, Europe, and Australia has increased with respect to previous levels in 1971. Food consumption has also increased substantially in many parts of Asia. However, food consumption in Africa remains low.|Mapa dostupnosti energije iz hrane po osobi na dan 1961. (levo) i 2001-2003. godine (desno) u kcal/po osobi/na dan.<ref name=Earth09/> {{Multicol}} {{legend|#b3b3b3|no data}} {{legend|#ffff65|<1600}} {{legend|#fff200|1600–1800}} {{legend|#ffdc00|1800–2000}} {{legend|#ffc600|2000–2200}} {{legend|#ffb000|2200–2400}} {{legend|#ff9a00|2400–2600}} {{Multicol-break}} {{legend|#ff8400|2600–2800}} {{legend|#ff6e00|2800–3000}} {{legend|#ff5800|3000–3200}} {{legend|#ff4200|3200–3400}} {{legend|#ff2c00|3400–3600}} {{legend|#cb0000|>3600}} {{Multicol-end}} ||}} [[Datoteka:World Per Person Energy Consumption.png|thumb|alt=Grafik pokazuje postepeni porast globalne potrošnje energije iz hrane po osobi na dan između 1961. i 2002. godine |Prosečna potrošnja energije po glavi stanovnika u svetu od 1961. do 2002.<ref name=Earth09>{{cite web |url=http://earthtrends.wri.org/searchable_db/index.php?theme=8&variable_ID=212&action=select_countries |title=EarthTrends: Nutrition: Calorie supply per capita |work=World Resources Institute |accessdate=Oct. 18, 2009}}</ref>]] [[Zalihe hrane izražene kroz energiju]] po glavi stanovnika primetno variraju između različitih regiona i zemalja. Takođe se značajno menjaju vremenom.<ref name=Earth09/> Od ranih 1970-ih do kasnih 1990-ih prosečan broj kalorija dostupnih po osobi na dan (količina kupljene hrane) narasla je u svim delovima sveta izuzev u Istočnoj Evropi. Sjedinjene Države imale su najveću vrednost dostupnosti sa 3654&nbsp;kalorija po osobi 1996. godine.<ref name=Earth09/> Ova vrednost je narasla 2003. godine do 3754 kalorije.<ref name=Earth09/> Krajem 1990-ih Evropljani su imali 3394&nbsp;kalorije po osobi, u oblastima koje su u razvoju u Aziji bilo je 2648&nbsp;kalorija po osobi, a u Podsaharskoj Africi ljudi su imali 2176&nbsp;kalorija po osobi.<ref name=Earth09/><ref>{{cite web |url=http://www.scribd.com/doc/1470965/USDA-frsept99b|title=USDA: frsept99b |work= United States Department of Agriculture |accessdate = 10. 1. 2009.}}</ref> Ustanovljeno je da je ukupna potrošnja kalorija povezana sa gojaznošću.<ref>{{cite web|url=http://www.statcan.gc.ca/pub/82-003-x/2009004/article/10933-eng.htm |title=Diet composition and obesity among Canadian adults |work=Statistics Canada |accessdate=}}</ref> Naširoko rasprostranjene [[Ishrana#Saveti i smernice|prehrambene smernice]]<ref>{{cite web |author=National Control for Health Statistics | title=Nutrition For Everyone | publisher=Centers for Disease Control and Prevention | url=http://www.cdc.gov/nccdphp/dnpa/nutrition/nutrition_for_everyone | accessdate = 9. 7. 2008.}}</ref> nisu se mnogo bavile problemom prejedanja i loše izabranog načina ishrane.<ref>{{cite journal |author=Marantz PR, Bird ED, Alderman MH |title=A call for higher standards of evidence for dietary guidelines |journal=Am J Prev Med|volume=34 |issue=3 |pages=234-40 |year=2008|month=March |pmid=18312812 |doi=10.1016/j.amepre.2007.11.017|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-preventive-medicine_2008-03_34_3/page/234}}</ref> Od 1971. do 2000. godine stopa gojaznosti u Sjedinjenim Državama je porasla sa 14,5% na 30,9%.<ref name=Flegal2002>{{cite journal | author=Flegal KM, Carroll MD, Ogden CL, Johnson CL | title=Prevalence and trends in obesity among US adults, 1999–2000 | journal=JAMA | year=2002| month=October | volume=288| pages=1723-1727 |url=http://jama.ama-assn.org/cgi/content/full/288/14/1723 | doi=10.1001/jama.288.14.1723 | pmid=12365955 |issue=14}}</ref> U tom istom periodu došlo je do povećanja prosečne količine konzumirane energije. Kod žena, prosečno povećanje je iznosilo 335&nbsp;kalorija na dan (1542&nbsp;kalorije 1971. i 1877&nbsp;kalorija 2004. godine), dok je kod muškaraca prosečan porast bio 168&nbsp;kalorija na dan (2450&nbsp;kalorija 1971. i 2618&nbsp;kalorija 2004. godine). Ova dodatna energija je većim delom potekla od povećanog konzumiranja ugljenih hidrata, a ne od konzumiranja masti.<ref>{{cite journal | author=Wright JD, Kennedy-Stephenson J, Wang CY, McDowell MA, Johnson CL |title=Trends in intake of energy and macronutrients—United States, 1971–2000 | journal=MMWR Morb Mortal Wkly Rep |year=2004| month=February | volume=53 | issue=4 | pages=80-2 |url=http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5304a3.htm | pmid=14762332}}</ref> Primarni izvori ovih dodatnih ugljenih hidrata su zaslađeni napici, koji danas čine skoro 25 posto dnevnog energetskog unosa kod mlađih odraslih osoba u Americi,<ref name=Caballero>{{cite journal |author=Caballero B |title=The global epidemic of obesity: An overview|journal=Epidemiol Rev |volume=29 |issue= |pages=1-5 |year=2007|pmid=17569676 |doi=10.1093/epirev/mxm012 |url=}}</ref> i čips.<ref>{{cite journal|last=Mozaffarian|first=D|coauthors=Hao, T, Rimm, EB, Willett, WC, Hu, FB|title=Changes in Diet and Lifestyle and Long-Term Weight Gain in Women and Men|journal=The New England Journal of Medicine|date=2011-06-23 |volume=364|issue=25|pmid=21696306|doi=10.1056/NEJMoa1014296|pmc=3151731|pages=2392-404}}</ref> Smatra se da konzumiranje zaslađenih pića doprinosi porastu stope gojaznosti.<ref>{{cite journal |author=Malik VS, Schulze MB, Hu FB |title=Intake of sugar-sweetened beverages and weight gain: a systematic review |journal=Am. J. Clin. Nutr. |volume=84 |issue=2 |pages=274-88 |year=2006|month=August |pmid=16895873 |doi=|url=http://www.ajcn.org/cgi/content/full/84/2/274 |pmc=3210834}}</ref><ref>{{cite journal |author=Olsen Nj, Heitmann BL |title=Intake of calorically sweetened beverages and obesity |journal=Obes Rev |volume=10 |issue=1 |pages=68-75|year=2009|month=January |pmid=18764885 |doi=10.1111/j.1467-789X.2008.00523.x |url=}}</ref> Kako društva postaju sve zavisnija od [[energetska vrednost hrane|velike energetske vrednosti]], velikih porcija i obroka brze hrane, povezanost između konzumiranja brze hrane i gojaznosti sve više zabrinjava.<ref>{{cite journal |last=Rosenheck|first=R|title=Fast food consumption and increased caloric intake: a systematic review of a trajectory towards weight gain and obesity risk |journal=Obes Rev |volume=9 |issue=6 |pages=535-47 |year=2008|month=November |pmid=18346099|doi=10.1111/j.1467-789X.2008.00477.x |url=}}</ref> U Sjedinjenim Državama, u periodu između 1977. i 1995. godine, konzumiranje obroka brze hrane se utrostručilo, a unos energetske vrednosti putem ovih obroka se učetvorostručio.<ref>{{Cite book |author=Lin BH, Guthrie J and Frazao E |editor=Frazão E |title=Agriculture Information Bulletin No. 750: America's Eating Habits: Changes and Consequences |url=http://www.ers.usda.gov/publications/aib750/ |year=1999 |publisher=US Department of Agriculture, Economic Research Service |location=Washington, DC |pages=213-239 |chapter=Nutrient contribution of food away from home |access-date=2015-04-15 |archive-date=2002-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20020611183104/http://www.ers.usda.gov/publications/aib750/ |deadurl=yes }}</ref> [[Agrarna politika]] i [[Zelena revolucija (poljoprivreda)|tehnike]] u Sjedinjenim Državama i Evropi doveli su do nižih cena hrane. U Sjedinjenim Državama, subvencionisanje kukuruza, soje, pšenice i pirinča posredstvom [[zakon o farmama|zakona o farmama]] (U.S. farm bill) učinilo je glavne izvore prerađene hrane jeftinim u poređenju sa voćem i povrćem.<ref>{{cite news|author=Pollan, Michael|title=You Are What You Grow|work=New York Times|url=http://www.nytimes.com/2007/04/22/magazine/22wwlnlede.t.html?ex=1186027200&en=bbe0f6a2c10e3b3c&ei=5070|date = 22. 4. 2007.|accessdate = 30. 7. 2007.}}</ref> Gojazne osobe stalno prijavljuju manje vrednosti svoje potrošnje hrane u poređenju sa osobama normalne težine.<ref>Kopelman and Caterson 2005:324.</ref> Ovo je podržano i testiranjima ljudi izvedenim u [[kalorimetarskoj]] prostoriji,<ref>{{cite web|title=Metabolism alone doesn't explain how thin people stay thin |publisher=The Medical Post|work=John Schieszer|format=registration required}}</ref> kao i direktnim posmatranjem. === Sedentarni način života === {{See also|Sedentarni način života}} [[Sedentarni način života]] igra važnu ulogu kod gojaznosti.<ref>Seidell 2005 p.10</ref> Širom sveta došlo je do velikog pomaka ka fizički manje zahtevnom radu,<ref name=WHO2009>{{cite web |url=http://www.who.int/dietphysicalactivity/publications/facts/obesity/en/ |title=WHO: Obesity and overweight |work=[[Svetska zdravstvena organizacija|World Health Organization]] |accessdate=10. 1. 2009. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081218104805/http://www.who.int/dietphysicalactivity/publications/facts/obesity/en/ |archivedate=2008-12-18 |deadurl=no }}</ref><ref name=WHOExercise>{{cite web|url=http://www.who.int/dietphysicalactivity/factsheet_inactivity/en/index.html |title=WHO &#124; Physical Inactivity: A Global Public Health Problem |work=[[Svetska zdravstvena organizacija|World Health Organization]] |accessdate = 22. 2. 2009.}}</ref><ref name=Ness2006>{{cite journal |author=Ness-Abramof R, Apovian CM |title=Diet modification for treatment and prevention of obesity |journal=Endocrine |volume=29 |issue=1 |pages=5-9 |year=2006|month=February |pmid=16622287|doi=10.1385/ENDO:29:1:135 |url=}}</ref> i trenutno najmanje 60% svetske populacije nedovoljno vežba.<ref name=WHOExercise/> Primarni uzrok ovoga je povećana upotreba mehanizovanog prevoza i preovlađivanje tehnologije koja smanjuje potrebu za radom u kući.<ref name=WHO2009/><ref name=WHOExercise/><ref name=Ness2006/> Kod dece dolazi do pada nivoa fizičke aktivnosti zbog manjka kretanja i fizičkog obrazovanja.<ref>{{cite journal |author=Salmon J, Timperio A |title=Prevalence, trends and environmental influences on child and youth physical activity |journal=Med Sport Sci |volume=50 |issue= |pages=183-99 |year=2007|pmid=17387258|doi=10.1159/000101391 |series=Medicine and Sport Science |isbn=978-3-318-01396-2 }}</ref> Svetski trendovi su manje jasni u pogledu [[fizička aktivnost|fizičke aktivnosti]] u aktivno slobodno vreme. [[Svetska zdravstvena organizacija]] ukazuje na činjenicu da ljudi širom sveta manje teže aktivnom bavljenju rekreacijom, dok je jedna studija iz Finske<ref>{{cite journal |author=Borodulin K, Laatikainen T, Juolevi A, Jousilahti P |title=Thirty-year trends of physical activity in relation to age, calendar time and birth cohort in Finnish adults |journal=Eur J Public Health |volume=18 |issue=3 |pages=339-44 |year=2008|month=June |pmid=17875578 |doi=10.1093/eurpub/ckm092 |url=}}</ref> otkrila povećanje, a studija iz Sjedinjenih Država opazila da nema značajnih promena u pogledu fizičke aktivnosti u slobodno vreme.<ref>{{cite journal |author=Brownson RC, Boehmer TK, Luke DA |title=Declining rates of physical activity in the United States: what are the contributors?|journal=Annu Rev Public Health |volume=26 |issue= |pages=421-43 |year=2005|pmid=15760296|doi=10.1146/annurev.publhealth.26.021304.144437 |url=}}</ref> I kod dece i kod odraslih postoji povezanost između vremena gledanja televizije i rizika od gojaznosti.<ref>{{cite journal |author=Gortmaker SL, Must A, Sobol AM, Peterson K, Colditz GA, Dietz WH |title=Television viewing as a cause of increasing obesity among children in the United States, 1986–1990 |journal=Arch Pediatr Adolesc Med |volume=150 |issue=4 |pages=356-62 |year=1996|month=April |pmid=8634729|doi=10.1001/archpedi.1996.02170290022003}}</ref><ref>{{cite journal |author=Vioque J, Torres A, Quiles J |title=Time spent watching television, sleep duration and obesity in adults living in Valencia, Spain |journal=Int. J. Obes. Relat. Metab. Disord. |volume=24 |issue=12 |pages=1683-8 |year=2000|month=December |pmid=11126224 |doi= 10.1038/sj.ijo.0801434|url=}}</ref><ref>{{cite journal |author=Tucker LA, Bagwell M |title=Television viewing and obesity in adult females |journal=Am J Public Health |volume=81 |issue=7 |pages=908-11 |year=1991|month=July|pmid=2053671 |pmc=1405200 |doi= 10.2105/AJPH.81.7.908|url=http://www.ajph.org/cgi/reprint/81/7/908 |format=PDF}}</ref> Jedno istraživanje je otkrilo da 63 od 73 studija (86%) pokazuje povećanje stope gojaznosti kod dece, sa povećanjem izloženosti medijima, pri čemu stopa raste proporcionalno vremenu provedenom u gledanju televizije.<ref>{{cite web |url=http://ipsdweb.ipsd.org/uploads/IPPC/CSM%20Media%20Health%20Report.pdf |title=Media + Child and Adolescent Health: A Systematic Review |publisher=Common Sense Media |year=2008 |format=PDF |work=Ezekiel J. Emanuel |accessdate=6. 4. 2009. |archive-date=2012-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121122070205/http://ipsdweb.ipsd.org/uploads/IPPC/CSM%20Media%20Health%20Report.pdf }}</ref> === Nasledni faktori === {{Main|Genetika gojaznosti}} [[Datoteka:La monstrua desnuda (1680), de Juan Carreño de Miranda..jpg|thumb|upright|alt=Slika tamnokose gojazne devojke ružičastih obraza koja se naslanja na sto. Drži grožđe i listove vinove loze u levoj ruci pokrivajući genitalije.|Na slici iz 1680. autora ''[[Juan Carreno de Miranda]]'' je devojka za koju se pretpostavlja da ima [[Prader-Vilijev sindrom]]<ref>{{cite web |url=http://www.esst.org/newsletter2000.htm |title=Case Study: Cataplexy and SOREMPs Without Excessive Daytime Sleepiness in Prader Willi Syndrome. Is This the Beginning of Narcolepsy in a Five Year Old?|last=Jones|first=Mary|publisher=European Society of Sleep Technologists|accessdate = 6. 4. 2009.}}</ref>]] Kao mnoga druga zdravstvena stanja, i gojaznost može biti prouzrokovana uzajamnim dejstvom genetskih i faktora životne sredine. [[Polimorfizam (biologija)|Polimorfizmi]] u različitim [[gen]]ima kontroliše [[apetit]] i [[metabolizam]] predisponiran za gojaznost u prisustvu dovoljne energije hrane. Do 2006. godine više od 41 ovih mesta je dovedeno u vezu sa razvojem gojaznosti u povoljnom okruženju.<ref>{{cite journal |author=Poirier P |title=Obesity and cardiovascular disease: pathophysiology, evaluation, and effect of weight loss |journal=Arterioscler. Thromb. Vasc. Biol. |volume=26 |issue=5 |pages=968-76 |year=2006|month=May |pmid=16627822 |doi=10.1161/01.ATV.0000216787.85457.f3|url=https://archive.org/details/sim_arteriosclerosis-thrombosis-and-vascular-biology_2006-05_26_5/page/968|author-separator=, |author2=Giles TD |author3=Bray GA |display-authors=3 |last4=Hong |first4=Y |last5=Stern|first5=JS |last6=Pi-Sunyer |first6=FX |last7=Eckel |first7=RH}}</ref> Rezultati [[Finska|finsko]]-[[Ujedinjeno Kraljevstvo|britanskog]] istraživanja, objavljeni u [[Sjedinjene Američke Države|američkom]] časopisu „Sajens“, pokazali su da na 16-tom [[čovek|ljudskom]] [[hromozom]]u postoji [[gen]] (nazvan FTO, gen koji je povezan sa masnim tkivom i gojaznošću) koji utiče na gojaznost. Istraživanje sprovedeno na više od 40.000 [[čovek|ljudi]] pokazalo je da su osobe nosioci dva gena FTO izložene za 70% većoj opasnosti od pojave gojaznosti od osoba bez tog gena. Nalazi pokazuju da su ljudi koji imaju dve kopije [[FTO gen]]a u proseku teži 3–4&nbsp;kg i imaju 1,67-puta veći rizik za gojaznost u poređenju sa onima koji su bez tog rizika [[alel]].<ref>{{cite journal |author=Loos RJ, Bouchard C |title=FTO: the first gene contributing to common forms of human obesity |journal=Obes Rev |volume=9 |issue=3 |pages=246-50|year=2008|month=May |pmid=18373508 |doi=10.1111/j.1467-789X.2008.00481.x |url=}}</ref> U zavisnosti od ispitane populacije, procenat gojaznosti koji se može pripisati genetici od 6% do 85%.<ref>{{cite journal|author=Yang W, Kelly T, He J |title=Genetic epidemiology of obesity |journal=Epidemiol Rev |volume=29 |issue=|pages=49-61 |year=2007|pmid=17566051 |doi=10.1093/epirev/mxm004}}</ref> Gojaznost je glavna odlika nekoliko sindroma, kao što su [[Prader-Vilijev sindrom]], [[Barde-Bidlov sindrom]], [[Kohenov sindrom]], i [[MOMO sindrom]]. (Termin „nesindromska gojaznost“ se ponekad koristi kada su ova stanja isključena.)<ref name="pmid19506576">{{cite journal |author=Walley AJ, Asher JE, Froguel P |title=The genetic contribution to non-syndromic human obesity |journal=Nat. Rev. Genet. |volume= 10|issue= 7|pages=431-42|year=2009|month=June |pmid=19506576 |doi=10.1038/nrg2594 |url=}}</ref> Kod ljudi sa ranim početkom ozbiljne gojaznosti (definisana kao ona koja počinje pre 10&nbsp;godina starosti i indeksa telesne mase koji je tri [[standardna devijacija|standardne devijacije]] veći od normalne), 7% gaji jedinstvenu mutaciju DNK.<ref>{{cite journal |author=Farooqi S, O'Rahilly S |title=Genetics of obesity in humans |journal=Endocr. Rev. |volume=27 |issue=7 |pages=710-18 |year=2006 |month=December |pmid=17122358 |doi=10.1210/er.2006-0040 |url=http://edrv.endojournals.org/cgi/content/full/27/7/710 |access-date=2015-04-15 |archive-date=2010-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100710170521/http://edrv.endojournals.org/cgi/content/full/27/7/710 |dead-url=yes }}</ref> Studije koje su usmerene na nasledne obrazce umesto na određeni gen otkrile su da je gojazno 80% potomstva od dva gojazna roditelja [[roditeljska gojaznost|gojazni roditelji]], u poređenju sa manje od 10% potomstva čija su oba roditelja normalne težine.<ref>{{Cite book|author=Kolata,Gina |title=Rethinking thin: The new science of weight loss&nbsp;– and the myths and realities of dieting |publisher=Picador |location= |year=2007|pages=122| isbn = 0-312-42785-9}}</ref> [[Hipoteza štedljivog gena]] pretpostavlja se da su ljudi skloni gojaznosti zbog manjka hrane tokom ljudske evolucije. Njihova sposobnost da iskoriste retke periode izobilja čuvajući energiju u obliku masnoće bila je korisna tokom perioda kada bi raspoloživost hrane varirala, i pojedinci sa većim masnim rezervama bi imali veću verovatnoću da prežive [[glad]]. Ova sklonost za skladištenje masnoće, međutim, bila bi maladaptivna u društvima sa postojanom zalihom hrane.<ref>{{cite journal |author=Chakravarthy MV, Booth FW |title=Eating, exercise, and "thrifty" genotypes: Connecting the dots toward an evolutionary understanding of modern chronic diseases |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-applied-physiology_2004-01_96_1/page/3 |journal=J. Appl. Physiol.|volume=96 |issue=1 |pages=3-10 |year=2004|pmid=14660491 |doi=10.1152/japplphysiol.00757.2003}}</ref> Ova teorija je dobila različite kritike te su predložene druge evolutivne teorije kao što su: [[hipoteza o skretanju gena]] i [[štedljivi fenotip|hipoteza štedljivog fenotipa]].<ref>{{Cite journal | last1 = Wells | first1 = J. C. K. | title = Thrift: A guide to thrifty genes, thrifty phenotypes and thrifty norms | doi = 10.1038/ijo.2009.175 | journal = International Journal of Obesity | volume = 33 | issue = 12 |pages=1331-1338 |year= 2009 | pmid = 19752875 | pmc = }}</ref><ref>{{Cite journal | last1 = Wells | first1 = J. C. K. | title = The thrifty phenotype: An adaptation in growth or metabolism? | doi = 10.1002/ajhb.21100 | journal = American Journal of Human Biology | volume = 23 | issue = 1 |pages=65-75 |year= 2011 | pmid = 21082685 | pmc = }}</ref> === Faktori sredine === Druga polovina, koja deluje kao okidač su spoljni faktori (nepravilno i neadekvatno konzumiranje [[hrana|hrane]]). Kada se u organizam duže vreme unosi veća količina energetski hranljivih materija nego što može da se potroši, dolazi do posledičnog taloženja [[masti]] i povećanja telesne težine. Do gojaznosti neće doći ako postoji ravnoteža između unosa hrane i energetske potrošnje. === Psihogeni faktori === Oko 30% gojaznih osoba ima faze prejedanja ({{jez-eng|bingle eating disorder}}). Hrana često služi kao sredstvo za prevazilaženje loših emocija (frustracije, dosade, nesigurnosti, ljutnje, tuge) ili kao uteha za razne probleme. Osim toga, gojazne osobe se često osećaju nepoželjno i diskriminisano u današnjem društvu koje manekenski tip građe ističe kao ideal lepote. Usled toga one često ulaze u „začarani krug“, unoseći još više hrane kako bi se kratkoročno osećale bolje. === Fiziološki faktori === Sa godinama se polako smanjuje nivo bazalnog [[metabolizam|metabolizma]], a povećavaju se katabolički procesi za koje nije potrebna dodatna [[energija]]. Sa starenjem se smanjuje i sposobnost i želja za fizičkom aktivnošću, što dodatno otežava stvari. Mišićna aktivnost je najvažniji način kojim se energija oslobađa iz organizma. Oko jedna trećine dnevno utrošene energije se potroši [[mišićno tkivo|mišićnim]] radom, a kod fizičkih radnika i polovina ili tri četvrtine. Zbog toga se često kaže, da gojaznost nastaje kao posledica previsokog odnosa unosa hrane prema fizičkoj aktivnosti. === Patofiziološki faktori === Poremećaji lučenja nekih endokrinih žlezda ([[hipofiza]], [[štitna žlezda|štitasta]] i polne žlezde) mogu da budu uzrok gojaznosti. Takođe, lezija centara za regulaciju unosa hrane u [[mozak|mozgu]] ili njihov poremećaj (malignitet) može usloviti povećanje telesne težine, a sličan efekat imaju i razne genetičke abnormalnosti u hemizmu masnih zaliha. === Druge bolesti === Određene telesne i mentalne bolesti i farmaceutske supstance koje su korišćene pri njihovom lečenju mogu da povećaju rizik za gojaznost. U medicinske bolesti koje povećavaju rizik za gojaznost spada nekoliko retkih sindroma (navedenih iznad) kao i neka urođena ili stečena stanja: [[Hipotireoza|hipotireoidizam]], [[Kušingov sindrom]], [[nedostatak hormona rasta]],<ref>{{cite journal |author=Rosén T, Bosaeus I, Tölli J, Lindstedt G, Bengtsson BA |title=Increased body fat mass and decreased extracellular fluid volume in adults with growth hormone deficiency |url=https://archive.org/details/sim_clinical-endocrinology_1993-01_38_1/page/63 |journal=Clin. Endocrinol. (Oxf) |volume=38 |issue=1 |pages=63-71 |year=1993|pmid=8435887| doi = 10.1111/j.1365-2265.1993.tb00974.x}}</ref> i [[poremećaji u ishrani]]: [[poremećaj nekontrolisanog prejedanja]] i [[sindrom noćnog jedenja]].<ref name=HaslamJames/> Međutim, gojaznost se ne smatra psihijatrijskim poremećajem, i stoga nije navedena u [[Dijagonostičkom i statističkom priručniku mentalnih poremećaja|DSM-IVR]] kao psihijatrijska bolest.<ref>{{cite journal |author=Zametkin AJ, Zoon CK, Klein HW, Munson S |title=Psychiatric aspects of child and adolescent obesity: a review of the past 10 years |journal=J Am Acad Child Adolesc Psychiatry |volume=43 |issue=2 |pages=134-50 |year=2004|month=February |pmid=14726719|doi=10.1097/00004583-200402000-00008}}</ref> Rizik viška kilograma i gojaznosti je veći kod pacijenata sa psihijatrijskim poremećajima nego kod osoba koje nemaju psihijatrijski poremećaj.<ref>{{cite journal | author=Chiles C, van Wattum PJ |title=Psychiatric aspects of the obesity crisis | journal=Psychiatr Times | year=2010| volume=27 | issue=4 |pages=47-51}}</ref> Određeni lekovi mogu da prouzrokuju dobitak na težini ili promene u [[telesna građa|telesnoj građi]]; u njih spadaju [[insulin]], [[sulfonilureja|sulfonilureje]], [[tiazolidinedion]]i, [[atipični antipsihotici]], [[antidepresiv]]i, [[glukokortikoidi|steroidi]], određeni [[antiepileptik|antikonvulzivi]] ([[fenitoin]] i [[Valproinska kiselina|valproat]]), [[pizotifen]], i neki oblici [[hormonska kontracepcija|hormonske kontracepcije]].<ref name=HaslamJames/> === Društvene determinante === {{Main|Društvene determinante gojaznosti}} Iako su genetski uticaji važni za razumevanje gojaznosti, oni ne mogu da objasne aktuelno dramatično povećanje broja gojaznih osoba koje se vidi u određenim zemljama ili na globalnom nivou.<ref>{{cite journal |author=Yach D, Stuckler D, Brownell KD |title=Epidemiologic and economic consequences of the global epidemics of obesity and diabetes |journal=Nat. Med. |volume=12 |issue=1|pages=62-6 |year=2006|month=January |pmid=16397571 |doi=10.1038/nm0106-62 |url=}}</ref> Iako je prihvaćeno da unošenje energije koje je veće od potrošnje dovodi do gojaznosti u pojedinačnim slučajevima, uzrok zamene ova dva činioca na društvenom nivou je veoma diskutabilno. Postoje brojne teorije o uzroku ali većina veruje da je to kombinacija različitih činilaca. Veza između [[Društvena klasa|društvenog staleža]] i ITM varira na globalnom nivou. Pregled iz 1989. je pronašao da je u razvijenim zemljama manja verovatnoća da žene iz visokog društvenog slaleža budu gojazne. Nisu se mogle videti značajne razlike među muškarcima iz različitih društvenih staleža. U zemljama u razvoju, bila je veća verovatnoća da žene, muškarci i deca iz viših društvenih staleža budu gojazni.<ref>{{cite journal |author=Sobal J, Stunkard AJ |title=Socioeconomic status and obesity: A review of the literature |url=https://archive.org/details/sim_psychological-bulletin_1989-03_105_2/page/260 |journal=Psychol Bull |volume=105 |issue=2 |pages=260-75 |year=1989|month=March |pmid=2648443|doi=10.1037/0033-2909.105.2.260}}</ref> Kada je ovaj pregled ažuriran 2007. godine, otkrio je iste veze, mada slabije. Oseća se da je povezanost oslabila zbog uticaja [[Globalizacija|globalizacije]].<ref name=McLaren2007>{{cite journal |author=McLaren L |title=Socioeconomic status and obesity |journal=Epidemiol Rev|volume=29 |issue= |pages=29-48 |year=2007|pmid=17478442 |doi=10.1093/epirev/mxm001}}</ref> Među razvijenim zemljama, nivo gojaznosti odraslih i procenat dece tinejdžera koji imaju višak kilograma, dovodi se u vezu sa [[ekonomska nejednakost|nejednakim prihodima]]. Sličan odnos se vidi i u državama SAD: u nejednakim državama veći broj odraslih, čak i u višim društvenim staležima, su gojazni.<ref name="spirit">{{Cite book|title=The Spirit Level: Why More Equal Societies Almost Always Do Better |last1=Wilkinson |first1=Richard |last2=Pickett|first2=Kate|publisher=Allen Lane |location=London |isbn=978-1-84614-039-6 |year=2009|url=http://www.equalitytrust.org.uk/why/evidence/obesity|pages=91-101}}</ref> Predočena su mnoga objašnjenja za vezu između ITM i društvenog staleža. Smatra se da u razvijenim državama, bogati mogu da priušte hranljiviju hranu, pod većim su društvenim pritiskom da ostanu vitki, i imaju više mogućnosti i veća očekivanja za [[fizički fitnes]]. Veruje se da u [[Zemlja u razvoju|nerazvijenim zemljama]] sposobnost da se priušti hrana, visoka potrošnja energije prilikom telesnog rada, i kulturne vrednosti koje cene krupnu telesnu građu doprinose primećenim obrazcima.<ref name=McLaren2007/> I stav koji ljudi imaju prema telesnoj masi u životu može igrati ulogu u gojaznosti. Veza u promenama ITM tokom vremena se može zapaziti među prijateljima, braćom i sestrama i supružnicima.<ref>{{cite journal |author=Christakis NA, James H. Fowler |title=The Spread of Obesity in a Large Social Network over 32 Years |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2007-07-26_357_4/page/370 |journal= New England Journal of Medicine|volume=357 |issue=4|pages=370-379 |year=2007|pmid=17652652 |doi=10.1056/NEJMsa066082}}</ref> Izgleda da stres i percipiran niski društveni status povećavaju rizik za gojaznost.<ref name="spirit" /><ref>{{cite journal|last=Bjornstop|first=P|title=Do stress reactions cause abdominal obesity and comorbidities?|journal=Obesity Reviews|volume=2|issue=2|year=2001|doi=10.1046/j.1467-789x.2001.00027.x|pmid=12119665|pages=73-86}}</ref><ref>{{cite journal|author=Goodman E, Adler NE, Daniels SR, Morrison JA, Slap GB, Dolan LM|title=Impact of objective and subjective social status on obesity in a biracial cohort of adolescents|journal=Obesity Reviews|volume=11|issue=8|year=2003|pmid=12917508|doi=10.1038/oby.2003.140|pages=1018-26}}</ref> Pušenje ima značajno dejstvo na težinu pojedinca. Bivši pušači dobijaju u proseku 4,4&nbsp;kilograma (9.7&nbsp;funti) kod muškaraca i 5,0&nbsp;kilograma (11.0&nbsp;funti) kod žena tokom deset godina.<ref>{{cite journal |author=Flegal KM, Troiano RP, Pamuk ER, Kuczmarski RJ, Campbell SM |title=The influence of smoking cessation on the prevalence of overweight in the United States |journal=N. Engl. J. Med. |volume=333 |issue=18 |pages=1165-70 |year=1995 |month=November |pmid=7565970 |doi=10.1056/NEJM199511023331801 |url=http://content.nejm.org/cgi/content/full/333/18/1165 |access-date=2015-04-15 |archive-date=2003-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030405192136/http://content.nejm.org/cgi/content/full/333/18/1165 }}</ref> Međutim, promenljiva stopa pušenja ne deluje mnogo na ukupnu stopu gojaznosti.<ref>{{cite journal |author=Chiolero A, Faeh D, Paccaud F, Cornuz J |title=Consequences of smoking for body weight, body fat distribution, and insulin resistance|journal=Am. J. Clin. Nutr. |volume=87 |issue=4 |pages=801-9 |date = 2008-04-01 |pmid=18400700|url=http://www.ajcn.org/cgi/content/full/87/4/801 }}</ref> U Sjedinjenim Državama, broj dece koji osoba ima je povezan sa njenim rizikom za gojaznost. Rizik kod žena se povećava za 7% po detetu, dok se rizik kod muškaraca povećava za 4% po detetu.<ref>{{cite journal |author=Weng HH, Bastian LA, Taylor DH, Moser BK, Ostbye T |title=Number of children associated with obesity in middle-aged women and men: results from the health and retirement study |journal=J Women's Health (Larchmt) |volume=13 |issue=1 |pages=85-91 |year=2004|pmid=15006281 |doi=10.1089/154099904322836492}}</ref> Ovo se delimično može objasniti činjenicom da su roditelji na Zapadu, koji imaju nesamostalnu decu, manje fizički aktivni.<ref>{{cite journal |author=Bellows-Riecken KH, Rhodes RE |title=A birth of inactivity? A review of physical activity and parenthood |journal=Prev Med |volume=46|issue=2 |pages=99-110 |year=2008|month=February |pmid=17919713 |doi=10.1016/j.ypmed.2007.08.003}}</ref> U svetu u razvoju, urbanizacija igra ulogu u povećanju stope gojaznosti. U [[Kina|Kini]] je ukupna stopa gojaznosti ispod 5%; međutim, u nekim gradovima stopa gojaznosti prelazi 20%.<ref>{{cite web|url=http://www.who.int/dietphysicalactivity/media/en/gsfs_obesity.pdf |title=Obesity and Overweight |format=PDF|publisher=[[Svetska zdravstvena organizacija|World Health Organization]] |accessdate = 22. 2. 2009.}}</ref> Veruje se da [[neuhranjenost]] u ranom životu igra ulogu u povećanoj stopi gojaznosti u svetu u razvoju.<ref name=DC2001>{{cite journal |author=Caballero B |title=Introduction. Symposium: Obesity in developing countries: biological and ecological factors |journal=J. Nutr. |volume=131 |issue=3 |pages=866S–870S |year=2001|month=March |pmid=11238776 |doi= |url=http://jn.nutrition.org/cgi/content/full/131/3/866S}}</ref> Endokrine promene koje se dešavaju tokom perioda neuhranjenosti mogu doprineti stvaranju zaliha masnoće onda kada energija postane dostupna.<ref name=DC2001/> U skladu sa [[kognitivna epidemiologija|kognitivno epidemiološkim]] podacima, brojne studije potvrđuju da je gojaznost povezana sa kognitivnim nedostacima.<ref name="Smith2011">{{cite journal |doi=10.1111/j.1467-789X.2011.00920.x |url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1467-789X.2011.00920.x/abstract |authors = E. Smith1, P. Hay, L. Campbell, J. N. Trollor |title = A review of the association between obesity and cognitive function across the lifespan: implications for novel approaches to prevention and treatment |journal = Obesity Reviews |volume = 12 |pages=740-755 |year= 2011}}</ref> Bilo da gojaznost prouzrokuje kognitivne nedostatke ili obrnuto, trenutno nije jasno. === Infektivni agensi === Studija o dejstvu infektivnih agensa na metabolizam je još u ranom stadijumu. Pokazalo se da se [[crevna flora]] razlikuje kod vitkih i gojaznih ljudi. Postoji indikacija da stomačna flora kod gojaznih i vitkih pojedinaca može da utiče na metabolički potencijal. Za ovu očiglednu promenu metaboličkog potencijala, veruje se da dodeljuje veći kapacitet za iskorišćenje energije koja doprinosi gojaznosti. Tek treba da bude jasno utvrđeno da li su ove razlike neposredni uzrok ili rezultat gojaznosti.<ref>{{cite journal |author=DiBaise JK, Zhang H, Crowell MD, Krajmalnik-Brown R, Decker GA, Rittmann BE |title=Gut microbiota and its possible relationship with obesity |journal=Mayo Clinic proceedings. Mayo Clinic |volume=83 |issue=4 |pages=460-9 |year=2008|month=April |pmid=18380992|doi=10.4065/83.4.460}}</ref> Veza između [[virus]]a i gojaznosti je pronađena kod ljudi i kod nekoliko različitih životinjskih vrsta. U kojoj meri je ta veza doprinela sve većoj stopi gojaznosti tek treba da bude utvrđeno.<ref>{{cite journal |author=Falagas ME, Kompoti M |title=Obesity and infection |journal=Lancet Infect Dis |volume=6 |issue=7|pages=438-46 |year=2006|month=July |pmid=16790384 |doi=10.1016/S1473-3099(06)70523-0 |url=}}</ref> == Patogeneza == Suvišno unošenje energetskih materija, prvenstveno [[ugljeni hidrat|ugljenih hidrata]] i [[masti|lipida]], ispoljava se uvek nagomilavanjem [[masti]] u organizmu. Za svakih 9,3 [[kalorija]] viška energije deponuje se 1 gram masti. Višak unetih ugljenih hidrata pretvara se u trigliceride,<ref>{{cite journal | author=Wright JD, Kennedy-Stephenson J, Wang CY, McDowell MA, Johnson CL | title=Trends in intake of energy and macronutrients—United States, 1971–2000 | journal=MMWR Morb Mortal Wkly Rep | year=2004| month=February | volume=53 | issue=4 | pages=80-2 | url=http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5304a3.htm | pmid=14762332}}</ref> koji se transportuju do [[Tkivo (biologija)|tkiva]] i u njima deponuju. Glavni organ u kome se obavlja ova transformacija je [[jetra]]. Deponovanje masti u masne depoe obavlja se u obliku hilomikrona i lipoproteina vrlo male gustine. Molekul triglicerida je suviše velik da bi ušao u [[Ćelija (biologija)|ćeliju]]. Krvlju dospeli trigliceridi se prvo hidrolizuju pod dejstvom [[enzim]]a lipaze u kapilarima i pri tome nastaju [[masna kiselina|masne kiseline]]. Da bi se one deponovale potreban je glicerol u ćeliji, a on potiče od razgrađenih ugljenih hidrata. Prema tome, deponovanje masti u ćelijama masnog tkiva je uslovljeno metabolizmom [[ugljeni hidrat|šećera]]. Prekomerni unos energije dešava se samo za vreme razvojne faze gojaznosti. Jednom kada osoba postane gojazna, jedini uslov da to i ostane jeste da unos energije bude identičan potrošnji (statična faza). Ostali patogenetski mehanizmi kod gojaznih osoba su manje izraženi. Eventualno, može da postoji povećana koncetracija slobodnih masnih kiselina i triglicerida u [[krv]]i, ili blago povećan nivo bazalnog metabolizma itd. == Patofiziološki poremećaji == [[Datoteka:Fatmouse.jpg|thumb|alt=Dva bela miša, oba sa ušima slične veličine, crnim očima i ružičastim nosevima. Telo miša na levoj strani je oko tri puta šire nego kod miša normalne veličine koji se nalazi na desnoj strani.|Poređenje miša koji nije u stanju da proizvede [[Leptin (hormon)|leptin]] što dovodi do gojaznosti (levo), i normalnog miša (desno)]] Ova [[bolest]] se ispoljava promenama u telesnoj građi, biohemijskim poremećajima i raznim simptomima i znacima (povećanje telesne težine, promene u unutrašnjim organima, na lokomotornom aparatu, pojave [[šećerna bolest|šećerne bolesti]], promene na [[cirkulatorni sistem čoveka|kardiovaskularnom]] i [[sistem organa za disanje|respiratornom sistemu]] i psihički poremećaji).<ref name="flier">{{cite journal | author=Flier JS | title=Obesity wars: Molekularni napredak u suprotnosti sa rastućom epidemijom | journal=Cell | year=2004| pages=337-50 | volume=116 | issue=2 | pmid=14744442 | doi = 10.1016/S0092-8674(03)01081-X}}</ref> Ovim područjem istraživanja se skoro niko nije bavio sve do 1994. god kad je otkriven [[Leptin (hormon)|leptin]]. Nakon ovog otkrića su razjašnjeni mnogi drugi hormonski mehanizmi koji učestvuju u regulisanju [[apetit]]a i unošenja hrane, obrasci skladištenja [[Adipozno tkivo|masnog tkiva]] i razvoj [[Insulinska rezistencija|insulinske rezistencije]]. Nakon otkrića leptina proučavali su se [[grelin]], [[insulin]], [[oreksin]], [[Peptid YY|PYY 3-36]], [[holecistokinin]], [[adiponektin]] kao i mnogi drugi posrednici. [[Adiponektin]]i su posrednici koje proizvodi masno tkivo; za njihovo delovanje se smatralo da modifikuje mnoge bolesti koje su vezane za gojaznost. Za leptin i grelin se smatralo da su komplementarni po tome kako utiču na apetit, pri čemu se grelin proizvodi tako što se putem želuca prilagođava kratkoročna kontrola apetita (npr. jesti kada je želudac prazan i prestati kada je želudac pun). Masno tkivo proizvodi leptin kako bi signaliziralo skladištenje masti u telu, a posrednik je i za dugoročnu kontrolu apetita (npr. jesti više kada su zalihe masti niske i jesti manje kada su zalihe masti visoke). Iako davanje leptina može da bude delotvorno za malu podgrupu gojaznih pojedinaca kojima nedostaje leptin, za većinu gojaznih pojedinaca se smatra da imaju leptinsku rezistenciju i kod njih su pronađeni visoki nivoi leptina.<ref>{{cite journal|author=Hamann A, Matthaei S |title=Regulation of energy balance by leptin |journal=Exp. Klin. Endokrinol. Dijabetis|volume=104 |issue=4 |pages=293-300 |year=1996|pmid=8886745 |doi=10.1055/s-0029-1211457}}</ref> Za ovu rezistenciju se smatralo da delimično objašnjava zašto se davanje leptina nije pokazalo efikasnim pri smanjivanju apetita kod većine gojaznih ljudi.<ref name="flier"/> [[Datoteka:Leptin.png|thumb|left|alt=Trodimenzionalni model sa dva para suprotno postavljenih uvijenih stubaca međusobno spojenih na krajevima pomoću više linijskih segmenata.|Grafički prikaz molekula [[Leptin (hormon)|leptina]]]] Dok se leptin i grelin proizvode periferno, svojim delovanjem na centralni nervni sistem kontrolišu apetit. Oni konkretno, kao i drugi hormoni koji su vezani za apetit deluju na [[hipotalamus]], područje mozga koje je od suštinske važnosti za regulisanje unosa hrane i trošenja energije. Postoji nekoliko krugova u okviru hipotalamusa koji doprinose njegovoj ulozi u integrisanju apetita, putanja [[melanokortin]]a je jedna od najbolje shvaćenih.<ref name="flier"/> Krug počinje sa područjem hipotalamusa, [[arkuatno jezgro|arkuatnim jezgrom]], koje vodi do [[lateralni hipotalamus|lateralnog hipotalamusa]] (LH) i [[ventromedijalni hipotalamus|ventromedijalnog hipotalamusa]] (VMH), centara mozga za glad i sitost.<ref>{{Cite book|author=Boulpaep, Emile L.; Boron, Walter F. |title=Medical physiologya: Ćelijski i molekularni pristup |url=https://archive.org/details/medicalphysiolog0000boro_a6j9 |publisher=Saunders |location=Philadelphia |year=2003|pages=[https://archive.org/details/medicalphysiolog0000boro_a6j9/page/1227 1227]| isbn = 0-7216-3256-4}}</ref> Arkuatno jezgro sadrži dve različite grupe [[neuron]]a.<ref name="flier"/> Prva grupa svrstava zajedno[[neuropeptid Y]] (NPY) i [[Agutiju srodni peptid|peptid vezan za aguti]] (AgRP) i ima stimulativni uticaj na LH i inhibitorni uticaj na VMH. Druga grupa grupa svrstava zajedno [[pro-opiomelanokortin]] (POMC) i [[Kokainom i amfetaminom regulisani transkript|transkript koji reguliše kokain i amfetamin]] (CART) i ima stimulativni uticaj na VMH , a inhibitorni na LH. Shodno tome, NPY/AgRP neuroni stimulišu glad i sprečavaju sitost, dok POMC/CART neuroni podstiču sitost i sprečavaju glad. Leptin delimično reguliše obe grupe neurona arkuatnog jezgra. Leptin sprečava grupu NPY/AgRP dok podstiče grupu POMC/CART. Dakle, nedostatak signaliziranja leptina, ili putem nedostatka leptina ili putem leptinske rezistencije, vodi do preteranog unošenja hrane i može da bude odgovoran za neke genetske kao i stečene oblike gojaznosti.<ref name="flier"/> Telesna građa gojaznih osoba se značajno i karakteristično menja. Masno tkivo u organizmu zdravih osoba nalazi se u određenoj količini i služi kao potporno tkivo i energetska rezerva. Ono se nalazi u međućelijskom prostoru, među vlaknima skeletnih mišića. Kod gojaznih osoba raspored [[masti]] je nešto drugačiji. Kod [[muškarac]]a se masno tkivo nagomilava u grudnom košu, gornjem delu trbuha, na vratu i licu. Pri gojenju [[žena]], ono se pretežno nagomilava u trbuhu, glutealnim predelima i ekstremitetima. Povećanje količine masnog tkiva u organizmu gojaznih osoba se ispoljava povećanjem broja i veličine masnih ćelija (adipocita). U krvnoj plazmi gojaznih osoba povećana je koncentracija slobodnih masnih kiselina, holesterola i triglicerida, dok se koncentracije [[protein|belančevina]], glikoze i elektrolita ne menjaju. U toku gojenja dešava se i masna infiltracija u neke unutrašnje organe ([[jetra|jetru]], [[gušterača|pankreas]] i [[srce]]), a može se javiti i dijafragmalna i ventralna hernija (bruh). Uvećanje telesne težine ostavlja posledice i na lokomotornom aparatu. Degenerativne promene se dešavaju na zglobovima kolena, [[kičma|kičmenog stuba]], [[karlična kost|karlice]] i stopala, što rezultuje tegobama (bolovima) pri kretanju. Takođe se dešavaju i promene na [[kožni sistem|koži]]. Verovatno najozbiljnije posledice gojaznost ostavlja na [[cirkulatorni sistem čoveka|kardiovaskularni sistem]]. Povećanje volumena cirkulišuće [[krv]]i zahteva pojačan rad [[srce|srca]]. To se uglavnom ostvaruje povećanjem srčane frekfence ili povećanjem udarne zapremine srca. Kao posledica toga javlja se [[hipertenzija]] (povišen krvni pritisak), a neretko i hipertrofija leve komore. Svi ovi činioci uslovljavaju javljanje zastojne srčane insuficijencije kod gojaznih osoba. Osim toga, dešavaju se i promene na [[krvni sistem|krvnim sudovima]] (ateroskleroza) što direktno ili indirektno može izazvati moždani ili srčani udar. Takođe se mogu javiti i varikoziteti (proširene vene) na potkolenicama. Nagomilavanje masnog tkiva u trbuhu smanjuje pokretljivost dijafragme i grudnog koša i izaziva otežano [[disanje]] kod gojaznih osoba. Zbog toga su one podložnije [[infekcija]]ma [[sistem organa za disanje|respiratornog sistema]]. Jedna od komplikacija gojaznosti jeste i pojava [[šećerna bolest|šećerne bolesti]]. Dugogodišnje povećano unošenje ugljenih hidrata iscrpljuje beta-ćelije [[gušterača|pankreasa]] i one počinju da stvaraju nedovoljne količine [[insulin]]a. To se manifestuje povećanjem koncentracije glikoze u krvi i razvojem dijabetesa. Povezanost između gojaznosti i malignih neoplazmi predmet je brojnih istraživanja i danas postoje pouzdani dokazi o povećanoj učestalosti određenih lokalizacija malignoma kod gojaznih osoba. Studija Američkog kancerološkog društva, koje se odnosi na 750.000 osoba praćenih 12 godina, utvrila je da relativni rizik oboljevanja od neoplazmi iznosi 1,33 kod muškaraca i 1,55 kod žena u kojih postoji višak telesne mase iznad idealne veći od 40%. Gojazne osobe su često izložene podsmehu okoline. Usled toga se kod njih često javlja psihička napetost, slabljenje volje za rad, izbegavanje druženja, [[Klinička depresija|depresija]] i sl. == Javno zdravlje == [[Svetska zdravstvena organizacija]] (WHO) predviđa da [[prekomerna težina]] i gojaznost mogu uskoro da ustupe mesto tradicionalnijim problemima [[javno zdravlje|javnog zdravlja]] poput [[neuhranjenost]]i i [[Infekcija|zaraznih bolesti]] kao najvažniji uzrok lošeg zdravlja<ref>{{Cite book|author=Loscalzo, Joseph; Fauci, Anthony S.; Braunwald, Eugene; Dennis L. Kasper; Hauser, Stephen L; Longo, Dan L. |title=Harisonovi principi interne medicine|publisher=McGraw-Hill Medical |location=|year=2008|pages= | isbn = 0-07-146633-9 |oclc=|doi= |accessdate=}}</ref> Gojaznost je politički problem kao i problem javnog zdravlja zbog rasprostranjenosti, troškova i efekata na zdravlje.<ref>{{Cite book| author=Satcher D | title=Poziv za preduzimanje mera upućen načelniku hirurgije na državnom nivou u cilju prevencije i smanjenja problema prekomerne težine i gojaznosti | year=2001| publisher=U.S. Dept. of Health and Human Services, Public Health Service, Office of Surgeon General | url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK44206/|isbn=978-0-16-051005-2}}</ref> Javno zdravlje ulaže napore da razume i popravi faktore životne sredine koji su odgovorni za rastuću rasprostranjenost gojaznosti među stanovništvom. Rešenja imaju u vidu menjanje faktora koji uzrokuju prekomernu potrošnju hrane i sprečavaju fizičku aktivnost. Ovi napori uključuju programe obroka u školama koje refundira vlada, smanjenje direktnih reklama [[Brza hrana|brze hrane]] upućenih deci,<ref>{{cite news | author=Brook Barnes | title=Smanjenje reklama za brzu hranu upućenih deci |url=http://www.nytimes.com/2007/07/18/business/18food.html | work=New York Times | date = 18. 7. 2007. |accessdate = 24. 7. 2008.}}</ref> i smanjenje pristupa pićima po školama, koja su zaslađena šećerom.<ref>{{cite web |url=http://www.healthfinder.gov/news/newsstory.aspx?docID=625759 |title=Manje pića koja sadrže šećer vode ka gubitku težine -healthfinder.gov |work=Odeljenje SAD za zdravstvo i socijalnu službu |accessdate=Oct 18,2009 |archive-date=2012-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121116045620/http://www.healthfinder.gov/news/newsstory.aspx?docID=625759 |dead-url=yes }}</ref> Prilikom izgradnje urbanih sredina, učinjeni su napori da se poveća pristup parkovima i da se razviju pešačke staze.<ref>{{cite journal | author=Brennan Ramirez LK | title=Pokazatelji zajednica pogodnih za aktivnosti: Proces konsenzusa koji se zasniva na dokazima| journal=Am J Prev Med | year=2006| month=December | issue=6 | pages=530-32 | pmid=17169714 | url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-preventive-medicine_2006-12_31_6/page/530|doi=10.1016/j.amepre.2006.07.026 | volume=31 | author-separator=, | author2=Hoehner CM | author3=Brownson RC |display-authors=3 | last4=Cook | first4=R | last5=Orleans | first5=C | last6=Hollander | first6=M | last7=Barker |first7=D | last8=Bors | first8=P | last9=Ewing | first9=R}}</ref> Mnoge zemlje i grupe su objavile izveštaje koji se odnose na gojaznost. 1998. su objavljene prve smernice vlade SAD pod nazivom „Kliničke smernice o identifikaciji, proceni i lečenju prekomerne težine i gojaznosti kod odraslih: Izveštaj o dokazima“.<ref>{{Cite book|author=Nacionalni institut za srce, pluća i krv|title=Kliničke smernice o identifikaciji, evaluaciji i lečenju prekomerne težine i gojaznosti kod odraslih|publisher=International Medical Publishing, Inc |location=|year= 1998 | isbn = 1-58808-002-1 |oclc=|url=http://www.nhlbi.nih.gov/guidelines/obesity/ob_gdlns.pdf|format=PDF}}</ref> 2006. [[Kanadska mreža gojaznosti]] je objavila „Smernice kanadske kliničke prakse (CPG) o rukovođenju i prevenciji gojaznosti kod odraslih i dece“. Ovo je sveobuhvatna smernica koja se zasniva na dokazima i koja se osvrće na upravljanje i prevenciju prekomerne težine i gojaznosti kod odraslih i dece.<ref>{{cite journal |author=Lau DC, Douketis JD, Morrison KM, Hramiak IM, Sharma AM, Ur E |title=2006 Preled kanadskih smernica kliničke prakse o rukovođenju i prevenciji gojaznosti kod odraslih i dece |journal=CMAJ |volume=176 |issue=8|pages=S1–13 |year=2007|month=April |pmid=17420481 |pmc=1839777|doi=10.1503/cmaj.061409 |url=http://www.cmaj.ca/cgi/content/full/176/8/S1}}</ref> [[Kraljevski kolegijum lekara opšte prakse Velike Britanije]], [[Fakultet javnog zdravlja]] i [[Kraljevski kolegijum pedijatara i dečjeg zdravlja]] su [[2004]]. objavili izveštaj „Nagomilavanje problema“ koji je istakao rastući problem gojaznosti u Velikoj Britaniji.<ref>{{Cite book|title=Nagomilavanje problema; medicinski slučaj za mršaviju naciju |year=2004|publisher=Royal College of Physicians |location= London| isbn = 1-86016-200-2 |author=}}</ref> Iste godine je [[Zdravstveni odbor]] [[Dom komuna|britanskog Donjeg doma]] objavio svoje „najsveobuhvatnije ispitivanje [...] koje je ikad preduzeto“ koje se tiče uticaja gojaznosti na zdravlje i društvo u Velikoj Britaniji i mogući pristupi problemu.<ref name =GB2004>{{Cite book|author=Zdravstveni odbor Donjeg doma parlamenta Velike Britanije |title=Obesity– Volume 1 – HCP 23-I, Third Report of session 2003–04. Izveštaj, zajedno sa zvaničnim zapisnikom|url=http://www.publications.parliament.uk/pa/cm200304/cmselect/cmhealth/23/2302.htm|accessdate = 17. 12. 2007.|year=2004|month=May|publisher=TSO (The Stationery Office)|location=London, UK|isbn=978-0-215-01737-6}}</ref> 2006. je [[Nacionalni institut za zdravstvenu negu i izuzetnost]] (''NICE'') izdao smernicu o dijagnozama i upravljanju gojaznošću, kao i politički udeo nezdravstvenih organizacija poput lokalnih veća.<ref>{{cite web|url=http://www.nice.org.uk/nicemedia/pdf/CG43NICEGuideline.pdf |title=Gojaznost: smernice o prevenciji, utvrđivanju, ispitivanju i rukovođenjuprekomerne težine i gojaznosti ikod odraslih i dece|publisher=Nacionalno zdravstvo (NHS)|year=2006|format=PDF |work=Nacionalni institut za zdravstvo i kliničku izvrsnost (NICE)|accessdate = 8. 4. 2009.}}</ref> Izveštaj iz 2007. koji je pripremio g. [[Derek Vanles]] za [[Kraljev fond]] upozorio je da ako se ne preduzmu dalji koraci, postoji opasnost da će gojaznost finansijski ozbiljno pogoditi [[Nacionalno zdravlje]].<ref>{{Cite book|last=Wanless |first=Sir Derek |coauthors=John Appleby, Anthony Harrison, Darshan Patel|title=Da li je naše buduće zdravstvo osigurano? Pregled NHS finansiranja i rada|url=http://www.kingsfund.org.uk/research/publications/our_future.html|accessdate = 17. 12. 2007. |year=2007|publisher=The King's Fund|location=London, UK | isbn = 1-85717-562-X}}</ref> Pregledani su sveobuhvatni pristupi u cilju bavljenja rastućim stopama gojaznosti. Okvir politike delovanja po pitanju gojaznosti (''OPA'') deli mere na politike „višeg nivoa“, „srednjeg nivoa“ i „izvršnog nivoa“. Politike „višeg nivoa“ su okrenute ka promeni društva, „srednje“ pokušavaju da izmene ponašanje pojedinaca kako bi se sprečila gojaznost, a politike „izvršnog nivoa“ pokušavaju da leče trenutno obolele ljude.<ref>{{cite journal |author=Sacks G, Swinburn B, Lawrence M|title=Okvir politike delovanja po pitanju gojaznosti i mrežna analiza za sveobuhvatni politički pristup smanjenju gojaznosti|journal=Obes Rev |volume=10 |issue=1 |pages=76-86 |year=2009|month=January|pmid=18761640|doi=10.1111/j.1467-789X.2008.00524.x |url=}}</ref> == Rukovođenje gojaznošću == {{Main|Rukovođenje gojaznošću}} [[Datoteka:Obesity Med2008.JPG|thumb|alt=Kartnosko pakovanje koje sadrži dva leka koja se koriste za lečenje gojaznosti. Iznad je prikazan Orlistat pod imenom brenda Ksenikal u belom pakovanju sa logotipom Roš u donjem desnom uglu (Ime Roš se nalazi unutar šestougla). Sibutramin se nalazi ispod imena brenda Meridia. Pakovanje je na vrhu belo a na dnu plavo, odvojeno mernom trakom.A logotipa Abot Laboratoriza nalazi se na donjoj polovini pakovanja.|Desno|[[Orlistat]] (Ksenikal), lek koji se najčešće koristi za lečenje gojaznosti i [[sibutramin]] (Meridia), lek koji je nedavno povučen sa tržišta zbog kardiovaskularnih nuspojava.]] Glavno lečenje gojaznosti se sastoji od [[dijeta|dijete]] i [[fizička aktivnost|fizičke aktivnosti]].<ref name=CADG2006>{{cite journal|author=Lau DC, Douketis JD, Morrison KM, Hramiak IM, Sharma AM, Ur E |title=2006 Pregled kanadskih smernica kliničke primene rukovođenja i prevencije gojaznosti kod odraslih i dece |journal=CMAJ |volume=176 |issue=8|pages=S1–13 |year=2007|month=April |pmid=17420481 |pmc=1839777 |doi=10.1503/cmaj.061409 |url=}}</ref> Dijetetski programi mogu da dovedu do [[Mršavljenje|gubitka težine]] u kratkom vremenskom roku,<ref name=Strychar>{{cite journal |author=Strychar I |title=Dijeta za rukovođenje gubitkom težine|journal=CMAJ |volume=174 |issue=1 |pages=56-63 |year=2006|month=January |pmid=16389240|pmc=1319349 |doi=10.1503/cmaj.045037 |url=http://www.cmaj.ca/cgi/content/full/174/1/56}}</ref> ali održavanje gubitka težine je često teško i često zahteva fizičku aktivnost i dijetu koja se zasniva na niskoenergetskim namirnicama kao stalni deo životnog stila te osobe.<ref>{{cite journal |author=Shick SM, Wing RR, Klem ML, McGuire MT, Hill JO, Seagle H|title=Osobe koje su uspešne na polju dugoročnog gubitka težine i koje trajno uspevaju da održe uzimanje niskoenergetske hrane sa niskom količinom masti,|journal=J Am Diet Assoc |volume=98 |issue=4 |pages=408-13 |year=1998|month=April |pmid=9550162|doi=10.1016/S0002-8223(98)00093-5}}</ref><ref>{{cite journal |author=Tate DF, Jeffery RW, Sherwood NE, Wing RR|title=Dugoročno gubljenje težine koje se povezuje sa prepisivanjem većih ciljeva za fizičku aktivnost. Da li veći stepen fizičke aktivnosti štiti od ponovnog vraćanja težine? |journal=Am. J. Klin. Nutr. |volume=85 |issue=4 |pages=954-9|date = 2007-04-01 |pmid=17413092 |url=http://www.ajcn.org/cgi/content/full/85/4/954}}</ref> Stope uspeha dugoročnog održavanja gubitka težine uz promene životnog stila su niske, u rasponu od 2 do 20%.<ref>{{cite journal |author= Wing, Rena R; Phelan, Suzanne|title=Rešenja za gojaznost koja se zasnivaju na nauci Koje su uloge visokog školstva, vlade, grana privrede i zdravstva? Izveštaji sa simozijuma, Boston, Massachusetts, USA, 10–11 March 2004 and Anaheim, California, USA, 2 October 2004 |journal=Am. J. Klin. Nutr. |volume=82 |issue=1 Suppl |pages=207S–273S |date = 2005-07-01 |pmid=16002825|url=http://www.ajcn.org/cgi/content/full/82/1/222S }}</ref> Promene u ishrani i životnom stilu su efikasne po pitanju ograničavanja prekomernog gojenja tokom [[trudnoća|trudnoće]] i poboljšanja ishoda i za majku i za dete.<ref>{{cite journal|last=Thangaratinam|first=S|coauthors=Rogozinska, E; Jolly, K; Glinkowski, S; Roseboom, T; Tomlinson, JW; Kunz, R; Mol, BW; Coomarasamy, A; Khan, KS|title=Učinak intervencija tokom trudnoće na majčinu težinu i porodiljske ishode: meta-analiza nasumičnih dokaza|journal=BMJ (Clinical research ed.)|date=2012-05-16 |volume=344|doi=10.1136/bmj.e2088|pmc=3355191|pmid=22596383|pages=e2088}}</ref> Jedan lek [[orlistat]] (Ksenikal), je trenutno široko dostupan i odobren za dugoročnu upotrebu. Gubitak težine je umeren sa prosekom od 2.9&nbsp;kg (6.4&nbsp;lb) tokom 1 do 4&nbsp;godine i postoji malo podataka o tome kako ovi lekovi utiču na dugoročne komplikacije gojaznosti.<ref name=Orli07>{{cite journal |author=Rucker D, Padwal R, Li SK, Curioni C, Lau DC |title=Dugoročna farmakoterapija za gojaznost i prekomernu težinu: ažurirana meta-analiza |journal=BMJ|volume=335 |issue=7631 |pages=1194-99 |year=2007 |pmid=18006966 |doi=10.1136/bmj.39385.413113.25|url=http://www.bmj.com/cgi/content/full/335/7631/1194 |pmc=2128668}}</ref> Ova upotreba se povezuje sa visokim stopama želudačno-crevnih nuspojava <ref name=Orli07/> i postavljaju se pitanja o negativnim učincima na bubrege.<ref>{{cite web|last=Wood|first=Shelley|title=Dijetetski lek Orlistat vezano za oštećenja bubrega i gušterače|url=http://www.medscape.com/viewarticle/740855?src=mp&spon=30|work=Medscape|publisher=Medscape News|accessdate = 26. 4. 2011.}}</ref> Druga dva leka su takođe dostupna. [[Lorkaserin]] (Belvik) kao rezultat ima u proseku 3,1&nbsp;kg gubitka težine (3% telesne mase) veći nego placebo tokom godine.<ref>{{cite journal|last=Bays|first=HE|title=Lorkaserin: profil leka i ilutrovani model regulacionih izazova razvoja leka za gubljenje težinet|journal=Stručni pregled kardiovaskularne terapije|year=2011 |month = March |volume=9|issue=3 |pmid=21438803|doi=10.1586/erc.10.22|pages=265-77}}</ref> Kombinacija [[Fentermin/topiramat|fentermina i topiramata]] (Ksimia) je takođe u nekoj meri efikasna.<ref>{{cite journal|author=Bays HE, Gadde KM |title=Fentermin/topiramat za smanjenje težine i lečenje štetnih posledica po metabolizam kod gojaznosti |journal=Drugs Today |volume=47 |issue=12 |pages=903-14 |year=2011|month=December|pmid=22348915 |doi=10.1358/dot.2011.47.12.1718738 |url=}}</ref> Najefikasnije lečenje gojaznosti je [[barijatrijska operacija]]. Operacija u slučaju teške gojaznosti povezuje se sa dugoročnim gubitkom težine i smanjenjem ukupne smrtnosti. Jedna studija je ustanovila gubitak težine između 14% i 25% (u zavisnosti od tipa izvršenog postupka) tokom 10&nbsp;godina, i 29% smanjenja u svim slučajevima smrtnosti kada se poredi sa standardnim merama gubitka težine<ref>{{cite journal |author=Sjöström L |title=Učinak barijatrijske operacije na smrtnost kod švedskih gojaznih ispitanika |journal=N. Engl. J. Med. |volume=357 |issue=8 |pages=741-52 |year=2007|month=August|pmid=17715408 |doi=10.1056/NEJMoa066254 |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2007-08-23_357_8/page/740|author-separator=, |author2=Narbro K |last3=Sjöström|first3=CD|display-authors=3 |last4=Karason |first4=Kristjan |last5=Larsson |first5=Bo |last6=Wedel |first6=Hans |last7=Lystig|first7=Ted |last8=Sullivan |first8=Marianne |last9=Bouchard |first9=Claude}}</ref> Zbog visokih troškova i rizika od komplikacija, istraživači traže druga efikasna ali manje invazivna lečenja. == Epidemiološki status == {{Main|Epidemiologija gojaznosti}} {{Double image|right|World map of Male Obesity, 2008.svg|200|World map of Female Obesity, 2008.svg|200|World obesity prevalence among males (left) and females (right).<ref name=IOTF2008>{{cite web|url=http://www.iotf.org/database/documents/GlobalPrevalenceofAdultObesity16thDecember08.pdf |title=Global Prevalence of Adult Obesity |format=PDF |work=International Obesity Taskforce |accessdate = 29. 1. 2008.}}</ref> {{Multicol}} {{legend|#ffff65|<5%}} {{legend|#fff200|5–10%}} {{legend|#ffdc00|10–15%}} {{Multicol-break}} {{legend|#ffc600|15–20%}} {{legend|#ffb000|20–25%}} {{legend|#ff9a00|25–30%}} {{Multicol-break}} {{legend|#ff8400|30–35%}} {{legend|#ff6e00|35–40%}} {{legend|#ff5800|40–45%}} {{Multicol-break}} {{legend|#ff4200|45–50%}} {{legend|#ff2c00|50–55%}} {{legend|#cb0000|>55%}} {{Multicol-end}} |alt=A map of the world with countries colored to reflect the percentage of men who are obese. Obese males and females have higher prevalence (above 30%) in the U.S. and some Middle Eastern and Oceanian countries, medium prevalence in the rest of North America and Europe, and lower prevalence (<5%) in most of Asia and Africa.||}} Pre 20.&nbsp;veka gojaznost je bila retka pojava;<ref name=Haslam2007/> Godine 1997. SZO (Svetska zdravstvena organizacija) je formalno prihvatila gojaznost kao globalnu epidemiju.<ref name=Caballero/> SZO procenjuje da je 2005. bilo najmanje 400&nbsp;miliona odraslih (9,8%) gojazno, sa većim stopama kod žena nego kod muškaraca.<ref name=WHO2009a>{{cite web|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs311/en/index.html |title=Obesity and overweight |work=World Health Organization |accessdate = 8. 4. 2009.}}</ref> Stopa gojaznosti takođe raste sa starošću od najmanje 50 ili 60&nbsp;godina,<ref>Seidell 2005 p.5</ref> a izuzetna gojaznost u Sjedinjenim Državama, Australiji i Kanadi raste brže od ukupne stope gojaznosti.<ref name=morbid2007/><ref>{{cite journal|last=Howard|first=Natasha J.|title=Severe obesity: Investigating the socio-demographics within the extremes of body mass index |journal=Obesity Research &Clinical Practice |volume=2 |issue=1 |pages=51-59 |year=2008|month=March |pmid=|doi=10.1016/j.orcp.2008.01.001 |url= |first2=A |first3=T |first4=C |last2=Taylor |last3=Gill|last4=Chittleborough}}</ref><ref name=Tjepkema2005>{{Cite book| author=Tjepkema M | chapter=Measured Obesity–Adult obesity in Canada: Measured height and weight | title=Nutrition: Findings from the Canadian Community Health Survey |publisher=Statistics Canada | date = 6. 7. 2005. | location=Ottawa, Ontario |url=http://www.statcan.gc.ca/pub/82-620-m/2005001/article/adults-adultes/8060-eng.htm}}</ref> Stopa gojaznosti, koja je nekada smatrana problemom samo u zemljama sa visokim dohotkom, u porastu je širom sveta, i pogađa kako razvijeni tako i svet u razvoju.<ref name=EuroG2008>{{cite journal |author=Tsigosa Constantine |title=Management of Obesity in Adults: European Clinical Practice Guidelines|journal=The European Journal of Obesity |volume=1 |year=2008|month=April |pmid= 20054170|doi=10.1159/000126822|url=http://www.gojaznost.org/gs/dodatak/OMTFManagementofObesityinAdults2008.pdf|first2=Vojtech |issue=2 |first3=Arnaud|first4=Nick |first5=Martin |first6=Elisabeth |first7=Dragan |first8=Maximo |first9=Gabriela |pages=106-16|last2=Hainer |last3=Basdevant |last4=Finer |last5=Fried |last6=Mathus-Vliegen |last7=Micic |last8=Maislos|last9=Roman}}</ref> Ovaj porast se najdramatičnije oseća u urbanim sredinama.<ref name=WHO2009a/> Jedini preostali region u svetu gde gojaznost nije uobičajena je [[Podsaharska Afrika]].<ref name=HaslamJames/> Prema istraživanjima koje je objavio Institut za zaštitu zdravlja [[Srbija|Srbije]] iz [[2000]]. godine više od polovine odraslog stanovništva (54%) ima problem prekomerne uhranjenosti (predgojaznost i gojaznost), pri čemu je 36,7 % odraslih predgojazno, dok je 17,3% gojazno. Najveću ukupnu prevalenciju ima [[Vojvodina]] (58,5%). Prosečna vrednost indeksa telesne mase u populaciji odraslog stanovništva Srbije je 26&nbsp;kg/m². U ruralnim predelima je nešto viši prosečan [[indeks telesne mase|BMI]] od 26,3&nbsp;kg/m² u odnosu na urbane gde je 25,8&nbsp;kg/m². Broj gojazne dece i adolescenata je u poslednje dve decenije udvostručen u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]. Najnovija istraživanja govore o učestalosti gojaznosti od 15,3% (u uzrastu 6-11 godina) i 15,5% (u uzrastu 12-19 godina). == Prevencija == U pokušaju da se spreči gojaznost potrebno je da se dotaknu obe strane balansa, energetski unos i energetska potrošnja. Povećan unos [[žitarice|žitarica]], [[voće|voća]] i [[povrće|povrća]], smanjen unos visoko kalorične [[hrana|hrane]], redovna fizička aktivnost ili kombinacija ove dve navike su modusi za prevenciju gojaznosti. Prevencija podrazumeva i prepoznavanje genetičkih, faktora sredine ili kombinacije faktora rizika za nastanak gojaznosti, edukaciju porodice da prepozna važnost fizičke aktivnosti i pravilne ishrane, redovnu kontrolu itd. == Istorijat == [[Datoteka:Theater fat woman Louvre BC968bis.jpg|mini|desno|180p|''Ženska figura'', terakota iz muzeja Luvr]] Gojaznost je najstariji i još uvek najčešći metabolički poremećaj kod čoveka. O tome svedoče razne skulpture drevnih civilizacija, grčke kariatide, egipatske sfinge kao i mnoge umetničke slike. Sve do posljednjih decenija [[20. vek]]a gojaznost se prvenstveno smatrala estetskim problemom, a u nekim kulturama je čak predstavljala ideal lepote. Ovo se obično objašnjavalo time što je gojaznost predstavljala znak pripadnosti društvenoj eliti. === Etimologija === Termin „gojaznost“ ({{jez-eng|obesity}}) potiče iz [[Latinski jezik|latinskog]] jezika od reči ''obesitas'', što znači gojazan, debeo ili punačak. „Ēsus“ je prošli particip od „edere“ (jesti), kome je dodato „ob“ (više).<ref name=etymol>{{cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=obesity |title=Online Etymology Dictionary: Obesity |work=Douglas Harper|accessdate = 31. 12. 2008.}}</ref> ''[[Oksfordski rečnik engleskog]]'' ({{jez-eng| The Oxford English Dictionary}}) dokumentuje njegovu prvu upotrebu [[1611]]. godine od strane [[Rendl Kotgrejv|Rendla Kotgrejva]].<ref>{{cite web |url=http://www.oed.com/ |title=Obesity, n |work=Oxford English Dictionary 2008|accessdate = 21. 3. 2009.}}</ref> === Istorijski trendovi === [[Datoteka:Charles Mellin zugeschr - Porträt eines Herrn - Gemäldegalerie Berlin.jpg|thumb|180p|upright|alt=Veoma gojazan gospodin sa izraženim podvaljkom i brkovima, obučen u crno i mačem sa njegove leve strane.|Za vreme [[Srednji vijek|srednjeg veka]] i [[renesansa|renesanse]] gojaznost se često smatrala obeležjem imućnosti i bila je relativno uobičajena među elitom: „Toskanski general [[Alesandro del Boro]]“, pripisuje se Čarlsu Melinu, [[1645]].<ref name=Zach2003>{{cite journal |author=Zachary Bloomgarden |title=Prevention of Obesity and Diabetes |journal=Diabetes Care |volume=26 |pages=3172-3178 |year=2003|pmid= 14578257|doi= 10.2337/diacare.26.11.3172|url=http://care.diabetesjournals.org/content/26/11/3172.full|issue=11}}</ref>]] [[Datoteka:Venus von Willendorf 01.jpg|thumb|upright|180p|alt=Minijaturna figura od izrezbarenog kamena koja prikazuje gojaznu žensku osobu.|„[[Vilendorfska Venera]]“ nastala 24.000–22.000 pre naše ere]] [[Grci]] su prvi prepoznali gojaznost kao medicinski problem.<ref name=Haslam2007>{{cite journal|author=Haslam D |title=Obesity: a medical history |journal=Obes Rev |volume=8 Suppl 1 |issue= |pages=31-6 |year=2007|month=March |pmid=17316298 |doi=10.1111/j.1467-789X.2007.00314.x |url=}}</ref> [[Hipokrat sa Kosa|Hipokrat]] je napisao da „Korpulencija nije samo bolest za sebe, već je i pretnja za razvoj drugih bolesti“.<ref name=HaslamJames/> Indijski hirurg [[Sušruta Samhita|Sušruta]] ([[6. vek p. n. e.]]) dovodio je gojaznost u vezu sa dijabetesom i srčanim poremećajima.<ref name=Dwivedi&Dwivedi07/> On je preporučivao fizički rad kao pomoć u lečenju gojaznosti i njenih neželjenih uticaja.<ref name=Dwivedi&Dwivedi07>{{cite web|url=http://medind.nic.in/iae/t07/i4/iaet07i4p243.pdf|format=PDF|title=History of Medicine: Sushruta – the Clinician –Teacher par Excellence|accessdate=19. 9. 2008.|work=Dwivedi, Girish & Dwivedi, Shridhar|publisher=|year=2007|archive-date=2008-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20081010045900/http://medind.nic.in/iae/t07/i4/iaet07i4p243.pdf|dead-url=yes}}</ref> Tokom većeg dela ljudske istorije čovečanstvo se borilo sa nestašicom hrane.<ref>{{Cite book|author=Theodore Mazzone; Giamila Fantuzzi |title=Adipose Tissue And Adipokines in Health And Disease (Nutrition and Health) |publisher=Humana Press|location=Totowa, Nj |year=2006|pages=222 | isbn = 1-58829-721-7 |oclc= |doi= |accessdate=}}</ref> Tako je kroz istoriju gojaznost doživljavana kao obeležje imućnosti i prosperiteta. Bila je uobičajena među visokim zvaničnicima u Evropi u [[srednji vijek|srednjem veku]] i u doba [[Renesansa|renesanse]],<ref name=Zach2003/> kao i kod drevnih istočnoazijskih civilizacija.{{sfn|Keller||pp=49}} Početak [[Industrijska revolucija|industrijske revolucije]] predočio je da je vojna i ekonomska moć naroda zavisna od veličine tela i od snage njihovih vojnika i radnika.<ref name=Caballero/> Povećanje prosečnog indeksa telesne mase, sa vrednosti koja se danas smatra pothranjenošću na vrednost koja se sada smatra normalnom, igralo je značajnu ulogu u razvoju industrijalizovanih društava.<ref name=Caballero/> Tako je tokom 19.&nbsp; veka došlo do povećanja visine i težine u razvijenom svetu. Tokom 20. veka, kako je stanovništvo dostizalo svoj genetski potencijal za visinu, težina je počela da raste mnogo brže nego visina, što je dovelo do gojaznosti.<ref name=Caballero/> Tokom 1950-ih godina porast bogatstva u razvijenom svetu doveo je do smanjenja mortaliteta kod dece, međutim, sa povećanjem telesne težine, bolesti srca i bubrega su postale učestalije.<ref name=Caballero/><ref>{{cite journal | doi=10.2105/AJPH.42.9.1116 | author=Breslow L |title=Public Health Aspects of Weight Control | journal=Am J Public Health Nations Health | year=1952| month=September| volume=42 | issue=9 | pages=1116-20 | pmid=12976585 | pmc=1526346}}</ref> Tokom ovog vremenskog perioda, osiguravajuće kompanije su uočile vezu između težine i životnog veka i povećale premije za gojazne.<ref name=HaslamJames/> Mnoge kulture kroz istoriju posmatrale su gojaznost kao rezultat nekog nedostatka u karakteru. „Obesus“ ({{jez-lat|obesus}} = gojazan) ili debeo lik u [[grčka komedija|grčkoj komediji]] je bio proždrljivac i predmet podsmevanja. U doba hrišćanstva hrana je posmatrana kao kapija grehova [[lenjost]]i i [[požuda|požude]].<ref name=Woodhouse/> U modernoj zapadnoj kulturi prekomerna težina se često smatra neprivlačnom, a gojaznost se često povezuje sa raznim negativnim stereotipima. LJudi svih uzrasta mogu se suočiti sa društvenom stigmatizacijom, i mogu biti meta nasilnika ili odbačeni od strane svojih vršnjaka. Gojaznost je još jedan razlog za diskriminaciju.<ref name=Bias2001>{{cite journal |author=Puhl R, Brownell KD |title=Bias, discrimination, and obesity|journal=Obes. Res. |volume=9 |issue=12 |pages=788-805 |year=2001|month=December |pmid=11743063|doi=10.1038/oby.2001.108 |url=}}</ref> U zapadnom društvu percepcija javnosti u pogledu zdrave telesne težine se razlikuje od one težine koja se smatra idealnom &nbsp;– a obe su se promenile od početka [[20. vek]]a. Težina koja se smatra idealnom je manja nego [[1920-e|1920-ih]] godina. Ovo ilustruje činjenica da je od 1922. do 1999. godine prosečna visina pobednica na takmičenju za Mis Amerike porasla za 2%, pri čemu se njihova prosečna težina smanjila za 12%.<ref>{{cite journal|author=Rubinstein S, Caballero B |title=Is Miss America an undernourished role model? |journal=JAMA |volume=283|issue=12 |pages=1569 |year=2000|pmid=10735392 |doi= 10.1001/jama.283.12.1569|url=}}</ref> S druge strane, stavovi ljudi u pogledu zdrave težine promenili su se u suprotnom smeru. U Britaniji je težina sa kojom su ljudi sebe smatrali preteškim bila značajno veća 2007. godine nego 1999.<ref name=John2008>{{cite journal|author=Johnson F, Cooke L, Croker H, Wardle J |title=Changing perceptions of weight in Great Britain: comparison of two population surveys |journal=BMJ |volume=337 |issue= |pages=a494 |year=2008|pmid=18617488 |pmc=2500200 |doi= 10.1136/bmj.a494|url=http://www.bmj.com/cgi/content/full/337/jul10_1/a494}}</ref> Veruje se da su ove promene posledica povećanja stope adipoziteta, što dovodi do porasta prihvatanja viška telesne masti kao normalne pojave.<ref name=John2008/> Gojaznost se još uvek smatra obeležjem bogatstva i blagostanja u mnogim delovima [[Afrika|Afrike]]. Ovo je posebno uobičajeno od početka epidemije [[HIV]]-a.<ref name=HaslamJames/> === Umetnost === Prvi skulpturalni prikazi ljudskog tela od pre 20.000–35.000&nbsp;godina prikazuju gojazne ženske osobe. Neki dovode u vezu [[figure Venere]] sa tendencijom da se poveća plodnost, dok drugi smatraju da one predstavljaju „debljinu“ kod ljudi tog doba.<ref name=Woodhouse/> Korpulencija, međutim, nije prisutna ni kod grčke ni kod rimske umetnosti, verovatno zbog toga da bi se sačuvali njihovi ideali u pogledu umerenosti. Ovo je nastavljeno kroz veći deo hrišćansko-evropske istorije, pri čemu su samo oni sa lošim društveno-ekonomskim statusom prikazivani kao gojazni.<ref name=Woodhouse/> Za vreme [[renesansa|renesanse]] neki iz više klase su počeli da se razmeću svojom krupnoćom, što se može videti na portretima Henrija VIII i Alesandra del Boroa.<ref name=Woodhouse>{{cite journal |author=Woodhouse R |title=Obesity in art: A brief overview |journal=Front Horm Res |volume=36 |issue= |pages=271-86 |year=2008|isbn=978-3-8055-8429-6|pmid=18230908 |doi=10.1159/000115370 |url=http://books.google.com/?id=nXRU4Ea1aMkC&pg=PA271&lpg=PA271&dq=Obesity+in+art:+a+brief+overview |series=Frontiers of Hormone Research}}</ref> [[Peter Paul Rubens|Rubens]] (1577–1640) je redovno na svojim slikama prikazivao žene punačkog tela, od čega vodi poreklo termin [[Peter Paul Rubens|rubeneska]]. Ove žene su, međutim, uvek zadržavale oblik „peščanog sata“ što je povezano sa plodnošću.<ref name=Fumento>{{Cite book|author=Fumento, Michael |title=The Fat of the Land: Our Health Crisis and How Overweight Americans Can Help Themselves |publisher=Penguin (Non-Classics) |year=1997|pages=126| isbn = 0-14-026144-3}}</ref> Tokom 19.&nbsp;veka u zapadnom svetu su se promenili pogledi na gojaznost. Posle viševekovnog stava da je gojaznost sinonim bogatstva i društvenog statusa, na mršavost se počelo gledati kao na željeni standard.<ref name=Woodhouse/> == Društvo i kultura == === Ekonomski uticaj === Pored uticaja na zdravlje, gojaznost dovodi do mnogih problema, uključujući i smetnje pri zapošljavanju,<ref name="Puhl R. p.29">Puhl R., Henderson K., and Brownell K. 2005 p.29</ref><ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.ehb.2009.01.008|author=Johansson E, Bockerman P, Kiiskinen U, Heliovaara M |title=Obesity and labour market success in Finland: The difference between having a high BMI and being fat |journal=Economics and Human Biology |volume=7 |issue=1 |pages=36-45|year=2009|pmid=19249259}}</ref> kao i povećanje troškova poslovanja. Ovi uticaji se osećaju u svim nivoima društva, počev od pojedinaca pa sve do korporacija i vlada. Procenjeno je da su u 2005. godini medicinski troškovi koji se mogu pripisati gojaznosti u Sjedinjenim Državama iznosili 190,2&nbsp;milijarde dolara ili 20,6% od svih medicinskih troškova,<ref name=medical-costs>{{cite journal|coauthors=John Cawley, Chad Meyerhoefer|title=The medical care costs of obesity: An instrumental variables approach|journal=Journal of Health Economics|year=2012|month=January|volume=31|issue=1|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0167629611001366|pages=219-230|accessdate = 2012-08-02 |doi=10.1016/j.jhealeco.2011.10.003|pmid=22094013|last1=Cawley|first1=J}}</ref><ref>{{cite journal|author=Finkelstein EA, Fiebelkorn IA, Wang G |title=National medical spending attributable to overweight and obesity: How much, and who's paying |journal= Health Affairs|volume=Online |issue=May |pages=|date = 2003-01-01 |url=http://content.healthaffairs.org/cgi/content/full/hlthaff.w3.219v1/DC1 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cdc.gov/nccdphp/dnpa/obesity/economic_consequences.htm |title=Obesity and overweight: Economic consequences | publisher=Centers for Disease Control and Prevention | date = 22. 5. 2007. |accessdate = 5. 9. 2007.}}</ref> dok su u Kanadi troškovi zbog gojaznosti procenjeni na 2 milijarde kanadskih dolara u 1997. godini (2,4% od ukupnih zdravstvenih troškova).<ref name="CADG2006"/> Ukupni godišnji direktni trošak usled prekomerne težine i gojaznosti u Australiji u 2005. bio je 21 milijarda australijskih dolara. Australijanci sa prekomernom težinom i gojaznošću su takođe dobili i 35,6 milijardi australijskih dolara u okviru vladinih subvencija.<ref name=MJA2009>{{Cite journal|title=The cost of overweight and obesity in Australia |url=http://www.mja.com.au/public/issues/192_05_010310/col10841_fm.html |year=2009 |author=Colagiuri, Stephen |journal=The Medical Journal of Australi a|accessdate = 2011-06-18 |last2=Lee|first2=Crystal M. Y. |last3=Colagiuri|first3=Ruth |display-authors=4 }}</ref> Procenjeni obim godišnjih izdataka za dijetetske proizvode iznosi 40&nbsp; do 100&nbsp;milijardi dolara samo u Sjedinjenim Državama.<ref>{{cite news |last= Cummings |first= Laura|title = The diet business: Banking on failure|publisher = BBC News| date = 5. 2. 2003.| url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/2725943.stm| accessdate = 25. 2. 2009.}}</ref> Osmišljeni su programi za prevenciju gojaznosti, kako bi se smanjili troškovi lečenja bolesti koje su u vezi sa gojaznošću. Međutim, što ljudi duže žive, izlažu se većim medicinskim troškovima. Istraživači su iz tog razloga zaključili da smanjenje gojaznosti može da poboljša javno zdravlje, ali je malo verovatno da će smanjiti ukupne zdravstvene izdatke.<ref>{{cite journal |author=van Baal PH |title=Lifetime Medical Costs of Obesity: Prevention No Cure for Increasing Health Expenditure |journal=PLoS Med. |volume=5 |issue=2 |pages=e29 |year=2008 |month=February |pmid=18254654 |pmc=2225430 |doi=10.1371/journal.pmed.0050029 |url=http://www.plosmedicine.org/article/info:doi/10.1371/journal.pmed.0050029 |author-separator=, |author2=Polder JJ |author3=de Wit GA |display-authors=3 |last4=Hoogenveen |first4=Rudolf T. |last5=Feenstra |first5=Talitha L. |last6=Boshuizen |first6=Hendriek C. |last7=Engelfriet |first7=Peter M. |last8=Brouwer |first8=Werner B. F. |access-date=2015-04-15 |archive-date=2015-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150111110729/http://www.plosmedicine.org/article/info:doi/10.1371/journal.pmed.0050029 }}</ref> [[Datoteka:Wide Chair.jpg|thumb|left|alt=Izuzetno široka stolica pored izvesnog broja stolica normalne veličine.|Usluge se moraju prilagoditi gojaznim osobama putem posebne opreme poput mnogo širih stolica.<ref>{{cite journal|last=Bakewell|first=J|title=Bariatric furniture: Considerations for use|journal=Int J Ther Rehabil|issue=7|year=2007|url=http://www.ijtr.co.uk/cgi-bin/go.pl/library/article.cgi?uid=23858;article=IJTR_14_7_329_333|volume=14|pages=329-33|access-date=2015-04-15|archive-date=2011-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20111008202913/http://www.ijtr.co.uk/cgi-bin/go.pl/library/article.cgi?uid=23858;article=IJTR_14_7_329_333|dead-url=yes}}</ref>]] Gojaznost može dovesti do društvene stigmatizacije i smetnji pri zapošljavanju.<ref name="Puhl R. p.29"/> U poređenju sa svojim kolegama sa normalnom težinom, gojazni radnici u proseku imaju veće stope odsustvovanja sa posla i češće uzimaju bolovanje, povećavajući na taj način troškove poslodavaca i smanjujući produktivnost.<ref>{{cite journal|author=Neovius K, Johansson K, Kark M, Neovius M|title=Obesity status and sick leave: a systematic review |journal=Obes Rev |volume=10|issue=1 |pages=17-27 |year=2009|month=January |pmid=18778315 |doi=10.1111/j.1467-789X.2008.00521.x |url=}}</ref> Jedna studija, koja je proučavala zaposlene na univerzitetu Djuk, pronašla je da su osobe sa vrednošću BMI iznad 40 popunile dvostruko više zahteva za [[radnička kompenzacija|radničkim kompenzacijama]] od onih čiji je BMI bio između 18,5-24,9. Oni su takođe imali i više nego 12&nbsp;puta veći broj izgubljenih radnih dana. Najčešće povrede u ovoj grupi bile su prouzrokovane padovima i podizanjima, što je dovodilo do povreda donjih ekstremiteta, ručnih zglobova ili ruku i leđa.<ref>{{cite journal |author=Ostbye T, Dement JM, Krause KM|title=Obesity and workers' compensation: Results from the Duke Health and Safety Surveillance System |journal=Arch. Intern. Med. |volume=167 |issue=8|pages=766-73|year=2007|pmid=17452538 |doi=10.1001/archinte.167.8.766}}</ref> Odbor za osiguranje radnika u saveznoj američkoj državi Alabama odobrio je kontroverzni plan da gojazni radnici plaćaju 25 dolara svakog meseca ukoliko ne preduzmu mere za smanjenje svoje težine i poboljšaju svoje zdravlje. Ove mere se primenjuju od januara 2010. i odnose se na one sa vrednostima BMI većim od 35&nbsp;kg/m² a koji ne uspeju da postignu poboljšanje svog zdravstvenog stanja posle godinu dana.<ref>{{cite web|url=http://www.webmd.com/diet/news/20080825/alabama-obesity-penalty-stirs-debate |title=Alabama "Obesity Penalty" Stirs Debate |work=Don Fernandez |accessdate = 5. 4. 2009.}}</ref> Prema nekim istraživanjima gojazne osobe se teže zapošljavaju i manja je verovatnoća da će dobiti unapređenje na poslu.<ref name=Bias2001/> Gojazni ljudi su takođe manje plaćeni od svojih negojaznih kolega za isti posao. Gojazne žene zarađuju u proseku 6% manje, a gojazni muškarci 3% manje.<ref>Puhl R., Henderson K., and Brownell K. 2005 p.30</ref> Određene delatnosti, kao što su vazduhoplovstvo, zdravstvo i prehrambena industrija, posebno su zabrinute. Zbog porasta stope gojaznosti vazduhoplovne kompanije se suočavaju sa većim troškovima goriva, kao i pritiskom da povećaju širinu mesta za sedenje.<ref>{{cite web | author=Lisa DiCarlo| url=http://www.forbes.com/2002/10/24/cx_ld_1024obese.html |title=Why Airlines Can't Cut The Fat|work=Forbes.com|date = 24. 10. 2002. | accessdate = 23. 7. 2008.}}</ref> U 2000. godini suvišna težina gojaznih putnika koštala je avio-kompanije 275&nbsp;miliona dolara.<ref>{{cite journal|author=Dannenberg AL, Burton DC, Jackson RJ |title=Economic and environmental costs of obesity: The impact on airlines |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-preventive-medicine_2004-10_27_3/page/264 |journal=American journal of preventive medicine|volume=27 |issue=3 |pages=264|year=2004|pmid=15450642 |doi=10.1016/j.amepre.2004.06.004}}</ref> Zdravstvena delatnost je morala da investira u posebnu opremu za manipulisanje izuzetno gojaznim pacijentima, uključujući i specijalnu opremu za podizanje i [[barijatrijska ambulantna vozila]].<ref>{{cite web|url=http://abcnews.go.com/Health/Diet/obese-health-care-bariatric-ambulances/story?id=7981746|title=Who Should Pay for Obese Health Care?|last=Cox|first=Lauren|publisher=ABC News|date = 2. 7. 2009.|accessdate = 6. 8. 2012.}}</ref> Troškovi za restorane su porasli usled sudskih sporova zbog optužbi da izazivaju gojaznost.<ref name=Govtrack>{{cite web | url=http://www.govtrack.us/congress/bill.xpd?bill=h109-554 | title=109th U.S. Congress (2005–2006) H.R. 554: 109th U.S. Congress (2005–2006) H.R. 554: Personal Responsibility in Food Consumption Act of 2005 | publisher=GovTrack.us | accessdate=24. 7. 2008. | archive-date=2008-11-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081101192335/http://www.govtrack.us/congress/bill.xpd?bill=h109-554 }}</ref> Kongres Sjedinjenih Država je 2005. godine raspravljao o zakonu koji bi sprečio pokretanje građanskih parnica protiv prehrambene industrije, koje se odnose na gojaznost; međutim, taj zakon nije usvojen.<ref name=Govtrack/> === Prihvatanje veličine === {{Vidi još|Prihvatanje pokreta gojaznosti}} [[Datoteka:PresidentTaftTelephoneCrop.jpg|thumb|180p|right|Predsednika Sjedinjenih Američkih Država [[Vilijam Hauard Taft|Vilijama Hauarda Tafta]] su često ismevali zbog prekomerne težine]] Osnovni cilj pokreta prihvatanja gojaznosti je da se smanji diskriminacija protiv ljudi koji imaju višak kilograma i gojaznost.<ref>{{cite web|url=http://www.capitalnaafa.org/whatisnaafa.html |title=What is NAAFA |work=National Association to Advance Fat Acceptance |accessdate = 17. 2. 2009.}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.size-acceptance.org/mission.html |title=ISAA Mission Statement |work=International Size Acceptance Association |accessdate=17. 2. 2009. |archive-date=2009-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225005852/http://www.size-acceptance.org/mission.html }}</ref> Međutim, neki u pokretu takođe pokušavaju da ospore ustanovljeni odnos između gojaznosti i negativnih zdravstvenih ishoda.<ref name=Pulver2007>{{Cite book|author=Pulver, Adam |title=An Imperfect Fit: Obesity, Public Health, and Disability Anti-Discrimination Law |publisher=Social Science Electronic Publishing |location= |year=2007|pages= |id=|oclc= |doi= |url=http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1316106 |accessdate = 13. 1. 2009.}}</ref> Postoje brojne organizacije koje promovišu prihvatanje gojaznosti. Porastao im je značaj u drugoj polovini [[20. vek]]a.<ref>{{cite journal|author=Neumark-Sztainer D |title=The weight dilemma: a range of philosophical perspectives |journal=Int. J. Obes. Relat. Metab. Disord. |volume=23 Suppl 2 |issue= |pages=S31–7 |date=March 1999 |pmid=10340803 |doi=10.1038/sj.ijo.0800857 |url=}}</ref> [[Nacionalno udruženje za naprednije prihvatanje gojaznih]] (NAAFA)u SAD je formirana 1969. godine i opisuje se kao organizacija za građanska prava posvećena okončanju diskriminacije veličine.<ref>{{cite web |author=National Association to Advance Fat Acceptance |url=http://www.naafaonline.com/dev2/ |title=We come in all sizes |publisher=NAAFA |year=2008 |accessdate=29. 7. 2008. |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226125112/https://www.naafaonline.com/dev2/%20 |dead-url=yes }}</ref> Ipak, aktivizam punijih ostaje marginalni pokret. [[Međunarodna asocijacija prihvatanje veličina]] (ISAA) je [[nevladina organizacija]] (NVO) koja je osnovana 1997. godine. Ona ima više od globalne orijentacije i opisuje svoju misiju kao promovisanje prihvatanja veličina i pomaganje da se okonča diskriminacija vezana za težinu.<ref>{{cite web |url=http://www.size-acceptance.org/ |title=International Size Acceptance Association – ISAA |work=International Size Acceptance Association |accessdate=13. 1. 2009. |archive-date=2009-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090105165710/http://size-acceptance.org/ |url-status=dead }}</ref> Ove grupe se često zalažu za priznavanje gojaznosti kao invaliditeta pod američkim zokonom [[amerikanci sa invaliditetom]] (ADA). Američki pravni sistem, međutim, je odlučio da potencijalni zdravstveni troškovi premašuju korist proširenja ovog antidiskriminacionog zakona da pokrije gojaznosti.<ref name=Pulver2007/> == Gojaznost u detinjstvu == Zdrav ITM opseg zavisi od starosti i pola deteta. Gojaznost kod dece i adolescenata je definisana kao BMI veći nego 95. [[percentil]]a.<ref name="cdc.gov"/> Referentni podaci na kojima su ovi percentili osnovani su iz 1963 do 1994 i na taj način nisu pogođeni nedavnim porastom stope gojaznosti.<ref name="Flegal KM, Ogden CL, Wei R, Kuczmarski RL, Johnson CL 2001 1086–93"/> Gojaznost dečijeg uzrasta je dostigla epidemijske razmere u 21. veku, sa sve većim stopama kako u razvijenim zemljama tako i u svetu. Stopa gojaznosti kod kanadskih dečaka je porasla sa 11% 1980-ih na preko 30% 1990-ih godina, dok je tokom istog vremenskog perioda stopa povećana sa 4 na 14% kod brazilske dece.<ref name=flynn2006/> Kao i kod gojaznosti odraslih, mnogo različitih faktora doprinosi rastu stope gojaznosti kod dece. Promena ishrane i smanjenje fizičke aktivnosti, se veruje, da su dva najvažnija faktora u izazivanju nedavnog povećanja stope.<ref>{{cite journal|author=Dollman J, Norton K, Norton L |title=Evidence for secular trends in children's physical activity behaviour |journal=Br J Sports Med |volume=39 |issue=12 |pages=892-7; discussion 897 |date=December 2005 |pmid=16306494 |pmc=1725088 |doi=10.1136/bjsm.2004.016675 |url=https://archive.org/details/sim_british-journal-of-sports-medicine_2005-12_39_12/page/892}}</ref> Zbog toga što se gojaznost u detinjstvu često produžava i u odraslom dobu i povezana je sa brojnim hroničnim oboljenjima, deca koja su gojazna, se često testiraju na [[hipertenzija|hipertenziju]], [[šećerna bolest|dijabetes]], [[hiperlipidemija|hiperlipidemiju]] i [[masna jetra|masnu jetru]].<ref name=CADG2006/> Lečenja koja se koriste kod dece su, pre svega uticaj na promene načina života i bihejvioralne tehnike, iako napori da se poveća aktivnost kod dece su imali malo uspeha.<ref>{{cite journal|last=Metcalf |first=B. |last2=Henley |first2=W. |last3=Wilkin |first3=T. |title=Effectiveness of intervention on physical activity of children: systematic review and meta-analysis of controlled trials with objectively measured outcomes (EarlyBird 54) |journal=BMJ |date = 2012-09-27 |volume=345 |issue=sep27 1 |pages=e5888–e5888 |doi=10.1136/bmj.e5888 |author-separator=, |display-authors=3}}</ref> U Sjedinjenim Američkim Državama, lekovi nisu odobreni od strane FDA za upotrebu u ovoj starosnoj grupi.<ref name=flynn2006>{{cite journal|author=Flynn MA |title=Reducing obesity and related chronic disease risk in children and youth: a synthesis of evidence with 'best practice' recommendations |journal=Obes Rev |volume=7 Suppl 1 |issue= |pages=7-66 |date=February 2006 |pmid=16371076 |doi=10.1111/j.1467-789X.2006.00242.x |url=|author-separator=, |author2=McNeil DA |author3=Maloff B |last4=Mutasingwa |first4=D. |last5=Wu |first5=M. |last6=Ford |first6=C. |last7=Tough |first7=S. C. |display-authors=3}}</ref> == Kod drugih životinja == {{Main|Gojaznost kućnih ljubimaca}} Gojaznost kod kućnih ljubimaca je uobičajena u mnogim zemljama. Stope prekomerne težine i gojaznosti kod pasa u SAD su u rasponu od 23% do 41%, sa oko 5,1% gojaznih.<ref name=Lund2006>{{cite journal|author=Lund Elizabeth M. |title=Prevalence and Risk Factors for Obesity in Adult Dogs from Private US Veterinary Practices |journal=Intern J Appl Res Vet Med |volume=4 |issue=2 |pages=177-86 |year=2006|pmid= |doi= |url=http://www.jarvm.com/articles/Vol4Iss2/Lund.pdf}}</ref> Stopa gojaznosti kod mačaka je nešto veća, na nivou 6,4%.<ref name= Lund2006/> U Australiji stopa gojaznosti među psima u veterinarskom okruženju je 7,6%.<ref>{{cite journal|last=McGreevy |first=PD |last2=Thomson |first2=PC |last3=Pride |first3=C |last4=Fawcett |first4=A |last5=Grassi |first5=T |last6=Jones |first6=B |title=Prevalence of obesity in dogs examined by Australian veterinary practices and the risk factors involved |journal=Vet. Rec. |volume=156 |issue=22 |pages=695-702 |date=May 2005 |pmid=15923551 |doi= |url=|author-separator=, |display-authors=3}}</ref> Rizik od gojaznosti kod pasa se odnosi na to, da li su ili ne njihovi vlasnici gojazni, međutim, ne postoji nikakva slična korelacija između mačaka i njihovih vlasnika.<ref>{{cite journal|last=Nijland |first=ML |last2=Stam |first2=F |last3=Seidell |first3=JC |title=Overweight in dogs, but not in cats, is related to overweight in their owners |journal=Public Health Nutr |volume=13 |issue=1 |pages=1-5 |date=June 2009 |pmid=19545467 |doi=10.1017/S136898000999022X |author-separator=, |display-authors=3}}</ref> == Povezano == * [[Indeks telesne mase]] == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{Cite book |ref=harv |author=Pulver, Adam |title=An Imperfect Fit: Obesity, Public Health, and Disability Anti-Discrimination Law |publisher=Social Science Electronic Publishing |location= |year=2007 |pages= |id= |oclc= |doi= |url=http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1316106 |accessdate=13. 1. 2009. }} * {{Cite book |ref= harv|author=Fumento, Michael |title=The Fat of the Land: Our Health Crisis and How Overweight Americans Can Help Themselves |publisher=Penguin (Non-Classics) |year=1997|pages=126| isbn = 0-14-026144-3}} * {{Cite book |ref= harv|author=Theodore Mazzone; Giamila Fantuzzi |title=Adipose Tissue And Adipokines in Health And Disease (Nutrition and Health) |publisher=Humana Press|location=Totowa, Nj |year=2006|pages=222 | isbn = 1-58829-721-7 |oclc= |doi= |accessdate=}} * {{Cite book | ref=harv | author=Tjepkema M | chapter=Measured Obesity–Adult obesity in Canada: Measured height and weight | title=Nutrition: Findings from the Canadian Community Health Survey | publisher=Statistics Canada | year=2005 | location=Ottawa, Ontario | url=http://www.statcan.gc.ca/pub/82-620-m/2005001/article/adults-adultes/8060-eng.htm }} * {{Cite book|ref=harv|last=Wanless|first=Sir Derek|coauthors=John Appleby, Anthony Harrison, Darshan Patel|title=Da li je naše buduće zdravstvo osigurano? Pregled NHS finansiranja i rada|url=http://www.kingsfund.org.uk/research/publications/our_future.html|accessdate=17. 12. 2007.|year=2007|publisher=The King's Fund|location=London, UK| isbn = 1-85717-562-X}} * {{Cite book|ref=harv|author=Zdravstveni odbor Donjeg doma parlamenta Velike Britanije|title=Obesity– Volume 1 – HCP 23-I, Third Report of session 2003–04. Izveštaj, zajedno sa zvaničnim zapisnikom|url=http://www.publications.parliament.uk/pa/cm200304/cmselect/cmhealth/23/2302.htm|accessdate=17. 12. 2007.|year=2004|month=May|publisher=TSO (The Stationery Office)|location=London, UK|isbn=978-0-215-01737-6}} * {{Cite book |ref= harv|title=Nagomilavanje problema; medicinski slučaj za mršaviju naciju |year=2004|publisher=Royal College of Physicians |location= London| isbn = 1-86016-200-2 |author=}} * {{Cite book|ref=harv|author=Nacionalni institut za srce, pluća i krv|title=Kliničke smernice o identifikaciji, evaluaciji i lečenju prekomerne težine i gojaznosti kod odraslih|publisher=International Medical Publishing, Inc|location=|year=1998| isbn = 1-58808-002-1|oclc=|url=http://www.nhlbi.nih.gov/guidelines/obesity/ob_gdlns.pdf|format=PDF}} * {{Cite book | ref=harv | author=Satcher D | title=Poziv za preduzimanje mera upućen načelniku hirurgije na državnom nivou u cilju prevencije i smanjenja problema prekomerne težine i gojaznosti | year=2001 | publisher=U.S. Dept. of Health and Human Services, Public Health Service, Office of Surgeon General | url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK44206/ | isbn=978-0-16-051005-2 }} * {{Cite book |ref= harv|author=Loscalzo, Joseph; Fauci, Anthony S.; Braunwald, Eugene; Dennis L. Kasper; Hauser, Stephen L; Longo, Dan L. |title=Harisonovi principi interne medicine|publisher=McGraw-Hill Medical |location=|year=2008|pages= | isbn = 0-07-146633-9 |oclc=|doi= |accessdate=}} * {{Cite book |ref= harv|last= Boulpaep|first= Emile L.; Boron, Walter F. |title=Medical physiologya: Ćelijski i molekularni pristup |url= https://archive.org/details/medicalphysiolog0000boro_a6j9|publisher=Saunders |location=Philadelphia |year=2003|pages=[https://archive.org/details/medicalphysiolog0000boro_a6j9/page/1227 1227]| isbn = 0-7216-3256-4}} * {{Cite book |ref=harv |title=The Spirit Level: Why More Equal Societies Almost Always Do Better |last1=Wilkinson |first1=Richard |last2=Pickett |first2=Kate |publisher=Allen Lane |location=London |isbn=978-1-84614-039-6 |year=2009 |url=http://www.equalitytrust.org.uk/why/evidence/obesity |pages=91-101 }} * {{Cite book |ref= harv|author=Kolata,Gina |title=Rethinking thin: The new science of weight loss&nbsp;– and the myths and realities of dieting |publisher=Picador |location= |year=2007|pages=122| isbn = 0-312-42785-9}} * {{Cite book |ref=harv |author=Lin BH, Guthrie J and Frazao E |editor=Frazão E |title=Agriculture Information Bulletin No. 750: America's Eating Habits: Changes and Consequences |url=http://www.ers.usda.gov/publications/aib750/ |year=1999 |publisher=US Department of Agriculture, Economic Research Service |location=Washington, DC |pages=213-239 |chapter=Nutrient contribution of food away from home |access-date=2015-04-15 |archive-date=2002-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20020611183104/http://www.ers.usda.gov/publications/aib750/ |deadurl=yes }} * {{Cite book |ref=harv |author=Kushner, Robert |title=Treatment of the Obese Patient (Contemporary Endocrinology) |publisher=Humana Press |location=Totowa, Nj |year=2007 |pages=158 | isbn = 1-59745-400-1 |url=http://books.google.com/?id=vWjK5etS7PMC&pg=PA121&lpg=PA121&dq=measurement+of+metabolism+in+obese+Bessesen |doi= |accessdate=5. 4. 2009. }} * Bray G.A: Contemporary diagnosis and management of obesity, Newtown, Pennsylvania 1998. * Stokić E: Gojaznost i distribucija masnog tkiva - metaboličke konsekvence, Novi Sad 1998. * Stokić E: Gojaznost je bolest koja se leči, Novi Sad 2004. * Žigić D. Ivanković D. Konstantinović D: Opšta medicina, Beograd 2000. * Arthur C. Guyton, John E. Hall: Medicinska fiziologija, Beograd 1999. * Kulauzov M: Test pitanja iz patološke fiziologije, Novi Sad 2003. {{ISBN|978-86-7197-186-7}}. * Lepšanović L: Praktikum fizičke dijagnostike, Novi Sad 2001. {{ISBN|978-86-7197-173-7}}. * S. Stefanović i saradnici: Specijalna klinička fiziologija, Beograd-Zagreb 1980. * {{cite journal|doi=10.1079/BJN2002739 |last1=Bhargava |first1=Alok |last2=Guthrie |first2=J. |year=2002|title=Unhealthy eating habits, physical exercise and macronutrient intakes are predictors of anthropometric indicators in the Women's Health Trial: Feasibility Study in Minority Populations |url=https://archive.org/details/sim_british-journal-of-nutrition_2002-12_88_6/page/719|journal=British Journal of Nutrition |volume=88 |issue=6 |pages=719-728 |pmid=12493094 |author-separator=, |display-authors=3}} * {{cite journal|last1=Bhargava |first1=Alok |year=2006|title=Fiber intakes and anthropometric measures are predictors of circulating hormone, triglyceride, and cholesterol concentration in the Women's Health Trial |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-nutrition_2006-08_136_8/page/2249|journal=Journal of Nutrition |volume=136 |issue=8 |pages=2249-2254 |pmid=16857849 |author-separator=, |display-authors=3}} * Jebb S. and Wells J. Measuring body composition in adults and children In:{{cite book|author=Peter G. Kopelman, Ian D. Caterson, Michael J. Stock, William H. Dietz |title=Clinical obesity in adults and children: In Adults and Children |url=https://archive.org/details/clinicalobesityi02edunse |publisher=Blackwell Publishing |location= |year=2005|pages=[https://archive.org/details/clinicalobesityi02edunse/page/12 12]-28 | isbn = 1-4051-1672-2}} * Kopelman P., Caterson I. An overview of obesity management In:{{cite book|author=Peter G. Kopelman, Ian D. Caterson, Michael J. Stock, William H. Dietz |title=Clinical obesity in adults and children: In Adults and Children |url=https://archive.org/details/clinicalobesityi02edunse |publisher=Blackwell Publishing |location= |year=2005|pages=[https://archive.org/details/clinicalobesityi02edunse/page/319 319]-326 | isbn = 1-4051-1672-2}} * {{Cite book |ref=harv |author=National Heart, Lung, and Blood Institute (NHLBI) |title=Clinical Guidelines on the Identification, Evaluation, and Treatment of Overweight and Obesity in Adults |publisher=International Medical Publishing, Inc |location= |year=1998 |pages= | isbn = 1-58808-002-1 |oclc= |url=http://www.nhlbi.nih.gov/guidelines/obesity/ob_gdlns.pdf |format=PDF }} * {{cite web |url=http://www.nice.org.uk/nicemedia/pdf/CG43NICEGuideline.pdf |title=Obesity: guidance on the prevention, identification, assessment and management of overweight and obesity in adults and children |publisher=National Health Services (NHS) |year=2006 |format=PDF |work=National Institute for Health and Clinical Excellence (NICE) |accessdate=8. 4. 2009. }} * Puhl R., Henderson K., and Brownell K. Social consequences of obesity In:{{cite book|author=Peter G. Kopelman, Ian D. Caterson, Michael J. Stock, William H. Dietz |title=Clinical obesity in adults and children: In Adults and Children |url=https://archive.org/details/clinicalobesityi02edunse |publisher=Blackwell Publishing |location= |year=2005|pages=[https://archive.org/details/clinicalobesityi02edunse/page/29 29]-45 | isbn = 1-4051-1672-2}} * Seidell JC. Epidemiology — definition and classification of obesity In:{{cite book|author=Peter G. Kopelman, Ian D. Caterson, Michael J. Stock, William H. Dietz |title=Clinical obesity in adults and children: In Adults and Children |url=https://archive.org/details/clinicalobesityi02edunse |publisher=Blackwell Publishing |location= |year=2005|pages=[https://archive.org/details/clinicalobesityi02edunse/page/3 3]-11 | isbn = 1-4051-1672-2}} * {{Cite book |ref=harv |author=World Health Organization (WHO) |title=Technical report series 894: Obesity: Preventing and managing the global epidemic. |location=Geneva |publisher=World Health Organization |year=2000 |url=http://whqlibdoc.who.int/trs/WHO_TRS_894_(part1).pdf |format=PDF |isbn=92-4-120894-5 |access-date=2015-04-15 |archive-date=2015-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150501075305/http://whqlibdoc.who.int/trs/WHO_TRS_894_(part1).pdf |deadurl=yes }} * {{Cite book |ref=harv |author=Fumento, Michael |title=The Fat of the Land: Our Health Crises and How Overweight Americans can Help Themselves |publisher=Penguin Books |location=New York |year=1997 | isbn = 0-14-026144-3 |url=http://books.google.com/books?id=Qr8hAQAAMAAJ }} * {{Cite book |ref=harv |author=Keller, Kathleen |title=Encyclopedia of Obesity |publisher=Sage Publications, Inc |location=Thousand Oaks, Calif |year=2008 | isbn = 1-4129-5238-7 |oclc= |url=http://books.google.com/?id=aRp2rJrEqZsC }} * {{Cite book |ref= harv|author=Kolata, Gina |title=Rethinking Thin: The New Science of Weight Loss – and the Myths and Realities of Dieting |url= https://archive.org/details/rethinkingthinne0000kola_i1w5|publisher=Picador |location= |year=2007|pages= | isbn = 0-312-42785-9}} * {{Cite book|ref=harv|editor-last=Kopelman|editor-first=Peter G.|editor2-last=Caterson|editor2-first=Ian D.|editor3-last=Dietz|editor3-first=William H.|title=Clinical obesity in Adults and Children|publisher=John Wiley & Sons|edition=3rd|location=|year=2009|isbn=978-1-4443-0763-4|url=http://books.google.com/books?id=1W2M1lnHeccC}} * {{Cite book |ref= harv|author=Levy-Navarro, Elena |title=The Culture of Obesity in Early and Late Modernity |url= https://archive.org/details/cultureofobesity0000levy|publisher=Palgrave Macmillan |location= |year=2008|pages= | isbn = 0-230-60123-5}} * {{Cite book |ref= harv|author=Pool, Robert |title=Fat: Fighting the Obesity Epidemic |url= https://archive.org/details/fatfightingobesi00pool|publisher=Oxford University Press |location=Oxford, UK |year=2001|pages= | isbn = 0-19-511853-7}} {{Refend}} == Vanjske veze == {{commonscat|Obesity}} * [http://www.stetoskop.info www.stetoskop.info] * {{dmoz|Health/Conditions_and_Diseases/Nutritional_and_Metabolic_Disorders/Obesity/}} * [http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/obesity.html Obesity] {{Lista simptoma bolesti}} {{Izabran}} [[Kategorija:Gojaznost]] [[Kategorija:Poremećaji ishrane]] ptlllsgd7k8viywu9bl1glbhx0ep9j8 0 3958 42587398 42432077 2026-05-04T10:59:33Z ~2026-27138-68 348914 42587398 wikitext text/x-wiki 42587403 42587398 2026-05-04T11:01:25Z ~2026-27138-68 348914 42587403 wikitext text/x-wiki 0 5167 42587203 42337949 2026-05-03T19:10:28Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587203 wikitext text/x-wiki {{Infobox zemlja svijeta |native_name = ''República de Guinea Ecuatorial''<br />''République de Guinée Équatoriale''<br />''República da Guiné Equatorial''<br />Republika Ekvatorijalna Gvineja |common_name = Ekvatorijalne Gvineje |image_flag = Flag of Equatorial Guinea.svg |image_coat = Coat_of_arms_of_Equatorial_Guinea.svg |image_map = LocationEquatorialGuinea.svg |national_motto = Unidad, Paz, Justicia{{spaces|2}}<small>{{es icon}}<br />Unité, Paix, Justice{{spaces|2}}{{fr icon}}<br />Unidade, Paz, Justiça{{spaces|2}}{{pt icon}}<br />Jedinstvo, Mir, Pravda</small> |national_anthem = [[Caminemos pisando la senda]] |official_languages = [[Španski jezik|španski]], [[Francuski jezik|francuski]], [[Portugalski jezik|portugalski]] |regional_languages = [[Fang jezik|Fang]], [[Bube jezik|Bube]], [[Anobonski jezik|anobonski]], |demonym = Ekvatorijalni Gvinejci, [[Ekvatogvinejci]] |capital = [[Malabo]] |latd=3 |latm=21 |latNS=N |longd=8 |longm=40 |longEW=E |largest_city = capital |government_type = [[Predsjednički sistem|Predsjednička]] [[republika]] |leader_title1 = [[Popis predsjednika Ekvatorijalne Gvineje|Predsjednik]] |leader_title2 = [[Popis premijera Ekvatorijalne Gvineje|Premijer]] |leader_name1 = [[Teodoro Obiang Nguema Mbasogo]] |leader_name2 = [[Manuel Osa Nsue Nsua]] |area_rank = 144. |area_magnitude = 1 E10 |area_km2 = 28.051 |area_sq_mi = 10.828 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = nevažno |population_estimate = 504.000 |population_estimate_rank = 166. |population_estimate_year = jul 2005, <!--UN WPP--> |population_census = |population_census_year = |population_density_km2 = 18 |population_density_sq_mi = 47 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 187. |GDP_PPP_year = 2005. |GDP_PPP = 23.796 million $ <!--[[List of countries by GDP (PPP)]]--> |GDP_PPP_rank = 112. |GDP_PPP_per_capita = 50.200 $<ref name="gdp">{{cite web| url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ek.html#Econ| title=Equatorial Guinea| publisher=CIA World Factbook| accessdate=26. 11. 2007.| archive-date=2020-08-31| archive-url=https://web.archive.org/web/20200831000148/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ek.html#Econ| dead-url=yes}}</ref> <!--[[List of countries by GDP (PPP) per capita]]--> |GDP_PPP_per_capita_rank = 4.<ref name="gdp"/> |sovereignty_type = [[nezavisnost]] |established_event1 = od [[Španija|Španije]] |established_date1 = [[12. 10.|12.10.]] [[1968]]. |HDI = {{decrease}} 0,642 |HDI_rank = 127. |HDI_year = 2007. |HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |currency = [[Centralnoafrički CFA franak]] |currency_code = XAF |country_code = |time_zone = [[Zapadnoafričko vrijeme|WAT]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = nema |utc_offset_DST = +1 |cctld = [[.gq]] |calling_code = 240 }} '''Ekvatorijalna''' (Ekvatorska <ref>http://enciklopedija.lzmk.hr/clanak.aspx?id=9537</ref><ref>Geografski atlas Afrike, Profil, 2009, {{ISBN|978-953-7701-47-5}}, stranica 72-73</ref>) '''Gvineja''' je država u središnjoj [[Afrika|Africi]]. Na zapadu izlazi na [[Gvinejski zaliv|Gvinejski zaljev]], dio [[Atlantik|Atlantskog oceana]]. Graniči s [[Kamerun]]om na sjeveru te [[Gabon]]om na istoku i jugu. Uz matično afričko kopno zemlja obuhvaća i pet otoka od kojih je najveći [[Bioko]] (prije zvan Fernando Po) na kojem se nalazi i glavni grad Malabo. Bioko je udaljen oko 40&nbsp;km od najbližeg [[kamerun]]skog kopna i oko 200&nbsp;km od matice ([[Rijeka Muni]]). Ekvatorska Gvineja je, usprkos relativno maloj površini i broju stanovnika, zajednica velikog broja etničkih skupina od kojih je najznačajniji narod Fang. Otkriće velikih rezervi [[nafta|nafte]] u drugoj polovici devedesetih preobrazilo je gospodarstvo dotada jedne od slabije razvijenih afričkih zemalja. Ipak, većina stanovništva tek treba osjetiti naglo povećanje nacionalnog bogatstva. == Ime == Ime Gvineja potječe od [[Gvinejski zaliv|Gvinejskog zaljeva]]. Iako u nazivu sadrži pridev ekvatorijalna, [[ekvator]] ipak ne prolazi kroz ovu zemlju. == Geografija == [[Datoteka:Equatorial guinea.SD.map.gif|minijatura|politička karta]] Od uske obalne nizine reljef se uzdiže prema unutrašnjosti sve do ogranaka [[gabon]]skih [[Kristalne planine|Kristalnih planina]], ''Monts de Cristal'', na nadmorskoj visini od 1200 metara. Glavni grad [[Malabo]] nalazi se na vulkanskom otoku [[Bioko]] udaljenom 40 kilometara od obale [[Kamerun]]a. Na njemu se nalazi i najviši vrh Ekvatorske Gvineje, ''[[Pico de Sana Isabel]]'', koji se još zove i ''Pico Basilé'', visok 3008 metara. Uz ostale manje otoke državnom teritoriju pripada i otok [[Pagalu]] (Annobón) smješten južno od [[Sao Tome i Principe|Svetog Tome i Principa]] == Historija == === Prapovijest === U kontinentalnom dijelu zemlje, vjeruje se da su živjeli [[Pigmejci]] od kojih su ostali samo izolirani džepovi koji sada žive u južnim dijelovima [[Rijeka Muni|Rijeke Muni]]. Seobe [[Bantu|Bantu naroda]] između 18. i 20. stoljeća dovele su obalna plemena, a kasnije narod Fang. Elementi potonjih možda su stvorili narod Bubi, koji je premješten iz Kameruna u Rijeku Muni i Bioko u nekoliko valova i uamijenio bivšu neolitsku populaciju. Stanovništvo [[Dobra Godina|Dobre Godine]], podrijetlom iz [[Angola|Angole]], uvezli su Portugalci putem [[Otok svetoga Tome|otoka Svetog Tome]]. === Portugalska i španjolska vlast === Portugalski istraživač [[Fernão do Po]], tražeći put do Indije, je prvi Europljanin kojemu se pripisuje otkriće otoka [[Bioko]] godine 1472. On je otok nazvao Formosa ("Lijepi"), ali je brzo preimenovan po njemu u "Fernando Po". Otoke Fernando Po i [[Dobra godina|Dobru godinu]] Portugalci su kolonizirali 1474. Godine 177. 8, kraljica Marija I. od Portugalu i kralja Karlo III. od Španjolske) potpisali su ugovor iz El Parda kojim su Bioko, susjedne otočići i komercijalna prava na kopnu između rijeka Niger i Ogoue pripali Španjolskoj. Španjolska je time stekao pristup izvoru robova. Između 1778. i 1810., teritorijem Ekvatorijalne Gvineja je upravljao [[potkraljevstvo Rio de la Plata|potkralj od Rio de la Plata]] sa sjedištem u [[Buenos Aires]]u. Od 1827 do 1843, Velika Britanija je imala bazu na Bioku za borbu protiv trgovine robljem,<ref>Encyclopædia Britannica, 1911, "Fernando Po"</ref> koju je potom preselila u [[Sijera Leone|Sierra Leone]] nakon dogovora sa Španjolskom godine 1843. Godine 1844, obnovom španjolskog suvereniteta, postala je poznata kao "Španjoski teritoriji Zaljeva Ekvatorijajne Gvineje " (''Territorios Españoles del Golfo de Guinea Ecuatorial''). Španjolski doseljenici stizali su u kopneni dio, [[Rijeka Muni|Rijeku Muni]], koji je godine 1885. postao protektorat a godine 1900. kolonija. Sporovi oko kopnenog dijela bili su razriješeni Ugovorom iz Pariza godine 1900. te su postupno kontinentalna područja administrativno ujedinjena pod španjolskom vlasti. Između 1926. i 1959. su bili ujedinjeni kao kolonija [[Španjolska Gvineja]]. === Postkolonijalno razdoblje === U rujnu 1968., [[Francisco Macías Nguema]] je izabran kao prvi predsjednik Ekvatorijalne Gvineje, a neovisnost je priznata 12. listopada 1968. U srpnju 1970., Nguema sačinjava jednodijelnu državu. Njegov režim i teror dovode do smrti ili izgnanstva jedne trećine stanovništva. Smatra se da je od tadašnjih 300 000 stanovnika, oko 80 000 ubijeno. Ekonomija je propala a stručni strani radnici su otišli. Teodoro Obiang je smijenio sa vlasti [[Francisco Macías Nguem|Francisca Macíasa Nguemu]], 3. kolovozaa 1979., u krvavom državnom udaru. == Stanovništvo == Većina ljudi Ekvatorske Gvineje su [[Bantu]] podrijetla.<ref>http://books.google.hr/books?id=CnlkA-QBizAC&pg=PA9&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref> Najveće pleme, [[Fang (narod)|Fang]], je autohtono na kopnu ([[Rijeka Muni]]) , ali značajne migracije na otok Bioko su rezultirale time da Fang stanovništvo premašuje broj ranijih Bantu stanovnika, plemena [[Bubi (narod)|Bubi]]. Narod Fang čini 80% stanovništva Ekvatorske Gvineje <ref>Equatorial Guinea's God". BBC. 26 July 2003. Retrieved 26 May 2011.</ref> i sastoji se od 67 klanova. Oni u sjevernom dijelu [[Rijeka Muni|Rijeke Muni]] govore [[Fang-Ntumu]], dok oni na jugu govore Fang-Okah. Ta dva narječja su različita, ali ipak međusobno razumljiva. Fang narječja se također govore u dijelovima susjednog [[Kamerun]]a (Bulu) i [[Gabon]]a. Bulu Fang iz Kameruna su tradicionalni rivali Fangovaca u [[Rijeka Muni|rijeci Muni]]. [[Bubi (narod)|Narod Bubi]], koji čini 15% stanovništva, je autohton na otoku [[Bioko]]. Tradicionalna crta razgraničenja između Fanga i "plemena plaže" bilo je selo Niefang (''granica Fanga'') u zaleđu Bate. Osim toga, tu su i obalna plemena, koja se ponekad nazivaju Ndowe ili "Playeros" ("ljudi plaže" na i u španjolskom): Combes, Bujebas, Balengues i Bengas na kopnu i otočićima te Fernandinci, Krio zajednica na otoku Bioko. Zajedno, ove skupine tvore 5% stanovništva. Neki Europljani (uglavnom španjolskog ili portugalskog podrijetla) - među njima i oni miješani sa Afrikancima- također žive u državi. Većina Španjolaca su napustili otok nakon stjecanja neovisnosti. Tu je sve veći broj stranaca iz susjednog Kameruna, Nigerije, Gabona i. Prema Enciklopediji naroda bez države (2002) 7% Bioko otočana su bili Igbo, etnička skupina iz jugoistočne Nigerije.<ref>Minahan, James (2002). Encyclopedia of the Stateless Nations: A-C. Greenwood Publishing Group. p. 330. {{ISBN|0313321094}}.</ref> U Ekvatorijalnu Gvineju su se doselili Azijati i crni Afrikanci iz drugih zemalja, kao radnici na nasadima kakaa i kave. Ostali crni Afrikanci dolaze iz Liberije, Angole, Mozambika. Većina azijaca su Kinezi, s malim brojem Indijaca. Ekvatorijalna Gvineja je također dozvolila mnogim europskim naseljenicima drugih nacionalnosti, uključujući i britanske, francuske i njemačke koji su došli u potragu za poslom. Tu je i skupina Izraelaca i Marokanaca. Nakon neovisnosti, tisuće stanovnika Ekvatorske Gvineje se odselilo u Španjolsku. Još 100.000 se odselilo u Kamerun, Gabon i Nigeriju zbog diktature [[Francisco Macías Nguema|Francisca Macías Ngueme]]. Neki Ekvatorijalnogvinejske zajednice također se mogu naći u Latinskoj Americi, SAD-u, Portugalu i Francuske. Iskorištavanje nafte je dopridonijelo je udvostručenju stanovništva u Malabu. === Jezici === Službeni jezici su španjolski (konkretno [[Ekvatogvinejski španjolski]]), francuski i portugalski. Međutim, Vladina službena internetska stranica navodi da: ".. Španjolski je službeni upravni jezik i jezik obrazovanja, francuski je drugi službeni jezik a gotovo sve etničke skupine govore različite jezike pod nazivom bantu" <ref>http://www.guineaecuatorialpress.com/noticia.php?id=134&lang=en</ref> Autohtoni jezici uključuju [[fang]], bube, benga, pichinglis, ndowe, balengue, bujeba, issio, gumu, gotovo izumrli baseke, i drugi, kao i [[Igbo jezik|igbo]] iz Nigerije, Annobonski jezik ([[Fa D’ambu jezik|FA d'AMBO]]) Portugalski kreolski i Fernando Po kreolski engleski. Pored tih jezika, kao strani jezici se uče engleski i njemački. Domorodački jezici su priznati kao "sastavni dijelovi nacionalne kulture" (Ustavni zakon broj 1/21. siječnja 1998.). Velika većina stanovnika Ekvatorijalne Gvineje zna španjolski, posebno oni koji žive u glavnom gradu Malabu. Španjolski je službeni jezik od 1844. Neki mediji izvijestili su da je u listopadu 2011. donesen Ustavni zakon koji mijenja članak četiri Ustava Ekvatorijalne Gvineje. Ovaj ustavni zakon uspostavio treći službeni jezik Republike Ekvatorijalne Gvineje -[[portugalski jezik|portugalski]] (u to vrijeme su samo španjolski i francuski imali službeni status). To je bilo dio nastojanju vlada da poboljša svoju komunikaciju, trgovina i bilateralne odnose sa zemljama iz portugalskog govornog područja.<ref>http://www.prnewswire.com/news-releases/equatorial-guinea-adds-portuguese-as-the-countrys-third-official-language-131882808.html</ref> Prihvaćanje portugalskog slijedilo je najavu iz [[13. 7.|13. srpnja]] 2007. , kojom je predsjednik Obiang objavio odluku njegove vlade da portugalski postaje treći službeni jezik, kako bi se zadovoljio jedan od uvjeta za prijam u punopravno članstvo u Zajednicu zemalja portugalskog jezika (CPLP), dok je drugi uključivao političke reforme koje omogućuju djelotvornu demokraciju i poštivanje ljudskih prava. Ova nadogradnj bi rezultirala stanovnicima Ekvatorijalne Gvineje bude mogućnost pristupa u nekoliko stručnih i akademskih programa razmjene i olakšavalo bi prekograničnu cirkulaciju građana. Njegov zahtjev za članstvo u CPLP trenutno se procjenjuje između članova organizacije Prema nacrtu Ustavnog zakona:.. "Ovaj Ustavni zakon će stupiti na snagu dvadeset dana od objave u Narodnim Državnog novinama" [54] Nacionalni parlament je raspravljao ovaj zakon u listopadu 2011.<ref>http://www.guineaecuatorialpress.com/noticia.php?id=1980</ref> Do sada nema službene potvrde o odobravanju dekret od strane parlamenta niti objave u Službenom glasniku države. Štoviše, službeni izvori Ekvatorijalne gvinejski ne postupaju još sa portugalskim kao službenim jezikom.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.guineaecuatorialpress.com/noticia.php?id=134&lang=es |access-date=2013-03-26 |archive-date=2015-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150721002623/http://www.guineaecuatorialpress.com/noticia.php?id=134&lang=es |dead-url=yes }}</ref> U veljači 2012., ministar vanjskih poslova Ekvatorijalne Gvineje je potpisao sporazum sa IILP (''Instituto Internacional da LINGUA Portuguesa''-Međunarodni institut za portugalski jezik) o promociji portugalskog jezika u Ekvatorijalnoj Gvineji.<ref>http://iilp.wordpress.com/2012/02/07/assinado-termo-de-cooperacao-entre-iilp-e-guine-equatorial/</ref><ref>http://www.cplp.org/Default.aspx?ID=316&M=News&PID=304&NewsID=1875</ref> Međutim, u srpnju 2012. CPLP je ponovno odbio zahtjev Ekvatorijalne Gvineja punopravno članstvo, prvenstveno zbog upornog kršenja ljudskih prava, a manje zbog nedovoljnog napretka u širenju portugalskog jezika .<ref>Público (Lisbon), 2012-07-20.</ref> === Vjera === Glavna religija Ekvatoriske Gvineje je [[hrišćanstvo|kršćanstvo]] koje je vjera oko 93% stanovništva. To su većinom rimokatolici (87%), dok su manjina protestanti (5%). Još 5% stanovništva slijedi autohtona vjerovanja te oko i 2% čine muslimani, [[Bahaizam|Bahá'í vjera]], i druga vjerovanja .<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.freedomhouse.org/uploads/special_report/88.pdf |access-date=2011-01-31 |archivedate=2011-01-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110131191445/http://www.freedomhouse.org/uploads/special_report/88.pdf |deadurl=no }}</ref> == Obrazovanje == Pod režimom Francisca Maciasa, obrazovanje je bitno zanemareno s nekoliko djece koja su primala bilo kakvu vrstu obrazovanja. Pod predsjednikom [[Teodoro Obiang Nguema Mbasogo|Obiangom]], stopa nepismenosti je pala s 73 % na 13 %,<ref name="Archive copy">{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ek.html |access-date=2008-03-11 |archive-date=2020-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200831000148/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ek.html |dead-url=yes }}</ref> a broj učenika osnovnih škola jeskočio sa 65.000 u 1986. na više od 100.000 u 1994. Obrazovanje je besplatno i obvezno za djecu u dobi od 6 do 14 godina.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.equatorialguinea.org/information1387/information.htm |access-date=2013-03-26 |archivedate=1999-10-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/19991003081314/http://www.equatorialguinea.org/information1387/information.htm |deadurl=no }}</ref> Vlada Ekvatorijalne Gvineje se također udružila s Hess korporacijom i Academy for Educational Development (AED) kako bi uspostavila 20 milijuna dolara vrijedan obrazovni program kroz koji osnovnoškolski nastavnici sudjeluju u programu osposobljavanja za učenja modernih tehnike podučavanja djece .<ref>http://www.fhi360.org/News/Stories/equatorial_guinea_partnership.cfm{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Sada postoji 51 model škola, jedna za svaku državu. Za nadati se da će aktivna pedagogija u model školama biti dio nacionalne reforme. U posljednjih nekoliko godina, s promjenama u ekonomskoj / političkoj klimi i državnim socijalnim programima, sada se u zemlji nalazi nekoliko kulturnih i obrazovnih organizacija, osnovanih uglavnom uz financijsku potporu španjolske vlade.Zemlja ima jedno sveučilište, Universidad Nacional de Gvineja Ecuatorial (UNGE) s kampusom u Malabu i Medicinskim fakultetom smještenim u [[Bata|Bati]] na [[Rijeka Muni|kopnu]]. Godine 2009. Sveučilište je proizvelo prvih 110 nacionalnih liječnika.<ref name="voanews.com">http://www.voanews.com/content/equatorial-guinea-minister-seeks-strong-ties-with-us-89956902/153987.html</ref> Medicinska škola Bata podržana prvenstveno od strane vlade Kube i s osobljem koje čine kubanski medicinski nastavnici i liječnici. Međutim, predviđa se da će Ekvatorijalna Gvineja imati dovoljno nacionalnih liječnike u zemlji i biti samodostatna u idućih pet godina.<ref name="voanews.com"/> == Politika == Sadašnji predsjednik Ekvatorijalne Gvineje je [[Teodoro Obiang Nguma Mbasogo]]. Ustav Ekvatorijalne Gvineje iz 1982., napisan uz pomoć UN-a, daje Obiangu široke ovlasti, uključujući i imenovanje i razrješenje članova Vlade, donošenje zakona ukazima, raspuštanje Zastupničkog doma, pregovare i ratifikacije ugovora i ovlast vrhovnog zapovjednika oružanih snage. Premijer Vicente Ehate Tomi je imenovan od strane Obianga a djeluje pod ovlastima koje mu odredi predsjednik. Tijekom tri desetljeća njegove vladavine, Obiang je pokazivao malo tolerancije za oporbu. Dok je zemlja nominalno višestranačka demokracija, izbori se općenito smatraju prijavarom. Prema [[Human Rights Watch]]u, diktatura pod predsjednikom Obiangom je "koristila naftni bum samo kako bi se učvrstila i sama dodatno obogatila na račun stanovnika." <ref name="bbc.co.uk">http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13317174</ref> Od kolovoza 1979. dogodilo se nekih 12 stvarnih i uočenih neuspješnih pokušaja puča. "Stvarni" pokušaji pučeva često su bili pokušaji suparnikčkih elita za iskorištavanjem državnih gospodarskih resursa.<ref>http://www.hrw.org/en/node/84252/section/3</ref> Ekvatorijalna Gvineja je dospjela godine 2004. na naslovnice kada je zrakoplov sa navodnim sumnjivim plaćenicima presreten u Zimbabveu, a navodno na putu za rušenje Obianga. Izvješće iz studenog 2004 [27] imenovalo je Marka Thatchera kao financijera pokušaja prevrata u organizaciji Simona Manna (bivšeg časnika britanske vojske i potonjeg plaćenika). Razna izvješća također su prozivala organizaciju MI6 iz Velike Britanije , američku CIA-u te Španjolsku, kao skrivene pristaše pokušaja puča.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://sunday-herald.vlex.co.uk/vid/coup-reads-investigations-mackay-66075367 |access-date=2013-04-04 |archivedate=2014-02-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140202101637/http://sunday-herald.vlex.co.uk/vid/coup-reads-investigations-mackay-66075367 |deadurl=yes }}</ref><ref>http://www.guardian.co.uk/politics/2004/nov/28/uk.equatorialguinea1</ref> Ipak, izvješće [[Amnesty International]]a objavljeno u lipnju 2005.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.amnesty.org/en/report/info/AFR24/005/2005 |access-date=2013-04-04 |archivedate=2008-01-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080111051221/http://www.amnesty.org/en/report/info/AFR24/005/2005 |deadurl=yes }}</ref> o suđenju koje je uslijedilo za one koji su navodno bili uključeni istaknulo neuspjeh tužiteljstva u donošenju uvjerljivih dokaza da je uopće došlo do pokušaja puča. Simon Mann je pušten iz zatvora na 3. studenog 2009 humanitarnih razloga.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.republicofequatorialguinea.net/news/?newsID=730 |access-date=2013-04-04 |archivedate=2010-04-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100426172517/http://www.republicofequatorialguinea.net/News/?NewsID=730 |deadurl=yes }}</ref> Istraga [[Senat Sjedinjenih Američkih Država|Američkog Senata]] iz 2004. oko Riggs banke sa sjedištem u Washingtonu otkrila je da obitelj predsjednika Obianga je dobila ogromne uplate iz američkih naftnih kompanija, kao što su Exxon Mobil i Amerada Hess. Od 2005, tvrtka Military Professional Resources Inc., privatna međunarodna vojna kompanija sa sjedištemu SAD-u, radi je u Ekvatorskoj Gvineji na obuci policijskih snaga oko poštivanja odgovarajućih ljudskih prava. Godine 2006., američka državna tajnica Condoleezza Rice pozdravila je Obianga kao "dobrog prijatelja", unatoč opetovanim kritikama oko poštivanja ljudskih prava i građanskih sloboda. Američka agencija za međunarodni razvoj sklopila jeMemorandum o razumijevanju s Obiangom travnju 2006, s ciljem ti socijalni razvojni fond u zemlji, provedbi projekata u oblasti zdravstva, obrazovanja, ženske poslove i okoliš.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.usaid.gov/press/releases/2006/pr060411_2.html |access-date=2011-10-08 |archivedate=2011-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111008053020/http://www.usaid.gov/press/releases/2006/pr060411_2.html |deadurl=yes }}</ref> Godine 2006. Obiang je potpisao uredbu o zabrani svih oblika zlostavljanja i nepravilnog postupanja u Ekvatorijalnoj Gvineji te je godine 2007. naručio obnovu i modernizaciju zatvora Crna Plaža kako bi se osigurao humano postupanje prema zatvorenicima. Međutim, ljudska prava se krše i dalje. [[Human Rights Watch]] i Amnesty International su među ostalim nevladinim organizacijama dokumentirali teške povrede ljudskih prava u zatvorima, uključujući mučenje, premlaćivanje, neobjašnjive smrti i nezakonito pritvaranje.<ref>http://www.amnesty.org/en/region/equatorial-guinea/report-2009</ref><ref>http://www.hrw.org/en/world-report-2009/equatorial-guinea</ref> Organizacija za borbu protiv korupcije [[Transparency International]] stavila je Ekvatorijalnu Gvineju u TOP 12 s liste najkorumpiranijih država. Protiveći se zahtjevima za većom transparentnošću, Obiang već dugo održava stav da su prihodi od nafte državna tajna. Godine 2008 zemlja je postala kandidat Extractive Industries Transparency Initiative - međunarodnog projekta s ciljem promicanja otvorenosti oko državnih prihoda od prodaje nafte - ali se nije uspjela plasirati do roka u travnju 2010. Savjetodavna skupina Global Witness je lobirala da SAD djeluje protiv Obiangova sina, Teodorina, koji je potpredsjednik Vlade i ministar. Ona kaže da je vjerodostojan dokaz da je potrošio milijune kupujući vilu u Malibuu, u Kaliforniji i privatni zrakoplov koristeći korupcijom stečena sredstva - što bi trebali biti razlozi za uskraćivanje vize. U veljači 2010, Ekvatorijalna Gvineja, potpisao je ugovor s MPRI podružnicom američke obrambene korporacije, L3 Communications za obalni pomorski nadzor i sigurnost u Gvinejskom zaljevu.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://jutiagroup.com/20100405-tension-builds-in-the-gulf-of-guinea-as-competition-for-economic-resources-increases/ |access-date=2013-04-04 |archivedate=2014-02-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140202193948/http://jutiagroup.com/20100405-tension-builds-in-the-gulf-of-guinea-as-competition-for-economic-resources-increases/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://business.gaeatimes.com/2010/02/24/l3-communications-coast-surveillance-contract-with-equatorial-guinea-could-be-worth-250m-34925/ |title=Archive copy |access-date=2013-04-04 |archive-date=2012-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314211955/http://business.gaeatimes.com/2010/02/24/l3-communications-coast-surveillance-contract-with-equatorial-guinea-could-be-worth-250m-34925/ |url-status=dead }}</ref> Obiang je reizabran za dodatni mandat godine 2009. na izborima koje je Afrička unija ocijenila kao "u skladu s izbornim zakonom".<ref>http://www.guineaecuatorialpress.com/noticia.php?id=259</ref> Obiang je godine 2010. ponovno imenovao za premijera Ignacija Milama Tanga.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.reuters.com/article/2010/01/12/equatorial-government-idAFLDE60B26H20100112 |access-date=2013-04-04 |archivedate=2014-02-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140202100923/http://www.reuters.com/article/2010/01/12/equatorial-government-idAFLDE60B26H20100112 |deadurl=yes }}</ref> Pod Obiangom, poboljšana je osnovna infrastruktura Ekvatorijalne Gvineje. [[Asfalt]] sada pokriva više od 80% državnih cesta a morske i zračne luke se grade po cijeloj zemlji.<ref name="voanews.com"/> Međutim, kada je britansko parlamentarno i medijsko izaslanstvo obišlo zemlju kao predsjednički gosti godine 2011., Guardian je izvijestio je da se po njima vrlo malo građana okoristilo od tih poboljšanja, da su vrlo često autoceste sa tri prometne trake puste kao i mnoge novoizgrađene zgrade.<ref>http://www.guardian.co.uk/world/2011/oct/23/equatorial-guinea-africa-corruption-kleptocracy</ref> Obiangov režim je saveznik SAD-a. Tijekom sastanka na marginama nedavne Opće skupštine Ujedinjenih naroda, Obiang je pozvao SAD da jačanje suradnje između SAD-a i Afrike.<ref name="voanews.com"/> Predsjednik [[Barack Obama]] je pozirao za službene fotografije s predsjednikom Obiangom na prijmu u New Yorku.<ref name="bbc.co.uk"/> == Zdravstvo == Ekvatorijalna Gvineja ima inovativni program kontrole malarije koji je imao izuzetan utjecaj na zarazu malarijom i smrtnost stanovništva u populaciji.<ref>http://www.ajtmh.org/content/80/6/879.full#R1{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Rezultat njihovih napora je bio smanjenje svih uzroka smrtnosti djece do 5 godina sa 152 na 55 umrlih na 1000 živorođenih (pad od 64%). == Prijevoz == U Ekvatorijalnoj Gvineji trenutno nema željezničkog prijevoza.<ref name="Archive copy"/> Svaki zračni prijevoznik registriran u zemlji pojavljuje se na popisu zračnih prijevoznika zabranjenih u Europskoj uniji (EU), što znači da im je zabranjeno letenje iz sigurnosnih razloga iz unutar EU.http://ec.europa.eu/transport/modes/air/safety/air-ban/ Zbog velikih količina nafte u zemlji, postoje međunarodno priznati prijevoznici koji lete za Malabo (Bioko). To su: * [[Iberia]] –iz  [[Madrid]]a * [[Air Europa]] –iz  Madrida * [[Air France]] – iz [[Pariz]]a * [[Ethiopian Airlines]] – iz [[Adis Abeba|Addis Ababe]] * [[Lufthansa]] – iz [[Frankfurt na Majni|Frankfurta]] * [[Kenya Airways]] – from Nairobija * [[Danish Air Transport]] - unutrašnji i čarter letovi == Gradovi == Veći gradovi: [[Popis gradova u Ekvatorskoj Gvineji]] == Gospodarstvo == Glavni izvor prihoda prije sticanja nezavisnosti je bio [[kakao]]. Otkrivanje velikih rezervi nafte, 1996. i početak njenog vađenja je dovelo do dramatičnog porasta vladinih prihoda. Ekvatorijalna Gvineja je treći po veličini proizvođač nafte u subsaharskoj Africi. Njegova proizvodnja nafte je godine 2004 porasla na 360.000 barela dnevno (57.000 m3 / d), u odnosu na 220.000 samo dvije godine ranije.<ref>http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A1101-2004Sep6.html</ref> Ekvatorijalna Gvineja ima i ostale neiskorištene prirodne i ljudske resurse, uključujući tropsku klimu, plodno tlo, puno pitke vode, luke za velike brodove i dosta radne snage, doduše nekvalificirane. Iako ima bruto domaćeg proizvoda (PPP) od preko 30 000 US$, Ekvatorijalna Gvineja se nalazi veoma nisko na UN listi ljudskog razvoja. Ova država je u svojevrsnom "paradoksu obilja" odnosno "prokletstvu zbog puno prirodnih resursa", kako pojedini naučnici nazivaju situaciju kada zemlja ima prirodna bogatstva a siromašno stanovništvo i nerijetko velike unutrašnje sukobe. == Izvori == {{Izvori|2}} {{Commonscat|Equatorial Guinea}} {{Afrika}} {{Zemlje članice Pokreta nesvrstanih}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Ekvatorska Gvineja| ]] [[Kategorija:Države u Africi]] 7bxxm4aud6tqywgl744mq1a4tgp4g5w 0 8222 42587168 41222863 2026-05-03T18:13:08Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Lista internetskih domena vršne razine]] na [[Lista internetskih domena najvišeg nivoa]]: + 41222863 wikitext text/x-wiki '''Spisak najviših Internet domena''': <center> {| border="1px" cellspacing="0" cellpadding="2px" |- style="background-color: #a0d0ff;" !Domen!!Entitet!!Napomena |- |[[.aero]]||Avio-industrija||&nbsp; |- |[[.arpa]]||Infrastrukturni||&nbsp; |- |[[.biz]]||Biznis||&nbsp; |- |[[.cat]]||Katalonski||Domen za Internet stranice na [[katalonski jezik|katalonskom jeziku]]. |- |[[.com]]||Komercijalni||&nbsp; |- |[[.coop]]||Kooperativni||&nbsp; |- |[[.edu]]||Obrazovni||&nbsp; |- |[[.info]]||Informativni||&nbsp; |- |[[.int]]||Međunarodne organizacije||&nbsp; |- |[[.museum]]||Muzeji||&nbsp; |- |[[.name]]||Pojedinci, po imenu||&nbsp; |- |[[.net (domen)|.net]]||Mreže||&nbsp; |- |[[.org]]||Organizacije||&nbsp; |- |[[.pro]]||Profesije||&nbsp; |- |[[.travel]]||Turističke organizacije||&nbsp; |- |- style="background-color: #a0d0ff;" !Domen!!Zemlja!!Napomena |- |[[.ad]] || [[Kneževina Andora]]||&nbsp; |- |[[.ae]] || [[Ujedinjeni arapski emirati]]||&nbsp; |- |[[.af]] || [[Islamska država Avganistan]]||&nbsp; |- |[[.ag]] || [[Antigva i Barbuda]]||&nbsp; |- |[[.ai]] || [[Angvilja]]||&nbsp; |- |[[.al]] || [[Albanija]]||&nbsp; |- |[[.am]] || [[Jermenija]]||&nbsp; |- |[[.an]] || [[Holandski Antili]]||&nbsp; |- |[[.ao]] || [[Angola]]||&nbsp; |- |[[.aq]] || [[Antarktik]]||&nbsp; |- |[[.ar]] || [[Argentina]]||&nbsp; |- |[[.arpa]] || [[stari Arpanet]]||&nbsp; |- |[[.as]] || [[Američka Samoa]]||&nbsp; |- |[[.at]] || [[Austrija]]||&nbsp; |- |[[.au]] || [[Australija]]||&nbsp; |- |[[.aw]] || [[Aruba]]||&nbsp; |- |[[.az]] || [[Azerbejdžan]]||&nbsp; |- |[[.ba]] || [[Bosna i Hercegovina]]||&nbsp; |- |[[.bb]] || [[Barbados]]||&nbsp; |- |[[.bd]] || [[Bangladeš]]||&nbsp; |- |[[.be]] || [[Belgija]]||&nbsp; |- |[[.bf]] || [[Burkina Faso]]||&nbsp; |- |[[.bg]] || [[Bugarska]]||&nbsp; |- |[[.bh]] || [[Bahrein]]||&nbsp; |- |[[.bi]] || [[Burundi]]||&nbsp; |- |[[.bj]] || [[Benin]]||&nbsp; |- |[[.bm]] || [[Bermuda]]||&nbsp; |- |[[.bn]] || [[Brunej]]||&nbsp; |- |[[.bo]] || [[Bolivija]]||&nbsp; |- |[[.br]] || [[Brazil]]||&nbsp; |- |[[.bs]] || [[Bahami]]||&nbsp; |- |[[.bt]] || [[Butan]]||&nbsp; |- |[[.bv]] || [[Ostrvo Buve]]||&nbsp; |- |[[.bw]] || [[Bocvana]]||&nbsp; |- |[[.by]] || [[Belorusija]]||&nbsp; |- |[[.bz]] || [[Belize]]||&nbsp; |- |[[.ca]] || [[Kanada]]||&nbsp; |- |[[.cc]] || [[Kokosova ostrva]]||&nbsp; |- |[[.cf]] || [[Centralnoafrička republika]]||&nbsp; |- |[[.cd]] || [[Demokratska republika Kongo]]||&nbsp; |- |[[.cg]] || [[Kongo]]||&nbsp; |- |[[.ch]] || [[Švajcarska]]||&nbsp; |- |[[.ci]] || [[Obala Slonovače]]||&nbsp; |- |[[.ck]] || [[Kukova ostrva]]||&nbsp; |- |[[.cl]] || [[Čile]]||&nbsp; |- |[[.cm]] || [[Kamerun]]||&nbsp; |- |[[.cn]] || [[Narodna republika Kina]]||&nbsp; |- |[[.co]] || [[Kolumbija]]||&nbsp; |- |[[.cr]] || [[Kostarika]]||&nbsp; |- |[[.cs]] || [[Srbija i Crna Gora]]||&nbsp; |- |[[.cu]] || [[Kuba]]||&nbsp; |- |[[.cv]] || [[Zelenortska Republika]] (Kape Verde)||&nbsp; |- |[[.cx]] || [[Božićno ostrvo]]||&nbsp; |- |[[.cy]] || [[Kipar]]||&nbsp; |- |[[.cz]] || [[Češka]]||&nbsp; |- |[[.de]] || [[Nemačka]]||&nbsp; |- |[[.dj]] || [[Džibuti]]||&nbsp; |- |[[.dk]] || [[Danska]]||&nbsp; |- |[[.dm]] || [[Dominika]]||&nbsp; |- |[[.do]] || [[Dominikanska republika]]||&nbsp; |- |[[.dz]] || [[Alžir]]||&nbsp; |- |[[.ec]] || [[Ekvador]]||&nbsp; |- |[[.ee]] || [[Estonija]]||&nbsp; |- |[[.eg]] || [[Egipat]]||&nbsp; |- |[[.eh]] || [[zapadna Sahara]]||&nbsp; |- |[[.er]] || [[Eritreja]]||&nbsp; |- |[[.es]] || [[Španija]]||&nbsp; |- |[[.et]] || [[Etiopija]]||&nbsp; |- |[[.fi]] || [[Finska]]||&nbsp; |- |[[.fj]] || [[Fidži]]||&nbsp; |- |[[.fk]] || [[Foklendska ostrva]]||&nbsp; |- |[[.fm]] || [[Mikronezija]]||&nbsp; |- |[[.fo]] || [[Ostrva Faro]]||&nbsp; |- |[[.fr]] || [[Francuska]]||&nbsp; |- |[[.fx]] || [[Francuska metropola]]||evropska teritorija |- |[[.ga]] || [[Gabon]]||&nbsp; |- |[[.gb]] || [[Velika Britanija]]||&nbsp; |- |[[.gd]] || [[Grenada]]||&nbsp; |- |[[.ge]] || [[Gruzija]]||&nbsp; |- |[[.gf]] || [[Francuska Gvajana]]||&nbsp; |- |[[.gh]] || [[Gana]]||&nbsp; |- |[[.gi]] || [[Gibraltar]]||&nbsp; |- |[[.gl]] || [[Grenland]]||&nbsp; |- |[[.gm]] || [[Gambija]]||&nbsp; |- |[[.gn]] || [[Gvineja]]||&nbsp; |- |[[.gov]] || [[vlada SAD]]||&nbsp; |- |[[.gp]] || [[Gvadelupe (Francuska)]]||&nbsp; |- |[[.gq]] || [[Ekvatorijalna Gvineja]]||&nbsp; |- |[[.gr]] || [[Grčka]]||&nbsp; |- |[[.gs]] || [[Sendvička ostrva]]||&nbsp; |- |[[.gt]] || [[Gvatemala]]||&nbsp; |- |[[.gu]] || [[Guam (SAD)]]||&nbsp; |- |[[.gw]] || [[Gvineja Bisao]]||&nbsp; |- |[[.gy]] || [[Gvajana]]||&nbsp; |- |[[.hk]] || [[Hong Kong]]||&nbsp; |- |[[.hm]] || [[ostrva Herd i Mekdonald]]||&nbsp; |- |[[.hn]] || [[Honduras]]||&nbsp; |- |[[.hr]] || [[Hrvatska]]||&nbsp; |- |[[.ht]] || [[Haiti]]||&nbsp; |- |[[.hu]] || [[Mađarska]]||&nbsp; |- |[[.id]] || [[Indonezija]]||&nbsp; |- |[[.ie]] || [[Irska]]||&nbsp; |- |[[.il]] || [[Izrael]]||&nbsp; |- |[[.in]] || [[Indija]]||&nbsp; |- |[[.int]] || [[međunarodni]]||&nbsp; |- |[[.io]] || [[britanska teritorija Indijskog okeana]]||&nbsp; |- |[[.iq]] || [[Irak]]||&nbsp; |- |[[.ir]] || [[Iran]]||&nbsp; |- |[[.is]] || [[Island]]||&nbsp; |- |[[.it]] || [[Italija]]||&nbsp; |- |[[.jm]] || [[Jamajka]]||&nbsp; |- |[[.jo]] || [[Jordan]]||&nbsp; |- |[[.jp]] || [[Japan]]||&nbsp; |- |[[.ke]] || [[Kenija]]||&nbsp; |- |[[.kg]] || [[Kirgistan]]||&nbsp; |- |[[.kh]] || [[Kraljevina Kambodža]]||&nbsp; |- |[[.ki]] || [[Kiribati]]||&nbsp; |- |[[.km]] || [[Komori]]||&nbsp; |- |[[.kn]] || [[Sv. Kits i Nevis Angvilja]]||&nbsp; |- |[[.kp]] || [[Severna Koreja]]||&nbsp; |- |[[.kr]] || [[Južna Koreja]]||&nbsp; |- |[[.kw]] || [[Kuvajt]]||&nbsp; |- |[[.ky]] || [[Kajmanska ostrva]]||&nbsp; |- |[[.kz]] || [[Kazahstan]]||&nbsp; |- |[[.la]] || [[Laos]]||&nbsp; |- |[[.lb]] || [[Liban]]||&nbsp; |- |[[.lc]] || [[Sv. Lucija]]||&nbsp; |- |[[.li]] || [[Lihtenštajn]]||&nbsp; |- |[[.lk]] || [[Šri Lanka]]||&nbsp; |- |[[.lr]] || [[Liberija]]||&nbsp; |- |[[.ls]] || [[Lesoto]]||&nbsp; |- |[[.lt]] || [[Litvanija]]||&nbsp; |- |[[.lu]] || [[Luksemburg]]||&nbsp; |- |[[.lv]] || [[Litvanija]]||&nbsp; |- |[[.ly]] || [[Libija]]||&nbsp; |- |[[.ma]] || [[Maroko]]||&nbsp; |- |[[.me]] || [[Crna Gora - Montenegro]]||&nbsp; |- |[[.mc]] || [[Monako]]||&nbsp; |- |[[.md]] || [[Moldavija]]||&nbsp; |- |[[.mg]] || [[Madagaskar]]||&nbsp; |- |[[.mh]] || [[Maršalova ostrva]]||&nbsp; |- |[[.mil]] || [[vojska SAD]]||&nbsp; |- |[[.mk]] || [[Makedonija]]||&nbsp; |- |[[.ml]] || [[Mali]]||&nbsp; |- |[[.mm]] || [[Mjanmar]]||&nbsp; |- |[[.mn]] || [[Mongolija]]||&nbsp; |- |[[.mo]] || [[Makao]]||&nbsp; |- |[[.mp]] || [[Severna ostrva Marijana]]||&nbsp; |- |[[.mq]] || [[Martinik (Francuska)]]||&nbsp; |- |[[.mr]] || [[Mauritanija]]||&nbsp; |- |[[.ms]] || [[Monserat]]||&nbsp; |- |[[.mt]] || [[Malta]]||&nbsp; |- |[[.mu]] || [[Mauricijus]]||&nbsp; |- |[[.mv]] || [[Maldivi]]||&nbsp; |- |[[.mw]] || [[Malavi]]||&nbsp; |- |[[.mx]] || [[Meksiko]]||&nbsp; |- |[[.my]] || [[Malezija]]||&nbsp; |- |[[.mz]] || [[Mozambik]]||&nbsp; |- |[[.na]] || [[Namibija]]||&nbsp; |- |[[.nato]] || [[NATO (pre 1996)]]||&nbsp; |- |[[.nc]] || [[Nova Kaledonija (Francuska)]]||&nbsp; |- |[[.ne]] || [[Niger]]||&nbsp; |- |[[.nf]] || [[Ostrvo Norfolk]]||&nbsp; |- |[[.ng]] || [[Nigerija]]||&nbsp; |- |[[.ni]] || [[Nikaragva]]||&nbsp; |- |[[.nl]] || [[Holandija]]||&nbsp; |- |[[.no]] || [[Norveška]]||&nbsp; |- |[[.np]] || [[Nepal]]||&nbsp; |- |[[.nr]] || [[Nauru]]||&nbsp; |- |[[.nt]] || [[neutralna zona]]||&nbsp; |- |[[.nu]] || [[Nive]]||&nbsp; |- |[[.nz]] || [[Novi Zeland]]||&nbsp; |- |[[.om]] || [[Oman]]||&nbsp; |- |[[.org]] || [[neprofitne organizacije]]||&nbsp; |- |[[.pa]] || [[Panama]]||&nbsp; |- |[[.pe]] || [[Peru]]||&nbsp; |- |[[.pf]] || [[Polinezija (Francuska)]]||&nbsp; |- |[[.pg]] || [[Papua Nova Gvineja]]||&nbsp; |- |[[.ph]] || [[Filipini]]||&nbsp; |- |[[.pk]] || [[Pakistan]]||&nbsp; |- |[[.pl]] || [[Poljska]]||&nbsp; |- |[[.pm]] || [[Sen Pjer i Mikelon]]||&nbsp; |- |[[.pn]] || [[Ostrvo Pitkern]]||&nbsp; |- |[[.pr]] || [[Porto Riko]]||&nbsp; |- |[[.pt]] || [[Portugalija]]||&nbsp; |- |[[.pw]] || [[Palau]]||&nbsp; |- |[[.py]] || [[Paragvaj]]||&nbsp; |- |[[.qa]] || [[Katar]]||&nbsp; |- |[[.re]] || [[Reunijon (Francuska)]]||&nbsp; |- |[[.ro]] || [[Rumunija]]||&nbsp; |- |[[.rs]] || [[Republika Srbija]]||&nbsp; |- |[[.ru]] || [[Ruska federacija]]||&nbsp; |- |[[.rw]] || [[Ruanda]]||&nbsp; |- |[[.sa]] || [[Saudijska Arabija]]||&nbsp; |- |[[.sb]] || [[Solomonova ostrva]]||&nbsp; |- |[[.sc]] || [[Sejšeli]]||&nbsp; |- |[[.sd]] || [[Sudan]]||&nbsp; |- |[[.se]] || [[Švedska]]||&nbsp; |- |[[.sg]] || [[Singapur]]||&nbsp; |- |[[.sh]] || [[Sveta Jelena]]||&nbsp; |- |[[.si]] || [[Slovenija]]||&nbsp; |- |[[.sj]] || [[Ostrva Svalbard i Jan Majen]]||&nbsp; |- |[[.sk]] || [[Slovačka]]||&nbsp; |- |[[.sl]] || [[Sijera Leone]]||&nbsp; |- |[[.sm]] || [[San Marino]]||&nbsp; |- |[[.sn]] || [[Senegal]]||&nbsp; |- |[[.so]] || [[Somalija]]||&nbsp; |- |[[.sr]] || [[Surinam]]||&nbsp; |- |[[.st]] || [[Sao Tome i Principe]]||&nbsp; |- |[[.su]] || [[SSSR]]||I dalje u upotrebi; |- |[[.sv]] || [[El Salvador]]||&nbsp; |- |[[.sy]] || [[Sirija]]||&nbsp; |- |[[.sz]] || [[Svazilend]]||&nbsp; |- |[[.tc]] || [[Ostrva Turks i Kajkos]]||&nbsp; |- |[[.td]] || [[Čad]]||&nbsp; |- |[[.tf]] || [[Francuske južne teritorije]]||&nbsp; |- |[[.tg]] || [[Togo]]||&nbsp; |- |[[.th]] || [[Tajland]]||&nbsp; |- |[[.tj]] || [[Tadžikistan]]||&nbsp; |- |[[.tk]] || [[Tokelau]]||&nbsp; |- |[[.tm]] || [[Turkmenistan]]||&nbsp; |- |[[.tn]] || [[Tunis]]||&nbsp; |- |[[.to]] || [[Tonga]]||&nbsp; |- |[[.tp]] || [[Istočni Timor]]||&nbsp; |- |[[.tr]] || [[Turska]]||&nbsp; |- |[[.tt]] || [[Trinidad i Tobago]]||&nbsp; |- |[[.tv]] || [[Tuvalu]]||&nbsp; |- |[[.tw]] || [[Tajvan]]||&nbsp; |- |[[.tz]] || [[Tanzanija]]||&nbsp; |- |[[.ua]] || [[Ukrajina]]||&nbsp; |- |[[.ug]] || [[Uganda]]||&nbsp; |- |[[.uk]] || [[Ujedinjeno kraljevstvo]]||&nbsp; |- |[[.um]] || [[manja udaljena ostrva SAD]]||&nbsp; |- |[[.us]] || [[SAD]]||&nbsp; |- |[[.uy]] || [[Urugvaj]]||&nbsp; |- |[[.uz]] || [[Uzbekistan]]||&nbsp; |- |[[.va]] || [[Vatikan]]||&nbsp; |- |[[.vc]] || [[Sv. Vinsent i Grenadin]]||&nbsp; |- |[[.ve]] || [[Venecuela]]||&nbsp; |- |[[.vg]] || [[Devičanska ostrva (Britanija)]]||&nbsp; |- |[[.vi]] || [[Devičanska ostrva (SAD)]]||&nbsp; |- |[[.vn]] || [[Vijetnam]]||&nbsp; |- |[[.vu]] || [[Vanuatu]]||&nbsp; |- |[[.wf]] || [[Ostrva Valis i Futuna]]||&nbsp; |- |[[.ws]] || [[Samoa]]||&nbsp; |- |[[.ye]] || [[Jemen]]||&nbsp; |- |[[.yt]] || [[Majote]]||&nbsp; |- |[[.yu]] || [[SR Jugoslavija]]||Sada [[Srbija i Crna Gora]]; ISO kod je promenjen u '''.cs'''; [[.cs]] je usvojen i rezervisan ali još nije u upotrebi. |- |[[.za]] || [[Južna Afrika]]||&nbsp; |- |[[.zm]] || [[Zambija]]||&nbsp; |- |[[.zw]] || [[Zimbabve]]||&nbsp; |- |} </center> == Vanjske veze== * [http://alas.matf.bg.ac.yu/~mr99164/zemlye.txt Domaća strana Strahinje Radića] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071023214348/http://alas.matf.bg.ac.yu/~mr99164/zemlye.txt |date=2007-10-23 }} * [http://www.isc.org/index.pl?/ops/ds/reports/2004-01/dist-bynum.php Pregled Internet domena] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118190528/http://www.isc.org/index.pl?%2Fops%2Fds%2Freports%2F2004-01%2Fdist-bynum.php |date=2012-01-18 }} [[Kategorija:Najviši Internet domeni državnih kodova| ]] [[Kategorija:Identifikovanje]] [[Kategorija:Liste]] 9qp7klu1266ishm54q9o9cm95naxbx4 0 11337 42587315 42543523 2026-05-03T23:49:10Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Ostrvo]] na [[Otok]]: uskl. 42543523 wikitext text/x-wiki {{Ostale upotrebe|Ostrvo (razvrstavanje)}} [[Datoteka:Wake Island.png|right|thumb|200px|Ostrvo Wake]] '''Ostrvo''' ili '''otok''' deo je kopna manji od [[kontinent]]a, a veći od [[hrid]]i (stene, grebena). Može se nalaziti u [[reka|reci]], [[jezero|jezeru]] ili [[more|moru]]. == Definicija == Prema definiciji koja je utemeljena na preporukama '''Međunarodne hidrografske organizacije''' (''International Hydrographic Organization'') ostrvo je deo kopna okružen morem sa svih strana. Podela po površini: * '''Ostrvo''' je deo kopna potpuno okružen vodenim prostranstvom površine preko 1&nbsp;km²; * '''Ostrvce''' je deo kopna potpuno okružen vodenim prostranstvom površine od 0.01 do 1&nbsp;km²; * '''Hridi''' i '''grebeni''' su delovi kopna okruženi vodenim prostranstvom površine manje od 0.01&nbsp;km². == Vanjske veze == * [http://www.un.org/Depts/los/convention_agreements/texts/unclos/part8.htm Definicija ostrva] * [http://islands.unep.ch/isldir.htm Spisak ostrva] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080214203618/http://islands.unep.ch/isldir.htm |date=2008-02-14 }} {{Drugi projekti | commons = Islands | wikispecies = | wiktionary = ostrvo }} [[Kategorija:Otoci|* Ostrvo]] [[Kategorija:Oceanografska terminologija]] 45kh2q8lier1pv4my6p40ob5bapftg5 0 15225 42587364 42476899 2026-05-04T08:07:09Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587364 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Gay Couple Kissing.jpg|thumb|desno|Ljubljenje dva gej muškarca]] '''Gej''' ({{Jez-en|gay}}) jest [[muškarac]] kojeg [[Ljubav|romantično]] i [[Ljudska seksualnost|seksualno]] privlače drugi muškarci, i koji ostvaruje emotivne, seksualne i partnerske odnose s drugim muškarcima. LGBTQ zajednica smatra termin ''gej'' prihvatljivim nazivom u [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskom jeziku]] za mušku osobu istopolne seksualne orijentacije. Termin ''homoseksualac'' poseduje medicinsku konotaciju, dok se termin ''peder'' smatra [[pejorativ]]om. Ranije se reč ''gej'' upotrebljavala za označavanje i homoseksualnih muškaraca i homoseksualnih žena, kao i celokupne [[LGBTQ]] zajednice. S povećanjem vidljivosti [[lezbejka|lezbejki]], [[biseksualnost|biseksualnih]], [[transrodnost|transrodnih]] i [[Transseksualnost|transeksualnih]] osoba izgubio se smisao za ovako široku upotrebu reči, pa se danas njime označavaju samo muškarci homoseksualne orijentacije. Ponekad se reč i dalje upotrebljava za označavanje životnog stila ili elemenata LGBTQ kulture, kao na primer: [[Parada ponosa LGBT osoba|gej parada]], [[gej kafić]] (mesto okupljanja koje nije rezervisano samo za gej muškarce), [[LGBT organizacije|gej organizacija]] itd. Ipak, sve češće se termin ''gej'' u tim izrazima menja inkluzivnim akronimom [[LGBTQ]]. == Etimologija i morfologija reči gej == Reč gej u srpskohrvatski jezik dolazi iz engleskog jezika u vreme stvaranja [[LGBT pokret]]a u [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]] i državama koje su iz nje nastale. U [[Engleski jezik|engleskom jeziku]] reč „gay“ je drastično promenila značenje u toku [[20. vijek|20. veka]]. Reč dolazi od francuske reči „gai“ i od 1178. godine koristi se u značenju „veseo“, „radostan“.<ref>[http://www.etymonline.com/index.php?term=gay Online Etymology Dictionary].</ref> U literaturi se često pojavljuje u tom značenju. U toku 1920-ih zabeležena je upotreba reči gay u seksualnom kontekstu. Danas se u engleskom reč koristi kao [[pridjev|pridev]] i kao [[imenica]] za označavanje istopolno orijentisanog muškarca. (Za detaljnije objašnjenje etimologije reči „gay“ pogledati članak na engleskoj Wikipediji [[:en:Gay|Gay]].) Kako je reč prihvaćena u srpskohrvatskom i već dugo je u upotrebi, može (i treba) se pisati transkribovano (gej), što [[LGBT organizacije]] i štampani mediji u Srbiji, Hrvatskoj i Bosni već i čine, uz manje nedoslednosti. Iako se reč gej u srpskohrvatskom koristi po ugledu na engleski, dakle i kao imenica i kao pridev, njeno posvajanje ipak nije dovedeno do kraja i ne koristi se dosledno gramatici u svojoj pridevskoj upotrebi. Kao imenica reč gej je primila imeničke odlike srpskohrvatskog jezika, rod (muški), padež (gej, geja, geju...) i broj (gej/gejevi). Međutim, u pridevskoj upotrebi reč nema razvijenu nijednu gramatičku kategoriju: nema padežnu promenu, nema rod i nema broj i koristi se uvek u istom obliku: „gej muškarac“, „gej organizacija“, „gej muškarcu“, „gej muškarci“... Pridev „gej“ takođe nema komparativne i superlativne oblike, koje, međutim, ima u engleskom. Po svojoj upotrebi jednaka je drugim engelskim rečima koje se koriste u slengu: „cool“ (cool tip, cool riba); „in“ (in mesto, in kafić). == Historija == (''Videti dalje'': ''[[LGBT istorija]]''.) Najstrariji izvor koji svedoči o gej paru jeste grobnica [[Khnumhotep i Niankhkhnum|Khnumhotepa i Niankhkhnuma]], koja je sagrađena u periodu [[Peta dinastija Egipta|Pete dinastije]] ([[2498. pne.|2498]]-[[2345. pne.|2345]]. pre nove ere) [[Staro kraljevstvo|Starog Kraljevstva]] u [[nekropolis]]u u [[Sahara|Sahari]]. [[Datoteka:Pederastic courtship Louvre CA3096 n2.jpg|thumb|desno|150px|Pederastijsko udvaranje, detalj s [[Atika|atičke]] vaze [[530.pne.|530]]-[[520-e pne.|520. pne.]]]] U [[Antička Grčka|antičkoj Grčkoj]] gej odnosi predstavljaju osnovu grčke [[paidea|paideje]]. Poznat pod imenom [[pederastija]] (παιδεραστία), ovaj oblik združivanja zrelog muškarca i [[adolescencija|adolescenta]] (paidos) smatran je uzvišenim i, u mnogim grčkim [[polis]]ima, neizostavnim delom života slobodnih građana. U [[Atena|Atini]] je postojao žrtvenik posvećen bogu [[Anteros]]u, zaštitniku homoseksualne ljubavi. U istoriji su poznati mnogi gej parovi, kao što su [[Solon]] i [[Pizistrat]], [[Parmenid]] i [[Zenon]], [[Sokrat]] i [[Alkibijad]], [[Aleksandar Veliki]] i [[Hefestion]], [[Aleksandar Veliki]] i [[Bogoas]]. Sve do uvođenja [[hrišćanstvo|hrišćanstva]], [[Antički Rim]] ima, takođe, pozitivan odnos prema gejevima. Mnogi imperatori su imali ljubavne odnose sa drugim muškarcima, od kojih je najpoznatija ljubav između cara [[Hadrijan]]a i [[Antinoj]]a, mladog Grka, po čijoj je nesrećnoj smrti car Hadrijan imenova gradove po njemu, osnovao gradove u njegovu slavu, podizao njegove statue po celomcarstvu i, kao vrhunac, proglasio ga bogom, podizao mu hramove i organizovao proslave. U toku srednjeg veka odnos prema gejevima bio je promenjen. U toku [[Karolinška renesansa|Karolinške renesanse]] stvarana je kompleksna gej književnost; u Vizantiji su postojale gej zajednice i homoseksualnost je generalno bila legalna u Evropi. Kako istoričar [[John Boswell]] (Džon Bosvel) tvrdi, ovo se menja u periodu između [[1250]]. i [[1300]]., kada se uvodi čak i smrtna kazna za gej muškarce. Promenu ponovo donosi [[renesansa]], u kojoj se obnavlja kult muškog akta i neguje [[homoerotizam]]. Iako homoseksualnost u ovom periodu nije legalizovana, društveni odnos prema gejevima je liberlaniji. Stvaranje buržoaskog i građanskog kapitalističkog društva dovodi do jačanja konzervativnih pogleda na seks, seksualnost i porodicu. U [[19. vijek|19. veku]], sa pozitivizmom, homoseksualnost prelazi iz oblasti crkve i kategorije greha u oblast interesovanja psihijatrije i kategoriju bolesti. Kako [[Michel Foucault|Fuko]] tvrdi, sa ovom promenom homoseksualnost prestaje da bude samo „greh u koji svako može upasti“, već postaje osobina „posebne vrste“ ljudi. To uzrokuje pojavu pionirskog rada usmerenog na dekriminalizaciju i društveno prihvatanje gejeva. U toku nacizma u Nemačkoj, homoseksualnci su bili proganjani i odvođeni u logore, obeleženi [[ružičasti trougao|ružičastim trouglom]]. Sa završetkom Drugog svetskog rata homofilni pokret u Evropi, a zatim i u Americi počinje da jača. U [[Nizozemska|Holandiji]] se [[1946]]. organizuje [[COC]] jedna od prvih i sada najstarija postojeća gej organizacija. Slične organizacije se osnivaju i u Danskoj, SAD, Ujedinjenom Kraljevstvu, i drugde. Događaj koji se često uzima kao prelomni za gej istoriju je [[Stounvolska revolucija]], odigrana [[1969]]. godine u [[New York|Njujorku]]. To je prvi veći okršaj [[LGBT]] osoba sa policijom. Nakon toga, u SAD i u mnogim evropskim zemljama organizuju se brojne [[LGBT organizacije|gej organizacije]] koje obrazuju ono što i danas postoji kao [[LGBT pokret|gej pokret]]. U toku [[1970-e|1970-ih]] [[Američka psihijatrijska asocijacija]] uklanja homoseksualnost sa spiska mentalnih poremećaja. Nešto kasnije to čini i [[WHO|Svetska zdravstvena organizacija]], koja homoseksaulnost počinje da tretira kao jednu od varijanti [[seksualna orijentacija|seksualne orijentacije]], pored [[heteroseksualnost]]i i [[biseksualnost]]i. Najveće društvene i zakonske promene dešavaju se s kraja [[1980-e|1980-ih]] i tokom [[1990-e|1990-ih]]. [[Danaska]] je prva zemlja u svetu koja omogućuje [[registrovano partnerstvo]] istopolnim parovima. Njen primer slede i druge zemlje u Evropi i svetu. Prva zemlja koja legalizuje [[istopolni brak]] je Holandija, [[2001]]. godine, izjednačujući prava heteroseksualnih i homoseksaulnih parova. I druge zemlje u Evropi su tokom [[2000–2009|2000-ih]] počele da ozvaničuju istopolne brakove i legalizuju usvajanje dece od strane gej i lezbejskih parova. == Kultura == [[Datoteka:Pink triangle.svg|thumb|desno|150px|[[Ružičasti trougao]], sada [[LGBT simboli|gej simbol]], ranije korišćen za obeležavanje gej muškaraca u [[Koncentracioni logor|konc-logorima]] u nacističkoj Nemačkoj.]] (''Glavni članak'': ''[[LGBT kultura]]''.) Gej kultura predstavlja model društvenih aktivnosti i simboličku strukturu koja određuje značenje društvene prakse u kojoj učestvuju (koju stvaraju i/li konzumiraju) gejevi. U tom smislu gej kultura predstvalja poznavanje LGBT istorije, razumevanje ciljeva LGBT pokreta, kao i učešće u dešavanjima u LGBT zajednici. Nisu svi gejevi učesnici u stvaranju i održavanju gej kulture. Neki se samovoljno distanciraju iz ideoloških, političkih, estetskih ili drugih ličnih razloga, drugi su u nemogućnosti da u njoj učestvuu (žive u ruralnim i konzervativnim sredinama, u kojima gej zajednica nije razvijena, ili čak ne postoji). Gej kultura u [[19. vijek|19.]] i [[20. vijek|20. veku]] bila je skrivena iza niza simbola i [[Homoerotizam|homoerotskog]] sadržaja koje su mogli da primete (samo) osobe kojima su signali bili upućeni – gej publika. Homoerotizam se krio iza visoke kulture i naizgled „straight“ tema. Otuda i povezivanje gejeva sa operom, baletom, profesionalnim sportom, modom, finom kuhinjom, uređenjem prostora i Zlatnim vekom [[Hollywood|Holivuda]]. Primeri se mogu naći u velikom broju filmova, na primer: u klasičnom holivudskom [[mjuzikl]]u, naizgled potpuno heteroseksualnom, glumica se nalazi u centru muzičke scene, dok oko nje igraju mišićavi muškarci, obučeni u šorceve, i deluju kao da su zainteresovani jedni za druge, više nego za nju (kostime, kao i koreografiju plesača pripremaju muškarci). Centralni ženski lik omogućava da se ojača heterocentrični privid i da film prođe cenzuru, ali [[Gentlemen Prefer Blondes]], odakle je gore opisana scena, postaje jedan od kultnih fimova za gej muškarce, a glavna glumica [[Marilyn Monroe]] jedna od najvećih [[gej ikona]]. Posle [[Stounvolska revolucija|Stounvolske revolucije]] gej kultura počinje prvi put javno da se razvija. Tada se gej iskustvo prvi put javlja kao centralna i normalna priča, umesto kao sporedna i „nevaljala“ priča u straight zapletima. U toku [[1970-e|70-ih]] gej kultura počinje da vrši uticaj na opštu kulturu. Popularne ličnosti, kao na primer, [[Liza Minnelli]] provode dosta vremena sa gej ljudima u javnosti, koji su tada [[džet set|jet set]] prihvata kao sofisticirane i moderne ljude (i/ili modne detalje). Druge slavne ličnosti, kao [[Andy Warhol]] počinju otvoreno da govore o svojim gej iskustvima, ljubavima i partnerima. Pojava [[SIDA|AIDS]]-a je uslovila [[coimng out|outovanje]] nekoliko zvezda, kao što su [[Rock Hudson]] i [[Freddie Mercury]]. Sve to je doprinelo većem prisustvu gej tema u javnosti. S kraja [[20. vijek|20. veka]] veliki broj poznatih ličnosti, kao i veliki broj filmova, TV serija, reality i talk showua doprineo je boljem upoznavanju gej kulture i njenom približavanju široj publici. [[Madonna]] je jedna od zvezda koja svoje ideje obilno pozajmljuje iz gej kulture i svoj „dug“ vraća tako što ih predstvalja široj javnosti, približavajući, na taj način, gej i straight kulturu. == Zvanična politika == (''Vidi'': ''[[Prava LGBT osoba]]'') U toku istorije razna društva su se u raznim periodima drugačije odnosila prema [[homoseksualnost]]i i posebno gejevima. [[Lezbejka|Lezbejke]] su uvek bile manje na prisutne u zakonskim zabranama, mada su trpele jednaki društveni pristisak. U [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]] su gej odnosi (muška homoseksualnost) bili zabranjeni do [[1974]]. godine, kada se prebacuje na republički nivo. Slovenija je vrlo brzo dekriminizovala homoseksualnost, dok je [[Bosna i Hercegovina]] to učinila tek [[1996]]. godine. (Videti: [[LGBT istorija u zemljama bivše SFRJ]].) Danas su gej odnosi zakonom zabranjeni u nekim islamskim zemljama, a pet fundamentalističkih zemalja predviđa smrtnu kaznu ([[Mauritanija]], [[Iran]], [[Sudan]], [[Saudijska Arabija]] i [[Ujedinjeni Arapski Emirati]]. [[Istopolni brak]]ovi i razni oblici [[registrovano partnerstvo|registrovanih partnerstava]] mogući su u nekim demokratskim zemljama [[Evropa|Evrope]], [[Amerika|Amerike]], [[Afrika|Afrike]], kao i u [[Australija|Australiji]]. === Roditeljska prava === (''Vidi dalje'': ''[[Roditeljska prava LGBT osoba]]''.) Trenutno osam zemalja u svetu u potpunosti omogućava usvajanje dece od strane istopolnih parova ([[Španija]], [[Belgija]], [[Nizozemska|Holandija]], [[Andora]], [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Velika Britanija]], [[Švedska]], [[Island]] i [[Južna Afrika|Južnoafrička Republika]]. Pored njih, usvajanje dece dozvoljavaju i neke države u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]], [[Kanada|Kanadi]] i nekim delovima [[Australija|Australije]]. U [[Danska|Danskoj]], [[Njemačka|Nemačkoj]] i [[Norveška|Norveškoj]] dozvoljeno je samo usvajanje biološkog deteta jednog od partnera, odnosno jedne od partnerki od strane drugog partnera, odnosno druge partnerke. == Vojska == (''Vidi'': ''[[Seksualna orijentacija i vojska]]''.) [[Homoseksualnost]] vojnika bila je izuzetno cenjena u formiranju „nepobedive“ [[Teba (Grčka)|tebanske]] [[Sveta četa Tebe|Svete čete]] (Ιερός Λόχος τών Θηβών), elitne jedinice u poznom klasičnom periodu Grčke, koja je bila sastavljena isključivo od parova gej ljubavnika. Svetu četu je [[338. pne]]. godine potukao [[Filip II Makedonski]] sa svojim sinom [[Aleksandar Veliki|Aleksandrom Velikim]], koji su, takođe, održavali gej odnose. (Vidi: ''[[Pederastija u antičkoj Grčkoj]]''.) U savremeno doba 29 država u svetu dozvoljavaju otvorenim gejevima da služe u vojsci, a samo 17 država to eksplicitno zabranjuje. U ostalim državama, kao u SAD, na primer, gej muškarci mogu služiti vojsku ako ne ispoljavaju svoju homoseksualnost. == Povezano == * [[Coming out]] * [[Gej himna]] * [[Gej ikona]] * [[Lezbejka]] * [[LGBT istorija]] * [[LGBT]] * [[Peder]] * [[Pregled LGBT istorije]] * [[Queer]] * [[Seksualna orijentacija]] * [[Spisak poznatih LGBT osoba]] * [[Spisak LGBT organizacija]] * [[Spisak filmova sa LGBT tematikom]] == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{WProjekti |commonscat = Male homosexuality |wječnik = gej }} * [http://www.gay-serbia.com Gej-Srbija: Srpska gej i lezbejska onlajn zajednica] ([[Srbija]]) * [http://www.gay.hr Hrvatski gej portal] ([[Hrvatska]]) * [http://www.gsa.org.rs Gej strejt alijansa]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ([[Srbija]]) * [http://www.gayecho.com GejEho - Regionalni gej i lezbejski info centar] ([[Srbija]]) * [http://www.kafenisanje.com Kvirija centar (kampanja "Prijateljstvo koje traje")] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305051936/http://www.kafenisanje.com/ |date=2016-03-05 }} ([[Srbija]]) * [http://www.queer.ba Udruženje Q] ([[Bosna i Hercegovina]]) * [http://www.iskorak.org Iskorak] ([[Hrvatska]]) {{LGBT}} {{Seksualni identiteti}} [[Kategorija:LGBT termini]] [[Kategorija:LGBT]] [[Kategorija:Identiteti]] hg07x0p2u7y6ax4lcajkyrwo3pfzni5 0 16349 42587222 42586850 2026-05-03T21:29:13Z Alekol 2231 /* Decembar/Prosinac */ 42587222 wikitext text/x-wiki {{Godina nav}} {{Godina u drugim kalendarima|2007}} Godina '''2007''' ('''[[Rimski brojevi|MMVII]]''') bila je [[redovna godina koja počinje u ponedjeljak]]. Godina je bila označena kao: * Međunarodna heliofizička godina * [[Međunarodna polarna godina]] (2007-2009) * Evropska godina jednakih prilika za sve * Godina [[Dželaludin Rumi|Rumija]] * Godina [[delfin]]a __NOTOC__ == Događaji == === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - {{flagicon|Evropa}} [[Bugarska]] i [[Rumunjska]] postaju članice [[EU|Evropske Unije]]. [[Bugarski jezik|Bugarski]], [[Rumunjski jezik|rumunjski]] i [[Irski jezik|irski]] uvršteni među službene jezike [[EU|Evropske unije]]. * 1. 1. - [[Slovenija]] uvodi [[euro]], a [[slovenski tolar|tolar]], 239,640 za euro, izlazi iz opticaja 15. siječnja. * 1. 1. - [[Njemačka]] je od [[Finska|Finske]] preuzela predsjedanje [[Europska unija|Europskom unijom]]; * 1. 1. - [[Ban Ki-mun]] zamijenio [[Kofi Annan]]a na dužnosti [[glavni tajnik Ujedinjenih naroda|glavnog tajnika]] [[UN|Ujedinjenih naroda]]. * 1. 1. - [[Rat u Somaliji (2006–2009)|Rat u Somaliji]]: etiopske snage i Prelazna federalna vlada (PFV) pobeđuju Savez islamskih sudova u okršaju kod Džiliba i ulaze u grad [[Kismajo]]. * [[3. 1.]] - Direkcija CIPS uspostavila je prvi put u BiH jedinstvenu bazu podataka registriranih vozila, što će olakšati rad policiji na otkrivanju ukradenih automobila. * [[4. 1.]] - [[Nancy Pelosi]] je prva žena spiker Senata SAD. * [[8. 1.]] - U teškoj saobraćajnoj nesreći na magistralnom putu između [[Tuzla|Tuzle]] i [[Orašje|Orašja]] poginule 4 osobe. * 8. 1. - [[Austrija|Austrijski]] [[Socijaldemokratska partija Austrije|socijaldemokrati]] i [[Austrijska narodna stranka|narodnjaci]] nakon parlamentarnih izbora dogovorili stvaranje [[Velika koalicija (politika)|velike koalicije]], kancelar će biti [[Alfred Gusenbauer]]. * [[9. 1.]] - [[Steve Jobs]] najavio [[iPhone]] prve generacije, revolucionarni [[mobilni telefon]] (u prodaji od juna). * 9. 1. - [[DS]] predstavlja [[Božidar Đelić|Božidara Đelića]] kao svog kandidata za premijera. [[Datoteka:EU27-2007 European Union map enlargement.svg|mini|250px|Proširenje EU 2007.]] * [[10. 1.]] - Šveđanin Mirsad Bektašević osuđen na 15 godina zatvora u Sarajevu za pripremanje terorizma (smanjeno na osam, pušten 2011). * 10. 1. - [[Rat u Iraku]], ''Surge'': preds. [[George W. Bush|Bush]] u obraćanju naciji kaže da šalje još 20.000 vojnika, tj. pet brigada. * 10. 1. - [[Daniel Ortega]] je ponovo predsednik [[Nikaragva|Nikaragve]] (→ [[Ružičasta plima]] u Latinskoj Americi). * [[11. 1.]] - Konstituisan predstavnički dom parlamenta Bosne i Hercegovine. * 11. 1. - Kinezi uništili svoj stari satelit u orbiti, putem "vozila-ubice", na visini od 865 kilometara. * [[12. 1.]] - Otvoreno je veleposlanstvo [[Hrvatska|Republike Hrvatske]] u [[Podgorica|Podgorici]]. * 12. 1. - Etiopljani i PFV ulaze u Ras Kamboni, u južnom kutu Somalije; prethodnih dana su i Amerikanci vršili udare na osumnjičene pripadnike Al-Kaide. * [[13. 1.]] - [[Milomir Stakić]], odgovoran za zatvaranje nekoliko hiljada nesrba tokom rata 1992-1995, prebačen je u Francusku na izdržavanje kazne od 40 godina zatvora. * [[15. 1.]] - Socijalista [[Rafael Correa]] je predsednik [[Ekvador]]a (do 2017). * [[16. 1.]] - Peto izdanje britanskog ''[[Big Brother (reality show)|Big Brothera]]'' izaziva kontroverzu zbog rasističkih ispada prema Indijki Shilpi Shetty. * [[18. 1.]] - Roman [[Svetislav Basara|Svetislava Basare]] ,,Uspon i pad Parkinsonove bolesti” dobitnik je [[NIN-ova nagrada|NIN-ove književne nagrade]] za najbolji roman. * [[19. 1.]] - U Istanbulu ubijen turko-jermenski novinar [[Hrant Dink]], sahrani 23. 1. prisustvuje 100.000 ljudi. * [[21. 1.]] - [[Datoteka:Coat of arms of Serbia small.svg|18px|Srbija]] Održani [[Parlamentarni izbori u Srbiji 2007|parlamentarni izbori]] u [[Srbija|Srbiji]], prvi od nezavisnosti i donošenja novog ustava: [[SRS]] 81, [[DS]] 64, [[DSS]]+[[Nova Srbija|NS]] 47, [[G17+]] 19, [[SPS]] 16, [[LDP]]-ova koalicija 15, stranke nacionalnih manjina ukupno osam zastupničkih mjesta. * [[25. 1.]] - [[Izrael]]ski predsjednik [[Moshe Katsav]] privremeno suspendiran s položaja zbog optužbi za [[silovanje]] i seksualno zlostavljanje. * [[28. 1.]] - Bitka kod Zarke, blizu Nadžafa: iračka vojska, uz pomoć koalicije, ubila preko 250 članova šiitske sekte Vojnici neba. * [[30. 1.]] - Pušteni u prodaju '''[[Windows Vista]]''' i '''[[Microsoft Office 2007]]''' * [[31. 1.]] - [[Ivica Račan]], bivši [[Hrvatska|hrvatski]] premijer i čelnik [[Socijaldemokratska partija Hrvatske|Socijaldemokratske partije Hrvatske]], najavio privremeno povlačenje iz politike iz zdravstvenih razloga (umire u aprilu). V.d. predjsednica SDP je [[Željka Antunović]] (do juna). * [[siječanj]] - Afera oko satova, navodno vrednih 150.000 eura, koje premijer [[Ivo Sanader]] nije prikazao u imovinskoj kartici. Počela i privatizacija "Sunčanog Hvara" Orco grupi. === Februar/Veljača === * [[2. 2.]] - [[Marti Ahtisari]] predstavio liderima u Beogradu i Prištini nacrt [[Ahtisarijev plan|predloga]] za konačni status [[Kosovo|Kosova]]; predsednik [[Boris Tadić]] u obraćanju narodu ga odbacuje. * 2. 2. - Četvrti izveštaj IPCC: zagrevanje klime je neupitno; vrlo je verovatno, više od 90% verovatnoće, da je posledica ljudske aktivnosti. * [[3. 2.]] - [[Ana Ivanović]] izgubila u finalu turnira u Tokiju od Martine Hingis i zaradila skoro 100.000 dolara i 300 poena, te se probila na 14. mesto WTA liste. * 3. 2. - [[Italijanski nogometni savez]] otkazao sve fudbalske utakmice u [[Italija|Italiji]] nakon ubistva policajca na meču u [[Catania|Cataniji]]. * 3. 2. - Eksplozija kamiona bombe na pijaci u šiitskom delu Bagdada, najmanje 135 mrtvih. * [[4. 2.]] - ''[[Indianapolis Colts]]'' osvojili [[Superbowl]] XLI nakon pobjede nad ''[[Chicago Bears]]ima''. * [[10. 2.]] - Demokratski senator Ilinoisa [[Barak Obama]] objavio da će se nadmetati za kandidaturu svoje stranke za predsednika SAD i založio se za povlačenje američkih trupa iz Iraka. * 10. 2. - [[Emir Kusturica|Emiru Kusturici]] dodeljen Orden reda viteza lepih umetnosti i književnosti, najviše francusko priznanje u oblasti kulture. * 10. 2. - Sukob policije [[UNMIK]] i nekoliko hiljada demonstranata pokreta ”Samoopredeljenje” [[Aljbin Kurti|Aljbina Kurtija]] u Prištini, nezadovoljnih Ahtiserijevim planom - dvoje poginulih. * 10. 2. - [[Nikola Špirić]] iz [[SNSD]] izabran za novog predsednika Saveta ministara Bosne i Hercegovine. * [[11. 2.]] - Švedska skijašica [[Anja Pärson]] postala prva skijašica u historiji koja je osvojila zlatnu medalju na [[Svjetsko prvenstvo u alpskom skijanju|Svjetskom prvenstvu u skijanju]] u svih pet disciplina. * 11. 2. - Košarkaši [[KK FMP Železnik|FMP Železnika]] su savladali [[KK Partizan|Partizan]] 73:61 u finalu [[Kup Radivoja Koraća (Srbija)|Kupa Radivoja Koraća]]. * [[12. 2.]] - Bivši irački potpredsednik Taha Yassin Ramadan osuđen na smrt zbog Dudžailskog masakra 1982. (obešen u martu). * 12. 2. - Još dve eksplozije u Bagdadu, sa 76 mrtvih, na lunarnu godišnjicu napada na džamiju Al Askari u Samari. * [[13. 2.]] - Italijanska vlada je otkazala posetu Vitorija Kraksija Hrvatskoj zbog spora Hrvatske i Italije oko stradanja Italijana u Istri pri kraju Drugoga svetskoga rata. * 13. 2. - Dogovoreno da će [[Severna Koreja]] zatvoriti nuklearno postrojenje [[Yongbyon (nuklearni centar)|Yongbyon]] u zamenu za pomoć u energiji (urađeno u julu, od 2009. ponovo radi). * [[14. 2.]] - Konstitutivna sednica Narodne skupštine Republike Srbije: usvojena rezolucija kojom odbija Ahtisarijev plan; potvrđeni poslanički mandati, nije izabrano rukovodstvo parlamenta. Sednica prekinuta na neodređeno vreme. * 14. 2. - Počinje Operacija ''Imposing Law'': multinacionalne snage na čelu sa novim komandantom gen. [[David Petraeus|Davidom Petraeusom]] i iračke snage sprovode plan suzbijanja međukonfesionalnog nasilja u [[Bagdad]]u (do novembra). * 14. 2. - [[Gurbanguly Berdimuhammedow]] proglašen pobjednikom prvih demokratskih izbora za predsjednika [[Turkmenistan]]a. * [[16. 2.]] - Sud u BiH osudio Gojka Jankovića ([[VRS]]) na 34 godine zatvora za zločin protiv čovečnosti u [[Foča|Foči]]. * 16. 2. - Okružni sud u Beogradu doneo novu, blažu presudu za [[zločin na Ibarskoj magistrali]]. [[SPO]] revoltiran. * 19. 2.? - Nacionalna raketna odbrana SAD: započeti su pregovori sa Poljskom i Češkom o pozicioniranju sistema koji bi branio Evropu od raketa iz Irana. Rusija se protivi raketnoj odbrani i upozorava na novi Hladni rat. * [[20. 2.]] - Tzv. [[OVK]] preuzela odgovornost za bombaški napad na vozila UNMIK prethodne noći u Prištini. * 20. 2. - NATO pretresao domove Saše i Sonje Karadžić na Palama. * 20. 2. - Afera Indeks: uhapšeno desetoro sa Pravnog fakulteta u [[Kragujevac|Kragujevcu]] zbog sumnji za primanje mita od studenata, među njima i Emilija Stanković, pomoćnik ministra sporta (optuženo 14 od 26 profesora). * [[21. 2.]] - U Beču započeli pregovori Beograda i Prištine o predlogu Martija Ahtisarija za status Kosova i Metohije. * [[25. 2.]] - [[79. dodjela Oscara]]: najbolji film je ''[[The Departed]]'', ukupno četiri nagrade od pet nominacija. * [[26. 2.]] - [[Međunarodni sud pravde]] u Hagu po tužbi ''BiH protiv SRJ'' presudio da Srbija nije počinila niti saučestvovala u genocidu. Neće biti ratne odštete. Sud je Srbiju proglasio odgovornom za „nečinjenje svega što je bilo u njenoj moći da spreči genocid“, niti je gonila počinioce. * [[27. 2.]] - Beograd zatražio formiranje srpskog entiteta na Kosovu i Metohiji. * 27. 2. - "Kineska korekcija": Šangajska berza pala 9% nakon glasina o povećanju kamatnih stopa, a [[Dow Jones Industrial Average|Dow Jones]] zatim 3,29%, najviše od napada 11. septembra. * 27. 2. - Tokom posete potpreds. Dicka Cheneya bazi Bagram u Afganistanu, bombaš samoubica se detonirao na jednoj kapiji - 23 mrtvih, uglavnom Afganaca. * 27. 2. - [[Vijeće za implementaciju mira]] odlučilo u Briselu da [[OHR]] ostane još godinu dana, do juna 2008. * [[28. 2.]] - EU najavljuje smanjenje [[Operacija Althea|EUFOR]]-a u BiH sa 6.500 na oko 2.500 u narednim mjesecima. === Mart/Ožujak === [[Datoteka:Naberezhnaya Tower 20th October 2012.JPG|mini|200px|[[Kula Naberežnaja]] u Moskvi, najviša zgrada u Evropi do 2009.]] * [[2. 3.]] - [[Ramzan Kadirov]], v. d. od 15. 2., potvrđen je kao predsednik [[Čečenija|Čečenije]]. * [[5. 3.]] - Počelo prvo suđenje [[Ramush Haradinaj|Ramushu Haradinaju]] u Hagu (oslobođen sledeće godine, primećeno zastrašivanje svedoka; ali oslobođen je i 2012). * [[6. 3.]] - Napad na šiitske hodočasnike u [[Hila|Hili]] u Iraku, 115 mrtvih. * 6. 3 - Prve trupe Misije Afričke unije u Somaliji (AMISOM) stižu u [[Mogadishu]], u kome je prethodnih dana došlo do eskalacije nasilja, islamističke pobune protiv Etiopljana i Prelazne federalne vlade (misija traje do 2022). * [[9. 3.]] - Bivši direktor [[C-market]]a, [[Slobodan Radulović]], koji je u bekstvu, dostavio sudu pismo u kome tvrdi da je premijer Koštunica omogućio [[Miroslav Mišković|Miroslavu Miškoviću]] da uz posredovanje [[Milan Beko|Milana Beka]] preuzme C-market. * [[10. 3.]] - U [[Beč]]u održana poslednja runda pregovora o statusu Kosova - bez dogovora. * [[11. 3.]] - [[Francuska|Francuski]] predsjednik [[Jacques Chirac]] najavio kako se na izborima 2007. godine neće natjecati za treći mandat. * 11. 3. - [[SAD]] i [[Kanada]] uvode [[ljetno računanje vremena|ljetno vrijeme]] četiri tjedna ranije od uobičajene prakse, u cilju štednje energije. * [[12. 3.]] - BBC-jev dopisnik Alan Johnston kidnapovan u Gazi od strane grupe Armija Islama (pušten u julu, nakon pritiska Hamasa). * [[16. 3.]] - U NR Kini je, nakon široke javne rasprave, usvojen Zakon o imovini, koji bolje štiti privatnu imovinu (prevaziđen Građanskim zakonom 2021). * [[17. 3.]] - Nedaleko od [[Novi Pazar|Novog Pazara]] uhapšena grupa [[vehabije|vehabija]]. * [[18. 3.]] - [[Bob Woolmer]], trener [[pakistan]]ske [[kriket]] reprezentacije, iznenada umro na [[Jamajka|Jamajci]], nakon eliminacije njegovog tima. * [[19. 3.]] - Eksplozija metana u rudniku kod [[Novokuznjeck]]a u Rusiji, 108 mrtvih. * [[21. 3.]] - U Rusiji objavljen dan žalosti nakon što je 173 ljudi stradalo u rudarskoj nesreći, padu aviona i požaru u domu za stare. * [[23. 3.]] - [[Iran]]ska Revolucionarna garda u [[Perzijski zaljev|Perzijskom zaljevu]] zarobila 15 [[UK|britanskih]] mornara i marinaca s broda ''HMS Cornwall'' (pušteni 4. 4.). * [[24. 3.]] - Rezolucija 1747 SB UN: pojačane sankcije Iranu povodom nuklearnog programa, uvedene u decembru (ukinute nakon sporazuma 2015, SAD ih vraćaju 2018, Iran odustaje od sporazuma 2025). * [[26. 3.]] - Ujedinjene nacije objavile [[Ahtisarijev plan]] za Kosovo koji je predat generalnom sekretaru UN, Ban Ki Munu, a koji predviđa međunarodno nadziranu nezavisnost za pokrajinu. * 27 - 28. 3. - Kamioni-bombe i pucnjava iz odmazde sutradan u turkmenskom gradu [[Tal Afar]] na severu Iraka, 152 mrtvih. * [[29. 3.]] - Evropski parlament usvojio rezoluciju kojom ocenjuje da je Ahtisarijev plan najbolje rešenje za Kosovo. === April/Travanj === * [[1. 4.]] - [[Datoteka:Water polo pictogram.svg|25px]] [[Svjetsko prvenstvo u vaterpolu 2007]] u [[Melbourne]]u: [[Hrvatska vaterpolo reprezentacija|Hrvatska]] 1, Srbija 4. * 1. 4. - [[Novak Đoković]] osvojio [[Miami Masters]] bez izgubljenog seta, kao najmlađi teniser (7. je na ATP listi). * [[2. 4.]] - [[Ukrajinska politička kriza (2007)|Ukrajinska politička kriza]]: pošto se [[Viktor Janukovič|Janukovičeva]] koalicija bližila dvotrećinskoj većini usled prelaza iz opozicije, predsjednik [[Viktor Juščenko]] raspustio [[ukrajina|ukrajinski]] parlament - ali, odbija se razići. * [[3. 4.]] - Na sednici Saveta bezbednosti UN, srpski premijer [[Vojislav Koštunica]] odbacio Ahtisarijev plan. * 3. 4. - V150, specijalna konfiguracija francuskog brzog voza [[TGV]], dostiže rekordnu brzinu od 574,8&nbsp;km/h (→ [[AGV]]). * [[7. 4.]] - Ujedinjeni [[Liberalno-demokratska partija (Srbija)|Liberalno-demokratska partija]] i [[Građanski savez Srbije]]. * 7. 4. - [[SAD|Američki]] milijarder [[Charles Simonyi]] s [[Rusija|ruskom]] svemirskom letjelicom odletio prema [[Međunarodna svemirska stanica|Međunarodnoj svemirskoj stanici]]. * [[10. 4.]] - Presuda "Škorpionima" za zločin u Trnovu: kazne od 5 do 20 godina. * 10. 4. - ''[[Srpskohrvatska Wikipedija]]'' ima 10.000 članaka. * [[11. 4.]] - Izjava nemačkog ambasadora da bi [[Kosovo]] trebalo rešiti "u smislu nadzirane nezavisnosti" da se ne bi otvorili problemi u Vojvodini i Sandžaku izazvala oštre kritike i izvinjenje ambasadora. * [[12. 4.]] - Terorizam u Bagdadu: kamionom-bombom srušen jedan most preko Tigra; samoubica se detonirao u kafeteriji parlamenta. * [[14. 4.]] - Pokušano ubistvo novinara beogradskog nedeljnika "[[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]", [[Dejan Anastasijević|Dejana Anastasijevića]] - nepoznati počinioci podmetnuli bombu ispod prozora njegovog stana. * 14. 4. - U Ankari održan prvi od masovnih Mitinga za Republiku, pred početak predsedničkog izbornog procesa, u podršku sekularizmu. * 14 - 15. 4. - Pokušaji Marševa nesaglasnih u Moskvi i Sankt Peterburgu. * [[16. 4.]] - [[Masakr u Virdžinijskom politehničkom institutu]] u gradu [[Blacksburg]]: naoružani napadač ubio 27 studenata i 5 profesora. * [[18. 4.]] - Pet automobila bombi eksplodiralo u šiitskim područjima Bagdada - 198 mrtvih. * [[20. 4.]] - U sukobu sa pripadnicima MUP-a Srbije kod [[Novi Pazar|Novog Pazara]], ubijen vođa [[vehabije|vehabija]]. * [[23. 4.]] - Otkriven prvi planet sličan [[Zemlja|Zemlji]], [[Gliese 581 c]] (dodatna istraživanja ukazuju da nije pogodna za život). * [[24. 4.]] - Eskalacija [[Konflikt u Ogadenu|Konflikta u Ogadenu]]: pobunjenici su napali kinesko naftno postrojenje u Aboleu, stradalo je najmanje 65 etiopskih vojnika i devet Kineza. Etiopska vojska vodi kampanju sledećih godinu dana. * [[26. 4.]] - Beograd posetila Misija Saveta bezbednosti UN koja je razgovarala sa najvišim srpskim zvaničnicima. * 26. 4. - Ofanziva etiopskih snaga i somalske tranzicione vlade u Mogadišu se završava - uprkos velikim žrtvama i razaranjima, islamistička pobuna se nastavlja. * [[27. 4.]] - Kod Šatoja u Čečeniji pao vojni helikopter Mi-8 sa ruskim specijalnim snagama, ukupno 20 mrtvih. * [[27.4.|27]] - [[30. 4.]] - [[Neredi u Talinu 2007.|Neredi u Talinu]] i cyber-napadi na [[Estonija|Estoniju]] usled seobe "Bronzanog vojnika" crvenoarmejca sa trga na groblje u [[Talin]]u. * [[28. 4.]] - U Ravaničkoj pećini stradala četvorica speleologa, asistent i trojica studenata Rudarsko-geološkog fakulteta u Beogradu. * [[29. 4.]] - Procenjenih milion ljudi na mitingu sekularista u Istanbulu protiv premijera [[Recep Tayyip Erdoğan|Erdoğana]] i kandidature [[Abdulah Gul|Abdulaha Gula]] za predsednika. === Maj/Svibanj === * [[3. 5.]] - [[Laburistička stranka (UK)|Laburistička stranka]] [[UK|britanskog]] premijera [[Tony Blair|Tonyja Blaira]] doživjela težak poraz na regionalnim izborima u [[Škotska|Škotskoj]] i [[Wales]]u, te lokalnim izborima u [[Engleska|Engleskoj]]. Premijer [[Tony Blair]] izjavljuje 10. 5. da će odstupiti pred kraj juna. * 3. 5. - Na letovanju u Portugalu nestala 4-godišnja [[Madeleine McCann]]. * [[6. 5.]] - Desni kandidat [[Nicolas Sarkozy]] je pobedio socijalistkinju [[Ségolène Royal]] sa 53% glasova - predsjednik [[Francuska|Francuske]] do 2012. * [[8. 5.]] - Oko 03:30 časova, nakon 15-točasovne rasprave, 142 poslanika [[SRS]], [[SPS]] i [[DSS]] izabralo radikala [[Tomislav Nikolić|Tomislava Nikolića]] za predsednika Skupštine Srbije. Istoga dana, izabrana su tri potpredsednika: [[Nataša Jovanović]] (SRS), [[Milutin Mrkonjić]] (SPS) i [[Radojko Obradović]] (DSS). [[Savet Evrope]] nezadovoljan. * [[8. 5.]] - Posle pet godina obnovljena skupština u [[Severna Irska|Severnoj Irskoj]], prvi ministar [[Ian Paisley]], zamenik [[Martin McGuinness]]. * [[9. 5.]] - Tomislav Nikolić izjavio da bi izbori u Srbiji (ako se ne bi formirala nova vlada) mogli biti odloženi ako bi parlament na predlog vlade objavio vanredno stanje. [[Datoteka:ESC 2007 Serbia - Marija Serifovic - Molitva.jpg|thumb|220px|[[Marija Šerifović]], "Molitva"]] * [[11. 5.]] - Srbija preuzela predsedavanje Komitetom ministara Saveta Evrope. Istoga dana, lideri DS, DSS i G17 plus (Tadić, Koštunica i Mlađan Dinkić) postigli sporazum o formiranju nove Vlade. * 11. 5. - [[Crna Gora]] je postala 47. članica [[Vijeće Europe|Vijeća Europe]]. * 11. 5. - Umro je [[Malietoa Tanumafili II od Samoe|Malietoa Tanumafili II]], šef države [[Samoa]] od 1962. Slijedi [[Tufuga Efi]] (do 2017). * 10 - [[12. 5.]] - [[Eurosong 2007]] u Helsinkiju: pobedila [[Marija Šerifović]] iz Srbije ("Molitva"), [[Marija Šestić]] iz BiH 11. ("Rijeka bez imena"). * [[13. 5.]] - Posle dvodnevne rasprave o poverenju, Tomislav Nikolić, nakon nepunih šest dana, podneo ostavku na dužnost predsednika Skupštine Srbije. * 13. 5. - Milion demonstranata u turskom [[Izmir]]u podržava svetovnu državu. * [[15. 5.]] - Pola sata pre isteka ustavnog roka formirana nova Vlada Srbije: premijer ostaje [[Vojislav Koštunica]] (DSS), jedini potpredsednik [[Božidar Đelić]] (DS), ministar unutr. poslova ostaje [[Dragan Jočić]] (DSS); neki novi ministri: odbrana [[Dragan Šutanovac]] (DS), pravda [[Dušan Petrović]] (DS), finansije [[Mirko Cvetković]] (DS). * [[16. 5.]] - [[Alex Salmond]] je Prvi ministar [[Škotska|Škotske]], prvi iz [[Škotska nacionalna stranka|Škotske nacionalne stranke]]. * [[17. 5.]] - Okončan raskol [[Ruska pravoslavna crkva|Ruske pravoslavne crkve]] i [[Ruska pravoslavna zagranična crkva|Ruske zagranične crkve]] (osnovane [[1921]]. u [[Sremski Karlovci|Sremskim Karlovcima]]). * [[19. 5.]] - Rumunski predsednik [[Trajan Basesku]] podržan sa 75% na referendumu. * [[20. 5.]] - Alpinistička ekspedicija iz Srbije se popela na [[Mont Everest]]. * 20. 5. - [[Mohammed bin Rashid Al Maktoum]], vladar [[Dubai]]a i potpredsednik [[UAE]], dao 10 milijardi dolara za obrazovnu fondaciju. * 21 - 27. 5. - U Zagrebu održano Svjetsko prvenstvo u stolnom tenisu: Kinezi uzeli sve zlatne i srebrne medalje, kao i 4 od 10 brončanih. * [[22. 5.]] - Britanske vlasti optužile [[Andrej Lugovoj|Andreja Lugovoja]] za prošlogodišnje ubistvo [[Aleksandar Litvinenko|Aleksandra Litvinenka]], Rusija odbija ekstradiciju. * [[23. 5.]] - [[Milorad Ulemek Legija]] i [[Zvezdan Jovanović]] osuđeni na po 40 godina zatvora zbog atentata na srpskog premijera [[Zoran Đinđić|Zorana Đinđića]] (ukupna dužina kazni svim optuženima 378 godina). * 23. 5. - ''[[AC Milan]]'' pobjedom nad ''[[Liverpool FC|Liverpoolom]]'' osvojio [[Liga prvaka|UEFA-ine Ligu prvaka]] za 2007. * 23. 5. - Poslanik DS, [[Oliver Dulić]], izabran za predsednika Skupštine Srbije. * [[26. 5.]] - Akcija lepljenja plakata "Bulevar Ratka Mladića" u Bulevaru AVNOJ-a (uskoro Bulevar Zorana Đinđića), na čelu sa funkcionerom radikala [[Aleksandar Vučić|Aleksandrom Vučićem]]. * [[27. 5.]] - Rumunjski reditelj [[Kristijan Munđiu]] osvojio je na [[Kanski festival|Kanskom festivalu]] Zlatnu palmu za film „Četiri mjeseca, tri tjedna i dva dana.“ * 27. 5. - Drugi pokušaj parade ponosa u Moskvi: učesnici su napadnuti, uključujući strance. * [[29. 5.]] - [[Umaru Yar'Adua]] je predsednik [[Nigerija|Nigerije]] nakon [[Olusegun Obasanjo|Oluseguna Obasanja]] (do smrti 2010). * [[31. 5.]] - [[Robert Zelik]], bivši američki trgovinski predstavnik, imenovan je od strane [[Džordž Voker Buš|Georga W. Busha]] za novog direktora [[Svjetska banka|Svjetske banke]] (do 2012). * 31. 5. - [[Zdravko Tolimir]], optužen za ratne zločine u [[Srebrenica|Srebrenici]] i [[Žepa|Žepi]], uhapšen je na Drini kod Ljubovije (osuđen u Hagu na doživotni zatvor 2012, umro 2016). === Jun/Lipanj === * [[2. 6.]] - [[Zoran Milanović]] izabran za novog predsjednika [[Socijaldemokratska partija Hrvatske|Socijaldemokratske partije Hrvatske]] (premijer 2011-16, predsjednik 2020-...). * [[4. 6.]] - [[Karla del Ponte]] otpočela četvorodnevnu posetu Beogradu. * 6 - 8. 6. - Samit [[G8]] u [[Heiligendamm]]u: teme su promena klime, međunarodna pomoć, tenzije SAD-Rusija oko antiraketne odbrane. * [[7. 6.]] - U časopisu "Science" je objavljeno da je [[Marin Soljačić]] sa suradnicima u praksi izveo prvi [[eksperiment]] bežičnog prijenosa [[Energija|energije]]. * 7. 6. - ''[[Anaheim Ducks]]'' osvojili [[Stanley Cup]]. * [[9. 6.]] - [[Justine Henin]] pobjedom nad [[Ana Ivanović|Anom Ivanović]] po treći put zaredom osvojila teniski turnir u [[Roland Garros]]u (Srbija je na ovom turniru imala pet predstavnika u 10 polufinala). * [[10. 6.]] - Američki predsednik [[George W. Bush]] burno pozdravljen u Albaniji. * 10. 6. - Koalicija [[Belgija|belgijskog]] premijera [[Guy Verhofstadt|Guya Verhofstaadta]] poražena na parlamentarnim izborima. Pregovori o novoj vladi se rastežu zbog pitanja ustavne reforme, [[Yves Leterme]] formira kabinet tek sledećeg marta, postavljaju se pitanja o opstanku zemlje. * [[10. 6.|10]] - [[15. 6.]] - [[Bitka za Gazu (2007)|Bitka za Gazu]]: [[Hamas]] uzima svu vlast u [[Pojas Gaze|Pojasu Gaze]], vrhunac [[Konflikt Fatah-Hamas|konflikta Fatah-Hamas]]. * [[12. 6.]] - [[Milan Martić]], bivši predsjednik [[Republika Srpska Krajina|Republike Srpske Krajine]], na [[ICTY|haškom sudu]] osuđen na 35 godina zatvora zbog zločina protiv čovječnosti (potvrđeno sljedeće godine). [[Datoteka:Gordon Brown - World Economic Forum Annual Meeting Davos 2007.jpg|150px|mini|[[Gordon Brown]], premijer UK 2007-10]] * [[13. 6.]] - Posle više od godinu dana obnovljeni pregovori Evropske unije i Srbije o stabilizaciji i asocijaciji. * 13. 6. - [[Shimon Peres]] izabran za predsjednika [[Izrael]]a (do 2014). * 13. 6. - Srušeni minareti [[Džamija Al-Askari|Džamije Al-Askari]] u Iraku, čija je kupola uništena prošle godine, a sahat-kula sledećeg meseca (obnovljena do 2017). * [[14. 6.]] - Kroz [[Bernske Alpe]] je otvoren [[Bazni tunel Lötschberg]], najduži železnički tunel, od 34,57 km (radi od decembra, tek 2024. odlučeno da se dovrši druga cev). * 14. 6. - ''[[San Antonio Spurs]]'' pobjedom nad ''[[Cleveland Cavaliers]]ima'' osvojili četvrti naslov prvaka [[NBA]]. * [[15. 6.]] - Raspisana međunarodna poternica za [[Stanko Subotić|Stankom Subotićem]] i [[Marko Milošević|Markom Miloševićem]], osumnjičenima za šverc duvana. * [[16. 6.]] - [[Rat u Iraku]]: multinacionalne snage pokreću Operaciju ''Phantom Thunder'', sa nizom podoperacija širom zemlje, do avgusta proteruju ustanike sa mnogih teritorija. * [[17. 6.]] - Blok stranaka [[desnica|desnice]] povezan s predsjednikom [[Nicolas Sarkozy|Sarkozyjem]] osvojio većinu na parlamentarnim izborima u [[Francuska|Francuskoj]]; * 17. 6. - [[VK Jug]] i [[KK Cibona]] su postali novi hrvatski prvaci u [[Prvenstvo Hrvatske u vaterpolu 2006/07.|vaterpolu]] odn. [[A-1 HKL 2006./07.|košarci]]. * 17. 6. - U [[Budva|Budvi]] uhićen general srpske policije u mirovini [[Vlastimir Đorđević]], koji je pred Haaškim tribunalom optužen za ratne zločine [[Rat na Kosovu|na Kosovu]] 1999. (2011. osuđen na 27 godina, smanjeno na 18, pušten 2025). [[Datoteka:IPhone hands on trial.jpg|thumb|[[iPhone]] prve generacije]] * [[17.6.|17]] - [[27. 6.]] - [[Vrućina u Evropi 2007.]] naročito pogađa jugoistok Evrope (prva runda). U Grčkoj inicira [[Šumski požari u Grčkoj (2007)|velike šumske požare]] koji traju do početka septembra. * [[18. 6.]] - U Zagrebu počinje suđenje [[Mirko Norac|Mirku Norcu]] i [[Rahim Ademi|Rahimu Ademiju]]. * [[19. 6.]] - Kamion-bomba eksplodirao ispred šiitske džamije Al-Hilani u Bagdadu, najmanje 78 mrtvih. * [[23. 6.]] - Za [[Crna Gora|Crnu Goru]] je uveden predbroj +382 (+381 ostao [[Srbija|Srbiji]]). * [[24. 6.]] - Košarkaški klub [[KK Partizan|Partizan]] postao prvi šampion Srbije. * 24. 6. - Predsednik Srbije [[Boris Tadić]] se u emisiji "[[Nedjeljom u 2]]" izvinjava "svim pripadnicima hrvatskog naroda koje su učinili nesrećnima pripadnici moga naroda". * [[26. 6.]] - [[Red Hot Chili Peppers]] svirali u [[Inđija|Inđiji]]. * [[27. 6.]] - [[Gordon Brown]] preuzeo dužnost novog [[UK|britanskog]] [[Premijer Ujedinjenog Kraljevstva|premijera]] (do 2010); inostrani resor ima [[David Miliband]]. * [[28. 6.]] - [[Most Mehmed-paše Sokolovića]] i [[Gamzigrad]] su među novim mestima [[Svjetska baština|svetske baštine]] [[UNESCO]] * [[29. 6.]] - Počinje prodaja [[iPhone]]-a prve generacije u SAD. [[Pametni telefon]] sa ''multi-touch'' tehnologijom, sa prstima kao glavnim sredstvom inputa; može renderovati pune sajtove. ** Mobilni pristup internetu će prevazići stoni u oktobru 2016.<ref>[https://www.theguardian.com/technology/2016/nov/02/mobile-web-browsing-desktop-smartphones-tablets Mobile web browsing overtakes desktop for the first time]. theguardian.com 2 Nov 2016</ref> ** [[Društvena mreža|Društvene mreže]] napreduju: ''[[Myspace]]'' je na vrhuncu, ''[[Facebook]]'' će ga preteći 2008/09. ''[[Twitter]]'' je u brzom rastu od ove godine. Za ''[[YouTube]]'' se tvrdi da ima saobraćaj kao čitav internet 2000. * 29. 6. - [[Europapress holding]] kupila "[[Feral Tribune]]" koji je imao problema zbog neplaćenog PDV-a (izlazi još godinu dana). === Jul/Juli/Srpanj === * [[2. 7.]] - [[Miroslav Lajčak]] je novi [[Visoki predstavnik za BiH]] i specijalni predstavnik EU, nakon [[Christian Schwarz-Schilling]]a (do 2009). * [[7. 7.]] - Apostolsko pismo ''[[Summorum Pontificum]]'': slobodnija uporaba [[Tradicionalna misa|tradicionalne mise]] (sužena pismom ''[[Traditionis custodes]]'' 2021). * 7. 7. - Proglašeno "[[Novih sedam čuda svijeta]]": [[Kineski zid]], [[Koloseum]], [[Taj Mahal]], [[Machu Picchu]], [[Kip Krista Iskupitelja|Krist Iskupitelj]], [[Petra]] i [[Chichen Itza]]. * 7. 7. - Samoubica sa kamionom bombom ubio 156 ljudi u mestu Amirli na severoistoku Iraka, čiji su stanovnici uglavnom šiitski [[Irački Turkmeni|Turkmeni]]. * [[8. 7.]] - Predstavljen je [[Boeing 787]] Dreamliner (u saobraćaju od 2011). * [[9. 7.]] - U [[Buenos Aires]]u pao prvi sneg od 1918. [[Datoteka:Red Mosque Islamabad 1.jpg|160px|mini|Crvena džamija u Islamabadu]] * [[11. 7.]] - [[Opsada Crvene džamije]] u [[Islamabad]]u: vojska zauzela kompleks islamističke džamije i medrese Džamija Hafsa, uz 154 mrtvih. Talibani i plemenski militanti odbacuju prošlogodišnje primirje, počinje Treći [[Rat u sjeverozapadnom Pakistanu|waziristanski rat]] (do 2017). * [[13. 7.]] - Hiperinflacija u [[Zimbabve]]u: vlada je privremno prestala objavljivati rezultate. * [[14. 7.]] - [[Rolingstons]]i svirali u Beogradu (u [[Budva|Budvi]] su bili [[9. 7.]]). * 14. 7. - Putin objavio da će Rusija za 150 dana suspendovati učešće u [[Ugovor o konvencionalnim oružanim snagama u Evropi|Ugovoru o konvencionalnim oružanim snagama u Evropi]] iz 1990. - smatra ga zastarelim s obzirom na nestanak Varšavskog pakta i SSSR i širenje NATO, a tu su i planovi SAD za raketnu odbranu. * [[15. 7.]] - Antun Gudelj, ranije osuđivan za ubojstvo [[Josip Reihl-Kir]]a, izručen iz Australije u Hrvatsku. * [[16.7.|16]] - [[22. 7.]] - U Srbiji gorelo 3.513 ha šuma na 47 lokacija. * [[18. 7.]] - Međunarodna nuklearna agencija IAEA je potvrdila da su zatvorena sva nuklearna postrojenja u Jongbjonu, nakon što je Severnoj Koreji isporučen mazut (aktivnosti se nastavljaju 2009). [[Datoteka:Mad Men (logo).svg|mini|Logo serije ''[[Mad Men]]'']] * [[19. 7.]] - [[Zlatno doba televizije]]: na kablovskom kanalu AMC prikazana prva epizoda serije ''[[Mad Men]]'' - 92 epizode u sedam sezona do 2015. * [[20. 7.]] - Zapadni kosponzori su povukli nacrt rezolucije Saveta bezbednosti UN o Kosovu, pošto se Rusija nije složila s njim.<ref>[https://mid.ru/en/foreign_policy/news/1597386/ Situation Surrounding Consideration of Kosovo Problem in UN Security Council]. mid.ru 21 July 2007</ref> * [[21. 7.]] - ''[[Harry Potter and the Deathly Hallows]]'', poslednji roman iz serije, obara rekord najbrže prodaje (dva filma po njemu su prikazana 2010. i '11.). * 21. 7. - Građevina ''[[Burj Khalifa|Burj Dubai]]'' pretiče [[Taipei 101]], sa 509 metara (u septembru će preteći i torontanski [[CN toranj]]). * [[22. 7.]] - Ubedljiva pobeda [[Recep Tayyip Erdoğan|Erdoğanove]] [[Stranka pravde i razvoja (Turska)|Stranke pravde i razvoja]] u Turskoj. * 22. 7. - U Rusiji objavljeno [[Pismo deset akademika]] predsedniku Putinu protiv klerikalizacije u Rusiji. * [[23. 7.]] - Otvorena [[Zgrada prijateljstva između Grčke i Bosne i Hercegovine]], obnovljena Zgrada Izvršnog vijeća. * [[24. 7.]] - Rekordna vrućina: Beograd 43,6&nbsp;°C, [[Smederevska Palanka]] 44,9&nbsp;°C (najviša ikad zabeležena temperatura u Srbiji). * 24. 7. - Skupština Srbije usvojila ''Rezoluciju o neophodnosti pravednog rešavanja pitanja Autonomne pokrajine Kosovo i Metohija, zasnovanog na međunarodnom pravu''. * 24. 7. - [[Suđenje medicinskim djelatnicima u Libiji]]: posredovanjem francuskih, "prva dama" Cécilia Sarkozy, i evropskih posrednika pet bugarskih medicinskih sestara i palestinski doktor napustili Libiju. * [[25. 7.]] - Otvoreno pismo uglednika [[Hrvati|Hrvata]] iz Vojvodine političkom i kulturnom vrhu RH u kojem ih pozivaju na akciju protiv politike asimiliranja Hrvata u Srbiji. * [[27. 7.]] - [[Višestruko ubistvo u Jabukovcu]]: ubijeno devet ljudi u selu kod Negotina. * [[29. 7.]] - [[Liberalno-demokratska stranka (Japan)|Liberalno-demokratska stranka]] premijera [[Shinzo Abe|Shinza Abea]] teško poražena na izborima za gornji dom [[japan]]skog [[parlament]]a. * 29. 7. - Reprezentacija [[Irak]]a osvojila finale [[Azijski kup u fudbalu|Azijskog kupa u fudbalu]]. * [[31. 7.]] - Završava se Operacija Banner, pomoć britanske vojske snagama reda u Severnoj Irskoj, započeta 1969. na početku [[Sjevernoirski sukob|Nevolja]]. === Avgust/Kolovoz === * [[2. 8.]] - [[Karlovac|Karlovačka]] mljekara KIM prodana firmi Chemoderm iz [[Duga Resa|Duge Rese]] - sindikati nezadovoljni, izbija afera. * 2. 8. - Ruska ekspedicija [[Arktika 2007]] u podmorju [[Severni ledeni okean|Severnog ledenog okeana]]: postavljena ruska zastava na Severnom polu, na dubini od 4.261 m, za koji se tvrdi da je deo ruskog kontinentalnog šelfa ([[epikontinentalni pojas]]). * 4 - 6. 8. - [[Požari u Hrvatskoj 2007.|Požari u Hrvatskoj]]: veliki požari kod Dubrovnika. [[Datoteka:(From survey of) Government National Mortgage Association (Ginnie Mae)-financed properties in Washington, D.C. area - DPLA - 4bfb0cd2cea6c87e9072499a2ceb1616.JPG|mini|Kuće u SAD: pada cena nekretnina a raste broj ovrha/zaplena imovine]] * [[9. 8.]] - Banka [[BNP Paribas]] obustavlja isplate iz tri [[hedž fond]]a zbog potpune nelikvidnosti - na površinu izlazi [[kriza likvidnosti]], počinje '''[[Svetska finansijska kriza 2007-2008]]''' iz koje nastaje '''[[Svetska ekonomska kriza]]'''. * 9 - 10. 8. - Dow Jones pada skoro 400 poena, padaju evropske berze, sutradan i azijske. Kriza ''subprime'' (drugorazrednih, rizičnih) hipoteka. ** Zbog rasta kamata i opadanja cena nekretnina, veći je broj ovrha/zaplena imovine klijenata koji su uzimali rizične hipoteke u vreme Mehura nekretnina u SAD. Investitori više ne žele hartije od vrednosti povezane sa hipotekama, koje zato gube vrednost. * [[10. 8.]] - Trojka SAD-EU-Rusija (Frank Wisner, W. Ischinger, Al. Bocan-Harčenko) posećuju Beograd i Prištinu. * 10. 8. - Udes autobusa Beograd-Split kod Karlovca, poginule dvije putnice, još jedna naknadno. * 10. 8. - Poplave u Južnoj Aziji: pogođeno je 30 miliona ljudi, poginulo je preko 2.000. * [[12. 8.]] - [[Rivalstvo Đokovića i Federera]]: Đoković u Montrealu odnosi prvu pobedu. * [[14. 8.]] - Napad na [[Jazidi|Jazide]] u severnom Iraku, četiri bombe odnose 796 života. * [[15. 8.]] - U [[Potres u Peruu 2007.|potresu snage 8.0]] u [[Peru]]u poginulo bar 595 osoba. Iz jednog zatvora pobegli robijaši. * 15. 8. - Velike poplave u Severnoj Koreji - stradalo je oko 600 ljudi, pogođeno je 15-20% obradive zemlje. [[Datoteka:Kornati 95.jpg|thumb|[[Kornati]]]] * [[18. 8.]] - U [[Žitište|Žitištu]] kod [[Zrenjanin]]a otkriven spomenik filmskom junaku [[Rocky|Rokiju Balboi]]. * [[20. 8.]] - Ministar za kapitalne investicije [[Velimir Ilić]] pokazao novinarima manji deo ugovora o koncesiji za izgradnju autoputa [[Horgoš]]-[[Požega (Srbija)|Požega]], ostalo i dalje tajna. Vlada tri dana kasnije odlučila da ugovor o koncesiji za autoput Horgoš-Požega (sa aneksima) objavi na svom sajtu. * [[24. 8.]] - Vlada Srbije potvrdila odluku da više ne finansira firmu "Zastava zapošljavanje i obrazovanje", kojoj je u prethodnih šest godina uplaćeno preko 100 miliona eura. * 24. 8. - U Grčkoj počinju [[Šumski požari u Grčkoj (2007)|katastrofalni šumski požari]], najveći su ugašeni do 2. 9., ostaje 65 žrtava i procenjena šteta od 4 milijarde eura. * [[28. 8.]] - [[Abdullah Gul]] izabran za predsednika [[Turska|Turske]] (do [[2014]]). * [[28. 8.]] - [[8. 9.]] - [[Episkop Filaret]] štrajkuje glađu na crnogorskoj granici jer mu nije dozvoljen ulaz u tu državu. * [[30. 8.]] - [[Kornatska tragedija]]: smrt 11 vatrogasaca na [[Kornati]]ma. === Septembar/Rujan === [[Datoteka:Osaka07 D9A WHigh Jump VC.jpg|thumb|200px|[[Blanka Vlašić]] svjetski prvak]] * [[2. 9.]] - Hrvatska takmičarka [[Blanka Vlašić]] osvojila zlatnu medalju u [[skok u vis|skoku u vis]] na Svjetskom prvenstvu u atletici, u [[Osaka|Osaki]]. * 2. 9. - Okončava se konflikt između libanske vlade i grupe Fatah al-Islam, započet u maju: vojska je zauzela izbeglički logor Nahr al-Bared blizu Tripolija. * [[3. 9.]] - Akcije [[ArcelorMittal]]a su na evropskim berzama: preuzimanjem Arcelora od strane Mittal Steela nastao je najveći proizvođač čelika na svetu (fuzija dovršena u novembru). * 3. 9 - Biznismen i avanturista [[Steve Fossett]] nestao leteći iznad [[Sierra Nevada (SAD)|Sierra Nevade]] - sledi velika potraga, ali ostaci su otkriveni slučajno posle godinu dana. * [[3. 9.|3]] - [[16. 9.]] - U Španiji održano [[Evropsko prvenstvo u košarci 2007.]]: Rusija 1, Hrvatska 6, Srbija 13-16; među prvih deset strelaca [[Milan Gurović]], [[Darko Miličić]] (SR) i [[Marko Popović (košarkaš, rođen 1982.)|Marko Popović]] (HR). * [[5. 9.]] - [[Aleksandar Simić]], savetnik premijera Koštunice, izjavio u novinama da je [[Crna Gora]] "kvazidržava" (u vezi sa slučajem episkopa Filareta). * [[6. 9.]] - [[Operacija Orchard]]: izraelski avioni gađali nuklearni reaktor na istoku Sirije. * [[11. 9.]] - Rusija izvestila da je testirala [[termobarično oružje]] (vakuumsku bombu) nazvanu "Otac svih bombi" jer je sa ekvivalentom 44 tone TNT bila najjača konvencionalna bomba na svetu. * [[13. 9.]] - [[O. J. Simpson]] je učestvovao u pljački sportskih suvenira u Las Vegasu - osuđen sledeće godine. [[Datoteka:Birmingham Northern Rock bank run 2007.jpg|mini|Finansijska kriza: red ispred banke ''Northern Rock'']] * [[14. 9.]] - Kriza drugorazrednih hipoteka: britanska banka ''Northern Rock'' je dobila pomoć od Banke Engleske, jer ne može "sekuritizovati", preprodati, hipoteke koje je davala klijentima. Dolazi do panike među ulagačima i "juriša na banku", prvog u UK posle 150 godina. * 14. 9. - [[Viktor Zubkov]] je novi premijer [[Rusija|Rusije]] nakon [[Mihail Fradkov|Fradkova]] (do maja 2008). * [[15. 9.]] - Škotski reli vozač [[Colin McRae]] je poginuo u helikopterskom udesu. * [[16. 9.]] - Masakr na trgu Nisur: pripadnici privatne vojne kompanije Blackwater, u pratnji konvoja američke ambasade, ubili 17 civila u Bagdadu. * 16. 9. - Izbori u Grčkoj, [[Nova Demokracija (Grčka)|Nova Demokracija]] premijera [[Kostas Karamanlis (mlađi)|Kostasa Karamanlisa]] ostaje najjača stranka. * [[18. 9.]] - Arktički ledeni pokrivač je opao na 4,16 miliona kv.km (rekord oboren 2012). * [[25. 9.]] - Tuča između poslanika albanskih stranaka DPA i DUI u makedonskom Sobranju, naoružane pristalice DUI pokušale ući u zgradu. * [[26. 9.]] - Prvostepene presude "Vukovarskoj trojci" pred [[ICTY]]: [[Mile Mrkšić]] na 20 godina (potvrđeno 2012, umro 2015) i [[Veselin Šljivančanin]] 5 godina (oslobođen 2011. posle dve promene kazne); [[Miroslav Radić]] oslobođen. * 26. 9. - [[Yasuo Fukuda]] je novi japanski premijer nakon [[Shinzō Abe]]a (do 2008; Abe se vraća 2012-20). * 26. 9. - "Revolucija šafrana" u Burmi, započeta u avgustu zbog ukidanja subvencija za gorivo: vlasti su započele obračun sa demonstrantima, kojima su se zadnjih dana priključili i budistički monasi. * [[27. 9.]] - Umro [[Nenad Bogdanović]], gradonačelnik [[Beograd]]a. * [[28. 9.]] - Susret delegacija Beograda i Prištine na najvišem nivou u misiji EU pri UN u Njujorku - deklaracija o uzdržavanju od pretnji i nasilja tokom pregovora. * 20 - [[30. 9.]] - [[Datoteka:Volleyball (indoor) pictogram.svg|25px]] U Belgiji i Luksemburgu održan Evropski šampionat u odbojci za žene: Italija 1, Srbija 2, Hrvatska 14; [[Jovana Brakočević]] najbolji server a [[Maja Ognjenović]] tehničar. * [[30. 9.]] - Umro [[Milan Jelić]], predsjednik [[Republika Srpska|Republike Srpske]]. * 30. 9. - Vanredni izbori u [[Ukrajina|Ukrajini]], nakon [[Ukrajinska politička kriza (2007)|političke krize]]: pojedinačno najviše glasova za [[Partija regiona|Partiju regiona]], zbirno za "[[Narančasta revolucija|narančaste]]" liste, naročito Blok [[Julija Timošenko|Julije Timošenko]]. * 30. 9. - Svetsko šahovsko prvenstvo u Meksiku: [[Višvanatan Anand]] je prvak nakon [[Vladimir Kramnjik|Kramnika]] (do 2013). === Oktobar/Listopad === * [[1. 10.]] - Beogradski Parking servis započeo akciju "Đaci Vas mole, usporite pored škole". * 2 - 4. 10. - U Pjongjangu održan drugi Interkorejski samit (→ [[Sunčana politika]]). * [[7. 10.]] - Za vreme Antifašističkog skupa u [[Novi Sad|Novom Sadu]], pripadnici neonacističke grupe Nacionalni Stroj (lider [[Goran Davidović]] - Firer). kamenovali su demonstrante. Žandarmerija je uhapsila svih 54 neonacista, među njima i slovačke državljane. * 7. 10. - U [[Novi Pazar|Novom Pazaru]] u toku večernjeg programa izvršen destruktivni napad na dve televizijske stanice. Počinioci su još nepoznati, ali se početkom naredne nedelje spekuliše o vehabijama sa jedne ili policiji sa druge strane. Situacija u Srbiji je zbog ovoga naredne nedelje napeta. * 7. 10. - U turskoj provinciji [[Şırnak (provincija)|Şırnak]] pripadnici [[Kurdistanska radnička partija|Kurdistanske radničke partije]] u zasedi ubili 13 turskih vojnika. * [[10. 10.]] - Na Šultenovačkom brdu kod Novog Pazara napadnut predajnik radija "Sto Plus". * [[11. 10.]] - Reis ul-Ulema Islamske Zajednice Srbije, [[Adem Zilkić]] i zvanično stupio na tu funkciju, zamenivši [[Hamdija Jusufspahić|Hamdiju Jusufspahića]], te se uputio u Novi Pazar. * 11. 10. - U Srbiji raspisane nagrade od milion eura za informacije koje bi dovele do hapšenja [[Ratko Mladić|Ratka Mladića]] i [[Radovan Karadžić|Radovana Karadžića]]. * 11. 10. - [[Dow Jones Industrial Average|Dow Jones IA]] dostigao rekordnih 14.198,10 (premašeno tek 2013, u međuvremenu se 2009. spustio do 6.547,05). * [[12. 10.]] - [[Dragan Stojković]] Piksi iznenada podneo ostavku na mesto predsednika [[FK Crvena zvezda]]. * 12. 10. - Rusija još jednom pozvala SAD da prekinu sa projektom [[raketni štit|raketnog štita]], te je zapretila da će se povući iz sporazuma o nuklearnom razoružanju. * [[15. 10.]] - [[Evropska unija]] i [[Crna Gora]] su u [[Luksemburg]]u potpisale [[Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju]]. * 15 - 21. 10. - 17. nacionalni kongres [[Kineska komunistička partija|Kineske komunističke partije]]. [[Hu Jintao]]va doktrina Naučni pogled na razvoj upisana je u partijski ustav, cilj joj je promocija koncepta (Socijalističkog) Harmoničnog društva. [[Xi Jinping]] i [[Li Keqiang]] imenovani odmah nakon kongresa u Stajaći komitet Politbiroa KKP. * [[16. 10.]] - U prometnoj nesreći kod [[Nova Gradiška|Nove Gradiške]] poginuo makedonski pjevač [[Toše Proeski]]. * 16. 10. - Hrvatska je među zemljama izabranim za nestalne članice [[Vijeće sigurnosti|Vijeća sigurnosti]] UN (2008-09). * [[18. 10.]] - [[Benazir Buto]] se vratila u Pakistan nakon osam godina; u dve eksplozije blizu njenog kamiona poginulo je 180 ljudi. * [[19. 10.]] - {{flagicon|Crna Gora}} [[Skupština Republike Crne Gore|Skupština]] izglasala novi [[Ustav Crne Gore]], proglašen tri dana kasnije - službeni jezik [[crnogorski jezik|crnogorski]], srpske stranke glasale protiv. * 19. 10. - Visoki predstavnik Miroslav Lajčak nametnuo Zakon o Savjetu ministara BiH - kvorum je većina ministara, dovoljan po jedan iz tri naroda. * 19. 10. - U Tajlandu je uhapšen zlostavljač dečaka Christopher Paul Neil, poznat po tome što je na digitalnim slikama maskirao lice "vrtlogom", koji je "odvijen". * 18/19. 10. - Dogovoren [[Lisabonski ugovor]]. * [[20. 10.]] - U Kaliforniji počinju požari koji će zahvatiti preko 3.900 kv. km. * [[21. 10.]] - Na izvanrednim parlamentarnim izborima u [[Poljska|Poljskoj]] liberalna [[Građanska platforma]] [[Donald Tusk|Donalda Tuska]] porazila vladajuću desničarsku stranku [[Pravo i pravda]] premijera [[Jaroslaw Kaczynski|Jaroslawa Kaczynskog]]. Tusk će biti premijer do 2014. (u kohabitaciji sa [[Lech Kaczyński|Lechom Kaczyńskim]] do 2010). * [[24. 10.]] - Počela gradnja [[Pelješki most|Pelješkoga mosta]] (spor napredak, radovi obustavljeni 2012; most je izgrađen 2019-21, u prometu od 2022.). * 24. 10. - Nakon još jednog kurdskog napada 21-og, u provinciji [[Hakkari (provincija)|Hakkari]], turske snage bombarduju i pretražuju njihove položaje na severu Iraka. * 24. 10. - Lansiran je prvi kineski orbiter oko Meseca, [[Chang'e 1]]. [[Datoteka:Singapore Airlines A380-841 (9V-SKA) taking off from Zurich International Airport.jpg|mini|270px|[[Airbus A380]]]] * [[25. 10.]] - [[Airbus A380]], najveći putnički avion na svetu, ulazi u službu u kompaniji [[Singapore Airlines]] (kasnio je 18 meseci). * [[28. 10.]] - [[Cristina Fernández de Kirchner]], prva dama [[Argentina|Argentine]], pobijedila na predsjedničkim izborima (predsjednica do 2015). * 28. 10. - U Vatikanu beatifikovano [[498 španjolskih mučenika]] iz 1930-tih. * [[29. 10.]] - Prodate [[Robne kuće Beograd]] - kupac je "Verano Motors" za € 360 miliona. === Novembar/Studeni === * [[1. 11.]] - Kriza u [[BiH]] nakon ostavke premijera [[Nikola Špirić|Špirića]] povodom Lajčakovih parlamentarnih reformi - vraća se i formalno u decembru. * novembar, početkom - Veliki padovi na berzama, kao i vrednosti dolara. * [[2. 11.]] - Najveći protesti u Gruziji od [[Revolucija ruža|Revolucije ruža]] 2003, traži se ostavka predsednika [[Mihail Saakašvili|Saakašvilija]]; 7-og dolazi do nereda, Saakašvili sutradan zakazuje vanredne predsedničke izbore i referendum. * [[3. 11.]] - Predsednik [[Pakistan]]a [[Pervez Mušaraf]] proglasio je vanredno stanje u zemlji (traje do 15. 12.), smenio predsednika Vrhovnog suda i zabranio nezavisne medije. * [[5. 11.]] - Osnovana je ''[[Open Handset Alliance]]'', koja će dogodine predstaviti [[Android (operativni sistem)|Android]] 1.0. * [[7. 11.]] - Nakon četiri godine i osam meseci od predaje, pred [[Haški tribunal|Haškim tribunalom]] počelo suđenje lideru Srpske radikalne stranke [[Vojislav Šešelj|Vojislavu Šešelju]]. * 7. 11. - Parafiran [[Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju]] EU i Srbije. * 7. 11. - [[Operacija Planinska bura]] u Makedoniji: uspešna antiteroristička akcija u selu [[Brodec (Tetovo)]]. * [[11. 11.]] - [[Danilo Türk]] pobijedio [[Lojze Peterle]]a sa 68% na izborima za predsjednika Slovenije (mandat od 23. decembra, do 2012). * [[13. 11.]] - Ruska vojska završila povlačenje iz baze u [[Batumi]]ju, Gruzija (rok je bio kraj 2008.). * 13. 11. - Štrajk francuskog javnog sektora zbog planova za sužavanje prevremene penzije. Sutradan počinje višednevni štrajk u saobraćaju. * [[15. 11.]] - Ciklon Sidr pogodio Bangladeš, procenjeno do 10.000 žrtava. [[Datoteka:Fontana ispred zgrade Vlade RS.jpg|mini|250px|Fontana ispred [[Administrativni centar Vlade Republike Srpske|zgrade Vlade RS]]]] * [[18. 11.]] - Izbori na [[Kosovo|Kosovu]]: [[Demokratska partija Kosova]] [[Hašim Tači|Hašima Tačija]] ima relativnu većinu (premijer 2008-14). Imao je nameru da već u decembru proglasi nezavisnost, ali ministri iz EU upozoravaju protiv ishitrenih poteza. * 18. 11. - Iz bezbednosnih razloga otkazana tribina ''[[Peščanik]]a'' u Aranđelovcu nakon što ju je udruženje građana ''Naši'' nazvalo antisrpskom. * [[19. 11.]] - [[Amazon (kompanija)|Amazon]] pušta u prodaju čitač [[e-knjiga]] ''[[Amazon Kindle|Kindle]]''. ''Kindle Store'' na početku ima preko 88.000 naslova u SAD (preko 6 miliona 2018). * [[20. 11.]] - Zemlje [[ASEAN]]-a su potpisale svoju prvu povelju (na snazi 2008). * [[21. 11.]] - Otvoren [[Administrativni centar Vlade Republike Srpske]] u Banjoj Luci. * 21. 11. - [[Čedomir Jovanović]], lider [[LDP]], izjavio da je ta stranka podnela dve krivične prijave protiv [[Miroslav Mišković|Miroslava Miškovića]]. * 21. 11. - Engleska-Hrvatska 2:3 na Wembleyu: Hrvatska se još ranije kvalificirala za [[Euro 2008]] a Engleska nije uspjela. * [[22. 11.]] - Spisateljica [[Taslima Nasrin]] napušta Kalkutu nakon nasilnih muslimanskih nereda (protiv nje je ranije izdata [[fatva]]). * [[24. 11.]] - Na parlamentarnim izborima u [[Australija|Australiji]] je [[Australska laburistička stranka|Laburistička stranka]] pod vodstvom [[Kevin Rudd|Kevina Rudda]] porazila vladajuću desničarsku [[Koalicija (Australija)|koaliciju]] premijera [[John Howard|Johna Howarda]] (Rudd je premijer 2007-10. i 2013.). * [[25. 11.]] - [[Datoteka:Coat of arms of Croatia.svg|20px|Hrvatska]] [[Parlamentarni izbori u Hrvatskoj 2007|Izbori u Hrvatskoj]]: [[HDZ]] 66 mandata (+0), [[Socijaldemokratska partija Hrvatske|SDP]] 56 (+22). [[Ivo Sanader]] će formirati svoj drugi kabinet (Deseta vlada RH 2008-09). * 25. 11. - Engleska nastavnica u Kartumu uhapšena po optužbi za blasfemiju, jer je plišani medo u razredu nazvan Muhamed (osuđena je pa pomilovana). === Decembar/Prosinac === * [[2. 12.]] - Navijači Crvene Zvezde pretukli na utakmici inspektora žandarmerije, Uroš Mišić pokušao da mu ugura baklju u usta (u zatvoru do 2012). * 2. 12. - Predsjednik [[Venezuela|Venezuele]] [[Hugo Chavez]] poražen sa 51% na ustavnom referendumu o povećanju predsjedničkih ovlasti * 2. 12. - Parlamentarni izbori u [[Rusija|Rusiji]]: [[Jedinstvena Rusija]] predsj. [[Vladimir Putin|Putina]] dobija dvotrećinsku većinu. Putin će biti premijer 2008-12, nakon čega će zameniti mesta sa [[Dmitrij Medvedev|Medvedevim]]. * [[3. 12.]] - Pristalice [[Nova Srbija|Nove Srbije]] i [[SRS]] sprečili promociju [[Peščanik]]a u [[Aranđelovac|Aranđelovcu]]. * [[4. 12.]] - Savetnik premijera Srbije, [[Aleksandar Simić]], izazvao kontroverze izjavom da je i rat pravno i legitimno sredstvo u rešavanju pitanja statusa Kosova i Metohije. * 7 - 12. 12. - [[Rat u Afganistanu (2001–2021)|Rat u Afganistanu]], Bitka za Musa Kale, snage NATO, uglavnom Britanci, i afganistanska vojska potisnuli talibane iz mesta na severu provincije [[Helmand]]. * [[10. 12.]] - Pregovori Beograda i Prištine o statusu Kosova okončani bez dogovora - Albanci žele nezavisnost, a Beograd nastavak pregovora. * [[11. 12.]] - [[Al-Kaida na islamskom Magrebu]] detonirala dve auto-bombe u gradu [[Alžir (grad)|Alžiru]], 41 poginuli, od čega 17 iz UN. * [[12. 12.]] - U [[Srbija|Srbiji]] raspisani predsjednički izbori za [[20. 1.]] [[2008]]. godine - [[DSS]] smatra da je tom "jednostranom odlukom" prekršen koalicioni sporazum. * 12. 12. - Rusija suspendovala primenu [[Ugovor o konvencionalnim oružanim snagama u Evropi|Ugovora o konvencionalnim oružanim snagama u Evropi]], povodom američkih planova raketne odbrane. * [[13. 12.]] - {{flagicon|EU}} Lideri EU potpisali Ugovor o reformi u Lisabonu, zato poznat kao [[Lisabonski ugovor]] (na snazi 2009). * [[16. 12.]] - Prethodnica [[Pokret Čajanke|Pokreta Čajanke]] u SAD: pristalice [[Ron Paul|Rona Paula]] sakupile šest miliona dolara za jedan dan preko interneta. * [[18. 12.]] - [[Julija Timošenko]] po drugi put premijer Ukrajine (do [[2010]]). * [[19. 12.]] - [[Vladimir Putin]] je ''Time''-ova "[[Osoba godine (Time)|Osoba godine]]". * [[21. 12.]] - [[Estonija]], [[Letonija]], [[Litvanija]], [[Poljska]], [[Češka]], [[Slovačka]], [[Mađarska]], [[Slovenija]] i [[Malta]] počele da primenjuju odredbe [[Šengenski sporazum|Šengenskog sporazuma]] na kopnenim i pomorskim granicama. * [[23. 12.]] - Železnički udes u Beogradu, povređena 24 putnika. * [[24. 12.]]- Vlada [[Nepal]]a je postigla dogovor sa bivšim maoističkim pobunjenicima o ukidanju [[monarhija|monarhije]] i uspostavljanju federalne države [[28. 12.]]. * [[26. 12.]] - [[Narodna skupština Republike Srbije]] usvojila Rezoluciju o zaštiti suvereniteta, teritorijalnog integriteta i ustavnog poretka Republike Srbije. Vladi naloženo da svi sporazumi sa [[Europska unija|Europskom unijom]] moraju biti u "funkciji očuvanja suvereniteta Srbije". U okviru Rezolucije i Deklaracija o vojnoj neutralnosti. Poslanicima se obratili predsjednik Srbije [[Boris Tadić]] i premijer [[Vojislav Koštunica]]. * [[27. 12.]] - [[Pakistan]]ska političarka [[Benazir Bhutto]] ubijena u atentatu. * 27. 12. - Nakon što je objavljeno da je predsednik [[Kenija|Kenije]] [[Mwai Kibaki]] reizabran dolazi do nasilja - [[Kenijska kriza 2007-2008.]] odnosi najmanje 800 života. * [[28. 12.]] - U saobraćajnoj nesreći poginulo troje bivših ukućana [[Veliki Brat u Srbiji|Velikog Brata u Srbiji]], Stevan Zečević Zeka, Zorica Lazić i Elmir Kuduzović, nakon čega je prekinut taj serijal. * [[29. 12.]] - Predsjednik Skupštine Srbije, [[Oliver Dulić]], raspisao izbore za Skupštinu [[Vojvodina|Vojvodine]] i lokalne organe vlasti u Srbiji za [[11. 5.]] [[2008]]. godine. * 29. 12. - Afera "Vepar": ministar unutarnjih poslova [[Ivica Kirin]] podnio ostavku jer je učestvovao u "božićnom lovu" na Bilogori sa [[Mladen Markač|Mladenom Markačem]], haškim optuženikom koji je time prekršio kućni pritvor. == Rođenja == {{glavni članak|:Kategorija:Rođeni 2007.}} * [[13. 7.]] - [[Lamine Yamal]], španjolski nogometaš == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 2007.}} === Januar/Siječanj === * [[3. 1.]] - [[Slavuj Hadžić]], filmski i TV reditelj (* [[1934]]) * [[7. 1.]] - [[Nevenka Urbanova]], srpska glumica (* [[1909]]) * [[8. 1.]] - [[Iwao Takamoto]], [[japan]]sko-[[Sjedinjene Američke Države|američki]] animator, kreator popularnog crtanog lika [[Scooby Doo]] (* [[1925]].) * [[10. 1.]] - [[Carlo Ponti]], talijanski filmski producent (* [[1912]].) * [[13. 1.]] - [[Caris Corfman]], američka glumica ("Nešto između") (* [[1955]]) * 13. 1. - [[Aleksandar Bakočević]], srpski političar, bivši gradonačelnik Beograda (* [[1928]]) * [[17. 1.]] - [[Art Buchwald]], humorista (* [[1925]]) * [[19. 1.]] - [[Hrant Dink]], turko-jermenski novinar (* [[1954]]) * [[20. 1.]] - [[Vitomir Voja Trifunović]], kompozitor, osnivač i dir. Muzičke škole "dr. Vojislav Vučković" (* [[1916]]) * [[22. 1.]] - [[Abbé Pierre]], osnivač pokreta Emmaus (* [[1912]]) * [[23. 1.]] - [[Ryszard Kapuściński]], novinar i književnik (* [[1932]]) * [[24. 1.]] - [[Nikola Milošević]], akademik [[SANU]], lider Srpske liberalne stranke (* [[1929]]) * [[27. 1.]] - [[Herbert Reinecker]], njemački TV-scenarist, tvorac serije ''[[Derrick]]'' (* [[1914]]) * [[28. 1.]] - [[Olga Popović-Obradović]], pravna istoričarka (* [[1954]]) * [[30. 1.]] - [[Sidney Sheldon]], scenarista i književnik (* [[1917]]) * [[31. 1.]] - [[Kosta Carina]], književnik, filmski radnik, prevodilac (* [[1927]]) === Februar/Veljača === * [[1. 2.]] - [[Gian Carlo Menotti]], italijansko-američki kompozitor i libretista (* [[1911]].) * [[8. 2.]] - [[Anna Nicole Smith]], manekenka i glumica (* [[1967]].) * [[9. 2.]] - [[Ian Richardson]], glumac (* [[1934]]) * [[15. 2.]] - [[Robert Adler]], pronalazač boljeg daljinskog upravljača (* [[1913]]) * [[16. 2.]] - [[Darinka Jevrić]], književnica, novinar (* [[1947]]) * [[17. 2.]] - [[Maurice Papon]], ratni zločinac (* [[1910]]) * [[20. 2.]] - [[Vladimir Mahovlić]], hrvatski televizijski i radijski voditelj (* [[1932]].) * [[23. 2.]] - [[Stevan Vračar]], profesor Pravnog fak. u Bg. (* [[1926]]) * 23. 2. - [[Milan Vukotić]], pozorišni glumac, tvorac "Teatra levo" (* [[1946]]) * [[26. 2.]] - [[Vladimir Muljević]], prof. emeritus, prvi hrvatski doktor elektrotehničkih znanosti (* [[1913]].) * [[28. 2.]] - [[Želimir Marković]], novinar i urednik "Kruga", "Duge" i Dojče Velea (* [[1955]]) * 28. 2. - [[Arthur M. Schlesinger, Jr.]], istoričar (* [[1917]]) === Mart/Ožujak === * [[2. 3.]] - [[Miroljub Rajić]], gen. sek. Fudbalskog saveza Srbije (* [[1950]]) * [[3. 3.]] - [[Osvaldo Cavandoli]], talijanski crtač crtanih filmova, autor crtanog filma [[Linija (crtani film)|Linija]] ("La Linea"). (* [[1920]].) * 3. 3. - [[Geza Vuković]], gl.odg. urednik lista "Mađar So" (* [[1928]]) * [[4. 3.]] - [[Irena Davosir Matanović]], operska pevačica u novosadskom SNP (* [[1933]]) * [[5. 3.]] - [[Ivan Supek]], [[Hrvatska|hrvatski]] [[fizičar]], [[filozof]], [[pisac]], borac za mir i [[humanist]]. (* [[1915]].) * [[6. 3.]] - [[Jean Baudrillard]], francuski filozof (* [[1929.]]) * [[10. 3.]] - [[Stjepan Lacković (svećenik)|Stjepan Lacković]], hrvatski katolički svećenik, tajnik [[Alojzije Stepinac|Alojzija Stepinca]] za vrijeme II. svjetskog rata (* [[1913]].) * [[14. 3.]] - [[Lucie Aubrac]], pripadnica francuskog Pokreta otpora (* [[1912]]) * [[15. 3.]] - [[Jovan Zebić]], srpski političar (* [[1939]]) * [[16. 3.]] - [[Ivica Percl]], hrvatski pjevač, poznat po pjesmi „Stari Pjer” (* [[1945]].) * 16. 3. - [[Aleksandar Saša Subota]], pijanista i džez muzičar (* [[1935]]) * [[17. 3.]] - [[Frane Franić]], hrvatski nadbiskup i metropolit (* [[1912]].) * [[19. 3.]] - [[Krešimir Blažević]], hrvatski pjevač iz grupe [[Animatori]] * [[21. 3.]] - [[Vasilije Tapušković]], publicista, novinar, pred. AKUD "Krsmanović" (* [[1938]]) * [[29. 3.]] - [[Božidar Kovaček]], predsednik Matice srpske (* [[1930]]) * [[30. 3.]] - Ilija Ika Gligorijević, arhitekta (* [[1926]]) === April/Travanj === * [[2. 4.]] - [[Žarko Petrović]], bivši srpski odbojkaš i jugoslovenski reprezentativac (* [[1964]]) * [[5. 4.]] - [[Mark St. John]], američki glazbenik (* [[1956]].) * [[8. 4.]] - [[Sol LeWitt]], umetnik (* [[1928]]) * [[11. 4.]] - [[Kurt Vonnegut]], američki pisac (* [[1922]]) * 11. 4. - [[Goran Pleša]], glumac (* [[1950]]) * [[23. 4.]] - [[Boris Jeljcin]], ruski državnik (* [[1931]]) * 23. 4. - [[Mihailo Bjelica]], novinar, profesor, istoričar srpskog novinarstva * [[27. 4.]] - [[Mstislav Rostropovič]], ruski muzičar i sovjetski disident (* [[1927]]) * 27. 4. - [[Cadik Danon]] Braco, arhitekta i književnik (* [[1923]]) * [[28. 4.]] - [[Edo Peročević]], hrvatski glumac (* [[1937]].) * 28. 4. - [[Carl Friedrich von Weizsäcker]], fizičar, filozof (* [[1912]]) * 28. 4. - Miloš Janićijević, srpski neurohirurg, pedagog i humanista (* [[1947]]) * [[29. 4.]] - [[Ivica Račan]], hrvatski političar (* [[1944]]) * [[30. 4.]] - [[Jara Ribnikar]], srpska književnica (* [[1912]]) === Maj/Svibanj === * [[3. 5.]] - [[Slobodan Novaković]], filmski i televizijski stvaralac (* [[1939]]) * [[4. 5.]] - [[Božo Švarc]], pukovnik (penz.), novinar, jedan od osnivača SD Partizan (* [[1920]]) * [[6. 5.]] - [[Đorđe Novković]], hrvatski kompozitor glazbe (* [[1943]].) * 6. 5. - [[Stevan Raičković]], srpski pesnik, akademik (* [[1928]]) * [[11. 5.]] - Slobodan Kića Stanković, novinar i urednik emisije "Veselo veče" (* [[1929]]) * [[16. 5.]] - [[Branislav Đuričić]], novinar-satiričar ("Porodica Jovanović", "Veselo veče"...) (* [[1925]]) * [[15. 5.]] - [[Jerry Falwell]], američki evangelista (* [[1933]]) * [[18. 5.]] - [[Mika Špiljak]], bivši predsjednik Predsjedništva SFRJ, narodni heroj (* [[1916]]) * [[20. 5.]] - [[Stanley Miller]], hemičar i biolog (* [[1930]]) * [[21. 5.]] - [[Darinka Vukotić-Plaović]], pozorišna glumica (* [[1919]]) * [[22. 5.]] - [[Zoran Konstantinović]], teoretičar kniževnosti, srpski akademik === Jun/Lipanj === * [[7. 6.]] - [[Milorad Sidžim Milošević]], bokser (*[[1928]]) * [[13. 6.]] - [[Stane Brovet]], admiral JNA (* [[1930]]) * [[14. 6.]] - [[Kurt Waldheim]], bivši generalni sekretar UN i predsednik Austrije (* [[1918]]) * 14. 6. - [[Boris Maruna]], hrvatski pjesnik i prevoditelj (* [[1940]].) * [[18. 6.]] - [[Jovan Arežina]], novinar i radio radnik (* [[1949]]) * 18. 6. - [[Halil Hadžimurtezić]], general JNA, narodni heroj (* [[1915]]) * [[19. 6.]] - [[Živka Barać-Hubač]], pozorišna glumica (* [[1933]]) * [[23. 6.]] - [[Pavle Ugrinov]] (Vasilije Popović), srpski književnik, dramaturg (* [[1926]]) * [[25. 6.]] - [[Meho Puzić]], pjevač (* [[1937]]) * [[27. 6.]] - [[Dragutin Tadijanović]], jedan od najplodnijih hrvatskih pjesnika (* [[1905]]) * 27. 6. - [[Ramiz Delalić]] (ubijen), kriminalac (* [[1963]]) * [[28. 6.]] - [[Kiichi Miyazawa]], bivši premijer Japana (* [[1919]]) === Jul/Srpanj === * [[1. 7.]] - [[Milan Oklopdžić]] - Mika Oklop, književnik (* [[1948]]) * [[2. 7.]] - [[Aleksandar Šišić]], narodni violinista (* [[1937]]) * 2. 7. - [[Vojislav P. Nikčević]], lingvista, njegošolog (* [[1935]]) * [[5. 7.]] - [[George Melly]], engleski jazz muzičar * 5. 7. - [[Josip Tabak]], hrvatski prevoditelj, pisac, esejist, novinar i književni kritičar, znalac preko dvadeset jezika (* [[1912]].) * [[8. 7.]] - [[Gordana Jevtović Minov]], operska pevačica - sopran (* [[1947]]) * [[9. 7.]] - [[Dragoljub Ješa Ivkov]], filmski scenograf, reditelj i scenarista (* [[1931]]) * [[11. 7.]] - [[Lady Bird Johnson]], bivša Prva dama SAD (* [[1912]]) * [[21. 7.]] - [[Dubravko Škiljan]], hrvatski jezikoslovac (* [[1949]].) * 21. 7. - [[Kosta M. Kostić]], prof. Medic. fakulteta u Bg. (* [[1935]]) * [[22. 7.]] - [[Gojko Stojičić]], otorinolaringolog, prof. MF na BU (* [[1935]]) * [[23. 7.]] - [[Mohamed Zahir]], bivši i poslednji šah Afganistana (* [[1914]]) * [[25. 7.]] - [[Bogdan Trifunović]], političar (SKS, SPS) i diplomata (* [[1933]]) * [[28. 7.]] - [[Dušan Prelević Prele]], srpski muzičar pisac i scenarista (* [[1948]]) * [[30. 7.]] - [[Ingmar Bergman]], švedski filmski režiser (* [[1918]]) * 30. 7. - [[Michelangelo Antonioni]], italijanski filmski režiser (* [[1912]]) * 30. 7. - [[Teoctist Arăpașu|Teoktist]], rumunski patrijarh (* [[1915]]) === Avgust/Kolovoz === * [[1. 8.]] - [[Ratko Deletić]], književnik, novinar, izdavač (* [[1945]]) * [[14. 8.]] - [[Nela Eržišnik]], hrvatska glumica i komičarka * [[19. 8.]] - [[Slobodan Kojić]], akademski slikar (* [[1955]]) * [[20. 8.]] - [[Branimir Živojinović]], srpski prevodilac i književnik (* [[1930]]) * [[22. 8.]] - [[Kemal Hrustanović]], bosanski scenograf (* [[1941]]) * [[23. 8.]] - [[Faruk Begoli]], glumac (* [[1944]]) * [[28. 8.]] - [[Antonio Puerta]], španjolski nogometaš (* [[1984]].) * 28. 8. - [[Draga Jonaš]], spikerka i novinar (* [[1922]]) * 28. 8. - [[Nikola Nobilo]], proizvođač vina s Novog Zelanda (* [[1913]]) * [[29. 8.]] - [[Chaswe Nsofwa]], zambijski nogometaš (* [[1978]].) * [[30. 8.]] - [[Jovan Kozomara]], srpski pisac === Septembar/Rujan === * [[1. 9.]] - [[Milica Jovanović]], srpska balerina i pedagog (* [[1932]]) * 1. 9. - [[Ante Despot]], kipar (* [[1919]]) * [[2. 9.]] - [[Safet Isović]], bosanskohercegovački pjevač narodne muzike (* [[1936]]) * [[3. 9.]] - [[Marijan Mlinarić]], hrvatski liječnik, političar, ministar unutarnjih poslova od 2003. do 2005., saborski zastupnik, bivši župan Varaždinske županije (* [[1944]].) * 3. 9. - [[Đorđe Sudarski Red]], književnik (* [[1946]]) * [[6. 9.]] - [[Luciano Pavarotti]], italijanski operni pjevač (* [[1935]]) * [[9. 9.]] - [[Zoran Tadić]], hrvatski filmski redatelj (* [[1941]].) * [[11. 9.]] - [[Stevan Koički]], srpski fizičar, akademik (* [[1929]]) * [[15. 9.]] - [[Colin McRae]], škotski reli vozač (* [[1968]].) * [[18. 9.]] - [[Ljiljana Molnar Talajić]], hrvatska operna diva (* [[1938]].) * [[19. 9.]] - [[Vlatko Pavletić]], hrvatski akademik, teoretičar književnosti, esejist, kritičar i političar (* [[1930]].) * 19. 9. - [[Kosta Mihailović]], prof. Ekonomskog fakulteta u Bg., akademik (* [[1917]]) * [[21. 9.]] - [[Petar Stambolić]], bivši predsednik SIV i Predsedništva SFRJ, narodni heroj (* [[1912]]) * [[22. 9.]] - [[Marcel Marceau]], francuski pantomimičar (* [[1923]].) * 23. 9. - [[Nikola Kovač]], romanista, profesor, predsednik Srpskog kult. društva "Prosvjeta", akademik (* [[1936]]) * [[24. 9.]] - [[Nenad Turkalj]], hrvatski glazbeni kritičar, operni redatelj, dramaturg, dobitnik Porina za životno djelo 2004. (* [[1923]].) * [[26. 9.]] - [[Nenad Bogdanović]], gradonačelnik Beograda (* [[1954]]) * [[27. 9.]] - [[Dušan Jakovljević]], profesor i publicista (* [[1934]]) * 27. 9. - [[Miloš Bobić]], arhitekta i publicista (* [[1946]]) * [[30. 9.]] - [[Milan Jelić]], predsjednik Republike Srpske (* [[1956]]) === Oktobar/Listopad === * [[1. 10.]] - [[Al Oerter]], američki atletičar (* [[1936]].) * 1. 10. - [[Ronnie Hazlehurst]], kompozitor (* [[1928]]) * [[2. 10.]] - [[Šime Đodan]], hrvatski političar (* [[1927]].) * [[6. 10.]] - [[Laza Ristovski]], klavijaturist grupe [[Bijelo dugme]] (* [[1956]]) * [[8. 10.]] - [[Milan Đukić]], političar u Hrvatskoj (* [[1947]].) * [[11. 10.]] - [[Šri Činmoj]], indijski književnik, kompozitor i slikar (* [[1931]]) * [[13. 10.]] - [[Bob Denard]], francuski plaćenik (* [[1929]]) * [[16. 10.]] - [[Toše Proeski]], makedonski pjevač (* [[1981]].) * 16. 10. - [[Deborah Kerr]], škotska glumica (* [[1921]].) * 16. 10. - [[Bahrudin Bato Čengić]], filmski reditelj i scenarista (* [[1931]]) * 16. 10. - [[Milan Mitrović]], arhitekta (* [[1927]]) * [[18. 10.]] - [[Nikola Rešić]] - Nino, pevač (* [[1964]]) * [[28. 10.]] - [[Slobodan Kalezić]], književnik i akademik (* [[1944]]) * [[29. 10.]] - [[Frane Matošić]], hrvatski nogometaš i nogometni trener (* [[1918]].) * 29. 10. - [[Savo Radusinović]], pevač (* [[1953]]) === Novembar/Studeni === * [[1. 11.]] - [[Zoran Katalina]], hokejaš "Crvene Zvezde" (* [[1984]]) * 1. 11. - [[Paul Tibbets]], pilot Enole Gay (* [[1915]]) * [[2. 11.]] - [[Tomislav Duka]], [[franjevac]], saborski zastupnik, političar (* [[1932]].) * 2. 11. - [[Pavić Obradović]], srpski pravnik i političar (* [[1953]]) * [[3. 11.]] - [[Toni Kljaković]], hrvatski pjevač * [[4. 11.]] - [[Husein Bašić]], crnogorski književnik (* [[1938]]) * [[6. 11.]] - [[Raša Livada]], srpski književnik (* [[1948]]) * [[10. 11.]] - [[Čedomir Lakić]], novinar Politike (* [[1935]]) * 10. 11. - [[Norman Mailer]], književnik i novinar (* [[1923]]) * [[13. 11.]] - [[Branko Milinović]], advokat, humanista, dobrotvor (* [[1910]]) * [[15. 11.]] - [[Milun Vidić]], akademski vajar (* [[1940]]) * [[19. 11.]] - [[Milo Radulovich]], žrtva makartizma (* [[1926]]) * [[20. 11.]] - [[Slavko Simić]], srpski glumac (* [[1924]]) * 20. 11. - [[Ian Smith]], premijer Rodezije (* [[1919]]) * [[22. 11.]] - [[Dragoljub Najman]], srpski diplomata, vitez Legije časti (* [[1931]]) * [[23. 11.]] - [[Vladimir Krjučkov]], bivši šef KGB i pučista '91. (* [[1924]]) * [[27. 11.]] - [[Stevica Krsmanović]], golman FK Željezničar, rektor Univerziteta "Braća Karić" (* [[1946]]) * [[28. 11.]] - [[Branislav Bastać]] - Bane, filmski reditelj (* [[1925]]) * [[30. 11.]] - [[Evel Knievel]], moto-akrobata (* [[1938]]) === Decembar/Prosinac === * [[1. 12.]] - [[Aleksa Brajović]], novinar TANJUG-a, publicista, književnik (* [[1923]]) * 1. 12. - [[Ivo Rojnica]], ustaški komandant (* [[1915]]) * [[4. 12.]] - [[Dušan Jovanović (oboista)|Dušan Jovanović]], oboista, dir. M.Š. "Dr Vojislav Vučković" i Muzičke produkcije RTS (* [[1964]]) * [[5. 12.]] - [[Karlheinz Stockhausen]], njemački skladatelj (* [[1920.]]) * [[7. 12.]] - [[Dušan Pekić (general)|Dušan Pekić]], general-pukovnik, narodni heroj (* [[1921]]) * [[10. 12.]] - [[Milan Dunđerski]], književnik, dir. Radio Srbobrana, vojvođanski poslanik (* [[1952]]) * [[12. 12.]] - [[Ike Turner]], muzičar (* [[1931]]) * [[16. 12.]] - [[Ivan Nemet]], šahovski velemajstor (* [[1943]]) * [[19. 12.]] - [[Vladimir R. Paunović]], neuropsihijatar, pred. Srpskog lekarskog društva (* [[1942]]) * [[21. 12.]] - [[Miloš Počuča]], komandant šeste ličke * [[27. 12.]] - [[Benazir Bhutto]], pakistanska političarka (* [[1953]].) * [[30. 12.]] - [[Veselin Drašković]], akademski slikar (* [[1949]]) * 30. 12. - [[Dušan Miladinović]], kompozitor i dirigent (* [[1924]]) == Nobelove nagrade == * [[Nobelova nagrada za fiziku|'''Fizika''']]: [[Albert Fert]], [[Peter Grünberg]] (otkriće [[gigantska magnetorezistencija|gigantske magnetorezistencije]]) * [[Nobelova nagrada za hemiju|'''Hemija''']]: [[Gerhard Ertl]] (istraživanje hemijskih procesa na čvrstim površinama) * [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|'''Fiziologija i medicina''']]: [[Mario Capecchi]], [[Oliver Smithies]], Sir [[Martin Evans]] (otkrića principa za unošenje specifičnih [[Genetski inženjering|genskih modifikacija]] u miševe upotrebom embrionskih [[Matična ćelija|matičnih ćelija]]) * [[Nobelova nagrada za književnost|'''Književnost''']]: [[Doris Lessing]] ("ta epičarka ženskog iskustva, koja je sa skepsom, vatrom i vizionarskom moći podvrgla ispitivanju podeljenu civilizaciju") * [[Nobelova nagrada za mir|'''Mir''']]: [[Al Gore]] i [[UN]]-ov [[Intergovernmental Panel on Climate Change|Međuvladin panel o klimatskoj promeni]] (za napore za sakupljanje i širenje većeg znanja o veštačkoj [[Globalno zatopljenje|klimatskoj promeni]] i polaganje osnove za mere potrebne za suzbijanje takve promene) * [[Nobelova nagrada za ekonomiju|'''Ekonomija''']]: [[Leonid Hurwicz]], [[Eric Maskin]] i [[Roger Myerson]] (polaganje osnove [[teorija dizajna mehanizma|teorije dizajna mehanizma]]) == Vidi takođe: == [[Godišnji kalendar]] == Reference == {{reference}} === Literatura === == Vanjske veze == * [http://www.arhiv.rs/img/hd/2007.html Hronologija događaja 2007] (Srbija), Medijski arhiv Ebart {{commonscat|2007}} [[Kategorija:2007.]] g07wrie31yttxcjidjt3ntduhv3fkz6 0 16960 42587393 42214788 2026-05-04T10:28:35Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587393 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naselje | ime = Gjakova | drugo_ime = Đakovički okrug / Ђаковички округ | službeno_ime = Rajoni i Gjakovës | izvorno_ime = | izvorno_ime_jezik = <!-- ISO 639-2 kod, npr. "fr" za francuski jezik. Ukoliko više od jednog, koristiti {{jezik}} --> | tip_naselja = [[Okruzi Kosova|Okrug]] | transkripcija_jezik1 = | transkripcija_jezik1_vrsta = | transkripcija_jezik1_info = | transkripcija_jezik1_vrsta1 = | transkripcija_jezik1_info1 = | transkripcija_jezik1_vrsta2 = | transkripcija_jezik1_info2 = <!-- itd, sve do transkripcija_jezik1_vrsta6 / transkripcija_jezik1_info6 --> | transkripcija_jezik2 = | transkripcija_jezik2_vrsta = | transkripcija_jezik2_info = | transkripcija_jezik2_vrsta1 = | transkripcija_jezik2_info1 = | transkripcija_jezik2_vrsta2 = | transkripcija_jezik2_info2 = <!-- itd, sve do transkripcija_jezik2_vrsta6 / transkripcija_jezik2_info6 --> | slika_horizont = | slika_veličina = | slika_alt = | slika_opis = | slika_zastava = | zastava_alt = | zastava_okvir = | zastava_link = | slika_grb = | grb_alt = | grb_veličina = | grb_link = | grb_vrsta = | slika_štit = | štit_alt = | etimologija = | nadimak = | moto = | slika_mapa = District of Gjakova in Kosovo.svg | mapa_alt = | opis_mape = Okrug Gjakova na mapi Kosova | marker_mapa = <!-- koja mapa se koristi, uglavnom je dovoljno samo upisati ime države --> | marker_mapa_alt = | marker_mapa_opis = | marker_mapa_veličina = | marker_oznaka_pozicija = | marker_reljef = <!-- uneti „1” (bez navodnika) za prikaz reljefne mape umesto administrativne. Za neke države je moguće uneti i druge brojeve za prikaze drugačijih mapa --> | koordinate = <!-- {{coord|uneti latitudu|uneti longitudu|region:uneti dvoslovni kod države|display=inline,title}} --> | koordinate_vrsta = | koordinate_napomene = | podjela_vrsta = Država | podjela_ime = {{flag|Kosovo}} | podjela_vrsta1 = [[Općine Kosova|Općine]] | podjela_ime1 = 4 | podjela_vrsta2 = Naselja | podjela_ime2 = 164 | osnivanje_naslov = | osnivanje_datum = | osnivanje_naslov1 = <!-- parametri idu do osnivanje_naslov7 --> | osnivanje_datum1 = <!-- parametri idu do osnivanje_datum7 --> | ugašen_naslov = <!-- za bivše gradove --> | ugašen_datum = | osnivač = [[UNMIK]] | sjedište_vrsta = Sjedište | sjedište = [[Gjakova]] | vlada_napomene = | vlada_vrsta = | vladajuće_tijelo = | vođa_stranka = | vođa_titula = | vođa_ime = | vođa_titula1 = <!-- parametri idu do vođa_titula4 --> | vođa_ime1 = <!-- parametri idu do vođa_ime4 --> | površina_ukupno = 1129 | površina_zemlje = | površina_vode = | površina_urban = | površina_rural = | površina_metro = | površina_vode_procenat = | površina_rang = | površina_blank1_naslov = | površina_blank1 = | površina_blank2_naslov = | površina_blank2 = | površina_napomene = | površina_urban_napomene = <!-- <ref> </ref> --> | površina_rural_napomene = <!-- <ref> </ref> --> | površina_metro_napomene = <!-- <ref> </ref> --> | površina_napomena = | dužina_km = | širina_km = | dimenzije_napomene = | nadmorska_visina = | visina_napomene = | stanovništvo_datum = [[2011.]] | stanovništvo_ukupno = 214671 | stanovništvo_urban = | stanovništvo_rural = | stanovništvo_metro = | stanovništvo_blank1 = | stanovništvo_blank2 = | stanovništvo_napomena = | stanovništvo_demonim = | stanovništvo_napomene = | vremenska_zona = [[CET]] | vremenska_zona_DST = [[CEST]] | utc_pomak = +1 | utc_pomak_DST = +2 | utc_pomak2 = <!-- parametri idu do utc_pomak5 --> | utc_pomak2_DST = <!-- parametri idu do utc_pomak5_DST --> | poštanski_broj_vrsta = | poštanski_broj = 50000–51050 | pozivni_broj_vrsta = | pozivni_broj = <!-- ili |pozivni_brojevi --> | registarska_oznaka_vrsta = | registarska_oznaka = 07 | iso_kod = | veb-sajt = <!-- {{URL|primjer.com}} --> | napomene = }} '''Okrug Gjakova''' ([[albanski]]: ''Rajoni i Gjakovës''; [[ćirilica]]: Ђаковички округ), [[okruzi Kosova|okrug]] na [[Kosovo|Kosovu]]. Sjedište okruga je [[Gjakova]]. Okrug čine općine [[Deçani (općina)|Deçani]], [[Gjakova (općina)|Gjakova]], [[Juniku (općina)|Juniku]] i [[Rahoveci (općina)|Rahoveci]]; uz njih u sklopu okruga nalaze se još u 164 manja naselja.<ref name="Settlements Fshatërat">{{cite web|title=Komunat në rajonin e Gjakovës|url=http://www.gjiganti.com/kosova/komunat/gjakove.html|access-date=2024-04-03|archive-date=2018-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20180828022213/http://www.gjiganti.com/kosova/komunat/gjakove.html}}</ref> Sredinom [[1999]]. godine, neposredno nakon dolaska misije [[Organizacija ujedinjenih nacija|UN-a]] na područje tadašnje [[AP Kosovo i Metohija|AP Kosova i Metohije]], otpočeo je rad na stvaranju [[UNMIK]]-ovih regionalnih (oblasnih) struktura. Rješenjem UNMIK-a (br. 14) od [[21. listopada]] [[1999]]. godine, na području tadašnje AP Kosova i Metohije ustanovljene su funkcije regionalnih administratora ([[engleski|engl.]] ''Regional Administrators''). Prilikom donošenja ove odluke, UNMIK je poštovao dotadašnju podjelu na pet [[Upravni okruzi Srbije|upravnih okruga]], tako da tom prilikom nije bio postavljen poseban regionalni administrator u [[Gjakova|Gjakovi]], već je ovo područje ostalo podijeljeno između UNMIK-ovih regionalnih administratora za područja okruga [[Peja (okrug)|Peja]] i [[Prizreni (okrug)|Prizreni]].<ref>{{Cite web |url=http://www.unmikonline.org/regulations/1999/re99_14.pdf |title=UNMIK Regulation 14/1999 On the Appointment of Regional and Municipal Administrators (21 October 1999) |access-date=15. 09. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060114022403/http://www.unmikonline.org/regulations/1999/re99_14.pdf |archive-date=14. 01. 2006 |url-status=dead }}</ref> Poseban UNMIK-ov okrug Gjakova stvoren je kasnije, nakon niza administrativnih promjena koje su izvršene tokom narednih godina. == Općine == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !Općina !Populacija <small>(2011.)</small> !Površina <small>(km²)</small> !Gustoća <small>(/km²)</small> !Naselja |- |style="text-align:left"| '''[[Deçani (općina)|Deçani]]''' | 40,019 | 180 | 222.3 | 37 |- |style="text-align:left"| '''[[Gjakova (općina)|Gjakova]] | 94,556 | 587 | 161.1 | 88 |- |style="text-align:left"| '''[[Juniku (općina)|Juniku]]''' | 6,084 | 86.2 | 70.6 | 3 |- |style="text-align:left"| '''[[Rahoveci (općina)|Rahoveci]] | 75,053 | 276 | 220.5 | 36 |- |-class="sortbottom" bgcolor="#e0e0e0" |style="text-align:left"| '''Ukupno''' | 214,671 | 1,129 | 172.4 | 164 |} == Stanovništvo == Prema službenom popisu iz [[2011.]] godine, na području okruga bila su 214,671 stanovnika. Etnički sastav prema popisu je sljedeći:<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/kosovo-ethnic-loc2011.htm |title=Etnička struktura nakon popisa 2011. |access-date=2024-04-03 |archive-date=2026-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260218124455/http://pop-stat.mashke.org/kosovo-ethnic-loc2011.htm |url-status=dead }}</ref> {{Grafikon postoci |izvor= |širina=400px |naslov=Etnički sastav prema popisu iz [[2011.]] |pozadina=#ddd |pozicija= |šipke= {{Vrsta sa postotkom|[[Albanci]]|red|188,309|95.65}} {{Vrsta sa postotkom|[[Egipćani (Balkan)|Egipćani]]|orange|5,809|2.95}} {{Vrsta sa postotkom|[[Aškalije]]|green|1,059|0.54}} {{Vrsta sa postotkom|[[Romi]]|orange|855|0.43}} {{Vrsta sa postotkom|[[Srbi]]|blue|154|0.08}} {{Vrsta sa postotkom|[[Bošnjaci]]|purple|143|0.07}} {{Vrsta sa postotkom|[[Turci]]|orange|18|0.01}} {{Vrsta sa postotkom|[[Goranci]]|purple|14|0.01}} {{Vrsta sa postotkom|Ostali|grey|620|0.29}} }} == Reference == {{Commonscat|Gjakova District}} {{reflist}} {{Okrug Gjakova}} {{Okruzi na Kosovu}} {{Authority control}} [[Kategorija:Okrug Gjakova| ]] [[Kategorija:Okruzi Kosova|Gjakova]] k3dam11f8sz6p2cygv95ofzs84zczph 0 17599 42587221 42410040 2026-05-03T21:21:01Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587221 wikitext text/x-wiki {{Infokutija etnička grupa |grupa = Englezi |slika = |opis =<small>1 red; [[Alfred Veliki]] • [[Oliver Cromwell]] • [[William Shakespeare]] • [[Michael Palin]] • [[Georgiana Cavendish]] • [[Walter Raleigh]] • [[Sting]] 2 red; [[Elizabeta I.]] • [[Bobby Moore]] • [[Margaret Thatcher]] • [[David Beckham]] • [[Harold Godwinson]] • [[Kate Winslet]] • [[Charles Dickens]] 3 red; [[Hadrijan IV.]] • [[Daniel Craig]] • [[Isaac Newton]] • [[George Harrison]] • [[Jane Austen]] • [[Damon Albarn]] • [[George Stephenson]]</small> | pop = oko 90 milijuna (procjena) |region = {{flag|UK}} <br /> 45 26 milijuna (procjena) <ref>{{Cite web |title=CIA World Factbook |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html#people |access-date=2012-03-18 |archive-date=2019-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107065049/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html#people |dead-url=yes }}</ref> |region1 = {{flag|SAD}} | pop1 = 28 410 295 | ref1 = <ref>{{Cite web |title=American FactFinder<!-- Bot generated title --> |url=http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y&-geo_id=D&-qr_name=DEC_2000_SF3_U_QTP13&-ds_name=D&-_lang=en&-redoLog=false |access-date=2012-03-18 |archivedate=2020-02-12 |archiveurl=https://archive.today/20200212041616/http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y&-geo_id=D&-qr_name=DEC_2000_SF3_U_QTP13&-ds_name=D&-_lang=en&-redoLog=false |deadurl=yes }}</ref> | regija2 = {{flag|Austrlija}} | pop2 = 6. 358 880 | ref2 = <ref>[http://www.abs.gov.au/websitedbs/D3310114.nsf/home/census%20redirect?OpenDocument Census data<!-- Bot generated title -->]</ref> |region3 = {{flag|Kanada}} | pop3 = 5 978 875 | ref3 = <ref>{{Cite web |title=Ethno-Cultural Portrait of Canada, Table 1<!-- Bot generated title --> |url=http://www12.statcan.ca/english/census01/products/highlight/ETO/Table1.cfm?Lang=E&T=501&GV=1&GID=0 |access-date=2012-03-18 |archive-date=2013-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130409060848/http://www12.statcan.ca/english/census01/products/highlight/ETO/Table1.cfm?Lang=E&T=501&GV=1&GID=0 |dead-url=yes }}</ref> |region4 = {{flag|Čile}} | pop4 = 350.000 - 420.000 | ref4 = <ref>[http://typepad.galeon.com/ Inmigración británica en Chile<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |region5 = {{flag|Novi Zeland}} | pop5 = 44.202 - 281.895 | ref5 = <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.stats.govt.nz/census/2006-census-data/quickstats-about-culture-identity/quickstats-about-culture-and-identity.htm?page=para017Master |access-date=2012-03-18 |archive-date=2008-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080219000000/http://www.stats.govt.nz/census/2006-census-data/quickstats-about-culture-identity/quickstats-about-culture-and-identity.htm?page=para017Master |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.stats.govt.nz/census/2001-census-statistics/change-in-ethnicity-question.htm |access-date=2012-03-18 |archivedate=2008-02-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080219231823/http://www.stats.govt.nz/census/2001-census-statistics/change-in-ethnicity-question.htm |deadurl=yes }}</ref> |region6 = {{flag|Argentina}} | pop6 = ~100.000 | ref6 = <ref>[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?sec=travel&res=9A02E5D61039F930A15755C0A963948260 Fare Of The Country - Teatime - A Bit Of Britain In Argentina - Nytimes.Com<!-- Bot generated title -->]</ref> | jezik = [[engleski jezik]] |religije = [[hrišćanstvo|kršćanstvo]] ([[Anglikanstvo|Anglikanci]], [[katolička crkva|rimokatolici]] i ostale denominacije) | srodne = }} '''Englezi''' su narod germanske grane indoeuropske etno-lingvističke porodice porijeklom od starih germanskih plemena [[Angli|Angla]], [[Sasi|Sasa]] i [[Juti (Germani)|Juta]], koji u [[5. vijek]]u naseljavaju britansko otočje tjerajući pred sobom domorodna [[Kelti|keltska]] plemena. Preci Engleza, porijeklom i nizinske Njemačke, na otočja dolaze brodovima i osvajaju zemlju. Razvojem pomorstva Englezi se dalje ekspanzivno šire osvajajući nove zemlje i krajeve. Ekspanzija počinje otkrićem Amerike na početku [[15. vijek]]a i nastavlja se u kasnijem periodu. [[Sjedinjene Američke Države]], [[Kanada]], [[Australija]] i [[Novi Zeland]] zemlje su koje su osnovali preci današnjih Engleza stvarajući nove anglofonske narode. == Ime == [[Datoteka:Britain peoples circa 600.svg|left|thumb|Karta Engleske]] Ime današnjih Engleza porijeklom je od imena plemena [[latinski jezik|latinski]] nazivanih [[Angli]] (sing. Anguls), porijeklom iz Schleswiga, koje u staro-engleskom (old-english) glasi Englas a u germanskom Angeln. Ova grupa plemena zajedno sa [[Sasi]]ma i [[Juti]]ma nastanila se na [[Britansko otočje|Britanskom]] otočju i dalo porijeklo narodu po kojima je nova domovina dobila ime Engla-lond (otuda England; u hrv. [[Engleska]]), u značenju "Land of the Angles". Ime Anglo-Saksonci (Anglo-Saxons) je bila kolektivna oznaka plemenima Angla, Sasa i Juta (Angles, Saxons, Jutes) koja su dolaskom na otočje u [[5. vijek]]u postala osnivači engleske države i naroda koji sebe naziva English. == Jezik == Danmašnji engleski jezik je materinski jezik za preko 300 milijuna ljudi, a to znači i službeni u Antigvi, Australiji, Bahamima, Barbadosu, Belizeu, Bermudi, Kanadi (uz francuski), Dominiki, Grenadi, Irskoj (uz Irski), Jamajki, Novom Zelandu, Svetom Krostoferu i Nevisu, Svetoj Luciji, Svetom Vincentu, Južnoafričkoj Republici, Trinidadu i Tobagu, Ujedinjenom Kraljevstvu i Sjedinjenim Američkim Državama. Njime govori i preko 300 milijuna ljudi kojima je to drugi jezik, i to u Bocvani, Bruneima, Kamerunu (uz francuski), Fidžiju, Gambiji, Gani, Indiji, Keniji (uz swahili), Kiribatima, Lesotu, Liberiji, Malaviju, Malti, Mauricijusu, Namibiji, Nauruu, Nigeriji, Pakistanu (uz urdu), Papui-Novoj Gvineji, Filipinima, Portoriku, Senegalu, Sejšelima, Sijera Leoni, Singapuru, Surinamu (uz nizozemski), Svaziledu, Tanzaniji, Tongi, Tuvalu, Ugandi, Vanuatuu, Zapadnoj Samoi, Zambiji i Zimbabveu. Engleskim se služi daljnjih 100,000,000 koji ga govore kao strani jezik. === Kratka historija jezika === [[Datoteka:Churchill HU 90973.jpg|thumb|right|Winston Churchill (1874-1965), jedan od najpoznatijih Engleza.]] Historija jezika počinje dolaskom 3 germanska plemena koja su na Britansko otočje došla tokom [[5. vijek]]a, prešavši preko [[Sjeverno more|Sjevernog mora]] iz današnje Danske i sjeverne [[Nemačka|Njemačke]]. Prastanovništvo otočja služilo se [[keltski]]m jezicima koji su ubrzo bili zamijenjeni, a oni sami bili potisnuti u područje kasnijeg Velsa ([[Wales]]), [[Cornwall]]a i [[Škotska|Škotske]]. Jedna grupa ovih prastanovnika migrirala je na francusku obalu čiji potomci danas govore bretonski ([[Bretonci]]). Angli (Angles) imenovani su po Engle ([[Anglen]] u Danskoj), zemlji njihovog porijekla. Ime njihov jezika 'englisc' pretvorilo se u 'English'. Anglo-saksonske inskripcije datiraju između [[450]]. i [[460]]. godine iza Krista i najstariji su primjerci engleskog jezika. Tokom sljedećih nekoliko vijekova od njega su se razvila četiri dijalekta: northumbrian (sjeverno od Humbera), mercian (u kraljevstvu Mercia), west saxon (u Wessexu) i kentish u [[Kent]]u. Tokom 7. i [[8. vijek]]a pleme Northumbrians ([[Northumbrijci]]) dominira Britanijom svojim jezikom i kulturom. Invazije Vikinga u 9. vijeku lome ovu dominaciju Northumbrijaca i srodnih Mercijaca (Mercians). Wessex preostaje kao jedino nezavisno kraljevstvo. Tokom [[10. vijek]]a zapadno-saksonski dijalekt postaje službeni jezik Britanije. Pisani staro-engleski uglavnom je iz tog perioda a služio se runskim alfabetom (runic), poznato Švedskoj po napisima, uklesanim, na runskim stijenama. Tek kršćanski misionari donesli sa sobom latinski alfabet koji je postao sistemom pisanja u Engleskoj. U to vrijeme, staro-engleski vokabular sastavljen je od anglo-saksonskih riječi i posuđenica iz skandinavskih jezika, osobito danskih i norveških, te latinskih. Najpoznatije engleske riječi koje su nastale iz latinskog su: 'angel', 'bishop', 'candle', 'cheese', 'cup', 'kettle', 'kitchen', 'martyr', 'street', 'wine'. Mnoge riječi su došle iz norveškog: 'call', 'egg', 'flat, 'get', 'give', 'husband', 'odd', 'sky', 'they' i druge. Iz domorodačkog keltskog ima tragova jedino u geografskim pojmovima kao [[Avon]], [[Temza|Thames]], [[Trent]], Severn, etc. [[1066]]. [[Normani]] osvajaju Britaniju. Francuski postaje jezik normanske aristoktacije i dodaje nove riječi engleskom vokabularu, pa na primjer imamo francuski close (engleski shut), reply (answer), odour (smell), anual (yearly), demand (ask), chamber (room), desire (wish), power (might), ire (wrath, anger). Izvorne engleske riječi osobito su se sačuvale u nazivima domaćih životinja, to su: ox (vol), cow (krava), sheep (ovca), deer (jelen), swine (svinja), ovdje se osjeća francuski utjecaj aristokracije u kuhinjskim specijalitetima za koje je kuhali engleski kuhari, takve su riječi 'mutton' (ovčetina), 'bacon' (špek), 'venison' (jelenovo meso), 'beef' (govedina), 'pork (svinjetina)' i 'veal' (teletina). Od [[16. vijek]]a kontakt Britanaca s narodima širom svijeta u engleski jezik ulaze indirektno ili direktno mnoge nove strane riječi, usput možemo naglasiti da je samo Shakespeare iskovao preko 1,600 novih izraza. Posuđenice u engleskom nose se većinom na nazive životinja (giraffe, tiger, zebra), za koje ne treba ni nama prijevod. Kontakti s drugim narodima uvode i nazive za razne odijevne predmete kao (pyjama, turban, shawl), hranu (spinach, chocolate, orange), pića (tea, coffee, cider), religiozni termini (Jesus, Islam, nirvana), u sportu (checkmate, golf, billiards), glazbi i umjetnosti (piano, theatre, easel), oružje (pistol, trigger, rifle), etc. U jezik ulaze riječi iz latinskog, grčkog, arapskog, hindi, talijanskog, malajskog, nizozemskog, farsi, raznih indijanskih jezika (tupi, nahuatl, algonquin). Lista posuđenih riječi u engleskom jeziku postala je enormna. Iz starih riječi anglo-saksonskog staro-engleskog jezika tek ih je oko 5,000 ostalo nepromijenjenih, to su riječi koje se tiču kućanstva, dijelova tijela, uobičajenih domaćih životinja, prirodnih elemenata, većine zamjenica prepozicija, nekih glagola. Gutajući ogroman broj stranih riječi i prilagođavajući ih svom jeziku, engleski postaje najbogatiji jezik na svijetu.<ref name=bar>{{cite web | url =http://www.soon.org.uk/page18.htm | title =''A History of English by Barbara A. Fennell'' | accessdate =24. 02. 2012 | language =engleski | publisher =Barbara A. Fennell | archivedate =2006-09-25 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20060925040305/http://www.soon.org.uk/page18.htm | deadurl =yes }}</ref> == Kratka historija == === Porijeklo: Proto-Indoeuropljani === Englezi su potomci Indoeuropljana koji su između 3000. i 6000. prije Krista naseljavali područje [[Baltik]]a ili možda čak [[Anatolija|Anatolije]]. Nakon mnogo migracija, oko 1000. prije Krista razne grane Indoeuropljana postaju različite. Kelti su svakako najraširenija grana ove porodice. Oni naseljavaju današnju Španjolsku, Francusku, Njemačku i Englesku. 55. prije Krista počinje romanizacija Britanskog otočja da bi već [[43]]. iza Krista bila utemeljena rimska kolonija 'Britannia'. S druge strane između 200. prije Krista i 200. nakon Krista germanska plemena iz područja Skandinavije šire se preko središnje Europe i susreću se s ekspanzijom Rimskog carstva koje u ranom 5. stoljeću doživljava kolaps. Rimljani se povlače iz Britanije i drugih kolonija, a pred vratima im se nalaze razna barbarska plemena. === Angli, Sasi i Juti dolaze === Oko [[410]]. godine prva germanska plemena dolaze na otočje. To su zapadnogermanska plemana - Angli, Sasi, Juti i nešto [[Frizi|Friza]]. Keltska romanizirana plemena se povlače u Irsku, Škotsku i Walles. Anglo-Saksonci, izvorno pomorski narod, počinju istraživati bogati engleski kraj pogodan za poljoprivredu. Oni postaju sjedilačko stanovništvo koje živi od zemlje. Oko [[600]]. nakon Krista germanski jezik u Engleskoj postaje različit od kontinentalnih germanskih jezika. === Nastanak Engleza, Anglo-saksonski period (600-1100) === [[Datoteka:Margaret Thatcher 1983.jpg|thumb|right|Margaret Thatcher (1925-)]] Između [[600]]. i [[800]]. godine doseljena plemena politički napreduju i stvaraju tri kraljevstva: [[Nortumbrija|Northumbria]] (Northumbrijci), [[Mercia]] (Mercijci), [[Wessex]] (Sasi). Već oko 600. godine primaju kršćanstvo, koje im donosi Sveti August, misionar iz Rima. Irski misionari također među njima šire keltski oblik kršćanstva. U osvojenim krajevima oni ne uživaju dugo u miru jer se 793. javlja nova opasnost drugih pomorskih naroda - dolaze ratoborni Vikinzi, ratnici i pljačkaši. Dok su Anglo-Saksonci zauzeti Vikinzima, na europskom je kopnu 800. g. franački kralj [[Karlo Veliki]] okrunjen kao car Svetog Rimskog Carstva. On primorava Saksonce da postanu kršćani (Na kruhu koji su pekli morali su ucrtavati križeve, otuda je i porijeklo današnjih pereca). Nevolje s Vikinzima i dalje ne prestaju, dapače, sve su gore i gore. Saski kraljevi nastoje ujediniti cijelu Englesku pod jednu krunu, naravno njihovu, Sasku. Od [[840]].-[[870]]. pobijeni su kraljevi Northumbrijaca i Istočne Anglije, pokoreni su i [[Mersijanci]], a [[Vikinzi]] su zavladali cijelim krajem osim Wessexom, koji je ostao jedino anglo-saksonsko kraljevstvo Britanije. Godine 871. Vikinzi kreću protiv Wessexa. U posljednjoj, šestoj bitci smrtno je ranjen engleski kralj. Njegov mlađi brat Alfred koji se iskazao u borbi okrunjen je za novog kralja. Pogibijom starog kralja, Alfred se priprema za svoju vladavinu, no zna da su Vikinzi nemirni pa se orijentira na mornaricu tj. gradi brodove. U posjet dolaze danski i norveški kraljevi, iako je to u stvari izvidnica koja priprema napad. To se i dogodilo [[876]]., tri danska kralja napadaju Wessex, ali Alfred vodi svoje Anglo-Saksonce u odlučnu pobjedu i Danci uskoro napuštaju Englesku zauvijek. Alfredovom pobjedom Engleska se dijeli između kuće Wessexa i Vikinga koji su tamo otprije. Slijedi petnaestogodišnji mir, a Alfred je proglašen 'Alfredom Velikim' ("Alfred the Great"). Godine 925. vlada Athelstan. Anglo-Saksonska snaga jača. Novi kralj ponovno od vikinške ruke vraća York, ratoboran je, pa napada i Škotsku i Walles gdje su živjeli povučeni Kelti. Ovo je i vrijeme kada u engleski jezik ulaze 'them', their' i 'they'. Sljedeće godine nisu povoljne za Anglo-saksonce , Aethelred "the Unready" (Nespreman) postaje kralj sa 11 godina. No on je slab i ne uspijeva odbiti ni najslabije vikinške napade. Aethelred ‘Nespremni’ gubi bitku i podmićuje Vikinge sa 10,000 funti u srebru. Sve do 1014. nastavljaju se bitke započete 994. Englezi kapituliraju danskom kralju Sveinnu. Aethelred ‘Nespremni’ bježi iz domovine preko Kanala u Normandiju. Sveinnov mlađi sin Cnut okrunjen je za engleskog kralja. On kreće stopama Alfreda i posvećuje se miru i prosperitetu kraljevstva. Kasnije se je oženio Emmu, udovicu Aethelreda ‘Nespremnog’. Stvari idu dobro do njegove smrti, kada kraljevstvo opet pada pod vlast kuće od Wessexa, mlađem Edwardu, sinu Aethelreda i Emme koji je odrastao u egzilu u Normandiji. On je pobožan je i nazvan Ispovjednik ("The Confessor"). Osobitu pažnju posvećuje mjestu svoga rođenja, Normandiji, i tamošnjim romaniziranim Vikinzima. Edward je pod dominacijom anglo-saksonskih grofova, posebno grofa Godwina. Godwinov sin Harold Godwinson, postaje de facto vladar, budući da Edward pokazuje sve manje i manje interesa za vladanje. Napokon u siječnju [[1066]]. Edward umire, bez djece, vjerojatno prepuštajući Harolda Godwinsona za nasljednika. Za Haroldovo biranje spremni su grofovi Wessexa ali ne i Northumbrijski i Mersijanski grofovi. William od Normandije zahtjeva pravo nasljeđa, spominjući dano mu Haroldovo obećanje. Harold sada to odbija i William se priprema na invaziju. U ljeto [[1066]]. je spreman, ali planove mu pokvariše vjetrovi nepovoljni za plovidbu. U 9. mjesecu iste godine Harald Hardradi od Norveške smatra da je povoljno vrijeme za napad. [[Harold Godwinson]] juriša na sjever i pobjeđuje Hadradijevu vojsku na [[Stamford Bridge|Stamford Bridge-u]]. Vjetar se okreće, i William sada kreće na more. Harold sada juriša na jug da odbije Williamov napad. Iako su mu Northumbrijci i Mersijanci obećali pomoć, to nikada nisu učinili. Harold je poražen i ubijen u bici kod [[Hastings]]a u desetom mjesecu 1066. U posljednjem mjesecu iste godine William od Normandije okrunjen je za kralja Engleske na Božić u [[Westminsterska opatija|Westminsterskoj opatiji]]. === Srednje doba cc. 1100-1500 === Od 1066-1075 William je slomio ustanak anglo-saksonskih grofova i seljaka veoma brutalno, populacija je desetkovana. Anglo-Saksonski grofovi i slobodnjaci gube vlasništvo, a mnogi su zarobljeni. Wiiliam dijeli titule Normanima, i tek pokojem Englezu, ako mu je bio od potpore. Mnoge nasljedne engleske titule potječu iz tog perioda. Engleski jezik postao je jezik donje klase, seljaka i robova. Normanski francuski postaje jezik dvora i klasa koja posjeduje vlasništvo. Francuski postaje jezik koji se koristi u crkvi i na njemu se pišu kronike. Engleski dugo ne postaje pisani jezik. Bilingualnost ipak polako raste, osobito među onima koji posreduju između dvije klase, rast [[London]]a, komercijalnog središta, osobito pogoduje ovome. Godine [[1204]]. dolazi do preokreta, engleski kraljevi gube vojvodstva u Normandiji, a Engleska postade jedino dom Engleskih Normana, pa već [[1205]]. izlazi prva knjiga na engleskom jeziku. Već negdje 1300-tih raste broj onog plemstva koje govori engleski, ne francuski, svoju djecu također uče da govori engleski. Francuski se sada smatra stranim jezikom. Ovo se Francuzima zasigurno ne sviđa ,dolazi tako [[1337]]. do početka stogodišnjeg rata između Engleske i Francuske. Godine [[1362]]. engleski postaje službeni jezik dvora a sve više autora piše na tom jeziku. Tada se oko [[1380]]. javlja [[Geoffrey Chaucer]] (oko [[1340]].–[[1400]].), on piše na Middle English-u 'The Canterbury Tales'. Jezik pokazuje mnogo francuskog utjecaja u hiljadama francuskih posuđenica. Londonski dijalekt isprva se označava kao 'standardni', ostali su manje značajni, ali ne i dijalekt-wessex, koji je i prije bio standardan u jugozapadnoj Engleskoj. [[Datoteka:William Caxton LOC photo meetup 2012.jpg|thumb|right|<small>[[William Caxton]] (1422.-1491.) bio je štampar koji je [[1474]]. godine u Englesku donesao prvi štamparski stroj i odštampao prvu knjigu na engleskom jeziku. Rođen je možda u Tenterdenu, Kent, umro u [[London]]u</small>]] Engleski postaje službeni jezik dvora [[1362]]., te sve više autora piše na tom jeziku. Tada se oko [[1380]]. javlja [[Geoffrey Chaucer]] (oko 1340–1400), on piše na Middle English-u 'The Canterbury Tales'. Jezik pokazuje mnogo francuskog utjecaja u tisućama francuskih posuđenica. Londonski dijalekt isprva se označava kao 'standardni', ostali su manje značajni, ali ne i dijalekt-wessex, koji je i prije bio standardan u jugozapadnoj Engleskoj. Godina 1474. veoma je značajna za englesku pisanu riječ. Te godine iz Njemačke je [[William Caxton]] donesao tiskarski stroj i tiskana je prva knjiga (The Recuyell). [[William Caxton]], tiskarski stroj i ova knjiga uvod je u novo englesko doba 'The Modern English Period', koji se računa od [[1500]]. godine pa do danas. === Suvremeni Engleski period 1500-do danas === Rana Moderna Engleska se razvija, njihov jezik postaje veoma značajan, Shakespeare koji umire 1616. uvodi u engleski jezik mnogo novih riječi. Klasični period engleske književnosti ipak počinje tek 1700-tih godina. Otkriven je Novi svijet i Engleska baca poglede preko mora. Od 17-19. vijeka Britanski imperijalizam širi svoje granice. Od 19.-20. vijeka dolazi do buma u Industrijskoj revoluciji. == Kultura == === Običaji === Kuhinja.- Engleska hrana bazira se na mesu, govedina, janjetina i svinjetina, na pilićima i ribi i najviše se servira uz [[krumpir]] i drugo povrće. Najpopularnija su im jela sendviči, 'fish and chips', i paštete ('pies'; 'Pork pie', 'Cornish pastie' i 'Stargazy Pie'). Ova posljednja pašteta radi se od haringi. Englezi imaju i voćne paštete ('fruit pies'), poznate su 'Apple pie', 'Rhubarb pie' i 'Blackberry pie'. Postoje i mješavine ovih pašteta pa se miješaju na primjer [[rabarbara]] i [[jabuka]], ili jabuka i [[kupina]]. U malenom mjestu [[Denby Dale]] blizu [[Huddersfield]]a, proizvodi se najveća pašteta na svijetu. Ovo selo dobilo je i naziv 'The Pie Village'. Prva je napravljena [[1788]]. godine za proslavu oporavka Kralja Georga III od mentalne bolesti. -[[Sirevi]] se koriste u 98% britanskih domaćinstava, primat sigurno nosi '[[Cheddar]]', no u Engleskoj ih proizvode preko 400 vrsta, može se reći da su Englezi zaljubljeni u sir. Osim spomenutog poznati su im i Stilton, Red Leicester, Cheshire i Double Gloucester. Najpoznatiji Cheddar ima 6 podvrsta, to su im: mild Cheddar, medium Cheddar, mature Cheddar, vintage Cheddar, Farmhouse i West Country. Od regionalnih sireva poznati su Caerphilly, Cheshire, Derby, Double Gloucester, Lancashire, Red Leicester, Stilton i Wensleydale. Od specijalnih sireva Englezi imaju: [[Cornish Yarg]], [[Shropshire Blue]], [[Somerset Brie]] i [[Camembert]]. -Druga veoma važna stvar za Engleza je čaj, toliko je važna da postoji 'tea-time, pa ih možemo nazvati i 'tea-drinking nation', piju ga naravno s mlijekom. Tkozvani 'Afternoon Tea' dolazi u 16. sati popodne, onda opet u 18 sati vrijeme je za 'High tea'. Ovo tradicionalno uzimanje čaja poslužuje se uz neki prilog kao što je sendvič ili sir na tostu. Za razne prigode Englezi pripremaju i razna tradicionalna jela. Tako na sisvete pripremaju 'soul cake', a na Božić obavezna je purica i janjetina za Uskrs. 'Toffee Apples' priprema se na Noć vještica === Religija === Britanija je bila rimo-katolička država, godine [[1533]]., tokom vremena dok je vladao [[Henry VIII od Engleske|Henry VIII]], Engleska se odvojila od katoličke crkve i postala anglikanskom (Anglican Church). Razlogom ovome odcjepljenju leži u rastavi braka koju je Henry VIII zatražio od Pape zato što mu je žene rađala samo kćeri. Ljut što mu Papa odbija dati rastavu on osniva svoju vlastitu crkvu. Do promjena službene vjere još dolazi sve do [[1558]]. kada Kraljicom postaje Elizabeth. Ona anglikansku vjeru proglašava službenom i to ostaje do danas kada se 68% stanovništva izjašnjava pripadnicima Engleske crkve. === Žetveni običaji === Kod suvremenih Engleza održale su se [[žetvene svečanosti]] ' Harvest Festival ' još iz poganskih vremena. One se održavaju tokom devetog mjeseca. Dan 'harvest Festivala' pada na 'Harvest Moon', koji im dolazi na puni mjesec, odnosno pada oko 23. rujna (jesenski [[ravnodnevnica|ekvinocij]]). Na taj dan Englezi kite svoje crkve košarama voća i hrane, a i djeca u škole donose iste takve košare, koje se na koncu podijele siromašnima. Za razliku od SAD-a i Kanade, Žetvene svečanosti u Ujedinjenom Kraljevstvu nisu nacionalni blagdan. === Sport === Popularni sportovi Engleza su kriket(cricket) kojega igraju nedjeljama od četvrtog do osmog mjeseca. Nogomet je naravno najpopularnij, 'English Football League' ima 92 profesionalna kluba. Ostali sportovi koje Englezi vole i s kojima se bave su: ragbi (rugby), tenis, [[netball]] (uglavnom žene), [[košarka]], [[golf]], [[konjske trke]], [[polo]], [[badminton]]. Stolni tenis izumili su engleski studenti 1880 s Canbridge Iniversity, za lopticu služili su im šampanjski čepovi. Ribolov 'angling', s udicom i povrazom jedan je od najpopularnijih sportova u Engleza, izgleda da ih ima preko 3 milijuna popisanih koji se bave ovom aktivnošću. Sportski podaci (prema izvjesnom Robertu iz 'Woodlands Junior School' u Kentu.) === Umjetnost === [[Datoteka:The Beatles members at New York City in 1964.jpg|thumb|left|Svakako su obilježili [[20. vijek]]: Paul Mc Cartney, Ringo Starr, George Harrison, John Lennon]] ''Poznati Englezi'' == Nove nacije == Kolonijalnom politikom osobito nakon otkrića Amerike potaknutom trgovinom (začini) i potrazi za bogatstvima, Britanija ne zaostaje za Španjolskom i Portugalom. U ranom 17. stoljeću Osnivaju se kolonije u Sjevernoj Americi te u Indiji. Trgovački pohodi u Indiju započinju 1601., u vrijeme kraljice Elizabethe. Između [[1601]]. i [[1613]]. East India Company poduzima 12 putovanja za [[Indija|Indiju]], zemlju začina. Do danas je u Indiji ostao poveći broj Engleza koji se sada nbazivaju [[Anglo-Indijci]]. Prvih godina [[17. vijek|17. stoljeća]] osnivaju se i prve kolonije u Sjevernoj Americi. Među prvima su izgubljena '[[Lost Colony]]' i utvrđeno naselje Jamestown u [[Virginia|Virginiji]]. U kasnijim vremenima Englezi počinju naseljavati i Australiju, [[Novi Zeland]] i [[Južna Afrika|Južnoafričku Republiku]] ([[Kolonija Rt dobre nade|Cape Colony]]). Englezi sa svojim trgovačkim brodovima odvlače bogatstva, ipak nešto i ostavljaju, tvornice i neophodna [[željeznica]] ostaju za njima. Kolonije se postupno oslobađaju ali u njima i dalje ostaju doseljeni Englezi, stvaraju se nove anglofonske nacije koje čuvaju engleski jezik i dalje ga šire i prenose novim stranim doseljenicima. Danas je u svijetu engleski jedan od najrasprostranjenijih. U sjedinjenim državama žive takozvani [[Anglo-Amerikanci]] i [[Afroamerikanci|Afro-Amerikanci]], crnci koji su prihvatili američku kulturu i engleski jezik Australsko naseljavanje počinje dopremanjem zatvorenika i oni su prethodnici stvaranja [[Anglo-Australci|Anglo-Australske]] nacije. Slično je i s Novim Zelandom na kojemu 1790-tih kitolovci misionari i trgovci utemeljuju prva naselja u obalnom području. Njihovi potomci danas su [[Anglo-Novozelanđani]]. Manjih anglofonskih zajednica postoji na još nekoliko mjesta. Vidi [[Komonvelt nacija|Commonwealth]]. == Reference == {{izvori}} == Literatura == * Ian W. Walker. Mercia and the Making of England (2001). (In the UK, differently titled: Mercia and the Origins of England) * Sarah Zaluckyj & Marge Feryok. Mercia: The Anglo-Saxon Kingdom of Central England (2001). * Michelle Brown & Carol Farr. Mercia (Continuum Studies in Medieval History Series) (forthcoming - March 2005) * Margaret Gelling. 'The Early History of Western Mercia'. (p.&nbsp;184-201; In: The Origins of the Anglo-Saxon Kingdoms. S. Bassett. 1989) (Western Mercia and the upper Trent being the probable cradle of early Mercia). == Vanjske veze == * [http://www.woodlands-junior.kent.sch.uk/customs/questions/#general Guide to British Life, Culture, and Customs] * [http://www.mustrad.org.uk/reviews/eng_cust.htm English Customs and Traditions ]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.englishheathenism.homestead.com/textfolkcustoms.html Folk Customs] [[Kategorija:Englezi| ]] [[Kategorija:Germanski narodi]] [[Kategorija:Etničke grupe Ujedinjenog Kraljevstva]] dlaff6vz9mx1gfiq8a7jwzvajp3x85p 0 20079 42587241 20257212 2026-05-03T22:36:03Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Lista internetskih domena najvišeg nivoa]] 42587241 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Lista internetskih domena najvišeg nivoa]] 1mzadanmxe39bvg848nakz687254e48 0 21376 42587408 42461679 2026-05-04T11:05:11Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587408 wikitext text/x-wiki {{preusmjerava|GPS|ostala značenja|GPS (razdvojba)}} :''Za opće pristupni i manje tehnički uvod u temu vidi [[Uvod u Global Positioning System]].'' {| style="float: right; background: transparent; margin: 0; padding: 0;" |- | [[Datoteka:GPS Satellite NASA art-iif.jpg|right|thumb|220px|Umjetnička koncepcija GPS satelita Block II-F u orbiti]] [[Datoteka:Magellan GPS Blazer12.jpg|right|thumb|220px|Civilni GPS prijamnik ("[[GPS navigacijski uređaj]]") u pomorskoj primjeni.]] [[Datoteka:KyotoTaxiRide.jpg|right|thumb|220px|[[Automobilni navigacijski sustav]] u taksiju.]] [[Datoteka:GPS on smartphone cycling.JPG|thumb|220px|right|GPS [[radijski prijamnik|prijamnici]] danas su integrirani u mnogim [[mobilni telefon|mobilnim telefonima]].]] |} '''Global Positioning System''' ('''GPS''', dosl. ''Globalni pozicijski sustav''), američki svemirski [[globalni navigacijski satelitski sustav]]. Omogućuje pouzdano pozicioniranje, navigaciju i vremenske usluge korisnicima širom svijeta na kontinuiranoj osnovi u svim vremenskim uvjetima, danju i noću, svugdje na Zemlji ili blizu nje, ondje gdje postoji neometan kontakt s četirima ili više satelita GPS-a. GPS se sastoji od triju segmenata: svemirskog, kontrolnog i korisničkog. Svemirski segment sastoji se od 24 do 32 satelita u [[srednja Zemljina orbita|srednjoj Zemljinoj orbiti]], a također uključuje potisnike potrebne za njihovo lansiranje u orbitu. Kontrolni segment sastoji se od glavne kontrolne stanice ([[engleski jezik|engl]]. ''Master Control Station''), alternativne glavne kontrolne stanice ([[engleski jezik|engl]]. ''Alternate Master Control Station'') i baze dodijeljenih i zajedničkih zemaljskih antena i monitornih stanica. Korisnički segment sastoji se od stotina tisuća američkih i savezničkih vojnih korisnika sigurne usluge preciznog pozicioniranja GPS-a ([[engleski jezik|engl]]. ''GPS Precise Positioning Service''), te desetke milijuna civilnih, komercijalnih i znanstvenih korisnika usluge standardnog pozicioniranja ([[engleski jezik|engl]]. ''Standard Positioning Service'') (vidi [[navigacijski uređaji GPS-a]]). Sateliti GPS-a emitiraju signale iz svemira koje GPS prijamnici koriste za prikazivanje trodimenzionalne lokacije (latitude, longitude i altitude) i preciznog vremena. GPS je postao široko korištena [[radionavigacija|pomoć u navigaciji]] širom svijeta i koristan alat za [[izrada karata|izradu karata]], [[zemljišna izmjera|zemljišnu izmjeru]], trgovinu, znanstvene svrhe, praćenje i nadzor te hobije kao što su [[geocaching]] i [[waymarking]]. Osim navedenog precizna vremenska referencija koristi se u mnogim primjenama uključujući znanstvena istraživanja potresa te kao vremenski sinkronizacijski izvor za protokole mobitelnih mreža. GPS je postao glavno uporište transportnih sustava širom svijeta, osiguravajući navigaciju za avijaciju, kopnene i pomorske operacije. Pomoć u katastrofama i usluge hitnih službi ovise o GPS-u u smislu lokacijskih i vremenskih mogućnosti nužno potrebnih u njihovim misijama spašavanja života. Precizno vrijeme koje pruža GPS olakšava svakodnevne aktivnosti poput bankarstva, funkcioniranja mobilnih telefona pa čak i nadzor nad električnom mrežom. Poljoprivrednici, geodeti, geolozi i nepregledno mnoštvo drugih stručnjaka obavljaju svoj posao učinkovitije, sigurnije, ekonomičnije i preciznije koristeći besplatne i dostupne signale GPS-a. == Historija == Dizajn GPS-a temelji se uglavnom na sličnim zemaljskim radijskim navigacijskim sustavima kao što su [[LORAN]] i [[Decca Navigator]] koji su razvijeni u ranim 1940-ima i korišteni tijekom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]]. Godine 1956. [[Friedwardt Winterberg]]<ref>Astronautica Acta II, 25 (1956)</ref> predložio je test [[opća relativnost|opće relativnosti]] uporabom preciznih [[atomski sat|atomskih satova]] postavljenih u orbitu u umjetne satelite. Kako bi postigao zahtjeve o preciznosti, GPS koristi principe opće relativnosti radi ispravka satelitskih atomskih satova. Dodatna inspiracija za GPS došla je kada je [[Sovjetski Savez]] lansirao prvi umjetni satelit [[Sputnik]] 1957. godine. Tim američkih stručnjaka predvođen dr. Richardom B. Kershnerom bilježili su Sputnikove radijske transmisije. Pritom su otkrili da je zbog [[Doplerov efekat|Dopplerova efekta]] frekvencija signala transmitiranog sa Spuntika bila viša kada se satelit približavao njima, a niža kada se satelit od njih udaljavao. Shvatili su da pošto znaju svoju točnu lokaciju na globusu mogu predvidjeti točku gdje se satelit nalazi duž svoje orbite mjerenjem Dopplerove distorzije (vidi [[Transit (satelit)]]). Prvi satelitski navigacijski sustav [[Transit (satelit)|Transit]] koji je koristila [[Ratna mornarica Sjedinjenih Država]] uspješno je testiran 1960. godine. Koristio je konstelaciju od pet satelita, a mogao je osigurati navigacijski fiks približno jedanput na sat. Ratna mornarica SAD-a razvila je 1967. godine satelit [[Timation]] koji je dokazao mogućnost smještaja preciznih satova u svemiru na čemu se temelji tehnologija GPS-a. Tijekom 1970-ih zemaljski [[navigacijski sustav Omega]] ([[engleski jezik|engl]]. ''Omega Navigation System''), zasnovan na usporedbi faze transmisije signala s parova stanica<ref>{{cite web|author=Jerry Proc |url=http://www.jproc.ca/hyperbolic/omega.html |title=Omega |publisher=Jproc.ca |date= |accessdate=8. prosinca 2009}}</ref>, postao je prvi svjetski radijski navigacijski sustav. Ograničenja ovih sustava ipak su dovela do potrebe za univerzalnijim navigacijskim rješenjem s većom preciznošću. Iako su velike potrebe postojale za preciznu navigaciju u vojnom i civilnom sektoru, niti jedna od njih nije bila smatrana opravdanjem za utrošak milijarda dolara u istraživanje, razvoj, implementaciju i funkcioniranje kompleksne konstelacije navigacijskih satelita. Ipak tijekom [[Hladni rat|hladnoratovske]] [[utrka u naoružanju|utrke u naoružanju]] nuklearna prijetnja samom postojanju Sjedinjenih Država bila je upravo ona potreba koja je u očima Kongresa SAD-a opravdavala ovaj trošak. Stoga je ovaj učinak odvraćanja razlog zašto se krenulo s financiranjem razvoja GPS-a. [[Nuklearna trijada]] sastojala se [[podmornički balistički projektil|podmorničkih balističkih projektila]] (SLBM, [[engleski jezik|engl]]. ''Submarine Launched Ballistic Missile'') američke ratne mornarice zajedno sa strateškim bombarderima američkog ratnog zrakoplovstva i [[interkontinentalni balistički projektil|interkontinentalnim balističkim projektilima]] (ICBM, [[engleski jezik|engl]]. ''Intercontinental Ballistic Missile''). Smatrana vitalnom za stav [[nuklearno odvraćanje|nuklearnog odvraćanja]], precizna determinacija lansirnih pozicija za SLBM-e bila je [[multiplikator sile]]. Precizna navigacija omogućila bi američkim podmornicama dobivanje preciznog fiksa njihovih pozicija prije lansiranja vlastitih SLBM-ova. Američko ratno zrakoplovstvo s dvije trećine nuklearne trijade također je imalo zahtjeve za preciznijim i pouzdanijim navigacijskim sustavom. Ratna mornarica i zrakoplovstvo paralelno su razvijale vlastite tehnologije da riješe ono što je zapravo bio isti problem. Radi povećanja sposobnosti preživljenja ICBM-a predložena je uporaba mobilnih lansirnih platformi pa je potreba za fiksiranjem lansirnih pozicija nalikovala situaciji sa SLBM-om<ref>{{cite web|url=http://www.trimble.com/gps/whygps.shtml#0 |title=Why Did the Department of Defense Develop GPS? |publisher=Trimble Navigation Ltd |date= |accessdate=13. siječnja 2010}}</ref>. Godine 1960. ratno zrakoplovstvo predložilo je radionavigacijski sustav nazvan MOSAIC (''Mobile System for Accurate ICBM Control'', [[hrvatski jezik|hrv]]. Mobilni sustav za preciznu kontrolu ICBM-a) koji je zapravo bio 3-D [[LORAN]]. Sljedeća studija nazvana Projekt 57 izvršena je 1963. i upravo je "u ovoj studiji rođen koncept GPS-a"<ref>{{cite web |url=http://www.aero.org/publications/crosslink/summer2002/01.html |title=Charting a Course Toward Global Navigation |publisher=The Aerospace Corporation |date= |accessdate=14. siječnja 2010 |archivedate=2012-01-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119005341/http://www.aero.org/publications/crosslink/summer2002/01.html |deadurl=yes }}</ref>. Iste godine koncept pokrenut je Projekt 621B koji je imao "mnoge atribute koji se danas mogu vidjeti u GPS-u" i koji je obećana preciznost bombarderima ratnog zrakoplovstva te ICBM-ima. Izmjene u mornaričkom sustavu Transit bile su prespore za velike brzine u kojima je djelovalo ratno zrakoplovstvo. Mornarički istraživački laboratorij nastavio je poboljšanja sa svojim satelitima Timation (''Time Navigation'') koji su prvi lansirani 1967. dok je treći nosio 1974. godine prvi atomski sat postavljen u orbitu<ref>{{cite web |url=http://support.radioshack.com/support_tutorials/gps/gps_tmline.htm |title=A Guide To The Global Positioning System (GPS) - GPS Timeline |publisher=Radio Shack |date= |accessdate=14. siječnja 2010 |archivedate=2010-02-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100213100725/http://support.radioshack.com/support_tutorials/gps/gps_tmline.htm |deadurl=yes }}</ref>. S ovim paralelnim razvojima iz 1960-ih zaključeno je kako se može razviti superioran sustav sintetiziranjem najboljih tehnologija iz 612B, Transita, Timationa i SECOR-a u jedan multiservisni program. Tijekom vikenda za praznik rada 1973. održao se sastanak od oko 12 vojnih časnika u Pentagonu koji su raspravljali o stvaranju DNSS-a (''Defense Navigation Satellite System'', hrv. Obrambeni navigacijski satelitski sustav). Upravo je na ovom sastanku "stvorena stvarna sinteza koja se razvila u GPS". Kasnije te godine program DNSS nazvan je Navstar. Budući da su pojedini sateliti bili pridruženi imenu Navstar (kao što je bio slučaj s prethodnicima Transitom i Timationom), počeo se koristiti sveobuhvatni naziv za identifikaciju konstelacije Navstarovih satelita. Ovaj potpuniji naziv bio je Navstar-GPS koji je poslije skraćen jednostavno u GPS<ref>{{cite book|url=http://books.google.com/books?id=mB9W3H90KDUC|title=The Precision Revolution: GPS and the Future of Aerial Warfare|author=Michael Russell Rip, James M. Hasik|publisher=Naval Institute Press|page=65|year=2002|isbn=1557509735|accessdate=14. siječnja 2010}}</ref>. Nakon što je [[let 007 Korean Air Linesa]] oboren 1983. zbog ulaska u [[zabranjeni zračni prostor]] SSSR-a<ref>{{cite web |url=http://www.icao.int/cgi/goto_m.pl?icao%2Fen%2Ftrivia%2Fkal_flight_007.htm |title=ICAO Completes Fact-Finding Investigation |publisher=International Civil Aviation Organization |accessdate=15. rujna 2008 |archive-date=2011-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927014036/http://www.icao.int/cgi/goto_m.pl?icao%2Fen%2Ftrivia%2Fkal_flight_007.htm |dead-url=yes }}</ref>, predsjednik [[Ronald Reagan]] objavio je direktivu kojom je GPS učinio slobodno dostupnim za civilnu uporabu kao opće dobro<ref name="KAL007">{{cite news|url=http://www.america.gov/xarchives/display.html?p=washfile-english&y=2006&m=February&x=20060203125928lcnirellep0.5061609|title=United States Updates Global Positioning System Technology|publisher=[http://www.america.gov/ America.gov]|date=3. veljače 2006.|access-date=2011-09-28|archive-date=2021-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210218093557/https://share.america.gov/|dead-url=yes}}</ref>. Prvi satelit bio je lansiran 1989. godine, a 24. i posljednji 1994. godine. U početku je signal najviše kvalitete bio rezerviran za vojnu uporabu, dok je signal dostupan civilnoj uporabi bio namjerno degradiran ("selektivno dostupan", SA prema [[engleski jezik|engl]]. ''Selective Availability''). To se promijenilo 2000. godine kada je predsjednik Bill Clinton naredio da se selektivna dostupnost (SA) ugasi u ponoć 1. svibnja 2000. čime se poboljšala preciznost civilnog GPS-a s oko 300 m na oko 20 m. === Kronologija i modernizacija === {| class="wikitable" style="float:right; margin-left:10px" |+ Sažetak satelita<ref>[http://www.insidegnss.com/node/918 GPS Wing Reaches GPS III IBR Milestone] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130523204537/http://www.insidegnss.com/node/918 |date=2013-05-23 }} in InsideGNSS 10. studenog 2008.</ref> ! rowspan="2" | Blok || rowspan="2" | Period <br />lansiranja || colspan="4" | Satelitna lansiranja || rowspan="2" | Trenutačno u orbiti<br /> i funkciji |- ! Usp-<br />ješna || Neusp-<br />ješna || U pri-<br />premi || Plani-<br />rana |- ! I | 1978–1985 || 10 || 1 || 0 || 0 || 0 |- ! II | 1989–1990 || 9 || 0 || 0 || 0 || 0 |- ! IIA | 1990–1997 || 19 || 0 || 0 || 0 || 11 od 19 lansiranih |- ! IIR | 1997–2004 || 12 || 1 || 0 || 0 || 12 od 13 lansiranih |- ! IIR-M | 2005–2009 || 8 || 0 || 0 || 0 || 7 od 8 lansiranih |- ! IIF | 2010–2011 || 0 || 0 || 10 || 0 || 0 |- ! IIIA | 2014–? || 0 || 0 || 0 || 12 || 0 |- ! IIIB | || 0 || 0 || 0 || 8 || 0 |- ! IIIC | || 0 || 0 || 0 || 16 || 0 |- ! colspan="2" | Ukupno | 58 || 2 || 10 || 36 || 30 |- | colspan="7" style="font-size: smaller;" | (Posljednja izmjena: 29. prosinca 2009.)<br /> PRN 01 iz bloka IIR-M je pokvaren<br /> PRN 25 iz bloka IIA je pokvaren <br /> Vidi [http://www.navcen.uscg.gov/gps/almanacs.htm almanah GPS-a] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100227141041/http://www.navcen.uscg.gov/gps/almanacs.htm |date=2010-02-27 }}. Za potpuniji popis vidi ''[[popis lansiranja satelita GPS-a]]'' |} * 1972. - Centralno postrojenje za testiranje inercijalnog vođenja (Holloman AFB) Ratnog zrakoplovstva SAD-a provelo je razvojne testove letenja dvaju prototipova prijamnika GPS-a iznad [[White Sands Missile Range]]a koristeći zemaljske pseudosatelite. * 1978. - lansiran prvi eksperimentalni satelit GPS-a iz bloka I. * 1983. - nakon što je sovjetski [[presretački lovac]] oborio civilni linijski putnički avion [[KAL 007]] koji je zalutao u [[zabranjeni zračni prostor]] zbog navigacijskih pogrešaka, te je pritom poginulo svih 269 putnika, američki predsjednik [[Ronald Reagan]] objavljuje da će GPS postati dostupan za civilnu uporabu nakon što bude dovršen<ref>{{cite book|url=http://books.google.com/books?lr=&id=I7JRAAAAMAAJ|title=Technology Transfer|author=Dietrich Schroeer, Mirco Elena|publisher=Ashgate|isbn=075462045X|year=2000|accessdate=25. svibnja 2008|page=80}}</ref><ref>{{cite book|url=http://books.google.com/books?lr=&id=_wpUAAAAMAAJ|title=The Precision Revolution: GPS and the Future of Aerial Warfare|author=Michael Russell Rip, James M. Hasik|publisher=Naval Institute Press|year=2002|isbn=1557509735|accessdate=25. svibnja 2008}}</ref>. * do 1985. - lansirano dodatnih deset eksperimentalnih satelita iz bloka I radi procjene koncepta. * 14. veljače 1989. - lansiran prvi moderni satelit iz bloka II. * 1992. - deaktiviran 2nd Space Wing koji je izvorno upravljao sustavom; zamijenio ga [[50th Space Wing]]. * do prosinca 1993. - GPS postiže inicijalnu operacijsku sposobnost<ref>[[United States Department of Defense]]. [http://www.navcen.uscg.gov/ftp/gps/ARCHIVES/gpsdoc/IOCLTR.TXT Announcement of Initial Operational Capability] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070316141327/http://www.navcen.uscg.gov/ftp/gps/ARCHIVES/gpsdoc/IOCLTR.TXT |date=2007-03-16 }} 8. prosinca 1993.</ref>. * do 17. siječnja 1994. - kompletna konstelacija od 24 satelita u orbiti. * travanj 1995. - NAVSTAR objavljuje punu operacijsku sposobnost. * 1996. - prepoznavši važnost GPS-a za civilne korisnike jednako kao i za vojne, američki predsjednik [[Bill Clinton]] objavljuje političku direktivu<ref>[[National Archives and Records Administration]]. [http://clinton4.nara.gov/textonly/WH/EOP/OSTP/html/gps-factsheet.html U.S. Global Positioning System Policy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060406125528/http://clinton4.nara.gov/textonly/WH/EOP/OSTP/html/gps-factsheet.html |date=2006-04-06 }}. 29. ožujka 1996.</ref> kojom se GPS deklarira kao sustav [[dvostruka uporaba|dvostruke uporabe]]; osniva se [[Interagency GPS Executive Board|Međuagencijsko izvršno vijeće za GPS]] ([[engleski jezik|engl]]. ''Interagency GPS Executive Board'') radi upravljanja GPS-om na nacionalnoj razini. * 1998. - američki potpredsjednik [[Al Gore]] objavljuje planove nadogradnje GPS-a s dva nova civilna signala radi poboljšane korisničke preciznosti i pouzdanosti, posebice u odnosu na avijacijsku sigurnost a 2000. [[kongres SAD|američki Kongres]] potvrđuje potporu koju naziva ''[[GPS III]]''. * 1998. - tehnologija GPS-a uvedena je u u Kuću slavnih svemirske tehnologije [[Space Foundation|Svemirske fundacije]] * 2. svibnja 2000. - prekinuta "selektivna dostupnost" kao rezultat izvršne odluke iz 1996. čime je korisnicima omogućen prijam nedegradiranog signala u cijelom svijetu. * 2004. - vlada SAD-a potpisuje ugovor s Europskom zajednicom kojim se uspostavlja suradnja GPS-a i europskog planiranog sustava [[Galileo (satelitski navigacijski sustav)|Galileo]]. * 2004. - američki predsjednik [[George W. Bush]] obnavlja nacionalnu politiku i zamjenjuje izvršno vijeće [http://pnt.gov/ Nacionalnim izvršnim odborom za svemirsko pozicioniranje, navigaciju i mjerenje vremena] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100528124826/http://pnt.gov/ |date=2010-05-28 }} ([[engleski jezik|engl]]. ''National Executive Committee for Space-Based Positioning, Navigation, and Timing'') * studeni 2004. - [[QUALCOMM]] objavljuje uspješne testove [[Assisted GPS|asistiranog GPS-a]] za [[mobilni telefoni|mobilne telefone]]<ref>{{cite web |url=http://www.3g.co.uk/PR/November2004/8641.htm |title=3g.co.uk |publisher=3g.co.uk |date=10. studenog 2004. |accessdate=13. listopada 2009 |archivedate=2010-11-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101127041459/http://www.3g.co.uk/PR/November2004/8641.htm |deadurl=yes }}</ref>. * 2005. - lansiran prvi modernizirani GPS satelit koji započinje transmitirati drugi civilni signal (L2C) za naprednu korisničku izvedivost. * 14. rujna 2007. - zastarjeli Zemaljski segmentni kontrolni sustav (engl. ''Ground Segment Control System'') baziran na računalu velikih mogućnosti prenesen je u novi Plan evolucije arhitekture (engl. ''Architecture Evolution Plan'')<ref>[http://www.losangeles.af.mil/news/story.asp?id=123068412 losangeles.af.mil]</ref>. * 17. kolovoza 2009. - posljednje lansiranje<ref>{{cite web |url=ftp://tycho.usno.navy.mil/pub/gps/gpstd.txt |title=United States Naval Observatory (USNO) GPS Constellation Status |date= |accessdate=13. listopada 2009 }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Najstariji operativni GPS satelit lansiran je 26. studenog 1990. a funkcionalnim je postao 10. prosinca 1990.<ref>[[United States Naval Observatory]]. [ftp://tycho.usno.navy.mil/pub/gps/gpsb2.txt GPS Constellation Status]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Preuzeto 20. prosinca 2008.</ref> * 19. svibnja 2009. - [[Government Accountability Office|Ured za odgovornost Vlade]] SAD-a objavljuje izvješće kojim se upozorava kako bi neki GPS sateliti mogli zakazati 2010.<ref>{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/technology/2009/may/19/gps-close-to-breakdown|title=GPS system 'close to breakdown'|last=Johnson|first=Bobbie|newspaper=The Guardian|date=19. svibnja 2009.|accessdate = 12. 08. 2009.}}</ref> * 21. svibnja 2009. - [[Air Force Space Command|Zapovjedništvo za svemir Ratnog zrakoplovstva]] SAD-a smiruje strahove o zakazivanju sustava GPS-a izjavom kako "postoji samo malen rizik od toga da nećemo prekoračiti naše standarde izvedivosti."<ref>{{cite news|url=http://abcnews.go.com/Technology/AheadoftheCurve/story?id=7647002&page=1|title=Air Force Responds to GPS Outage Concerns|last=Coursey|first=David |date=21. svibnja 2009.|publisher=ABC News|accessdate = 22. 05. 2009.}}</ref> == Osnovni koncepti GPS-a == GPS prijamnik izračunava svoju poziciju tako što precizno mjeri vrijeme signala koje šalju [[satelit]]i GPS-a visoko iznad Zemlje. Svaki satelit kontinuirano transmitira poruke koje sadrže * vrijeme transmisije poruke * preciznu orbitalnu informaciju ([[efemerida|efemeridu]]) * stanje općeg sustava i grube orbite svih satelita GPS-a (almanah). Prijamnik determinira razlike u vremenu potrebnom za primanje poruka. Iz ovih razlika on determinira razlike u udaljenosti do svakog satelita. Ove se razlike udaljenosti zajedno sa satelitnim lokacijama koriste geometrijskom [[trilateracija|trilateracijom]] za izračun pozicije prijamnika. Pozicija se zatim prikazuje na zaslonu, a moguć je prikaz i pokretne karte ili latitude i longitude; informacija o elevaciji može biti također uključena. Mnoge GPS jedinice također prikazuju izvedene informacije poput smjera i brzine izračunatih iz pozicijskih promjena. Čini se kako su tri satelita dovoljna za određivanje pozicije, budući da prostor ima tri dimenzije pa se pozicija na Zemljinoj površini može pretpostaviti. No čak i vrlo mala pogreška sata pomnožena s vrlo velikim [[brzina svjetlosti|brzinom svjetlosti]]<ref>Signali GPS-a putuju [[brzina svjetlosti|brzinom svjetlosti]] tako da je računanje udaljenosti za određeno proteklo vrijeme gotovo jednostavno. Brzina svjetlosti ipak [[brzina svjetlosti#interakcija s prozirnim tvarima|varira]] lagano između parcijalnog vakuuma svemira i atmosfere. Prijamnik može aproksimirati ove efekte i stvoriti razumnu procjenu. Jednom kada je gruba pozicija determinirana, neki prijamnici pažljivo računaju količinu atmosfere kroz koju je signal putovao te prema tome prilagođavaju udaljenost.</ref> – brzinom kojom se satelitski signali šire – rezultira u velikoj pozicijskoj pogrešci. Stoga prijamnici koriste četiri ili više satelita za određivanje svoje lokacije i vremena. Vrlo precizno izračunato vrijeme učinkovito je skriveno u većini primjena GPS-a kod kojih se koristi samo lokacija. Nekoliko specijaliziranih primjena GPS-a ipak koriste vrijeme, a među njih spadaju [[vremenski transfer]], sinkronizacija prometnih signala i [[IS-95|sinkronizacija baznih stanica za mobilne telefone]]. Iako su za normalnu operaciju potrebna četiri satelita, u posebnim slučajevima može ih biti i manje. Ako je jedna varijabla već poznata, prijamnik može determinirati svoju poziciju koristeći samo tri satelita. (Primjerice, brod ili avion mogu znati elevaciju). Neki GPS prijamnici mogu koristiti dodatne tragove ili pretpostavke (poput ponovne uporabe posljednje poznate altitude, [[navigacija po procjeni|navigacije po procjeni]], [[inercijalna navigacija|inercijalne navigacije]] ili uključivanja informacije iz putnog računala) radi prikazivanja degradirane pozicije kada je vidljivo manje od 4 satelita (vidi <ref>{{cite web |title=Continuous Navigation Combining GPS with Sensor-Based Dead Reckoning |url=http://www.gpsworld.com/gpsworld/article/articleDetail.jsp?id=154870&pageID=6 |date=1. travnja 2005. |author=Georg zur Bonsen, Daniel Ammann, Michael Ammann, Etienne Favey, Pascal Flammant |publisher=GPS World |access-date=2011-09-28 |archivedate=2006-11-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061111202317/http://www.gpsworld.com/gpsworld/article/articleDetail.jsp?id=154870&pageID=6 |deadurl=yes }}</ref>, Poglavlja 7 i 8,<ref name="NAVGPS">{{cite web |title=NAVSTAR GPS User Equipment Introduction |format=PDF |url=http://www.navcen.uscg.gov/pubs/gps/gpsuser/gpsuser.pdf |publisher=US Government |access-date=2011-09-28 |archive-date=2020-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200619212526/https://www.navcen.uscg.gov/pubs/gps/gpsuser/gpsuser.pdf }}</ref> i <ref>{{cite web | title=GPS Support Notes | url=http://www.navmanwireless.com/uploads/EK/C8/EKC8zb1ITsNwDqWcqLQxiQ/Support_Notes_GPS_OperatingParameters.pdf | format=PDF | date=19. siječnja 2007. | accessdate=10. studenog 2008 | archivedate=2009-03-27 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20090327051208/http://www.navmanwireless.com/uploads/EK/C8/EKC8zb1ITsNwDqWcqLQxiQ/Support_Notes_GPS_OperatingParameters.pdf | deadurl=yes }}</ref>). === Uvod u izračun pozicije === Zbog prikaza uvodnog opisa kako GPS prijamnik radi, pogreške mjerenja bit će zanemarene u ovom poglavlju. Koristeći poruke primljene s najmanje četiriju vidljivih satelita, GPS prijamnik može determinirati vrijeme slanja a zatim i satelitske pozicije koje odgovaraju pojedinim vremenima slanja. Komponente pozicije x, y i z te vrijeme slanja naznačene su kao <math>\scriptstyle\left[x_i,\, y_i,\, z_i,\, t_i\right]</math> gdje je indeks ''i'' označava broj satelita i poprima vrijednost 1, 2, 3 ili 4. Poznavajući indicirano vrijeme primitka poruke <math>\scriptstyle\ tr</math>, GPS prijamnik može izračunati indicirano tranzitno vrijeme poruke kao <math>\scriptstyle\left (tr-t_i\right ) </math>. Uz pretpostavku da je poruka [[vrijeme putovanja|putovala]] brzinom svjetlosti [[brzina svjetlosti|c]], prijeđena udaljenost <math>\scriptstyle p_i</math> može se izračunati kao <math>\scriptstyle\left (tr-t_i\right )c</math>. Pozicija satelita i udaljenost do prijamnika definiraju sferičnu površinu čiji centar predstavlja satelit. Pozicija prijamnika je negdje na toj površini. Stoga se s četirima satelitima indicirana pozicija GPS prijamnika nalazi u sjecištu površina četiriju sfera ili pored tog sjecišta. (U idealnom slučaju bez pogrešaka GPS prijamnik nalazio bi se u sjecištu četiriju površina). Ako se površine dviju sfera sijeku u više od jedne točke, onda se one sijeku u kružnici. Članak o [[trilateracija|trilateraciji]] prikazuje ovo matematički. Slika na kojoj se površine dviju sfera sijeku u krugu prikazana je ispod. [[Datoteka:Sphere-intersect.svg|thumb|left|230px|Presjek površina dviju sfera čini kružnicu]] Sjecište treće sferične površine s prve dvije dat će presjek te kružnice, a u većini slučajeva u praksi, to znači da se sijeku u dvije točke<ref>Postoje mogućnosti da se kružnica i sferična površina ne sijeku niti u jednoj točki, zatim da se sijeku samo u jednoj točki ili u zaista posebnom slučaju u kojem su centri triju sfera kolinearni (tj. sva tri se nalaze na istom pravcu) da sferna površina siječe čitav opseg kružnice.</ref>. Druga slika na kojoj je prikazano kako ''površina sfera siječe kružnicu (ne disk) u dvije točke'' ilustrira navedena sjecišta. Dva sjecišta označena su točkama. Članak o [[trilateracija|trilateraciji]] opet jasno pokazuje ovo matematički. [[Datoteka:Circle sphere 2-colour.svg|thumb|300px|right|Površina sfera siječe kružnicu (ne disk) u dvije točke]] Ispravna pozicija GPS prijamnika za automobile i ostala prizemna vozila jest sjecište koje se nalazi najbliže površini Zemlje. Za svemirska vozila ispravno sjecište može biti ono koje je najudaljenije od Zemlje<ref>Dva sjecišta su simetrična u odnosu na ravninu koju čine tri satelita. Ako se tri satelita ne nalaze u istoj orbitalnoj ravnini, ravnina koju čine tri satelita neće biti okomita ravnina koja prolazi kroz centar Zemlje. U ovom slučaju jedno sjecište bit će bliže Zemlji od drugoga.</ref>. Točna pozicija GPS prijamnika također je sjecište koje se nalazi najbliže površini sfere koja odgovara četvrtom satelitu. === Ispravljanje sata GPS prijamnika === Metoda kalkulacije pozicije u slučaju bez pogrešaka već je objašnjena. Jedan od najznačajnijih izvora pogrešaka jest sat GPS prijamnika. Procijenjene udaljenosti od GPS prijamnika do satelitâ ili pseudorasponi zbog vrlo velike vrijednosti [[brzina svjetlosti|brzine svjetlosti]] ''c'' vrlo su osjetljivi na pogreške satova GPS prijamnika. To nalaže nužno korištenje ekstremno preciznih i skupih satova radi funkcioniranja GPS prijamnika. Proizvođači u drugu ruku preferiraju izradu jeftinih GPS prijamnika za masovna tržišta. Rješenje ove dileme bazira se na načinu kako se sferne površine sijeku u problemu GPS-a. [[Datoteka:Sphere clock cor.svg|thumb|400px|Dijagram prikazuje četvrti satelit, sferu, p4, d4 i da]] Vrlo je vjerojatno da će se površine triju sfera sjeći jer je kružnica presjeka prvih dviju sfera normalno poprilična velika pa će stoga površina treće sfere vrlo vjerojatno sjeći ovu veliku kružnicu. Naprotiv, malo je vjerojatno da će površina sfere koja odgovara četvrtom satelitu sjeći bilo koju od dviju točaka iz presjeka prvih triju pošto bi svaka pogreška sata mogla uzrokovati promašaj točke presjeka. Ipak, udaljenost valjane procjene pozicije GPS prijamnika do površine sfere koja odgovara četvrtom satelitu može se iskoristiti za izračun korekcije satova. Neka <math>\scriptstyle r_4</math> označava udaljenost od valjane procjene pozicije GPS prijamnika do četvrtog satelita a <math>\scriptstyle p_4</math> neka označava pseudoraspon četvrtog satelita. Neka je <math>\scriptstyle da \,=\, r_4 \,-\, p_4</math>. Primjetite da je <math>\scriptstyle da</math> udaljenost od izračunate pozicije GPS prijamnika do površine sfere koja odgovara četvrtom satelitu. Stoga kvocijent <math>\scriptstyle b \,=\, da / c\ </math> daje procjenu od : (ispravno vrijeme) - (vrijeme indicirano satom na prijamniku), a sat GPS prijamnika može se pomaknuti unaprijed ako je <math>\scriptstyle b</math> pozitivno ili unatrag ako je <math>\scriptstyle b</math> negativno. == Segmentacija sustava == [[Datoteka:Global Positioning System satellite.jpg|left|thumb|220px|Nelansirani satelit GPS-a prikazan u Aerosvemirskom muzeju u [[San Diego|San Diegu]]]] Trenutačni GPS sastoji se od triju glavnih segmenata. To su svemirski segment (SS, [[engleski jezik|engl]]. ''space segment''), kontrolni segment (CS, [[engleski jezik|engl]]. ''control segment'') i korisnički segment (US, [[engleski jezik|engl]]. ''user segment'')<ref>{{cite web|author=John Pike |url=http://www.globalsecurity.org/space/systems/gps_3-ocx.htm |title=GPS III Operational Control Segment (OCX) |publisher=Globalsecurity.org |date= |accessdate=8. prosinca 2009}}</ref>. === Svemirski segment === Za više informacija pogledajte poglavlje 4.3 u [http://www.u-blox.com/images/stories/Resources/gps_compendiumgps-x-02007.pdf "Essentials of Satellite Navigation Compendium"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141107091706/http://www.u-blox.com/images/stories/Resources/gps_compendiumgps-x-02007.pdf |date=2014-11-07 }}, GPS satelit, popis lansiranja GPS satelita i poglavlje 6. u [http://books.google.com/books?id=lvI1a5J_4ewC&printsec=frontcover&source=gbs_v2_summary_r&cad=0#v=onepage&q=&f=false The global positioning system by Parkinson and Spilker]. [[Datoteka:ConstellationGPS.gif|thumb|240px|Vizualni primjer gibanja konstelacije GPS-a zajedno sa Zemljinom rotacijom. Primjetite kako se broj ''satelita u pogledu'' s dane točke na Zemljinoj površini, u ovom primjeru na 45° N, mijenja tijekom vremena.]] Svemirski segment (SS) sastoji se od orbitirajućih GPS satelita ili svemirskih vozila (SV, [[engleski jezik|engl]]. ''Space Vehicles'') u žargonu GPS-a. Dizajn GPS-a originalno je bio namijenjen za 24 SV-a od kojih je po osam trebalo nalaziti u tri kružne [[orbitalna ravnina (astronomija)|orbitalne ravnine]]<ref>{{cite web |url=http://ieeexplore.ieee.org/iel1/2219/7072/00285510.pdf?arnumber=285510 | title=Navstar GPS and GLONASS: global satellite navigation systems |publisher=IEEE | first =P. |last Daly }}</ref>, no to je modificirano u šest ravnina s po 4 satelita<ref>{{cite web | last = Dana | first = Peter H. | format = GIF | url = http://www.colorado.edu/geography/gcraft/notes/gps/gif/oplanes.gif | title = GPS Orbital Planes | date = 8. kolovoza 1996 | access-date = 2011-09-28 | archivedate = 2018-01-26 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20180126111533/https://www.colorado.edu/geography/gcraft/notes/gps/gif/oplanes.gif | deadurl = yes }}</ref>. Orbitalne ravnine centrirane su u Zemlji te ne rotiraju u odnosu na udaljene zvijezde<ref>[http://metaresearch.org/cosmology/gps-relativity.asp What the Global Positioning System Tells Us about Relativity] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070104191143/http://metaresearch.org/cosmology/gps-relativity.asp |date=2007-01-04 }}. Preuzeto 2. siječnja 2007.</ref>. Šest ravnina imaju [[inklinacija|inklinaciju]] (nagib prema Zemljinu [[ekvator]]u) od približno 55° te su odvojene [[rektascenzija|rektascenzijom]] od po 60° [[orbitalni čvor|ascendirajućeg čvora]] (kut duž ekvatora od referentne točke do orbitnog presjeka)<ref name="GPS overview from JPO">[http://www.losangeles.af.mil/library/factsheets/factsheet.asp?id=5325 GPS Overview from the NAVSTAR Joint Program Office]. Preuzeto 15. prosinca 2006.</ref>. Orbite su raspoređene tako da je najmanje šest satelita uvijek u [[linija vida|liniji vidljivosti]] s gotovo svake točke na Zemljinoj površini<ref>{{cite web | url = http://www.navcen.uscg.gov/faq/gpsfaq.htm | title = USCG Navcen: GPS Frequently Asked Questions | accessdate = 31. siječnja 2007 | archivedate = 2007-08-09 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070809170822/http://www.navcen.uscg.gov/faq/gpsfaq.htm | deadurl = yes }}</ref>. Orbitirajući na visini od približno 20.200 kilometara (oko 12.550 milja ili 10.900 [[nautička milja|nautičkih milja]]; orbitalni radijus od približno 26.600&nbsp;km (oko 16.500&nbsp;mi ili 14.400 NM)), svaki SV obiđe dvije pune orbite svakog [[siderički dan|sideričkog dana]], ponavljajući istu prizemnu putanju svakog dana<ref>{{cite journal |title=Finding the repeat times of the GPS constellation |author=Agnew, D.C. and Larson, K.M.|journal=GPS Solutions |volume=11 |number=1 |pages=71–76 |year=2007 |publisher=Springer |doi=10.1007/s10291-006-0038-4 }} [http://spot.colorado.edu/~kristine/gpsrep.pdf This article from author's web site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080216041650/http://spot.colorado.edu/~kristine/gpsrep.pdf |date=2008-02-16 }}, with minor correction.</ref>. Tijekom razvoja ovo je bilo vrlo korisno jer je čak i samo četiri satelita u ispravnom rasporedu značilo da će sva četiri biti vidljiva s neke točke nekoliko sati svakog dana. Ponavljanje prizemnih putanja može se koristiti za vojne operacije radi osiguravanja dobre pokrivenosti u borbenim zonama. Od ožujka 2008. godine<ref>Tis-pf-nisws. [http://cgls.uscg.mil/pipermail/gps/2008-March/001625.html "Nanu 2008030"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130523042446/http://cgls.uscg.mil/pipermail/gps/2008-March/001625.html |date=2013-05-23 }}</ref> [[satelitska konstelacija|konstelaciju]] GPS-a čini 31 aktivno emitirajući satelit, te dva starija satelita povučena iz aktivne službe koji se nalaze u konstelaciji kao orbitalne pričuve. Dodatni sateliti poboljšavaju preciznost izračuna GPS prijamnika osiguravajući redundantna mjerenja. Povećanim brojem satelita konstelacija je promijenjena u neuniformnom rasporedu. Takav je raspored bio prikazan radi poboljšanja pouzdanosti i dostupnosti sustava u odnosu na uniformni sustav kada mnogi sateliti zakažu<ref>{{cite journal | last = Massatt | first = Paul | coauthors = Wayne Brady | url = http://www.aero.org/publications/crosslink/summer2002/index.html | title = Optimizing performance through constellation management | journal = Crosslink | month = | year = 2002 | pages = 17–21 | access-date = 2011-09-28 | archive-date = 2012-01-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120125065043/http://www.aero.org/publications/crosslink/summer2002/index.html | dead-url = yes }}</ref>. Oko osam satelita vidljivo je s bilo koje točke na Zemlji u bilo koje vrijeme (vidi animaciju desno). === Kontrolni segment === Kontrolni segment sastoji se od # Glavne kontrolne stanice (MCS, [[engleski jezik|engl]]. ''Master Control Station'') # Alternativne glavne kontrolne stanice ([[engleski jezik|engl]]. ''Alternate Master Control Station'') # četiriju dodijeljenih zemaljskih antena i # šest dodijeljenih monitornih stanica MCS također može pristupiti zemaljskim antenama Satelitske kontrolne mreže Ratnog zrakoplovstva SAD-a (AFSCN, engl. ''U.S. Air Force Satellite Control Network'') za dodatne mogućnosti zapovijedanja i kontrole te monitornim stanicama NGA-e (''[[National Geospatial-Intelligence Agency]]'', Nacionalna geoprostorna obavještajna agencija). Putanje satelita prate nadzorne stanice Ratnog zrakoplovstva SAD-a na [[Havaji]]ma, [[Kwajalein]]u, [[Ascension]]u, [[Dijego Garsija|Diegu Garciji]], [[Colorado Springs]]u u [[Colorado|Coloradu]] i Cape Canaveralu skupa sa zajedničkim monitornim stanicama NGA-e koje djeluju u Engleskoj, Argentini, Ekvadoru, Britaniji, Australiji i Washingtonu DC. Informacije o praćenju šalju se u MCS [[Svemirsko zapovjedništvo Ratnog zrakoplovstva|Svemirskog zapovjedništva Ratnog zrakoplovstva]] u [[Schriever Air Force Base|zračnoj bazi Schriever]], 16 milja ESE od Colorado Springsa, kojom operira [[2nd Space Operations Squadron|2. eskadra za svemirske operacije]] (2 SOPS, [[engleski jezik|engl]]. ''2nd Space Operations Squadron'') [[Ratno zrakoplovstvo Sjedinjenih Američkih Država|Ratnog zrakoplovstva SAD-a]] (USAF, [[engleski jezik|engl]]. ''United States Air Force''). 2 SOPS zatim redovito kontaktira svaki satelit GPS-a s navigacijskim ažuriranjem koristeći dodijeljene ili zajedničke (AFSCN-ove) zemaljske antene (zemaljske antene dodijeljene GPS-u smještene su na Ascensionu, Diegu Garciji, Kwajaleinu i Colorado Springsu). Ova ažuriranja sinkroniziraju [[atomski sat|atomske satove]] na satelitima na samo nekoliko [[nanosekunda]] međusobne razlike, te usklađuju [[efemerida|efemeridu]] internalnog orbitalnog modela u svakom satelitu. Ova ažuriranja rade se [[Kalmanov filter|Kalmanovim filtrom]] koji koristi ulazne elemente iz zemaljskih monitornih stanica, informacija o [[vrijeme u svemiru|vremenu u svemiru]] te mnogih drugih<ref>[[USNO]] [http://tycho.usno.navy.mil/gpsinfo.html NAVSTAR Global Positioning System] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060208110241/http://tycho.usno.navy.mil/gpsinfo.html |date=2006-02-08 }}. Preuzeto 14. svibnja 2006.</ref>. Satelitski manevri nisu precizni po standardima GPS-a. Za promjenu orbite satelita potrebno je prvo satelit označiti ''nezdravim'' tako da ga prijamnici ne koriste u svojim izračunima. Tek se nakon toga može izvesti manevar, a rezultirajuća orbita pratiti sa Zemlje. Zatim se šalju podaci o novoj efemeridi, a satelit se ponovo označava zdravim. === Korisnički segment === [[Datoteka:GPS Receivers.jpg|thumb|right|220px|GPS prijamnici dolaze u raznim oblicima od uređaja integriranih u automobile, telefone i satove do posebnih uređaja poput ovih prikazanih ovdje čiji su proizvođači [[Trimble Inc|Trimble]], [[Garmin]] i [[Leica Geosystems|Leica]] (s lijeva na desno).]] Korisnički segment sastoji se od stotina tisuća američkih i savezničkih vojnih korisnika sigurne usluge preciznog pozicioniranja GPS-a ([[engleski jezik|engl]]. ''GPS Precise Positioning Service'') i desetke milijuna civilnih, komercijalnih i znanstvenih korisnika usluge standardnog pozicioniranja ([[engleski jezik|engl]]. ''Standard Positioning Service''). GPS prijamnici općenito se sastoje od antene podešene na frekvencije na kojima transmitiraju sateliti, prijamničkih procesora, te visokostabilnog sata (često [[kristalni oscilator|kristalnog oscilatora]]). Također mogu sadržavati zaslon koji korisniku prikazuje informaciju o lokaciji i brzini. Prijamnik se često opisuje po broju njegovih kanala: to znači koliko satelita prijamnik može simultano nadzirati. U početku je broj kanala bio ograničen na četiri ili pet, no tijekom godina on se progresivno povećavao tako da su 2007. godine prijamnici tipično imali između 12 i 20 kanala<ref>Primjetite da iako postoji mnogo proizvođača prijamnika, gotovo svi koriste jedan od chipseta za ovu svrhu. Primjer: {{cite web |url=http://gpstekreviews.com/2007/04/14/gps-receiver-chip-performance-survey/ |title=GPS Receiver Chip Performance Survey |publisher=GPS Technology Reviews |access-date=2011-09-28 |archive-date=2010-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100304042359/http://gpstekreviews.com/2007/04/14/gps-receiver-chip-performance-survey/ |dead-url=yes }}</ref>. <!--[[Datoteka:j32 1 small.jpg|thumb|left|200px|Tipičan [[Original equipment manufacturer|OEM]] GPS prijamnički modul veličine 15x17 mm.]]--> GPS prijamnici mogu uključivati ulaz za diferencijalne korekcije rabeći format [[RTCM]] SC-104. On je tipično u formi porta [[RS-232]] s brzinom od 4.800 bit/s. Podaci se zapravo šalju puno manjom brzinom što ograničava točnost signala poslanog RTCM-om. Prijamnici s unutarnjim DGOS prijamnicima mogu izvedivošću nadići prijamnike koji koriste vanjske RTCM podatke. Od 2006. godine čak i jeftine jedinice obično sadrže prijamnike sa [[Wide Area Augmentation System|sustavom za augmentaciju širokog područja]] (WAAS, engl. ''Wide Area Augmentation System''). <!--[[Datoteka:M10214 20071003 3764.jpg|thumb|right|200px|Tipičan GPS prijamnik s integriranom antenom.]]--> Mnogi GPS prijamnici mogu podatke o poziciji prenositi na osobno računalo ili drugi uređaj koristeći protokol [[NMEA 0183]] ili noviji i manje korišteni protokol [[NMEA 2000]]<ref>[[NMEA]] [http://nmea.org/pub/2000/index.html NMEA 2000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100913080758/http://www.nmea.org/pub/2000/index.html |date=2010-09-13 }}</ref>. Iako ove protokole službeno definira [[NMEA]]<ref>{{cite web |url=http://www.nmea.org/pub/index.html |title=Publications and Standards from the National Marine Electronics Association (NMEA) |publisher=National Marine Electronics Association |accessdate=27. lipnja 2008 |archive-date=2011-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110413114326/http://www.nmea.org/pub/index.html |dead-url=yes }}</ref>, referencije ovih protokola sastavljene su iz javnih zapisa čime je alatima s otvorenim izvorom poput [[gpsd]]-a omogućeno čitanje protokola bez kršenja zakonâ o [[intelektualno vlasništvo|intelektualnom vlasništvu]]. Postoje također ostali protokoli zaštićeni zakonom poput protokola [[SiRF]] i protokola [[MediaTek|MTK]]. Prijamnici se mogu povezivati s ostalim uređajima rabeći metode uključujući serijsku konekciju, [[USB]] ili [[Bluetooth]]. :''Više informacija: [[GPS navigacijski uređaji]]'' == Navigacija == O aspektima navigacije govori se u ovom odlomku. Pododlomak o navigacijskim signalima govori o detaljima sadržaja poruke. Navedene su frekvencije nosača kojima se šalju poruke. Opisane su demodulacija nosača i dekodiranje signala sa satelita. Pododlomak o izračunu pozicije ne zahtijeva poznavanje ostalih pododlomaka. Osnovne jednadžbe koje opisuju geometriju sfere i fundamentalan koncept po kojem satelitna poruka putuje brzinom svjetlosti koriste se u pododlomku. Pododlomak o multidimenzionalnom Newton-Raphsonu mogu biti zanimljivi samo onim čitateljima koji traže detaljnije poznavanje zapisivanja algoritama i nepotrebne su za čitatelja koji je zainteresiran za ovoliku količinu detalja. === Navigacijski signali === [[Datoteka:GPS signal modulation scheme.svg|thumb|right|Emitirajući signal GPS-a]] Svaki satelit GPS-a kontinuirano emitira ''Navigation message'' ([[hrvatski jezik|hrv]]. navigacijska poruka) brzinom od 50 [[brzina prijenosa|bit/s]] koja sadržava [http://www.kowoma.de/en/gps/data_composition.htm time-of-week] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210218093524/https://www.kowoma-gps.de/data-composition/ |date=2021-02-18 }} (dosl. vrijeme u tjednu), GPS broj tjedna i informaciju o zdravlju satelita (sve emitirano u prvom dijelu poruke), ''[[efemerida|efemeridu]]'' (emitiranu u drugom dijelu poruke) i ''almanah'' (posljednji dio poruke). Poruka se šalje u okvirima od kojih svakom treba 30 sekunda za emitiranje 1.500 bitova. Emitiranje svakog okvira od 30 sekunda započinje precizno svake minute i pola minute kao što je naznačeno satelitskim atomskim satom prema [http://gpsinformation.net/gpssignal.htm satelitskom formatu poruke]. Svaki okvir sadrži 5 podokvira dugih 6 sekunda i sa 300 bitova. Svaki podokvir sadrži 10 riječi od po 30 bitova i dugih od po 0,6 sekunda. Riječi 1 i 2 svakog podokvira imaju jednak tip podataka. Prva riječ je telemetrijska riječ koja naznačuje početak podokvira, a prijamnik je koristi za sinkronizaciju s navigacijskom porukom. Druga riječ je HOW ili ''handover word'' (riječ prekapčanja) koja sadrži vremensku informaciju koja omogućuje prijamniku identifikaciju podokvira te pruža vrijeme slanja sljedećeg podokvira. Riječi 3 do 10 podokvira 1 sadrže podatke koji opisuju satelitski sat i njegov odnos prema vremenu GPS-a. Riječi 3 do 10 podokvira 2 i 3 sadrže podatke o ''efemeridi'' te daju preciznu orbitu samog satelita. Efemerida se ažurira svaka 2 sata, a općenito vrijedi 4 sata s provizijom za ažuriranja svakih 6 sati ili dulje u nenominalnim uvjetima. Vrijeme potrebno za uzimanje efemeride postaje značajan element kašnjenja u fiksaciji prve pozicije je kako hardver postaje sve moćniji, vrijeme potrebno za zaključavanje satelitskog signala skraćuje se a podaci o efemeridi zahtijevaju 30 sekunda (u najgorem slučaju) prije nego što se zaprime i to zbog niske razine transmisije podataka. ''Almanah'' se sastoji od grube orbite i informacija o statusu svakog satelita u konstelaciji, ionosferskog modela te informacija o odnosu GPS deriviranog vremena i [[uTC|koordiniranog univerzalnog vremena]] (UTC). Riječi 3 do 10 podokvira 4 i 5 sadrže novi dio almanaha. Svaki okvir sadrži 1/25 almanaha pa je potrebno 12,5 minuta za primanje cjelovitog alamanaha samo s jednog satelita<ref>{{cite web |url=http://www.losangeles.af.mil/shared/media/document/AFD-070803-059.pdf |format=PDF |title=Interface Specification IS-GPS-200, Revision D: Navstar GPS Space Segment/Navigation User Interfaces |publisher=Navstar GPS Joint Program Office }} Page 103.</ref>. Almanah služi za nekoliko svrha. Prva je asistencija u akviziciji dostupnih satelita, omogućujući prijamniku generiranje popisa vidljivih satelita baziranog na pohranjenoj poziciji i vremenu, dok je efemerida sa svakog satelita potrebna za izračunavanje ispravaka pozicije korištenjem tog satelita. Na starijem hardveru nedostatak almanaha u novim prijamnicima uzrokovao bi duža čekanja prije prikaza valjane pozicije jer je traženje svakog satelita bio spor proces. Napredak u hardveru učinio je proces akvizicije mnogo bržim tako da odsustnost almanaha više ne predstavlja problem. Druga svrha odnosi se na vrijeme derivirano iz GPS-a (tzv. GPS vrijeme) povezano s internacionalnim vremenskim standardom [[UTC]]. Konačno, almanah omogućuje prijamniku s jednom frekvencijom ispravak ionosferske pogreške korištenjem globalnog ionosfernog modela. Korekcije nisu jednako pouzdane kao augmentacijski sustavi poput [[WAAS]]-a ili prijamnika s dvjema frekvencijama. No i to je često bolje ni od kakve korekcije jer ionosferna pogreška je izvor najveće pogreške za GPS prijamnike s jednom frekvencijom. Važno je o navigacijskim podacima napomenuti da svaki satelit ne transmitira samo svoju ''efemeridu'' već transmitira ''almanah'' za sve satelite. Svi sateliti emitiraju na dvije frekvencije 1,57542&nbsp;GHz (signal L1) i 1,2276&nbsp;GHz (signal L2). Prijamnik može razlikovati signale iz različitih satelita jer GPS koristi tehniku širokog spektra nazvanu [[code division multiple access|mnogostruki pristup podjele koda]] (CDMA, [[engleski jezik|engl]]. ''code division multiple access'') gdje se podaci poruke s niskom razinom prijenosa kodiraju [[pseudonasumičan generator brojeva|pseudonasumičnom]] (PRN, [[engleski jezik|engl]]. ''pseudo-random'') sekvencijom visoke razine koja je različita za svaki satelit. Prijamnik zna PRN kodove za svaki satelit pa može to koristiti za rekonstrukciju aktualnih podataka poruke. Podaci poruke transmitiraju se brzinom od 50 bitova u sekundi. Koriste se dva različita CDMA kodiranja: grubi/akvizicijski (C/A, engl. ''coarse/acquisition'') kod (ili [[zlatni kod]]) na 1,023 milijuna [[čip (CDMA)|čipova]] u sekundi, te precizni (P) kod na 10,23 milijuna čipova u sekundi. L1 nosač je moduliran s oba koda, tj. C/A i P kodom, dok je L" nosač moduliran samo P kodom<ref>[http://www.kowoma.de/en/gps/signals.htm How GPS works.] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120804185510/http://www.kowoma.de/en/gps/signals.htm |date=2012-08-04 }} Konowa.de (2005).</ref>. C/A kod je javan i koriste ga civilni GPS prijamnici, dok P kod može biti kriptiran kao P(Y) kod koji je jedino dostupan vojnoj opremi uz odgovarajući dekripcijski ključ. Oba koda, C/A i P(Y), otkrivaju korisniku precizno dnevno vrijeme. === Satelitske frekvencije === * ''L1'' (1575,42 [[Herc|MHz]]): spoj navigacijske poruke, grubog akvizicijskog (C/A) koda i enkriptiranog preciznog (P) koda plus novi [[L1C]] na budućim satelitima bloka III. * ''L2'' (1227,60&nbsp;MHz): P(Y) kod plus novi [[L2C]] kod na Block IIR-M i novijim satelitima. * ''L3'' (1381,05&nbsp;MHz): koristi se za korisni sadržaj sustava za detekciju nuklearnih detonacija (NUDET, engl. Nuclear Detonation) (NDS, engl. NUDET Detection System) radi signalne detekcije nuklearnih detonacija i ostalih visokoenergetskih infracrvenih događaja. Koristi se za provođenje ugovora o zabrani nuklearnih ispitivanja. * ''L4'' (1379,913&nbsp;MHz): proučava se za dodatne ionosferne korekcije. * ''L5'' (1176,45&nbsp;MHz): predložen za uporabu kao civilni signal za životnu sigurnost (SoL, engl. safety-of-life) (vidi [[modernizacija GPS-a]]). Ova se frekvencija nalazi u internacionalno zaštićenom pojasu za aeronautičku navigaciju što obećava malenu ili nikakvu interferenciju u svim okolnostima. Prvi satelit bloka IIF koji će osigurati ovaj signal planira se lansirati 2010. godine<ref>[http://www.losangeles.af.mil/library/factsheets/factsheet.asp?id=5325 Fact Sheets - Global Positioning System]. Los Angeles Air Force Base. Kolovoz 2009.</ref>. === C/A kod === ==== Demodulacija i dekodiranje ==== [[Datoteka:gps_ca_gold.svg|thumb|400px|left|Demodulacijski i dekodirajući GPS satelitski signali koriste grubi/akvizicijski [[zlatni kod]].]] Budući da su svi satelitski signali modulirani na istoj frekvenciji L1 nosača, potrebno je odvojiti signale nakon demodulacije. To se radi dodjeljivanjem jedinstvene pseudonasumične [[sekvencija|sekvencije]] poznate kao [[zlatni kod]] svakome satelitu, a signali se dekodiraju nakon demodulacije uporabom modulo 2 dodatka zlatnog koda koji odgovara satelitima ''n''₁ do ''n_k'' gdje je ''k'' broj kanala u GPS prijamniku a ''n''₁ do ''n_k'' odgovara pseudonasumičnim brojevima koji se pridružuju satelitima. Svaki satelitski identifikator PRN-a jest jedinstven i u rasponu od 1 do 32<ref>{{cite web | url = http://www.navcen.uscg.gov/gps/almanacs.htm | title = GPS Almanacs, NANUS, and Ops Advisories (including archives) | publisher = US Coast Guard | work = GPS Almanac Information | accessdate = 9. rujna 2009 | archivedate = 2010-02-27 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100227141041/http://www.navcen.uscg.gov/gps/almanacs.htm | deadurl = yes }}</ref>. Rezultat tih modulo 2 dodataka jesu navigacijske poruke od 50 bit/s od satelita ''n''₁ sve do ''n_k''. Zlatni kodovi korišteni u GPS-u čine sekvenciju od 1023 bitova s periodom od jedne milisekunde. Ovi su zlatni kodovi jako uzajamno pravokutni tako da je malo vjerojatno da će se jedan satelitski signal krivo interpretirati s drugim. Zlatni kodovi također imaju dobra autokorelacijska svojstva<ref>"George, M., Hamid, M., and Miller A. {{PDFlink|[http://www.xilinx.com/support/documentation/application_notes/xapp217.pdf Gold Code Generators in Virtex Devices]|126&nbsp;KB}}</ref>. Postoji 1025 različitih zlatnih kodova duljine 1023 bitova, no od svih njih koristi se samo 32. Ovi zlatni kodovi često se nazivaju pseudonasumičnim šumom jer ne sadrže nikakve podatke i izgledaju nalik nasumičnim sekvencijama<ref>"[http://www.kowoma.de/en/gps/signals.htm GPS - explained (Signals)] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120804185510/http://www.kowoma.de/en/gps/signals.htm |date=2012-08-04 }}"</ref>. No, to može zavarati jer su oni zapravo determinističke sekvencije. Ako su se informacije o almanahu prethodno prikupile, prijamnik odabire koje će satelite osluškivati prema njihovim PRN-ovima. Ako se informacije o almanahu ne nalaze u memoriji, prijamnik ulazi u pretraživački mod i kruži kroz PRN brojeve sve dok se ne zaključa na jednom od satelita. Kako bi se uspio zaključati, potrebna je neometana linija vidljivosti između prijamnika i satelitâ. Prijamnik zatim može preuzeti almanah i determinirati satelite koje će osluškivati. Prijamnik detektira svaki satelitski signal tako što ga identificira prema različitom obrascu C/A koda. Prijamnik koristi C/A zlatni kod s istim PRN brojem kao i satelit radi izračunavanja pomaka O (engl. offset) koji generira najbolju korelaciju. Pomak O izračunava se metodom pokušaja i pogreške. 1023 bita satelitskog PRN signala uspoređuju se s prijamničkim PRN signalom. Ako se ne postigne korelacija, 1023 bita prijamničkog unutarnjeg generiranog PRN koda zamijenjuje se za jedan bit u odnosu na satelitski PRN kod, te se zatim signali ponovo uspoređuju. Proces se ponavlja sve dok se ne postigne korelacija ili se iskušaju sva moguća 1023 slučaja<ref name="gpslock">{{cite web|url=http://gpsinformation.net/main/gpslock.htm |title="How a GPS Receiver Gets a Lock" |publisher=Gpsinformation.net |date= |accessdate=13. listopada 2009}}</ref>. Ako se iskušaju svih 1023 slučaja bez postizanja korelacije, onda se frekvencijski oscilator pomiče na sljedeću vrijednost i proces se ponavlja. Budući da se primljena frekvencija nosača može razlikovati zbog [[Doplerov efekat|Dopplerova]] pomaka, točke gdje počinju primljene PRN sekvencije ne moraju se razlikovati od O egzaktnim integralnim brojem milisekunda. Zbog ovoga se praćenje frekvencije nosača zajedno s praćenjem PRN koda koristi za determiniranje trenutka kada primljeni satelitski PRN kod počinje<ref name="gpslock"/>. Za razliku od ranijih izračunavanja pomaka u kojem se potencijalno trebalo iskušavati svih 1023 pomaka, praćenje održavanja zaključavanja obično zahtijeva zamjenu na polovicu pulsne duljine ili manje. Kako bi izveo ovo praćenje, prijamnik promatra dvije veličine, faznu pogrešku i primljeni frekvencijski pomak. Korelacija između primljenog PRN koda u odnosu na PRN kod koji generira prijamnik izračunava se radi determiniranja jesu li bitovi dvaju signala krivo postavljeni. Usporedbe s korelacijom izračunatom PRN kodom koji generira prijamnik pomicanjem polovice pulsne širine ranije i polovice pulsne širine kasnije (vidi odlomak 1.4.2.4 <ref name="NAVGPS"/>) koriste se za procjenu učestalosti fazne pogreške. Naredba za frekvencijski generator i svako sljedeće potrebno pomicanje PRN koda izračunavaju se kao funkcija fazne pogreške i učestalosti fazne pogreške u skladu s korištenim kontrolnim zakonom. Dopplerova brzina izračunava se kao funkcija frekvencijskog pomaka od nominalne frekvencije nosača. Dopplerova brzina je komponenta brzine duž linije vidljivosti prijamnika u odnosu na satelit. Kako prijamnik nastavlja čitati sukcesivne PRN sekvencije, naići će na iznenadnu promjenu u fazi od 1023 bita primljenog PRN signala. To označava početak podatkovnog bita navigacijske poruke (vidi odlomak 1.4.2.5 <ref name="NAVGPS"/>). To omogućava prijamniku početak čitanja 20 milisekunda dugih bitova navigacijske poruke. Svaki podokvir navigacijskog okvira počinje s telemtrijskom riječi koja omogućava prijamniku detekciju početka podokvira i determinaciju vremena na satu prijamnika kada počinje navigacijski podokvir. Svaki podokvir navigacijskog okvira također je identificiran bitovima u prekapčanoj riječi (HOW, engl. handover word) što omogućuje prijamniku determiniranje podokvira (vidi odlomak 1.4.2.6 <ref name="NAVGPS"/> i odlomak 2.5.4 [http://www.u-blox.com/images/stories/Resources/gps_compendiumgps-x-02007.pdf "Essentials of Satellite Navigation Compendium" (Osnove satelitskog navigacijskog kompendija)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141107091706/http://www.u-blox.com/images/stories/Resources/gps_compendiumgps-x-02007.pdf |date=2014-11-07 }}). Prije prve procjene pozicije može biti prisutna odgoda do najviše 30 sekunda zbog potrebe čitanja efemernih podataka prije izračunavanja presjecišta sfernih površina. Nakon što se podokvir pročita i interpretira može se izračunati vrijeme slanja sljedećeg podokvira pomoću uporabe podatka o korekciji sata i HOW-a. Prijamnik zna vrijeme sata prijamnika kada je primljen sljedeći podokvir iz detekcije telemetrijske riječi koja stoga omogućuje izračunavanje tranzitnog vremena i stoga pseudoraspona. Prijamnik je potencijalno sposoban prikupiti novo mjerenje pseudoraspona na početku svakog podokvira ili svakih 6 sekunda. Zatim se orbitalni pozicijski podaci ili [[efemerida]] iz navigacijske poruke koristi za precizan izračun položaja gdje je satelit bio na početku poruke. Osjetljiviji prijamnik potencijalno će brže moći prikupiti efemeridne podatke od manje osjetljivog prijamnika posebice u bučnoj okolini<ref name="ephemeris">{{cite web |url=http://www.navsync.com/notes2.html |title=AN02 Network Assistance |accessdate=10. rujna 2007 |archivedate=2010-02-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100221020758/http://www.navsync.com/notes2.html |deadurl=yes }}</ref>. Proces se ponavlja za svaki satelit koji prijamnik osluškuje. ==== Napredni izračun pozicije ==== Prije prikaza matematičkog opisa izračuna pozicije, ukratko je dan uvodni materijal o ovoj temi. Za opisivanje osnovnog koncepta kako GPS prijamnik radi u početku se ignoriraju pogreške. Uporabom poruka primljenih s četiriju satelita GPS prijamnik može determinirati satelitske pozicije i vrijeme slanja poruka. Komponente pozicije x, y i z te vrijeme slanja označeni su kao <math>\ \left [x_i, y_i, z_i, t_i\right ]</math> gdje supskript i označava satelit i poprima vrijednost 1, 2, 3 ili 4. Poznavajući vrijeme slanja poruke <math>\ \ tr_i</math>, GPS prijamnik može izračunati naznačeno tranzitno vrijeme poruke <math>\ \left (tr_i-t_i\right ) </math>. Uz pretpostavku da je poruka putovala brzinom svjetlosti [[brzina svjetlosti|c]] prijeđena udaljenost <math>\ \ p_i</math> može se izračunati kao <math>\ \left (tr_i-t_i\right )c </math>. Poznavajući udaljenost GPS prijamnika do satelita i poziciju satelita implicira se da je GPS prijamnik smješten na površini sfere centriranoj na poziciji satelita. Stoga znamo da je naznačena pozicija GPS prijamnika na presjeku površina četiriju sfera ili blizu njega. U idealnom slučaju bez pogrešaka GPS prijamnik nalazit će se na presjeku površina četiriju sfera. Ako se površine dviju sfera sijeku u više od jedne točke, onda se one sijeku u kružnici. Ovdje u svrhe GPS-a isključujemo nerealni slučaj dvije koincidentne sfere. Slika dviju sfernih površina koje se sijeku u kružnici, prikazana je dolje radi pomoći čitatelju u vizualizaciji ovog presjeka. Dvije točke u kojoj se sijeku površine sfera jasno su naznačene na slici. Udaljenost među tim dvjema točkama promjer je kruga presjeka. Ukoliko i dalje ne vidite navedeno, pokušajte razmotriti kako bi izgledao bočni pogled na sfere koje se sijeku. Taj bi pogled trebao izgledati jednako kao na slici zbog simetrije dviju sfera. Zaista, pogled iz bilo kojeg horizontalnog smjera izgledat će jednako. To bi trebalo pojasniti čitatelju da se površine dviju sfera zaista sijeku u kružnici. [[Datoteka:lat_2spheres_2.svg|200px|thumb|left|Dvije sferne površine sijeku se u kružnici]] Članak o [[trilateracija|trilateraciji]] matematički pokazuje kako je determinirana jednadžba kruga. Krug i sferna površina u praksi se u većini slučajeva sijeku u dvije točke, iako je zamislivo da se sijeku u jednoj ili ni u jednoj točki. Ovdje isključujemo u svrhe GPS-a nerealni slučaj od tri kolinearna (leže na istom pravcu) sferna centra. Druga slika koja prikazuje površinu sfere koja siječe kružnicu (ne disk) u dvije točke prikazana je radi pomoći u vizualizaciji ovog presjeka. [[Trilateracija]] opet jasno pokazuje to matematički. Ispravna pozicija GPS prijamnika je ona koja je najbliža četvrtoj sferi. Ovaj je odlomak opisao osnovni koncept GPS uz ignoriranje pogrešaka. Sljedeći je problem kako procesirati poruke kada su prisutne pogreške. [[Datoteka:circle sphere 2-colour.svg|thumb|300px|right|Površina sfere siječe kružnicu (tj. rub diska) u dvije točke]] Neka <math>\ \ b</math> označava pogrešku ili otklon sata, vrijednost za koju sat prijamnika kasni. GPS prijamnik ima četiri nepoznanice, tri komponente pozicije GPS prijamnika i otklon sata <math>\ \left [x, y, z, b\right ]</math>. Jednadžba sfernih površina dana je sljedećim izrazom :<math>(x-x_i)^2 + (y-y_i)^2 + (z-z_i)^2 = \bigl([tr_i + b - t_i]c\bigr)^2,</math><math>\;i=1,2,3,4</math> Druga korisna forma ovih jednadžbi dana je u pojmovima ''pseudoraspona'' koji su jednostavno rasponi aproksimativno bazirani na naznačenom (tj. nekorigiranom) vremenu sata GPS prijamnika tako da je <math> p_i = \left (tr_i - t_i \right )c</math>. Stoga su jednadžbe sljedeće: :<math>p_i = \sqrt{(x-x_i)^2 + (y-y_i)^2 + (z-z_i)^2}- bc, \;i=1,2,3,4</math>. Dvije najvažnije metode izračuna pozicije GPS prijamnika i satnog otklona jesu (1) [[trilateracija]] koju slijedi pronalaženje jednodimenzionalnog numeričkog korijena te (2) multidimenzionalne Newton-Raphsonove kalkulacije. U sljedećim retcima govori se o prednostima ovih dviju metoda. * Prijamnik može riješiti [[trilteracija|trilateraciju]] koju slijedi jednodimenzionalno numeričko korijensko pronalaženje<ref name="NR">Press, Flannery, Tekolsky, and Vetterling 1986, ''Numerical Recipes, The Art of Scientific Computing'' (Cambridge University Press).</ref>. Ova metoda rabi [[trilateracija|trilateraciju]] za determiniranje intersekcije površina triju sfera. U [[trilateracija|trilateraciji]] je jasno prikazano da se površine triju sfera sijeku u točkama 0, 1 i 2. U običnom slučaju dva presjeka odabire se rješenje koje je najbliže površini sfere koja odgovara četvrtom satelitu. Umjesto njega može se ponekad rabiti površina Zemlje posebice u slučaju civilnih GPS prijamnika jer je u SAD-u ilegalno pratiti vozila iznad 60.000 stopa (18.000 m) visine. Otklon <math>\ b</math> računa se zatim kao funkcija udaljenosti od rješenja do površine sfere koja odgovara četvrtom satelitu. Za determiniranje funkcije koja će se koristiti za izračun <math>\ b</math> vidi poglavlje o pronalaženju korijena u <ref name="NR"/> ili [http://books.google.com/books?id=ruR6ds7RIpEC&pg=PA122&lpg=PA122&dq=%22Numerical+Recipes%22+root+finding&source=web&ots=eGLzPGY94p&sig=Y2grW5WnbI-OsbfpC7ME3S9XyoA&hl=en&ei=c-yRSZGVPIm4sAPi1NGxCw&sa=X&oi=book_result&resnum=7&ct=result#PPA122,M1 pregled]. Korištenjem ažuriranog primljenog vremena baziranog na ovom otklonu izračunavaju se nove sfere te se proces ponavlja. Ovo se ponavljanje nastavlja sve dok udaljenost iz valjanog trilateracijskog rješenja nije dostatno blizu površini sfere koja odgovara četvrtom satelitu. Prednost ove metode leži u tome što uključuje jednodimenzionalno nasuprot multidimenzionalnom numeričkom korijenskom pronalaženju. * <span id="pos_multi_nr"></span>Prijamnik može rabiti metodu multidimenzionalnog numeričkog korijenskog pronalaženja kao što je Newton-Raphsonova metoda<ref name="NR"/>. Lineariziraj oko aproksimativnog rješenja, recimo <math>\ \left [x^{(k)}, y^{(k)}, z^{(k)}, b^{(k)}\right ]</math> od iteracije k, zatim riješi četiri linearne jednadžbe derivirane iz gornjih kvadratnih jednadžbi kako bi dobio <math>\left [x^{(k+1)}, y^{(k+1)}, z^{(k+1)}, b^{(k+1)}\right ]</math>. Radijusi su veliki tako da su sferne površine gotovo ravne<ref name="Linearize">{{cite journal |title=A Position Fixing Algorithm for the Low-Cost GPS Receiver |author=Noe, P.S.; Myers, K.A. |journal=IEEE Transactions on Aerospace and Electronic Systems |volume=AES-12 |issue=2 |year= 1976 |pages= 295–297 |url=http://ieeexplore.ieee.org/xpls/abs_all.jsp?arnumber=4101635 |doi=10.1109/TAES.1976.308310}}</ref><ref name="gps_math">Richard Langley (srpanj/kolovoz 1991). [http://gauss.gge.unb.ca/gpsworld/EarlyInnovationColumns/Innov.1991.07-08.pdf "The Mathematics of GPS"] (PDF). ''GPS World''.</ref>. Ova aproksimativna ravnina može uzrokovati da iterativna procedura ubrazno konvergira u slučaju gdje je <math>\ b</math> blizu ispravne vrijednosti, a primarna se promjena nalazi u vrijednostima <math> x, y,\; and\; z</math>, jer u tom slučaju problem je samo odrediti presjek gotovo ravnih površina i stoga se približiti linearnom problemu. No, kada se značajno mijenja, ova aproksimativna ravnina ne može se iskoristiti kao prednost u stvaranju brze konvergencije jer će se u tom slučaju ove gotovo ravne površine kretati kako se sfere budu širile ili sužavale. Ova moguća brza konvergencija prednost je ove metode. Također se tvrdi kako je ova metoda "tipična" metoda koju koriste GPS prijamnici<ref name="alt">{{cite journal | title = Alternative algorithms for the GPS static positioning solution | author = Lundberg, J.B. | volume=119 | number=1 | pages=21--34 | year=2001 | publisher=Elsevier | doi=10.1016/S0096-3003(99)00219-2 | journal =Applied Mathematics and Computation }}</ref><ref name="alg"/><ref>{{cite book | title=The global positioning system and inertial navigation | url=https://archive.org/details/globalpositionin0000farr | author=Jay Farrell, Matthew Barth | year=1999 | publisher=McGraw-Hill | page = [https://archive.org/details/globalpositionin0000farr/page/145 145] | isbn=007022045X }}</ref>. Nedostatak ove metode multidimenzionalnog korijenskog pronalaženja u usporedbi s jednodimenzionalnim korijenskim pronalaženjem leži u tome da "ne postoji dobra generalna metoda za rješavanje sustava s više od jedne nelinearne jednadžbe." Za detaljniji matematički opis vidi [[GPS#multi nr|multidimenzionalni Newton Raphson]]. * Ostale metode uključuju: # rješavanje presjeka ekspandiranih signala iz [[svjetlosni konus|svjetlosnih konusa]] u 4-prostorne konuse # rješavanje presjeka [[hiperboloid]]a determiniranih vremenskom razlikom signala primljenih sa satelita korištenjem [[multilateracija|multilateracije]], # rješavanje jednadžbi u skladu sa <ref name="alt"/><ref name="alg">{{cite journal | title=An Algebraic Solution of the GPS Equations | author=Bancroft, S. | journal=Aerospace and Electronic Systems, IEEE Transactions on | pages=56–59 | year=1985 | url=http://ieeexplore.ieee.org/xpl/freeabs_all.jsp?arnumber=4104017 | doi=10.1109/TAES.1985.310538 | volume=aes-21 }}</ref><ref>{{cite journal | title=A Direct Solution to GPS-Type Navigation Equations | author=Krause, L.O. | journal=Aerospace and Electronic Systems, IEEE Transactions on | year=1987 | month= | volume=AES-23 | number=2 | pages=225–232 | doi=10.1109/TAES.1987.313376 }}</ref>. * Kada je dostupno više od četiriju satelita, nužno je donijeti odluku o tome hoće li se koristiti četiri najbolja satelita ili više od četiri uz uzimanje u obzir faktora poput broja kanala, sposobnosti procesiranja, te [[#gdop|geometrijske dilucije preciznosti]]. Uporaba više od četiriju rezultata u predeterminiranom sustavu jednadžbi bez jedinstvenog rješenja koji se moraju riješiti uz pomoć najmanjih kvadrata ili slične tehnike. Ako se koriste svi vidljivi sateliti, rezultati su jednako dobri kao oni dobiveni s četiriju satelita, ali obično i bolji. Pogreške u rezultatima također se mogu procijeniti kroz ostatke<ref name="autogenerated1">Yang Yong and Miao Lingjuan (6. srpnja 2004.). [http://ieeexplore.ieee.org/xpls/abs_all.jsp?arnumber=1309065 "GDOP results in all-in-view positioning and in four optimum satellites positioning with GPS PRN codes ranging"]. Position Location and Navigation Symposium, 2004. PLANS 2004. pp. 723–727.</ref>. Sa svakom kombinacijom od četiriju ili više satelita može se izračunati vektor [[#gdop|geometrijske dilucije preciznosti]] (GDOP, [[engleski jezik|engl]]. ''geometric dilution of precision'') baziran na relativnoj nebeskoj poziciji korištenih satelita<ref name="autogenerated1" /><ref>{{cite web |url=http://www.colorado.edu/geography/gcraft/notes/gps/gps.html#Gdop |title=Geometric Dilution of Precision (GDOP) and Visibility |author=Peter H. Dana |publisher=University of Colorado at Boulder |accessdate=7. srpnja 2008 |archivedate=2005-08-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050823013233/http://www.colorado.edu/geography/gcraft/notes/gps/gps.html#Gdop |deadurl=yes }}</ref>. Ukoliko se odabere sve više satelita, pseudorasponi iz kombinacija od više od četiriju satelita mogu se procesirati radi dodavanja više procjena za lokaciju i satni odmak. Prijamnik zatim determinira koje će se kombinacije koristiti te kako izračunati procijenjenu poziciju determiniranjem prosječne težine tih pozicija i satnih odmaka. Nakon što se izračunaju konačna lokacija i vrijeme, lokacija se izražava u specifičnom koordinatnom sustavu s [[latituda|latitudom]] i [[longituda|longitudom]] koristeći [[datum (geodezija)|geodetski datum]] [[WGS 84]] ili lokalni sustav specifičan za pojedinu državu<ref>{{cite web |url=http://www.colorado.edu/geography/gcraft/notes/gps/gps.html#PosVelTime |title=Receiver Position, Velocity, and Time |author=Peter H. Dana |publisher=University of Colorado at Boulder |accessdate=7. srpnja 2008 |archivedate=2005-08-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050823013233/http://www.colorado.edu/geography/gcraft/notes/gps/gps.html#PosVelTime |deadurl=yes }}</ref>. * Konačno, rezultati iz drugih pozicijskih sustava poput [[GLONASS]]-a ili nadolazećeg [[Galileo (satelitski navigacijski sustav)|Galilea]] mogu se koristiti u podešavanju ili za dvostruku provjeru rezultata. (Prema dizajnu ti sustavi koriste iste pojaseve tako da mogu dijeliti prijamničke krugove, iako je dekodiranje različito.) ===== Multidimenzionalni Newton-Raphson za GPS ===== <span id="multi_nr"></span> Ovaj odlomak pruža detaljniju raspravu o jednadžbama korištenim u drugoj metodi opisanoj u [[GPS#pos multi nr|naprednom računanju pozicije]]. Linearizirane jednadžbe izvedene su uporabom prikladnih parcijalnih derivacija uz opisani algoritam. U <ref name="gps_math"/> raspravlja se o istoj metodi, no jednadžbe nisu prikazane. Neka <math> x, y\;</math> i <math> z\;</math> označavaju prave koordinate pozicije GPS prijamnika u vremenu <math>\ t</math>. Neka <math>\ b</math> označava nepoznatu pogrešku sata ili otklon, vrijednost za koju je sat prijamnika sporiji. Neka koordinate svakog satelita i vrijeme slanja poruke budu <math> \left [x_i, y_i, z_i, t_i\right ]</math>, neka indicirano vrijeme slanja GPS sata bude <math> tr_i\; \mbox{za} \ i=1,2,3,4</math> a ''c'' brzina svjetlosti. Pseudoraspon se računa kao: :<math>p_i = \left(tr_i - t_i\right)c</math> Pretpostavimo da poruka putuje [[brzina svjetlosti|brzinom svjetlosti]], tada pseudoraspon zadovoljava jednadžbu: :<math>p_i = \sqrt{(x-x_i)^2 + (y-y_i)^2 + (z-z_i)^2}- bc, </math> <math>\;\;\mbox{za} \; i=1,2,3,4. \qquad (1)</math> Kada se aproksimativno rješenje <math> \left [x^{(k)}, y^{(k)}, z^{(k)}, b^{(k)}\right ]</math> koristi umjesto egzaktnog rješenja <math> \left [x, y, z, b\right ]</math> u jednadžbi 1, tada je ostatak <math> f_i^{(k)}</math>. Transformacijom <math>\ p_i</math> s desne strane jednažbe dobivamo :<math>f_i^{(k)} = \sqrt{(x^{(k)}-x_i)^2 + (y^{(k)}-y_i)^2 + (z^{(k)}-z_i)^2}- b^{(k)}c - p_i, \;\; </math> :<math>\mbox{za} \; i=1,2,3,4. \qquad \qquad \qquad \qquad \qquad \qquad \qquad \qquad \qquad \qquad \;\;\;\;\; (2)</math> Rješenje će se naći kada je <math> f_i^{(k)}</math> jednako nuli ili dostatno blizu nule za <math>\ i=1,2,3,4</math>. Radi lineariziranja jednadžbe 2, [[parcijalna derivacija|parcijalne derivacije]] računaju se kao: :<math>\frac{\partial f_i^{(k)}} {\partial x^{(k)}} = \frac {(x^{(k)} - x_i)} {R_i^{(k)} }, \frac{\partial f_i^{(k)}} {\partial y^{(k)}} = \frac {(y^{(k)}-y_i)} {R_i^{(k)}}, </math> :<math>\frac{\partial f_i^{(k)}} {\partial z^{(k)}} = \frac {(z^{(k)} -z_i)} {R_i^{(k)} }, \frac{\partial f_i^{(k)}} {\partial b^{(k)}} = -c \qquad \qquad \qquad \qquad \qquad \qquad \qquad \;\;\;(3)</math> Gdje je :<math>R_i^{(k)} = \sqrt{(x^{(k)}-x_i)^2 + (y^{(k)}-y_i)^2 + (z^{(k)}-z_i)^2}</math>. Lineariziranjem desne strane jednadžbe 2 oko aproksimativnog rješenja <math> \left [x^{(k)}, y^{(k)}, z^{(k)}, b^{(k)}\right ]</math> dobivamo :<math>f_i^{(k)} = \frac {(x^{(k)}-x_i)} {R_i^{(k)}} x^{(k)} + \frac {(y^{(k)}-y_i)} {R_i^{(k)}} y^{(k)} + \frac {(z^{(k)}-z_i)} {R_i^{(k)}} z^{(k)} - b^{(k)}c - p_i + \epsilon_i, \;\; </math> :<math>\mbox{za} i=1,2,3,4 \qquad \qquad \qquad \qquad \qquad \qquad \qquad \qquad \qquad \qquad \qquad(4)</math> gdje je <math>\ \epsilon_i</math> ostatak zbog linearizacije koja je dodatak ostatku <math>\ f_i^{(k)} </math> zbog aproksimativnog rješenja. Kako bi <math>\ f_i^{(k+1)}</math> približili nuli odaberemo vrijednosti <math> \left [x^{(k+1)}, y^{(k+1)}, z^{(k+1)}, b^{(k+1)}\right ]</math> tako da je :<math>-f_i^{(k)} = \frac {(x^{(k)}-x_i)} {p_i} (x^{(k+1)}- x^{(k)}) + \frac {(y^{(k)}-y_i)} {p_i} (y^{(k+1)}- y^{(k)})\;+</math> :<math>\frac {(z^{(k)}-z_i)} {p_i} (z^{(k+1)}- z^{(k)}) - (b^{(k+1)} - b^{(k)})c - p_i. \qquad \qquad \qquad \qquad (5)</math> To jest odaberemo vrijednosti :<math>\left [x^{(k+1)}, y^{(k+1)}, z^{(k+1)}, b^{(k+1)}\right ]</math> tako da se ostatak u jednadžbi 2 mijenja aproksimativno <math>\ \ - f_i^{(k)}</math>. Neka je :<math>\Delta x^{(k+1)}\ =\ (x^{(k+1)}- x^{(k)}), \Delta y^{(k+1)}\ =\ (y^{(k+1)}- y^{(k)}),</math> :<math>\Delta z^{(k+1)}\ =\ (z^{(k+1)}- z^{(k)}), \Delta b^{(k+1)}\ =\ (b^{(k+1)}- b^{(k)}).</math> Zamjenom i transpozicijom <math>\ \ p_i</math> na lijevu stranu jednadžbe dobivamo :<math>- f_i^{(k)} + p_i = \frac {(x^{(k)}-x_i)} {p_i} \Delta x^{(k+1)} + \frac {(y^{(k)}-y_i)} {p_i} \Delta y^{(k+1)} \;+</math> :<math>\frac {(z^{(k)}-z_i)} {p_i} \Delta z^{(k+1)} - \Delta b^{(k+1)} c. \qquad \qquad \qquad \qquad \qquad \qquad \qquad \;\;\;\;\;\;(6)</math> Jednadžba 6 daje skup četiriju linearnih jednadžbi s četiri nepoznanice, delta termine. Oni su u obliku rješenja. Uporabom vrijednosti <math>\ \;\Delta x^{(k+1)}, \Delta y^{(k+1)}, \Delta z^{(k+1)}</math> i <math>\; \Delta b^{(k+1)} </math> determiniranih rješenjem ove linearne jednadžbe :<math>\left [x^{(k+1)}, y^{(k+1)}, z^{(k+1)}, b^{(k+1)}\right ]</math> procjenjuje se uporabom :<math>\ x^{(k+1)}\ =\ x^{(k)}\ +\Delta x^{(k+1)}, \ y^{(k+1)}\ =\ y^{(k)}\ +\Delta y^{(k+1)},</math> :<math>\ z^{(k+1)}\ =\ z^{(k)}\ +\Delta z^{(k+1)}, \ b^{(k+1)}\ =\ b^{(k)}\ +\Delta b^{(k+1)}. \qquad \qquad \;\;\;\;\;\; (7)</math> Zatim postavimo <math>\ k = k + 1</math> u jednadžbe 2 do 6, izvedemo termine :<math>\left \{ x^{(k+1)}, y^{(k+1)}, z^{(k+1)}, b^{(k+1)} \right \} </math> iz jednadžbi 7 u jednadžbu 2, postavimo <math> \ k = k + 1</math> u jednadžbe 7 i reevaluirajmo ostatke u jednadžbama 2. Ova se procedura ponavlja sve dok ostaci ne budu dostatno malene magnitude. === P(Y) kod === Izračun pozicije s P (Y) signalom općenito je slično u konceptu uz pretpostavku da se može dekriptirati. Enkripcija je zapravo sigurnosni mehanizam: ako se signal može uspješno dekriptirati, razumljivo je pretpostaviti da se radi o realnom signalu koji je poslao GPS satelit. Civilni prijamnici su u usporedbi s drugima osjetljiviji na smetnje jer se ispravno formatirani C/A signali mogu generirati koristeći lako dostupne signalne generatore. Obilježja [[RAIM]]-a ne štite ga protiv smetnji, jer RAIm samo provjerava signale iz navigacijske perspektive. == Analiza i izvori pogrešaka == {| class="wikitable" style="margin:.5em; float: right" |+ Izvori pogrešaka raspona ekvivalentnih korisničkima (UERE) ! Izvor ! Efekt (m) |- | Dolazni signal C/A | ±3 |- | Dolazni signal P(Y) | ±0.3 |- | Ionosferni efekti | ±5 |- | Pogreške efemeride | ±2.5 |- | Pogreške satelitskog sata | ±2 |- | Višestazna distrorzija | ±1 |- | Troposferni efekti | ±0.5 |- | <math>\ \sigma_R</math> C/A | ±6.7 |- | <math>\ \sigma_R</math> P(Y) | ±6.0 |} [[Datoteka:Accuracy of Navigation Systems.svg|200px|thumb]] Korisnički ekvivalentne pogreške raspona (UERE, [[engleski jezik|engl]]. ''user equivalent range errors'') prikazane su u tablici. Navedena je također [[numerička pogreška]] s procijenjenom vrijednošću <math>\ \sigma_{num} </math> od oko 1 metra. Standardne devijacije <math>\ \sigma_R</math> za grubu akviziciju i precizni kodovi također su prikazani u tablici. Ove standardne devijacije izračunate su uzimajući kvadratni korijen zbroja kvadrata individualnih komponenti (tj. RSS od [[engleski jezik|engl]]. ''root sum squares'' za korijen zbroja kvadrata). Kako bi se dobila standardna devijacija procjene pozicije prijamnika, ove se pogreške raspona moraju pomnožiti odgovarajućom dilucijom preciznosti a zatim primijeniti RSS na numeričku pogrešku. Pogreške elektronike jedne su od ozbiljnih efekata degradacije točnosti, a istaknute su u gornjoj tablici. Kada se uzmu zajedno, autonomni civilni GPS horizontalni pozicijski ispravci tipično su točni na oko 15 metara. Ovi efekti također reduciraju precizniju točnost P(Y) koda. No, napredak tehnologije znači da danas civilni GPS ispravci pod jasnim pogledom neba imaju prosječnu točnost od oko 5 metara u horizontalnom smjeru. (vidi sažetu tablicu pri kraju [http://www.kowoma.de/en/gps/errors.htm "Sources of Errors in GPS" (Izvora pogrešaka u GPS-u)] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120803044748/http://www.kowoma.de/en/gps/errors.htm |date=2012-08-03 }}) Termin korisnički ekvivalentna pogreška raspona označava standardnu devijaciju komponente pogreške u udaljenosti od prijamnika do satelita. Standardna devijacija pogreške u poziciji prijamnika <math>\ \sigma_{rc}</math> računa se množenjem PDOP-a ([[engleski jezik|engl]]. ''Position Dilution Of Precision'', pozicijska dilucija preciznosti) sa <math>\ \sigma_R</math>, standardnom devijacijom korisnički ekvivalentnih pogrešaka raspona. <math>\ \sigma_R</math> računa se kvadratnim korjenovanjem zbroja kvadrata standardnih devijacija individualne komponente. PDOP se računa kao funkcija pozicijâ prijamnika i satelita. Razmotrimo jedinične vektore usmjerene od prijamnika prema satelitima. Spajanjem ishodišta ovih jediničnih vektora dobivamo [[tetraedar]]. PDOP se ponekad aproksimira kao obrnuto proporcionalno od volumena tetraedra<ref name="gps_math"/>. Detaljniji opis načina izračuna PDOP-a dan je u odlomku o [[GPS#gdop|geometrijskom izračunu dilucije preciznosti (GDOP)]]. <math>\ \sigma_R</math> za C/A kod zadan je izrazom: :<math>\sigma_R= \sqrt{3^2+5^2+2.5^2+2^2+1^2+0.5^2} \, metara \,=\,6.7 \, metara</math> Standardna devijacija pogreške u procjenjenoj poziciji prijamnika <math>\ \sigma_{rc}</math> opet za C/A kod zadana je izrazom: :<math>\ \sigma_{rc} = \sqrt{PDOP^2 \times \sigma_R^2 + \sigma_{num}^2} = \sqrt{PDOP^2 \times 6.7^2 + 1^2} \, metara</math> Dijagram pogreške na desno pokazuje međuodnos naznačene pozicije prijamnika, pravu poziciju prijamnika, te presjek četiriju sfernih površina. === Mjerenje vremena dolaska signala === Pozicija izračunata GPS prijamnikom zahtijeva trenutačno vrijeme, poziciju satelita i izmjerenu odgodu primljenog signala. Točnost pozicije primarno ovisi o poziciji satelita i odgodi signala. Kako bi izmjerio odgodu, prijamnik uspoređuje bitnu sekvenciju primljenu sa satelita s internalno generiranom verzijom. Uspoređujući rastuće i prateće krajeve bitne tranzicije, moderna elektronika može izmjeriti signalni razmak na oko jedan posto širine bitnog pulsa, <math>\frac{0.01}{(1.023 \times 10^6 /sec)}</math>, ili približno 10 nanosekunda za C/A kod. Budući da se GPS signali šire [[brzina svjetlosti|brzinom svjetlosti]], ovo predstavlja pogrešku od oko 3 metra. Ova komponenta točnosti pozicije može se poboljšati za faktor 10 ako se koristi viša čipna stopa P(Y) signala. Uz pretpostavku istog jednog postotka točnosti širine bitnog pulsa, visokofrekventni P(Y) signal rezultira točnošću od <math>\frac {(0.01 \times 300,000,000\ m/sec)} {(10.23 \times 10^6 / sec)}</math> ili oko 30 centimetara. === Atmosferski efekti === Nekonzistentnosti atmosferskih uvjeta utječu na brzinu GPS signala dok oni prolaze kroz [[Zemljina atmosfera|Zemljinu atmosferu]], posebice [[ionosfera|ionosferu]]. Ispravljanje ovih pogrešaka značajan je izazov za poboljšavanje točnosti pozicije GPS-a. Učinci su najmanji kad se satelit nalazi izravno iznad promatrane točke, te postaju veći kako se satelit približava [[horizont]]u jer je put kroz atmosferu dulji (vidi [[zračna masa]]). Jednom kad je poznata aproksimativna pozicija prijamnika, koristi se matematički model za procjenu i kompenzaciju ovih pogrešaka. Ionosferna odgoda različito utječe na brzinu mikrovalnih signala ovisno o njihovoj frekvenciji. Ovaj fenomen poznat kao [[diperzija]] može se izračunati iz mjerenja odgoda za dva ili više frekvencijska pojasa, omogućujući procjenjivanje odgoda na ostalim frekvencijama<ref>Isti princip i njegova matematička pozadina mogu se pronaći u astronomskim opisima mjerenja [[disperzija (optika)|vremena pulsara]]</ref>. Neki vojni i skuplji geodetski civilni prijamnici računaju atmosfersku disperziju iz različitih odgoda u frekvencijama L1 i L2 te koriste precizniji ispravak. To se može napraviti na civilnim prijamnicima bez dekriptiranja P(Y) signala slanog na L2 praćenjem [[prijenosni val|prijenosnog vala]] umjesto [[modulacija|moduliranog]] koda. Radi facilitacije te mogućnosti na jeftinijim prijamnicima, novi civilni kodni signal na L2, nazvan L2C, pridodan je na satelitima Block IIR-M koji su prvi put lansirani 2005. On omogućuje direktnu usporedbu L1 i L2 signala koristeći kodirani signal umjesto prijenosnog vala. (vidi Atmospheric Effects u [http://www.kowoma.de/en/gps/errors.htm "Sources of Errors in GPS"] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120803044748/http://www.kowoma.de/en/gps/errors.htm |date=2012-08-03 }}) Efekti ionosfere općenito se sporo mijenjaju, a tijekom vremena mogu se uprosječiti. Učinci svakog geografskog područja mogu se jednostavno izračunati uspoređujući poziciju mjerenu GPS-om s poznatom geodetskom lokacijom. Ova korekcija je također valjana kod drugih prijamnika na istoj općoj lokaciji. Nekoliko sustava šalje ove informacije preko radija ili drugih veza kako bi omogućili prijamnicima sa samo L1 da naprave ionosferne korekcije. Ionosferni podaci transmitiraju se preko satelita u [[Satellite Based Augmentation Systems|satelitski bazirane augmentacijske sustave]] (SBAS) kao što su [[WAAS]] (dostupan u Sjevernoj Americi i na Havajima), [[EGNOS]] (Europa i Azija) ili [[MSAS]] (Japan), koji ih transmitiraju na GPS frekvenciji koristeći specijalnu pseudonasumičnu sekvenciju šuma (PRN, engl. pseudo-random noise sequence) tako da su potrebni jedino prijamnik i antena. [[Vlažnost]] također utječe na varijabilnu odgodu, rezultirajući u pogreškama sličnima ionosfernoj odgodi, no zbivajući se u [[troposfera|troposferi]]. Ovaj je efekt istovremeno lokaliziraniji i mijenja se brže od ionosfernih efekata, te ne ovisi o frekvenciji. Ove osobine čine precizno mjerenje i kompenzaciju pogrešaka zbog vlažnosti mnogo težima od ionosfernih efekata. Promjene u visini prijamnika također mijenjaju količinu odgode zbog toga što signal prolazi kroz manje atmosfere na većim visinama. Budući da GPS prijamnik računa svoju prosječnu visinu, ovu je pogrešku relativno jednostavno ispraviti primjenom regresijske funkcije ili korelacije margine atmosferske pogreške na ambijentni tlak uporabom barometrijskog altimetra. === Višestazni efekti === Na GPS signale također mogu utjecati [[višestazna interferencija|višestazni]] problemi kod kojih se radijski signali reflektiraju od okolnog terena: zgrada, zidova kanjona, čvrstog tla, itd. Ovi odgođeni signali mogu uzrokovati netočnost. Različite tehnike od kojih je najpoznatija [[razmicanje uskih korelatora]] razvijene su radi umanjivanja višestaznih pogrešaka. Za dulju višestaznu odgodu sâm prijamnik može prepoznati smjer signala i odbaciti ga. Za adresiranje kraćih višestaznih odgoda od signalnog reflektiranja od tla mogu se koristiti specijalizirane antene (tj. [[prigušena prstenasta antena]]) radi redukcije snage signala koji prima antena. Kratke odgođene refleksije teže se filtriraju zbog toga što interferiraju s pravim signalom uzrokujući efekte gotovo nerazlučive od rutinskih fluktuacija u atmosferskoj odgodi. Višestazni efekti puno manje dolaze do izražaja u pokretnim vozilima. Kada se GPS antena kreće, lažna rješenja koja koriste reflektirane signale odmah podbace u konvergenciji, pa samo direktni signali rezultiraju stabilnim rješenjima. === Pogreške efemeride i sata === Dok se podaci o efemeridi transmitiraju svakih 30 sekunda, sama informacija može biti stara do dva sata. Ako je potrebno brzo [[time to first fix|vrijeme do prvog fiksa]] (TTFF, [[engleski jezik|engl]]. ''Time To First Fix''), moguće je prenijeti valjanu efemeridu na prijamnik te za dodatno podešavanje vremena, pa se ispravak pozicije može steći za manje od deset sekunda. Isplativo je staviti takve podatke o efemeridi na web tako da se mogu preuzeti na mobilne GPS uređaje<ref>{{cite web |author=SNT080408 |url=http://www.tdc.co.uk/index.php?key=ephemeris |title=Ephemeris Server Example |publisher=Tdc.co.uk |date= |accessdate=13. listopada 2009 |archivedate=2009-01-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090112033511/http://www.tdc.co.uk/index.php?key=ephemeris |deadurl=yes }}</ref>. Vidi [[Assisted GPS]]. U satelitnim atomskim satovima mogu se zbiti pogreške zbog šumova ili [[satni pomak|pomicanja sata]]. Navigacijska poruka sadrži korekcije za te greške te procjenjuje točnost atomskog sata. No, one su bazirane na opservacijama te ne moraju pokazivati trenutačno stanje sata. Ovi problemi obično su vrlo mali, no mogu uzrokovati dodatnu pogrešku od nekoliko metara netočnosti<ref>{{cite web |url=http://seismo.berkeley.edu/~battag/GAMITwrkshp/lecturenotes/unit1/unit1.html#3 |title=Unit 1 - Introduction to GPS |access-date=2011-09-28 |archivedate=2009-04-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090429034807/http://seismo.berkeley.edu/~battag/GAMITwrkshp/lecturenotes/unit1/unit1.html#3 |deadurl=yes }}</ref>. Za vrlo precizno pozicioniranje (tj. u [[geodezija|geodeziji]]) ovi efekti mogu se ograničiti [[Differential GPS|diferencijalnim GPS]]-om: simultana uporaba dvaju ili više prijamnika na nekoliko [[geodetska točka|mjernih točaka]]. Tijekom 1990-ih kada su prijamnici bili poprilično skupi, razvijene su neke metode ''kvazidiferencijalnog'' GPS-a koje su koristile samo ''jedan'' prijamnik, ali reokupaciju mjernih točaka. Na TU u Beču metoda je nazvana ''qGPS'' te je razvijen adekvatni softver za postprocesiranje. === Izračun geometrijske dilucije preciznosti (GDOP) === <span id="gdop"></span> Koncept geometrijske dilucije preciznosti bila je uvedena u odlomku ''analize i izvora pogrešaka''. Izneseni su izračuni radi prikaza kako se PDOP koristio i kako je utjecao na standardnu devijaciju pogreške pozicije prijamnika. Kada su vidljivi sateliti GPS-a vrlo blizu jedni drugima na nebu (tj. mala je angularna separacija), vrijednosti DOP-a su visoke; kada su međusobno udaljeni, vrijednosti DOP-a su niske. Konceptualno, sateliti koji su međusobno blizu ne mogu osigurati toliko informacija kao sateliti koji su široko odvojeni. Niske vrijednosti DOP-a predstavljaju bolju pozicijsku preciznost GPS-a zbog šire angularne separacije između satelita korištenih u izračunu pozicije GPS prijamnika. HDOP, VDOP, PDOP i TDOP označavaju horizontalnu, vertikalnu, pozicijsku (3D) i vremensku ([[engleski jezik|engl]]. ''time'') diluciju preciznosti. Slika 3.1 Dilution of Precision<ref name="NAVGPS"/> pruža grafičku indikaciju kako geometrija utječe na preciznost. Sada prelazimo na zadaću kako izračunati termine dilucije preciznosti. Kao prvi korak u računanju DOP-a razmotrimo jedinični vektor od prijamnika do satelita i s komponentama <math>\frac{(x_i- x)}{R_i}</math>, <math>\frac {(y_i-y)}{R_i}</math> i <math>\frac {(z_i-z)}{R_i}</math>, gdje je udaljenost od prijamnika do satelita <math>\ R_i </math> dana izrazom :<math>R_i\,=\,\sqrt{(x_i- x)^2 + (y_i-y)^2 + (z_i-z)^2}</math> gdje <math>\ x, y, i\ z</math> označavaju poziciju prijamnika, a <math>\ x_i, y_i, i\ z_i</math> označava poziciju satelita i. Ove komponente x, y i z mogu biti komponente u koordinatnom sustavu sjever, istok, dolje, koordinatnom sustavu jug, istok, gore ili drugom prikladnom sustavu. Formulirajmo matricu A kao: :<math>A = \begin{bmatrix} \frac {(x_1- x)} {R_1} & \frac {(y_1-y)} {R_1} & \frac {(z_1-z)} {R_1} & c \\ \frac {(x_2- x)} {R_2} & \frac {(y_2-y)} {R_2} & \frac {(z_2-z)} {R_2} & c \\ \frac {(x_3- x)} {R_3} & \frac {(y_3-y)} {R_3} & \frac {(z_3-z)} {R_3} & c \\ \frac {(x_4- x)} {R_4} & \frac {(y_4-y)} {R_4} & \frac {(z_4-z)} {R_4} & c \end{bmatrix}</math> Prva tri elementa svakog retka matrice A jesu komponente jediničnog vektora od prijamnika do naznačenog satelita. Elementi četvrtog stupca jesu c gdje c označava [[brzina svjetlosti|brzinu svjetlosti]]. Formulirajmo matricu Q kao: :<math> Q = \left (A^T A \right )^{-1} </math> Ovaj izračun u skladu je s 11. poglavljem u [http://books.google.com/books?id=lvI1a5J_4ewC&printsec=frontcover&source=gbs_v2_summary_r&cad=0#v=onepage&q=&f=false The global positioning system by Parkinson and Spilker] gdje je težinska matrica P postavljena do identitetne matrice. Elementi matrice Q označavaju se kao: :<math>Q = \begin{bmatrix} d_x^2 & d_{xy}^2 & d_{xz}^2 & d_{xt}^2 \\ d_{xy}^2 & d_{y}^2 & d_{yz}^2 & d_{yt}^2 \\ d_{xz}^2 & d_{yz}^2 & d_{z}^2 & d_{zt}^2 \\ d_{xt}^2 & d_{yt}^2 & d_{zt}^2 & d_{t}^2 \end{bmatrix} </math> Grčko slovo <math>\ \sigma</math> koristi se dosta često ondje gdje smo koristili d. Elementi matrice Q ipak ne predstavljaju varijance i kovarijance kao što su one definirane u vjerojatnosti i statistici. Umjesto toga one su striktno geometrijski termini. Stoga se koristi d kao u diluciji preciznosti. PDOP, TDOP i GDOP zadani su sljedećim oblicima :<math>PDOP = \sqrt{d_x^2 + d_y^2 + d_z^2}</math>, :<math>\ TDOP = \sqrt{d_{t}^2} = |d_{t}|\ </math>, te :<math> GDOP = \sqrt{PDOP^2 + TDOP^2}</math> u skladu sa [http://www.gmat.unsw.edu.au/snap/gps/gps_survey/chap1/149.htm "Section 1.4.9 of PRINCIPLES OF SATELLITE POSITIONING"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141122153439/http://www.gmat.unsw.edu.au/snap/gps/gps_survey/chap1/149.htm |date=2014-11-22 }}. Horizontalna dilucija preciznosti <math> HDOP = \sqrt{d_x^2 + d_y^2}</math> i vertikalna dilucija preciznosti <math>\ VDOP = \sqrt{d_{z}^2}</math> obje ovise o korištenom koordinatnom sustavu. Kako bi korespondirali lokalnoj horizontalnoj i lokalnoj vertikalnoj ravnini, trebali bi se koristiti x, y i z za označavanje pozicija u koordinatnom sustavu sjever, istok, dolje ili u koordinatnom sustavu jug, istok, gore. ==== Derivacija jednadžbi DOP-a ==== Jednadžbe za izračunavanje geometrijske dilucije preciznosti opisani su u prethodnom odlomku. Ovaj odlomak opisuje derivaciju tih jednadžbi. Metoda koja se ovdje koristi slična je onoj korištenoj u [http://books.google.com/books?id=lvI1a5J_4ewC&pg=PA474&lpg=PA474&dq=PDOP+derivation&source=web&ots=k5ojJtGZFu&sig=NwwUJb5wAKYuXooiYmvwGKRWkJQ&hl=en&sa=X&oi=book_result&resnum=1&ct=result#PPA470,M1 "Global Positioning System (preview) by Parkinson and Spiker"] Označimo poziciju vektora pogreške <math>\mathbf{e}</math> definiranog kao vektor iz presjeka četiriju sfernih površina koje odgovaraju pseudorasponima do prave pozicije prijamnika. <math>\mathbf{e} = e_x\hat{x} + e_y\hat{y} + e_z\hat{z} </math> gdje masno otisnuto označava vektor a <math>\hat{x}</math>, <math>\hat{y}</math>, i <math>\hat{z}</math> označavaju jedinične vektore duž osi x, y i z. Neka <math>\ e_t</math> označava vremensku pogrešku, pravo vrijeme minus vrijeme indicirano prijamnikom. Pretpostavimo da je srednja vrijednost triju komponenti <math>\mathbf {e}</math> i <math>\ e_t</math> nula. :<math>A\ \begin{bmatrix} e_x \\ e_y \\ e_z \\ e_t \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} \frac {(x_1- x)} {R_1} & \frac {(y_1-y)} {R_1} & \frac {(z_1-z)} {R_1} & c \\ \frac {(x_2- x)} {R_2} & \frac {(y_2-y)} {R_2} & \frac {(z_2-z)} {R_2} & c \\ \frac {(x_3- x)} {R_3} & \frac {(y_3-y)} {R_3} & \frac {(z_3-z)} {R_3} & c \\ \frac {(x_4- x)} {R_4} & \frac {(y_4-y)} {R_4} & \frac {(z_4-z)} {R_4} & c \end{bmatrix}\ \begin{bmatrix} e_x \\ e_y \\ e_z \\ e_t \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} e_1 \\ e_2 \\ e_3 \\ e_4 \end{bmatrix} \ (1)</math> gdje su <math>\ e_1,\ e_2,\ e_3,\ i\ e_4 </math> pogreške u pseudorasponima 1 do 4. Ova jednadžba dolazi od lineariziranja jednadžbe koja stavlja pseudoraspone u odnos s pozicijom prijamnika, satelitskim pozicijama, te pogreškama prijamničkog sata kao što je prikazano u <ref>{{cite web|author=Česky |url=http://en.wikipedia.org/wiki/Global_Positioning_System#multi_nr |title=Global Positioning System - Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date= |accessdate=13. listopada 2009}}</ref>. Množenjem obiju strana s <math>\ A^{-1}\ </math> dobivamo rezultate :<math>\ \begin{bmatrix} e_x \\ e_y \\ e_z \\ e_t \end{bmatrix} = A^{-1} \begin{bmatrix} e_1 \\ e_2 \\ e_3 \\ e_4 \end{bmatrix} \ (2)</math> . Transpozicijom obiju strana dobivamo :<math>\ \begin{bmatrix} e_x & e_y & e_z & e_t \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} e_1 & e_2 & e_3 & e_4 \end{bmatrix}\left (A^{-1} \right )^T \ (3)</math> . Naknadno pomnožimo matrice na objema stranama jednadžbe (2) s korespondentnim matricama u jednadžbi (3), te dobivamo :<math>\ \begin{bmatrix} e_x \\ e_y \\ e_z \\ e_t \end{bmatrix} \begin{bmatrix} e_x & e_y & e_z & e_t \end{bmatrix} = A^{-1} \begin{bmatrix} e_1 \\ e_2 \\ e_3 \\ e_4 \end{bmatrix} \begin{bmatrix} e_1 & e_2 & e_3 & e_4 \end{bmatrix}\left (A^{-1} \right )^T \ (4) </math> . Uzimanjem očekivane vrijednosti obiju strana te nenasumičnih matrica izvan očekivanog operatora E dobivamo :<math>\ E \left (\begin{bmatrix} e_x \\ e_y \\ e_z \\ e_t \end{bmatrix} \begin{bmatrix} e_x & e_y & e_z & e_t \end{bmatrix} \right ) = A^{-1} \ E \left (\begin{bmatrix} e_1 \\ e_2 \\ e_3 \\ e_4 \end{bmatrix} \begin{bmatrix} e_1 & e_2 & e_3 & e_4 \end{bmatrix} \right ) \left (A^{-1} \right )^T \ (5) </math>. Pretpostavimo da su pogreške pseudoraspona nekorelirane i da imaju istu varijancu, matrica kovarijance na desnoj strani može se izraziti kao skalar pomnožen s identitetnom matricom. Stoga je :<math> \begin{bmatrix} \sigma_x^2 & \sigma_{xy}^2 & \sigma_{xz}^2 & \sigma_{xt}^2 \\ \sigma_{xy}^2 & \sigma_{y}^2 & \sigma_{yz}^2 & \sigma_{yt}^2 \\ \sigma_{xz}^2 & \sigma_{yz}^2 & \sigma_{z}^2 & \sigma_{zt}^2 \\ \sigma_{xt}^2 & \sigma_{yt}^2 & \sigma_{zt}^2 & \sigma_{t}^2 \end{bmatrix} = \sigma_R^2 \ A^{-1} \left (A^{-1} \right )^T = \sigma_R^2 \ \left (A^T A \right )^{-1} \ (6)</math> jer je <math>\ A^{-1} \left (A^{-1} \right )^T \left (A^T A \right ) = I </math> Zapazi: <math>\left (A^{-1} \right )^T = \left (A^{T} \right )^{-1},\ </math> jer je <math>\ I = \left(A A^{-1}\right)^T = \left(A^{-1}\right)^T A^T</math> Supstitucijom za <math>\left (A^T A \right )^{-1} = Q </math> slijedi :<math> \begin{bmatrix} \sigma_x^2 & \sigma_{xy}^2 & \sigma_{xz}^2 & \sigma_{xt}^2 \\ \sigma_{xy}^2 & \sigma_{y}^2 & \sigma_{yz}^2 & \sigma_{yt}^2 \\ \sigma_{xz}^2 & \sigma_{yz}^2 & \sigma_{z}^2 & \sigma_{zt}^2 \\ \sigma_{xt}^2 & \sigma_{yt}^2 & \sigma_{zt}^2 & \sigma_{t}^2 \end{bmatrix} = \sigma_R^2 \ \begin{bmatrix} d_x^2 & d_{xy}^2 & d_{xz}^2 & d_{xt}^2 \\ d_{xy}^2 & d_{y}^2 & d_{yz}^2 & d_{yt}^2 \\ d_{xz}^2 & d_{yz}^2 & d_{z}^2 & d_{zt}^2 \\ d_{xt}^2 & d_{yt}^2 & d_{zt}^2 & d_{t}^2 \end{bmatrix} \ (7) </math> Iz jednadžbe (7) slijedi da varijance indicirane pozicije prijamnika i vremena jesu :<math>\sigma_{rc}^2 = \sigma_x^2 + \sigma_y^2 + \sigma_z^2 = \sigma_R^2\left(d_x^2 + d_y^2 + d_z^2\right) = PDOP^2 \sigma_R^2</math> te :<math>\sigma_t^2 = \sigma_R^2 d_t^2 = TDOP^2 \sigma_R^2</math> Preostala varijanca pozicije i vremenske pogreške slijedi na izravan način. === Selektivna dostupnost === GPS uključuje (trenutačno onemogućeno) svojstvo nazvano ''selektivna dostupnost'' (SA, [[engleski jezik|engl]]. ''Selective Availability'') kojim se dodaju namjerne, vremenski varirajuće pogreške do 100 metara javno dostupnim navigacijskim signalima. Namjera ovog je sprječavanje neprijatelja da koristi civilne GPS prijamnike za precizno navođenje oružja. Pogreške SA su zapravo pseudonasumične, generirane kriptografskim algoritmom iz povjerljivog ''sjemenskog'' [[ključ (kriptografija)|ključa]] dostupnog samo ovlaštenima korisnicima (američkoj vojsci, njezinim saveznicima i nekolicini drugih korisnika, većinom vladi) sa specijalnim vojnim GPS prijamnikom. Samo posjedovanje prijamnika je nedostatno, jer mu je za rad potreban dobro kontrolirani dnevni ključ. Prije nego je ugašen 1. svibnja 2000. tipične SA pogreške iznosile su 10 metara horizontalno i 30 metara vertikalno<ref>Grewal, Mohinder S.; Weill, Lawrence Randolph; Andrews, Angus P. (2001), ''[http://books.google.be/books?id=ZM7muB8Y35wC Global positioning systems, inertial navigation, and integration]'', John Wiley and Sons, p. 103, {{ISBN|0-471-35032-X}}, 9780471350323, [http://books.google.be/books?id=ZM7muB8Y35wC&pg=PA103 Chapter 5, p. 103]</ref>. Zbog toga što SA utječe na sve GPS prijamnike na danom području gotovo jednako, fiksna stanica s točnom poznatom pozicijom može izmjeriti vrijednosti SA pogrešaka i transmitirati ih na lokalne GPS prijamnike tako da oni mogu ispraviti svoje pozicije. To se naziva [[Differential GPS]] ili ''DGPS''. DGPS također ispravlja nekoliko drugih važnih izvora GPS pogrešaka, posebice ionosfersku odgodu, tako da se nastavlja široko koristiti iako je SA odavno ugašen. Neučinkovitost SA u pogledu široko dostupnog DGPS-a bio je uobičajen argument za gašenje SA, a to je konačno učinjeno po zapovijedi predsjednika Clintona 2000. Druga restrikcija na GPS-u, tj. antispoofing (protuometanje) ipak je zadržan. On enkriptira ''P-kod'' tako da ga neprijateljski transmitor ne može oponašati, te šalje lažne informacije. Malo civilnih prijamnika je dosad koristilo P-kod, a ostvariva pouzdanost s javnim C/A kodom je mnogo bolja od originalno očekivane (posebice s DGPS-om) tako da politika protuometanja ima relativno malen učinak na većinu civilnih korisnika. Isključivanjem protuometanja primarni doprinos imali bi geodeti i neki znanstvenici koji trebaju ekstremno precizne pozicije za eksperimente poput praćenja gibanja tektonskih ploča. DGPS službe široko su dostupne kako iz komercijalnih tako iz vladinih izvora. Potonji uključuju [[WAAS]] i mrežu [[niska frekvencija|niskofrekvencijskih]] pomorskih navigacijskih plutača [[Obalna straža Sjedinjenih Američkih Država|Obalne straže SAD-a]]. Točnost ispravaka ovisi o udaljenosti između korisnika i DGPS prijamnika. Kako se udaljenost povećava, pogreške na dvama mjestima neće jednako korelirati što će rezultirati u manje preciznim diferencijalnim ispravcima. Tijekom [[Zaljevski rat|Zaljevskog rata]] 1990. – 1991. nedostatak vojnih GPS jedinica potaknuo je mnoge trupe i njihove obitelji da kupe lako dostupne civilne jedinice. To je značajno sprječavalo američku vojsku od vlastite uporabe GPS-a na bojnom polju, tako da je vojska odlučila isključiti SA tijekom rata. Tijekom 1990-ih [[FAA]] je započela vršiti pritisak na vojsku da trajno isključi SA. Time bi FAA uštedila milijune dolara svake godine u održavanju vlastitih [[radionavigacija|radijskih navigacijskih]] sustava. Količina dodanih pogrešaka "postavljena je na nulu"<ref name="OSTP">{{cite web|url=http://www.ngs.noaa.gov/FGCS/info/sans_SA/docs/statement.html|publisher=[[Office of Science and Technology Policy]]|title=Statement by the President regarding the United States' Decision to Stop Degrading Global Positioning System Accuracy|date=1. svibnja 2000.|accessdate=2. veljače 2009}}</ref> u ponoć 1. svibnja 2000. nakon što ju je prethodno najavio američki predsjednik [[Bill Clinton]], omogućivši korisnicima pristup L1 signalu bez pogrešaka. Prema direktivi, inducirana pogreška SA promijenjena je da ne pridodaje nikakvu pogrešku javnim signalima (C/A kod). Clintonovom izvršnom zapovijedi zahtijevalo se da se SA postavi na nulu do 2006. no to se zbilo 2000. nakon što je američka vojska razvila novi sustav koji je pružao mogućnost uskraćivanja GPS-a (i ostalih navigacijskih usluga) neprijateljskim snagama na specifičnom kriznom području bez da utječe na ostatak svijeta ili na vlastite vojne sustave<ref name="OSTP" />. Selektivna dostupnost još je uvijek mogućnost sustava GPS-a, te bi pogreška mogla barem u teoriji biti ponovo uvedena u svakom trenutku. U praksi, u pogledu rizika i troškova to bi utjecalo na američku i stranu mornaricu, pa je malo vjerojatno da će se ponovo uvesti, a razne vladine agencije uključujući [[FAA]]<ref>{{cite web|url=http://www.faa.gov/about/office_org/headquarters_offices/ato/service_units/techops/navservices/gnss/faq/gps/index.cfm#ad3|title=GNSS - Frequently Asked Questions - GPS: Will SA ever be turned back on?|publisher=FAA|accessdate=17. prosinca 2007|date=13. lipnja 2007.}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> potvrdile su kako ne postoji namjera ponovnog uvođenja. Zanimljiva nuspojava hardvera za selektivnu dostupnost jest sposobnost ispravljanja frekvencije GPS [[cezijum|cezijevih]] i [[rubidijum|rubidijevih]] [[atomski sat|atomskih satova]] na točnost od približno 2 × 10⁻¹³ (jedan u pet trilijuna). To je predstavljalo značajan napredak nad grubom točnošću satova. [[Ministarstvo obrane Sjedinjenih Američkih Država|Ministarstvo obrane SAD-a]] izvjestilo je 19. rujna 2007. da budući [[GPS III]] sateliti neće biti sposobni za implementaciju SA<ref>{{cite web | url = http://www.defenselink.mil/releases/release.aspx?releaseid=11335 | title = DoD Permanently Discontinues Procurement Of Global Positioning System Selective Availability | publisher = DefenseLink | date = 18. rujna 2007 | accessdate = 20. veljače 2008 | archive-date = 2008-02-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080218050849/http://www.defenselink.mil/releases/release.aspx?releaseid=11335 | url-status = dead }}</ref>, što je takvu politiku učinilo trajnom<ref>{{cite web | url = http://pnt.gov/public/sa/ | title = Selective Availability | publisher = National space-based Positioning, Navigation, and Timing Executive Committee | accessdate = 20. veljače 2008}}</ref>. === Relativnost === [[Datoteka:Orbit times.png|thumb|right|230px|Satelitske satove usporava njihova orbitalna brzina, no također ih ubrzava njihova udaljenost od Zemljinog gravitacijskog izvora.]] Brojni izvori pogrešaka postoje zbog [[teorija relativnosti|relativističkih]] efekata<ref name=errors>{{ cite book |author=Stephen Webb |title=Out of this world: colliding universes, branes, strings, and other wild ideas of modern physics |url=http://books.google.com/books?id=LzQcsSCdeLgC&pg=PA32 |page=32 |isbn=0387029303 |year=2004 |publisher=Springer }}</ref>. Primjerice, ''usporavanje'' relativističkog vremena zbog brzine satelita od oko 1 dijela u 10¹⁰, gravitacijska dilatacija vremena koja uzrokuje da se sateliti gibaju ''brže'' od oko 5 dijelova u 10¹⁰ u odnosu na satove na Zemlji, te [[Sagnacov efekt]] zbog rotacije u odnosu na prijamnike na Zemlji. Ove teme su razmotrene dolje, jedna za drugom. ==== Specijalna i opća relativnost ==== Prema [[teorija relativnosti|teoriji relativnosti]] zbog svojeg konstantnog gibanja te visine u odnosu na geocentrični, nerotirajući aproksimativno inercijski [[posebna teorija relativnosti|referentni okvir]], satovi na satelitima pod utjecajem su brzine satelita (specijalna relativnost). [[Posebna teorija relativnosti|Specijalna relativnost]] predviđa da će atomski satovi koji se kreću GPS orbitalnim brzinama otkucavati sporije od stacioniranih zemaljskih satova za faktor <math>\frac{v^{2}}{2c^{2}}\approx 10 ^{-10}</math> ili će rezultirati u kašnjenju za oko 7,2 μs na dan, kada je orbitalna brzina v = 4&nbsp;km/s, a c = brzina svjetlosti. Efekt dilatacije vremena izmjeren je i potvrđen korištenjem sustava GPS-a. Efekt pomaka gravitacijske frekvencije na sustavu GPS-a zbog opće relativnosti vidi se u činjenici da satovi bliži masivnom objektu kucaju sporije od satova koji su mnogo udaljeniji. Primijenjeno na sustav GPS-a, prijamnici su mnogo bliži Zemlji od satelita što uzrokuje da su GPS satovi brži za faktor od 5×10^(-10) ili oko 45,9 μs/dan. Ovaj pomak gravitacijske frekvencije također je zamjetan efekt. Kada spojimo dilataciju vremena i pomak gravitacijske frekvencije, diskrepancija iznosi oko 38 mikrosekunda na dan; razlika od 4,465 dijelova u 10¹⁰.<ref name=Rizos>Rizos, Chris. [[University of New South Wales]]. [http://www.gmat.unsw.edu.au/snap/gps/gps_survey/chap3/312.htm GPS Satellite Signals] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100612004027/http://www.gmat.unsw.edu.au/snap/gps/gps_survey/chap3/312.htm |date=2010-06-12 }}. 1999.</ref>. Bez korekcije akumulirale bi se pogreške u determinaciji pozicije od grubo 10&nbsp;km/dan. Štoviše, zbog toga što orbite satelita GPS-a nisu savršeno kružne, njihove eliptičke orbite uzrokuju da efekti dilatacije vremena i pomaka gravitacijske frekvencije variraju s vremenom. Ovaj efekt ekscentričnosti uzrokuje da se razlika satne stope između satelita GPS-a i prijamnika povećava ili smanjuje ovisno o brzini orbitalne altitude satelita. Kako bi se ova diskrepancija uzela u obzir, frekvecijskom standardu na svakom satelitu dana je stopa razmaka prije samog lansiranja, te oni stoga kucaju malo sporije od željene frekvencije na Zemlji; specifično govoreći, umjesto frekvencije od 10,23&nbsp;MHz koristi se frekvencija od 10,22999999543&nbsp;MHz<ref name=Nelson>[http://www.aticourses.com/global_positioning_system.htm The Global Positioning System by Robert A. Nelson Via Satellite] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100718150217/http://www.aticourses.com/global_positioning_system.htm |date=2010-07-18 }}, studeni 1999</ref>. Budući da su atomski satovi na GPS satelitima precizno podešeni, oni od sustava rade praktičnu inženjersku primjenu znanstvene teorije relativnosti u okolini realnog svijeta<ref>Pogge, Richard W.; [http://www.astronomy.ohio-state.edu/~pogge/Ast162/Unit5/gps.html “Real-World Relativity: The GPS Navigation System”]. Preuzeto 5. siječnja 2008.</ref>. Postavljanje atomskih satova na umjetne satelite radi testiranja Einsteinove opće teorije prvi je predložio Friedwardt Winterberg 1955. godine<ref>{{cite web |url=http://bourabai.kz/winter/satelliten.htm |title=Astronautica Acta II, 25 (1956). |date=10. kolovoza 1956. |accessdate=23. listopada 2009 |archive-date=2014-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140703080406/http://bourabai.kz/winter/satelliten.htm |dead-url=yes }}</ref>. ==== Sagnacova distorzija ==== Opservacijsko procesiranje GPS-a također mora kompenzirati [[Sagnacov efekt]]. Vremenska skala GPS-a definirana je u [[inercijski referentni okvir|inercijskom]] sustavu no opservacije su procesirane u [[ECEF|geocentričnom, geofiksiranom]] (korotacijskom) sustavu, sustavu u kojem [[simultanost]] nije jedinstveno definirana. [[Lorentzova transformacija]] je stoga primijenjena radi pretvorbe iz inercijskog sustava na ECEF sustav ([[engleski jezik|engl]]. ''Earth-centered, Earth-fixed'' geocentričan, geofiksiran). Rezultirajuća korekcija vremena trajanja signala ima suprotne algebarske znakove za satelite na istočnoj i zapadnoj nebeskoj hemisferi. Ignoriranjem ovog efekta nastat će istočno-zapadna pogreška od nekoliko stotina nanosekunda, odnosno desetak metara u poziciji<ref>Ashby, Neil [http://www.ipgp.jussieu.fr/~tarantola/Files/Professional/GPS/Neil_Ashby_Relativity_GPS.pdf Relativity and GPS]. [[Physics Today]], svibanj 2002.</ref>. === Prirodni izvori interferencije === Budući da GPS signali na zemaljskim prijamnicima teže biti relativno slabima, prirodni radijski signali ili raspršenje GPS signala može [[desenzitizacija (telekomunikacija)|desenzitizirati]] prijamnik čime će akvizicija i praćenje satelitskih signala biti otežano ili onemogućeno. [[Vrijeme u svemiru]] degradira GPS operaciju na dva načina, izravnom interferencijom uzrokovanom solarnom radijskom eksplozivnom bukom u istom frekvencijskom pojasu<ref>Cerruti, A., P. M. Kintner, D. E. Gary, A. J. Mannucci, R. F. Meyer, P. H. Doherty, and A. J. Coster (2008), Effect of intense December 2006 solar radio bursts on GPS receivers, Space Weather, doi:10.1029/2007SW000375, 19. listopada 2008.</ref> ili raspršivanjem GPS radijskog signala u ionosferskim nepravilnostima što se naziva scintilacijom<ref>Aarons, Jules and Basu, Santimay, Ionospheric amplitude and phase fluctuations at the GPS frequencies, Proceedings of ION GPS, v 2, 1994, p 1569-1578</ref>. Oba oblika degradacije slijede 11-godišnji [[sunčev ciklus|solarni ciklus]] te su maksimum prilikom maksimuma sunčevih pjega iako se mogu pojaviti u bilo koje vrijeme. Solarne radijske eksplozije povezane su sa [[solarni bljeskovi|solarnim bljeskovima]], a njihov učinak može utjecati na recepciju na polovici Zemlje okrenutoj Suncu. Scintilacija se javlja češće na tropskim širinama ili srednjim širinama gdje magnetske oluje mogu dovesti do scintilacije<ref>Ledvina, B. M., J. J. Makela, and P. M. Kintner (2002), First observations of intense GPS L1 amplitude scintillations at midlatitude, Geophys. Res. Lett., 29(14), 1659, doi:10.1029/2002GL014770</ref>. Osim stvaranja scintilacije, magnetske oluje mogu stvoriti jake ionosferske gradijente koji degradiraju točnost SBAS sustava<ref>Tom Diehl, [http://www.faa.gov/about/office_org/headquarters_offices/ato/service_units/techops/navservices/gnss/library/satNav/media/SATNAV_0604.PDF Solar Flares Hit the Earth- WAAS Bends but Does Not Break], SatNav News, volume 23, lipanj 2004</ref>. === Umjetni izvori interferencije === U automobilskim GPS prijamnicima, metalni predmeti na vjetrobranskom staklu<ref>{{cite web |url=http://www.illinoistollway.com/pls/portal/docs/PAGE/TW_CONTENT_REPOSITORY/TW_CR_IPASS/LPT-SPECIALWINDSHIELDLIST.PDF |title=I-PASS Mounting for Vehicles with Special Windshield Features}}</ref> poput odmrzivača ili zatamnjeni filmovi<ref>{{cite web |url=http://solutions.3m.com/wps/portal/3M/en_US/WF/3MWindowFilms/Products/ProductCatalog/?PC_7_RJH9U5230GE3E02LECFTDQG0V7_nid=9928QS9MGHbeT4DCJBL6BVgl |title=3M Automotive Films}}. Note that the 'Color Stable' films are specifically described as ''not'' interfering with satellite signals.</ref> na prozorima mogu djelovati kao [[Faradayev kavez]], degradirajući recepciju unutar auta. Antropogeni [[elektromagnetska interferencija|EMI]] (elektromagnetska interferencija) može također prekidati ili [[radijsko ometanje|ometati]] GPS signale. U jednom dobro dokumentiranom slučaju čitava luka [[Moss Landing, California|Moss Landing]] u [[Kalifornija|Kaliforniji]] nije mogla primati GPS signale zbog nenamjernog ometanja uzrokovanog nepravilnostima u radu TV antenskih preamplifikatora<ref>[http://www.gpsworld.com/gps/system-challenge/the-hunt-rfi-776 The Hunt for RFI]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. GPS World. 1. siječnja 2003.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.compliance-club.com/archive/bananaskins/201-225.asp |title=EMC compliance club "banana skins" column 222 |publisher=Compliance-club.com |date= |accessdate=13. listopada 2009.}}</ref>. Namjerno ometanje također je moguće. Jači signali općenito mogu interferirati s GPS prijamnicima kada se oni nalaze unutar radijskog raspona ili vidokruga. Detaljni opis iz 2002. o tome kako napraviti GPS L1 C/A ometač kratkog dosega objavljen je u online magazinu [[Phrack]]<ref>[http://www.phrack.org/issues.html?issue=60&id=13#article Low Cost and Portable GPS Jammer]. [[Phrack]] issue 0x3c (60), article 13. Publicirano 28. prosinca 2002.</ref>. [[Vlada Sjedinjenih Američkih Država|Američka vlada]] vjeruje da su se takvi ometači povremeno koristili tijekom [[rat u Afganistanu (2001. - danas)|rata u Afganistanu 2001.]] a američka vojska potvrdila je da je uništila šest GPS ometača tijekom [[Irački rat|Iračkog rata]], uključujući jedan koji je ironično uništen s GPS-navođenom bombom<ref>American Forces Press Service. [http://www.defenselink.mil/news/newsarticle.aspx?id=29230 Centcom charts progress] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091203004107/http://www.defenselink.mil/news/newsarticle.aspx?id=29230 |date=2009-12-03 }}. 25. ožujka 2003.</ref>. Takve ometače relativno je lako detektirati i locirati što ih čini atraktivnom metom za [[antiradijacijski projektil|antiradijacijske projektile]]. Britansko ministarstvo obrane testiralo je sustav ometanja u britanskom West Countryju 7. i 8. lipnja 2007.<ref>{{cite news | url = http://www.dailymail.co.uk/news/article-460279/MoDs-tests-send-satnav-haywire-road-atlas.html | title = MoD's tests will send satnav haywire so take a road atlas | date = 6. lipnja 2007| work = The Daily Mail }}</ref> Neke zemlje dopuštaju uporabu GPS ponavljača radi omogućavanja recepcije GPS signala u zatvorenom prostoru i na zaklonjenim lokacijama, no po zakonima EU-a i UK uporaba takvih predmeta je zabranjena jer signali mogu uzrokovati interferenciju s ostalim GPS prijamnicima koji mogu primati podatke istovremeno s GPS satelita i ponavljača. Zbog potencijala kako prirodne tako i antropogene buke, brojne se tehnike nastavljaju razvijati kako bi doskočile interferenciji. Prva tehnika je nepouzdavanje samo u GPS kao jedini izvor informacija. Po Johnu Ruleyju "[[instrument flight rules|IFR]] piloti trebali bi imati pričuvni plan u slučaju problema u radu GPS-a."<ref>Ruley, John. AVweb. [http://www.avweb.com/news/avionics/182754-1.html GPS jamming] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110823102135/http://www.avweb.com/news/avionics/182754-1.html |date=2011-08-23 }}. 12. veljače 2003.</ref> [[Receiver Autonomous Integrity Monitoring|Praćenje integriteta autonomnosti prijamnika]] (RAIM, [[engleski jezik|engl]]. ''Receiver Autonomous Integrity Monitoring'') svojstvo je koje se danas uključuje u neke prijamnike, a dizajnirano je radi osiguravanja upozorenja korisniku ako je detektirano ometanje ili neki drugi problem. Američka vojska također je postavila [[Selective Availability / Anti-Spoofing Module|Modul za selektivnu dostupnost i protuometanje]] (SAASM, [[engleski jezik|engl]]. ''Selective Availability / Anti-Spoofing Module'') u [[Defense Advanced GPS Receiver|Obrambeni napredni GPS prijamnik]] (DAGR, [[engleski jezik|engl]]. ''Defense Advanced GPS Receiver''). U demonstracijskim video snimcima DAGR je sposoban detektirati ometanje i održati povezanost s enkriptiranim GPS signalima tijekom interferencija koje uzrokuju gubitak povezanosti civilnih prijamnika s GPS signalom<ref>[http://www.jcs.mil/j6/GPSwarfighter.wmv Commercial GPS Receivers: Facts for the Warfighter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070809052451/http://www.jcs.mil/j6/GPSwarfighter.wmv |date=2007-08-09 }}. Hosted at the Joint Chiefs website, linked by the USAF's [http://gps.losangeles.af.mil/user/products/dagr/ GPS Wing DAGR program]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} website. Preuzeto 10. travnja 2007.</ref>. == Poboljšanje točnosti == === Augmentacija === :''Glavni članak: [[augmentacija GNSS-a]]'' Augmentacijske metode poboljšanja točnosti počivaju na vanjskoj informaciji koja se integrira u kalkulacijski proces. Postoje mnogi slični sustavi u prostoru te se općenito nazivaju ili opisuju na temelju načina na koji GPS senzor prima informacije. Neki sustavi transmitiraju dodatne informacije o izvorima pogrešaka (poput pomaka sata, efmeride ili ionosferske odgode), dok drugi daju izravna mjerenja o tome koliko dugo je signal bio isključen u prošlosti, dok treća grupa daje dodatne navigacijske informacije ili informacije o vozilu kako bi se one integrirale u kalkulacijski proces. Primjeri augmentacijskih sustava uključuju [[Wide Area Augmentation System|augmentacijski sustav širokog polja]], [[Differential GPS|diferencijalni GPS]], [[Inertial Navigation Systems|inercijski navigacijski sustav]] te [[Assisted GPS|asistirani GPS]]. === Precizno monitoriranje === Točnost kalkulacije također se može poboljšati kroz precizno monitoriranje i mjerenje postojećih GPS signala na dodatne ili alternativne načine. Nakon SA koji je ugašen, najveća pogreška u GPS-u obično je nepredvidiva odgoda kroz ionosferu. Svemirska letjelica emitira parametre ionosferskog modela, no pogreška ipak ostaje. To je razlog zašto GPS svemirske letjelice transmitiraju na najmanje dvije frekvencije, L1 i L2. Ionosferska odgoda dobro je definirana funkcija frekvencije i [[total electron content|ukupnog elektronskog sadržaja]] (TEC, [[engleski jezik|engl]]. ''total electron content'') duž putanje, pa mjerenje vremenske razlike dolaska između frekvencija determinira TEC te stoga preciznu ionosfersku odgodu na svakoj frekvenciji. Prijamnici s dekripcijskim ključevima mogu dekodirati L1 i L2 transmitirane P(Y) kodom. Ovi su ključevi ipak rezervirani za vojsku i "ovlaštene" agencije te nisu dostupni javnosti. Bez ključeva još je uvijek moguće koristiti ''beskodnu'' tehniku za usporedbu P(Y) kodova na L1 i L2 radi dobivanja većine informacija o istoj pogrešci. No ta je tehnika spora, pa je trenutačno ograničena na specijaliziranu geodetsku opremu. U budućnosti se očekuje da će dodatni civilni kodovi biti transmitirani na frekvencijama L2 i L5 (vidi [[modernizacija GPS-a]] dolje). Tada će svi korisnici moći izvoditi dvojna frekvencijska mjerenja te izravno računati pogreške zbog ionosferske odgode. Drugi oblik preciznog monitoriranja naziva se ''poboljšanje faze nosača'' (CPGPS, [[engleski jezik|engl]]. ''Carrier-Phase Enhancement''). Pogreška, koja ovo ispravlja, javlja se zbog toga što pulsna tranzicija [[PRN]]-a nije trenutačna pa stoga operacija [[korelacija|korelacije]] (podudaranje sekvencije satelita i prijamnika) nije savršena. Pristup CPGPS-a koristi val nosača L1 čiji [[frekvencija|period]] od <math> \frac{1 sec}{1575.42 * 10^6} = 0.63475 \ nanosekundi \approx 1 \ nanosekunda \ </math> što iznosi oko tisućinku C/A zlatnokodnog bitnog perioda <math> \frac{1 sec}{1023 * 10^3} = 977.5 \ nanosekundi \ \approx 1000 \ nanosekundi \ </math>, te time djeluje kao dodatni [[satni signal]] te riješava nesigurnost. Pogreška fazne razlike u normalnim GPS vrijednostima iznosi između 2 i 3 metra razlike. CPGPS koji radi unutar 1% savršene tranzicije reducira ovu pogrešku na 3 centimetra razlike. Eliminiranjem ovog izvora pogreške CPGPS uparen s [[Differential GPS|DGPS]]-om normalno stvara između 20 i 30 centimetara apsolutne točnosti. ''Relativno kinematičko pozicioniranje'' (RKP) drugi je pristup za precizne sustave pozicioniranja temeljene na GPS-u. u ovom pristupu determinacija signalnog raspona može se postaviti na preciznost od manje od 10 [[centimetar]]a. To se postiže rješavanjem broja ciklusa u kojem prijamnik transmitira, a zatim prima signal. Obično se za to koriste kombinacija korekcijskih podataka u diferencijalnom GPS-u (DGPS) kojima se transmitiraju informacije o fazi signala GPS-a i tehnike neodređene rezolucije kroz statističke testove—vjeroatno s procesiranjem u realnom vremenu ([[kinematika realnog vremena|kinematičko pozicioniranje u realnom vremenu]], RTK, [[engleski jezik|engl]]. ''real-time kinematic positioning''). === Mjerenje vremena === <span id="GPS vrijeme"></span><span id="GPS vrijeme i datum"></span> Dok je većina satova sinkronizirana na [[uTC|koordinirano univerzalno vrijeme]] (UTC), [[atomski sat]]ovi na satelitima su postavljeni na ''vrijeme GPS-a''. Razlika među ovim vremenima jest u tome da GPS vrijeme nije ispravljeno da se podudara s rotacijom Zemlje, pa ne sadrži [[prijestupna sekunda|prijestupne sekunde]] ili druge korekcije koje se periodički dodaju UTC-u. GPS vrijeme je 1980. podešeno da se podudara s [[uTC|koordiniranim univerzalnim vremenom]] (UTC), no to se kasnije promijenilo. Nedostatak korekcija znači da GPS vrijeme ostaje na konstantnom razmaku (TAI - GPS = 19 sekunda) s [[međunarodno atomsko vrijeme|međunarodnim atomskim vremenom]] (TAI, [[francuski jezik|franc]]. ''Temps Atomique International''). Periodičke korekcije izvode se na satelitskim satovima radi korekcije relativističkih efekata i sinkronizacije satova sa zemaljskim satovima. GPS navigacijska poruka uključuje razliku između GPS vremena i UTC-a koja je 2009. iznosila 15 sekunda zbog prijestupne sekunde dodane UTC-u 31. prosinca 2008. Prijamnici oduzimaju ovu razliku od GPS vremena kako bi izračunali UTC i vrijednosti za specifične vremenske zone. Nove GPS jedinice ne moraju pokazivati ispravno UTC vrijeme sve dok ne prime poruku o razlici prema UTC-u. Polje razlike između GPS-a i UTC-a akomodira 255 prijestupnih sekunda (osam bitova) koje bi skupa s trenutačnom stopom promjene Zemljine rotacije (s jednom prijestupnom sekundom uvedenom približno svakih 18 mjeseci) trebale biti dostatne sve do približno 2300. godine. Nasuprot datumskom obliku u [[gregorijanski kalendar|gregorijanskom kalendaru]] koji prikazuje godinu, mjesec i dan, GPS datum je izražen brojem tjedna i brojem dana u tjednu. Broj tjedna se transmitira kao [[suština|desetobitno]] polje u C/A i P(Y) navigacijskim porukama, te postaje nula svaka 1.024 tjedna (19,6 godina). Nulti tjedan GPS-a započeo je 6. siječnja 1980. u 00:00:00 UTC (00:00:19 TAI), a broj je tjedna prvi put opet postao nula 21. kolovoza 1999. u 23:59:47 UTC (22. kolovoza 1999. u 00:00:19 TAI). Za određivanje trenutačnog gregorijanskog datuma GPS prijamnik prvo mora imati aproksimativan datum (do unutar 3.584 dana) kako bi ispravno preveo GPS datumski signal. Kako bi adresirali ovaj problem, modernizirane GPS navigacijske poruke koriste 13-bitno polje koje se jedino ponavlja svakih 8.192 tjedna (157 godina), pa će trajati do 2137. godine (157 godina nakon nultog tjedna GPS-a). === Praćenje faze nosača (geodezija) === O korištenju navigacijske poruke za izmjeru pseudoraspona već se govorilo. Druga metoda koja se koristi u GPS geodetskim aplikacijama je praćenje faze nosača. Period frekvencije nosača pomnožen s brzinom svjetlosti daje valnu duljinu koja iznosi oko 0,19 metara za L1 nosač. S točnošću valne duljine od 1% u detektiranju vodećeg kraja ova komponenta pogreške pseudoraspona može biti malena do 2 milimetra. Radi usporedbe, pogreška za C/A kod iznosi 3 metra odnosno 0,3 metra za P kod. Ova točnost od 2 milimetra zahtijeva mjerenje ukupne faze, tj. ukupnog broja valnih duljina plus frakcijske valne duljine. To zahtijeva specijalno opremljene prijamnike. Ova metoda ima mnoge primjene na području geodezije. Sada slijedi opis metode koja bi se mogla potencijalno koristiti za procjenu pozicije prijamnika 2 prema danoj poziciji prijamnika 1 koristeći trostruko diferenciranje i numeričko korijensko pronalaženje, te matematičku tehniku zvanu [[najmanji kvadrati]]. Izostavljena je detaljna rasprava o pogreškama radi izbjegavanja odvlačenja od opisa metodologije. U ovom se opisu prave razlike radi diferenciranja među satelitima, prijamnicima i epohama. To se ne smije protumačiti kao jedini raspored koji se može koristiti. Drugi rasporedi stvaranja razlika također su jednako vrijedni. Ukupna faza satelitskog nosača može se dvoznačno izmjeriti kao broj ciklusa opisan kao [http://www.gmat.unsw.edu.au/snap/gps/gps_survey/chap3/323.htm CARRIER PHASE MEASUREMENT] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100702014004/http://www.gmat.unsw.edu.au/snap/gps/gps_survey/chap3/323.htm |date=2010-07-02 }} (hrv. mjerenje faze nosača) i [http://www.gmat.unsw.edu.au/snap/gps/gps_survey/chap6/611.htm CARRIER BEAT PHASE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100613235110/http://www.gmat.unsw.edu.au/snap/gps/gps_survey/chap6/611.htm |date=2010-06-13 }} (hrv. faza udara nosača). Neka <math>\ \phi(r_i, s_j, t_k) </math> označava fazu nosača satelita j mjerenu prijamnikom i u vremenu <math>\ \ t_k </math>. Ova notacija se koristi kako bi bilo jasno što znače supskripti i, j i k. Zbog činjenice da prijamnik ([[engleski jezik|engl]]. ''receiver''), satelit ([[engleski jezik|engl]]. ''satellite'') i vrijeme ([[engleski jezik|engl]]. ''time'') dolaze u engleskom jeziku abecednim redom kao argumenti <math>\ \phi </math> i radi isticanja ravnoteže između čitljivosti i konciznosti, neka je <math>\ \phi_{i,j,k} = \phi(r_i, s_j, t_k) </math> radi koncizne kratice. Također definiramo tri funkcije :<math>\ \Delta^r, \Delta^s, \Delta^t </math> koje označuju razlike između prijamnikâ, satelitâ i vremenskih točaka. Sve ove funkcije imaju linearnu kombinaciju varijabli s tri supskripta kao svoje argumente. Ove su tri funkcije definirane dolje. Ako je <math>\ \alpha_{i,j,k} </math> funkcija tri cjelobrojna argumenta i, j i k onda je valjani argument ovih funkcija: :<math>\ \Delta^r, \Delta^s, \Delta^t </math> s vrijednostima definiranima kao :<math>\ \Delta^r(\alpha_{i,j,k}) = \alpha_{i+1,j,k} - \alpha_{i,j,k} </math> , :<math>\ \Delta^s(\alpha_{i,j,k}) = \alpha_{i,j+1,k} - \alpha_{i,j,k} </math> , te :<math>\ \Delta^t(\alpha_{i,j,k}) = \alpha_{i,j,k+1} - \alpha_{i,j,k} </math> . Ako su također <math>\ \alpha_{i,j,k}\ i\ \beta_{l,m,n} </math> valjani argumenti triju funkcija, a a i b konstante, onda je <math>\ ( a\ \alpha_{i,j,k} + b\ \beta_{l,m,n} ) </math> valjani argument s vrijednošću definiranom kao :<math>\ \Delta^r(a\ \alpha_{i,j,k} + b\ \beta_{l,m,n}) = a \ \Delta^r(\alpha_{i,j,k}) + b \ \Delta^r(\beta_{l,m,n})</math> , :<math>\ \Delta^s(a\ \alpha_{i,j,k} + b\ \beta_{l,m,n} )= a \ \Delta^s(\alpha_{i,j,k}) + b \ \Delta^s(\beta_{l,m,n})</math> , te :<math>\ \Delta^t(a\ \alpha_{i,j,k} + b\ \beta_{l,m,n} )= a \ \Delta^t(\alpha_{i,j,k}) + b \ \Delta^t(\beta_{l,m,n})</math> . Pogreške sata prijamnika mogu se približno eliminirati diferenciranjem faza izmjerenih satelitom 1 i satelitom 2 u istoj epohi kao što je prikazano u [http://www.gmat.unsw.edu.au/snap/gps/gps_survey/chap6/633.htm BETWEEN-SATELLITE DIFFERENCING] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110306051358/http://www.gmat.unsw.edu.au/snap/gps/gps_survey/chap6/633.htm |date=2011-03-06 }} ([[hrvatski jezik|hrv]]. međusatelitsko diferenciranje). Ova se razlika označava kao <math>\ \Delta^s(\phi_{1,1,1}) = \phi_{1,2,1} - \phi_{1,1,1}</math> [http://www.gmat.unsw.edu.au/snap/gps/gps_survey/chap6/635.htm Dvostruko diferenciranje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110306051809/http://www.gmat.unsw.edu.au/snap/gps/gps_survey/chap6/635.htm |date=2011-03-06 }} može se izvesti uzimanjem intersatelitskih razlika između prijamnika 1 i prijamnika 2. Pogreške sata satelita time će se približno eliminirati između prijamnika. Ova dvostruka razlika označena je kao . :<math>\begin{align} \Delta^r(\Delta^s(\phi_{1,1,1}))\,&=\,\Delta^r(\phi_{1,2,1} - \phi_{1,1,1}) &=\,\Delta^r(\phi_{1,2,1}) - \Delta^r(\phi_{1,1,1}) &=\,(\phi_{2,2,1} - \phi_{1,2,1}) - (\phi_{2,1,1} - \phi_{1,1,1}) \end{align}</math> [http://www.gmat.unsw.edu.au/snap/gps/gps_survey/chap6/636.htm Trostruko diferenciranje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110306051924/http://www.gmat.unsw.edu.au/snap/gps/gps_survey/chap6/636.htm |date=2011-03-06 }} može se izvesti uzimanjem razlike dvostrukog diferenciranja izvedenog u vremenu <math>\ \ t_2 </math> s onim izvedenim u vremenu <math>\ \ t_1 </math>. To će eliminirati dvoznačnost pridruženu cijelom broju valnih duljina u fazi nosača ako pretpostavimo da se dvoznačnost ne mijenja tijekom vremena. Stoga je rezultat trostruke razlike eliminirao sve ili gotovo sve pogreške otklona sata i cjelobrojnu dvoznačnost. Pogreške pridružene atmosferskoj odgodi i satelitskim efemeridama također će biti značajno reducirane. Ova se trostruka razlika označava kao :<math>\ \Delta^t(\Delta^r(\Delta^s(\phi_{1,1,1}))) </math> Rezultati trostruke razlike mogu se koristiti za procjenu nepoznatih varijabli. Primjerice, ako je poznata pozicija prijamnika 1 a pozicija prijamnika 2 je nepoznata, onda je moguće procijeniti poziciju prijamnika 2 koristeći numeričko korijensko pronalaženje i [[najmanji kvadrati|najmanje kvadrate]]. Rezultati trostruke razlike za tri neovisna vremenska para vjerojatno će biti dovoljni za rješavanje triju komponenata pozicije prijamnika 2. To će možda zahtijevati uporabu numeričke procedure poput one opisane u poglavlju o korijenskom pronalaženju i nelinearnim skupovima jednadžbi u Numeričkim receptima<ref name="NR"/>. Vidi također [http://books.google.com/books?id=UQW_VL2H56IC&pg=PA959&lpg=PA959&dq=%22Numerical+Analysis%22+multidimension++root+finding&source=web&ots=PLUUjn-33v&sig=P7btHJELgxmVpNI6_SnYjVZvUJc&hl=en&sa=X&oi=book_result&resnum=1&ct=result#PPA442,M1 Preview of Root Finding (Pregled korijenskog pronalaženja)]. Prije uporabe ove numeričke metode mora se uraditi inicijalna aproksimacija pozicije prijamnika 2. Inicijalna vrijednost može se osigurati pozicijskom aproksimacijom baziranoj na navigacijskoj poruci i presjeku sfernih površina. Iako multidimenzionalno numeričko korijensko pronalaženje može imati problema, ovaj se nedostatak može nadići dobrom inicijalnom procjenom. Ova procedura koja koristi tri vremenska para i poprilično dobru inicijalnu vrijednost koju slijedi iteracija rezultirat će jednim opserviranim rezultatom trostruke razlike za poziciju prijamnika 2. Veća točnost može se postići procesiranjem rezultata trostruke razlike za dodatne skupove triju neovisnih vremenskih parova. To će rezultirati predeterminiranim sustavom s mnogostrukim rješenjima. Radi dobivanja procjena za predeterminirani sustav mogu se koristiti najmanji kvadrati. Procedura najmanjih kvadrata determinira poziciju prijamnika 2 koja najbolje odgovara opserviranim rezultatima trostruke razlike za pozicije prijamnika 2 pod kriterijem minimiziranja sume kvadrata. == Primjene == Globalni pozicijski sustav, iako originalno izrađen kao vojni projekt, smatra se tehnologijom ''dvojne uporabe'' što znači da ima značajnu primjenu kako za vojnu tako i za civilnu industriju. === Vojne === Vojne primjene GPS-a imaju brojne svrhe: * Navigacija: GPS omogućuje vojnicima pronalazak ciljeva u tami ili na nepoznatom teritoriju, te koordinaciju pokreta trupa i opskrbe. GPS prijamnici koje koriste zapovjednici i vojnici nazivaju se zapovjednički digitalni asistent ([[engleski jezik|engl]]. ''Commanders Digital Assistant'') odnosno vojnički digitalni asistent ([[engleski jezik|engl]]. ''Soldier Digital Assistant'')<ref>{{Cite web |title=Commanders Digital Assistant explanation and photo |url=http://peosoldier.army.mil/factsheets/SWAR_LW_DBCS.pdf |access-date=2011-09-28 |archivedate=2007-12-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071201034857/http://peosoldier.army.mil/factsheets/SWAR_LW_DBCS.pdf |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://peosoldier.army.mil/factsheets/SWAR_LW_CDA.pdf |title=Latest version Commanders Digital Assistant |format=PDF |date= |accessdate=13. listopada 2009 |archivedate=2008-10-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081001155532/http://peosoldier.army.mil/factsheets/SWAR_LW_CDA.pdf |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Soldier Digital Assistant explanation and photo |url=http://www.army-technology.com/contractors/computers/lago/lago6.html |access-date=2011-09-28 |archive-date=2008-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610092154/http://www.army-technology.com/contractors/computers/lago/lago6.html |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web |last=Sinha |first=Vandana |url=http://www.gcn.com/print/22_20/22893-1.html |title=Commanders and Soldiers' GPS-receivers |publisher=Gcn.com |date=24. srpnja 2003 |accessdate=13. listopada 2009 |archivedate=2008-12-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081208203930/http://www.gcn.com/print/22_20/22893-1.html |deadurl=yes }}</ref>. * Praćenje mete: različiti vojni oružani sustavi koriste GPS za praćenje potencijalnih kopnenih i zračnih meta prije nego budu označeni neprijateljskima. Ovi oružani sustavi prenose GPS koordinate meta do [[precizno navođeno streljivo|precizno navođenog streljiva]] kako bi mu omogućilo točno pogađanje mete. Vojne letjelice, posebice one korištene u [[zemlja-zrak|zračno-zemljanim]] ulogama koriste GPS za pronalazak meta (primjerice, [[oružana kamera|oružana videokamera]] s [[AH-1 Cobra]] u [[Irak]]u pokazuje GPS koordinate koje se mogu pogledati u [[Google Earth]]u). * Navođenje raketa i projektila: GPS omogućuje točno ciljanje različitog vojnog oružja uključujući [[Interkontinentalni balistički projektili|ICBM]]-ove, [[krstareća raketa|krstareće rakete]] i [[precizno navođeno streljivo]]. [[Topnički projektil]]i s ugrađenim GPS prijamnicima koji mogu izdržati akceleracije od 12.000 G ili oko 117.600 metara/<math>second^2</math> razvijeni su za uporabu u 155&nbsp;mm [[haubica]]ma<ref>{{cite web |url=http://www.globalsecurity.org/military/systems/munitions/m982-155.htm |publisher=[[GlobalSecurity.org]] |date=29. svibnja 2007 |title=XM982 Excalibur Precision Guided Extended Range Artillery Projectile |accessdate=26. rujna 2007 }}</ref>. * Traženje i spašavanje: oboreni piloti mogu se brže locirati ako imaju GPS prijamnik. * Izviđanje i izrada karata: vojska koristi GPS u velikom opsegu kao pomoć u kartiranju i [[izviđanje|izviđanju]]. * GPS sateliti također nose skup nuklearnih detonacijskih detektora koji se sastoje od optičkog senzora (Y-senzor), senzora X-zraka, dozimetra, te elektromagnetskog pulsnog (EMP) senzora (W-senzor) koji tvori glavni dio [[Vela (satelit)|Sustava za detekciju nuklearnih detonacija SAD-a]]<ref>Sandia National Laboratory's [http://www.sandia.gov/LabNews/LN03-07-03/LA2003/la03/arms_story.htm Nonproliferation programs and arms control technology].</ref><ref>{{cite web |url=http://www.osti.gov/bridge/servlets/purl/10176800-S2tU7w/native/10176800.pdf |title=The GPS Burst Detector W-Sensor |author=Dr. Dennis D. McCrady |publisher=Sandia National Laboratories}}</ref>. === Civilne === :''Više informacija: [[primjene GNSS-a]] i [[GPS navigacijski uređaj]]'' [[Datoteka:GPS roof antenna dsc06160.jpg|thumb|right|Ova [[antena]] postavljena na krov kućice u kojoj se zbiva znanstveni eksperiment kojem je potreban precizan izračun vremena.]] Mnoge civilne aplikacije imaju koristi od GPS signala, koristeći jednu ili više od triju osnovnih komponenti GPS-a: apsolutnu lokaciju, relativno kretanje i vremenski transfer. Sposobnost determiniranja apsolutne lokacije prijamnika omogućuje da GPS prijamnici služe kao [[geodezija|geodetski]] alat ili pomoć u [[navigacija|navigaciji]]. Kapacitet determiniranja relativnog kretanja omogućuje prijamniku izračun lokalne brzine i orijentacije što je korisno za plovila ili opservacije Zemlje. Sinkronizacija satova na egzaktne standarde omogućuje vremenski transfer koji je kritičan za veliku komunikaciju i opservacijske sustave. Primjer je [[CDMA]] digitalni mobitel. Svaka bazna stanica ima GPS vremenski prijamnik za sinkronizaciju vlastitih širećih kodova s ostalim baznim stanicama radi olakšavanja međustaničnog rukovanja i podrške hibridnog GPS/CDMA pozicioniranja mobitela u slučaju [[hitni poziv|hitnih poziva]] i drugih primjena. Konačno, GPS omogućuje istraživačima proučavanje Zemljina okoliša uključujući atmosferu, ionosferu i gravitacijsko polje. GPS geodetska oprema revolucionizirala je [[tektonika|tektoniku]] izravnim mjerenjem gibanja rasjeda u [[potres]]ima. Američka vlada nadzire izvoz nekih civilnih prijamnika. Svi GPS prijamnici koji mogu funkcionirati iznad 18&nbsp;km (60.000 stopa) visine i pri brzini od 515&nbsp;m/s (1.000 čvorova)<ref>Arms Control Association.[http://www.armscontrol.org/documents/mtcr Missile Technology Control Regime] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080916123933/http://www.armscontrol.org/documents/mtcr |date=2008-09-16 }}. Preuzeto 17. svibnja 2006.</ref> klasificiraju se kao streljivo (oružje) za koje je potrebno izvozna dozvola američkog State Departmenta. Ovi parametri su jasno odabrani radi prevencije uporabe prijamnika u [[balistički projektil|balističkim projektilima]]. Ipak, oni ne preveniraju uporabu u [[krstareći projektil|krstarećim projektilima]] jer su njihove visine i brzine slične onima kod običnih zrakoplova. Ovo se pravilo odnosi čak i na druge čisto civilne jedinice koje samo primaju frekvenciju L1 i kod C/A te ne mogu ispravljati SA, itd. Deaktivacija operacije iznad ovih ograničenja oslobađa prijamnik od klasifikacije kao municije. Različiti prodavači na različit su način interpretirali ova ograničenja. Pravilo specificira operaciju iznad 18&nbsp;km '''i''' 515&nbsp;m/s no neki prijamnici prestaju raditi na 18&nbsp;km čak kad su stacionirani. To je uzrokovalo probleme u lansiranju nekih amaterskih radio balona jer oni redovito dosežu visinu od 30&nbsp;km. [[GPS vodič]]i također su primjeri civilne uporabe. GPS se ovdje koristi za određivanje trenutka prikazivanja sadržaja. Primjerice, prilikom približavanja spomeniku informirat će nas o njemu. Funkcionalnost GPS sada se počela kretati prema masovnim mobilnim telefonima. Prve [[mobilna GPS navigacija|mikrotelefonske kombinacije s integriranim GPS-om]] puštene su u promet već u kasnim 1990-ima, a bile su široko dostupne za potrošače na mrežama Nextela, Sprinta i Verizona 2002. godine kao odgovor na US FCC mandate za pozicioniranje mikrotelefonske kombinacije u hitnim pozivima. Mogućnosti za pristup razvojnih programera za softver od treće strane tim svojstvima u početku je bilo sporo sve dok Nextel nije svoj API otvorio za sve razvijatelje, a ubrzo su ga slijedili Sprint (2006.) i Verizon. == Nagrade == Dva GPS razvojna programera primili su [[Nagrada Charlesa Starka Drapera|Nagradu Charlesa Starka Drapera]] [[Nacionalna akademija inženjerstva|Nacionalne akademije inženjerstva]] za 2003. godinu: * [[Ivan Getting]], predsjednik emeritus [[The Aerospace Corporation]]a i [[inženjer]] na [[Massachusetts Institute of Technology]], uspostavio je temelj za GPS, usavršivši ga na zemaljski baziranom radio sustavu iz [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] nazvanom [[LORAN]] ([[engleski jezik|engl]]. ''Long-range Radio Aid to Navigation'', radio pomoć u navigaciji velikog dosega). * [[Bradford Parkinson]], profesor [[aeronautika|aeronautike]] i [[astronautika|astronautike]] na [[Sveučilište u Stanfordu|Sveučilištu u Stanfordu]], osmislio je današnji satelitski sustav u ranim 1960-ima i razvio ga zajedno s Ratnim zrakoplovstvom SAD-a. Parkinson je dvadeset i osam godina služio u Ratnom zrakoplovstvu od 1957. do 1978. te je umirovljen s činom pukovnika. Jedan od razvijatelja GPS-a [[Roger L. Easton]] primio je [[Nacionalna medalja za tehnologiju|Nacionalnu medalju za tehnologiju]] 13. veljače 2006. u [[Bijela kuća|Bijeloj kući]]. [[Nacionalna aeronautička asocijacija]] izabrala je 10. veljače 1993. Global Positioning System Team kao pobjednike [[Trofej Roberta J. Colliera|Trofeja Roberta J. Colliera]] za 1992. što je najprestižnija avijacijska nagrada u SAD-u. Tim su činili istraživači iz [[Laboratorij za pomorska istraživanja|Laboratorija za pomorska istraživanja]], [[Ratno zrakoplovstvo Sjedinjenih Američkih Država|Ratnog zrakoplovstva SAD-a]], [[Aerospace Corporation]]a, [[Rockwell International Corporation]]a te [[IBM]] Federal Systems Companyja. Citat pridružen prezentaciji trofeja hvali GPS Team "za najznačajniji razvoj u sigurnoj i učinkovitoj navigaciji i praćenju zrakoplova i svemirskih letjelica od uvođenja radio navigacije prije 50 godina." == Ostali sustavi == :''Glavni članak: [[Globalni navigacijski satelitski sustavi]]'' Ostali sateliti navigacijskih sustava u uporabi ili različite države razvoja uključuju: * {{ZD|EU}} ''[[Galileo (satelitski navigacijski sustav)|Galileo]]'' - globalni sustav koji razvija i konstruira [[Evropska unija|Europska unija]] i ostale države partnerice, a planira se da postane operativan do 2013. * {{ZD|KIN}} ''[[Beidou]]'' - eksperimentalni regionalni sustav [[Narodna Republika Kina|Narodne Republike Kine]]. * {{ZD|KIN}} ''[[COMPASS]]'' - predloženi globalni satelitski pozicijski sustav Narodne Republike Kine<ref>[http://www.nytimes.com/2009/03/23/technology/23iht-galileo23.html?_r=1&scp=1&sq=chinese%20europe%20galileo&st=cse New York Times]</ref>. * {{ZD|RUS}} ''[[GLONASS]]'' - [[Rusija|ruski]] globalni sustav koji će se dovršiti u partnerstvu s [[Indija|Indijom]]<ref>{{cite web|url=http://www.spacedaily.com/reports/Russia_And_India_Sign_Agreements_On_Glonass_Navigation_System_999.html |title=Spacedaily.com |publisher=Spacedaily.com |date= |accessdate=13. listopada 2009}}</ref>. * {{ZD|IND}} ''[[IRNSS]]'' - indijski regionalni navigacijski sustav koji pokriva samo Aziju i Indijski ocean (različito od indijskog sudjelovanja u GLONASS-u)<ref>{{cite web |url=http://www.asmmag.com/news/india-to-launch-1st-irnss-satellite-by-december |title=ASM, News on GIS, GNSS, spatial information, remote sensing, mapping and surveying technologies for Asia |publisher=Asmmag.com |date= |accessdate=13. listopada 2009 }}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * {{ZD|JAP}} ''[[QZSS]]'' - [[japan]]ski predloženi regionalni sustav koji pokriva samo Japan. == Povezano == * [[Bowditch's American Practical Navigator|The American Practical Navigator - Chapter 11 ''Satellite Navigation'']] * [[Assisted GPS]] (A-GPS) * [[Automobilni navigacijski uređaji]] * [[Efekti relativnosti na GPS]] * [[GPS praćenje]] * [[GPS signali]] * [[GPS visoke osjetljivosti]] * [[GPS/INS]] * [[GSM lokalizacija]] * [[LORAN]] * [[LORAN]] * [[Navigacijski paradoks]] * [[Next Generation Air Transportation System]] * [[Plate Boundary Observatory]] * [[Popis vojnih izuma koji su sada u masovnoj uporabi]] * [[Radionavigacija]] * [[RAIM]] * [[S-GPS]] * [[SIGI]] * [[Trilateracija]] * [[Visinska modernizacija]] === Civilne primjene === * [[Degree Confluence Project]] - koristi GPS za prikaz cijelih stupnjeva geografske širine i dužine * [[Geocaching]] * [[Geodashing]] * [[Geotagging]] * [[Geofence]] * [[GPS crtanje]] * [[GPS navigacijski softver]] * [[OpenStreetMap]] - slobodni sadržaj karata i slika ulica * [[Skyhook Wireless]] - Wi-Fi Positioning System * [[Telematika]] - mnogi telematički uređaji koriste GPS za određivanje lokacije mobilne opreme * [[Točka interesa]] === Srodne tehnologije === * [[Bluetooth]] - radiokomunikacijski protokol korišten za spajanje vanjskih GPS uređaja * [[Exif]] - slikovni metapodaci koji uključuju geografsku širinu i dužinu * [[GPX (data transfer)]] - [[XML schema]] za izmjenu točaka rute == Izvori == {{reflist|2}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Global Positioning System}} * [http://www.gps.gov/ GPS.gov]—General public education website created by the U.S. Government * [http://pnt.gov/ National Space-Based PNT Executive Committee] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100528124826/http://pnt.gov/ |date=2010-05-28 }} * [http://gps.afspc.af.mil/gpsoc/ Air Force Space Command GPS Operations Center homepage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061114044246/http://gps.afspc.af.mil/gpsoc/ |date=2006-11-14 }} * U.S. Naval Observatory's [http://tycho.usno.navy.mil/gpscurr.html GPS constellation status] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130222020139/http://tycho.usno.navy.mil/gpscurr.html |date=2013-02-22 }} * [http://pnt.gov/public/sa/ PNT Selective Availability Announcements] * [http://www.afit.edu/cse/cases.cfm?case=17&a=detail Global Positioning System Systems Engineering Case Study (A detailed history of GPS development)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081025233235/http://www.afit.edu/cse/cases.cfm?case=17&a=detail |date=2008-10-25 }} * Federal Aviation Administration's [http://www.faa.gov/about/office_org/headquarters_offices/ato/service_units/techops/navservices/gnss/faq/gps/ GPS FAQ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131014032158/http://www.faa.gov/about/office_org/headquarters_offices/ato/service_units/techops/navservices/gnss/faq/gps/ |date=2013-10-14 }} * [http://www.defense-update.com/products/g/gps-guidance.htm GPS Weapon Guidance Techniques] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100112052836/http://www.defense-update.com/products/g/gps-guidance.htm |date=2010-01-12 }} * [http://www.rand.org/pubs/monograph_reports/MR614/MR614.appb.pdf RAND history of the GPS (PDF)] * [http://www.ucar.edu/communications/staffnotes/0409/cosmic.html Improved weather predictions from COSMIC GPS satellite signal occultation data] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100527213459/http://www.ucar.edu/communications/staffnotes/0409/cosmic.html |date=2010-05-27 }}. * [http://ralph.bucher.home.att.net/project.pdf Ralph Bucher's Hyperbolic Positioning Algorithm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091224204719/http://ralph.bucher.home.att.net/project.pdf |date=2009-12-24 }} * [http://www.mobilgistix.com/Resources/GIS/Locations/average-latitude-longitude-countries.aspx Average Latitude & Longitude of Countries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100619203051/http://www.mobilgistix.com/Resources/GIS/Locations/average-latitude-longitude-countries.aspx |date=2010-06-19 }} {{Authority control}} {{Izabran}} [[Kategorija:Geodezija]] [[Kategorija:Telekomunikacije]] [[Kategorija:Navigacija]] gl7k4mmeurutw2qi6n43b9rdj4ksaq3 0 22618 42587410 42349497 2026-05-04T11:21:46Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587410 wikitext text/x-wiki {| {{prettyinfobox}} |----- ! colspan="2" bgcolor="#DEFFAD" | Goa |----- ! colspan="2" bgcolor="#DEFFAD" |Goa |----- | [[Država]]: || [[Indija]] |----- | [[Glavni grad]]: | [[Panadžij]] |----- | [[Površina]]: | 3.702&nbsp;km² |----- | [[Stanovništvo]]: | 1,4 miliona <small>''([[2001]])'' |----- | [[Gustina stanovništva]]: || 363 stan./km² |----- | [[Jezik]]: | [[konkan jezik|konkan]] , marati |----- | [[Religija]]: | |----- | Veb-sajt: | [http://goagovt.nic.in] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081205061436/http://goagovt.nic.in/ |date=2008-12-05 }} |----- ! colspan="2" bgcolor="#DEFFAD" | Mapa |----- | colspan="2" align="center" bgcolor="#E8E8E8" | <center>[[Datoteka:Goa in India (disputed hatched).svg|250px|Položaj Goe u Indiji]]</center> |} '''Goa''' je savezna država [[Indija|Indije]]. Nalazi se na zapadnoj obali Indije na [[Arapsko more|Arapskom moru]] u području zvanom [[Konkan]], a graniči se sa [[Maharaštra|Maharaštrom]] na severu i [[Karnataka|Karnatakom]] na istoku i jugu. [[Panadži]] je glavni grad, a Vasko de Gama je najveći grad. Portugalski trgovci su najpre došli u Gou u 15. veku i ubrzo su osnovali koloniju, koja je trajala 450 godina, sve do [[1961.]], kada ponovo postaje deo Indije. Goa je međunarodno poznata po prekrasnim plažama, pa je posećuju hiljade domaćih i stranih turista. [[Datoteka:Churcholdgoa_(64).JPG|thumb|left|Kapela u staroj Goi je primer portugalske arhitekture]] == Historija == Pred oko 2.000 godina u tom području su vladali Satavahanasi. [[Čalukje]] su vladale od [[580.]] do [[750.]] Nekoliko vekova su se smenjivale različite dinastije. Pod vlast [[Delhijski sultanat|Delhijskog sultanata]] došla je [[1312.]] [[Vidžajanagara carstvo|Vidžajanagare]] vladaju od [[1370]] do [[1469.]] Posle toga prelazi pod vlast Bahnmani sultana i Adil Šahisa. [[Vasko da Gama]] je bio prvi Evropljanin, koji je doplovio u Indiju. Iskrcao se najppre u Kozikodi u [[Kerala|Kerali]], a posle toga u Goi. [[Portugalci]] su došli sa namerom da uspostave koloniju i da preuzmu kontrolu [[trgovina začinima|trgovine začinima]] od drugih evropskih sila. Kopnene puteve trgovine začinima su zatvorili Otomanski Turci. Portugalski admiral [[Alfonso de Albukerk]] pobedio je Bidžapur kraljeve uz pomoć lokalnih saveznika. Portugalci su od tada uspostavili stalnu koloniju u Goi. Namećući inkviziciju mnogi lokalni stanovnici su prislno pokršeni od strane misionara, koji su pretili kaznama ili oduzimanjem zemlje, titula ili vlasništva. Mnogi su se pokrstili, ali ostala je njihova hinduska baština. Hiljade su i pobegle, naseljavajući se u okolnim gradovima u Karnataci. Dolaskom drugih evropskih sila u 16. veku većina portugalskih kolonija bila je okružena Britancima ili Holanđanima. Portugalci su u Indiji imali samo nekoliko enklava, a Goa je bila najveća i najvažnija. Goa je vremenoam dobila građanska prava kao [[Lisabon]]. Portugalci su ohrabrivali ženidbu sa lokalnim stanovništvom, tako da su se pojavilo mešano stanovništvo. Kada je [[Indija]] dobila nezavisnost [[1947.]] Portugal je odbio da preda svoje kolonije. Indija je [[12. decembar|12. decembra]] [[1961.]] ušla sa 40.000 vojnika, koji su nakon malog i kratkog okršaja zauzeli Gou i Daman i Diu. Indijsko preuzimanje Goe je kasnije [[1974.]] poslužilo [[Indonezija|Indoneziji]] kao presedan za invaziju Istočnog Timora. [[Datoteka:Vagator Beach 2, Goa, India.jpg|left|thumb|Goa je čuvena po svojim plažama]] == Geografija i klima == Goa je deo obalnog područja zvanog [[Konkan]], koji je Zapadnim Gatima odvojen od [[Dekan]]a. Goa ima 101 kilometar obale. Klima je topla i vlažna. Maj je najtopliji mesec sa temparaturama preko 35&nbsp;°C i jako sparnim danima. Monsumske kiše počinju u junu. Većina kiše padne do septembra za vreme monsumske sezone. [[Datoteka:BomJesusBasilica-Goa.jpg|thumb|270px|Bom Jesus bazilika u kojoj su posmrtni ostatci jezuita Fransisa Ksavijara]] == Ekonomija == Goa je najbogatija indijska država po glavi stanovnika. Turizam je najvažnija delatnost u Goi, tako da 12% stranih turista koji dođu u Indiju posete Gou. Tokom 2004 2 miliona turista je posetilo Gou, od čega 400.000 stranih. Goa je bogata mineralima i rudama gvožđa, boksita, mangana , tako da je rudarstvo druga najvažnija industrija. Od druhih industrija značajne su proizvodnja pesticida, veštačkih đubriva, guma, odeće, lekova. == Flora i fauna == Šume u Goi je Nešnel Džiografik uporedio sa šumama Amazonije i Konga po njihovoj biloškoj raznovrsnosti. == Vanjske veze == [[Datoteka:India_Goa_Portuguese_Villa.jpg|thumb|left|Primer tradicionalne arhitekture]] [[Datoteka:India Goa Chapora River Boat.jpg|thumb|right|200px|rečni brod]] [[Datoteka:India_Goa_Chapora_River_Colony_of_Birds.jpg|thumb|left|Jedan od najpoznatijih rezervata (Salim Ali rezervat) za ptice u Indiji]] {{Commonscat|Goa}} *{{wikivoyage}} * [http://goagovt.nic.in/ Government of Goa official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081205061436/http://goagovt.nic.in/ |date=2008-12-05 }} * [http://GoaNews.org GoaNews.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180809113907/http://goanews.org/ |date=2018-08-09 }} - News that affects Goa * [http://www.supergoa.com/ SuperGoa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040414022826/http://www.supergoa.com/ |date=2004-04-14 }} - In English and Portuguese * [http://www.lonelyplanet.com/destinations/indian_subcontinent/goa/get.htm Lonely Planet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050810232415/http://www.lonelyplanet.com/destinations/indian_subcontinent/goa/get.htm |date=2005-08-10 }} * [http://www.traveltogoa.com/ Travel to Goa] * [http://www.mapsofindia.com/maps/goa/ Maps of Goa] * [http://www.johnthemap.co.uk/pages/goa/goa_page1.html Maps of beaches and places of tourist interest in Goa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070110000909/http://www.johnthemap.co.uk/pages/goa/goa_page1.html |date=2007-01-10 }} * [http://www.goainformation.org Goainformation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181217055012/http://www.goainformation.org/ |date=2018-12-17 }} * [http://www.goacom.com/culture/history/history2.html Christinization of the Velhas Conquistas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110224183415/http://www.goacom.com/culture/history/history2.html |date=2011-02-24 }} * [http://www.goa-holidays-and-hotels.com/goa-weather.html Weather in Goa India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070206042204/http://www.goa-holidays-and-hotels.com/goa-weather.html |date=2007-02-06 }} - Info on Weather in Goa * [http://www.goingtogoa.com/ www.goingtogoa.com] - Holidays in Goa and Medical Tourism in Goa * [http://www.fallonvillas.com/ Goan Properties] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070113093401/http://www.fallonvillas.com/ |date=2007-01-13 }} * [http://funnybytes.net/e107_plugins/content/content.php?content.779 Online tour]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://oheraldo.in/node/14510 Goan links science, spirituality by Out-of-Body experience] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070311000713/http://oheraldo.in/node/14510 |date=2007-03-11 }} * [http://www.asiatravel.com/india/infoguide/goa.html Goa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060426202918/http://www.asiatravel.com/india/infoguide/goa.html |date=2006-04-26 }} * [http://medicineplanet.50webs.com/ Medicineplanet Pharmacy in Margao] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070123101916/http://medicineplanet.50webs.com/ |date=2007-01-23 }} * [https://web.archive.org/web/20070718091159/http://www.geocities.com/goa_plus Goa Plus Local Cable News Channel] * [http://siddharth24x7.50webs.com/ Some of the Helpine Numbers for Goa and other parts of India] * [http://shyamsundargoa.50webs.com Shyamsundar Productions] {{Države i teritorije Indije}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Goa| ]] [[Kategorija:Države i teritorije Indije]] 3v2nm4ty76kizhkj7gw6d8fvnwf4kam 0 23789 42587200 42586312 2026-05-03T18:47:15Z Alekol 2231 /* Jun/Juni/Lipanj */ 42587200 wikitext text/x-wiki {{Godina}} {{godina u drugim kalendarima|1926}} Godina '''1926''' ('''[[Rimski brojevi|MCMXXVI]]''') bila je [[redovna godina koja počinje u petak]]. __NOTOC__ <center> {| style="border:1px solid silver;background-color:white;padding:5px;" align=center class=radius | '''1926''': <br /> [[1926#Januar/Siječanj|1]] • [[1926#Februar/Veljača|2]] • [[1926#Mart/Ožujak|3]] • [[1926#April/Travanj|4]] • [[1926#Maj/Svibanj|5]] • [[1926#Jun/Juni/Lipanj|6]] • [[1926#Jul/Juli/Srpanj|7]] • [[1926#Avgust/August/Kolovoz|8]] • [[1926#Septembar/Rujan|9]] • [[1926#Oktobar/Listopad|10]] • [[1926#Novembar/Studeni|11]] • [[1926#Decembar/Prosinac|12]] <br /> [[1926#Rođenja|Rođenja]] • [[1926#Smrti|Smrti]] |}</center> == Događaji == === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - Odredba o vožnji desnom stranom je proširena na celu KSHS.<ref>"Dnevne vesti - Drž' desno!", Politika, 27. dec. 1925, str. 7</ref> * 1. 1. - U Kraljevini SHS osnovana Državna rečna plovidba<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/01/01?pageIndex=00015 "Politika", 1. jan. 1936]</ref> (umesto brodarskog sindikata). * 1. 1. - Stoletna poplava [[Rajna|Rajne]] plavi [[Köln]]; u ovo vreme su i velike poplave u Holandiji, Belgiji, Francuskoj. * [[3. 1.]] - Grčki premijer general [[Teodoros Pangalos (general)|Teodoros Pangalos]] uzima diktatorska ovlašćenja. * 3. 1. - Beogradski protojerej osuđuje u propovedi nedavna predavanja [[Branislav Petronijević|Brane Petronijevića]] zbog [[darvinizam|darvinističkih]] učenja koja je izneo, citirajući pritom i zakon države [[Tennessee]] kojim se zabranjuje predavanje te teorije<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1926/1/4?pageIndex=00004 "Politika", 4. januar 1926, str. 4]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. digitalna.nb.rs (pristup. 30.9.2015.)</ref> (→ [[Scopesov proces]]). * [[4. 1.]] - Rumunski parlament ratifikovao odricanje princa [[Carol II (Rumunija)|Carola II]] od nasleđivanja prestola, krunski princ postaje njegov 4-godišnji sin [[Mihai I (Rumunija)|Mihai I]] (Carol II će se ipak vratiti u zemlju i biti kralj 1930-40). * 4. 1. - [[Andrej Ljapčev]] novi premijer Bugarske (do [[1931]]) nakon [[Aleksandar Cankov|Aleksandra Cankova]]. * 4. 1. - U [[Budimpešta|Budimpešti]] uhapšeni princ [[Ludwig zu Windisch-Grätz]] i društvo, pod optužbom da su falsifikovali francuske franke u jednom državnom institutu - međunarodna afera (Windisch-Grätz je u maju osuđen na četiri robije<ref>"Presuda mađarskim falsifikatorima", Politika, 27. maj 1926, str. 6</ref>). * [[6. 1.]] - Osnovana nemačka avio-kompanija ''Deutsche Luft Hansa'' (1926-45; ime i znak će 1953. preuzeti ''[[Lufthansa]]'', mada nema pravne veze). * [[8. 1.]] - [[Datoteka:Flag of the Kingdom of Hejaz and Nejd.svg|border|25px|Zastava Hidžaza i Nadžda]] [[Ibn Saud]], sultan [[Sultanat Nadžd|Nadžda]], proglašen je u [[Meka|Meki]] i za kralja [[Kraljevina Hidžaz|Hidžaza]], kojeg je [[Saudijsko osvajanje Hidžaza|osvojio prošlog meseca]]. Iz [[Kraljevina Hidžaz i Nadžd|Kraljevine Hidžaz i Nadžd]] 1932. nastaje [[Saudijska Arabija]]. * 8. 1. - [[Bảo Đại]] postaje poslednji car Vijetnama (car 1926-45, šef države 1949-55). * [[10. 1.]] - [[Hernando Siles Reyes]] novi predsednik [[Bolivija|Bolivije]] (do 1930). * {{circa}} 13. 1. - Izveštava se o "hajci na Srbe" u egejskoj Makedoniji.<ref>"Hajka na Srbe u Grčkoj", Politika, 14. jan. 1926, str. 5</ref> * [[14. 1.]] - Praizvedba [[Ivo Tijardović|Tijardovićeve]] operete "[[Mala Floramye]]" u Splitu. * [[15. 1.]] - [[Košava]] do 30 m/s u Beogradu, TT veze prekinute, uključujući antene bežične stanice u Rakovici, materijalna šteta, potopljeno više plovila na Savi i Dunavu. Na pruzi Paraćin-Zaječar tri vagona izbačena iz koloseka. * [[16. 1.]] - [[BBC]]-jeva [[radio drama]] [[Ronald Knox|Ronalda Knoxa]] sa simuliranom radničkom revolucijom izaziva paniku u Londonu. * januar - [[Erwin Schrödinger]] objavljuje rad u kome je predstavio [[Schrödinger jednačina|Schrödingerovu jednačinu]]. * januar - Hapšenje više vođa komunista i radničkog pokreta u Beogradu.<ref>"Hapšenja komunista", Politika, 21. jan. 1926, str. 4</ref> * januar - Snijeg u Rijeci i Sušaku, kao i u Veneciji i Rimu. * 17. 1. - Ministarstvo prosvete (Radić) penzionisalo devet profesora Zagrebačkog sveučilišta, većinom članova Samostalne demokratske stranke. * [[18. 1.]] - Premijera "[[Oklopnjača Potemkin|Oklopnjače Potemkin]]" u Moskvi. * [[19. 1.]] - Anarhistička banda ''Los Errantes'', na čelu sa [[Buenaventura Durruti|Buenaventurom Durrutijem]], opljačkala je poslednju banku u Latinskoj Americi, u Argentini, nakon čega beže u Francusku. * [[20. 1.]] - Nemački kancelar [[Hans Luther]] je formirao svoj drugi kabinet, pošto su nacionalisti iz DNVP napustili njegovu vladu zbog [[Ugovori iz Locarna|Ugovora iz Locarna]] (do maja). * [[21. 1.]] - Otvorena Sennarska, ili Makwarska, brana na [[Plavi Nil|Plavom Nilu]]<ref>Ilustrovani list; 1926, br. 6, str. 14</ref> u [[Anglo-Egipatski Sudan|Anglo-Egipatskom Sudanu]], dugačka preko 3.000 m, najviše visine 40 m. * [[26. 1.]] - Engleski pronalazač [[John Logie Baird]] demonstrirao [[mehanička televizija|mehaničku televiziju]] u Londonu – pet slika u sekundi, žive slike sa valerima. * [[28. 1.]] - Japan u periodu [[Taishō demokratija|Taishō demokratije]]: umro je premijer [[Katō Takaaki]], naslediće ga [[Wakatsuki Reijirō]] (do 1927. i 1931). * [[31. 1.]] - Britanske i belgijske trupe napustile [[Keln]]. === Februar/Veljača === * januar/februar - Stjepan Radić u poseti Bosni, Dubrovniku, Hercegovini, Dalmaciji. Kaže da vodi predizbornu kampanju, mnoge izjave izazivaju negodovanje među srpskim političarima; sporno je i otpuštanje Đorđevića, direktora škole u Dubrovniku.<ref>Politika, 6. feb. 1926, str. 1 i 3</ref> [[Datoteka:Zgrada Narodne banke Srbije, Beograd.JPG|mini|200px|[[Zgrada Narodne banke Srbije u Ulici kralja Petra|Zgrada Narodne banke]] u Beogradu, proširena 1922-25]] * [[1. 2.]] - Razmenjene ratifikacije Angorskog ugovora o miru i prijateljstvu između KSHS i Turske (na snazi 16. 2.). * [[3. 2.]] - [[Češki jezik]] ("čehoslovački") zvanični je jezik u [[Čehoslovačka|Čehoslovačkoj]] - mnogi će zvaničnici i službenici koji ga ne govore izgubiti posao. * 3. 2. - [[Francisco Franco]] postaje general sa 33 godine, valjda najmlađi u Evropi (istakao se u [[Rifski rat|Rifskom ratu]] u Maroku). * [[5. 2.]] - U Letoniji napadnut voz sa sovjetskim diplomatskim kuririma - Teodor Nete ubijen braneći diplomatsku torbu. * [[6. 2.]] - Ukradena lobanja iz [[Pancho Villa|Pancho Villinog]] groba. * [[8. 2.]] - Pošto se Radić 2-og u Dubrovniku založio za federalizam, slovenački lider [[Anton Korošec]] daje izjavu u skupštini u istom smeru, tj. za široku samoupravu ujedinjene Slovenije (trenutno je podeljena na Ljubljansku i Mariborsku oblast); ističe da su [[Slovenci]] poseban narod i da se zbog (pretežno srpskog) centralizma osećaju kao državljani drugog reda.<ref>"Federalizam g. Koršca", Politika, 9. feb. 1926, str. 3</ref> * 8. 2. - Prikazan ''Torrent'', prvi američki film [[Greta Garbo|Grete Garbo]]. * [[10. 2.]] - [[Gdynia]] je dobila gradska prava - njena luka, poljska alternativa za onu u [[Slobodni Grad Danzig|Slobodnom Gradu Danzigu]], još uvek se gradi. * [[11. 2.]] - U [[Ruska SFSR|Ruskoj SFSR]] [[Sovjetski Savez|Sovjetskog Saveza]], Kara-Kirgiska Autonomna Oblast preuređena u Kirgisku Autonomnu Socijalističku Sovjetsku Republiku (od 1936. [[Kirgiska Sovjetska Socijalistička Republika|Kirgiska SSR]]). * [[12. 2.]] - Sovjetskom gradu Novonikolajevsk ime je promenjeno u [[Novosibirsk]]. * [[14. 2.]] - [[Bamberška konferencija]] lidera [[Nacistička stranka|nacističke stranke]]: umirena disidentska severna frakcija ([[Gregor Strasser]]), [[Hitler]]ov [[Nacionalsocijalistički program|Program u 25 tačaka]] je nepromenljiv ali najvažniji je ''[[Führerprinzip]]''. * februar - U Nemačkoj prikazan najstariji sačuvani dugometražni crtani film, ''[[Die Abenteuer des Prinzen Achmed]]''. * [[15. 2.]] - Patrijarh Dimitrije osvetio proširenu [[Zgrada Narodne banke Srbije u Ulici kralja Petra|zgradu Narodne banke]] u Beogradu. * 15. 2. - Papski nuncije monsinjor Pelegrineti ulaže protestnu notu povodom optužbe St. Radića da je agitovao za klerikalce u Dalmaciji.<ref>"Monsenjer Pelegrineti protestuje", Politika, 16. feb. 1926, str. 2</ref> * [[17. 2.]] - [[Ataturkove reforme]]: u Turskoj je izglasan građanski zakonik, po uzoru na švajcarski, zamena za [[šerijat]]. * [[19. 2.]] - Mlada Alisa Rozenbaum, poznata kao [[Ayn Rand]], stigla je iz Lenjingrada u Njujork. * 19. 2. - Iz Grčke, pod vojnom vlašću gen. Pangalosa, javlja se da je osujećen prevrat na čelu sa gen. Kondilisom;<ref>"Neuspeli prevrat u Grčkoj", Politika, 20. feb. 1926, str. 4</ref> njegov osumnjičeni saučesnik gen. Plastiras je narednih dana zatečen u Skoplju. * [[22. 2.]] - Članak u beogradskim "Novostima" povezao premijerovog sina Radu Pašića sa korupcijskim skandalom. * [[25. 2.]] - Zločin uvrede Veličanstva: žena u Skoplju osuđena na tri godine zatvora za uvredu kralja tokom svađe sa mužem, po njegovoj tužbi;<ref>"Žena osuđena za uvredu Kralja", Politika, 26. feb. 1926, str. 5</ref> u martu je potvrđena presuda jednom čoveku iz Starog Sivca na 10 godina jer je u tri maha izvršio isti zločin.<ref>"Za uvredu Veličanstva", Politika, 20. mart 1926, str. 4</ref> * [[26. 2.]] - Preds. [[Calvin Coolidge|Coolidge]] je potpisao zakon o prihodima kojim su u SAD smanjeni porezi, naročito bogatima. * 26. 2. - Maharadža Indora, Tukodži Rao III, prinuđen je na abdikaciju pošto je bio umešan u ubistvo čoveka kome je prebegla njegova kurtizana Mumtaz Begum. === Mart/Ožujak === [[Datoteka:Goddard and Rocket.jpg|mini|180px|[[Robert H. Goddard]] sa raketom]] * 5/6. 3. - Oluja u Splitu: potonulo nekoliko brodova, polomljeno nekoliko stotina borova na Marjanu, odneseni neki krovovi; kod Mravinaca prevrnut uskotračni voz.<ref>"Velika nepogoda kod Splita", Politika, 8. mart 1926, str. 5</ref> * [[6. 3.]] - Izgoreo [[Kraljevski Šekspirov teatar]] u Stratfordu. * [[7. 3.]] - Demonstracija bežičnog telefonskog saobraćaja između Londona i Njujorka, na 50. godišnjicu [[Alexander Graham Bell|Bellovog]] patenta (komercijalno od sledećeg januara). * [[10. 3.]] - U Albaniji ubijen sandžački odmetnik [[Jusuf Mehoniqi]] (Mehonić) - za pravoslavce razbojnik, za muslimane junak<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1926/03/13?pageIndex=00006 "Politika", 13. mart 1926, str. 6]. digitalna.nb.rs (pristup. 11.11.2015.)</ref> (na njegovom grobu stoji datum 12. mart<ref>[http://sandzakpress.net/jusuf-mehonic-junak-koji-nije-prihvatio-okupaciju-sandzaka Jusuf Mehonić – Junak koji nije prihvatio okupaciju Sandžaka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304200941/http://sandzakpress.net/jusuf-mehonic-junak-koji-nije-prihvatio-okupaciju-sandzaka |date=2016-03-04 }}. sandzakpress.net (pristup. 11.11.2015.)</ref>, neki zločini iz 1918-22. koji su pripisivani njemu i Huseinu Boškoviću počinila je jedna druga banda<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/05/19?pageIndex=00011 "Politika", 19. maj 1936]</ref>). * 10. 3. - Izašao je prvi broj ''[[Amazing Stories]]'', datiran sa April 1926 - prvi časopis posvećen [[Naučna fantastika|naučnoj fantastici]]. * [[12. 3.]] - [[Anti-Fengtianski rat]] u Kini: sukob japanskih snaga i frakcije [[Guominjun]] kod [[tvrđave Taku|tvrđava Taku]] - zemlje [[Bokserski protokol|Bokserskog protokola]] tri dana kasnije ultimativno traže od pekinške vlade rušenje tvrđava. * [[14. 3.]] - [[Emiliano Chamorro Vargas]] ponovo predsednik [[Nikaragva|Nikaragve]] nakon što je prethodnik zbačen u državnom udaru - nema podršku SAD, liberali u maju pokreću [[Nikaragvanski građanski rat (1926–27)|građanski rat]] a Vargas daje ostavku u novembru. * 14. 3. - Železnička nesreća na El Virilli u Kostarici: poginulo 385 hodočasnika. * [[16. 3.]] - [[Robert H. Goddard]] u Masačusetsu lansirao prvu [[raketa sa tečnim gorivom|raketu sa tečnim gorivom]]. * [[18. 3.]] - [[Masakr 18. marta]] u Pekingu: antiimperijalističke demonstracije i okršaj sa vojnom policijom - 47 mrtvih. * 18. 3. - Osnovna moderna [[Atinska akademija (moderna)|Atinska akademija]] * [[20. 3.]] - Početak suđenja po tužbi [[Dragiša Stojadinović|Dragiše Stojadinovića]] protiv [[Rade Pašić]]a za klevetu, na koju mu je takođe odgovorio optužbom da je umešan u aferu kojom je država oštećena za 13 miliona dinara.<ref>"D. Stojadinović - R. N. Pašić", Politika, 21. mart 1926, str. 4</ref> (Rade Pašić odgovara kontraoptužbama preko štampe, i D. S. i njegovog tasta [[Ljubomir Jovanović|Ljube Jovanovića]]<ref>"G. Rad. N. Pašić optužuje g. Ljubu Jovanovića", Politika, 23. mart 1926.</ref>, tako da dolazi i do sukoba u radikalnoj stranci). * 20. 3. - Kantonski puč (Zhongshanov incident, Incident 20. marta): [[Chiang Kai-shek]] izveo čistku nepouzdanih komunističkih elemenata u Nacionalističkoj armiji. * [[23. 3.]] - [[Éamon de Valera]] se otcepio od [[Sinn Féin]]a, osnovaće [[Fianna Fáil]] (/fiana fojl/ - "ratnici Irske"). Mada se protivi Anglo-irskom ugovoru iz 1921, želi da učestvuje u skupštini i iznutra republikanizuje [[Irska Slobodna Država|Irsku Slobodnu Državu]] koja je britanski dominion. * 23. 3. - Izašao prvi tom [[Velika sovjetska enciklopedija|Velike sovjetske enciklopedije]] (prvo izdanje, sa 65 tomova, završeno 1947). * [[30. 3.]] - Skupština KSHS je usvojila budžet za 1926. i '27; vlada je zatim odložila njen rad do maja, dok [[Stjepan Radić]], opozicija i Ljuba Jovanović traže da Skupština nastavi rad u aprilu - dolazi do krize vlade. === April/Travanj === * [[3. 4.]] - U [[Kraljevina Italija|Italiji]] je osnovana ''[[Opera Nazionale Balilla]]'', fašistička organizacija za decu i mlade (od 1937. ''[[Gioventù Italiana del Littorio]]''). * 3. 4. - Nakon prošlogodišnje Julske revolucije u [[Ekvador]]u, vojska daje predsedništvo civilu, [[Isidro Ayora|Isidru Ayori]], ranijem rektoru univerziteta (do 1931). * [[4. 4.]] - [[Nikola Pašić]], predsednik ministarskog saveta, dao ostavku pod pritiskom zbog korupcijskih skandala - time se okončava njegova premijerska karijera. * [[7. 4.]] - Neuspeli atentat na Musolinija u Rimu, [[Violet Gibson]] mu okrznula nos - sledeće noći napadi na antifašiste. [[Datoteka:Nikola uzunovic.jpg|mini|150px|[[Nikola Uzunović]], premijer KSHS 1926-27]] * [[8. 4.]] - [[Nikola Uzunović]] novi predsednik vlade (takođe [[Narodna radikalna stranka|radikal]]), i dalje koalicija sa [[HSS]]-om. * [[9. 4.]] - Pobuna [[solun]]skog garnizona protiv Pangalosa - brzo ugušena. * [[11. 4.]] - [[Stjepan Radić]] drži govor u [[Pakrac]]u, između ostalog spočitava ministru saobraćaja [[Krsta Miletić|Krsti Miletiću]] "4000 tone ugljena" koji se "kradu svakog meseca" u Zagrebu. * 11. 4. - Grčki diktator Pangalos pobedio sa 93% na predsedničkim izborima s malim odzivom. * [[12. 4.]] - Ministar Miletić daje ostavku uz obrazloženje, misleći na Radića: "ne želim da budem više u prilici da sa ovakom jednom bitangom i vucibatinom sedim za jednim istim stolom"<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1926/4/13?pageIndex=00001 "Politika", 13. april 1926, str. 1]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. digitalna.nb.rs</ref> - kriza vlade. * [[15. 4.]] - Uzunović dao ostavku i odmah formirao novu vladu, bez Radića (ostala dvojica članova HSS, Šuperina i Nikić). Radić novu vladu naziva neparlamentarnom, neustavnom i "nedonoščetom korupcije".<ref>"'Državni udar'", Politika, 19. apr. 1926</ref> Na to se 22-og odgovara objavljivanjem dokumenata u smislu da su Maček, Predavec i Košutić bili uključeni u korupciju.<ref>"Korupcija i vođstvo H.S.S.", Politika, 22. apr. 1926</ref> U toku je i afera Standard Oil: Mirko Pečar, šef kabineta ministra trgovine Ivana Krajača, optužen je da je uzimao novac od te kompanije. * 15. 4. - Prodor vode u rudniku ugljena Mostar, osam poginulih (svi leševi pronađeni 18/19. 5., nakon ispumpavanja vode). * 15. 4. - Sovjetski Savez anektirao arktički arhipelag [[Zemlja Franje Josifa]]. * [[17. 4.]] - Mandžurski gospodar rata [[Zhang Zuolin]] zauzeo Peking od frakcije Guominjun i stavio pod kontrolu [[Beiyanška vlada|Beiyanšku vladu]]. [[Duan Qirui]] odlazi 20-tog, * [[20. 4.]] - Potpisan Mellon–Berengerov sporazum o otplati francuskog duga SAD: znatno smanjen iznos, laki uslovi ali nepopularan u Francuskoj (ratifikovan 1929, većina duga zbog Depresije nije ni otplaćena). * 20. 4. - Grčke izbeglice su osnovale Svesolunski atletski klub Konstantinopoljaca - [[P.A.O.K. (muški fudbal)|PAOK]]. * [[21. 4.]] (8. ševal 1344. AH) - [[Uništavanje ranoislamskog nasleđa u Saudi Arabiji]]: po naređenju [[Ibn Saud]]a srušeni mauzoleji na groblju [[Al-Baqi']] u [[Medina|Medini]] - Dan tuge za neke muslimane. * 21. 4. - Vojvoda i vojvotkinja od Yorka su dobili kćerku [[Elizabeta II|Elizabetu]] (kraljica 1952-2022). * [[24. 4.]] - [[Berlinski ugovor (1926)|Berlinski ugovor]] između Nemačke i SSSR: neutralnost jedne prema drugoj zemlji u slučaju napada treće. Smatra se pojačanjem Rapalskog ugovora iz 1922. i dopunom Ugovora iz Locarna. * 24. 4. - U Parizu potpisana Konvencija o saobraćaju motornih vozila, kojom je predviđena Međunarodna vozačka dozvola (''permis de conduire international''). [[Datoteka:Pahlavi Crown.jpg|150px|mini|Kruna Pahlavija]] * [[25. 4.]] - Sednica Glavnog odbora radikalne stranke, povodom spora Jovanović–Pašić (Jovanović je kritikovao Pašića u pismu objavljenom 21/22. 4.<ref>"Pismo g. Lj. Jovanovića", Politika, 22. apr. 1926, str. 5</ref>): Pašić tvrdi da "galama protivu korupcije" treba da pokrije federalističke i autonomističke tendencije; smatra da je jugoslovenstvo utopističko, nešto što je "izmislila Austrija"; protivi se federalizmu i davanju "druge uprave" Hrvatima i Slovencima.<ref>"Govor g. Pašića", Politika, 26. apr. 1926, str. 2</ref> * 25. 4. - [[Reza-šah Pahlavi]] krunisan za šaha Persije (Irana). Njegov šestogodišnji sin [[Muhamed-Reza Pahlavi|Muhamed-Reza]] je juče proglašen za krunskog princa (šah 1941-79). * 25. 4. - U Milanu je praizvedena [[Giacomo Puccini|Puccinijeva]] opera [[Turandot]] (on je umro 1924). * [[26. 4.]] - [[Ljubomir Jovanović|Ljuba Jovanović]] isključen iz radikalne stranke; vlada u sukobu sa Pašićem. * [[29. 4.]] - Obnovljena "R-R" koalicija, [[HSS|radićevci]] dobijaju još tri ministarstva ([[Pavle Radić]], Krajač i Pucelj). * proleće - [[Ujedinjena opozicija (SSSR)|Ujedinjena opozicija]] Staljinu: [[Grigorij Zinovjev]] i [[Lav Kamenjev]] se približili [[Lav Trocki|Lavu Trockom]]. === Maj/Svibanj === * april/maj? - Rijeka [[Lika (rijeka)|Lika]] se izljeva zbog jakih kiša, poplavljen [[Gospić]].<ref>Ilustrovani list, 1926 - br. 19</ref> * [[1. 5.]] - U Velikoj Britaniji počinje rudarski štrajk (traje do novembra). * 1. 5. (Velika subota) - U [[Strumica|Strumici]] bačena bomba u hotelu "Srpski kralj", jedan poginuo; napadač u bekstvu ubio vojnika.<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1926/5/4?pageIndex=00004 "Politika", 4. maj 1926, str. 4]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. digitalna.nb.rs</ref> * ca. 1. 5. - Srpsko-arbanaška banka je u Albaniji dobila koncesiju za rudu bakra u [[Puka|Puki]] - prva koncesija KSHS u inostranstvu.<ref>"Naša prva koncesija u inostranstvu", Politika, 4. maj 1926, str. 4</ref> * [[2. 5.]] - Počinje [[Nikaragvanski građanski rat (1926–27)]] između liberala i konzervativne vlade, kojoj pomaže SAD: liberalni emigranti su se iskrcali u [[Bluefields]]u na karipskoj obali. Američki marinci stižu 7-og. * 2. 5. - U Indiji je ubijen Rudraprajaški leopard, koji je za osam goodina pojeo 125 ljudi. * [[4.12.|4]] - [[13. 5.]] - Generalni štrajk u Velikoj Britaniji, kao podrška rudarskom štrajku, vlada uvela vanredno stanje. * 5. 5. - U Washingtonu postignut sporazum o dugovima KSHS, 62.850.000 dolara. * [[8. 5.]] - Prikazan je film ''The Black Pirate'' sa [[Douglas Fairbanks|Douglasom Fairbanksom]], u ranoj verziji [[Technicolor]]a. * [[9. 5.]] - [[Sirijska revolucija (1925)|Sirijska pobuna]]: francuska mornarica bombarduje [[Damask]] zbog [[druzi|druskih]] nemira. * 9. 5. - [[Richard E. Byrd]] i [[Floyd Bennett]] navodno preleteli avionom preko Severnog pola - pozdravljeni kao heroji ali kasnije se ispostavilo da su se okrenuli 240&nbsp;km ranije. * [[12. 5.]] - [[Roald Amundsen]] preleteo [[Severni pol]] vazdušnim brodom ''Norge''. * 12. 5. - Nemački kancelar [[Hans Luther]] daje ostavku nakon gubitka poverenja u Rajhstagu, na čelo vlade se vraća [[Wilhelm Marx]] (do 1928). * ≤ 12. 5.? - Utakmica Građanski - Juventus u Zagrebu: došlo je do tuče između publike i gostiju; nogometni savez je naredio postavljanje bodljikave žice prema gledalištu.<ref>"Publika iza bodljikave žice", Politika, 14. maj 1926, str. 8</ref> [[File:Józef Piłsudski (SPRA).jpg|mini|110px|[[Józef Piłsudski|Piłsudski]]]] * 12- [[14. 5.]] - [[Majski prevrat (Poljska)|Majski prevrat]] u [[Druga poljska republika|Poljskoj]], poginulo 379 vojnika i civila. Maršal [[Józef Piłsudski]] je vlast iza kulisa do smrti [[1935]], odn. pokret ''[[Sanacja]]'' ("Sanacija", "Ozdravljenje"). * [[13. 5.]] - Rade N. Pašić je osuđen na 15 meseci zatvora i 131.150 dinara za uvredu i klevetu Dragiše Stojadinovića. * [[14.5.|14]] - [[22. 5.]] - [[Bečki kongres KPJ|Treći kongres KPJ]] u Beču - za balkansku federaciju radničko-seljačkih republika, na čelu partije [[Sima Marković]], rad je blokiran [[Sukob leve i desne frakcije u KPJ|frakcijama]]. * [[15. 5.]] - Započelo emitiranje [[radio Zagreb]]a, prve [[radio]] postaje u [[Hrvatska|Hrvatskoj]] koja kasnije postaje sastavnim dijelom [[Hrvatska radiotelevizija|HRT]]-a. * 15. 5. - Predsednik vlade Uzunović je podneo ostavku, pošto su radićevci stali na stranu opozicije povodom interpelacije o korupciji, ali je Kralj nije usvojio (koalicija obnovljena 17-tog). Ljuba Jovanović se sa 11 članova izdvojio iz radikalnog kluba. * [[16. 5.]] - Opštinski izbori u Dalmaciji, prvi od 1912. * 16. 5. - Ibrahim Heski na čelu tri kurdska plemena započinje Prvu araratsku pobunu u Turskoj - za mesec dana moraju pobeći u Iran. * maj - ''[[Louis Armstrong]] and His Hot Five'' su izdali pjesmu ''Heebie Jeebies'', koja ih proslavlja. [[Datoteka:Библиотека некада.jpeg|mini|220px|[[Univerzitetska biblioteka Svetozar Marković|Univerzitetska biblioteka]] u Beogradu]] * [[18. 5.]] - Nestanak evangelistkinje [[Aimee Semple McPherson]] sa plaže u Los Angelesu - prvo se mislilo da se utopila, kasnije se pojavila rekavši da je bila oteta, što je postalo tema spora. * [[21. 5.]] - Veliki župan splitske oblasti poništio komunističke mandate sa poslednjih opštinskih izbora, jer bi oni i radićevci imali većinu u gradu Splitu. * [[23. 5.]] - Govor Stjepana Radića u Staroj Pazovi, uz velike mere obezbeđenja zbog glasina o orjunaškim i radikalskim planovima; pred tribinom uhapšen jedan orjunaš sa eksplozivnom napravom<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1926/5/24#page/1/mode/1up "Politika", 24. maj 1926.]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, str. 2-4. digitalna.nb.rs</ref>. * 23. 5. - Kongres rezervnih oficira i ratnika u Zagrebu. * 23. 5. - Država Veliki Liban, u okviru Francuskog Mandata za Siriju i Liba, dobija prvi ustav i postaje Libanska Republika (proglašava nezavinost 1943). * [[24. 5.]] - Otvorena [[Univerzitetska biblioteka Svetozar Marković|Univerzitetska biblioteka]] u [[Beograd]]u (građena [[1921]]-[[1924|24]], od [[1946]]. U. B. "Svetozar Marković"). * [[25. 5.]] - U Parizu je ubijen [[Simon Petljura]], nacionalistički lider Ukrajine u izgnanstvu, atentator je pesnik i anarhista [[Sholom Schwartzbard]]. Nasleđuje ga Andrej Livicki, koji živi u Varšavi a posle rata u Nemačkoj. * 25. 5. - Nevreme uveče u Sremskim Karlovcima i [[Sremska Kamenica|Sremskoj Kamenici]], gde je stradala jedna petočlana porodica. * [[26. 5.]] - Kraj [[Rifski rat|Rifskog rata]] i [[Rifska Republika|Rifske Republike]]: [[Abd el-Krim]] se predao Francuzima, čime je završen rat Španaca i Francuza protiv pobunjenika u Maroku. Abd el-Krim je do 1947. u progonstvu na [[Réunion]]u. * 27. 5.? - [[Kraljevina Rumunija|Rumunska]] vlada uvodi opsadno stanje u [[Južna Dobrudža|južnoj Dobrudži]] usled aktivnosti bugarskih komita (ili 7. 7.). * [[28. 5.]] - [[Portugalska revolucija (1926)|Portugalska revolucija]]: general [[Manuel Gomes da Costa]] izvodi puč kojim je okončana [[Prva Portugalska Republika]] - slede ''Ditadura Militar'' i ''Ditadura Nacional'' (1928-33), uvod u ''[[Estado Novo (Portugal)|Estado Novo]]'' ([[1933]]-[[1974]]). * [[30. 5.]] - Ustanovljena tradicionalna konjička trka "Memorijal Vladislava Ribnikara". === Jun/Juni/Lipanj === * [[1. 6.]] - Veliko nevreme iznad Kosmaja i Kolubare. * [[4. 6.]] - [[Ignacy Mościcki]] postaje predsednik Poljske (do [[1939]]). * [[5. 6.]] - Kraj [[Mosulsko pitanje|Mosulskog pitanja]]: u Ankari potpisan ugovor između Britanaca, [[Britanski mandat nad Mezopotamijom|Iraka]] i [[Turska|Turske]] - [[Mosul]] pripada Iraku. * [[9. 6.]] - Skupština KSHS je ratifikovala ugovor o trgovini i plovidbi sa Italijom. * [[10. 6.]] - Ugovor o prijateljstvu [[Kraljevina Rumunija|Rumunije]] i [[Treća Francuska Republika|Francuske]]. * [[14. 6.]] - [[Prva Brazilska Republika|Brazil]] napustio [[Društvo naroda]], pošto nije dobio stalno mesto u savetu. * [[16. 6.]] - Nekada uticajni fašista [[Aurelio Padovani]] poginuo u Napulju sa još osmoro ljudi, kada se srušio balkon sa kog se obraćao okupljenima. * [[20. 6.]] - Referendum u Nemačkoj o eksproprijaciji vladarskih domova: uz odziv 39%, za je 96% - bilo je potrebno 50% izbornog tela. * [[24. 6.]] - ''Sanjuanada'': pokušaj zbacivanja španskog diktatora [[Miguel Primo de Rivera|Primo de Rivere]]. * [[27. 6.]] - [[Čehoslovačka|Čehoslovački]] predsednik [[Tomaš Masarik]] odlikovao [[Beograd]] [[Čehoslovački ratni krst|Ordenom Ratnog krsta]] (ovim ordenom su odlikovani i Kragujevac i Šabac<ref>"Odlikovanje Kragujevca", Politika, 3. jun 1926, str. 6</ref>). [[Datoteka:Mercedes benz logo 1926.png|110px|mini|Logo [[Mercedes-Benz]]]] * [[28. 6.]] - Fuzijom ''Benz & Cie.'' i ''Daimler-Motoren-Gesellschaft'' nastaje ''Daimler-Benz AG'', čije će sve fabrike koristiti brend ''[[Mercedes-Benz]]''. * 28. 6. - Afera King–Byng u Kanadi, ustavna kriza: premijer [[William Lyon Mackenzie King|W.L.M. King]] je dao ostavku nakon što je generalni guverner Byng odbio raspustiti parlament. Za premijera je postavljen konzervativac Arthur Meighen, ali nakon što je izgubio poverenje 2. 7., skupština je ipak raspuštena i raspisani su izbori. <!-- Ahmed Zogu: obnovio rad Kosovskog komiteta, suspendovan potpis trgovačke konvencije, šalje Cena-bega za poslanika - Polit 1926-06-10-7 --> === Jul/Juli/Srpanj === [[Datoteka:Chine 1925-1926.png|200px|mini|Klike, tj. Gospodari rata u Kini]] * [[2. 7.]] - Na drugom nacističkom saboru u Vajmaru, Velikonemački omladinski pokret promenio ime u Hitlerov omladinski savez nemačke radničke omladine ([[Hitlerjugend]]). * [[3. 7.]] - U Bitolju ubijen [[Spasoje Hadži-Popović]], direktor novina "Južna zvezda", organizator je VMRO-ovac [[Krste Ljondev]] (''Кръсте Льондев''). * [[9. 7.]] - General [[Óscar Carmona]], lider najkonzervativnijeg krila portugalskih revolucionara, izvodi puč i imenuje se za predsednika (ostaje na toj poziciji do [[1951]], kasnije kao figura). * 9. 7. - [[Kuomintang]] na čelu sa [[Chiang Kai-shek]]om zvanično počinje [[Severna ekspedicija|Severnu ekspediciju]], vojnu kampanju za ujedinjenje Kine (do 1928). Već 11-tog je zauzet [[Changsha]], na teritoriji [[Wu Peifu]]a, "Maršala od žada" (koji je zauzet borbama kod Pekinga). * 9. 7. - Pretpremijera [[Rudolf Valentino|Valentinovog]] filma ''[[The Son of the Sheik]]'' (masovno prikazivanje od septembra). * [[10. 7.]] - Veći upad Makedonaca iz Bugarske u Kraljevinu SHS - prvi u nizu.<ref name="Indi">[http://www.indiana.edu/~league/1926.htm Chronology 1926] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200402163103/http://www.indiana.edu/~league/1926.htm |date=2020-04-02 }}, Indiana University, League of Nations Timeline</ref>. * 10. 7. - Munja izazvala požar u arsenalu Picatinny u Nju Džersiju - eksplozija nekoliko hiljada tona eksploziva u naredna 2-3 dana. * [[12. 7.]] - Nikola Nikić, odmetnik iz HSS osnovao novi poslanički klub sa nekoliko pristalica. * jul - Velike poplave Dunava, Save i drugih reka. * [[16. 7.]] - Valutna kriza u Francuskoj: 206,4 [[Francuski franak|franka]] za funtu odn. 42,49 za dolar. [[Aristide Briand|Briandova]] vlada pada sutradan, [[Édouard Herriot]] se vraća na nekoliko dana (20. jula 49,22 franka za dolar). [[Datoteka:Burial of Felix Edmundovich Dzerzhinsky in Moscow (1926).jpg|mini|Nosači kovčega na sahrani [[Feliks Dzeržinski|Dzeržinskog]]: [[Aleksej Rikov|Rikov]], [[Genrih Jagoda|Jagoda]], [[Mihail Kalinjin|Kalinjin]], [[Lav Trocki|Trocki]], [[Lav Kamenjev|Kamenjev]], [[Staljin]], [[Mihail Tomski|Tomski]], [[Nikolaj Buharin|Buharin]]]] * [[20. 7.]] - Umro je [[Feliks Dzeržinski]], šef sovjetske tajne policije [[OGPU]], nasleđuje ga [[Vjačeslav Menžinski]] (do svoje smrti 1934, zamenik [[Genrih Jagoda]] vodi posao od kasnih '20-tih). * [[23. 7.]] - [[Grigorij Zinovjev]] isključen iz Politbiroa nakon kampanje Staljinovih pristalica; ubrzo ukinuta funkcija predsednika [[Kominterna|Kominterne]], tako da ostaje i bez tog položaja. * 23. 7. - [[Fox Film]] kupio zvučni sistem ''[[Movietone]]''. * 23. 7. - [[Raymond Poincaré]] po treći put premijer Francuske (do 1929), preduzima mere za stabilizaciju franka. * [[30. 7.]] - Delegati iz Britanije, Francuske, Grčke, Italije i Kraljevine SHS potpisali ugovor o granicama Albanije.<ref name="Indi"/> * [[31. 7.]] - U Meksiku stupa na snagu Zakon za reformu Krivičnog zakona, poznatiji kao [[Callesov zakon]], kojim se vrlo represivno sprovodi separacija crkve i države - posledica je [[Kristeroski rat]] (do 1929). === Avgust/August/Kolovoz === * [[5. 8.]] - Osnovan Državni arhiv u Novom Sadu, današnji Arhiv Vojvodine. * [[6. 8.]] - Amerikanka [[Gertrude Ederle]] je prva žena koja je preplivala [[Lamanš]], za rekordnih 14 h i 34 min. * 6. 8. - [[Warner Bros.]]-ovim filmom ''[[Don Juan (film, 1926)|Don Juan]]'' predstavljen zvučni sistem ''[[Vitaphone]]'' (muzika i zvučni efekti). * [[11. 8.]] - Kolektivna nota Grčke, Rumunije i Kraljevine SHS Bugarskoj, u kojoj se zahteva kraj makedonskih upada. [[Datoteka:Rudolph Valentino funeral 1926.jpg|mini|200px|Sahrana [[Rudolph Valentino|Rudolpha Valentina]]]] * 11. 8. - Otvorena srpska knjižara u Episkopskom dvoru u [[Temišvar]]u (do [[1946]]). * [[15. 8.]] - Opštinski izbori u Srbiji i Crnoj Gori, u Beogradu pobeđuju demokrate na čelu sa [[Kosta Kumanudi|Kostom Kumanudijem]] (gradonačelnik do 1929). * [[17. 8.]] - Sporazum Grčke i Kraljevine SHS o slobodnoj zoni u [[solun]]skoj luci<ref name="Indi"/>, kao i ugovor o prijateljstvu. * [[18. 8.]] - Mussolini najavio kontroverznu meru revalvacije [[Talijanska lira|lire]] (''[[Quota 90]]''): 90 lira za britansku funtu umesto 150. * [[22. 8.]] - General [[Georgios Kondilis]] oborio grčkog diktatora gen. [[Teodoros Pangalos (general)|Pangalosa]], postaje premijer do decembra; admiral [[Pavlos Kunduriotis]] je ponovo predsednik (do 1929). * [[23. 8.]] - [[Rudolph Valentino]] (31) umro je u New Yorku, obožavateljke u histeriji (sahranjen 7. 9. u Hollywoodu). * [[25. 8.]] - Prikazan je film ''[[Beau Geste (film, 1926)|Beau Geste]]'', po [[Beau Geste|istoimenom romanu]]. * [[29. 8.]] - Kod Lenjingrada potonuo parobrod "Burevestnik" sa 404 osobe, zvanično 65 mrtvih. === Septembar/Rujan === * [[5. 9.]] - Valentinov film ''[[The Son of the Sheik]]'' počinje s nacionalnim prikazivanjem (voz s njegovim telom sutra stiže u Los Angeles). * 5. 9. - Wanhsienski incident ([[Wanzhou]] na Yangzeu): sukob Britanaca sa snagama generala [[Yang Sen (1884–1977)|Yang Sena]] oko brodova koje su ovi zarobili, Kinezi tvrde da su bile hiljade žrtava u gradu. * 6. 9. - Severna ekspedicija: Kuomintangove snage zauzimaju Hankou (danas deo Wuhana). * [[6.9.|6]] - [[25. 9.]] - Sedmo redovno zasedanje [[Društvo naroda|Društva naroda]], predsedavajući je ministar inostranih poslova KSHS [[Momčilo Ninčić]] (do sledećeg zasedanja [[1927]])<ref>[http://www.indiana.edu/~league/7thassemb.htm Seventh Ordinary Session of the Assembly]</ref>. * [[8. 9.]] - [[Vajmarska Republika|Nemačka]] primljena u [[Društvo naroda]]. * 8. 9. - Kačaci kod [[Vučitrn]]a pucali na automobil poglavara sreza - on je ranjen a njegova kćerka je poginula<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1926/9/10?pageIndex=00004 "Politika", 10. septembar 1926, str. 4]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. digitalna.nb.rs</ref>. * [[9. 9.]] - Vojna pobuna pristalica bivšeg diktatora Pangalosa u Atini - brzo ugušena. * [[11. 9.]] - Anarhista [[Gino Lucetti]] bacio bombu na Mussolinijeva kola u Rimu. * [[12. 9.]] - Plebiscit u Španiji podržava Primo de Riverinu politiku. * [[16. 9.]] - Stupili na snagu [[Ugovori iz Locarna]] * [[16. 9.]] - Ugovor o prijateljstvu [[Kraljevina Rumunija|Rumunije]] i [[Kraljevina Italija|Italije]]. * [[17. 9.]] - Pakt prijateljstva Jugoslavije i Poljske<ref>Vladimir Ćorović, Istorija Srba</ref>. * [[18. 9.]] - Veliki uragan pogađa [[Majami]], nekoliko stotina mrtvih i ogromna materijalna šteta. * [[19. 9.]] - U Milanu je otvoren [[Stadion San Siro]] (od 1980. Giuseppe Meazza). * [[20. 9.]] - Banda severne strane napala [[Al Capone]]a: njegov restoran u [[Cicero, Illinois]] zasut kišom metaka, ali on je nepovređen. * [[23. 9.]] - [[Gene Tunney]] pobedio [[Jack Dempsey|Jacka Dempseya]] u Filadelfiji i postao prvak sveta u teškoj kategoriji (do 1928). * [[25. 9.]] - Ford uvodi 8-časovni radni dan i petodnevnu radnu sedmicu. * 25. 9. - U Ženevi, pod okriljem Drušva naroda, potpisana Konvencija o ropstvu (na snazi 1927, dopunjena 1956/57 UN-ovom Dopunskom konvencijom o ukidanju ropstva). * [[28. 9.]] - Potpisan Sovjetsko-litvanski ugovor o nenapadanju: potvrda mirovnog ugovora iz 1920; SSSR priznaje [[Vilnius]] kao litavski, mada je u poljskim rukama, a Litva se neće udruživati u antisovjetske saveze (ugovor produžavan do prekršaja 1940). * [[29. 9.]] - Katastrofa u rudniku Pabst u [[Ironwood, Michigan]]: 43 zarobljena rudara su izvučena nakon pet dana. * [[30. 9.]] - U Luksemburgu osnovan Međunarodni sporazum o čeliku, predsednik [[Émile Mayrisch]]. === Oktobar/Listopad === [[Datoteka:Belgrade 02.JPG|mini|[[Zeleni venac]] u Beogradu]] * [[1. 10.]] - Otvorena beogradska pijaca Zeleni venac. Nakon što je ove godine zatvorena Velika pijaca (danas Studentski trg), otvorene su još i Kalenić guvno i Jovanova pijaca<ref>[http://www.bgpijace.rs/article.php?id=28 Gradske pijace, O nama, Istorijat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190621114733/http://www.bgpijace.rs/article.php?id=28 |date=2019-06-21 }}. bgpijace.rs (pristup. 29.9.2015.)</ref>. * 3 - 6. 10. - U Beču održan prvi kongres Panevropske unije (inicijativa [[Richard von Coudenhove-Kalergi|Richarda von Coudenhove-Kalergija]]). * [[7. 10.]] - Formalni osnutak sinkretističke vjere [[kaodaizam]] (zvanično Veliki put treće ere iskupljenja) u Vijetnamu. * [[11. 10.]] - Ubijen je [[Hymie Weiss]], lider čikaške Bande Severne strane * [[14. 10.]] - U Engleskoj objavljena knjiga [[Winnie Pooh]]. * oktobar? - Norveški inženjer [[Erik Rotheim]] je prijavio patent za [[Aerosol-boca|aerosol-bocu]] (Amerikanci su je usavršili i masovno koristili od '40-tih). * oktobar - Kurdski poglavica Simko Šikak diže pobunu u Iranu - ubrzo je poražen, beži u Irak. * [[20. 10.]] - Na Kubi gine 650 ljudi od uragana. * 20. 10. - Kršćanski socijalist [[Ignaz Seipel]] ponovno je austrijski kancelar (do 1929). * [[23. 10.]] - Na XV partijskoj konferenciji [[Lav Trocki]] i [[Lav Kamenjev]] izbačeni iz Politbiroa [[SKP(b)]] - poraz [[Ujedinjena opozicija (SSSR)|Ujedinjene opozicije]] Staljinu. * [[31. 10.]] - Mladi anarhista [[Anteo Zamboni]] (15) pucao na Mussolinija i promašio - na mestu je linčovan a režim će ovo upotrebiti za eliminaciju opozicije. * 31. 10. - Obilježena prva [[Svetkovina Krista Kralja]] (papin odgovor na nacionalizam i sekularizam). === Novembar/Studeni === * [[5. 11.]] - Zabranjena [[Komunistička partija Italije]] i druge opozicione partije, ukinuta sloboda štampe; [[Antonio Gramsci]] uhapšen tri dana kasnije (u zatvoru je praktično do smrti 1937). * [[7. 11.]] - [[Stjepan Radić]] u [[Ogulin]]u govori oštro o stanju u Italiji i o Musoliniju, premijer Uzunović se navodno izvinjava<ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,722761,00.html YUGOSLAVIA: Foul Means] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110131222021/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,722761,00.html |date=2011-01-31 }}, ''Time'' magazin od 22. nov. 1926</ref>. * [[11. 11.]] - U SAD uveden sistem numerisanih magistrala, među kojima je najčuveniji [[Ruta SAD 66|Route 66]] od Čikaga do [[Santa Monica, California|Santa Monike]] u Kaliforniji. * [[12. 11.]] - [[Komunistička partija Indonezije|Komunistička partija]] diže pobunu u nekoliko gradova [[Nizozemske Istočne Indije]], ubrzo ugušeno. * [[13.11.|13]] - [[16. 11.]] - Indijski književnik [[Rabindranat Tagor]] u poseti Jugoslaviji (Zagreb i Beograd). * [[14. 11.]] - Prvi broj lista "Filmske novine". * 14. 11. - Adolfo Díaz je novi predsednik Nikaragve, podržavaju ga SAD - ali Juan Bautista Sacasa stiže 1. 12. u [[Puerto Cabezas]] i proglašava rivalsku vladu, koju podržava Meksiko. * [[15. 11.]] - Na sedmoj [[Imperijalna konferencija|Imperijalnoj konferenciji]] usvojena Balfourova deklaracija da su [[dominion]]i i Ujedinjeno Kraljevstvo autonomni i jednaki unutar [[Britanska Imperija|Britanske Imperije]] (→ [[Komonvelt nacija|Komonvelt]]). * 15. 11. - Osnovana radio-mreža [[NBC]]. * 15. 11. - [[Washington Luís]] novi predsednik Brazila (do 1930), [[Getúlio Vargas]] ministar finansija (do 1927). * studeni - Plenum CK [[KPJ]], za političkog sekretara izabran [[Đuro Cvijić]]. * novembar - Novi Zakon o braku, porodici i starateljstvu u KSHS: olakšan razvod, priznat nevenčani brak, ustanovljena zajednička imovina supružnika. * [[18. 11.]] - Izmirenje među radikalima u KSHS. * 18. 11. - Tokom turneje po Bosni, povorku [[Stjepan Radić|Stjepana Radića]] u [[Breza (BiH)|Brezi]] gađali kamenjem, jajima i balegom (navodno radikali). * [[20.11.|20]] - [[26. 11.]] - Pobuna u severnoj [[Albanija|Albaniji]]<ref name="Indi"/>. * [[27. 11.]] - Zaključen Prvi Tiranski ugovor: praktično italijanski protektorat nad Albanijom (objavljen [[1. 12.]]). * [[29. 11.]] - [[Stjepan Radić]] u "Domu" optužuje za saučesništvo u korupciji Nikolu Pašića i ministre u njegovoj vladi, Velizara Jankovića i [[Milan Stojadinović|Milana Stojadinovića]] (afera oko popravke lokomotiva i vagona u Češkoj, u koju je umešan Rade Pašić, sin bivšeg premijera). === Decembar/Prosinac === * [[2. 12.]] - Severni gospodari rata u Kini, na čelu sa [[Zhang Zuolin]]om, osnivaju Armiju nacionalne pacifikacije, ili ''Ankuochun'', vojnu granu [[Beiyanška vlada|Beiyanške vlade]], protiv Kuomintanga koji vodi Severnu ekspediciju. * [[3.12.|3]] - [[14. 12.]] - Nestanak [[Agatha Christie|Agathe Christie]] i velika potraga. * [[4. 12.]] - U [[Dessau]]u otvorena zgrada škole [[Bauhaus]]. * [[6. 12.]] - Ministar inostranih poslova Ninčić dao ostavku - posledica italijansko-albanskog ugovora. * [[7. 12.]] - Ostavka [[Nikola Uzunović|Uzunovićeve]] vlade. * [[9. 12.]] - Kuomintangove snage ušle bez otpora u [[Fuzhou]]. [[Datoteka:Nikola Pasic cropped.jpg|thumb|100px|† [[Nikola Pašić]]]] * [[10. 12.]] - Umro [[Nikola Pašić]], lider Narodne radikalne stranke, jedan od najznačajnijih srpskih i jugoslovenskih političara i državnika (sahrana [[12. 12.]]). * [[11. 12.]] - Objavljen drugi tom Hitlerovog ''[[Mein Kampf]]''-a: Nemci treba da se ujedine i naoružaju, sklopiti savez sa Italijom i Britanijom i eliminisati Francusku, a glavni cilj je životni prostor (''[[Lebensraum]]'') na istoku (SSSR). * [[12. 12.]] - Električni [[Tramvajski promet u Osijeku|tramvaj u Osijeku]]. * [[17. 12.]] - [[Vojni puč u Litvaniji (1926)|Vojni puč u Litvaniji]] ruši demokratski izabranu vladu i dovodi konzervativce, vlast uzima [[Antanas Smetona]] i zadržava je do sovjetske okupacije [[1940]]. * 17. 12. - Nemački kancelar Wilhelm Marx gubi glasanje o poverenju, nakon što su otkriveni tajni odnosi [[Reichswehr]]a i SSSR (sledećeg meseca formira novu vladu). * 17. 12. - Prvi svesavezni popis stanovništva u SSSR: nešto preko 147 miliona; etnički Rusi manje od 78, Ukrajinci preko 31 milion. * [[21. 12.]] - Uzunović vratio mandat, a kralj ga dao [[Ljubomir Davidović|Ljubi Davidoviću]] za formiranje šire koalicije. Radikali ga odbijaju, pa se mandat opet vraća Uzunoviću. * [[24. 12.]] - Treća Uzunovićeva vlada, opet koalicija radikala i HSS ([[Anton Korošec|Korošcevi]] klerikalci odustali u zadnjem trenutku). * [[25. 12.]] - Umro japanski car [[Yoshihito, car Taishō|Yoshihito]], nasleđuje ga sin [[Hirohito]], koji je bio regent od 1921. Njegova [[Japanska era|era]] se naziva ''Shōwa'', "Prosvećeni mir", traje do [[1989]]. === Kroz godinu === * Osnovana Hrvatska pravaška revolucionarna omladina. * Uredbom povećane takse cirkusima u KSHS, što artiste stavlja u "očajan položaj".<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/vreme/1939/12/24#page/14/mode/1up Vreme, 24. dec. 1939, str. 15]. digitalna.nb.rs</ref> * Prinosi žita i železnički transport u SSSR prevazišli nivo pre Prvog svetskog rata. * [[Stephen Herbert Langdon]] započeo iskopavanja u iračkom lokalitetu [[Jemdet Nasr]] gde su pronađene tablice sa proto[[Klinasto pismo|klinastim pismom]] ([[31. vijek pne.]]). * [[Gilbert N. Lewis]] predložio naziv "[[foton]]" za najmanju jedinicu radijantne energije. * Norvežanin [[Erik Rotheim]] prijavio patent za aerosolni sprej. == Rođenja == {{glavni članak|:Kategorija:Rođeni 1926.}} === Januar/Siječanj &ndash; Februar/Veljača === * [[1. 1.]] - [[Tihomir Vlaškalić]], društveno-politički radnik SR Srbije i SFRJ († [[1993]]) * [[1. 1.]] - [[Claudio Villa]], italijanski pjevač († [[1987]].) * [[2. 1.]] - [[Zaharije Trnavčević]], TV novinar i urednik, političar († [[2016]]) * [[3. 1.]] - [[George Martin]], muzički producent, "peti ''Beatle''" († [[2016]]) * 3. 1. - [[Felicitas Kuhn]], austrijska ilustratorica († [[2022]]) * [[15. 1.]] - [[Maria Schell]], austrijska glumica († [[2005]]) * [[17. 1.]] - [[Dobroslav Ćulafić]], društveno-politički radnik SR CG i SFRJ († [[2011]]) * [[27. 1.]] - [[Ingrid Thulin]], glumica († [[2004]]) * [[2. 2.]] - [[Danilo Nikolić]], srpski književnik († [[2016]]) * 2. 2. - [[Valéry Giscard d'Estaing]], predsednik Francuske († [[2020]]) * [[8. 2.]] - [[Neal Cassady]], pisac († [[1968]]) * 8. 2. - [[Radmila Savićević]], glumica († [[2001]]) * [[9. 2.]] - [[Josip Vrhovec]], društveno-politički radnik SRH i SFRJ († [[2006]]) * [[11. 2.]] - [[Leslie Nielsen]], glumac, komičar († [[2010]]) * [[16. 2.]] - [[John Schlesinger]], filmski režiser († [[2003]]) * [[24. 2.]] - [[Nikola Karaklajić]], novinar, šahista, prvi YU disk-džokej († [[2008]]) * [[28. 2.]] - [[Svetlana Alilujeva]], Staljinova kćerka († [[2011]]) === Mart/Ožujak &ndash; April/Travanj === * [[2. 3.]] - [[Stevan Vračar]], prof. Pravnog fak. u Bg. († [[2007]]) * [[4. 3.]] - [[Stjepan Zaninović]], filmski reditelj i scenarista († [[1997]]) * [[6. 3.]] - [[Branko Pleša]], glumac, režiser († [[2001]]) * 6. 3. - [[Andrzej Wajda]], režiser († [[2016]]) * 6. 3. - [[Alan Greenspan]], predsednik Federalne rezerve SAD * [[13. 3.]] - [[Miloš Gvozdenović Gvozden]], slikar, pedagog († [[2006]]) * [[16. 3.]] - [[Jerry Lewis]], glumac, komičar († [[2017]]) * [[17. 3.]] - [[Siegfried Lenz]], njemački pisac († [[2014]]) * [[24. 3.]] - [[Dario Fo]], glumac, umetnik, nobelovac za književnost († [[2016]]) * [[30. 3.]] - [[Ingvar Kamprad]], osnivač ''IKEA''-e († [[2018]]) * [[2. 4.]] - [[Jack Brabham]], vozač F1 († [[2014]]) * 2. 4. - [[Milan Puzić]], glumac († [[1994]]) * [[3. 4.]] - [[Gus Grissom]], astronaut († [[1967]]) * [[4. 4.]] - [[Borka Vučić]], bankarka († [[2009]]) * [[5. 4.]] - [[Roger Corman]], filmski režiser, producent († [[2024]]) * [[6. 4.]] - [[Ian Paisley]], alsterski političar († [[2014]]) * [[8. 4.]] - [[Dimitrije Lazarov Raša]], narodni heroj († [[1948]]) * [[9. 4.]] - [[Hugh Hefner]], osnivač ''Playboy''-a († [[2017]]) * [[11. 4.]] - [[Vera Belogrlić]], glumica i TV reditelj († [[2015]]) * [[12. 4.]] - Dragoslav Lompar, novinar i urednik RTB († [[1986]]) * [[15. 4.]] - [[Pavle Ugrinov]], (Vasilije Popović), srpski književnik, dramaturg, reditelj († [[2007]]) * [[21. 4.]] - [[Elizabeta II.]], kraljica Ujedinjenog Kraljevstva († [[2022]]) * 21. 4. - [[Savo Jovanović Sirogojno]], bombaš, narodni heroj († [[1944]]) * [[28. 4.]] - [[Harper Lee]], književnica († [[2016]]) === Maj/Svibanj &ndash; Jun/Lipanj === * [[3. 5.]] - [[Ema Derossi-Bjelajac]], predsjednica Predsjedništva SR Hrvatske († [[2020]]) * [[6. 5.]] - [[Branka Mitić]], glumica († [[2012]]) * 6. 5. - [[Slobodan Perović (glumac)]] († [[1978]]) * [[8. 5.]] - [[David Attenborough]], TV voditelj * [[17. 5.]] - [[Vane Marinović]], književnik († [[1999]]) * [[23. 5.]] - [[Zoran Gluščević]], književnik i kritičar († [[2006]]) * [[26. 5.]] - [[Miles Davis]], džez muzičar († [[1991]]) * [[1. 6.]] - [[Marilyn Monroe]], američka glumica († [[1962]].) * [[3. 6.]] - [[Allen Ginsberg]], pesnik († [[1997]]) * [[11. 6.]] - [[Ante Vican]], glumac († [[2014]]) * [[18. 6.]] - [[Allan Sandage]], astronom († [[2010]]) * [[21. 6.]] - [[Krešo Novosel]], književnik, TV urednik († [[2008]]) * [[26. 6.]] - [[Olga Ban]], narodni heroj († [[1943]]) * [[28. 6.]] - [[Mel Brooks]], glumac, komičar, režiser, producent... * [[29. 6.]] - [[Stipan Marušić]], društveno-politički radnik SAPV, SRSr i SFRJ († [[1974]]) === Jul/Srpanj &ndash; Avgust/Kolovoz === * [[3. 7.]] - [[Predrag Heruc]], učesnik NOB († [[1945]]) * [[4. 7.]] - [[Alfredo Di Stéfano]], argentinski i španski fudbaler († [[2014]]) * [[10. 7.]] - [[Pavle Vuisić]], srpski glumac († [[1988]]) * 10. 7. - [[Fred Gwynne]], glumac († [[1993]]) * [[14. 7.]] - [[Harry Dean Stanton]], glumac († [[2017]]) * [[20. 7.]] - [[Ilija Ivezić]], glumac († [[2016]]) * [[24. 7.]] - [[Ankica Tuđman]], prva dama Hrvatske († [[2022]]) * [[28. 7.]] - [[Vlasta Velisavljević]], glumac († [[2021]]) * [[2. 8.]] - [[Jug Grizelj]], novinar († [[1991]]) * [[3. 8.]] - [[Tony Bennett]], pevač († [[2023]]) * [[4. 8.]] - [[Nada Šakić]], rođ. Tambić, čuvarka u Staroj Gradiški († [[2011]]) * [[13. 8.]] - [[Fidel Castro]], revolucionar, predsednik Kube († [[2016]]) * [[14. 8.]] - [[René Goscinny]], crtač stripa († [[1977]]) * [[17. 8.]] - [[Jiang Zemin]], predsednik NR Kine († [[2022]]) * [[18. 8.]] - [[Ilija Gligorijević]], arhitekta († [[2007]]) === Septembar/Rujan &ndash; Oktobar/Listopad === * [[8. 9.]] - [[Sergio Pininfarina]], dizajner automobila († [[2012]]) * [[15. 9.]] - [[Jean-Pierre Serre]], matematičar * [[23. 9.]] - [[John Coltrane]], džez saksofonista († [[1967]]) * [[26. 9.]] - [[Stevan Karamata]], geolog († [[2015]]) * [[6. 10.]] - [[Petar Omčikus]], slikar i akademik († [[2019]]) * [[10. 10.]] - [[Mladen Oljača]], književnik († [[1994]]) * [[12. 10.]] - [[Milovan Vidak]], slikar († [[2003]]) * [[15. 10.]] - [[Michel Foucault]], filozof, istoričar ideja († [[1984]].) * [[18. 10.]] - [[Chuck Berry]], rock kantautor i gitarista († [[2017]]) * 18. 10. - [[Klaus Kinski]], glumac († [[1991]]) * [[29. 10.]] - [[Necmettin Erbakan]], premijer Turske († [[2011]]) * [[31. 10.]] - [[Jimmy Savile]], TV i radio osoba († [[2011]]) === Novembar/Studeni &ndash; Decembar/Prosinac === * [[7. 11.]] - [[Joan Sutherland]], operska pevačica, sopran († [[2010]]) * [[8. 11.]] - [[Mile Latas Mićo]], partizan, samouki dirigent * [[13. 11.]] - [[Zvonimir Červenko]], general HV († [[2001]]) * [[16. 11.]] - [[Miko Tripalo]], hrvatski političar († [[1995]].) * [[23. 11.]] - [[Sathya Sai Baba]], indijski duhovni vođa († [[2011]].) * [[30. 11.]] - [[Richard Crenna]], glumac († [[2003]]) * [[8. 12.]] - [[Stevo Žigon]], glumac († [[2005]]) * [[9. 12.]] - [[Raif Dizdarević]], predsjednik Predsjedništva SFRJ * [[13. 12.]] - [[Nikola Janković]], vajar, akademik SANU († [[2017]]) * [[19. 12.]] - [[Nikola Dekleva]], lekar i naučnik († [[2003]]) * [[20. 12.]] - [[Geoffrey Howe]], britanski političar († [[2015]]) * [[22. 12.]] - [[Hajrudin Krvavac]], filmski režiser († [[1992]]) === Kroz godinu === * [[Boško Buha]], bombaš, narodni heroj († [[1943]]) * [[Milja Marin]], partizanka, "Kozarčanka" († [[2007]]) * [[Enes Čengić]], novinar, publicista († [[1995]]) == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 1926.}} === Januar/Siječanj &ndash; Mart/Ožujak === * [[4. 1.]] - [[Margherita di Savoia]], italijanska kraljica majka (* [[1851]]) * [[21. 1.]] - [[Camillo Golgi]], lekar, biolog, nobelovac (* [[1843]]) * [[28. 1]] - [[Ernest Troubridge]], britanski admiral, bivši šef misije u Srbiji (* [[1862]]) * [[30. 1.]] - [[Barbara La Marr]], glumica (* [[1896]]) * [[2. 2.]] - [[Vladimir Suhomlinov]], bivši ruski ministar rata (* [[1848]]) * [[14. 2.]] - [[John Jacob Bausch]], optičar, suosnivač ''Bausch & Lomb'' (* [[1830]]) * [[21. 2.]] - [[Heike Kamerlingh Onnes]], fizičar, nobelovac (* [[1853]]) * [[24. 2.]] - [[Anđelija Lazarević]], slikarka i književnica (* [[1885]]) * 24. 2. - [[Ivan Lorković]], hrvatski političar (* [[1876]]) * [[1. 3.]] - [[Dragutin Ilić]], srpski književnik (* [[1858]]) * [[9. 3.]] - [[Mikao Usui]], osnivač terapije ''reiki'' (* [[1865]]) * [[17. 3.]] - [[Aleksej Brusilov]], ruski carski general (* [[1853]]) * [[28. 3.]] - Philippe od Orléansa, pretendent na francusko prijestolje, kao Philippe VIII (* [[1869]]) * 29. 3. - Jovan Aničić, hajduk u okolini Požege i Arilja<ref>"Pogibija hajduka Aničića", Politika, 30. mart 1926, str. 5</ref> * 29. 3.? - Sibin Vukašinović, hajduk u okolini Prizrena<ref>"Samoubistvo hajduka Sibina", Politika, 31. mart 1926, str. 8</ref> === April/Travanj &ndash; Jun/Lipanj === * [[4. 4.]] - [[August Thyssen]], industrijalac (* [[1842]]) * [[7. 4.]] - [[Giovanni Amendola]], italijanski novinar, antifašista (* [[1882]]) * [[17. 4.]] - [[Hermann Bollé]], arhitekt u Zagrebu (* [[1845]]) * [[24. 4.]] - [[Sunjong od Koreje|Sunjong]], poslednji vladar Koreje (* [[1874]]) * [[25. 4.]] - [[Savo Nakićenović]], sveštenik, geograf, istoričar i etnolog (* [[1882]]) * [[30. 4.]] - [[Bessie Coleman]], prva crnkinja pilot u SAD (* [[1892]]) * [[14. 5.]] - [[Jovan Miodragović]], prof. Učiteljske škole u Beogradu (* [[1853]]) * [[16. 5.]] - [[Mehmed VI]], poslednji osmanski sultan (* [[1861]]) * maj - [[Franjo Vulč]], član KPJ (* [[1891]]) * [[25. 5.]] - [[Simon Petljura]], ukrajinski novinar i političar (* [[1879]]) * [[9. 6.]] - [[Janko Ibler]], hrvatski publicist i književni kritičar (* [[1862]].) * [[10. 6.]] - [[Antoni Gaudí]], arhitekta (* [[1852]]) * [[14. 6.]] - [[Branko Vodnik]], hrvatski književnik i povjesničar (* [[1879]].) * 14. 6. - [[Mary Cassatt]], slikarica (* [[1844]]) === Jul/Srpanj &ndash; Septembar/Rujan === * [[2. 7.]] - [[Émile Coué]], psiholog, popularizator autosugestije (* [[1857]]) * [[12. 7.]] - [[Gertrude Bell]], spisateljica, arheologinja, administratorka, špijun (* [[1868]]) * [[18. 7.]] - [[Leopold Lojka]], šofer Franca Ferdinanda (* 1885-6) * [[20. 7.]] - [[Feliks Dzeržinski]], osnivač sovjetske tajne policije Čeka (* [[1877]]) * [[26. 7.]] - [[Krste Petkov Misirkov]], filolog (* [[1874]]) * [[23. 8.]] - [[Rudolph Valentino]], američki filmski glumac (* [[1895]].) * [[26. 8.]] - [[Ugyen Wangchuck]], kralj Butana (* [[1862]]) * [[5. 9.]] - [[Karl Harrer]], novinar, suosnivač DAP, prethodnice NSDAP (* [[1890]]) * [[14. 9.]] - [[John Louis Emil Dreyer]], astronom (* [[1852]]) * [[15. 9.]] - [[Rudolf Eucken]], filozof, nobelovac za književnost (* [[1846]]) * [[21. 9.]] - [[Léon Charles Thévenin]], telegrafski inženjer (* [[1857]]) * [[24. 9.]] - [[Jovan Jugović]], vojni pilot (* [[1886]]) === Oktobar/Listopad &ndash; Decembar/Prosinac === * [[7. 10.]] - [[Emil Kraepelin]], pionir moderne psihijatrije (* [[1856]]) * [[11. 10.]] - [[Hymie Weiss]], gangster (* [[1898]]) * [[19. 10.]] - [[Victor Babeș]], bakteriolog (* [[1854]]) * [[20. 10.]] - [[Eugene V. Debs]], američki sindikalni lider (* [[1855]]) * [[31. 10.]] - [[Harry Houdini]], američki iluzionist i eskapist (* [[1874]].) * 31. 10. - [[Anteo Zamboni]], anarhista (* [[1911]]) * [[3. 11.]] - [[Annie Oakley]], strijelkinja (* [[1860]]) * [[5. 11.]] - [[Draga Ljočić]], prva žena lekar u Srbiji (* [[1855]]) * [[26. 11.]] - [[John Browning]], projektant oružja (* [[1855]]) * [[4. 12.]] - [[Ivana Kobilca]], slovenska slikarica (* [[1861]]) * [[5. 12.]] - [[Claude Monet]], francuski slikar (* [[1840]].) * [[10. 12.]] - [[Nikola Pašić]], višestruki premijer Srbije i KSHS (* [[1845]]) * [[17. 12.]] - [[Lars Magnus Ericsson]], osnivač ''Ericsson''-a (* [[1846]]) * [[25. 12.]] - [[Joshihito, car Taishō]], japanski vladar (* [[1879]]) * [[29. 12.]] - [[Rainer Maria Rilke]], pesnik (* [[1875]]) === Kroz godinu === * [[Milica Avirović]], glumica (* [[1898]]) * [[Paulina Matijević]], dobrotvorka (* 1856, 1861?) == Nobelova nagrada za 1926. godinu == * [[Nobelova nagrada za fiziku|'''Fizika''']]: [[Jean Baptiste Perrin]] (rad na diskontinalnoj strukturi materije, naročito za otkriće [[sedimentaciona ravnoteža|sedimentacione ravnoteže]]) * [[Nobelova nagrada za kemiju|'''Kemija''']]: [[Theodor Svedberg]] (rad na disperznim sistemima) * [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|'''Fiziologija i medicina''']]: [[Johannes Fibiger]] (otkriće [[Gongylonema neoplasticum|Spiroptera carcinoma]]) * [[Nobelova nagrada za književnost|'''Književnost''']]: [[Grazia Deledda]] (idealistički nadahnuti zapisi koji s plastičnom jasnoćom oslikavaju život na njenom rodnom ostrvu i s dubinom i simpatijom se bave sa ljudskim problemima uopšte) * [[Nobelova nagrada za mir|'''Mir''']]: [[Aristide Briand]] i [[Gustav Stresemann]] (potpisnici [[Ugovori iz Locarna|Ugovorâ iz Locarna]]) == Reference == {{reference}} {{commonscat|1926}} [[Kategorija:1926.]] an1ig1iduivr56l0fs1sbofuyefdagp 42587201 42587200 2026-05-03T18:48:58Z Alekol 2231 /* Maj/Svibanj */ 42587201 wikitext text/x-wiki {{Godina}} {{godina u drugim kalendarima|1926}} Godina '''1926''' ('''[[Rimski brojevi|MCMXXVI]]''') bila je [[redovna godina koja počinje u petak]]. __NOTOC__ <center> {| style="border:1px solid silver;background-color:white;padding:5px;" align=center class=radius | '''1926''': <br /> [[1926#Januar/Siječanj|1]] • [[1926#Februar/Veljača|2]] • [[1926#Mart/Ožujak|3]] • [[1926#April/Travanj|4]] • [[1926#Maj/Svibanj|5]] • [[1926#Jun/Juni/Lipanj|6]] • [[1926#Jul/Juli/Srpanj|7]] • [[1926#Avgust/August/Kolovoz|8]] • [[1926#Septembar/Rujan|9]] • [[1926#Oktobar/Listopad|10]] • [[1926#Novembar/Studeni|11]] • [[1926#Decembar/Prosinac|12]] <br /> [[1926#Rođenja|Rođenja]] • [[1926#Smrti|Smrti]] |}</center> == Događaji == === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - Odredba o vožnji desnom stranom je proširena na celu KSHS.<ref>"Dnevne vesti - Drž' desno!", Politika, 27. dec. 1925, str. 7</ref> * 1. 1. - U Kraljevini SHS osnovana Državna rečna plovidba<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/01/01?pageIndex=00015 "Politika", 1. jan. 1936]</ref> (umesto brodarskog sindikata). * 1. 1. - Stoletna poplava [[Rajna|Rajne]] plavi [[Köln]]; u ovo vreme su i velike poplave u Holandiji, Belgiji, Francuskoj. * [[3. 1.]] - Grčki premijer general [[Teodoros Pangalos (general)|Teodoros Pangalos]] uzima diktatorska ovlašćenja. * 3. 1. - Beogradski protojerej osuđuje u propovedi nedavna predavanja [[Branislav Petronijević|Brane Petronijevića]] zbog [[darvinizam|darvinističkih]] učenja koja je izneo, citirajući pritom i zakon države [[Tennessee]] kojim se zabranjuje predavanje te teorije<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1926/1/4?pageIndex=00004 "Politika", 4. januar 1926, str. 4]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. digitalna.nb.rs (pristup. 30.9.2015.)</ref> (→ [[Scopesov proces]]). * [[4. 1.]] - Rumunski parlament ratifikovao odricanje princa [[Carol II (Rumunija)|Carola II]] od nasleđivanja prestola, krunski princ postaje njegov 4-godišnji sin [[Mihai I (Rumunija)|Mihai I]] (Carol II će se ipak vratiti u zemlju i biti kralj 1930-40). * 4. 1. - [[Andrej Ljapčev]] novi premijer Bugarske (do [[1931]]) nakon [[Aleksandar Cankov|Aleksandra Cankova]]. * 4. 1. - U [[Budimpešta|Budimpešti]] uhapšeni princ [[Ludwig zu Windisch-Grätz]] i društvo, pod optužbom da su falsifikovali francuske franke u jednom državnom institutu - međunarodna afera (Windisch-Grätz je u maju osuđen na četiri robije<ref>"Presuda mađarskim falsifikatorima", Politika, 27. maj 1926, str. 6</ref>). * [[6. 1.]] - Osnovana nemačka avio-kompanija ''Deutsche Luft Hansa'' (1926-45; ime i znak će 1953. preuzeti ''[[Lufthansa]]'', mada nema pravne veze). * [[8. 1.]] - [[Datoteka:Flag of the Kingdom of Hejaz and Nejd.svg|border|25px|Zastava Hidžaza i Nadžda]] [[Ibn Saud]], sultan [[Sultanat Nadžd|Nadžda]], proglašen je u [[Meka|Meki]] i za kralja [[Kraljevina Hidžaz|Hidžaza]], kojeg je [[Saudijsko osvajanje Hidžaza|osvojio prošlog meseca]]. Iz [[Kraljevina Hidžaz i Nadžd|Kraljevine Hidžaz i Nadžd]] 1932. nastaje [[Saudijska Arabija]]. * 8. 1. - [[Bảo Đại]] postaje poslednji car Vijetnama (car 1926-45, šef države 1949-55). * [[10. 1.]] - [[Hernando Siles Reyes]] novi predsednik [[Bolivija|Bolivije]] (do 1930). * {{circa}} 13. 1. - Izveštava se o "hajci na Srbe" u egejskoj Makedoniji.<ref>"Hajka na Srbe u Grčkoj", Politika, 14. jan. 1926, str. 5</ref> * [[14. 1.]] - Praizvedba [[Ivo Tijardović|Tijardovićeve]] operete "[[Mala Floramye]]" u Splitu. * [[15. 1.]] - [[Košava]] do 30 m/s u Beogradu, TT veze prekinute, uključujući antene bežične stanice u Rakovici, materijalna šteta, potopljeno više plovila na Savi i Dunavu. Na pruzi Paraćin-Zaječar tri vagona izbačena iz koloseka. * [[16. 1.]] - [[BBC]]-jeva [[radio drama]] [[Ronald Knox|Ronalda Knoxa]] sa simuliranom radničkom revolucijom izaziva paniku u Londonu. * januar - [[Erwin Schrödinger]] objavljuje rad u kome je predstavio [[Schrödinger jednačina|Schrödingerovu jednačinu]]. * januar - Hapšenje više vođa komunista i radničkog pokreta u Beogradu.<ref>"Hapšenja komunista", Politika, 21. jan. 1926, str. 4</ref> * januar - Snijeg u Rijeci i Sušaku, kao i u Veneciji i Rimu. * 17. 1. - Ministarstvo prosvete (Radić) penzionisalo devet profesora Zagrebačkog sveučilišta, većinom članova Samostalne demokratske stranke. * [[18. 1.]] - Premijera "[[Oklopnjača Potemkin|Oklopnjače Potemkin]]" u Moskvi. * [[19. 1.]] - Anarhistička banda ''Los Errantes'', na čelu sa [[Buenaventura Durruti|Buenaventurom Durrutijem]], opljačkala je poslednju banku u Latinskoj Americi, u Argentini, nakon čega beže u Francusku. * [[20. 1.]] - Nemački kancelar [[Hans Luther]] je formirao svoj drugi kabinet, pošto su nacionalisti iz DNVP napustili njegovu vladu zbog [[Ugovori iz Locarna|Ugovora iz Locarna]] (do maja). * [[21. 1.]] - Otvorena Sennarska, ili Makwarska, brana na [[Plavi Nil|Plavom Nilu]]<ref>Ilustrovani list; 1926, br. 6, str. 14</ref> u [[Anglo-Egipatski Sudan|Anglo-Egipatskom Sudanu]], dugačka preko 3.000 m, najviše visine 40 m. * [[26. 1.]] - Engleski pronalazač [[John Logie Baird]] demonstrirao [[mehanička televizija|mehaničku televiziju]] u Londonu – pet slika u sekundi, žive slike sa valerima. * [[28. 1.]] - Japan u periodu [[Taishō demokratija|Taishō demokratije]]: umro je premijer [[Katō Takaaki]], naslediće ga [[Wakatsuki Reijirō]] (do 1927. i 1931). * [[31. 1.]] - Britanske i belgijske trupe napustile [[Keln]]. === Februar/Veljača === * januar/februar - Stjepan Radić u poseti Bosni, Dubrovniku, Hercegovini, Dalmaciji. Kaže da vodi predizbornu kampanju, mnoge izjave izazivaju negodovanje među srpskim političarima; sporno je i otpuštanje Đorđevića, direktora škole u Dubrovniku.<ref>Politika, 6. feb. 1926, str. 1 i 3</ref> [[Datoteka:Zgrada Narodne banke Srbije, Beograd.JPG|mini|200px|[[Zgrada Narodne banke Srbije u Ulici kralja Petra|Zgrada Narodne banke]] u Beogradu, proširena 1922-25]] * [[1. 2.]] - Razmenjene ratifikacije Angorskog ugovora o miru i prijateljstvu između KSHS i Turske (na snazi 16. 2.). * [[3. 2.]] - [[Češki jezik]] ("čehoslovački") zvanični je jezik u [[Čehoslovačka|Čehoslovačkoj]] - mnogi će zvaničnici i službenici koji ga ne govore izgubiti posao. * 3. 2. - [[Francisco Franco]] postaje general sa 33 godine, valjda najmlađi u Evropi (istakao se u [[Rifski rat|Rifskom ratu]] u Maroku). * [[5. 2.]] - U Letoniji napadnut voz sa sovjetskim diplomatskim kuririma - Teodor Nete ubijen braneći diplomatsku torbu. * [[6. 2.]] - Ukradena lobanja iz [[Pancho Villa|Pancho Villinog]] groba. * [[8. 2.]] - Pošto se Radić 2-og u Dubrovniku založio za federalizam, slovenački lider [[Anton Korošec]] daje izjavu u skupštini u istom smeru, tj. za široku samoupravu ujedinjene Slovenije (trenutno je podeljena na Ljubljansku i Mariborsku oblast); ističe da su [[Slovenci]] poseban narod i da se zbog (pretežno srpskog) centralizma osećaju kao državljani drugog reda.<ref>"Federalizam g. Koršca", Politika, 9. feb. 1926, str. 3</ref> * 8. 2. - Prikazan ''Torrent'', prvi američki film [[Greta Garbo|Grete Garbo]]. * [[10. 2.]] - [[Gdynia]] je dobila gradska prava - njena luka, poljska alternativa za onu u [[Slobodni Grad Danzig|Slobodnom Gradu Danzigu]], još uvek se gradi. * [[11. 2.]] - U [[Ruska SFSR|Ruskoj SFSR]] [[Sovjetski Savez|Sovjetskog Saveza]], Kara-Kirgiska Autonomna Oblast preuređena u Kirgisku Autonomnu Socijalističku Sovjetsku Republiku (od 1936. [[Kirgiska Sovjetska Socijalistička Republika|Kirgiska SSR]]). * [[12. 2.]] - Sovjetskom gradu Novonikolajevsk ime je promenjeno u [[Novosibirsk]]. * [[14. 2.]] - [[Bamberška konferencija]] lidera [[Nacistička stranka|nacističke stranke]]: umirena disidentska severna frakcija ([[Gregor Strasser]]), [[Hitler]]ov [[Nacionalsocijalistički program|Program u 25 tačaka]] je nepromenljiv ali najvažniji je ''[[Führerprinzip]]''. * februar - U Nemačkoj prikazan najstariji sačuvani dugometražni crtani film, ''[[Die Abenteuer des Prinzen Achmed]]''. * [[15. 2.]] - Patrijarh Dimitrije osvetio proširenu [[Zgrada Narodne banke Srbije u Ulici kralja Petra|zgradu Narodne banke]] u Beogradu. * 15. 2. - Papski nuncije monsinjor Pelegrineti ulaže protestnu notu povodom optužbe St. Radića da je agitovao za klerikalce u Dalmaciji.<ref>"Monsenjer Pelegrineti protestuje", Politika, 16. feb. 1926, str. 2</ref> * [[17. 2.]] - [[Ataturkove reforme]]: u Turskoj je izglasan građanski zakonik, po uzoru na švajcarski, zamena za [[šerijat]]. * [[19. 2.]] - Mlada Alisa Rozenbaum, poznata kao [[Ayn Rand]], stigla je iz Lenjingrada u Njujork. * 19. 2. - Iz Grčke, pod vojnom vlašću gen. Pangalosa, javlja se da je osujećen prevrat na čelu sa gen. Kondilisom;<ref>"Neuspeli prevrat u Grčkoj", Politika, 20. feb. 1926, str. 4</ref> njegov osumnjičeni saučesnik gen. Plastiras je narednih dana zatečen u Skoplju. * [[22. 2.]] - Članak u beogradskim "Novostima" povezao premijerovog sina Radu Pašića sa korupcijskim skandalom. * [[25. 2.]] - Zločin uvrede Veličanstva: žena u Skoplju osuđena na tri godine zatvora za uvredu kralja tokom svađe sa mužem, po njegovoj tužbi;<ref>"Žena osuđena za uvredu Kralja", Politika, 26. feb. 1926, str. 5</ref> u martu je potvrđena presuda jednom čoveku iz Starog Sivca na 10 godina jer je u tri maha izvršio isti zločin.<ref>"Za uvredu Veličanstva", Politika, 20. mart 1926, str. 4</ref> * [[26. 2.]] - Preds. [[Calvin Coolidge|Coolidge]] je potpisao zakon o prihodima kojim su u SAD smanjeni porezi, naročito bogatima. * 26. 2. - Maharadža Indora, Tukodži Rao III, prinuđen je na abdikaciju pošto je bio umešan u ubistvo čoveka kome je prebegla njegova kurtizana Mumtaz Begum. === Mart/Ožujak === [[Datoteka:Goddard and Rocket.jpg|mini|180px|[[Robert H. Goddard]] sa raketom]] * 5/6. 3. - Oluja u Splitu: potonulo nekoliko brodova, polomljeno nekoliko stotina borova na Marjanu, odneseni neki krovovi; kod Mravinaca prevrnut uskotračni voz.<ref>"Velika nepogoda kod Splita", Politika, 8. mart 1926, str. 5</ref> * [[6. 3.]] - Izgoreo [[Kraljevski Šekspirov teatar]] u Stratfordu. * [[7. 3.]] - Demonstracija bežičnog telefonskog saobraćaja između Londona i Njujorka, na 50. godišnjicu [[Alexander Graham Bell|Bellovog]] patenta (komercijalno od sledećeg januara). * [[10. 3.]] - U Albaniji ubijen sandžački odmetnik [[Jusuf Mehoniqi]] (Mehonić) - za pravoslavce razbojnik, za muslimane junak<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1926/03/13?pageIndex=00006 "Politika", 13. mart 1926, str. 6]. digitalna.nb.rs (pristup. 11.11.2015.)</ref> (na njegovom grobu stoji datum 12. mart<ref>[http://sandzakpress.net/jusuf-mehonic-junak-koji-nije-prihvatio-okupaciju-sandzaka Jusuf Mehonić – Junak koji nije prihvatio okupaciju Sandžaka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304200941/http://sandzakpress.net/jusuf-mehonic-junak-koji-nije-prihvatio-okupaciju-sandzaka |date=2016-03-04 }}. sandzakpress.net (pristup. 11.11.2015.)</ref>, neki zločini iz 1918-22. koji su pripisivani njemu i Huseinu Boškoviću počinila je jedna druga banda<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/05/19?pageIndex=00011 "Politika", 19. maj 1936]</ref>). * 10. 3. - Izašao je prvi broj ''[[Amazing Stories]]'', datiran sa April 1926 - prvi časopis posvećen [[Naučna fantastika|naučnoj fantastici]]. * [[12. 3.]] - [[Anti-Fengtianski rat]] u Kini: sukob japanskih snaga i frakcije [[Guominjun]] kod [[tvrđave Taku|tvrđava Taku]] - zemlje [[Bokserski protokol|Bokserskog protokola]] tri dana kasnije ultimativno traže od pekinške vlade rušenje tvrđava. * [[14. 3.]] - [[Emiliano Chamorro Vargas]] ponovo predsednik [[Nikaragva|Nikaragve]] nakon što je prethodnik zbačen u državnom udaru - nema podršku SAD, liberali u maju pokreću [[Nikaragvanski građanski rat (1926–27)|građanski rat]] a Vargas daje ostavku u novembru. * 14. 3. - Železnička nesreća na El Virilli u Kostarici: poginulo 385 hodočasnika. * [[16. 3.]] - [[Robert H. Goddard]] u Masačusetsu lansirao prvu [[raketa sa tečnim gorivom|raketu sa tečnim gorivom]]. * [[18. 3.]] - [[Masakr 18. marta]] u Pekingu: antiimperijalističke demonstracije i okršaj sa vojnom policijom - 47 mrtvih. * 18. 3. - Osnovna moderna [[Atinska akademija (moderna)|Atinska akademija]] * [[20. 3.]] - Početak suđenja po tužbi [[Dragiša Stojadinović|Dragiše Stojadinovića]] protiv [[Rade Pašić]]a za klevetu, na koju mu je takođe odgovorio optužbom da je umešan u aferu kojom je država oštećena za 13 miliona dinara.<ref>"D. Stojadinović - R. N. Pašić", Politika, 21. mart 1926, str. 4</ref> (Rade Pašić odgovara kontraoptužbama preko štampe, i D. S. i njegovog tasta [[Ljubomir Jovanović|Ljube Jovanovića]]<ref>"G. Rad. N. Pašić optužuje g. Ljubu Jovanovića", Politika, 23. mart 1926.</ref>, tako da dolazi i do sukoba u radikalnoj stranci). * 20. 3. - Kantonski puč (Zhongshanov incident, Incident 20. marta): [[Chiang Kai-shek]] izveo čistku nepouzdanih komunističkih elemenata u Nacionalističkoj armiji. * [[23. 3.]] - [[Éamon de Valera]] se otcepio od [[Sinn Féin]]a, osnovaće [[Fianna Fáil]] (/fiana fojl/ - "ratnici Irske"). Mada se protivi Anglo-irskom ugovoru iz 1921, želi da učestvuje u skupštini i iznutra republikanizuje [[Irska Slobodna Država|Irsku Slobodnu Državu]] koja je britanski dominion. * 23. 3. - Izašao prvi tom [[Velika sovjetska enciklopedija|Velike sovjetske enciklopedije]] (prvo izdanje, sa 65 tomova, završeno 1947). * [[30. 3.]] - Skupština KSHS je usvojila budžet za 1926. i '27; vlada je zatim odložila njen rad do maja, dok [[Stjepan Radić]], opozicija i Ljuba Jovanović traže da Skupština nastavi rad u aprilu - dolazi do krize vlade. === April/Travanj === * [[3. 4.]] - U [[Kraljevina Italija|Italiji]] je osnovana ''[[Opera Nazionale Balilla]]'', fašistička organizacija za decu i mlade (od 1937. ''[[Gioventù Italiana del Littorio]]''). * 3. 4. - Nakon prošlogodišnje Julske revolucije u [[Ekvador]]u, vojska daje predsedništvo civilu, [[Isidro Ayora|Isidru Ayori]], ranijem rektoru univerziteta (do 1931). * [[4. 4.]] - [[Nikola Pašić]], predsednik ministarskog saveta, dao ostavku pod pritiskom zbog korupcijskih skandala - time se okončava njegova premijerska karijera. * [[7. 4.]] - Neuspeli atentat na Musolinija u Rimu, [[Violet Gibson]] mu okrznula nos - sledeće noći napadi na antifašiste. [[Datoteka:Nikola uzunovic.jpg|mini|150px|[[Nikola Uzunović]], premijer KSHS 1926-27]] * [[8. 4.]] - [[Nikola Uzunović]] novi predsednik vlade (takođe [[Narodna radikalna stranka|radikal]]), i dalje koalicija sa [[HSS]]-om. * [[9. 4.]] - Pobuna [[solun]]skog garnizona protiv Pangalosa - brzo ugušena. * [[11. 4.]] - [[Stjepan Radić]] drži govor u [[Pakrac]]u, između ostalog spočitava ministru saobraćaja [[Krsta Miletić|Krsti Miletiću]] "4000 tone ugljena" koji se "kradu svakog meseca" u Zagrebu. * 11. 4. - Grčki diktator Pangalos pobedio sa 93% na predsedničkim izborima s malim odzivom. * [[12. 4.]] - Ministar Miletić daje ostavku uz obrazloženje, misleći na Radića: "ne želim da budem više u prilici da sa ovakom jednom bitangom i vucibatinom sedim za jednim istim stolom"<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1926/4/13?pageIndex=00001 "Politika", 13. april 1926, str. 1]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. digitalna.nb.rs</ref> - kriza vlade. * [[15. 4.]] - Uzunović dao ostavku i odmah formirao novu vladu, bez Radića (ostala dvojica članova HSS, Šuperina i Nikić). Radić novu vladu naziva neparlamentarnom, neustavnom i "nedonoščetom korupcije".<ref>"'Državni udar'", Politika, 19. apr. 1926</ref> Na to se 22-og odgovara objavljivanjem dokumenata u smislu da su Maček, Predavec i Košutić bili uključeni u korupciju.<ref>"Korupcija i vođstvo H.S.S.", Politika, 22. apr. 1926</ref> U toku je i afera Standard Oil: Mirko Pečar, šef kabineta ministra trgovine Ivana Krajača, optužen je da je uzimao novac od te kompanije. * 15. 4. - Prodor vode u rudniku ugljena Mostar, osam poginulih (svi leševi pronađeni 18/19. 5., nakon ispumpavanja vode). * 15. 4. - Sovjetski Savez anektirao arktički arhipelag [[Zemlja Franje Josifa]]. * [[17. 4.]] - Mandžurski gospodar rata [[Zhang Zuolin]] zauzeo Peking od frakcije Guominjun i stavio pod kontrolu [[Beiyanška vlada|Beiyanšku vladu]]. [[Duan Qirui]] odlazi 20-tog, * [[20. 4.]] - Potpisan Mellon–Berengerov sporazum o otplati francuskog duga SAD: znatno smanjen iznos, laki uslovi ali nepopularan u Francuskoj (ratifikovan 1929, većina duga zbog Depresije nije ni otplaćena). * 20. 4. - Grčke izbeglice su osnovale Svesolunski atletski klub Konstantinopoljaca - [[P.A.O.K. (muški fudbal)|PAOK]]. * [[21. 4.]] (8. ševal 1344. AH) - [[Uništavanje ranoislamskog nasleđa u Saudi Arabiji]]: po naređenju [[Ibn Saud]]a srušeni mauzoleji na groblju [[Al-Baqi']] u [[Medina|Medini]] - Dan tuge za neke muslimane. * 21. 4. - Vojvoda i vojvotkinja od Yorka su dobili kćerku [[Elizabeta II|Elizabetu]] (kraljica 1952-2022). * [[24. 4.]] - [[Berlinski ugovor (1926)|Berlinski ugovor]] između Nemačke i SSSR: neutralnost jedne prema drugoj zemlji u slučaju napada treće. Smatra se pojačanjem Rapalskog ugovora iz 1922. i dopunom Ugovora iz Locarna. * 24. 4. - U Parizu potpisana Konvencija o saobraćaju motornih vozila, kojom je predviđena Međunarodna vozačka dozvola (''permis de conduire international''). [[Datoteka:Pahlavi Crown.jpg|150px|mini|Kruna Pahlavija]] * [[25. 4.]] - Sednica Glavnog odbora radikalne stranke, povodom spora Jovanović–Pašić (Jovanović je kritikovao Pašića u pismu objavljenom 21/22. 4.<ref>"Pismo g. Lj. Jovanovića", Politika, 22. apr. 1926, str. 5</ref>): Pašić tvrdi da "galama protivu korupcije" treba da pokrije federalističke i autonomističke tendencije; smatra da je jugoslovenstvo utopističko, nešto što je "izmislila Austrija"; protivi se federalizmu i davanju "druge uprave" Hrvatima i Slovencima.<ref>"Govor g. Pašića", Politika, 26. apr. 1926, str. 2</ref> * 25. 4. - [[Reza-šah Pahlavi]] krunisan za šaha Persije (Irana). Njegov šestogodišnji sin [[Muhamed-Reza Pahlavi|Muhamed-Reza]] je juče proglašen za krunskog princa (šah 1941-79). * 25. 4. - U Milanu je praizvedena [[Giacomo Puccini|Puccinijeva]] opera [[Turandot]] (on je umro 1924). * [[26. 4.]] - [[Ljubomir Jovanović|Ljuba Jovanović]] isključen iz radikalne stranke; vlada u sukobu sa Pašićem. * [[29. 4.]] - Obnovljena "R-R" koalicija, [[HSS|radićevci]] dobijaju još tri ministarstva ([[Pavle Radić]], Krajač i Pucelj). * proleće - [[Ujedinjena opozicija (SSSR)|Ujedinjena opozicija]] Staljinu: [[Grigorij Zinovjev]] i [[Lav Kamenjev]] se približili [[Lav Trocki|Lavu Trockom]]. === Maj/Svibanj === * april/maj? - Rijeka [[Lika (rijeka)|Lika]] se izljeva zbog jakih kiša, poplavljen [[Gospić]].<ref>Ilustrovani list, 1926 - br. 19</ref> * [[1. 5.]] - U Velikoj Britaniji počinje rudarski štrajk (traje do novembra). * 1. 5. (Velika subota) - U [[Strumica|Strumici]] bačena bomba u hotelu "Srpski kralj", jedan poginuo; napadač u bekstvu ubio vojnika.<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1926/5/4?pageIndex=00004 "Politika", 4. maj 1926, str. 4]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. digitalna.nb.rs</ref> * ca. 1. 5. - Srpsko-arbanaška banka je u Albaniji dobila koncesiju za rudu bakra u [[Puka|Puki]] - prva koncesija KSHS u inostranstvu.<ref>"Naša prva koncesija u inostranstvu", Politika, 4. maj 1926, str. 4</ref> * [[2. 5.]] - Počinje [[Nikaragvanski građanski rat (1926–27)]] između liberala i konzervativne vlade, kojoj pomaže SAD: liberalni emigranti su se iskrcali u [[Bluefields]]u na karipskoj obali. Američki marinci stižu 7-og. * 2. 5. - U Indiji je ubijen Rudraprajaški leopard, koji je za osam goodina pojeo 125 ljudi. * [[4.12.|4]] - [[13. 5.]] - Generalni štrajk u Velikoj Britaniji, kao podrška rudarskom štrajku, vlada uvela vanredno stanje. * 5. 5. - U Washingtonu postignut sporazum o dugovima KSHS, 62.850.000 dolara. * [[8. 5.]] - Prikazan je film ''The Black Pirate'' sa [[Douglas Fairbanks|Douglasom Fairbanksom]], u ranoj verziji [[Technicolor]]a. * [[9. 5.]] - [[Sirijska revolucija (1925)|Sirijska pobuna]]: francuska mornarica bombarduje [[Damask]] zbog [[druzi|druskih]] nemira. * 9. 5. - [[Richard E. Byrd]] i [[Floyd Bennett]] navodno preleteli avionom preko Severnog pola - pozdravljeni kao heroji ali kasnije se ispostavilo da su se okrenuli 240&nbsp;km ranije. * [[12. 5.]] - [[Roald Amundsen]] preleteo [[Severni pol]] vazdušnim brodom ''Norge''. * 12. 5. - Nemački kancelar [[Hans Luther]] daje ostavku nakon gubitka poverenja u Rajhstagu, na čelo vlade se vraća [[Wilhelm Marx]] (do 1928). * ≤ 12. 5.? - Utakmica Građanski - Juventus u Zagrebu: došlo je do tuče između publike i gostiju; nogometni savez je naredio postavljanje bodljikave žice prema gledalištu.<ref>"Publika iza bodljikave žice", Politika, 14. maj 1926, str. 8</ref> [[File:Józef Piłsudski (SPRA).jpg|mini|110px|[[Józef Piłsudski|Piłsudski]]]] * 12- [[14. 5.]] - [[Majski prevrat (Poljska)|Majski prevrat]] u [[Druga poljska republika|Poljskoj]], poginulo 379 vojnika i civila. Maršal [[Józef Piłsudski]] je vlast iza kulisa do smrti [[1935]], odn. pokret ''[[Sanacja]]'' ("Sanacija", "Ozdravljenje"). * [[13. 5.]] - Rade N. Pašić je osuđen na 15 meseci zatvora i 131.150 dinara za uvredu i klevetu Dragiše Stojadinovića. * [[14.5.|14]] - [[22. 5.]] - [[Bečki kongres KPJ|Treći kongres KPJ]] u Beču - za balkansku federaciju radničko-seljačkih republika, na čelu partije [[Sima Marković]], rad je blokiran [[Sukob leve i desne frakcije u KPJ|frakcijama]]. * [[15. 5.]] - Započelo emitiranje [[radio Zagreb]]a, prve [[radio]] postaje u [[Hrvatska|Hrvatskoj]] koja kasnije postaje sastavnim dijelom [[Hrvatska radiotelevizija|HRT]]-a. * 15. 5. - Predsednik vlade Uzunović je podneo ostavku, pošto su radićevci stali na stranu opozicije povodom interpelacije o korupciji, ali je Kralj nije usvojio (koalicija obnovljena 17-tog). Ljuba Jovanović se sa 11 članova izdvojio iz radikalnog kluba. * [[16. 5.]] - Opštinski izbori u Dalmaciji, prvi od 1912. * 16. 5. - Ibrahim Heski na čelu tri kurdska plemena započinje Prvu araratsku pobunu u Turskoj - za mesec dana moraju pobeći u Iran. * maj - ''[[Louis Armstrong]] and His Hot Five'' su izdali pjesmu ''Heebie Jeebies'', koja ih proslavlja. [[Datoteka:Библиотека некада.jpeg|mini|220px|[[Univerzitetska biblioteka Svetozar Marković|Univerzitetska biblioteka]] u Beogradu]] * [[18. 5.]] - Nestanak evangelistkinje [[Aimee Semple McPherson]] sa plaže u Los Angelesu - prvo se mislilo da se utopila, kasnije se pojavila rekavši da je bila oteta, što je postalo tema spora. * [[21. 5.]] - Veliki župan splitske oblasti poništio komunističke mandate sa poslednjih opštinskih izbora, jer bi oni i radićevci imali većinu u gradu Splitu. * [[23. 5.]] - Govor Stjepana Radića u Staroj Pazovi, uz velike mere obezbeđenja zbog glasina o orjunaškim i radikalskim planovima; pred tribinom uhapšen jedan orjunaš sa eksplozivnom napravom<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1926/5/24#page/1/mode/1up "Politika", 24. maj 1926.]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, str. 2-4. digitalna.nb.rs</ref>. * 23. 5. - Kongres rezervnih oficira i ratnika u Zagrebu. Položeni venci na grobove Ante Starčevića u Šestinama i Zrinskog i Frankopana u Stolnoj crkvi.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_77A524AED6CE4DEFD5566E639CCA40C7/1926/b022?fullscreen#page/32/mode/1up Ilustrovani list, 1926 - br. 22], digitalna.nb.rs</ref> * 23. 5. - Država Veliki Liban, u okviru Francuskog Mandata za Siriju i Liban, dobija prvi ustav i postaje Libanska Republika (proglašava nezavinost 1943). * [[24. 5.]] - Otvorena [[Univerzitetska biblioteka Svetozar Marković|Univerzitetska biblioteka]] u [[Beograd]]u (građena [[1921]]-[[1924|24]], od [[1946]]. U. B. "Svetozar Marković"). * [[25. 5.]] - U Parizu je ubijen [[Simon Petljura]], nacionalistički lider Ukrajine u izgnanstvu, atentator je pesnik i anarhista [[Sholom Schwartzbard]]. Nasleđuje ga Andrej Livicki, koji živi u Varšavi a posle rata u Nemačkoj. * 25. 5. - Nevreme uveče u Sremskim Karlovcima i [[Sremska Kamenica|Sremskoj Kamenici]], gde je stradala jedna petočlana porodica. * [[26. 5.]] - Kraj [[Rifski rat|Rifskog rata]] i [[Rifska Republika|Rifske Republike]]: [[Abd el-Krim]] se predao Francuzima, čime je završen rat Španaca i Francuza protiv pobunjenika u Maroku. Abd el-Krim je do 1947. u progonstvu na [[Réunion]]u. * 27. 5.? - [[Kraljevina Rumunija|Rumunska]] vlada uvodi opsadno stanje u [[Južna Dobrudža|južnoj Dobrudži]] usled aktivnosti bugarskih komita (ili 7. 7.). * [[28. 5.]] - [[Portugalska revolucija (1926)|Portugalska revolucija]]: general [[Manuel Gomes da Costa]] izvodi puč kojim je okončana [[Prva Portugalska Republika]] - slede ''Ditadura Militar'' i ''Ditadura Nacional'' (1928-33), uvod u ''[[Estado Novo (Portugal)|Estado Novo]]'' ([[1933]]-[[1974]]). * [[30. 5.]] - Ustanovljena tradicionalna konjička trka "Memorijal Vladislava Ribnikara". === Jun/Juni/Lipanj === * [[1. 6.]] - Veliko nevreme iznad Kosmaja i Kolubare. * [[4. 6.]] - [[Ignacy Mościcki]] postaje predsednik Poljske (do [[1939]]). * [[5. 6.]] - Kraj [[Mosulsko pitanje|Mosulskog pitanja]]: u Ankari potpisan ugovor između Britanaca, [[Britanski mandat nad Mezopotamijom|Iraka]] i [[Turska|Turske]] - [[Mosul]] pripada Iraku. * [[9. 6.]] - Skupština KSHS je ratifikovala ugovor o trgovini i plovidbi sa Italijom. * [[10. 6.]] - Ugovor o prijateljstvu [[Kraljevina Rumunija|Rumunije]] i [[Treća Francuska Republika|Francuske]]. * [[14. 6.]] - [[Prva Brazilska Republika|Brazil]] napustio [[Društvo naroda]], pošto nije dobio stalno mesto u savetu. * [[16. 6.]] - Nekada uticajni fašista [[Aurelio Padovani]] poginuo u Napulju sa još osmoro ljudi, kada se srušio balkon sa kog se obraćao okupljenima. * [[20. 6.]] - Referendum u Nemačkoj o eksproprijaciji vladarskih domova: uz odziv 39%, za je 96% - bilo je potrebno 50% izbornog tela. * [[24. 6.]] - ''Sanjuanada'': pokušaj zbacivanja španskog diktatora [[Miguel Primo de Rivera|Primo de Rivere]]. * [[27. 6.]] - [[Čehoslovačka|Čehoslovački]] predsednik [[Tomaš Masarik]] odlikovao [[Beograd]] [[Čehoslovački ratni krst|Ordenom Ratnog krsta]] (ovim ordenom su odlikovani i Kragujevac i Šabac<ref>"Odlikovanje Kragujevca", Politika, 3. jun 1926, str. 6</ref>). [[Datoteka:Mercedes benz logo 1926.png|110px|mini|Logo [[Mercedes-Benz]]]] * [[28. 6.]] - Fuzijom ''Benz & Cie.'' i ''Daimler-Motoren-Gesellschaft'' nastaje ''Daimler-Benz AG'', čije će sve fabrike koristiti brend ''[[Mercedes-Benz]]''. * 28. 6. - Afera King–Byng u Kanadi, ustavna kriza: premijer [[William Lyon Mackenzie King|W.L.M. King]] je dao ostavku nakon što je generalni guverner Byng odbio raspustiti parlament. Za premijera je postavljen konzervativac Arthur Meighen, ali nakon što je izgubio poverenje 2. 7., skupština je ipak raspuštena i raspisani su izbori. <!-- Ahmed Zogu: obnovio rad Kosovskog komiteta, suspendovan potpis trgovačke konvencije, šalje Cena-bega za poslanika - Polit 1926-06-10-7 --> === Jul/Juli/Srpanj === [[Datoteka:Chine 1925-1926.png|200px|mini|Klike, tj. Gospodari rata u Kini]] * [[2. 7.]] - Na drugom nacističkom saboru u Vajmaru, Velikonemački omladinski pokret promenio ime u Hitlerov omladinski savez nemačke radničke omladine ([[Hitlerjugend]]). * [[3. 7.]] - U Bitolju ubijen [[Spasoje Hadži-Popović]], direktor novina "Južna zvezda", organizator je VMRO-ovac [[Krste Ljondev]] (''Кръсте Льондев''). * [[9. 7.]] - General [[Óscar Carmona]], lider najkonzervativnijeg krila portugalskih revolucionara, izvodi puč i imenuje se za predsednika (ostaje na toj poziciji do [[1951]], kasnije kao figura). * 9. 7. - [[Kuomintang]] na čelu sa [[Chiang Kai-shek]]om zvanično počinje [[Severna ekspedicija|Severnu ekspediciju]], vojnu kampanju za ujedinjenje Kine (do 1928). Već 11-tog je zauzet [[Changsha]], na teritoriji [[Wu Peifu]]a, "Maršala od žada" (koji je zauzet borbama kod Pekinga). * 9. 7. - Pretpremijera [[Rudolf Valentino|Valentinovog]] filma ''[[The Son of the Sheik]]'' (masovno prikazivanje od septembra). * [[10. 7.]] - Veći upad Makedonaca iz Bugarske u Kraljevinu SHS - prvi u nizu.<ref name="Indi">[http://www.indiana.edu/~league/1926.htm Chronology 1926] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200402163103/http://www.indiana.edu/~league/1926.htm |date=2020-04-02 }}, Indiana University, League of Nations Timeline</ref>. * 10. 7. - Munja izazvala požar u arsenalu Picatinny u Nju Džersiju - eksplozija nekoliko hiljada tona eksploziva u naredna 2-3 dana. * [[12. 7.]] - Nikola Nikić, odmetnik iz HSS osnovao novi poslanički klub sa nekoliko pristalica. * jul - Velike poplave Dunava, Save i drugih reka. * [[16. 7.]] - Valutna kriza u Francuskoj: 206,4 [[Francuski franak|franka]] za funtu odn. 42,49 za dolar. [[Aristide Briand|Briandova]] vlada pada sutradan, [[Édouard Herriot]] se vraća na nekoliko dana (20. jula 49,22 franka za dolar). [[Datoteka:Burial of Felix Edmundovich Dzerzhinsky in Moscow (1926).jpg|mini|Nosači kovčega na sahrani [[Feliks Dzeržinski|Dzeržinskog]]: [[Aleksej Rikov|Rikov]], [[Genrih Jagoda|Jagoda]], [[Mihail Kalinjin|Kalinjin]], [[Lav Trocki|Trocki]], [[Lav Kamenjev|Kamenjev]], [[Staljin]], [[Mihail Tomski|Tomski]], [[Nikolaj Buharin|Buharin]]]] * [[20. 7.]] - Umro je [[Feliks Dzeržinski]], šef sovjetske tajne policije [[OGPU]], nasleđuje ga [[Vjačeslav Menžinski]] (do svoje smrti 1934, zamenik [[Genrih Jagoda]] vodi posao od kasnih '20-tih). * [[23. 7.]] - [[Grigorij Zinovjev]] isključen iz Politbiroa nakon kampanje Staljinovih pristalica; ubrzo ukinuta funkcija predsednika [[Kominterna|Kominterne]], tako da ostaje i bez tog položaja. * 23. 7. - [[Fox Film]] kupio zvučni sistem ''[[Movietone]]''. * 23. 7. - [[Raymond Poincaré]] po treći put premijer Francuske (do 1929), preduzima mere za stabilizaciju franka. * [[30. 7.]] - Delegati iz Britanije, Francuske, Grčke, Italije i Kraljevine SHS potpisali ugovor o granicama Albanije.<ref name="Indi"/> * [[31. 7.]] - U Meksiku stupa na snagu Zakon za reformu Krivičnog zakona, poznatiji kao [[Callesov zakon]], kojim se vrlo represivno sprovodi separacija crkve i države - posledica je [[Kristeroski rat]] (do 1929). === Avgust/August/Kolovoz === * [[5. 8.]] - Osnovan Državni arhiv u Novom Sadu, današnji Arhiv Vojvodine. * [[6. 8.]] - Amerikanka [[Gertrude Ederle]] je prva žena koja je preplivala [[Lamanš]], za rekordnih 14 h i 34 min. * 6. 8. - [[Warner Bros.]]-ovim filmom ''[[Don Juan (film, 1926)|Don Juan]]'' predstavljen zvučni sistem ''[[Vitaphone]]'' (muzika i zvučni efekti). * [[11. 8.]] - Kolektivna nota Grčke, Rumunije i Kraljevine SHS Bugarskoj, u kojoj se zahteva kraj makedonskih upada. [[Datoteka:Rudolph Valentino funeral 1926.jpg|mini|200px|Sahrana [[Rudolph Valentino|Rudolpha Valentina]]]] * 11. 8. - Otvorena srpska knjižara u Episkopskom dvoru u [[Temišvar]]u (do [[1946]]). * [[15. 8.]] - Opštinski izbori u Srbiji i Crnoj Gori, u Beogradu pobeđuju demokrate na čelu sa [[Kosta Kumanudi|Kostom Kumanudijem]] (gradonačelnik do 1929). * [[17. 8.]] - Sporazum Grčke i Kraljevine SHS o slobodnoj zoni u [[solun]]skoj luci<ref name="Indi"/>, kao i ugovor o prijateljstvu. * [[18. 8.]] - Mussolini najavio kontroverznu meru revalvacije [[Talijanska lira|lire]] (''[[Quota 90]]''): 90 lira za britansku funtu umesto 150. * [[22. 8.]] - General [[Georgios Kondilis]] oborio grčkog diktatora gen. [[Teodoros Pangalos (general)|Pangalosa]], postaje premijer do decembra; admiral [[Pavlos Kunduriotis]] je ponovo predsednik (do 1929). * [[23. 8.]] - [[Rudolph Valentino]] (31) umro je u New Yorku, obožavateljke u histeriji (sahranjen 7. 9. u Hollywoodu). * [[25. 8.]] - Prikazan je film ''[[Beau Geste (film, 1926)|Beau Geste]]'', po [[Beau Geste|istoimenom romanu]]. * [[29. 8.]] - Kod Lenjingrada potonuo parobrod "Burevestnik" sa 404 osobe, zvanično 65 mrtvih. === Septembar/Rujan === * [[5. 9.]] - Valentinov film ''[[The Son of the Sheik]]'' počinje s nacionalnim prikazivanjem (voz s njegovim telom sutra stiže u Los Angeles). * 5. 9. - Wanhsienski incident ([[Wanzhou]] na Yangzeu): sukob Britanaca sa snagama generala [[Yang Sen (1884–1977)|Yang Sena]] oko brodova koje su ovi zarobili, Kinezi tvrde da su bile hiljade žrtava u gradu. * 6. 9. - Severna ekspedicija: Kuomintangove snage zauzimaju Hankou (danas deo Wuhana). * [[6.9.|6]] - [[25. 9.]] - Sedmo redovno zasedanje [[Društvo naroda|Društva naroda]], predsedavajući je ministar inostranih poslova KSHS [[Momčilo Ninčić]] (do sledećeg zasedanja [[1927]])<ref>[http://www.indiana.edu/~league/7thassemb.htm Seventh Ordinary Session of the Assembly]</ref>. * [[8. 9.]] - [[Vajmarska Republika|Nemačka]] primljena u [[Društvo naroda]]. * 8. 9. - Kačaci kod [[Vučitrn]]a pucali na automobil poglavara sreza - on je ranjen a njegova kćerka je poginula<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1926/9/10?pageIndex=00004 "Politika", 10. septembar 1926, str. 4]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. digitalna.nb.rs</ref>. * [[9. 9.]] - Vojna pobuna pristalica bivšeg diktatora Pangalosa u Atini - brzo ugušena. * [[11. 9.]] - Anarhista [[Gino Lucetti]] bacio bombu na Mussolinijeva kola u Rimu. * [[12. 9.]] - Plebiscit u Španiji podržava Primo de Riverinu politiku. * [[16. 9.]] - Stupili na snagu [[Ugovori iz Locarna]] * [[16. 9.]] - Ugovor o prijateljstvu [[Kraljevina Rumunija|Rumunije]] i [[Kraljevina Italija|Italije]]. * [[17. 9.]] - Pakt prijateljstva Jugoslavije i Poljske<ref>Vladimir Ćorović, Istorija Srba</ref>. * [[18. 9.]] - Veliki uragan pogađa [[Majami]], nekoliko stotina mrtvih i ogromna materijalna šteta. * [[19. 9.]] - U Milanu je otvoren [[Stadion San Siro]] (od 1980. Giuseppe Meazza). * [[20. 9.]] - Banda severne strane napala [[Al Capone]]a: njegov restoran u [[Cicero, Illinois]] zasut kišom metaka, ali on je nepovređen. * [[23. 9.]] - [[Gene Tunney]] pobedio [[Jack Dempsey|Jacka Dempseya]] u Filadelfiji i postao prvak sveta u teškoj kategoriji (do 1928). * [[25. 9.]] - Ford uvodi 8-časovni radni dan i petodnevnu radnu sedmicu. * 25. 9. - U Ženevi, pod okriljem Drušva naroda, potpisana Konvencija o ropstvu (na snazi 1927, dopunjena 1956/57 UN-ovom Dopunskom konvencijom o ukidanju ropstva). * [[28. 9.]] - Potpisan Sovjetsko-litvanski ugovor o nenapadanju: potvrda mirovnog ugovora iz 1920; SSSR priznaje [[Vilnius]] kao litavski, mada je u poljskim rukama, a Litva se neće udruživati u antisovjetske saveze (ugovor produžavan do prekršaja 1940). * [[29. 9.]] - Katastrofa u rudniku Pabst u [[Ironwood, Michigan]]: 43 zarobljena rudara su izvučena nakon pet dana. * [[30. 9.]] - U Luksemburgu osnovan Međunarodni sporazum o čeliku, predsednik [[Émile Mayrisch]]. === Oktobar/Listopad === [[Datoteka:Belgrade 02.JPG|mini|[[Zeleni venac]] u Beogradu]] * [[1. 10.]] - Otvorena beogradska pijaca Zeleni venac. Nakon što je ove godine zatvorena Velika pijaca (danas Studentski trg), otvorene su još i Kalenić guvno i Jovanova pijaca<ref>[http://www.bgpijace.rs/article.php?id=28 Gradske pijace, O nama, Istorijat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190621114733/http://www.bgpijace.rs/article.php?id=28 |date=2019-06-21 }}. bgpijace.rs (pristup. 29.9.2015.)</ref>. * 3 - 6. 10. - U Beču održan prvi kongres Panevropske unije (inicijativa [[Richard von Coudenhove-Kalergi|Richarda von Coudenhove-Kalergija]]). * [[7. 10.]] - Formalni osnutak sinkretističke vjere [[kaodaizam]] (zvanično Veliki put treće ere iskupljenja) u Vijetnamu. * [[11. 10.]] - Ubijen je [[Hymie Weiss]], lider čikaške Bande Severne strane * [[14. 10.]] - U Engleskoj objavljena knjiga [[Winnie Pooh]]. * oktobar? - Norveški inženjer [[Erik Rotheim]] je prijavio patent za [[Aerosol-boca|aerosol-bocu]] (Amerikanci su je usavršili i masovno koristili od '40-tih). * oktobar - Kurdski poglavica Simko Šikak diže pobunu u Iranu - ubrzo je poražen, beži u Irak. * [[20. 10.]] - Na Kubi gine 650 ljudi od uragana. * 20. 10. - Kršćanski socijalist [[Ignaz Seipel]] ponovno je austrijski kancelar (do 1929). * [[23. 10.]] - Na XV partijskoj konferenciji [[Lav Trocki]] i [[Lav Kamenjev]] izbačeni iz Politbiroa [[SKP(b)]] - poraz [[Ujedinjena opozicija (SSSR)|Ujedinjene opozicije]] Staljinu. * [[31. 10.]] - Mladi anarhista [[Anteo Zamboni]] (15) pucao na Mussolinija i promašio - na mestu je linčovan a režim će ovo upotrebiti za eliminaciju opozicije. * 31. 10. - Obilježena prva [[Svetkovina Krista Kralja]] (papin odgovor na nacionalizam i sekularizam). === Novembar/Studeni === * [[5. 11.]] - Zabranjena [[Komunistička partija Italije]] i druge opozicione partije, ukinuta sloboda štampe; [[Antonio Gramsci]] uhapšen tri dana kasnije (u zatvoru je praktično do smrti 1937). * [[7. 11.]] - [[Stjepan Radić]] u [[Ogulin]]u govori oštro o stanju u Italiji i o Musoliniju, premijer Uzunović se navodno izvinjava<ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,722761,00.html YUGOSLAVIA: Foul Means] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110131222021/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,722761,00.html |date=2011-01-31 }}, ''Time'' magazin od 22. nov. 1926</ref>. * [[11. 11.]] - U SAD uveden sistem numerisanih magistrala, među kojima je najčuveniji [[Ruta SAD 66|Route 66]] od Čikaga do [[Santa Monica, California|Santa Monike]] u Kaliforniji. * [[12. 11.]] - [[Komunistička partija Indonezije|Komunistička partija]] diže pobunu u nekoliko gradova [[Nizozemske Istočne Indije]], ubrzo ugušeno. * [[13.11.|13]] - [[16. 11.]] - Indijski književnik [[Rabindranat Tagor]] u poseti Jugoslaviji (Zagreb i Beograd). * [[14. 11.]] - Prvi broj lista "Filmske novine". * 14. 11. - Adolfo Díaz je novi predsednik Nikaragve, podržavaju ga SAD - ali Juan Bautista Sacasa stiže 1. 12. u [[Puerto Cabezas]] i proglašava rivalsku vladu, koju podržava Meksiko. * [[15. 11.]] - Na sedmoj [[Imperijalna konferencija|Imperijalnoj konferenciji]] usvojena Balfourova deklaracija da su [[dominion]]i i Ujedinjeno Kraljevstvo autonomni i jednaki unutar [[Britanska Imperija|Britanske Imperije]] (→ [[Komonvelt nacija|Komonvelt]]). * 15. 11. - Osnovana radio-mreža [[NBC]]. * 15. 11. - [[Washington Luís]] novi predsednik Brazila (do 1930), [[Getúlio Vargas]] ministar finansija (do 1927). * studeni - Plenum CK [[KPJ]], za političkog sekretara izabran [[Đuro Cvijić]]. * novembar - Novi Zakon o braku, porodici i starateljstvu u KSHS: olakšan razvod, priznat nevenčani brak, ustanovljena zajednička imovina supružnika. * [[18. 11.]] - Izmirenje među radikalima u KSHS. * 18. 11. - Tokom turneje po Bosni, povorku [[Stjepan Radić|Stjepana Radića]] u [[Breza (BiH)|Brezi]] gađali kamenjem, jajima i balegom (navodno radikali). * [[20.11.|20]] - [[26. 11.]] - Pobuna u severnoj [[Albanija|Albaniji]]<ref name="Indi"/>. * [[27. 11.]] - Zaključen Prvi Tiranski ugovor: praktično italijanski protektorat nad Albanijom (objavljen [[1. 12.]]). * [[29. 11.]] - [[Stjepan Radić]] u "Domu" optužuje za saučesništvo u korupciji Nikolu Pašića i ministre u njegovoj vladi, Velizara Jankovića i [[Milan Stojadinović|Milana Stojadinovića]] (afera oko popravke lokomotiva i vagona u Češkoj, u koju je umešan Rade Pašić, sin bivšeg premijera). === Decembar/Prosinac === * [[2. 12.]] - Severni gospodari rata u Kini, na čelu sa [[Zhang Zuolin]]om, osnivaju Armiju nacionalne pacifikacije, ili ''Ankuochun'', vojnu granu [[Beiyanška vlada|Beiyanške vlade]], protiv Kuomintanga koji vodi Severnu ekspediciju. * [[3.12.|3]] - [[14. 12.]] - Nestanak [[Agatha Christie|Agathe Christie]] i velika potraga. * [[4. 12.]] - U [[Dessau]]u otvorena zgrada škole [[Bauhaus]]. * [[6. 12.]] - Ministar inostranih poslova Ninčić dao ostavku - posledica italijansko-albanskog ugovora. * [[7. 12.]] - Ostavka [[Nikola Uzunović|Uzunovićeve]] vlade. * [[9. 12.]] - Kuomintangove snage ušle bez otpora u [[Fuzhou]]. [[Datoteka:Nikola Pasic cropped.jpg|thumb|100px|† [[Nikola Pašić]]]] * [[10. 12.]] - Umro [[Nikola Pašić]], lider Narodne radikalne stranke, jedan od najznačajnijih srpskih i jugoslovenskih političara i državnika (sahrana [[12. 12.]]). * [[11. 12.]] - Objavljen drugi tom Hitlerovog ''[[Mein Kampf]]''-a: Nemci treba da se ujedine i naoružaju, sklopiti savez sa Italijom i Britanijom i eliminisati Francusku, a glavni cilj je životni prostor (''[[Lebensraum]]'') na istoku (SSSR). * [[12. 12.]] - Električni [[Tramvajski promet u Osijeku|tramvaj u Osijeku]]. * [[17. 12.]] - [[Vojni puč u Litvaniji (1926)|Vojni puč u Litvaniji]] ruši demokratski izabranu vladu i dovodi konzervativce, vlast uzima [[Antanas Smetona]] i zadržava je do sovjetske okupacije [[1940]]. * 17. 12. - Nemački kancelar Wilhelm Marx gubi glasanje o poverenju, nakon što su otkriveni tajni odnosi [[Reichswehr]]a i SSSR (sledećeg meseca formira novu vladu). * 17. 12. - Prvi svesavezni popis stanovništva u SSSR: nešto preko 147 miliona; etnički Rusi manje od 78, Ukrajinci preko 31 milion. * [[21. 12.]] - Uzunović vratio mandat, a kralj ga dao [[Ljubomir Davidović|Ljubi Davidoviću]] za formiranje šire koalicije. Radikali ga odbijaju, pa se mandat opet vraća Uzunoviću. * [[24. 12.]] - Treća Uzunovićeva vlada, opet koalicija radikala i HSS ([[Anton Korošec|Korošcevi]] klerikalci odustali u zadnjem trenutku). * [[25. 12.]] - Umro japanski car [[Yoshihito, car Taishō|Yoshihito]], nasleđuje ga sin [[Hirohito]], koji je bio regent od 1921. Njegova [[Japanska era|era]] se naziva ''Shōwa'', "Prosvećeni mir", traje do [[1989]]. === Kroz godinu === * Osnovana Hrvatska pravaška revolucionarna omladina. * Uredbom povećane takse cirkusima u KSHS, što artiste stavlja u "očajan položaj".<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/vreme/1939/12/24#page/14/mode/1up Vreme, 24. dec. 1939, str. 15]. digitalna.nb.rs</ref> * Prinosi žita i železnički transport u SSSR prevazišli nivo pre Prvog svetskog rata. * [[Stephen Herbert Langdon]] započeo iskopavanja u iračkom lokalitetu [[Jemdet Nasr]] gde su pronađene tablice sa proto[[Klinasto pismo|klinastim pismom]] ([[31. vijek pne.]]). * [[Gilbert N. Lewis]] predložio naziv "[[foton]]" za najmanju jedinicu radijantne energije. * Norvežanin [[Erik Rotheim]] prijavio patent za aerosolni sprej. == Rođenja == {{glavni članak|:Kategorija:Rođeni 1926.}} === Januar/Siječanj &ndash; Februar/Veljača === * [[1. 1.]] - [[Tihomir Vlaškalić]], društveno-politički radnik SR Srbije i SFRJ († [[1993]]) * [[1. 1.]] - [[Claudio Villa]], italijanski pjevač († [[1987]].) * [[2. 1.]] - [[Zaharije Trnavčević]], TV novinar i urednik, političar († [[2016]]) * [[3. 1.]] - [[George Martin]], muzički producent, "peti ''Beatle''" († [[2016]]) * 3. 1. - [[Felicitas Kuhn]], austrijska ilustratorica († [[2022]]) * [[15. 1.]] - [[Maria Schell]], austrijska glumica († [[2005]]) * [[17. 1.]] - [[Dobroslav Ćulafić]], društveno-politički radnik SR CG i SFRJ († [[2011]]) * [[27. 1.]] - [[Ingrid Thulin]], glumica († [[2004]]) * [[2. 2.]] - [[Danilo Nikolić]], srpski književnik († [[2016]]) * 2. 2. - [[Valéry Giscard d'Estaing]], predsednik Francuske († [[2020]]) * [[8. 2.]] - [[Neal Cassady]], pisac († [[1968]]) * 8. 2. - [[Radmila Savićević]], glumica († [[2001]]) * [[9. 2.]] - [[Josip Vrhovec]], društveno-politički radnik SRH i SFRJ († [[2006]]) * [[11. 2.]] - [[Leslie Nielsen]], glumac, komičar († [[2010]]) * [[16. 2.]] - [[John Schlesinger]], filmski režiser († [[2003]]) * [[24. 2.]] - [[Nikola Karaklajić]], novinar, šahista, prvi YU disk-džokej († [[2008]]) * [[28. 2.]] - [[Svetlana Alilujeva]], Staljinova kćerka († [[2011]]) === Mart/Ožujak &ndash; April/Travanj === * [[2. 3.]] - [[Stevan Vračar]], prof. Pravnog fak. u Bg. († [[2007]]) * [[4. 3.]] - [[Stjepan Zaninović]], filmski reditelj i scenarista († [[1997]]) * [[6. 3.]] - [[Branko Pleša]], glumac, režiser († [[2001]]) * 6. 3. - [[Andrzej Wajda]], režiser († [[2016]]) * 6. 3. - [[Alan Greenspan]], predsednik Federalne rezerve SAD * [[13. 3.]] - [[Miloš Gvozdenović Gvozden]], slikar, pedagog († [[2006]]) * [[16. 3.]] - [[Jerry Lewis]], glumac, komičar († [[2017]]) * [[17. 3.]] - [[Siegfried Lenz]], njemački pisac († [[2014]]) * [[24. 3.]] - [[Dario Fo]], glumac, umetnik, nobelovac za književnost († [[2016]]) * [[30. 3.]] - [[Ingvar Kamprad]], osnivač ''IKEA''-e († [[2018]]) * [[2. 4.]] - [[Jack Brabham]], vozač F1 († [[2014]]) * 2. 4. - [[Milan Puzić]], glumac († [[1994]]) * [[3. 4.]] - [[Gus Grissom]], astronaut († [[1967]]) * [[4. 4.]] - [[Borka Vučić]], bankarka († [[2009]]) * [[5. 4.]] - [[Roger Corman]], filmski režiser, producent († [[2024]]) * [[6. 4.]] - [[Ian Paisley]], alsterski političar († [[2014]]) * [[8. 4.]] - [[Dimitrije Lazarov Raša]], narodni heroj († [[1948]]) * [[9. 4.]] - [[Hugh Hefner]], osnivač ''Playboy''-a († [[2017]]) * [[11. 4.]] - [[Vera Belogrlić]], glumica i TV reditelj († [[2015]]) * [[12. 4.]] - Dragoslav Lompar, novinar i urednik RTB († [[1986]]) * [[15. 4.]] - [[Pavle Ugrinov]], (Vasilije Popović), srpski književnik, dramaturg, reditelj († [[2007]]) * [[21. 4.]] - [[Elizabeta II.]], kraljica Ujedinjenog Kraljevstva († [[2022]]) * 21. 4. - [[Savo Jovanović Sirogojno]], bombaš, narodni heroj († [[1944]]) * [[28. 4.]] - [[Harper Lee]], književnica († [[2016]]) === Maj/Svibanj &ndash; Jun/Lipanj === * [[3. 5.]] - [[Ema Derossi-Bjelajac]], predsjednica Predsjedništva SR Hrvatske († [[2020]]) * [[6. 5.]] - [[Branka Mitić]], glumica († [[2012]]) * 6. 5. - [[Slobodan Perović (glumac)]] († [[1978]]) * [[8. 5.]] - [[David Attenborough]], TV voditelj * [[17. 5.]] - [[Vane Marinović]], književnik († [[1999]]) * [[23. 5.]] - [[Zoran Gluščević]], književnik i kritičar († [[2006]]) * [[26. 5.]] - [[Miles Davis]], džez muzičar († [[1991]]) * [[1. 6.]] - [[Marilyn Monroe]], američka glumica († [[1962]].) * [[3. 6.]] - [[Allen Ginsberg]], pesnik († [[1997]]) * [[11. 6.]] - [[Ante Vican]], glumac († [[2014]]) * [[18. 6.]] - [[Allan Sandage]], astronom († [[2010]]) * [[21. 6.]] - [[Krešo Novosel]], književnik, TV urednik († [[2008]]) * [[26. 6.]] - [[Olga Ban]], narodni heroj († [[1943]]) * [[28. 6.]] - [[Mel Brooks]], glumac, komičar, režiser, producent... * [[29. 6.]] - [[Stipan Marušić]], društveno-politički radnik SAPV, SRSr i SFRJ († [[1974]]) === Jul/Srpanj &ndash; Avgust/Kolovoz === * [[3. 7.]] - [[Predrag Heruc]], učesnik NOB († [[1945]]) * [[4. 7.]] - [[Alfredo Di Stéfano]], argentinski i španski fudbaler († [[2014]]) * [[10. 7.]] - [[Pavle Vuisić]], srpski glumac († [[1988]]) * 10. 7. - [[Fred Gwynne]], glumac († [[1993]]) * [[14. 7.]] - [[Harry Dean Stanton]], glumac († [[2017]]) * [[20. 7.]] - [[Ilija Ivezić]], glumac († [[2016]]) * [[24. 7.]] - [[Ankica Tuđman]], prva dama Hrvatske († [[2022]]) * [[28. 7.]] - [[Vlasta Velisavljević]], glumac († [[2021]]) * [[2. 8.]] - [[Jug Grizelj]], novinar († [[1991]]) * [[3. 8.]] - [[Tony Bennett]], pevač († [[2023]]) * [[4. 8.]] - [[Nada Šakić]], rođ. Tambić, čuvarka u Staroj Gradiški († [[2011]]) * [[13. 8.]] - [[Fidel Castro]], revolucionar, predsednik Kube († [[2016]]) * [[14. 8.]] - [[René Goscinny]], crtač stripa († [[1977]]) * [[17. 8.]] - [[Jiang Zemin]], predsednik NR Kine († [[2022]]) * [[18. 8.]] - [[Ilija Gligorijević]], arhitekta († [[2007]]) === Septembar/Rujan &ndash; Oktobar/Listopad === * [[8. 9.]] - [[Sergio Pininfarina]], dizajner automobila († [[2012]]) * [[15. 9.]] - [[Jean-Pierre Serre]], matematičar * [[23. 9.]] - [[John Coltrane]], džez saksofonista († [[1967]]) * [[26. 9.]] - [[Stevan Karamata]], geolog († [[2015]]) * [[6. 10.]] - [[Petar Omčikus]], slikar i akademik († [[2019]]) * [[10. 10.]] - [[Mladen Oljača]], književnik († [[1994]]) * [[12. 10.]] - [[Milovan Vidak]], slikar († [[2003]]) * [[15. 10.]] - [[Michel Foucault]], filozof, istoričar ideja († [[1984]].) * [[18. 10.]] - [[Chuck Berry]], rock kantautor i gitarista († [[2017]]) * 18. 10. - [[Klaus Kinski]], glumac († [[1991]]) * [[29. 10.]] - [[Necmettin Erbakan]], premijer Turske († [[2011]]) * [[31. 10.]] - [[Jimmy Savile]], TV i radio osoba († [[2011]]) === Novembar/Studeni &ndash; Decembar/Prosinac === * [[7. 11.]] - [[Joan Sutherland]], operska pevačica, sopran († [[2010]]) * [[8. 11.]] - [[Mile Latas Mićo]], partizan, samouki dirigent * [[13. 11.]] - [[Zvonimir Červenko]], general HV († [[2001]]) * [[16. 11.]] - [[Miko Tripalo]], hrvatski političar († [[1995]].) * [[23. 11.]] - [[Sathya Sai Baba]], indijski duhovni vođa († [[2011]].) * [[30. 11.]] - [[Richard Crenna]], glumac († [[2003]]) * [[8. 12.]] - [[Stevo Žigon]], glumac († [[2005]]) * [[9. 12.]] - [[Raif Dizdarević]], predsjednik Predsjedništva SFRJ * [[13. 12.]] - [[Nikola Janković]], vajar, akademik SANU († [[2017]]) * [[19. 12.]] - [[Nikola Dekleva]], lekar i naučnik († [[2003]]) * [[20. 12.]] - [[Geoffrey Howe]], britanski političar († [[2015]]) * [[22. 12.]] - [[Hajrudin Krvavac]], filmski režiser († [[1992]]) === Kroz godinu === * [[Boško Buha]], bombaš, narodni heroj († [[1943]]) * [[Milja Marin]], partizanka, "Kozarčanka" († [[2007]]) * [[Enes Čengić]], novinar, publicista († [[1995]]) == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 1926.}} === Januar/Siječanj &ndash; Mart/Ožujak === * [[4. 1.]] - [[Margherita di Savoia]], italijanska kraljica majka (* [[1851]]) * [[21. 1.]] - [[Camillo Golgi]], lekar, biolog, nobelovac (* [[1843]]) * [[28. 1]] - [[Ernest Troubridge]], britanski admiral, bivši šef misije u Srbiji (* [[1862]]) * [[30. 1.]] - [[Barbara La Marr]], glumica (* [[1896]]) * [[2. 2.]] - [[Vladimir Suhomlinov]], bivši ruski ministar rata (* [[1848]]) * [[14. 2.]] - [[John Jacob Bausch]], optičar, suosnivač ''Bausch & Lomb'' (* [[1830]]) * [[21. 2.]] - [[Heike Kamerlingh Onnes]], fizičar, nobelovac (* [[1853]]) * [[24. 2.]] - [[Anđelija Lazarević]], slikarka i književnica (* [[1885]]) * 24. 2. - [[Ivan Lorković]], hrvatski političar (* [[1876]]) * [[1. 3.]] - [[Dragutin Ilić]], srpski književnik (* [[1858]]) * [[9. 3.]] - [[Mikao Usui]], osnivač terapije ''reiki'' (* [[1865]]) * [[17. 3.]] - [[Aleksej Brusilov]], ruski carski general (* [[1853]]) * [[28. 3.]] - Philippe od Orléansa, pretendent na francusko prijestolje, kao Philippe VIII (* [[1869]]) * 29. 3. - Jovan Aničić, hajduk u okolini Požege i Arilja<ref>"Pogibija hajduka Aničića", Politika, 30. mart 1926, str. 5</ref> * 29. 3.? - Sibin Vukašinović, hajduk u okolini Prizrena<ref>"Samoubistvo hajduka Sibina", Politika, 31. mart 1926, str. 8</ref> === April/Travanj &ndash; Jun/Lipanj === * [[4. 4.]] - [[August Thyssen]], industrijalac (* [[1842]]) * [[7. 4.]] - [[Giovanni Amendola]], italijanski novinar, antifašista (* [[1882]]) * [[17. 4.]] - [[Hermann Bollé]], arhitekt u Zagrebu (* [[1845]]) * [[24. 4.]] - [[Sunjong od Koreje|Sunjong]], poslednji vladar Koreje (* [[1874]]) * [[25. 4.]] - [[Savo Nakićenović]], sveštenik, geograf, istoričar i etnolog (* [[1882]]) * [[30. 4.]] - [[Bessie Coleman]], prva crnkinja pilot u SAD (* [[1892]]) * [[14. 5.]] - [[Jovan Miodragović]], prof. Učiteljske škole u Beogradu (* [[1853]]) * [[16. 5.]] - [[Mehmed VI]], poslednji osmanski sultan (* [[1861]]) * maj - [[Franjo Vulč]], član KPJ (* [[1891]]) * [[25. 5.]] - [[Simon Petljura]], ukrajinski novinar i političar (* [[1879]]) * [[9. 6.]] - [[Janko Ibler]], hrvatski publicist i književni kritičar (* [[1862]].) * [[10. 6.]] - [[Antoni Gaudí]], arhitekta (* [[1852]]) * [[14. 6.]] - [[Branko Vodnik]], hrvatski književnik i povjesničar (* [[1879]].) * 14. 6. - [[Mary Cassatt]], slikarica (* [[1844]]) === Jul/Srpanj &ndash; Septembar/Rujan === * [[2. 7.]] - [[Émile Coué]], psiholog, popularizator autosugestije (* [[1857]]) * [[12. 7.]] - [[Gertrude Bell]], spisateljica, arheologinja, administratorka, špijun (* [[1868]]) * [[18. 7.]] - [[Leopold Lojka]], šofer Franca Ferdinanda (* 1885-6) * [[20. 7.]] - [[Feliks Dzeržinski]], osnivač sovjetske tajne policije Čeka (* [[1877]]) * [[26. 7.]] - [[Krste Petkov Misirkov]], filolog (* [[1874]]) * [[23. 8.]] - [[Rudolph Valentino]], američki filmski glumac (* [[1895]].) * [[26. 8.]] - [[Ugyen Wangchuck]], kralj Butana (* [[1862]]) * [[5. 9.]] - [[Karl Harrer]], novinar, suosnivač DAP, prethodnice NSDAP (* [[1890]]) * [[14. 9.]] - [[John Louis Emil Dreyer]], astronom (* [[1852]]) * [[15. 9.]] - [[Rudolf Eucken]], filozof, nobelovac za književnost (* [[1846]]) * [[21. 9.]] - [[Léon Charles Thévenin]], telegrafski inženjer (* [[1857]]) * [[24. 9.]] - [[Jovan Jugović]], vojni pilot (* [[1886]]) === Oktobar/Listopad &ndash; Decembar/Prosinac === * [[7. 10.]] - [[Emil Kraepelin]], pionir moderne psihijatrije (* [[1856]]) * [[11. 10.]] - [[Hymie Weiss]], gangster (* [[1898]]) * [[19. 10.]] - [[Victor Babeș]], bakteriolog (* [[1854]]) * [[20. 10.]] - [[Eugene V. Debs]], američki sindikalni lider (* [[1855]]) * [[31. 10.]] - [[Harry Houdini]], američki iluzionist i eskapist (* [[1874]].) * 31. 10. - [[Anteo Zamboni]], anarhista (* [[1911]]) * [[3. 11.]] - [[Annie Oakley]], strijelkinja (* [[1860]]) * [[5. 11.]] - [[Draga Ljočić]], prva žena lekar u Srbiji (* [[1855]]) * [[26. 11.]] - [[John Browning]], projektant oružja (* [[1855]]) * [[4. 12.]] - [[Ivana Kobilca]], slovenska slikarica (* [[1861]]) * [[5. 12.]] - [[Claude Monet]], francuski slikar (* [[1840]].) * [[10. 12.]] - [[Nikola Pašić]], višestruki premijer Srbije i KSHS (* [[1845]]) * [[17. 12.]] - [[Lars Magnus Ericsson]], osnivač ''Ericsson''-a (* [[1846]]) * [[25. 12.]] - [[Joshihito, car Taishō]], japanski vladar (* [[1879]]) * [[29. 12.]] - [[Rainer Maria Rilke]], pesnik (* [[1875]]) === Kroz godinu === * [[Milica Avirović]], glumica (* [[1898]]) * [[Paulina Matijević]], dobrotvorka (* 1856, 1861?) == Nobelova nagrada za 1926. godinu == * [[Nobelova nagrada za fiziku|'''Fizika''']]: [[Jean Baptiste Perrin]] (rad na diskontinalnoj strukturi materije, naročito za otkriće [[sedimentaciona ravnoteža|sedimentacione ravnoteže]]) * [[Nobelova nagrada za kemiju|'''Kemija''']]: [[Theodor Svedberg]] (rad na disperznim sistemima) * [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|'''Fiziologija i medicina''']]: [[Johannes Fibiger]] (otkriće [[Gongylonema neoplasticum|Spiroptera carcinoma]]) * [[Nobelova nagrada za književnost|'''Književnost''']]: [[Grazia Deledda]] (idealistički nadahnuti zapisi koji s plastičnom jasnoćom oslikavaju život na njenom rodnom ostrvu i s dubinom i simpatijom se bave sa ljudskim problemima uopšte) * [[Nobelova nagrada za mir|'''Mir''']]: [[Aristide Briand]] i [[Gustav Stresemann]] (potpisnici [[Ugovori iz Locarna|Ugovorâ iz Locarna]]) == Reference == {{reference}} {{commonscat|1926}} [[Kategorija:1926.]] dzzh9v5d4yryh1mjyaxo64mv1q8grmr 4 25494 42587344 42452977 2026-05-04T04:02:55Z Aca 108187 /* Opći kriteriji */ 42587344 wikitext text/x-wiki {{pravilo|WP:BB|WP:BRZO}} === Opći kriteriji === # <span id="G1" ></span><span id="g1" ></span><span id="nonsense" ></span>'''[[Wikipedia:Potpuna besmislica|Potpuna besmislica]]''' i neartikuliran tekst, odnosno potpuno nerazumljiva stranica bez ikakvog značenja. Ovo ''ne'' uključuje: loše pisanje, pristrane tekstove, opscene izjave, vandalizam, fiktivni materijal, materijal koji nije na srpskohrvatskom, loše napisan materijal, neplauzibilna teorije, ili [[Wikipedia:Ne radite prevare|prevare]]. # <span id="G2" ></span><span id="g2" ></span><span id="test" ></span>'''Test-stranice''' (npr. "Mogu li ovdje napisati tekst?"). # <span id="G3" ></span><span id="g3" ></span><span id="vandalism" ></span><span id="vandal" ></span>'''Čisti [[Wikipedia:Vandalizam|vandalizam]]''', uključujući preusmjerenja za vrijeme postupka čišćenja stranica vandaliziranih putem pomjeranja. # <span id="G4" ></span><span id="g4" ></span><span id="repost" ></span>'''Ponovno stvaranje obrisanog materijala.''' Kopija, pod bilo kakvim naslovom, stranice koja je bila obrisana kao [[Wikipedia:Članci za brisanje|članak za brisanje]] ili drugim [[Wikipedia:Pravila brisanja#Kategorije za brisanje|XfD]] procesom, pod uvjetom da je kopija u dovoljnoj mjeri identična obrisanoj verziji, odnosno da revizije očigledno nisu otklonile razloge zbog kojih je stranica bila obrisana. Ova klauzula se ne primjenjuje na sadržaj koji je bio [[Wikipedia:Korisnikacija|"korisniciran"]], na materijal od-brisan temeljen [[Wikipedia:Pravila od-brisavanja|pravila o-brisavanja]], ili ako su prethodna brisanja bila [[Wikipedia:Predložena brisanja|na temelju prijedloga]] ili brza brisanja, iako se u posljednjem slučaju kriteriji za brza brisanja mogu primijeniti. # <span id="G5" ></span><span id="g5" ></span><span id="banned" ></span>'''Zabranjen korisnik'''. Stranice stvorene od strane [[Wikipedia:Popis zabranjenih korisnika|zabranjenih korisnika]] ''dok su bili [[Wikipedia:Pravila zabranjivanja|zabranjeni]]''. # <span id="G6" ></span><span id="g6" ></span><span id="histmerge" ></span>'''Održavanje'''. [[Wikipedia:Konsenzus|Nekontroverzno]] održavanje kao što je privremeno brisanje stranice kako bi se [[Wikipedia:Kako popraviti prebacivanje sadržaja|spajala historija stranica]], vršilo ne-kontroverzno [[Help:Preimenovanje (premještanje) stranica|premještanje stranica]] kao što je reverzija redikreta, ili otklanjanje [[Wikipedia:Razvrstavanje#Stranice_za_razvrstavanje|stranica za razvrstavanje]] koja ukazuju na jedan članak. # <span id="G7" ></span><span id="g7" ></span><span id="author" ></span><span id="blanked" ></span>'''Brisanje po zahtjevu autora'''. Svaka stranica čije je brisanje zatražio njen autor u dobroj vjeri, pod uvjetom da su jedine značajne izmjene napravljene od strane autora. Ako autor izbriše sav njen sadržaj, to se tumači kao zahtjev za brisanje. # <span id="G8" ></span><span id="g8" ></span><span id="talk" ></span>'''[[Help:Stranica za razgovor|Stranice za razgovor]] čiji odgovarajući članci ne postoje''', osim: #*ako sadrži raspravu o brisanju koja nije zabilježena nigdje drugdje; #*predstavlja stranicu za razgovor s korisnikom; #*predstavlja stranicu za razgovor o slici uploadiranoj na Wikimedia Commons; #*predstavlja [[Wikipedia:Podstranica|''podstranicu'']] (kao arhivske stranice za razgovor) čiji ''top-level'' članak ''postoji''. # <span id="G9" ></span><span id="g9" ></span>'''[[Wikipedia:Uredske akcije|Uredske akcije]]'''. Fondacija Wikimedia zadržava pravo da brzo izbriše stranicu u slučajevima posebne kontroverze. Tako obrisan sadržaj se ne smije vraćati bez dozvole Fondacija. #<span id="G10" ></span><span id="g10" ></span><span id="attack" ></span><span id="A6" ></span><span id="a6" ></span>'''[[Wikipedia:Stranica za napad|Stranice za napad]]'''. Stranice koje ne služe nijednoj drugoj svrsi osim ocrnjivanju njenog predmeta ili nekog drugog entiteta (npr. "Ivan Ivanović je imbecil"). <!-- ovo je primjer stranice za napad, ne potpune besmislice; nemojte je mijenjati kako bi je napravili glupom --> To uključuje [[WP:ŽIVI|biografije živih osoba]] čiji je ton negativan i koje ne citiraju izvore, a gdje ne postoji NPOV verzija u historiji na koju bi se mogli vratiti. #<span id="G11" ></span><span id="g11" ></span><span id="spam" ></span>'''Otvoreno [[Wikipedia:Spam|reklamiranje]]'''. Stranice koje eksluzivno promoviraju kompaniju, proizvod, grupu, uslugu i osobu i koje moraju biti temeljito promijenjene kako bi imale enciklopedijski sadržaj. Važno je napomenuta kako to što je kompanija, proizvod, grupa, usluga i osoba ''sadržaj članaka'' samo po sebi ''ne'' kvalificira članak za ovaj kriterij; članak koji se smatra otvorenim reklamiranjem bi uz to morao imati ''neprimjeren'' sadržaj. Ako je stranica ranije prošla kroz proces brisanja i nije bila izbrisana, može se brzo izbrisati po ovom kriteriju. #<span id="G12" ></span><span id="g12" ></span><span id="copyvio" ></span>'''Otvoreno kršenje autorskih prava''' koje sadrži ove parametre: #* materijal je kopiran s druge web-stranice koja nema licencu kompatibilnu s Wikipedijom; #* u stranici s historijom nema sadržaja koji ne krši autorska prava, a koji je vrijedan spašavanja. #* Kršenje je izvedeno odmah od jedne osobe umjesto da je stvoreno organski na wikiju a onda kopirano od strane drugih Wikipedijinih [[Wikipedia:Mirrori i račve|mirrora]]. #* Uploader ne navodi dozvolu (za slike: ne navodi dozvole osim tagova) ili poštenu upotrebu, ''ili'' je takvo navođenje suimnjivoquestionable; #: Kada se stranica po ovom kriteriju označava za brisanje, korisnik bi trebao tvorca stranice obavijestiti s {{tl|Nothanks-sd}} ili sličnom porukom. Ako je administrator koji provodi brisanje obaviješten o mogućoj pogrešci, oni bi trebali vratiti sadržaj, a ako e-mail s potvrdom nije primljen, koristiti proceduru [[Wikipedia:Problemi s autorskim pravima]], brišući sadržaj članka pomoću templatea {{tl|copyvio}}. Neke od mogućih kršenja autorskih prava koja se trebaju rješavati su navedena pod [[Wikipedia:Moguća kršenja autorskih prava]]. Ako se također primjenjuje drugi kriterij, trebalo bi ga navesti u sažetku brisanja kao još jedan razlog za brisanje.<dd><dl> {{Pravila i smjernice Wikipedije}} 4rq3sx5ur57b0uw2d9d0vma3yn020yx 42587345 42587344 2026-05-04T04:05:42Z Aca 108187 na temelju [[Wikipedija:Pijaca/Pravila i smjernice#Dopuna pravila o brzom brisanju|rasprave]] na Pijaci 42587345 wikitext text/x-wiki {{pravilo|WP:BB|WP:BRZO}} === Opći kriteriji === # <span id="G1" ></span><span id="g1" ></span><span id="nonsense" ></span>'''[[Wikipedia:Potpuna besmislica|Potpuna besmislica]]''' i neartikuliran tekst, odnosno potpuno nerazumljiva stranica bez ikakvog značenja. Ovo ''ne'' uključuje: loše pisanje, pristrane tekstove, opscene izjave, vandalizam, fiktivni materijal, materijal koji nije na srpskohrvatskom, loše napisan materijal, neplauzibilna teorije, ili [[Wikipedia:Ne radite prevare|prevare]]. # <span id="G2" ></span><span id="g2" ></span><span id="test" ></span>'''Test-stranice''' (npr. "Mogu li ovdje napisati tekst?"). # <span id="G3" ></span><span id="g3" ></span><span id="vandalism" ></span><span id="vandal" ></span>'''Čisti [[Wikipedia:Vandalizam|vandalizam]]''', uključujući preusmjerenja za vrijeme postupka čišćenja stranica vandaliziranih putem pomjeranja. # <span id="G4" ></span><span id="g4" ></span><span id="repost" ></span>'''Ponovno stvaranje obrisanog materijala.''' Kopija, pod bilo kakvim naslovom, stranice koja je bila obrisana kao [[Wikipedia:Članci za brisanje|članak za brisanje]] ili drugim [[Wikipedia:Pravila brisanja#Kategorije za brisanje|XfD]] procesom, pod uvjetom da je kopija u dovoljnoj mjeri identična obrisanoj verziji, odnosno da revizije očigledno nisu otklonile razloge zbog kojih je stranica bila obrisana. Ova klauzula se ne primjenjuje na sadržaj koji je bio [[Wikipedia:Korisnikacija|"korisniciran"]], na materijal od-brisan temeljen [[Wikipedia:Pravila od-brisavanja|pravila o-brisavanja]], ili ako su prethodna brisanja bila [[Wikipedia:Predložena brisanja|na temelju prijedloga]] ili brza brisanja, iako se u posljednjem slučaju kriteriji za brza brisanja mogu primijeniti. # <span id="G5" ></span><span id="g5" ></span><span id="banned" ></span>'''Zabranjen korisnik'''. Stranice stvorene od strane [[Wikipedia:Popis zabranjenih korisnika|zabranjenih korisnika]] ''dok su bili [[Wikipedia:Pravila zabranjivanja|zabranjeni]]''. # <span id="G6" ></span><span id="g6" ></span><span id="histmerge" ></span>'''Održavanje'''. [[Wikipedia:Konsenzus|Nekontroverzno]] održavanje kao što je privremeno brisanje stranice kako bi se [[Wikipedia:Kako popraviti prebacivanje sadržaja|spajala historija stranica]], vršilo ne-kontroverzno [[Help:Preimenovanje (premještanje) stranica|premještanje stranica]] kao što je reverzija redikreta, ili otklanjanje [[Wikipedia:Razvrstavanje#Stranice_za_razvrstavanje|stranica za razvrstavanje]] koja ukazuju na jedan članak. # <span id="G7" ></span><span id="g7" ></span><span id="author" ></span><span id="blanked" ></span>'''Brisanje po zahtjevu autora'''. Svaka stranica čije je brisanje zatražio njen autor u dobroj vjeri, pod uvjetom da su jedine značajne izmjene napravljene od strane autora. Ako autor izbriše sav njen sadržaj, to se tumači kao zahtjev za brisanje. # <span id="G8" ></span><span id="g8" ></span><span id="talk" ></span>'''[[Help:Stranica za razgovor|Stranice za razgovor]] čiji odgovarajući članci ne postoje''', osim: #*ako sadrži raspravu o brisanju koja nije zabilježena nigdje drugdje; #*predstavlja stranicu za razgovor s korisnikom; #*predstavlja stranicu za razgovor o slici uploadiranoj na Wikimedia Commons; #*predstavlja [[Wikipedia:Podstranica|''podstranicu'']] (kao arhivske stranice za razgovor) čiji ''top-level'' članak ''postoji''. # <span id="G9" ></span><span id="g9" ></span>'''[[Wikipedia:Uredske akcije|Uredske akcije]]'''. Fondacija Wikimedia zadržava pravo da brzo izbriše stranicu u slučajevima posebne kontroverze. Tako obrisan sadržaj se ne smije vraćati bez dozvole Fondacija. #<span id="G10" ></span><span id="g10" ></span><span id="attack" ></span><span id="A6" ></span><span id="a6" ></span>'''[[Wikipedia:Stranica za napad|Stranice za napad]]'''. Stranice koje ne služe nijednoj drugoj svrsi osim ocrnjivanju njenog predmeta ili nekog drugog entiteta (npr. "Ivan Ivanović je imbecil"). <!-- ovo je primjer stranice za napad, ne potpune besmislice; nemojte je mijenjati kako bi je napravili glupom --> To uključuje [[WP:ŽIVI|biografije živih osoba]] čiji je ton negativan i koje ne citiraju izvore, a gdje ne postoji NPOV verzija u historiji na koju bi se mogli vratiti. #<span id="G11" ></span><span id="g11" ></span><span id="spam" ></span>'''Otvoreno [[Wikipedia:Spam|reklamiranje]]'''. Stranice koje eksluzivno promoviraju kompaniju, proizvod, grupu, uslugu i osobu i koje moraju biti temeljito promijenjene kako bi imale enciklopedijski sadržaj. Važno je napomenuta kako to što je kompanija, proizvod, grupa, usluga i osoba ''sadržaj članaka'' samo po sebi ''ne'' kvalificira članak za ovaj kriterij; članak koji se smatra otvorenim reklamiranjem bi uz to morao imati ''neprimjeren'' sadržaj. Ako je stranica ranije prošla kroz proces brisanja i nije bila izbrisana, može se brzo izbrisati po ovom kriteriju. #<span id="G12" ></span><span id="g12" ></span><span id="copyvio" ></span>'''Otvoreno kršenje autorskih prava''' koje sadrži ove parametre: #* materijal je kopiran s druge web-stranice koja nema licencu kompatibilnu s Wikipedijom; #* u stranici s historijom nema sadržaja koji ne krši autorska prava, a koji je vrijedan spašavanja. #* Kršenje je izvedeno odmah od jedne osobe umjesto da je stvoreno organski na wikiju a onda kopirano od strane drugih Wikipedijinih [[Wikipedia:Mirrori i račve|mirrora]]. #* Uploader ne navodi dozvolu (za slike: ne navodi dozvole osim tagova) ili poštenu upotrebu, ''ili'' je takvo navođenje suimnjivoquestionable; #: Kada se stranica po ovom kriteriju označava za brisanje, korisnik bi trebao tvorca stranice obavijestiti s {{tl|Nothanks-sd}} ili sličnom porukom. Ako je administrator koji provodi brisanje obaviješten o mogućoj pogrešci, oni bi trebali vratiti sadržaj, a ako e-mail s potvrdom nije primljen, koristiti proceduru [[Wikipedia:Problemi s autorskim pravima]], brišući sadržaj članka pomoću templatea {{tl|copyvio}}. Neke od mogućih kršenja autorskih prava koja se trebaju rješavati su navedena pod [[Wikipedia:Moguća kršenja autorskih prava]]. Ako se također primjenjuje drugi kriterij, trebalo bi ga navesti u sažetku brisanja kao još jedan razlog za brisanje.<dd><dl> # <span class="anchor" id="G15"></span><span class="anchor" id="g15"></span>'''Stranice generirane umjetnom inteligencijom bez ljudskog pregleda'''. Tu spadaju stranice koje pokazuju jedan ili više sljedećih znakova umjetne inteligencije koji bi bili uklonjeni pri ''razumnom ljudskom pregledu'':{{efn|''Razuman ljudski pregled'' znači da je ljudski urednik: 1) temeljito pročitao i redigirao tekst generiran umjetnom inteligencijom i 2) potvrdio da generirane reference postoje i da potkrepljuju odgovarajući sadržaj. Primjera radi, čak i potpuno novi urednik prepoznao bi da poruku namijenjenu korisniku (npr. "Nadam se da ovo pomaže!") ne treba ostaviti na stranici da je pažljivo pročitao generirani tekst.}} #* '''Komunikacija namijenjena korisniku''': Uključuje komunikaciju kolaborativne prirode (npr. "Evo vašeg članka za Wikipediju o..."), napomene o granici znanja (npr. "Prema mom posljednjem ažuriranju podataka..."), samoumetanje (npr. "kao veliki jezički model") i nepopunjene frazne šablone (npr. "Smith je rođen [datum rođenja]" umjesto stvarnog datuma rođenja osobe). #* '''Neispravne, nepostojeće ili besmislene reference''': Uključuje vanjske veze koje su neispravne već pri dodavanju, [[ISBN]]-ove s nevažećom kontrolnom sumom i nerazrješive ili nepovezane [[Digitalni identifikator objekta|DOI]]-jeve. Uključene su i reference koje pokazuju nevažeću [[vremenitost]] (novinski izvještaji o nesreći prije nego što se ona dogodila) ili netačne metapodatke, poput pogrešno navedenih autora. Budući da ljudi mogu praviti tipografske greške, a veze mogu postati neispravne s vremenom, jedan primjer ne treba smatrati definitivnim dokazom. Urednici trebaju koristiti dodatne metode da bi provjerili nepostojanje izvora. == Napomene == {{napomene}} {{Pravila i smjernice Wikipedije}} 77xst3eb0puzaagjvtjb80c1926j0cd 0 25981 42587337 42486205 2026-05-04T02:29:29Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587337 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | ime = Fife Symington III | slika = | širina_slike = 250px | opis = | ime_po_rođenju = | datum_rođenja = <!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | mjesto_rođenja = | datum_smrti = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | mjesto_smrti = | prebivalište = | državljanstvo = | zanimanje = | roditelji = }} '''John Fife Symington III''' (rođen [[12. 8.]] [[1945]]. u [[New York]]u) je [[sjedinjene Američke Države|američki]] poslovni čovjek i [[Republikanska stranka SAD|republikanski]] [[guverner]] [[Država SAD|države]] [[Arizona]] poznat po tome što je [[1997]] prisiljen na ostavku zbog osude za [[kazneno djelo|krivično djelo]]. Fife Symington potječe iz jedne od najuglednijih američkih porodica, porijeklom iz [[Maryland]]a. Njegov pradjed je bio čelični magnat [[Henry Clay Frick]], a otac mu je od 1969. do 1971. godine bio američki ambasador u [[Trinidad i Tobago|Trinidadu i Tobagu]]. Njegova supruga Ann Ollin Pritzlaff, nasljednica [[Ollin Corporation|Korporacije Ollin]], je đakonica [[Američka episkopalna crkva|Američke episkopalne crkve]]. Nakon što je na [[Univerzitet Harvard|Harvardu]] diplomirao historiju nizozemske umjetnosti, za vrijeme vijetnamskog rata je služio u [[ratno zrakoplovstvo Sjedinjenih Država|američkom ratnom zrakoplovstvu]]. Godine 1976. je osnovao vlastitu tvrtku - Symington Company - te se počeo baviti prodajom nekretnina. Symington se [[1990]]. godine kao član Republikanske stranke kandidirao za guvernera, te s 44 % glasova pobijedio na preliminarnim izborima. Njegov [[Demokratska stranka SAD|demokratski]] protukandidat je bio [[Terry Goddard]], kojeg je na izborima tijesno pretekao, ali nije dobio nužnih 50 % glasova, pa je [[26. 2.]] [[1991]]. morao ići u drugi krug izbora koje je pobijedio s 52 % glasova. Symingtonov prvi mandat je bio u sjeni optužbi za financijske nepravilnosti vezane uz propast kreditno-štednog udruženja Southwest Savings and Loans, ali je bez obzira na to stekao veliku popularnost među glasačima i glatko pobijedio na izborima [[1994]]. godine. Drugi mandat su označile daleko ozbiljnije optužbe vezane uz [[iznuda|iznudu]], davanje lažnih financijskih podataka i bankovnu prevaru. Symington je formalno optužen, a godine 1997. proglašen krivim. U skladu s ustavom Arizone, koji zabranjuje vršenje guvernerske dužnosti osuđenim osobama, Symington je bio prisiljen napustiti položaj. Godine [[1999]]. je ta presuda oborena na federalnom sudu zbog procesnih nepravilnosti, a godine 2001. je Symington formalno aboliran ukazom predsjednika [[Bill Clinton|Billa Clintona]] donesenim na posljednji dan njegovog predsjednikovanja (afera [[Pardongate]]). Nakon napuštanja guvernerskog mjesta, Symington se posvetio [[kuhinja|kulinarstvu]] i osnovao [[Arizona Culinary Institute]]. Godine 2005. je dao naznake da bi se mogao vratiti u politiku, odnosno pokušati ponovno dobiti guvernerski položaj. Međutim, od toga je brzo odustao, a [[2006]]. je doživio prvi izborni poraz u pokušaju da postane predsjednik Republikanske stranke u svom izbornom okrugu. Početkom [[2007]]. je izazvao dosta pažnje tvrdnjom da je 1997. godine za vrijeme [[Svjetla u Phoenixu|Svjetala u Phoenixu]] ugledao [[NLO]]. == Vanjske veze == * [http://www.azcentral.com/specials/special07/ ''Arizona Republic'' special report on Fife Symington] * [http://www.azcentral.com/specials/pluggedin/articles/0404symington-ON.html ''Arizona Republic'' biography of Fife Symington] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060706135837/http://www.azcentral.com/specials/pluggedin/articles/0404symington-ON.html |date=2006-07-06 }} * [http://www.fifesymington.com/ Pro-Symington website; tracks positive news coverage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120318134555/http://www.fifesymington.com/ |date=2012-03-18 }} * [http://www.fifesymington.com/trs.htm Summary of the government's investigation] * [http://www.chefs.edu Scottsdale Culinary institute] * [http://www.azculinary.com Arizona Culinary institute] [[Kategorija:Američki političari|Symington, Fife]] [[Kategorija:Američki guverneri|Symington, Fife]] rirf052fjo8xboueevt0dkzari4egha 0 32204 42587334 42241912 2026-05-04T01:53:27Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587334 wikitext text/x-wiki {{Feminizam}} '''Feminizam prvog vala''' je izraz kojim se opisuje [[feminizam]] u periodu kada je njegov glavni sadržaj bio postići pravnu i političku jednakost muškaraca i žena u pojedinim društvima. Feministkinje i feministi prvog vala su se počeli javljati u 19. vijeku i zalagati za zakonodavstvo koje bi ženama dalo pravo na raspolaganje i nasljeđivanje imovine, sklapanje poslova, kao i politička prava kao što su [[žensko pravo glasa|pravo glasa]]. Smatra se da je feminizam prvog vala završio, odnosno ispunio svoju svrhu postojanja kada su ta i druga prava postala dio zakonodavstva SAD i drugih država u prvoj polovici, odnosno sredinom [[20. vijek]]a. Obično se smatra kako je feminizam prvog vala feminizam koji se bori za ''de jure'' prava žena. Izraz se počeo koristiti [[1960-e|1960-ih]] od [[sjedinjene Američke Države|američkih]] feministkinja koje su pripadale novom pokretu zvanom ''[[feminizam drugog vala]]'', a čije pripadnice su se zalagale za ekonomsku i društvenu, odnosno ''de facto'' jednakost muškaraca i žena. == Vanjske veze == * [http://www.historyguide.org/intellect/wollstonecraft.html Biography of Mary Wollstonecraft with links to works]. * ''[http://www.victoria-woodhull.com/ Woodhull & Claflin's Weekly]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' * [http://www.class.csupomona.edu/his/skpuz/hst202/Woodhull/WQart.html Woodhull's attempt to run for President] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050921130244/http://www.class.csupomona.edu/his/skpuz/hst202/Woodhull/WQart.html |date=2005-09-21 }}. [[Kategorija:Feminizam|01]] [[de:Feminismus#Erste Welle des Feminismus]] qyn1hwsao3lr6wcs5m47m611zxbbd3p 0 36543 42587226 42445510 2026-05-03T21:54:19Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587226 wikitext text/x-wiki '''Epitelsko tkivo''' ('''epitelno tkivo''', '''epitel''') je vrsta životinjskih [[tkivo|tkiva]] koje je najmanje diferencirano. Sastoji se od velikog broja gusto zbijenih i međusobno povezanih [[epitelna stanica|epitelskih ćelija]] tako da sadrže malu količinu međućelijske supstance i formiraju kontinuirani sloj. Svojim bazalnim delom ćelije leže na [[podepitelska lamina|podepitelskoj lamini]], pločastoj strukturi koju sačinjava vanćelijski matriks. Pokrivaju površinu tela i unutrašnjih [[organ]]a, [[telesna šupljina|telesne šupljine]], izvodne kanale... Epitelsko tkivo se sastoji od ćelija [[epitel]]a. Epiteli su izgrađeni od ćelija koje vode poreklo od sva tri [[klicin list|klicina lista]]. U izgradnji epitela nikada ne učestvuju [[krvni sud]]ovi pa se razmena hranljivih materija i [[gas]]ova vrši posredno - preko [[vezivno tkivo|vezivnog tkiva]] koje se nalazi između [[krvni kapilar|krvnog kapilara]] i epitela. {{poseban članak|Epitelska ćelija}} == Klasifikacija epitela == [[Datoteka:Illu epithelium.jpg|thumb|desno|350px|Vrste epitela- (s leva na desno) gornji red: jednoslojan pločast, jednoslojan kockast, jednoslojan cilindričan; donji red: višeslojan pločast, višeslojan kockast, lažno višeslojan, prelazni epitel]] Neka epitelska tkiva su sagrađena od jednog sloja ćelija istog oblika i funkcije i ona se nazivaju '''jednoslojni epitel''', dok su druga sagrađena od ćelija koje su raspoređene u više slojeva. Ova tkiva se nazivaju '''višeslojni epitel'''. === Jednoslojni epiteli === Jednoslojni epitel može da bude različitog oblika, u zavisnosti od funkcije koju obavlja, pa se tako razlikuju: * '''niskoprizmatični (pločast) epitel''', izgrađen je od istovrsnih ćelija čija je širina mnogo veća od visine; {{poseban članak|Jednoslojan niskoprizmatični epitel}} * '''kockast epitel''', koga obrazuju ćelije približno jednake širine i visine; {{poseban članak|Jednoslojan kockasti epitel}} * '''cilindričan epitel''' (visoko prizmatični), grade ćelije čija je visina znatno veća od širine. {{poseban članak|Jednoslojan cilindričan epitel}} Posebnu grupu jednoslojnih epitela predstavlja '''lažno višeslojan''' (pseudostratifikovan) epitel. Sastoji se od cilindričnih ćelija različitih i po morfologiji (oblik ćelije, oblik i visina jedra) i po funkcijama pa dobija, posmatran svetlosnim mikroskopom, izgled višeslojnog epitela. Ako su ćelije snabdevene trepljama onda se govori o trepljastim lažno višeslojnim epitelima. {{poseban članak|lažno višeslojan epitel}} === Višeslojni epiteli === Obrazovani su od većeg broja slojeva ćelija naslaganih jedan na drugi pri čemu je najdublji (početni) sloj u kontaktu sa podepitelskom laminom. Slojevi ćelija se međusobno razlikuju po obliku. Prema obliku ćelije dele se na: * pločaste * kockaste * cilindrične. {{poseban članak|višeslojni epiteli}} Poseban tip višeslojnog epitela u kome dolazi do promene visine i naizgled i broja slojeva ćelija u zavisnosti od fiziološkog stanja organa, naziva se prelazni epitel ili urotel pošto se nalazi samo u nekim delovima mokraćnog sistema. {{poseban članak|Prelazni epitel}} === Klasifikacija prema funkciji === Na osnovu funkcije koju obavljaju u organizmu epiteli se mogu podeliti na: * pokrovne (zaštitne) koji se prema strukturi dele na jednoslojne, lažno višeslojne i višeslojne; * žlezdane (sekrecione) * neuroepitele * klicine (reproduktivne), grade ih ćelije semenika i jajnika * apsorpcione, koji na vršnoj površini imaju mikroresice * respiratorne ([[pneumociti]]) * čulne (senzitivne) Kroz ovu klasifikaciju istovremeno su navedene i uloge koje različiti tipovi epitela obavljaju u organizmu. == Pokožica == {{Glavni članak|Pokožica}} '''[[Pokožica]]''' (epidermis) pokriva površinu tela. Kod [[beskičmenjak]]a je jednoslojna i pokrivena [[kutikula|kutikulom]]. Pokožica [[kičmenjak]]a je višeslojna pri čemu dolazi do [[orožnjavanje|orožnjavanja]] površinskih slojeva. [[Rožna materija]] koja ispunjava ove ćelije može da gradi različite tvorevine: * krljušti * perje, * nokte, * dlaku * kopita i druge == Endotel == {{Glavni članak|Endotel}} '''[[Endotel]]''' je vrsta epitela koji oblaže unutrašnje površine [[telesna duplja|telesnih duplji]] i [[krvni sud|krvnih sudova]]. == Žlezdani epitel == {{Glavni članak|Žlezdani epitel}} Epitelske ćelije koje stvaraju neki proizvod (sluz, enzime, hormone...) i procesom [[egzocitoza|egzocitoze]] ga izbacuju u vanćelijsku sredinu nazivaju se žlezdane (sekretorne) ćelije. Žlezdane ćelije obrazuju žlezdane epitele koji zajedno sa drugim tkivima grade [[žlezda|žlezde]]. Prema tipu sekrecije razlikuju se dva osnovna tipa žlezdi: * '''endokrine''' (kod kičmenjaka su dobro razvijene tako da grade čitav [[endokrini sistem|sistem]]) i * [[egzokrine žlezde|'''egzokrine''']]. <!--OVO TREBA DA IDE U ČLANAK O ŽLEZDAMA--> <!-- **[[pljuvačna žlezda|pljuvačne]], **[[znojna žlezda|znojne]], **[[lojna žlezda|lojne]], **[[mlečna žlezda|mlečne]] itd. Međutim, ima i žlezda koje imaju istovremeno obe funkcije (npr. jetra, pankreas, polne žlezde čoveka). Žlezdane ćelije nekih kičmenjaka (npr. ribe) javljaju se kao pojedinačne i označavaju se kao [[peharaste žlezde]].--> == Literatura == * ''-{Biologija za II razred gimnazije opšteg smera. Autori: Brigita Petrov, Miloš Kalezić i Radomir Konjević. Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Beograd. Izdanje iz 2003. godine. ISBN - 86-17-10806-1}-'' * '' Šerban, M, Nada: Pokretne i nepokretne ćelije - uvod u histologiju, Savremena administracija, Beograd, 1995.'' * ''Mariček,Magdalena; Ćurčić,B; Radović,I: Specijalna zoologija, Naučna knjiga, Beograd, 1996''. * ''Ćurčić, B: Razviće životinja, Naučna knjiga, Beograd, 1990''.moj litle gang vuk mitic == Vanjske veze == {{Commonscat|Epithelium}} * [http://bionet.skola.tripod.com/id7.html Epitelsko tkivo na sajtu -{BioNet}- Škola] * [http://www.reticulum.org/1999/histologija/online_kurs/vezbe/03/vezba3.html Institut za histologiju i embiologiju]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorija:Histologija]] [[Kategorija:Epiteli]] dkf70bs86zwgf9tiffg0cw1crh4s2mv 0 39561 42587019 42247455 2026-05-03T15:41:11Z ~2026-26921-22 348691 Osvojili kup poljske 2026 godine 42587019 wikitext text/x-wiki {{Nogometni klub (HR) | ime kluba = Górnik Zabrze | slika = [[Datoteka:600px Rosso Bianco e Blu con G e martelli.png|200px]] | puno ime = Klub Sportowy Górnik Zabrze| nadimak = Trójkolorowi, Górnicy | godina osnivanja = 14. decembar 1948 | igralište = [[Stadion Ernesta Pohla]]| kapacitet stadiona = 24 563| direktor = [[Datoteka:Flag of Poland.svg|20px|Poljska]] ? | trener = [[Datoteka:Flag of Poland.svg|20px|Poljska]] Jan Urban | liga = [[Ekstraklasa]] | sezona = 2023/24 | plasman = 6., [[Ekstraklasa]] | pattern_la1=|pattern_b1=|pattern_ra1=| leftarm1=FFFFFF|body1=FF0000|rightarm1=FFFFFF|shorts1=FF0000|socks1=FF0000| pattern_la2=|pattern_b2=|pattern_ra2=| leftarm2=FFFFFF|body2=0000C0|rightarm2=FFFFFF|shorts2=0000C0|socks2=0000C0| }} '''Górnik Zabrze''' je poljski nogometni klub iz [[Zabrze|Zabrza]]. [[File:Ernest Pohl Stadium - Zabrze 2.jpg|thumb|300px|[[Stadion Ernesta Pohla]]]] == Uspjesi == [[Ekstraklasa|Prvak Poljske]] * Pobjednik (14): 1957, 1959, 1961, 1963, 1964, 1965, 1966, 1967, 1971, 1972, 1985, 1986, 1987, 1988 Kup Poljske * Pobjednik (6): 1965, 1968, 1969, 1970, 1971, 1972, 2026 == Poznati igrači == * [[Jerzy Brzęczek]] * [[Jerzy Gorgoń]] * [[Ryszard Komornicki]] * [[Kamil Kosowski]] * [[Włodzimierz Lubański]] * [[Andrzej Niedzielan]] * [[Arkadiusz Milik]] * [[Stanisław Oślizło]] * [[Lukas Podolski]] * [[Ernest Pol]] * [[Andrzej Szarmach]] * [[Zygfryd Szołtysik]] * [[Jan Urban]] * [[Tomasz Wałdoch]] * [[Józef Wandzik]] ==Izvori== {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Górnik Zabrze}} * [http://www.gornikzabrze.pl/ Górnik Zabrze -- Službena stranica] * [http://www.90minut.pl/skarb.php?id_klub=101&id_sezon=103 Górnik Zabrze] (90minut.pl) [[Kategorija:Fudbalski klubovi u Poljskoj]] 4ghu585rvacucx3kt1cy01mlqbi0ic2 42587020 42587019 2026-05-03T15:41:41Z ~2026-26921-22 348691 Osvojili su 7 trofej 42587020 wikitext text/x-wiki {{Nogometni klub (HR) | ime kluba = Górnik Zabrze | slika = [[Datoteka:600px Rosso Bianco e Blu con G e martelli.png|200px]] | puno ime = Klub Sportowy Górnik Zabrze| nadimak = Trójkolorowi, Górnicy | godina osnivanja = 14. decembar 1948 | igralište = [[Stadion Ernesta Pohla]]| kapacitet stadiona = 24 563| direktor = [[Datoteka:Flag of Poland.svg|20px|Poljska]] ? | trener = [[Datoteka:Flag of Poland.svg|20px|Poljska]] Jan Urban | liga = [[Ekstraklasa]] | sezona = 2023/24 | plasman = 6., [[Ekstraklasa]] | pattern_la1=|pattern_b1=|pattern_ra1=| leftarm1=FFFFFF|body1=FF0000|rightarm1=FFFFFF|shorts1=FF0000|socks1=FF0000| pattern_la2=|pattern_b2=|pattern_ra2=| leftarm2=FFFFFF|body2=0000C0|rightarm2=FFFFFF|shorts2=0000C0|socks2=0000C0| }} '''Górnik Zabrze''' je poljski nogometni klub iz [[Zabrze|Zabrza]]. [[File:Ernest Pohl Stadium - Zabrze 2.jpg|thumb|300px|[[Stadion Ernesta Pohla]]]] == Uspjesi == [[Ekstraklasa|Prvak Poljske]] * Pobjednik (14): 1957, 1959, 1961, 1963, 1964, 1965, 1966, 1967, 1971, 1972, 1985, 1986, 1987, 1988 Kup Poljske * Pobjednik (7): 1965, 1968, 1969, 1970, 1971, 1972, 2026 == Poznati igrači == * [[Jerzy Brzęczek]] * [[Jerzy Gorgoń]] * [[Ryszard Komornicki]] * [[Kamil Kosowski]] * [[Włodzimierz Lubański]] * [[Andrzej Niedzielan]] * [[Arkadiusz Milik]] * [[Stanisław Oślizło]] * [[Lukas Podolski]] * [[Ernest Pol]] * [[Andrzej Szarmach]] * [[Zygfryd Szołtysik]] * [[Jan Urban]] * [[Tomasz Wałdoch]] * [[Józef Wandzik]] ==Izvori== {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Górnik Zabrze}} * [http://www.gornikzabrze.pl/ Górnik Zabrze -- Službena stranica] * [http://www.90minut.pl/skarb.php?id_klub=101&id_sezon=103 Górnik Zabrze] (90minut.pl) [[Kategorija:Fudbalski klubovi u Poljskoj]] ec9jgl7wgzqdvxztetw51a4e4jzx4o9 0 41415 42587343 42556372 2026-05-04T03:42:11Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587343 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:EdisonPhonograph.jpg|thumb|250px|Edisonov fonograf iz 1899. godine]] Povijest zapisivanja i pohrane glazbe na zvučne zapise započinje u drugoj polovici 19. stoljeća. Razdoblje nastanka zvučnih zapisa najčešće se dijeli na akustičko razdoblje i elektroničko razdoblje proizvodnje zvuka. U akustičkome razdoblju snimanja zvuka (1877. – 1925.) tehnike snimanja bile su u cijelosti mehaničkim putem te im je nedostajalo dinamike i opsega frekvencija zvuka. Tek od 1925. počinje električno snimanje zvuka koje ne samo da je popravilo navedene nedostatke već je omogućilo snimanje većega broja izvođača. Posebno se ističu izumi pojedinaca koji su temeljito promijenili glazbenu povijest. Godine 1857. francuski tipograf i fizičar Léon Scott de Martinville izradio je fonoautograf (phonoautograph) koji se sastojao od okrenutoga megafona ili trube zajedno s tankom membranom preko rubova. Kako je membrana odgovarala vibracijama zvučnih valova, njezini su pokreti stvarali ureze na cilindru. Glasniji zvukovi uzrokovali su veću amplitudu, a viši zvukovi veću frekvenciju.Dvadeset godina poslije Charles Cros napravio je studiju koja sadrži prijedloge za reprodukciju zvuka, čak mu je dodijeljen i broj patenta, ali ta zamisao nije se nikada ostvarila u praksi. '''Nastanak fonografa''' Thomas Alva Edison (1847. – 1931.) izumio je 1877. uređaj koji je mogao bilježiti i reproducirati telefonske i telegrafske poruke. Edison ga je nazvao fonograf (phonograph), a prve zabilježene riječi bile su Mary had a little lamb. Prva snimanja zvuka na fonografu odvijala su se vertikalnim urezivanjem na valjak fonografa koji je prvo bio omotan kositrenom folijom, a tek poslije premazan voskom. Tijekom 1878. proizvedeno je gotovo 500 fonografa, a Edison je uskoro razvio usavršeni fonograf koji se sastojao od voštanih valjaka koji su se mogli više puta koristiti. '''Gramofon i gramofonska ploča''' Sljedeći velik izum bio je onaj Nijemca Emila Berlinera (1851. – 1929.) koji 1887. razvija metodu snimanja zvuka pomoću lateralno urezane brazde, a ne kako je to dotad radio Edison, vertikalnim urezivanjem u valjak ploče. Njegovo otkriće možemo smatrati prethodnikom današnje gramofonske ploče.rve pokusne ploče bile su od stakla te premazane čađom, dok su poslije rađene od cinka prevučenoga voskom. Emil Berliner od 1888. primjenjuje lateralno urezivanje u cinkovu ploču što omogućava stvaranje matrice za izradbu ploča. To načelo stvaranja ploča otvara vrata komercijalizaciji te već sljedeće, 1889. u Sjedinjenim Američkim Državama započinje masovna proizvodnja te prodaja fonografa i valjaka kao uređaja za razonodu. Prve ploče nisu imale papirnate naljepnice, bile su jednostrane, a tekst je bio urezan u sam korpus gramofonske ploče. '''Šelak gramofonske ploče''' Godine 1895. započinje proizvodnja ploča od tvrde gume, a tek od 1897. počinje proizvodnja ploča od materijala zvanoga šelak. Šelak je sastavnica materijala za gramofonske ploče koje su se izrađivale od 1896. do 1948. godine. Šelak je, u stvari, smolasti proizvod kukca Coccus lacca koji je rasprostranjen u Indiji, Burmi i Tajlandu. Prvo se sušio i mlio te bio jedna od sastavnica materijala šelak gramofonske ploče. U sastavu su šelak ploče mineralne tvari, čađa i vezivo u omjerima – 13,6 posto šelaka, bijeloga i crvenoga punila (svakoga po 37,4 posto), karbonskoga crnila (1,3 posto), cink stearata (0,49 posto) i kongo gume (0,92 posto). Prve šelak ploče reproducirale su se samo s jedne strane i bile su promjera 12,5&nbsp;cm, dok su ploče promjera 25&nbsp;cm nastale 1901., a one od 30&nbsp;cm tek 1903. godine. Zanimljivost je da su umjetnici toga vremena teško pristajali na snimanje ploča, pokazujući otpor i nepovjerenje prema novim dostignućima tehnike – gramofonu i gramofonskoj ploči. Ipak, neki od svjetski priznatih umjetnika koji su snimali djela na gramofon bili su Nellie Melba, Enrico Caruso i dr. Također, u vrijeme akustičkoga snimanja zvuka rijetke su snimke instrumentalne glazbe na pločama zbog tehničkih nemogućnosti snimanja zvuka. U tome smislu violina se pokazala kao jedini instrument zadovoljavajućega zvuka jer se mogla postaviti dovoljno blizu cijevi za snimanje. Vinilne ploče Elektroničko razdoblje trajalo je do 1950-ih, kada se pojavila prva LP (long play) dugosvirajuća gramofonska ploča, napravljena od vinila, u izdanju tvrtke Columbia Records. Njezin je promjer bio 30&nbsp;cm, a trajanje izvedbe otprilike 45 minuta. Izvodila se na 33 o/min, za razliku od dotadašnjih koje su se izvodile na 78 o/min, te postala gotovo svjetski standard. Dulje vrijeme reprodukcije LP ploče postignuto je zahvaljujući sljedećem: brzina okretaja smanjila se gotovo upola mikrobrazde su bile rađene puno finije i uže su rezane. Sve to, kao i znatno bolju kvalitetu zvuka, bilo je moguće postići zahvaljujući vinilu, novomu materijalu za proizvodnju gramofonskih ploča. Daljnji razvitak, osim ploča na 33 o/min, stvorio je i ploču na 45 o/min, singlicu, tako da su se oba standarda ustalila u proizvodnji ploča. Brojna proizvodnja gramofonskih ploča zadržala se do 1980-ih godina, premda njihova proizvodnja neprekidno postoji do današnjih dana, čak je zabilježen i rast prodaje vinilnih ploča i u svijetu i u Hrvatskoj. '''Razvoj fonografije u Hrvatskoj''' Razvojem fonografije te širenjem tržišta fonografskih izdanja i Hrvatska je upoznata s najnovijim dostignućima tehnike. Već krajem 19. stoljeća zagrebačka publika bila je upoznata s fonografom kao najnovijim dostignućem u snimanju zvuka. Ipak, povijest hrvatske diskografije započinje početkom 20. stoljeća. Prve gramofonske ploče na kojima su snimljeni hrvatski izvođači te djela hrvatskih skladatelja pojavljuju se 1906. u tadašnjoj Austro-Ugarskoj. U tadašnjem Zagrebu mogle su se nabaviti i gramofonske ploče i gramofoni, a dosta podataka o tome nalazimo u starijoj periodici koja je izlazila početkom 20. stoljeća, kao što su novine Jutarnji list, Obzor i Motor.Već 1899. trgovac Mavro Drucker iz Ilice 39 nudi na prodaju sve vrste mehaničkih glazbenih nastroja (Obzor, 15. 11. 1899.), dok se sljedeće godine, 1900., u Obzoru prvi put spominje fonograf te se poziva pučanstvo da sudjeluje na predstavljanju Edisonova fonografa u Zagrebu. (Obzor, 14. 3. 1890.). Iz starije periodike koja je izlazila početkom 20. stoljeća saznaje se da su se već 1900. u Zagrebu mogli kupiti Columbia gramofoni i phonograph-valjci koje u Marovskoj ulici 24 u Zagrebu prodaje trgovac Ferdinand Budicki (Obzor, 12. 12. 1900.). U prvom desetljeću 20. stoljeća širi se tržište i prodaja gramofonskih ploča i gramofona koje u Zagrebu, osim dvojice spomenutih, nude hrvatski trgovci, ali i zastupnici stranih tvrtki. Neki od njih su Milan Obuljen, F. Brusicki, Šandor Kudelka, zatim bečki zastupnik Löwin, dok tijekom dvadesetih godina gramofonske ploče i gramofone prodaju E. Fischer u Jurišićevoj ulici, Tomay u Ilici 49 te Pavao Kauders na Zrinjskome trgu 17. U najvećem broju gramofonske ploče snimane su u inozemstvu (Beč, Berlin, London, Prag) sve do 1924. kada vlasnik tvrtke Edison Bell iz Londona utemeljuje istoimenu podružnicu u Zagrebu. Najprije su objavljivane licencne ploče, a od 1926. ujedinjuju se s zagrebačkom tvornicom olovaka Penkala te stvaraju dioničko društvo pod nazivom Edison Bell Penkala (EBP). U Zagrebu se od 1926. ne samo snimaju i objavljuju već i proizvode gramofonske ploče i gramofoni. Glazbeni urednici u EBP-u bili su Pavao Markovac te Ivo Tijardović. Repertoar izdanja uključivao je operne i operetne arije, šlagere, narodne pjesme, šaljive pjesme, kuplete, vojnu glazbu s tadašnjim poznatim glazbenim umjetnicima i glumcima. Neki od najpoznatijih izvođača bili su Dejan Dubajić, Arnošt Grund, Vlaho Paljetak, Marta Pospišil Grif, Milan Šepec, Mario Šimenc te Tinka Wesel Polla. Budući da je 1926. u Zagrebu utemeljena tvrtka Edison Bell Penkala, izdavačka kuća i tvornica gramofonskih ploča, u novinama tadašnjega vremena česte su reklamne ponude za prodaju vlastitih izdanja gramofonskih ploča te gramofona. Akustičko razdoblje snimanja zvuka završava 1926. kada se zvuk počinje električno snimati. Jedna je od prvih gramofonskih ploča snimljenih električnim putem ona na kojoj su uživo snimane božićne pjesme iz zagrebačke katedrale iz prosinca 1927. godine. Zanimljivost je da u Jutarnjem listu od 4. prosinca 1927. pod sloganom Vaš glas u gramofonu! tvrtka Edison Bell Penkala poziva zagrebačko gradjanstvo na senzaciju tehnike i gramofonsko snimanje na daljinu te snimanje uživo božićnih pjesma da bi ove ploče naših božićnih pjesama ispale što savršenije i veličajnije. Snimka predstavlja jedno od prvih javnih snimanja u svijetu. Kako je zagrebački puk pjevao božićne pjesme 1927. možete poslušati ovdje. Tvrtka Edison Bell Penkala posluje do 1937., kada pada u stečaj, a zauvijek prestaje s radom nakon rata, 1946. godine. Hrvatski umjetnici, osim za EBP, snimali su i za tvrtku Elektroton koja se kao podružnica tvrtke Odeon-Parlaphon utemeljuje u Ljubljani 1937. godine. Od 1938. podružnica je bila utemeljena i u Zagrebu, a ploče su se proizvodile samo na temelju licenciranih matrica. Elektroton prestaje s radom 1947. kada se utemeljuje tvornica gramofonskih ploča Jugoton te joj se dodjeljuje imovina poduzeća EBP i Elektroton. == Vanjske veze == {{Commonscat|phonograph}} * [http://www.grammophon.ch/ André's Talking Machines] * [http://www.cylinder.de/ The Cylinder Archive] * [http://vintageaudio.forumup.org/about29-vintageaudio.html Classical record collecting] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071221204231/http://vintageaudio.forumup.org/about29-vintageaudio.html |date=2007-12-21 }}at Vintage Audio Forum * [http://www.webrarian.co.uk/crystalpalace/index.html The 1888 Crystal Palace Recordings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100701024813/http://www.webrarian.co.uk/crystalpalace/index.html |date=2010-07-01 }} * [http://www.ushistory.net/toc/phono.html Invention of the Phonograph] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070209065752/http://www.ushistory.net/toc/phono.html |date=2007-02-09 }} * [http://www.musesmuse.com/recording-art.html The Birth of the Recording Industry] * [http://www.todotango.com/english/biblioteca/cronicas/fonovsgra.html The Phonograph vs. the Gramophone] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060209070512/http://www.todotango.com/english/biblioteca/cronicas/fonovsgra.html |date=2006-02-09 }} * [http://www.enjoythemusic.com/tablehistory.htm Phonograph technology in 1958] * [http://www.cs.huji.ac.il/~springer/ Record scanning] - [[Ofer Springer]] * [http://www.musicangle.com musicangle] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120521004555/http://www.musicangle.com/ |date=2012-05-21 }} * [http://www.grammophon.ch/ Swiss Phonograph Collection] * [http://www.stereo411.com/forum/viewforum.php?f=18 Stereo |411 Turntable Forum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080327134134/http://www.stereo411.com/forum/viewforum.php?f=18 |date=2008-03-27 }} - Talk about turntables and other high end sources * [http://www.cylinders.library.ucsb.edu Cylinder Preservation & Digitization Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190905075931/http://cylinders.library.ucsb.edu/ |date=2019-09-05 }} – Over 6,000 cylinder recordings held by the Department of Special Collections, University of California, Santa Barbara, free for download or streamed online. * [http://www.dailykos.com/storyonly/2006/8/8/1696/98456 Say What?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100220062736/http://www.dailykos.com/storyonly/2006/8/8/1696/98456 |date=2010-02-20 }} – Essay on phonograph technology and intellectual property law * [http://www.vinylrecordslive.co.uk/ Vinyl Records Still Live!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080330035957/http://www.vinylrecordslive.co.uk/ |date=2008-03-30 }} - site dedicated to preserving vinyl records * [http://www.sfsu.edu/~anthro/treganza.htm San Francisco State University Museum of Anthropology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091124113753/http://www.sfsu.edu/~anthro/treganza.htm |date=2009-11-24 }} * [http://www.cyberbee.com/edison/cylinder.html Listen to early recordings on the Edison Phonograph] * [http://www.dispatx.com/make/project.php?project=124 Re-invention of the Phonograph] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080220142621/http://www.dispatx.com/make/project.php?project=124 |date=2008-02-20 }} [[Kategorija:Potrošačka elektronika]] [[Kategorija:Thomas Edison]] [[Kategorija:Zvuk]] [[Kategorija:Tehnologija]] egkkzxek3e30ivj1p0upas1bg7hmjro 0 42407 42587247 406312 2026-05-03T22:36:33Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Kristalni sistem]] 42587247 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Kristalni sistem]] 5dyohuyfuodep4ipo5etkhle6agwcha 0 47372 42587205 42337976 2026-05-03T19:28:50Z Niegodzisie 128435 42587205 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 muzičar | ime = Europe | slika = Europe the band in Lakselv 2008.jpg | opis_slike = Europe svira u Lakselvu, Norveška 2008. | širina_slike = 250 px | Landscape = yes | tip = group_or_band | mesto_osnivanja = [[Upplands Väsby]], [[Švedska]] | žanr = [[Hard rock]]<ref name="Allmusic">{{cite web | url=http://www.allmusic.com/cg/amg.dll?p=amg&sql=11:kifpxqe5ldje~T1 |title=Allmusic |publisher=Allmusic |accessdate = 24. 06. 2008.}}</ref>, [[heavy metal music|Heavy metal]]<ref name="Allmusic" />, [[Glam metal]]<ref name="Allmusic" />, [[Pop rock]]<ref name="Allmusic" /> | | period = 1979–1992<br /><small>1999 (djelomično ponovno sastavljanje)</small><br />2003–danas | label = Hot Records, [[Epic Records|Epic]], [[Sanctuary Records|Sanctuary]] | povezani_izvođači = [[Tone Norum]], [[Easy Action (band)|Easy Action]], [[Dokken]], [[Brazen Abbot]], [[Last Autumn's Dream]] | URL = [http://www.europetheband.com www.europetheband.com] | sadašnji_članovi = [[Joey Tempest]]<br />[[John Norum]]<br />[[John Levén]]<br />[[Mic Michaeli]]<br />[[Ian Haugland]] | bivši_članovi = [[Kee Marcello]]<br />[[Tony Reno]]<br />[[Peter Olsson]]<br />[[Marcel Jacob]] }}'''Europe''' je [[švedska]] [[heavy metal]] grupa najpoznatija po međunarodnom hitu "The Final Countdown" iz [[1986]]. godine, sa istoimenog albuma. Osnova sastava su članovi grupe [[1979]]. pod nazivom Force, ali [[1982]]., nakon kadrovskih promjena i uspjeha na švedskom natjecanju "Rock talent show" (nagrada za najboljeg pjevača - Joey Tempest i najboljeg gitarista - John Norum), mijenjaju ime u Europe. == Historija == [[1983]]. godine izlazi njihov prvi album pod nazivom "Europe", a [[1984]]. "Wings of tomorrow". [[1986]]. godine albumom "The Final Countdown" njihova popularnost širi se izvan granica Skandinavije i postaju svjetski poznati. Album je dao još nekoliko hitova: "Cherokee" , "Rock the night" i baladu "Carrie". Nakon toga albuma grupu napusta gitarist [[John Norum]] koji je smatrao da je stil grupe postao pretjerano komercijalan. [[1988]]. godine izlazi album "Out of this world" koji samo potvrđuje njihov status super zvijezda. Idući albumi ne slijede uspjeh prethodnika i bend prestaje s djelovanjem [[1992]]. godine. Nakon što su bili zamoljeni da izvedu svoj najveći hit na obilježavanju prelaska u novi milenij, bend se ponovo okupio i odradio nekoliko nastupa. [[2003]]. godine službeno objavljuju svoj povratak na scenu i okupljanje grupe u prvobitnoj postavi. == Trenutni članovi == * [[Joey Tempest]] - Vokal (1979-92; 2003–) * [[John Norum]] - Gitara (1979-86; 2003–) * [[John Levén]] - Bas (1981-92; 2003–) * [[Mic Michaeli]] - Klavijature (1984-92; 2003–) * [[Ian Haugland]] - Bubnjevi (1984-92; 2003–) == Diskografija == :''Za cjelokupnu diskografiju i broj prodanih primjeraka, pogledajte:'' '''''[[Europe diskografija]]''''' === Studijski Albumi === * ''[[Europe (album)|Europe]]'' (1983) * ''[[Wings of Tomorrow]]'' (1984) * ''[[The Final Countdown (album)|The Final Countdown]]'' (1986) [[Recording Industry Association of America|RIAA]]: 3x Platinum <ref name="riaa">{{cite web |url=http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?resultpage=1&table=SEARCH_RESULTS&action=&title=&artist=Europe&format=&debutLP=&category=&sex=&releaseDate=&requestNo=&type=&level=&label=&company=&certificationDate=&awardDescription=&catalogNo=&aSex=&rec_id=&charField=&gold=&platinum=&multiPlat=&level2=&certDate=&album=&id=&after=&before=&startMonth=1&endMonth=1&startYear=1958&endYear=2008&sort=Artist&perPage=25 |title=RIAA - Gold and Platinum |accessdate=23. 02. 2008. |format= |work=RIAA.com |archivedate=2015-09-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150908205333/http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?resultpage=1&table=SEARCH_RESULTS&action=&title=&artist=Europe&format=&debutLP=&category=&sex=&releaseDate=&requestNo=&type=&level=&label=&company=&certificationDate=&awardDescription=&catalogNo=&aSex=&rec_id=&charField=&gold=&platinum=&multiPlat=&level2=&certDate=&album=&id=&after=&before=&startMonth=1&endMonth=1&startYear=1958&endYear=2008&sort=Artist&perPage=25 |deadurl=yes }}</ref> - #10 Australia * ''[[Out of This World (album)|Out of This World]]'' (1988) RIAA: Platinum <ref name="riaa"/> - #34 Australia * ''[[Prisoners in Paradise]]'' (1991) * ''[[Start from the Dark]]'' (2004) * ''[[Secret Society (Europe album)|Secret Society]]'' (2006) * ''Last Look at Eden'' (2009) * ''Bag of Bones'' (2012) * ''War of Kings'' (2015) * ''Walk the Earth'' (2017) * ''Come This Madness'' (2026) === Kompilacije === * ''[[1982-1992]]'' (1993) * ''[[Definitive Collection (Europe album)|Definitive Collection]]'' (1997) * ''[[1982-2000]]'' (1999) - ''1982-1992'' reissue * ''[[Rock the Night: The Very Best of Europe]]'' (2004) === Singlovi === * ''[[Seven Doors Hotel]]'' (1983) * ''Lyin' Eyes'' - Povucen ubrzo nakon izdavanja (1983) * ''Dreamer'' (1984) * ''Stormwind'' (1984) * ''[[Open Your Heart (Europe song)|Open Your Heart]]'' (1984) * ''[[Rock the Night (song)|Rock the Night]]'' (1985) * ''On the Loose'' - Soundtrack (1985) * ''[[The Final Countdown (song)|The Final Countdown]]'' (1986) #8 US, #1 UK, #2 AUS, #1 GR * ''[[Love Chaser]]'' (1986) * ''Rock the Night'' - New Version (1986) #30 US, #12 UK, #22 AUS * ''[[Carrie (song)|Carrie]]'' (1986) #3 US, #22 UK * ''[[Cherokee (song)|Cherokee]]'' (1986) #72 US * ''[[Superstitious (song)|Superstitious]]'' (1988) #31 US, #34 UK, #45 AUS * ''Open Your Heart'' - New Version (1988) #86 UK * ''Let the Good Times Rock'' (1989) #85 UK * ''More Than Meets the Eye'' (1989) * ''Tomorrow'' (1989) * ''Prisoners in Paradise'' (1991) * ''I'll Cry for You'' (1992) #28 UK * ''Halfway to Heaven'' (1992) #42 UK * ''Sweet Love Child'' (1993) * ''The Final Countdown 2000'' - Remix (1999) #36 UK, #33 AUS * ''Got to Have Faith'' (2004) * ''Hero'' (2004) * ''[[Always the Pretenders]]'' (2006) === Video Spotovi === * ''In the Future to Come'' (1983) * ''Dreamer'' (1985) * ''The Final Countdown'' (1986) * ''Rock the Night'' (1986) * ''Carrie'' (1986) * ''Cherokee'' (1987) * ''Superstitious'' (1988) * ''Open Your Heart'' (1988) * ''Let the Good Times Rock'' (1988) * ''Prisoners in Paradise'' (1991) * ''I'll Cry for You'' (1991) * ''Halfway to Heaven'' (1992) * ''The Final Countdown 2000'' (1999) * ''Got to Have Faith'' (2004) * ''Hero'' (2004) * ''Always the Pretenders'' (2006) === DVD === * ''[[Rock the Night: Collectors Edition]]'' (2004) :Kolekcija svih njihovih [[Video spotova]]od 1986 do 1992, plus stari intervjui i i prijenos uzivo sa Švedske televizije. Objavljeno kao ''Rock the World'' u SAD-u. * ''[[The Final Countdown Tour 1986]]'' (2004) :Koncert snimljen u Solnahallen u [[Stockholm]], Sweden 1986. Objavljen samo u Japanu. * ''[[Live from the Dark]]'' (2005) :Koncert snimljen na [[Hammersmith Apollo]] u [[London]], [[Engleska]] 2004. Intervjui, video spotovi i informacije o bandu su ukljuceni kao dodatni materijal. Izdano kao dvostruki DVD. * ''[[The Final Countdown Tour 1986: Live in Sweden - 20th Anniversary Edition]]'' (2006) :Verzija koncerta u Solnahallenu, koja je izdana povodom 20. obljetnice ''[[The Final Countdown (album)|The Final Countdown]]''. == Poveznice == * [http://www.europetheband.com/ Službeni web site grupe] * [http://www.europe-the-fanclub.com/index.html Jedan od brojnih fan siteova grupe Europe] == Izvori == {{izvori}} {{Commonscat|Europe (band)}} [[Kategorija:Švedske muzičke grupe]] [[Kategorija:Švedske heavy metal grupe]] i2f9puhfhvhk3uo4gzqjnvl6g59n6hl 0 49569 42587042 42337202 2026-05-03T16:55:15Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Bezuslovna predaja]] na [[Bezuvjetna predaja]] preko preusmjerenja 42337202 wikitext text/x-wiki {{otheruses}} '''Bezuslovna predaja''' u ratu predstavlja [[predaja|predaju]] tokom koje zaraćena strana koja se ne predaje ne postavlja nikakve zahteve i uslove za predaju, osim onih propisanih [[međunarodno pravo|međunarodnim pravom]]. Strana u sukobu pristaje na bezuslovnu predaju obično samo ako je u potpunosti onesposobljena za nastavak neprijateljstava. Objavljivanje da samo bezuslovna predaja dolazi u obzir može da predstavlja psihološki pritisak na slabijeg protivnika. Takođe se smatra da stavljanje neprijatelja u poziciju u kojoj ništa ne može da dobije [[diplomacija|diplomatijom]] i pregovorima, može da ga samo učvrsti u nameri da se bori do samog kraja. Primer bezuslovne predaje je kapitulacija sila Osovine u [[Drugi svjetski rat|Drugom svetskom ratu]]. == Dodatna literatura == * [http://www.law.ou.edu/ushistory/germsurr.shtml Dokumenti o nemačkoj predaji u Drugom svetskom ratu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070517235645/http://www.law.ou.edu/ushistory/germsurr.shtml |date=2007-05-17 }} (Istorijski dokumenti Sjedinjenih Država) {{Commonscat|Instrument of German surrender, World War II}} [[Kategorija:Rat]] [[Kategorija:Vojna strategija]] [[pl:Kapitulacja III Rzeszy]] doe0wgi1p2ywe2a6ng637zw4ya56bjx 0 50150 42587245 247639 2026-05-03T22:36:23Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Programski jezik niskog nivoa]] 42587245 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Programski jezik niskog nivoa]] oow6f28ey66m9lt7j88sew0mbxdvbcb 0 50151 42587163 41568088 2026-05-03T18:04:06Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Programski jezik niske razine]] na [[Programski jezik niskog nivoa]] preko preusmjerenja 41568088 wikitext text/x-wiki U [[računarstvo|računarstvu]], '''programski jezik niske razine''' ili '''niži programski jezik''' je [[programski jezik|jezik]] koji pruža malo ili nimalo apstrakcija računalovog [[mikroprocesor]]a. Sintagma "niske razine" ne implicira da je jezik inferiorniji [[programski jezik visoke razine|programskim jezicima visoke razine]], već prije da se odnosi na malu ili nepostojeću količinu [[apstrakcija (računarstvo)|apstrakcije]] između jezika i strojnog jezika. Zbog te su činjenice jezici niske razine često opisani kao "bliski sklopovlju". Nazivi "visoke razine" i "niske razine" su također korišteni relativno - [[Java (programski jezik)|Java]] programer može smatrati [[C (programski jezik)|C]] jezikom niske razine. Programski jezici niske razine se ponekad dijele u dvije kategorije: ''prva generacija'' i ''druga generacija'' == Prva generacija == Programski jezik prve generacije, ili ''1GL'' (od engl. ''1st generation language''), je [[strojni jezik|strojni kod]]. To je jedini jezik kojeg mikroprocesor nativno može razumjeti. Trenutno programeri nikad ne pišu programe izravno u strojnom kodu jer on, ne samo da (poput asemblerskog jezika) zahtijeva brigu o brojnim detaljima kojima jezik visoke razine automatski upravlja, već i zahtijeva pamćenje i pretragu numeričkih kodova za svaku korištenu strojnu instrukciju, koja bi u asemblerskom jeziku bila napisana na čitljiviji način poput "ADD ECX, KAMATA" ili "RET". == Druga generacija == Programski jezik druge generacije, ili ''2GL'' (od engl. ''2nd generation language''), je [[asemblerski jezik]]. Smatra se jezikom druge generacije jer, iako nije nativni jezik mikroprocesora, programer u asemblerskom jeziku još uvijek mora razumjeti jedinstvenu arhitekturu mikroprocesora (poput njegovih ''registara'' i ''instrukcija''). == Povezano == * [[Programski jezik visoke razine|Programski jezici visoke razine]] [[Kategorija:Računarski jezici]] lbid803z40ob916l57ipt6vrahxwxde 0 50152 42587244 247641 2026-05-03T22:36:18Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Programski jezik visokog nivoa]] 42587244 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Programski jezik visokog nivoa]] qrthqqtkmdueirqspfb1ncswszl3b5i 0 50153 42587165 10953621 2026-05-03T18:04:24Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Programski jezik visoke razine]] na [[Programski jezik visokog nivoa]] preko preusmjerenja 10953621 wikitext text/x-wiki '''Programski jezik visoke razine''' ili '''viši programski jezik''' je [[programski jezik]] koji, u usporedbi sa [[programski jezik niske razine|programskim jezicima niske razine]], može biti apstraktniji, lakši za uporabu, ili [[prenošenje|prenosiviji]] po platformama. Takvi jezici često apstrahiraju [[procesor|CPU]] operacije poput modela pristupa memoriji i upravljanje [[djelokrug (programiranje)|djelokrugom]]. == Osobine jezika visoke razine == Naziv "jezik visoke razine" ne implicira nužno da je jezik uvijek superiorniji [[programski jezik niske razine|programskom jeziku niske razine]] - ustvari, vrijedi obrat ukoliko je kriterij dubina i sveobuhvatnost zahtijevanog znanja o djelovanju računala. Umjesto toga, naziv "jezik visoke razine" se više odnosi na višu razinu apstrakcije u odnosu na strojni jezik. Umjesto da se barata sa registrima, memorijskim adresama i pozivnim stogovima, jezici visoke razine barataju sa varijablama, nizovima te složenim aritmetičkim ili bulovskim izrazima.Također, nemaju [[opkod]]e koji izravno prevode jezik u strojni kod, za razliku od jezika niske razine kao što je [[asemblerski jezik]]. Mogu biti prisutne i druge osobine, poput potprograma za manipulaciju stringovima, objektno-orijentirane osobine jezika te ulazno/izlazne operacije nad datotekama. Stereotipično, jezici visoke razine čine složeno programiranje jednostavnijim, dok jezici niske razine proizvode učinkovitiji izvodivi strojni kod. U jeziku visoke razine, složeni elementi mogu biti razbijeni u jednostavnije, iako još uvijek relativno složene, gradivne elemente za koje jezik pruža apstrakcije, te na taj način onemogućuje programeru da "otkriva toplu vodu". Iz ovog razloga, strojni kod koji se treba izvršavati osobito brzo i učinkovito može biti napisan u jeziku niske razine, čak i kad bi jezik visoke razine učinio programiranje znatno jednostavnijim. U drugu ruku, sa rastućom složenošću suvremenih [[mikroprocesor]]skih arhitektura, optimirajući jezični procesori za jezike visoke razine često proizvode učinkovitiji nego što bi većina programera niske razine učinila ručno. === Relativno značenje === Nazivi "visoke razine" i "niske razine" su inherentno relativni. Izvorno, [[asemblerski jezik]] se smatrao niske razine a [[COBOL]], [[C (programski jezik)|C]] itd. su smatrani jezicima visoke razine, s obzirom da su dozvoljavali apstrakciju funkcija, varijabli i evaluacije izraza, te zbog toga što su trebali biti prevedeni u asembler prije prevođenja u strojni kod. Mnogi programeri današnjice mogu referirati na C kao na jezik niske razine, s obzirom da još uvijek dozvoljava izravan pristup memorijskim adresama, te pruža izravan pristup asemblerskoj razini. == Modeli izvršavanja == Postoje tri modela izvršavanja suvremenih jezika visoke razine: ;Interpretirani :[[Interpretirani jezik|Interpretirani jezici]] su izvedeni odmah nakon čitanja izvornog koda, bez međustadija prevođenja. ;Kompiliran :[[Kompilirani jezik|Kompilirani jezici]] su transformirani u izvodivi oblik prije pokretanja. Postoje dva tipa kompiliranja: :;Međukod :Kad je jezik kompiliran u međukod, ta reprezentacija može biti optimirana ili spremljena za kasnije izvršavanje bez potrebe za ponovnim čitanjem datoteke izvornog koda. Kad je međukod spremljen, često je predstavljen [[bajtkod]]om. :;Generiranje strojnog koda: Neki jezici kompiliraju direktno u [[strojni kod]] (ili [[asemblerski jezik]]). [[Virtualni stroj]]evi koji izvršuju bajtkod izravno ili ga dalje transformiraju su zamutili jednoć čistu distinkciju između međukoda i istinski kompiliranih jezika. ;Preveden (translatiran) :Jezik može biti translatiran u programski jezik niske razine za koji već postoje kompilatori koji generiranju nativni kod. [[C (programski jezik)|C]] je česta meta za takve prevoditelje. == Povezano == * [[Programski jezik niske razine]] [[Kategorija:Računarski jezici]] ck9gdultoa2zs84440hqxnt5vfn7m93 0 50352 42587220 41419854 2026-05-03T21:13:40Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587220 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Endocytosis.PNG|thumb|right|300px|Endocitoza i endozomsko-lizozomski kompartman]] Kao što su [[protein]]i, [[polisaharidi]], [[polinukleotidi]] ili čak čitave ćelije (npr. [[bakterija|bakterije]]) ne mogu prolaziti kroz membranu ni pasivnim ni aktivnim transportom. Unošenje i izlučivanje velikih molekula obavlja se aktivnim učešćem membrane pri čemu ona obrazuje vezikule, a procesi se nazivaju endocitoza i egzocitoza.Proces unošenja makromolekula i rastvora u ćeliju naziva se endocitoza, dok se izbacivanje specifičnih proizvoda ćelije ili nekih drugih materija u vanćelijsku sredinu naziva egzocitoza. == Endocitoza == Pri endocitozi dolazi prvo do udubljenja na membrani, u koje ulazi materija koja treba da se unese u ćeliju. Udubljenje se sve više spušta u unutrašnjost ćelije, a zatim se ivice membrane spoje i oko unete materije se obrazuje [[vezikula]]. Vezikula se u citoplazmi fuzioniše sa drugim endocitotskim vezikulama, i posebnim vezikulama došlim sa [[Goldži kompleks]]a, u rani endozom gde se vrši reciklaža membrana i membranskih receptora koji se upućuju ka plazma membrani. [[Datoteka:Types of endocytosis.PNG|thumb|desno|700px|Tipovi endocitoze]] Endocitoza može biti: * [[fagocitoza]] i * [[pinocitoza]]. Unošenje krupnih čestica je '''fagocitoza''' (grč.phagein = jesti), a rastvorenih materija je '''pinocitoza''' (grč. pino = piti). Dok skoro sve vrste ćelija neprekidno unose tečnosti i rastvorene molekule pinocitozom, fagocitozu mogu da vrše samo posebne ćelije – [[fagocite]] (npr. leukociti vrše fagocitozu bakterija). == Egzocitoza == Procesom egzocitoze u vanćelijsku sredinu dospevaju materije koje ćelija treba da odstrani (suprotno endocitozi). Takvi su [[hormoni]] i [[enzim]]i čija se funkcija ispoljava izvan ćelije koja ih je sintetisala, kao što npr. ćelije [[pankreas]]a izlučuju [[inzulin|insulin]]. Oko materije, koja treba da se izbaci iz ćelije, se obrazuje vezikula. Vezikula se kreće ka površini ćelije, njena membrana se ujedinjuje sa ćelijskom membranom, a sadržaj vezikule biva izbačen u okolnu sredinu. Smatra se da su mnogim vrstama ćelija endocitoza i egzocitoza međusobno povezani procesi i da na taj način ugrađivanje membrane vezikule ne dovodi do povećanja površine ćelijske membrane. Vezikule predstavljaju transportni sistem i u samoj ćeliji tako što se prenose između različitih organela. == Vanjske veze == * [http://snena.tripod.com/ BioNet Škola]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorija:Ćelija]] 92wqc6n5wodph4c7ibv9znshc3ibjzd 0 51529 42587227 42418773 2026-05-03T22:17:04Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587227 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 filmska biografija | ime = Erich von Stroheim | slika = Erich von Stroheim.lowrey.jpg | širina_slike = 240px | datum_rođenja = {{birth date|1885|9|22|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Beč]], [[Austro-Ugarska]] | datum_smrti = {{death date and age|1957|5|12|1885|9|22|df=y}} | mjesto_smrti = [[Maurepas, Yvelines|Maurepas]], [[Francuska]] | ime_po_rođenju = Erich Oswald Stroheim | supružnik = Margaret Knox (1913-1915)<br />Mae Jones (1916-1919)<br />Valerie Germonprez (1920-1936)<br />Denise Vernac | nagrade = '''Certifikat zasluga BAFTA'''<br />1954 <small>Za doprinos filmu kao režiser i glumac</small> | znameniti_filmovi = [[Greed (film)|''Greed'']] }} '''Erich von Stroheim''' ([[22. 9.|22.9.]] [[1885]] &ndash; [[12. 5.|12.5.]] [[1957]].) bio je [[Austrija|austrijski]] filmski glumac i režiser, hvaljen zbog niza prestižnih ostvarenja u Hollywoodu 1920-ih zbog kojih je stekao reputaciju proto-[[autorski reditelj|autora]], ali i poznat po aroganciji i megalomaniji, nalik na likove [[nemačka|njemačkih]] aristokrata koje je često znao tumačiti. == Biografija == Erich von Stroheim se rodio u [[Beč]]u kao Erich Oswald Stroheim, sin [[jevreji|židovskog]] šeširdžije. Godine [[1909]]. je emigrirao u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] gdje je s vremenom počeo tvrditi da mu je pravo ime Grof Erich Oswald Hans Carl Maria von Stroheim und Nordenwall, odnosno da je član austrijske [[plemstvo|plemićke]] obitelji. Kada je u [[Evropa|Evropi]] izbio [[prvi svjetski rat]], Stroheim je ponudio usluge Hollywoodu kao svojevrsni konzultant za njemačku i austrijsku aristokraciju, te počeo glumiti takve likove u filmovima. Od godine 1919. je počeo raditi i kao režiser, pri čemu je do izražaja došlo tiransko ophođenje s glumcima i megalomanija, ali i neosporan talent, zahvaljujući kojima su njegovi filmovi ''Foolish Wives'' (1922) i ''Merry-Go-Round'' doživjeli veliki uspjeh. Međutim, njegov pokušaj da roman [[Frank Norris|Franka Norrisa]] ''[[McTeague]]'' pretvori u devetosatni film, doveo je do svađe s producentima i studijom. Iako je postigao još nekoliko uspjeha, snimanje filma ''[[Queen Kelly]]'' 1929. godine se pretvorilo u katastrofu. Nakon toga je Stroheimu karijera režisera u Hollywoodu bila završena te je za život morao zarađivati kao karakterni glumac. Povremeno je odlazio u [[Francuska|Francusku]] te imao zapaženu ulogu njemačkog oficira u Renoirovom filmu ''[[La Grande Illusion]]''. Još jedna zapažena uloga je bio Max von Mayerling, njegov alter ego u znamenitom filmu Bulevar sumraka. Posljednje je godine života proveo u Francuskoj gdje je odlikovan ordenom Legije časti. == Filmografija (kao režiser) == * ''[[Blind Husbands]]'' (1919) * ''[[The Devil's Passkey]]'' (1920) * ''[[Foolish Wives]]'' (1922) * ''[[Merry-Go-Round (1923 film)|Merry-Go-Round]]'' (1923) * ''[[Greed (film)|Greed]]'' (1924) * ''[[The Merry Widow (1925 film)|The Merry Widow]]'' (1925) * ''[[The Wedding March]]'' (1928) * ''[[The Honeymoon]]'' (1928) * ''[[Queen Kelly]]'' (1929) * ''[[Walking Down Broadway aka Hello, Sister]]'' (1933) == Vanjske veze == {{Commonscat|Erich von Stroheim}} * {{IMDb ime|0002233}} * [http://www.geocities.com/bercovy/ All about Erich] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080523145824/http://www.geocities.com/bercovy/ |date=2008-05-23 }} * [http://www.ealasaid.com/fan/lorrelibrary/stroheim/ The Stroheim Wing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080608024711/http://www.ealasaid.com/fan/lorrelibrary/stroheim/ |date=2008-06-08 }} * [http://www.solowey.com/Portraits/images/VonStroheimE290907.jpg The Great Gabbo (Portrait of Erich)] * [http://findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=7126906&pt=%3Cb%3EErich%3C/b%3E%20Von%20Stroheim Find-A-Grave profile for Erich von Stroheim] * [http://www.toxicuniverse.com/review.php?aid=1000407 The Films of Erich von Stroheim, ToxicUniverse.com article by Dan Callahan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927225306/http://www.toxicuniverse.com/review.php?aid=1000407 |date=2007-09-27 }} * [http://www.ealasaid.com/writing/columns/stroheim.html Blind Biographers: The Invention of Erich von Stroheim] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060418132232/http://www.ealasaid.com/writing/columns/stroheim.html |date=2006-04-18 }} * [http://www.fredcamper.com/M/VonStroheim.html Stroheim's Review of Citizen Kane, June 1941] * [http://www.horror-wood.com/stroheim.htm The Man They Loved to Hate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090108094039/http://www.horror-wood.com/stroheim.htm |date=2009-01-08 }} * [http://film.virtual-history.com/person.php?personid=2375 Bibliography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090411220204/http://film.virtual-history.com/person.php?personid=2375 |date=2009-04-11 }} {{Lifetime|1885|1957|Stroheim, Erich von}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Austrijski glumci]] [[Kategorija:Austrijski filmski režiseri]] [[Kategorija:Jevreji]] 9l8bbzo10tdn0o1icuwb14xmhh1kgbo 0 56213 42587338 42249730 2026-05-04T02:37:53Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587338 wikitext text/x-wiki '''Filatelija u Jugoslaviji''' počinje osnutkom zajedničke države [[1918]]. Raspadom Austro-Ugarske dolazi do ujedinjenja južnoslavenskih država u zajedničku državu, koja se raspada 90-tih godina. == Izdanja za BiH 1918-1919 == === Porto marke === == Izdanja za Hrvatsku 1918-1920 == === Porto marke === == Izdanja za Sloveniju 1919-1920 == === Porto marke === == Fiume == === Okupaciono podrucje 1918-1920 === ===Slobodna država Fiume=== === Fiume kao dio italijanske Kraljevine === == Kraljevina SHS 1921-1928 == === Porto marke === == Kraljevina Jugoslavija 1929-1941 == === Porto marke === === Doplatne marke === === Doplatne porto marke === == Izdanja jugoslovenske kraljevske vlade u Londonu 1943 == Za vrijeme drugog svjetskog rata, počevši od 1943 godine kraljevska izbjeglička je vlada u [[London]]u izdavala poštanske marke koje su bile obavezne na svim pošiljkama u službama vlade, kao i na trgovačkim brodovima kraljevske mornarice. 27.marta [[1943]] izlazi serija sa likom kralja Petra II od četiri marke u vrijednosti od 2 do 10 dinara u raznim bojama. Kasnije se ponavlja izdanje, ali sa utisnutim žigom Crvenog križa i doplatom od 12,50 [[dinar]]a. 1. decembra 1943 povodom 25.godišnjice jugoslavenske države izlazi serija od šest markica na kojima su poznati likovi triju naroda iz Jugoslavije, medu kojima su i slovenački književnik [[Vodnik]], [[Ljudevit Gaj]] i [[Josip Juraj Štrosmajer|Josip Juraj Strossmayer]], [[Petar II Petrović Njegoš|Petar Petrović Njegoš]], [[Vuk Stefanović Karadžić|Vuk Karadžić]] i knez [[Aleksandar I. Karađorđević|Karađorđe]]. == Demokratska federativna Jugoslavija 1944-1945 == === Porto marke === == FNRJ i SFRJ 1945-1991 == === Porto marke === === Doplatne marke === === Doplatne porto marke === == Jugoslavija 1991-2003 == === Doplatne marke === == Srbija i Crna Gora 2003-2006 == == Lokalne marke == === Izdanja za Istru i slovenačko primorje 1945-1947 === ==== Porto marke ==== === Belatinci 1919 === 1919 godine vojne su vlasti u Belatincima, bez dozvole viših vlasti ručno žigosali preko dvadesetak maraka, koje su ostale za vremena mađarske vladavine. Žig je prilično nečitak i na njemu piše Belatinci i velikim slovima vodoravno SHS. Žig je u zeleno-plavojj boji === Dubrovnik 1919 === Kao i u drugim mjestima u pograničnom području prema Mađarskoj, vojne vlasti 1919 obilježavaju mađarske marke sa trorednim žigom na kojem piše Preko- murje SHS. Žig je u ljubičastocrnoj boji. === Mursko Središče === === Prelog 1919 === === Izdanja četničkog pokreta Draže Mihajlovića 1941 === ==== Porto marke ==== === Trst zona B 1948-1954 === ==== Porto marke ==== ==== Doplatne marke ==== ==== Doplatne porto marke ==== === Izdanja za Kosovo 2000-2007 === {{glavni|Filatelija na Kosovu}} == Vanjske veze == * [http://www.post.ba Hrvatska pošta Mostar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220204135745/https://www.post.ba/ |date=2022-02-04 }} * [http://www.bhp.ba/filatelija/postanske_marke/ BH Pošta ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090925105244/http://www.bhp.ba/filatelija/postanske_marke/ |date=2009-09-25 }} * [http://www.filatelija.rs.ba Srpske pošte Banja Luka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080916095605/http://www.filatelija.rs.ba/ |date=2008-09-16 }} * [http://www.posta.co.yu/filatelija/filatelija.asp Pošta Srbije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070818122738/http://www.posta.co.yu/filatelija/filatelija.asp |date=2007-08-18 }} * [http://www.posta.cg.yu/marke.php Pošta Crne Gore] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070819231216/http://www.posta.cg.yu/marke.php |date=2007-08-19 }} * [http://www.posta.hr/main.aspx?id=77 Hrvatska pošta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070822005532/http://www.posta.hr/main.aspx?id=77 |date=2007-08-22 }} * [http://www.posta.si/Namizje.aspx?tabid=209 Pošta Slovenije]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorija:Jugoslavenska kultura]] [[Kategorija:Filatelija po državama|Jugoslavija]] qiz34mi3kqn5u739t0lbgn7smftihbj 0 56284 42587331 42439510 2026-05-04T01:30:45Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587331 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:phaselis axb01.jpg|thumb|Glavna cesta]] [[Datoteka:phaselis axb02.jpg|thumb|Akvedukt]] '''Faselis''' ({{lang-la|Phaselis}}) bio je drevni [[likija|likijski]] grad koji se nalazio na mjestu današnje [[turske provincije|provincije]] [[Antalya (provincija)|Antalya]] u [[Turska|Turskoj]]. Smješten je između planina Bey i šuma [[Nacionalni park Olympos|nacionalnog parka Olympos]], 16&nbsp;km zapadno od turističkog mjesta [[Kemer]] i na 57. kilometru ceste Antalya–Kumluca. Faselis i drugi drevni gradovi se također mogu posjetiti i jahtama. == Historija == Grad su osnovali [[Rodos|Rođani]] oko 700. pne. S obzirom da je smješten na prevlaci između dvije luke, postao je jedan od najvažnijih gradova zapadne [[Likija|Likije]] odnosno središte trgovine između [[Grčka]], [[Anatolija|Azije]], [[Egipat|Egipta]] i [[Fenikija|Levanta]], iako nije pripadao Likijskoj Ligi. Grad su osvojili [[Ahemenidska Monarhija|Perzijanci]] zajedno s ostatkom Male Azije, a kasnije ga je osvojio [[Aleksandar Veliki]]. Nakon Aleksandrove smrti, grad je bio u egipatskim rukama od 209. do 190. pne. pod [[ptolemeidi|dinastijom Ptolomejevića]], da bi ugovorom iz Apameje bio predan Kraljevstvu Rodosa, zajedno s ostatkom Likije. Od 190. do 160. pne. je ostao pod upravom Rođana, da bi nakon 160. pne. došao u Likijsku konfederaciju pod rimskom hegemonijom. Faselis, kao i Olympos, je u 1. vijeku pne. bio pod stalnom prijetnjom pirata, a neko vrijeme ga je čak zauzeo pirat Zekenit dok ga nisu porazili Rimljani. Godine 42. pne. ga je pod rimsku vlast stavio [[Marko Junije Brut|Brut]]. U bizanstko doba je postaos središte episkopije, a od 3. vijeka n.e. se bilježi propadanje prirodne luke, koju ponovno napadaju pirati. S vremenom je izgubio važnost pod Arapi|arapskim napadima, da bi osiromašio u 11. vijeku. U njemu je postojao hram boginje Atene, a odatle je poticao i znameniti pjesnik i govornik [[Teodekt]]. Bio je poznat i po svojim ružama.<ref>{{cite web |url=http://www.newadvent.org/cathen/11790b.htm|title=Phaselis}} iz ''[[Catholic Encyclopedia|Katoličke enciklopedije]]''.</ref> Napušten je kada su [[Dinastija Seldžuki|Seldžuci]] počeli graditi luke Alanya i Antalya. == Izvori == {{Reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Phaselis}} * [http://www.anatolia.luwo.be/index.htm?phaselis.htm&1 Phaselis Pictures] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922032630/http://www.anatolia.luwo.be/index.htm?phaselis.htm&1 |date=2008-09-22 }} * [http://www.lycianturkey.com/ Lycian History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204045045/http://www.lycianturkey.com/ |date=2012-02-04 }} * [http://ozhanozturk.com/content/view/24/50/ Encyclopaedia of Turkey: Phaselis article] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100928025136/http://ozhanozturk.com/content/view/24/50/ |date=2010-09-28 }} * [http://www.newadvent.org/cathen/11790b.htm Catholic Encyclopedia: Phaselis article] * [http://www.kultur.gov.tr/EN/BelgeGoster.aspx?17A16AE30572D313A91171E62F0FF1531304BA61D7775B83 Turkish Ministry of Culture article] * [http://www.losttrails.com/pages/Hproject/Lycia/Phaselis/Phaselis.html Herodotus Project: Phaselis] {{coord|36|31|25|N|30|33|08|E|region:TR_type:landmark|display=title}} [[Kategorija:Drevni gradovi]] [[Kategorija:Likija]] [[Kategorija:Arheološka nalazišta u Turskoj]] keukevytagkmn6qxwraresgy19rihbt 0 60099 42587144 41676730 2026-05-03T17:56:07Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Sustav vrijednosti]] na [[Vrijednost (etika)]] 41676730 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Inglehart Values Map.svg|thumb|300px|Inglehart-Welzer karta svijeta s različitim svjetskim sustavima vrijednosti]] '''Sustav vrijednosti''' su kategorije, koje cijenimo, na primjer [[ljubav]], [[mir]], [[prijateljstvo]], [[zdravlje]], [[život]] spadaju u te kategorije. O sustavu vrijednosti ovise i naši ciljevi, koji ovise i o našim kulturnim i duhovnim razvoju. [[Janek Musek]] strukturira vrijednosti po sljedećoj hijerarhiskoj lijestvici:: * unutrašnje (duhovni rast) * moralne (preuzimanje odgovornosti) * hedonske (vežu se na užitke) == Povezano == * [[Moral]] * [[Etika]] * [[Vrlina]] [[Kategorija:Sociologija]] [[Kategorija:Psihologija]] 92jol0o5cy71ev2kxuz2b4nti4bzdls 0 60100 42587254 339080 2026-05-03T22:37:08Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Vrijednost (etika)]] 42587254 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Vrijednost (etika)]] aciqfv9ymzq9mi225y23lky991uwtvp 0 65166 42587328 42556342 2026-05-04T00:55:34Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587328 wikitext text/x-wiki <div class="dablink">[[Datoteka:Disambig.svg|20px|Simbol višeznačnosti|link=]] Ovaj članak je o web-sajtu, društvenoj mreži.&#32;&#32;Za kompaniju kao vlasnika prethodno poznatu kao Facebook, Inc., v. [[Meta Platforms]].''</div> <div class="dablink">Ne poistovijetiti sa [[Face book]] ili [[The World Factbook|Factbook]].</div> {{Coord|37.4848|N|122.1484|W|display=title}} {{Infobox Website | ime = Facebook | logo = [[File:Facebook_Logo_(2023).svg|250px]] | screenshot = [[File:Facebook_user_page_(2019).png|250px]] | caption = Profil Marka Zuckerberga <small>(pregled kada se odjavljeno)</small> | url = https://www.facebook.com/ | komercijalan = da | tip = [[servis za društveno umrežavanje]] | jezik = [[C++]], [[PHP]] (kao [[HHVM]]), [[D (programski jezik)|D]] | jezik_prikaza = ''[[Višejezičnost|višejezički]]''<br><div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="text-align: center; font-size: 95%; border:none; padding:0;"> <div style="line-height: 1.6em; font-weight: bold; font-size: 100%; text-align: left;"><div>110 <small>{{nobold|(maj 2022)}}</small></div></div> <ul class="mw-collapsible-content" style="font-size: 105%; margin-top: 0; margin-bottom: 0; line-height: inherit; text-align: left; list-style: none none; margin-left: 0;"><li style="line-height: inherit; margin: 0">afrikanski, albanski, amharski, arapski, armenski, asamski, azerbejdžanski, baskijski, bjeloruski, [[bengalski jezik|bengalski]], bosanski, bretonski, bugarski, burmenski, katalonski, sebuanski, korzikanski, hrvatski, češki, danski, holandski, holandski (België), engleski (UK), engleski (US), estonski, farski, filipinski, finski, francuski (Canada), francuski (France), frizijski, galicijski, gruzijski, njemački, grčki, guaranski, gudžaratski, haićanski kreolski, hausa, hebrejski, [[hindski jezik|hindski]], inupijački, mađarski, islandski, indonežanski, irski, italijanski, japanski, japanski (Kansai), javanski, kanada, kazaški, kmerski, kinjarvanda, korejski, kurdski (Kurmanji), kirgiški, laoski, latvijski, litvanski, makedonski, malagaški, malajski, malajalam, maltežanski, marati, mongolski, nepalski, norveški (bokmal), norveški (nynorsk), orija, pašto, perzijski, poljski, portugalski (Brazil), portugalski (Portugal), pundžabi, rumunski, ruski, sardinijski, srpski, šona, silezijski, pojednostavljeni kineski (China), sinhala, slovački, slovenački, somalski, sorani kurdski, španski, španski (Spain), svahili, švedski, sirijački, tadžički, tamazigt, tamilski, tatarski, telugu, tetunski, tajlandski, tradicionalni kineski (Hong Kong), tradicionalni kineski (Taiwan), turski, ukrajinski, urdu, uzbečki, vijetnamski, velški ili zaza</li></ul> </div> | područje = SAD <small>(2004–danas)</small>;<br>cijeli svijet, osim [[#Cenzura Facebooka|država koje blokiraju]] <small>(2005–danas)</small> | korisnici = [[Datoteka:Green Arrow Up.svg|10px|link=]] 2,45 mlrd. mjesečno <small>(sept. 2019)</small><ref>{{Cite web|url=https://investor.fb.com/investor-news/press-release-details/2019/Facebook-Reports-Third-Quarter-2019-Results/default.aspx|title=Facebook Reports Third Quarter 2019 Results|website=investor.fb.com|language=en-US|accessdate=<!--Sept.-->2019-11-16}}</ref> | registracija = opciono | posednik = [[Meta Platforms]] <small>''(direktor: Mark Zuckerberg)''</small> | autor = [[Mark Zuckerberg]]<br />[[Eduardo Saverin]] | start datum = {{start date and age|2004|2|4|df=y}} | current status = aktivan | alexa_rank = [[Datoteka:Increase2.svg|11px|link=]] 4 <small>(maj 2022)</small><ref>{{Cite web|url=https://www.alexa.com/siteinfo/facebook.com#section_traffic|title=facebook.com Traffic|website=[[Alexa Internet]]|accessdate=2022-05-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220501041736/https://www.alexa.com/siteinfo/facebook.com#section_traffic|archivedate=2022-05-01|deadurl=unfit}}</ref> | napomene = <ref name="Our History">{{cite web|title=Our History|url=https://newsroom.fb.com/company-info/|website=Facebook|accessdate=<!--Sept.-->2018-11-07}}</ref><ref name="alexa">{{cite web|title=Facebook.com Traffic, Demographics and Competitors - Alexa|url=https://www.alexa.com/siteinfo/facebook.com|website=www.alexa.com|accessdate=<!--Sept.-->2019-02-04|archive-date=2018-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180716174519/https://www.alexa.com/siteinfo/facebook.com|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|first=Gavin|last=Clarke|title=Facebook re-write takes PHP to an enterprise past|url=https://www.theregister.co.uk/2010/02/02/facebook_hiphop_unveiled/|website=[[The Register]]|publisher=Situation Publishing|date=<!--Sept.-->2010-02-02|accessdate=<!--Sept.-->2017-03-23}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.drdobbs.com/mobile/facebook-adopts-d-language/240162694|title=Facebook Adopts D Language|last=Bridgwater|first=Adrian|work=Dr Dobb's|location=San Francisco|date=<!--Sept.-->2013-10-16}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/02/facebook-mark-zuckerberg-platform-publisher-lawsuit|title=Is Facebook a publisher? In public it says no, but in court it says yes|first=Sam|last=Levin|date=<!--Sept.-->2018-07-03|via=www.theguardian.com}}</ref> }} [[File:2023_Facebook_icon.svg|thumb|„f” logo Facebooka]] '''Facebook''' je američka [[internet|onlajn]] [[društvena mreža]] i [[servis za društveno umrežavanje]] sa sjedištem u [[Menlo Park, California|Menlo Parku, California]]. Pokreće ga kompanija [[Meta Platforms]], a osnivač je [[Mark Zuckerberg]], sa prijateljima sa [[Harvard College|Koledža Harvard]] [[Eduardo Saverin|Eduardom Saverinom]], [[Andrew McCollum|Andrewom McCollumom]], [[Dustin Moskovitz|Dustinom Moskovitzem]] i [[Chris Hughes|Chrisom Hughesom]]. Osnivači su prvobitno ograničili članstvo na studente Harvarda, a potom i [[Univerzitet Kolumbija|Kolumbije]], [[Univerzitet Stanford|Stanforda]] i [[Univerzitet Jejl|Jejla]]. Članstvo je kasnije prošireno i na ostatak škola [[Liga bršljana|Lige bršljana]], [[Massachusetts Institute of Technology|MIT]] i više obrazovne institucije u oblasti [[Boston]]a, a onda i na druge univerzitete, te na kraju učenike srednjih škola. Od 2006. bilo ko ko je imao više od 13 godina mogao je da postane registrovani korisnik Facebooka, s tim da ovo varira na osnovu lokalnih zakona. Naziv sajta dolazi od imena web-direktorija ''[[face book]]'' koje su bile dostupne studentima američkih univerziteta. Facebooku se može pristupiti sa uređaja spojenih na internet, kao što su [[lični računar|lični kompjuteri]], [[tablet računar|tableti]] i [[pametni telefon|pametni mobiteli]]. Nakon registracije, korisnici mogu da stvore izmjenljive profile i tu otkrivaju informacije o sebi. Mogu da postave tekst, slike i multimedijalni sadržaj, što se dijeli sa drugim korisnicima koji su pristali da budu njihovi '[[prijateljstvo i praćenje|prijatelji]]', ili, sa drugim podešavanjem privatnosti, što se dijeli sa svim čitaocima. Korisnici mogu da koriste ugrađene aplikacije, pridružuju se grupama od zajedničkog interesovanja, kupuju i prodaju na Marketplace-u, te da primaju obavještenja/notifikacije o aktivnostima svojih prijatelja na Facebooku i Facebook stranica koje prate. Facebook je tvrdio da je imao više od 2,3 milijardi aktivnih korisnika decembra 2018.<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/facebook-has-2-billion-plus-users-after-15-years-2019-2|title=In 15 years Facebook has amassed 2.3 billion users — more than followers of Christianity|first=Meira|last=Gebel|website=Business Insider}}</ref> Međutim, suočava se s velikim problemom lažnih naloga. Otkriveno je 3 milijarde lažnih naloga u posljednjoj četvrtini 2018. i prvoj četvrtini 2019.<ref name="Sullivan">{{Cite web|url=https://www.fastcompany.com/90354777/facebooks-active-user-problem-how-many-maus-are-fake|title=Facebook catches 3 billion fake accounts, but the ones it misses are the real problem|first=Mark|last=Sullivan|website=Fast Company}}</ref> Mnogi kritičari dovode u pitanje da Facebook uopšte zna koliko stvarnih korisnika ima.<ref name="Sullivan"/><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/01/30/technology/facebook-fake-accounts.html|title=Does Facebook Really Know How Many Fake Accounts It Has?|last=Nicas|first=Jack|date=<!--Sept.-->2019-01-30|work=The New York Times|accessdate=<!--Sept.-->2019-09-20|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.buzzfeednews.com/article/craigsilverman/facebook-fake-accounts-afd|title=Facebook Removed Over 2 Billion Fake Accounts, But The Problem Is Getting Worse|first=Craig|last=Silverman|website=BuzzFeed News}}</ref> Ima istaknutu zastupljenost u medijima, uključujući izvještavanja o kontroverzama. Ovo uglavnom uključuje [[internet privatnost|korisničku privatnost]] (primjer je skandal sa podacima Kembridž Analitike), političku manipulaciju (primjer su Izbori u SAD-u 2016), psihološke efekte kao što su ovisnost i nisko samopoštovanje, te sadržaj koji neki korisnici vide kao problematičan, uključujući [[lažne vijesti]], [[teorija zavjere|teorije zavjere]] i kršenje [[autorska prava|autorskih prava]].<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2018/dec/21/quit-facebook-privacy-scandal-private-messages|title=Is 2019 the year you should finally quit Facebook? &#124; Arwa Mahdawi|first=Arwa|last=Mahdawi|date=<!--Sept.-->2018-12-21|via=www.theguardian.com|newspaper=The Guardian}}</ref> Komentatori su optužili Facebook za potpomaganje širenja lažnih informacija i lažnih vijesti,<ref>{{Cite web|url=https://www.newsweek.com/facebook-spreads-viral-fake-news-story-about-vaccines-791331|title=Facebook Spreads Viral Fake News Story About Vaccines|first=Kastalia|last=Medrano|website=Newsweek}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fastcompany.com/90301427/a-shockingly-large-majority-of-health-news-shared-on-facebook-is-fake|title=A shockingly large majority of health news shared on Facebook is fake or misleading|first=Rina|last=Raphael|website=Fast Company}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/technology-44809815|title=Facebook will not remove fake news - but will 'demote' it|website=BBC}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.poynter.org/fact-checking/2019/forget-fake-news-stories-false-text-posts-are-getting-massive-engagement-on-facebook/|title=Forget fake news stories. False text posts are getting massive engagement on Facebook.|first=Daniel|last=Funke|website=Poynter}}</ref><ref name=":8"><span class="citation web" >[https://www.indiatoday.in/world/russia-ukraine-war/story/russia-ukraine-war-news-latest-updates-facebook-temporarily-allows-posts-ukraine-war-calling-violence-against-invading-russians-putin-death-1924006-2022-03-11 „Russia-Ukraine war: Facebook temporarily allows posts allowing violent speech against Russian 'invaders'”]<span class="printonly">.&#32;https://www.indiatoday.in/world/russia-ukraine-war/story/russia-ukraine-war-news-latest-updates-facebook-temporarily-allows-posts-ukraine-war-calling-violence-against-invading-russians-putin-death-1924006-2022-03-11</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=Russia-Ukraine+war%3A+Facebook+temporarily+allows+posts+allowing+violent+speech+against+Russian+%27invaders%27&rft.atitle=&rft_id=https%3A%2F%2Fwww.indiatoday.in%2Fworld%2Frussia-ukraine-war%2Fstory%2Frussia-ukraine-war-news-latest-updates-facebook-temporarily-allows-posts-ukraine-war-calling-violence-against-invading-russians-putin-death-1924006-2022-03-11&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref><ref name=":9"><span class="citation web" >[https://thewire.in/tech/facebook-allows-ukraine-war-posts-urging-violence-against-invading-russians-putin „Facebook Allows Ukraine War Posts Urging Violence Against Invading Russians, Putin”]<span class="printonly">.&#32;https://thewire.in/tech/facebook-allows-ukraine-war-posts-urging-violence-against-invading-russians-putin</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=Facebook+Allows+Ukraine+War+Posts+Urging+Violence+Against+Invading+Russians%2C+Putin&rft.atitle=&rft_id=https%3A%2F%2Fthewire.in%2Ftech%2Ffacebook-allows-ukraine-war-posts-urging-violence-against-invading-russians-putin&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref> kao i preuveličavanje broja korisnika u cilju primamljivanja oglašivača.<ref name=useradappeal><span class="citation news" >Claburn,&#32;Thomas&#32;(2018-08-17).&#32;[https://www.theregister.com/2018/08/17/facebook_ad_reach_lawsuit/#:~:text='Made%2Dup%20PR%20numbers',to%20exaggerate%20online%20advertising%20audience&text=Facebook%20brags%20it%20has%20a,than%201.27bn%20fake%20accounts. „Facebook flat-out 'lies' about how many people can see its ads – lawsuit”].&#32;The Register<span class="printonly">.&#32;https://www.theregister.com/2018/08/17/facebook_ad_reach_lawsuit/#:~:text='Made%2Dup%20PR%20numbers',to%20exaggerate%20online%20advertising%20audience&text=Facebook%20brags%20it%20has%20a,than%201.27bn%20fake%20accounts.</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=Facebook+flat-out+%27lies%27+about+how+many+people+can+see+its+ads+%E2%80%93+lawsuit&rft.atitle=&rft.aulast=Claburn&rft.aufirst=Thomas&rft.au=Claburn%2C%26%2332%3BThomas&rft.date=2018-08-17&rft.pub=The+Register&rft_id=https%3A%2F%2Fwww.theregister.com%2F2018%2F08%2F17%2Ffacebook_ad_reach_lawsuit%2F%23%3A%7E%3Atext%3D%27Made%252Dup%2520PR%2520numbers%27%2Cto%2520exaggerate%2520online%2520advertising%2520audience%26text%3DFacebook%2520brags%2520it%2520has%2520a%2Cthan%25201.27bn%2520fake%2520accounts.&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref> Godine 2017, Facebook se udružio sa osobama koje provjeravaju činjenice sa Instituta Pojnter (mreža {{abbr|IFCN|engl. International Fact-Checking Network – Internacionalna mreža za provjeru činjenica}}); oni identifikuju i označe lažni sadržaj, s tim da većina reklama političkih kandidata bude izuzeta iz ovog programa.<ref>{{cite web |last=Hunt |first=Elle |url=https://www.theguardian.com/technology/2017/mar/22/facebook-fact-checking-tool-fake-news |title='Disputed by multiple fact-checkers': Facebook rolls out new alert to combat fake news |date=<!--Sept.-->2017-03-22 |work=The Guardian |accessdate=<!--Sept.-->2019-11-04}}</ref><ref>{{cite web |last=Sherman |first=Amy |url=https://www.politifact.com/truth-o-meter/statements/2019/oct/15/elizabeth-warren/phony-facebook-ad-warren-said-most-tv-networks-wil/ |title=In phony Facebook ad, Warren said most TV networks will refuse ads with a 'lie' but that's wrong |work=Politifact |accessdate=<!--Sept.-->2019-11-04}}</ref> Kritičari programa optužuju Facebook da ne radi dovoljno na uklanjanju lažnih informacija sa svog web-sajta.<ref>{{Cite web|url=https://www.politico.com/story/2019/05/24/facebook-fake-pelosi-video-1472413|title=Facebook on fake Pelosi video: Being 'false' isn't enough for removal|first=Nancy|last=Scola|website=Politico}}</ref> Facebook je najviše preuzimana mobilna aplikacija decenije, od 2010. do 2019, globalno.<ref>{{Cite web|url=https://9to5mac.com/2019/12/16/apps-and-games-of-the-decade/|title=These were the most-downloaded apps and games of the decade|last=Miller|first=Chance|date=<!--Sept.-->2019-12-17|website=9to5Mac|language=en-US|accessdate=<!--Sept.-->2019-12-17}}</ref> <templatestyles src="Template:TOC limit/styles.css" /><div class="toclimit-{{{1|{{{limit|3}}}}}}">__TOC__</div> == Historija == :''Dalje informacije: [[Historija Facebooka]]'' ===2003–2006: <span id="Thefacebook"></span>Thefacebook, Thielova investicija i promjena imena=== Zuckerberg je napravio web-sajt imena „Facemash” 2003. dok je pohađao [[Harvard University|Univerzitet Harvard]]. Sajt se može uporediti sa [[Hot or Not]], a koristio je „slike kompajlirane iz onlajn facebooka devet Kuća, stavljajući dvije jednu do druge istovremeno i pitajući korisnike da odaberu ’vreliju’ osobu”.<ref name="Harvard Crimson on Facemash">{{cite web|first=Katharine A.|last=Kaplan|title=Facemash Creator Survives Ad Board|url=http://www.thecrimson.com/article/2003/11/19/facemash-creator-survives-ad-board-the/|website=[[The Harvard Crimson]]|date=<!--Sept.-->2003-11-19|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-24}}</ref> Facemash je privukao 450 posjetilaca i 22.000 pregleda slika tokom prva četiri sata.<ref name="Fast Company on Zuckerberg">{{cite web|first=Ellen|last=McGirt|title=Facebook's Mark Zuckerberg: Hacker. Dropout. CEO.|url=https://www.fastcompany.com/59441/facebooks-mark-zuckerberg-hacker-dropout-ceo|website=[[Fast Company (magazine)|Fast Company]]|publisher=Mansueto Ventures|date=<!--Sept.-->2007-05-01|accessdate=<!--Sept.-->2017-07-04}}</ref> Sajt je poslat na nekoliko grupnih list-servera kampusa, ali je ugašen nekoliko dana kasnije od strane administracije Harvarda. Zuckerberg se suočio sa isključenjem i optužen je za narušavanje sigurnosti, kršenje [[autorska prava|autorskih prava]] i kršenje individualne [[privatnost]]i. Ultimativno, optužbe su odbačene.<ref name="Harvard Crimson on Facemash" /> Zuckerberg je proširio ovaj projekat tog semestra, stvarajući alatku za socijalnu studiju pred finalni ispit iz [[historija umjetnosti|historije umjetnosti]]. Sve umjetničke slike je otpremio na web-sajt, a svaku je pratila i sekcija s komentarima; potom je podijelio sajt sa svojim kolegama-studentima.<ref>{{cite web|first=Jason|last=Kincaid|title=Startup School: An Interview With Mark Zuckerberg|url=https://techcrunch.com/2009/10/24/startup-school-an-interview-with-mark-zuckerberg/|website=[[TechCrunch]]|publisher=[[AOL]]|date=<!--Sept.-->2009-10-24|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-24}}</ref> [[File:Thefacebook.png|thumb|Originalni izgled i ime ''Thefacebook'' (2004); prikazano je lice glumca [[Al Pacino|Ala Pacina]] sa [[binarni brojevi|binarnim brojevima]] kao Facebookov originalni logo, koji je dizajnirao koosnivač Andrew McCollum<ref>{{cite news|url=https://www.businessinsider.com/this-person-was-the-first-face-of-facebook-2011-5|title=This Person Was The First Face of Facebook|last=Shontell|first=Alyson|date=<!--Sept.-->2011-05-16|website=[[Business Insider]]|accessdate=<!--Sept.-->2019-09-10}}</ref>]] ''[[Face book]]'' je studentska direktorija sa slikama i ličnim informacijama.<ref name="Fast Company on Zuckerberg" /> Godine 2003, Harvard je imao samo papirnu verziju<ref>{{Cite news|first=Sarah|last=Phillips|title=A brief history of Facebook|url=https://www.theguardian.com/technology/2007/jul/25/media.newmedia|newspaper=[[The Guardian]]|publisher=[[Guardian Media Group]]|date=<!--Sept.-->2007-07-25|accessdate=<!--Sept.-->2017-07-04}}</ref> uz privatne onlajn direktorije.<ref name="Harvard Crimson on Facemash" /><ref name="Harvard Crimson on Facebook">{{cite web|first=Alan T.|last=Tabak|title=Hundreds Register for New Facebook Website|url=http://www.thecrimson.com/article/2004/2/9/hundreds-register-for-new-facebook-website/|website=[[The Harvard Crimson]]|date=<!--Sept.-->2004-02-09|accessdate=<!--Sept.-->2017-07-04}}</ref> Zuckerberg je rekao za ''Crimson'': „Svako je bio pričao mnogo o univerzalnom face booku pri Harvardu. ... Ja mislim da je to pomalo glupo da je trebalo Univerzitetu više godina da to riješi. Ja to mogu da uradim bolje nego što oni mogu i ja to mogu da uradim za sedmicu.”<ref name="Harvard Crimson on Facebook" /> U januaru 2004, Zuckerberg je isprogramirao novi web-sajt, poznat kao „TheFacebook”, inspirisan ''Crimsonovim'' editorijalom o Facemashu; izjavio je: „Jasno je da je tehnologija potrebna za stvaranje centralizovanog Web-sajta lako dostupna ... benefita je mnogo.” Zuckerberg se sastao sa studentom Harvarda [[Eduardo Saverin|Eduardom Saverinom]] i obojica su pristali da investiraju 1.000 dolara u sajt.<ref>{{cite web|first=Claire|last=Hoffman|title=The Battle For Facebook|url=https://www.rollingstone.com/culture/news/the-battle-for-facebook-20100915|website=[[Rolling Stone]]|publisher=Wenner Media|date=<!--Sept.-->2010-09-15|accessdate=<!--Sept.-->2017-07-04|archive-date=2018-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226015320/https://www.rollingstone.com/culture/culture-news/the-battle-for-facebook-242989/|dead-url=yes}}</ref> Dana 4. februara 2004, Zuckerberg je pokrenuo „TheFacebook”, originalno na URL-u ''thefacebook.com''.<ref>{{cite news|first=Lily|last=Rothman|title=Happy Birthday, Facebook|url=http://time.com/3686124/happy-birthday-facebook/|website=[[Time (magazine)|Time]]|date=<!--Sept.-->2015-02-04|accessdate=<!--Sept.-->2017-07-04}}</ref> Šest dana nakon pokretanja sajta, seniori sa Harvarda [[Cameron Winklevoss]], [[Tyler Winklevoss]] i [[Divya Narendra]] optužili su Zuckerberga da ih je namjerno naveo na to da povjeruju da će im on pomoći da naprave društvenu mrežu pod imenom [[ConnectU|HarvardConnection.com]]. Tvrdili su da je on umjesto toga koristio njihove ideje da napravi suparnički proizvod.<ref>{{cite web|first=Nicholas|last=Carlson|title=In 2004, Mark Zuckerberg Broke Into A Facebook User's Private Email Account|url=http://www.businessinsider.com/how-mark-zuckerberg-hacked-into-the-harvard-crimson-2010-3|website=[[Business Insider]]|publisher=[[Axel Springer SE]]|date=<!--Sept.-->2010-03-05|accessdate=<!--Sept.-->2017-03-23}}</ref> Njih trojica su se požalili ''Crimsonu'' i list je otpočeo istragu. Kasnije su tužili Zuckerberga, pristavši na pogodbu 2008.<ref name="nytb">{{cite news|work=New York Times blog|url=http://bits.blogs.nytimes.com/2008/06/26/judge-ends-facebooks-feud-with-connectu/index.html|date=<!--Sept.-->2008-06-28|title=Judge Ends Facebook's Feud With ConnectU|author=Stone, Brad}}</ref> u iznosu 1,2 miliona [[dionica]] (vrijedne 300 miliona dolara; prvi Facebookov [[Initial public offering|IPO]]).<ref>{{Cite news|first=Dominic|last=Rushe|title=Facebook IPO sees Winklevoss twins heading for $300m fortune|url=https://www.theguardian.com/technology/2012/feb/02/facebook-ipo-winklevoss-300m-fortune|newspaper=[[The Guardian]]|publisher=Guardian Media Group|date=<!--Sept.-->2012-02-02|accessdate=<!--Sept.-->2017-03-23}}</ref> Članstvo je prvobitno ograničeno na studente [[Harvard College|Koledža Harvard]]. Unutar mjesec dana, registrovalo se više od pola preddiplomaca.<ref name="A brief history">{{Cite news|first=Sarah|last=Phillips|title=A brief history of Facebook|url=https://www.theguardian.com/technology/2007/jul/25/media.newmedia|newspaper=[[The Guardian]]|publisher=Guardian Media Group|date=<!--Sept.-->2007-07-25|accessdate=<!--Sept.-->2017-03-23}}</ref> [[Dustin Moskovitz]], [[Andrew McCollum]] i [[Chris Hughes]] pridružili su se Zuckerbergu kako bi pomogli u upravljanju rastom web-sajta.<ref>{{cite web|first=Matt|last=Weinberger|title=33 photos of Facebook's rise from a Harvard dorm room to world domination|url=http://nordic.businessinsider.com/facebook-history-photos-2016-9|website=[[Business Insider]]|publisher=Axel Springer SE|date=<!--Sept.-->2017-09-07|accessdate=<!--Sept.-->2017-12-13}}</ref> U martu 2004, Facebook se proširio na [[Columbia University|Kolumbiju]], [[Stanford University|Stanford]] i [[Yale University|Jejl]].<ref>{{Cite news|title=Facebook: a timeline of the social network|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/facebook/9052743/Facebook-a-timeline-of-the-social-network.html|website=[[The Daily Telegraph]]|publisher=[[Telegraph Media Group]]|date=<!--Sept.-->2012-02-01|accessdate=<!--Sept.-->2017-12-13}}</ref> Potom je postao dostupan svim koledžima [[Liga bršljana|Lige bršljana]], [[Boston University|Univerzitetu Boston]], [[New York University|Univerzitetu Njujork]], [[Massachusetts Institute of Technology|MIT]] i naknadno većini univerziteta u Sjedinjenim Državama i Kanadi.<ref>{{cite news|accessdate=<!--Sept.-->2008-06-13|url=https://www.forbes.com/2006/09/11/facebook-opens-up-cx_rr_0911facebook.html|title=Open Facebook|work=Forbes|location=New York|date=<!--Sept.-->2006-09-11|author=Rosmarin, Rachel}}</ref><ref>{{cite news|url=https://tuftsdaily.com/archives/2004/04/12/online-network-created-by-harvard-students-flourishes/|title=Online network created by Harvard students flourishes|work=[[The Tufts Daily]]|first=Lananh|last=Nguyen|date=<!--Sept.-->2004-04-12|location=Medford, MA|accessdate=<!--Sept.-->2018-11-30}}</ref> Sredinom 2004, koosnivač [[Napster]]a i preduzetnik [[Sean Parker]] – neformalni savjetnik Zuckerberga – postao je predsjednik kompanije.<ref name="NYT_260505">{{cite news|author=Rosen, Ellen|title=Student's Start-Up Draws Attention and $13&nbsp;Million|url=https://www.nytimes.com/2005/05/26/business/26sbiz.html|newspaper=The New York Times|date=<!--Sept.-->2005-05-26|accessdate=<!--Sept.-->2009-05-18}}</ref> U junu 2004, kompanija se preselila u [[Palo Alto, California]].<ref name="timeline">{{Cite press release|accessdate=<!--Sept.-->2008-03-05|url=https://www.facebook.com/press/info.php?timeline|title=Company Timeline|publisher=Facebook|date=<!--Sept.-->2007-01-01}}</ref> Prvu investiciju dobila je kasnije istog mjeseca od osnivača [[PayPal|PayPal-a]] [[Peter Thiel|Petera Thiela]].<ref name="beware">{{cite news|accessdate=<!--Sept.-->2008-04-30|url=http://www.theage.com.au/news/general/beware-facebook/2008/01/18/1200620184398.html?page=fullpage#contentSwap2|title=Why you should beware of Facebook|work=The Age|location=Melbourne|date=<!--Sept.-->2008-01-20}}</ref> Godine 2005, kompanija je izbacila ''the'' iz svog imena nakon što su kupili [[ime domene]] ''facebook.com'' za 200.000 dolara.<ref>{{cite web|first=Christopher|last=Williams|title=Facebook wins Manx battle for face-book.com|url=https://www.theregister.co.uk/2007/10/01/facebook_domain_dispute|website=[[The Register]]|publisher=Situation Publishing|date=<!--Sept.-->2007-10-01|accessdate=<!--Sept.-->2017-03-23}}</ref> Domena je pripadala Korporaciji AboutFace. [[File:MarkZuckerberg-crop.jpg|thumb|left|[[Mark Zuckerberg]], koosnivač Facebooka, u svojoj sobi [[Harvard University|Harvardovog]] internata, 2005]] U maju 2005, [[Accel Partners]] investirao je 12,7 miliona dolara u Facebook, a [[Jim Breyer]]<ref>{{cite news|url=https://www.cnbc.com/id/47387334/Jim_Breyer_via_Accel_Partners|title=Jim Breyer (via Accel Partners)|work=CNBC|date=<!--Sept.-->2012-05-22|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141229120047/http://www.cnbc.com/id/47387334/Jim_Breyer_via_Accel_Partners|archivedate=<!--Sept.-->2014-12-29}}</ref> dao je dodatni milion dolara svog novca. Srednjoškolska verzija sajta pokrenuta je u septembru 2005.<ref>{{cite news|title=Facebook is the go-to Web site for students looking to hook up|work=[[Dayton Daily News]]|location=Ohio|date=<!--Sept.-->2006-08-03|author=Dempsey, Laura}}</ref> Eligibilnost je proširena tako da obuhvata zaposlenike nekoliko kompanija, uključujući [[Apple Inc.]] i [[Microsoft]].<ref>{{cite news|accessdate=<!--Sept.-->2008-03-09|url=http://www.businessweek.com/stories/2006-09-11/facebook-opening-the-doors-wider|title=Facebook: Opening the Doors Wider|work=BusinessWeek|location=New York|date=<!--Sept.-->2006-09-12|author=Lacy, Sarah}}</ref> ===2006–2012: Javni pristup, udruživanje sa Microsoftom i rapidni rast=== U maju 2006, Facebook je zaposlio prvog stažistu, [[Julie Zhuo]].<ref name="fortune.com">{{Cite web|url=https://fortune.com/2014/06/02/tech-star-julie-zhuo/|title=Facebook's Julie Zhuo: She's not just pushing pixels|website=Fortune|language=en|accessdate=<!--Sept.-->2019-10-15}}</ref> Nakon mjesec dana, Zhuo je bila inžinjerka puno radno vrijeme.<ref name="fortune.com"/> Dana 26. septembra 2006, Facebook se otvorio za svakoga sa najmanje 13 godina starosti i validnom [[imejl adresa|imejl adresom]].<ref name="welcome">{{cite web|first=Carolyn|last=Abram|url=http://blog.facebook.com/blog.php?post=2210227130|accessdate=<!--Sept.-->2008-03-08|publisher=The Facebook Blog|title=Welcome to Facebook, everyone|date=<!--Sept.-->2006-09-26}}</ref><ref name="tos">{{cite web|accessdate=<!--Sept.-->2008-03-05|url=https://www.facebook.com/terms.php|title=Terms of Use|publisher=Facebook|date=<!--Sept.-->2007-11-15}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://newsroom.fb.com/news/2006/09/facebook-expansion-enables-more-people-to-connect-with-friends-in-a-trusted-environment/|title=Facebook Expansion Enables More People to Connect with Friends in a Trusted Environment|date=<!--Sept.-->2006-09-26|work=Facebook Newsroom|accessdate = 2016-02-04|via=}}</ref> Do potkraj 2007, Facebook je imao 100.000 stranica na kojima su se promovisale kompanije.<ref>{{cite news|title=Enterprise: Facebook, a Marketer's Friend; Site Offers Platform To Tout Products, Interact With Users|last=Richmond|first=Riva|work=[[Wall Street Journal]]|location=New York|date=<!--Sept.-->2007-11-27|page=B4}}</ref> Stranice organizacija počele su da se prave u maju 2009.<ref>{{cite web|author=Greenstein, Howard|url=http://mashable.com/2009/05/27/facebook-page-vs-group|title=Facebook Pages vs Facebook Groups: What's the Difference?|publisher=Mashable.com|date=<!--Sept.-->2009-05-27|accessdate=<!--Sept.-->2014-08-04}}</ref> Dana 24. oktobra 2007, Microsoft je objavio da je kupio 1,6% dionica Facebooka za 240 miliona dolara, dajući Facebooku ukupnu impliciranu vrijednost od oko 15 milijardi dolara. Microsoftova kupovina je uključivala prava na postavljanje internacionalnih reklama.<ref>{{cite web|title=Microsoft gets a piece of Facebook|url=https://money.cnn.com/2007/10/24/technology/msft_facebook/|website=[[CNNMoney]]|publisher=CNN|date=<!--Sept.-->2007-10-24|accessdate=<!--Sept.-->2017-05-31}}</ref><ref>{{cite web|first=Doug|last=Sherrets|title=Microsoft invests $240M in Facebook, as Facebook develops ad product|url=https://venturebeat.com/2007/10/24/microsoft-funds-facebook-as-facebook-develops-ad-product/|website=[[VentureBeat]]|date=<!--Sept.-->2007-10-24|accessdate=<!--Sept.-->2017-05-31}}</ref> U oktobru 2008, Facebook je objavio da će se njegovo međunarodno sjedište nalaziti u [[Dublin]]u (Irska).<ref>{{Cite press release|accessdate=<!--Sept.-->2008-11-30|url=https://www.facebook.com/press/releases.php?p=59042|title=Facebook to Establish International Headquarters in Dublin, Ireland|publisher=Facebook|date=<!--Sept.-->2008-10-02}}</ref> U septembru 2009, Facebook je rekao da je imao pozitivan [[protok novca]] prvi put.<ref>{{cite news|url=http://www.cbc.ca/technology/story/2009/09/16/tech-facebook-300-million-users.html|title=Facebook 'cash flow positive,' signs 300M users|work=CBC News|location=Toronto|date=<!--Sept.-->2009-09-16|accessdate=<!--Sept.-->2010-03-23}}</ref> Studija sajta [[Compete.com]] iz januara 2009. rangirala je Facebook kao najviše korišten servis za društveno umrežavanje prema broju mjesečno aktivnih korisnika u svijetu.<ref name="Kazeniac">{{cite news|author=Kazeniac, Andy|title=Social Networks: Facebook Takes Over Top Spot, Twitter Climbs|url=http://blog.compete.com/2009/02/09/facebook-myspace-twitter-social-network/|date=<!--Sept.-->2009-02-09|work=Compete Pulse blog|accessdate=<!--Sept.-->2009-02-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110721111825/http://blog.compete.com/2009/02/09/facebook-myspace-twitter-social-network/|archivedate=<!--Sept.-->2011-07-21|deadurl=yes}}</ref> Kompanija je objavila da ima 500 miliona korisnika jula 2010.<ref name="500 million">{{cite web|first=Robin|last=Wauters|title=Zuckerberg Makes It Official: Facebook Hits 500 Million Members|url=https://techcrunch.com/2010/07/21/facebook-500-million/|website=[[TechCrunch]]|publisher=AOL|date=<!--Sept.-->2010-07-21|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-04}}</ref> Polovina članova sajta koristila ga je dnevno, prosječno 34 minute, dok je 150 miliona korisnika pristupalo sajtu sa mobilnih uređaja. Predstavnik kompanije je rekao da je ova prekretnica „tiha revolucija”.<ref name="Quiet revolution">{{cite web|first=Charles|last=Arthur|first2=Jemima|last2=Kiss|title=Facebook reaches 500 million users|url=https://www.theguardian.com/technology/2010/jul/21/facebook-500-million-users|website=[[The Guardian]]|publisher=Guardian Media Group|date=<!--Sept.-->2010-07-21|accessdate=<!--Sept.-->2017-03-23}}</ref> U novembru 2010, prema [[SecondMarket]] Inc.-u (razmjena za dionice u privatnom vlasništvu), Facebookova vrijednost je bila 41 milijarda dolara. Kompanija je za malo prešla [[eBay]] i postala treća najveća američka web-kompanija, nakon [[Google]]a i sajta [[Amazon.com]].<ref>{{cite news|first=Sophie|last=Curtis|title=Facebook at 10: Zuckerberg hails 'incredible journey'|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/facebook/10614544/Facebook-at-10-Zuckerberg-hails-incredible-journey.html|website=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]|date=<!--Sept.-->2014-02-03|accessdate=<!--Sept.-->2017-05-31}}</ref><ref>{{cite web|first=Brian|last=Womack|title=Facebook Becomes Third Biggest US Web Company|url=http://www.thejakartaglobe.com/technology/facebook-becomes-third-biggest-us-web-company/406751|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101203081529/http://www.thejakartaglobe.com/technology/facebook-becomes-third-biggest-us-web-company/406751|website=[[Jakarta Globe]]|publisher=[[BeritaSatu Media Holdings]]|date=<!--Sept.-->2010-11-15|archivedate=<!--Sept.-->2010-12-03|accessdate=<!--Sept.-->2017-05-31}}</ref> Dana 15. novembra 2010, Facebook je objavio da je preuzeo ime domene ''fb.com'' od [[American Farm Bureau Federation|AFBF-a]] za neobjavljenu sumu. Dana 11. januara 2011, AFBF je objavio da je u pitanju 8,5 miliona dolara u „prihodu prodaje domene”, što je akviziciju FB.com-a učinilo jednom od deset najvećih prodaja domene u historiji.<ref>{{cite news|url=http://namemon.com/news/1-latest-news/115-fbcom-acquired-by-facebook|title=FB.com acquired by Facebook|date=<!--Sept.-->2011-01-11|work=NameMon News|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110204210357/http://namemon.com/news/1-latest-news/115-fbcom-acquired-by-facebook|archivedate=<!--Sept.-->2011-02-04|deadurl=yes}}</ref> U februaru 2011, Facebook je objavio planove da svoje sjedište premjesti u bivši kampus [[Sun Microsystems]]-a u Menlo Parku, California.<ref name="parr_ben_facebooks_new_offices_feb_2011">{{cite web|url=https://mashable.com/2011/02/07/facebook-menlo-park-pics/|title=These Are Facebook's New Offices [PHOTOS]|last=Parr|first=Ben|website=Mashable|accessdate=<!--Sept.-->2019-02-06}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.almanacnews.com/news/2011/02/08/facebook-packs-up-for-menlo-park|title=Facebook packs up for Menlo Park|website=www.almanacnews.com|accessdate=<!--Sept.-->2019-02-06|last=Brundage|first=Sandy}}</ref> U martu 2011, objavljeno je da Facebook uklanja oko 20.000 profila dnevno zbog kršenja pravila kao u primjerima [[spam]]ovanja, grafičkog sadržaja i korištenja onih nepodobnog godišta; ovo je bio dio napora u poboljšanju sajber sigurnosti.<ref>{{cite news|title=Facebook deletes 20,000 underage profiles daily|url=http://ibnlive.in.com/news/facebook-deletes-20000-underage-profiles-daily/146972-11.html|date=<!--Sept.-->2011-03-24|accessdate=<!--Sept.-->2011-03-24|work=IBN Live|agency=Press Trust of India|location=Noida, Uttar Pradesh|archivedate=2011-03-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110326053101/http://ibnlive.in.com/news/facebook-deletes-20000-underage-profiles-daily/146972-11.html|deadurl=yes}}</ref> Statistika je pokazala da je Facebook dosegao jedan bilion pregleda stranica u mjesecu junu 2011, čime je postao najposjećeniji web-sajt koji prati [[DoubleClick]].<ref>{{cite web|first=Emil|last=Protalinski|title=Facebook is first with 1 trillion page views, according to Google|url=http://www.zdnet.com/article/facebook-is-first-with-1-trillion-page-views-according-to-google/|website=[[ZDNet]]|publisher=[[CBS Interactive]]|date=<!--Sept.-->2011-08-24|accessdate=<!--Sept.-->2017-07-13}}</ref><ref>{{cite web|first=Kate|last=Solomon|title=Facebook hit 1 trillion page views in June|url=http://www.techradar.com/news/internet/facebook-hit-1-trillion-page-views-in-june-1000147|website=[[TechRadar]]|publisher=[[Future plc]]|date=<!--Sept.-->2011-08-25|accessdate=<!--Sept.-->2017-07-13}}</ref> Prema studiji [[Nielsen Media Research|Nielsena]], Facebook je 2011. postao drugi najposjećeniji web-sajt u SAD-u, poslije [[Google pretraga|Googlea]].<ref>{{Cite news|title=Google and Facebook top 2011's most visited sites in US|url=https://www.bbc.com/news/technology-16356066|date=<!--Sept.-->2012-03-08|accessdate=<!--Sept.-->2017-07-13|work=[[BBC News]]}}</ref><ref>{{cite web|first=Ryan|last=Fleming|title=Google and Facebook top the most visited websites of 2011|url=https://www.digitaltrends.com/web/google-and-facebook-top-the-most-visited-websites-of-2011/|website=[[Digital Trends]]|date=<!--Sept.-->2011-12-29|accessdate=<!--Sept.-->2017-07-13}}</ref> Kina je blokirala Facebook godine 2009.<ref>{{cite web|url=https://techcrunch.com/2009/07/07/china-blocks-access-to-twitter-facebook-after-riots/|title=China Blocks Access To Twitter, Facebook After Riots|last=Wauters|first=Robin|date=<!--Sept.-->2009-07-07|website=[[TechCrunch]]|publisher=AOL|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-15}}</ref> ===2012–2013: IPO, tužbe i milijarda aktivnih korisnika=== :''Dalje informacije: [[IPO Facebooka]]'' U martu 2012, Facebook je objavio otvaranje App Centera, prodavnice koja prodaje aplikacije koje rade preko web-sajta. Prodavnica je bila dostupna za [[iPhone]] i [[Android (operativni sistem)|Android]] uređaje, te mobilne web-korisnike.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-18017379|title=Facebook app store launches amid mobile revenue worries|date=<!--Sept.-->2012-05-10|work=BBC News}}</ref> [[File:Facebook on Nasdaq.jpeg|thumb|Bilbord na zgradi [[Thomson Reuters]]a Facebooku odaje dobrodošlicu NASDAQ-u, maj 2012]] Facebookov [[IPO Facebooka|IPO]] ({{jez-engl|initial public offering}} – inicijalna/prvobitna javna ponuda) desio se 17. maja 2012, pri cijeni dionice od 38 dolara. Kompanija je procijenjena na 104 milijarde dolara, što je najveća valuacija do tog datuma.<ref name="fb-104">{{cite news|authors=Mark Milian and Marcus Chan|title=Facebook's Valuation: What $104 Billion Is Worth|url=https://www.bloomberg.com/slideshow/2012-05-17/facebook-s-valuation-what-104-billion-is-worth.html|accessdate=<!--Sept.-->2014-01-11|newspaper=Bloomberg Technology|date=<!--Sept.-->2012-05-18}}</ref><ref>{{cite web|last=Kerr|first=Dara|title=Facebook stock hits a record high, since IPO|url=http://news.cnet.com/8301-1023_3-57600166-93/facebook-stock-hits-a-record-high-since-ipo/|work=C{{!}}Net News|publisher=C{{!}}Net|accessdate=<!--Sept.-->2013-08-27}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.latimes.com/business/la-fi-facebook-pricing-20120518,0,3426310.story|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120518023059/http://www.latimes.com/business/la-fi-facebook-pricing-20120518%2C0%2C3426310.story|archivedate=<!--Sept.-->2012-05-18|title=Stakes are high on Facebook's first day of trading|author1=Andrew Tangel|author2=Walter Hamilton|date=<!--Sept.-->2012-05-17|work=The Los Angeles Times|accessdate=<!--Sept.-->2012-05-17|deadurl=yes}}</ref> IPO je donio zaradu od 16 milijardi dolara, treća najveća u historiji SAD-a, poslije [[Visa Inc.|Visa Inc.-a]] 2008. i [[AT&T Wireless|AT&T Wireless-a]] 2000.<ref name="NYT517">{{cite news|url=https://dealbook.nytimes.com/2012/05/17/facebook-raises-16-billion-in-i-p-o/?hp|title=Facebook Raises $16 Billion in I.P.O.|author1=Evelyn M. Rusli|date=<!--Sept.-->2012-05-17|work=The New York Times|accessdate=<!--Sept.-->2012-05-17|author2=Peter Eavis}}</ref><ref name="USN517">{{cite news|url=https://www.usnews.com/news/business/articles/2012/05/18/questions-and-answers-on-blockbuster-facebook-ipo-3|title=Questions and answers on blockbuster Facebook IPO|author=Bernard Condon|date=<!--Sept.-->2012-05-17|work=U.S. News|accessdate=<!--Sept.-->2012-05-17|agency=Associated Press}}</ref> Na osnovu prihoda 2012. u iznosu 5 milijardi, Facebook se našao na listi [[Fortune 500]] prvi put u maju 2013, na poziciji 462.<ref>{{cite news|url=https://www.usatoday.com/story/money/business/2013/05/06/facebook-fortune-500-2013/2139223/|title=Facebook squeaks onto the Fortune 500|newspaper=USA Today|date=<!--Sept.-->2013-05-06|accessdate=<!--Sept.-->2013-05-19|first=Matt|last=Krantz}}</ref> Dionice su postavile rekord prvog dana za količinu trgovine IPO-a (460 miliona dionica).<ref>{{cite news|url=http://online.wsj.com/article/BT-CO-20120518-710783.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120524053446/http://online.wsj.com/article/BT-CO-20120518-710783.html|archivedate=<!--Sept.-->2012-05-24|title=Facebook Sets Record For IPO Trading Volume|date=<!--Sept.-->2012-05-18|work=The Wall Street Journal|accessdate=<!--Sept.-->2012-05-18|deadurl=yes}}</ref> IPO je bio kontroverzan s obzirom na momentalan pad cijena koji je uslijedio,<ref name="yahoo 134021024">[https://web.archive.org/web/20120528230445/https://finance.yahoo.com/news/facebook-shares-fall-valuation-doubts-134021024.html Facebook shares fall valuation doubts]. Yahoo! Finance</ref><ref name="yahoo 134021024" /><ref name="forbes 2012/05/20">[https://www.forbes.com/sites/billsinger/2012/05/20/tepid-honeymoon-of-facebook-and-nasdaq-does-not-deliver-the-big-bang/ Tepid honeymoon of Facebook and NASDAQ does not deliver the big bang]. forbes.com</ref><ref name="yahoo 133648905">{{cite news|url=https://finance.yahoo.com/blogs/daily-ticker/facebook-bankers-secretly-cut-facebook-revenue-estimates-middle-133648905.html|title=Facebook Bankers Secretly Cut Facebook's Revenue Estimates In Middle Of IPO Roadshow|author1=Henry Blodget|date=<!--Sept.-->2012-05-22|work=[[Yahoo! Finance]]|accessdate=<!--Sept.-->2014-12-14}}</ref><ref>[http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2012/05/22/BU3K1OLCV5.DTL Facebook IPO underscores shutting out the masses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120604063228/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2012/05/22/BU3K1OLCV5.DTL |date=2012-06-04 }}. sfgate.com</ref> a bio je i predmet krivičnih tužbi,<ref>{{cite web|title=Listing of Recent Securities Lawsuits Filed Against Facebook|url=https://www.docketalarm.com/search/dockets/?q=facebook+morgan+stanley&f=nos_exact-850+Securities%2FCommodities|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131019163905/https://www.docketalarm.com/search/dockets/?q=facebook+morgan+stanley&f=nos_exact-850+Securities%2FCommodities|archivedate=<!--Sept.-->2013-10-19|deadurl=yes|accessdate=<!--Sept.-->2013-07-19}}</ref> pri čemu su SEC i FINRA pokrenuli istrage.<ref>{{cite news|url=https://finance.yahoo.com/blogs/breakout/fury-over-facebook-ipo-grows-lawsuits-mount-150039330.html|title=Fury Over Facebook IPO Grows, Lawsuits Mount|author1=Matt Nesto|date=<!--Sept.-->2012-05-23|work=[[Yahoo! Finance]]|accessdate=<!--Sept.-->2014-12-14}}</ref> Zuckerberg je objavio na početku oktobra 2012. da je Facebook imao milijardu mjesečno aktivnih korisnika,<ref name="One billion users">{{cite web|first=Aaron|last=Smith|first2=Laurie|last2=Segal|first3=Stacy|last3=Cowley|title=Facebook reaches one billion users|url=https://money.cnn.com/2012/10/04/technology/facebook-billion-users/|website=[[CNN]]|date=<!--Sept.-->2012-10-04|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-04}}</ref> uključujući 600 miliona mobilnih korisnika, 219 milijardi otpremljenih slika i 140 milijardi prijateljskih veza.<ref name="Billion statistics">{{cite web|first=Daniel|last=Ionescu|title=Facebook rules the social networking world with 1 billion users|url=http://www.pcworld.com/article/2011123/facebook-rules-the-social-networking-world-with-1-billion-users.html|website=[[PC World]]|publisher=[[International Data Group]]|date=<!--Sept.-->2012-10-04|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-04}}</ref> ===2013–2014: Razvoj sajta, A4AI i 10. godišnjica=== Dana 15. januara 2013, Facebook je pokrenuo [[Facebook Graph Search]], koji korisnicima daje „precizan odgovor”, umjesto linka do odgovora prema podacima dostupnim na sajtu.<ref>{{cite news|title=Facebook introduces social search feature|url=https://www.washingtonpost.com/business/technology/facebook-introduces-social-search-feature/2013/01/15/599c6f7e-5f3d-11e2-9940-6fc488f3fecd_story.html|newspaper=The Washington Post|author=Tsukayama, Hayley|date=<!--Sept.-->2013-01-15}}</ref> Facebook je naglasio da će usluga biti „svjesna privatnosti”, dajući povratne rezultate samo iz sadržaja koji su već podijeljeni s korisnikom.<ref>Claburn, Thomas (2013-01-16). [http://www.informationweek.com/security/privacy/meet-facebooks-graph-search-tool/240146350 „Meet Facebook's Graph Search Tool”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130118112042/http://www.informationweek.com/security/privacy/meet-facebooks-graph-search-tool/240146350 |date=2013-01-18 }}. ''Information Week''.</ref> Dana 3. aprila 2013, Facebook je predstavio [[Facebook Home]], sloj korisničkog interfejsa za Android uređaje koji nudi veću integraciju sa sajtom. [[HTC]] je predstavio [[HTC First]], telefon sa predučitanim Home-om.<ref>{{cite web|first=Dan|last=Seifert|title=HTC and Facebook announce the First smartphone with AT&T, arriving April 12th for $99.99|url=https://www.theverge.com/2013/4/4/4182302/htc-and-facebook-announce-the-first-smartphone|website=[[The Verge]]|publisher=[[Vox Media]]|date=<!--Sept.-->2013-04-04|accessdate=<!--Sept.-->2017-03-23}}</ref> Dana 15. aprila 2013, Facebook je objavio savezništvo u preko 19 država sa Nacionalnom asocijacijom državnih tužilaca, radi pružanja informacija tinejdžerima i roditeljima o alatkama za upravljanje profilima društvenog umrežavanja.<ref>{{cite web|first=Ingrid|last=Lunden|title=Facebook Links Up With Attorneys General In 19 U.S. States For Teen Social Networking Safety Program|url=https://techcrunch.com/2013/04/15/facebook-links-up-with-attorneys-general-in-19-u-s-states-for-teen-online-safety-program/|website=[[TechCrunch]]|publisher=AOL|date=<!--Sept.-->2013-04-15|accessdate=<!--Sept.-->2017-03-23}}</ref> Dana 19. aprila Facebook je modifikovao svoj logo uklanjanjem blijede plave linije na dnu icone „F”. Slovo F se približilo ivici kutije.<ref>{{cite news|author=Murphy, Samantha|url=http://mashable.com/2013/04/19/facebook-logo-update/|title=New Facebook Logo Made Official|work=Mashable|date=<!--Sept.-->2011-11-18|accessdate=<!--Sept.-->2013-04-20}}</ref> Nakon kampanje 100 zastupničkih grupa, Facebook je pristao da ažurira svoju politiku o govoru mržnje. Kampanja je isticala sadržaj koji promoviše [[domaće nasilje]] i [[seksualno nasilje nad ženama]]; 15 reklamnih oglašivača je moralo da se povuče, uključujući Nissan UK, Kuću Burleske i Nationwide UK. Kompanija je prvobitno izjavila da „iako je to možda vulgaran i napadan, neukusan sadržaj sam po sebi ne krši našu politiku”.<ref>{{cite news|title=#FBrape: Will Facebook Heed Open Letter Protesting 'Endorsement Of Rape & Domestic Violence'?|url=http://www.huffingtonpost.co.uk/2013/05/28/fbrape-will-facebook-heed-open-letter-protesting-endorsement-rape-domestic-violence_n_3346520.html|accessdate=<!--Sept.-->2013-05-29|newspaper=The Huffington Post UK|date=<!--Sept.-->2013-05-28|author=Nelson, Sara C.}}</ref> Stupio je na snagu 29. maja.<ref>{{cite web|first=Rory|last=Carroll|title=Facebook gives way to campaign against hate speech on its pages|url=https://www.theguardian.com/technology/2013/may/29/facebook-campaign-violence-against-women|website=[[The Guardian]]|publisher=Guardian Media Group|date=<!--Sept.-->2013-05-29|accessdate=<!--Sept.-->2017-03-23}}</ref> Dana 12. juna, Facebook je objavio da uvodi klikabilne [[hashtag]]ove kako bi pomogao korisnicima da uprate diskusije koje su u trendingu, ili da pretraže šta drugi kažu na neku temu.<ref>{{cite news|url=http://www.techstake.org/2013/06/facebook-introduces-hashtags-to-its-users.html|title=Facebook Introduces Hashtags to its Users|author=Dey, Aditya|work=TechStake-Technology News Blog|date=<!--Sept.-->2013-06-13|accessdate=<!--Sept.-->2013-06-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130614152042/http://www.techstake.org/2013/06/facebook-introduces-hashtags-to-its-users.html|archivedate=<!--Sept.-->2013-06-14|deadurl=yes}}</ref> [[San Mateo County]], California, postao je okrug s najvećom zaradom od rada u državi nakon četvrtog kvartala 2012. zahvaljujući Facebooku. Biro za radnu statistiku izvijestio je da je prosječna plata bila 107% viša nego prethodne godine, 168.000 dolara godišnje, više od 50% veća nego kod sljedećeg visoko rangiranog okruga, [[New York County|New York]] (poznatiji kao Manhattan), sa otprilike 110.000 dolara godišnje.<ref>{{cite news|title=How Facebook's IPO Created the Best-Paid County In America|url=https://blogs.wsj.com/corporate-intelligence/2013/07/02/how-facebooks-ipo-created-the-best-paid-county-in-america/|accessdate=<!--Sept.-->2013-07-04|work=Corporate Intelligence blog|publisher=The Wall Street Journal|date=<!--Sept.-->2013-07-02|author=Thurm, Scott}}</ref> Facebook se pridružio [[The Alliance for Affordable Internet|A4AI-u]] u oktobru, kada je pokrenut. A4AI je koalicija javnih i privatnih organizacija koja uključuje [[Google]], [[Intel]] i Microsoft. Sa ser [[Tim Berners-Lee|Timom Berners-Leejem]] na čelu, A4AI teži ka tome da napravi internet pristupačnijim radi olakšavanja pristupa u dijelovima svijeta u razvoju.<ref>{{cite web|first=Samuel|last=Gibbs|title=Sir Tim Berners-Lee and Google lead coalition for cheaper internet|url=https://www.theguardian.com/technology/2013/oct/07/google-berners-lee-alliance-broadband-africa|website=[[The Guardian]]|publisher=Guardian Media Group|date=<!--Sept.-->2013-10-07|accessdate=<!--Sept.-->2017-03-23}}</ref> Kompanija je proslavila svoju 10. godišnjicu tokom sedmice 3. februara 2014.<ref name="2013 record quarterly results">{{cite web|first=Dominic|last=Rushe|title=Facebook posts record quarterly results and reports $1.5bn profit for 2013|url=https://www.theguardian.com/technology/2014/jan/29/facebook-record-quarterly-results|website=[[The Guardian]]|publisher=Guardian Media Group|date=<!--Sept.-->2014-01-29|accessdate=<!--Sept.-->2017-03-23}}</ref> U januaru 2014, preko milijarda korisnika bila je povezana preko mobilnog uređaja.<ref>{{cite web|last=McDuling|first=John|url=http://qz.com/202349/facebook-mobile-user-base-has-crossed-the-1-billion-threshhold/|title=Facebook's mobile user base has crossed the 1 billion threshold – Quartz|publisher=Qz.com|date=<!--Sept.-->|accessdate=<!--Sept.-->2014-04-24}}</ref> U junu, mobilni Facebook je preuzimao 62% prihoda od reklama, što je povećanje od 21% u odnosu na prethodnu godinu.<ref>{{cite news|author1=Lewis DVorkin|title=Inside Forbes: Mobile Part II, Or 4 More Charts That Offer a Peek Into the Future of Journalism|url=https://www.forbes.com/sites/lewisdvorkin/2014/07/29/inside-forbes-mobile-part-ii-or-4-more-charts-that-offer-a-peak-into-the-future-of-journalism/|website=Forbes|publisher=Forbes LLC|accessdate=<!--Sept.-->2014-08-13|date=<!--Sept.-->2014-07-29}}</ref> Do septembra, Facebookova kapitalizacija tržišta prešla je 200 milijardi.<ref>{{cite news|first=Victor|last=Luckerson|title=Facebook Is Now Worth $200 Billion|url=http://time.com/3305662/facebook-valuation-200-billion/|website=[[Time (magazine)|Time]]|date=<!--Sept.-->2014-09-08|accessdate=<!--Sept.-->2017-05-31}}</ref><ref>{{cite web|first=Paul R.|last=La Monica|title=A lot to 'like': Facebook now worth $200 billion|url=https://money.cnn.com/2014/09/09/investing/facebook-worth-200-billion/|website=[[CNNMoney]]|publisher=CNN|date=<!--Sept.-->2014-09-09|accessdate=<!--Sept.-->2017-05-31}}</ref><ref>{{cite web|title=Facebook Valuation Tops $200 Billion|url=https://www.bloomberg.com/graphics/infographics/facebook-valuation-tops-200-billion.html|website=[[Bloomberg L.P.]]|date=<!--Sept.-->2014-09-08|accessdate=<!--Sept.-->2017-05-31}}</ref> Zuckerberg je učestvovao u Q&A (pitanja i odgovori) sesiji na Univerzitetu Tsinghua u Pekingu, Kina, 23. oktobra, gdje je pokušao da komunicira na mandarinskom. Zuckerberg je bio domaćin posjete kineskog političara Lua Weija, poznatog kao „car interneta” zbog uticaja na kinesku onlajn politiku, 8. decembra.<ref><span class="citation news" >James Griffiths&#059;&#32;Steven Jiang&#32;(2019-03-26).&#32;[https://www.cnn.com/2019/03/26/asia/lu-wei-china-sentenced-corruption-intl/index.html „Former Chinese internet czar Lu Wei sentenced to 14 years in prison for bribery”]<span class="printonly">.&#32;https://www.cnn.com/2019/03/26/asia/lu-wei-china-sentenced-corruption-intl/index.html</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=Former+Chinese+internet+czar+Lu+Wei+sentenced+to+14+years+in+prison+for+bribery&rft.atitle=&rft.aulast=James+Griffiths&rft.au=James+Griffiths&rft.au=Steven+Jiang&rft.date=2019-03-26&rft_id=https%3A%2F%2Fwww.cnn.com%2F2019%2F03%2F26%2Fasia%2Flu-wei-china-sentenced-corruption-intl%2Findex.html&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref><ref><span class="citation web" >Nikhil Sonnad&#059;&#32;Richard Macauley.&#32;[https://qz.com/532834/mark-zuckerbergs-20-minute-speech-in-clumsy-mandarin-is-his-latest-attempt-to-woo-china/ „Mark Zuckerberg's 20-minute speech in clumsy Mandarin is his latest attempt to woo China”]<span class="printonly">.&#32;https://qz.com/532834/mark-zuckerbergs-20-minute-speech-in-clumsy-mandarin-is-his-latest-attempt-to-woo-china/</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=Mark+Zuckerberg%27s+20-minute+speech+in+clumsy+Mandarin+is+his+latest+attempt+to+woo+China&rft.atitle=&rft.aulast=Nikhil+Sonnad&rft.au=Nikhil+Sonnad&rft.au=Richard+Macauley&rft_id=https%3A%2F%2Fqz.com%2F532834%2Fmark-zuckerbergs-20-minute-speech-in-clumsy-mandarin-is-his-latest-attempt-to-woo-china%2F&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref><ref><span class="citation web" >[http://www.theguardian.com/technology/2014/oct/23/facebook-mark-zuckerberg-mandarin-q-and-a-beijing „Mark Zuckerberg speaks Mandarin during Q&A session in China”].&#32;2014-10-23<span class="printonly">.&#32;http://www.theguardian.com/technology/2014/oct/23/facebook-mark-zuckerberg-mandarin-q-and-a-beijing</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=Mark+Zuckerberg+speaks+Mandarin+during+Q%26A+session+in+China&rft.atitle=&rft.date=2014-10-23&rft_id=http%3A%2F%2Fwww.theguardian.com%2Ftechnology%2F2014%2Foct%2F23%2Ffacebook-mark-zuckerberg-mandarin-q-and-a-beijing&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref> ===2015–2020: Unapređenje algoritma; lažne vijesti=== Do 21. januara 2015, Facebookov algoritam je revidiran u pokušaju da se filtriraju lažni ili obmanjujući sadržaji, kao što su priče i prevare [[lažne vijesti|lažnih vijesti]]. Oslanjao se na korisnike koji prijave takav post. Facebook je držao da satirički sadržaj ne treba da se uklanja.<ref>{{cite news|first=Alexei|last=Oreskovic|title=Facebook clamps down on fake news stories|url=https://www.reuters.com/article/us-facebook-hoaxes-idUSKBN0KT2C820150120|accessdate=<!--Sept.-->2015-02-04|work=Reuters|date=<!--Sept.-->2015-01-20|archivedate=2015-11-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151114214838/http://www.reuters.com/article/2015/01/20/us-facebook-hoaxes-idUSKBN0KT2C820150120|deadurl=yes}}</ref> Algoritam je optužen za održavanje „[[filter-mjehur]]a”, pri čemu se materijal s kojim se korisnik ne slaže<ref>{{cite journal|title=Exposure to ideologically diverse news and opinion on Facebook|journal=Science|date=<!--Sept.-->2015-06-05|pmid=25953820|pages=1130–1132|volume=348|issue=6239|doi=10.1126/science.aaa1160|first=Eytan|last=Bakshy|first2=Solomon|last2=Messing|first3=Lada A.|last3=Adamic|bibcode=2015Sci...348.1130B |issn = 0036-8075}}</ref> i postovi s malo lajkova deprioritizuju.<ref>{{cite web|title = Facebook Is Hiding Your Friends' Updates From You {{!}} Unicorn Booty|url = https://unicornbooty.com/facebook-is-hiding-your-friends-updates-from-you/|website = Unicorn Booty|accessdate = 2015-11-08|date = 2015-05-28|archiveurl = https://web.archive.org/web/20151208044342/https://unicornbooty.com/facebook-is-hiding-your-friends-updates-from-you/|archivedate = 2015-12-08|deadurl = yes}}</ref> U novembru, Facebook je produžio roditeljski dopust sa 4 sedmice na 4 mjeseca.<ref>{{cite news|url=http://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&mid=shm&sid1=105&oid=001&aid=0008017659|title=페이스북, 전세계 '아빠 출산휴가' 4주→4개월로 확대|last=gong|date=<!--Sept.-->2015-11-28}}</ref> Dana 12. aprila 2016, Zuckerberg je istakao svoju 10-godišnju viziju, koja se oslanja na tri glavna stuba: [[umjetna inteligencija|umjetnu inteligenciju]] (AI), povećanu globalnu uvezanost i virtuelnu/augmentovanu realnost.<ref>{{Cite news|url=https://www.usatoday.com/story/tech/2016/04/12/zuckerbergs-10-year-plan-expand-facebook-empire/82936814/|title=Zuckerberg unveils 10-year plan to expand Facebook empire, with political tones|work=USA TODAY|accessdate=<!--Sept.-->2016-04-12}}</ref> U junu, Facebook je predstavio Deep Text, AI za procesiranje prirodnog jezika koji uči namjeru korisnika i kontekst na preko 20 jezika.<ref>{{cite news|last=Pandey|first=Avaneesh|date=<!--Sept.-->2016-06-02|title=With 'Near-Human' Level Of Language And Context Comprehension|url=http://www.ibtimes.com/facebook-unveils-deeptext-ai-near-human-level-language-context-comprehension-2377090|newspaper=IB Times|location=|accessdate=<!--Sept.-->2016-06-02}}</ref> U julu, tužba od milijardu dolara podignuta je protiv kompanije zbog optužbi da je navodno dopuštao [[Hamas]]u da ga koristi za izvođenje napada koji su koštali života četvero ljudi.<ref>{{cite web|url=https://www.msn.com/en-us/news/world/facebook-sued-for-dollar1b-for-alleged-use-of-medium-for-terror/ar-BBucrBn?li=BBnbfcL&ocid=mailsignout|title=Facebook Sued for $1B for Alleged Use of Medium for Terror|first=Gwen|last=Ackerman|publisher=Bloomberg L.P.|date=<!--Sept.-->2016-07-11|accessdate=<!--Sept.-->2016-09-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160819093935/http://www.msn.com/en-us/news/world/facebook-sued-for-dollar1b-for-alleged-use-of-medium-for-terror/ar-BBucrBn?li=BBnbfcL&ocid=mailsignout|archivedate=<!--Sept.-->2016-08-19|deadurl=yes}}</ref> Facebook je objavio svoje nacrte Surround 360 kamere na [[GitHub|GitHub-u]] pod [[licenca otvorenog pristupa|otvorenom licencom]].<ref>{{cite web|first=Josh|last=Constine|title=Facebook open sources Surround 360 camera with Ikea-style instructions|url=https://techcrunch.com/2016/07/26/if-you-source-it-they-will-build/|website=[[TechCrunch]]|publisher=AOL|date=<!--Sept.-->2016-07-26|accessdate=<!--Sept.-->2017-03-23}}</ref> U septembru, osvojio je [[Primetime Emmy|Emmy]] za animirani kratki film ''Henry''.<ref>{{cite web|url=https://www.yahoo.com/tech/facebooks-oculus-wins-emmy-for-its-virtual-reality-short-173213477.html|title=Facebook wins first Emmy for Visual animated short "Henry"|last=|first=|date=<!--Sept.-->2016-09-20|accessdate=<!--Sept.-->2016-09-21}}</ref> U oktobru, Facebook je objavio alatku za komunikaciju na osnovu uplate, pod nazivom [[Facebookov Workplace|Workplace]] (dosl. radno mjesto), koja ima za cilj da „spoji svakoga” na poslu. Korisnici mogu da naprave profile, vide ažuriranja od saradnika u svom news feedu, strimuju videa uživo i učestvuju u sigurnim chatovima u grupama.<ref>{{cite news|last=Hu|first=Howard|url=https://www.forbes.com/sites/howardhyu/2016/10/11/facebooks-workplace-could-replace-all-emails-within-your-company/|title=Facebook's Workplace Could Replace All Emails Within Your Company|work=[[Forbes]]|date=<!--Sept.-->2016-10-11|accessdate=<!--Sept.-->2016-10-11}}</ref> Nakon Predsjedničkih izbora u SAD-u 2016, Facebook je objavio da će se boriti sa lažnim vijestima koristeći osobe za provjeravanje činjenica sa sajtova kao što su [[FactCheck.org]] i [[Associated Press]] (AP), čineći objavljivanje prevara lakšim preko crowdsourcinga, te ometajući finansijske incentive za one koji vrše zloupotrebu.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.wired.com/2016/12/facebook-gets-real-fighting-fake-news/|title=Facebook's Cracking Down on Fake News Starting Today|last=Alba|first=Davey|magazine=[[Wired (magazin)|WIRED]]|accessdate=<!--Sept.-->2016-12-15}}</ref> [[File:Oculus-Rift-CV1-Headset-Front.jpg|thumb|right|[[Oculus VR]] ’headset’<ref name="Kotaku FB">{{cite web|url=http://kotaku.com/facebook-buys-oculus-rift-for-2-billion-1551487939|title=Facebook Buys Oculus Rift For $2 Billion|date=<!--Sept.-->2014-03-25|accessdate=<!--Sept.-->2014-03-25|website=Kotaku.com|last=Plunkett|first=Luke}}</ref>]] Dana 17. januara 2017, Facebookov COO [[Sheryl Sandberg]] planirala je da otvori Stanicu F, za startup inkubator-kampus u Parizu, Francuska.<ref>{{cite web|first=Sam|last=Shead|title=Facebook is planning to open a startup incubator in Paris|url=http://www.businessinsider.com/facebook-launches-startup-incubator-in-station-f-2017-1|website=[[Business Insider]]|publisher=Axel Springer SE|date=<!--Sept.-->2017-01-17|accessdate=<!--Sept.-->2017-03-23}}</ref> U šestomjesečnom ciklusu, Facebook se posvetio radu sa 10–15 startupa zasnovanih na podacima.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.wired.co.uk/article/station-f-facebook-startup-garage-startups|title=More than 100 entrepreneurs sign up to help Facebook and Station F find the best startups|magazine=WIRED|author=Matt Burgess|date=<!--Sept.-->2017-02-01|accessdate=<!--Sept.-->2017-02-08}}</ref> Dana 18. aprila, Facebook je objavio beta pokretanje Facebook Spacesa, na konferenciji developera F8.<ref>{{Cite news|url=https://www.theverge.com/2017/4/18/15332658/facebook-spaces-virtual-reality-oculus-rift-f8-conference-2017|title=Facebook's bold and bizarre VR hangout app is now available for the Oculus Rift|publisher=THE VERGE|author=Nick Statt|date=<!--Sept.-->2017-04-18|accessdate=<!--Sept.-->2017-04-19}}</ref> Facebook Spaces je verzija Facebooka sa virtuelnom realnosti za Oculus VR naočale. U virtuelnom i dijeljenom prostoru, korisnici mogu da pristupaju održavanoj selekciji slika i videa od 360 stepeni koristeći svoj avatar, uz pomoć upravljača. Korisnici mogu da pristupe svojim slikama i videima, pored medija podijeljenih na njihovom news feedu.<ref>{{Cite news|url=https://variety.com/2017/digital/news/facebook-spaces-vr-app-1202033330/|title=A Closer Look at Facebook Spaces, the Company's First Social VR App|work=Variety|author=Janko Roettgers|date=<!--Sept.-->2017-04-18|accessdate=<!--Sept.-->2017-04-19}}</ref> U septembru, Facebook je objavio da će potrošiti i do milijardu dolara na originalne programe za svoju platformu Facebook Watch.<ref>{{Cite news|url=https://techcrunch.com/2017/09/08/facebook-plans-to-spend-up-to-1b-on-original-shows-in-2018/|title=Facebook plans to spend up to $1B on original shows in&nbsp;2018|last=Etherington|first=Darrell|work=TechCrunch|accessdate=<!--Sept.-->2018-01-29}}</ref> Dana 16. oktobra, kupio je anonimnu aplikaciju za komplimente [[tbh (aplikacija)|tbh]], stavljajući akcenat na namjeru ostavljanja aplikacije nezavisnom.<ref>{{Cite news|url=https://techcrunch.com/2017/10/16/facebook-acquires-anonymous-teen-compliment-app-tbh-will-let-it-run/|title=Facebook acquires anonymous teen compliment app tbh, will let it run|last=Constine|first=Josh|work=TechCrunch|accessdate=<!--Sept.-->2017-10-17}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://uk.businessinsider.com/facebook-buys-tbh-anonymous-app-loved-by-teens-2017-10?r=US&IR=T|title=Facebook has bought tbh, the anonymous app loved by teens|work=Business Insider|accessdate=<!--Sept.-->2017-10-17|archive-date=2018-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180722112346/http://uk.businessinsider.com/facebook-buys-tbh-anonymous-app-loved-by-teens-2017-10?r=US&IR=T}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-10-16/facebook-buys-tbh-app-popular-with-teens-for-anonymous-messaging|title=Facebook Buys TBH App Popular With Teens for Anonymous Messaging|date=<!--Sept.-->2017-10-16|work=Bloomberg.com|accessdate=<!--Sept.-->2017-10-17}}</ref><ref>{{cite web|url=https://tbhtime.com/news/|title=tbh has a new home!|website=tbh|accessdate=<!--Sept.-->2017-10-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171017051329/https://tbhtime.com/news/|archivedate=<!--Sept.-->2017-10-17|deadurl=yes}}</ref> U maju 2018. na [[Facebook F8|F8-u]] kompanija je objavila da će ponuditi svoj servis za upoznavanje. Dionice u konkurentskoj [[Match Group|Match grupi]] pale su za 22%.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-43965204|title=Facebook F8: Zuckerberg's dating service takes on Tinder|work=[[BBC News]]|date=<!--Sept.-->2018-05-02|accessdate=<!--Sept.-->2018-05-02}}</ref> [[Facebook Dating]] uključuje privatne funkcije i prijatelji ne mogu da vide profile svojih prijatelja za upoznavanje.<ref>{{cite news|url=http://www.cbc.ca/news/business/facebook-dating-service-1.4643498|title=Facebook wants to get you a date – CBC News|publisher=}}</ref> U julu, Facebook je tužen u iznosu od 500.000 funti od strane britanskog watchdogsa zbog neuspjeha u odgovoru na zahtjeve za brisanje podataka.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-44785151|title=Facebook faces maximum fine for data misuse|date=<!--Sept.-->2018-07-11|work=BBC News|accessdate=<!--Sept.-->2018-07-11}}</ref> Dana 18. jula, Facebook je uspostavio podružnicu pod imenom Lianshu Science & Technology, u [[Hangzhou]]u, Kina, sa 30 miliona dolara kapitala. Sve njene dionice drži Facebook Hong.<ref>{{cite web|url=https://www.channelnewsasia.com/news/business/facebook-sets-up-china-subsidiary-10559294|title=Facebook sets up China subsidiary|website=Channel News Asia|date=<!--Sept.-->2018-07-24|access-date=2019-12-15|archive-date=2018-07-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180725111512/https://www.channelnewsasia.com/news/business/facebook-sets-up-china-subsidiary-10559294|dead-url=yes}}</ref> Odobravanje registracije podružnice potom je povučeno, usljed neslaganja između zvaničnika u provinciji Zhejiang i [[Cyberspace Administration of China|CAC-a]].<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/07/25/business/facebook-china.html|title=China Said to Quickly Withdraw Approval for New Facebook Venture|website=New York Times|date=<!--Sept.-->2018-07-25|first=Paul|last=Mozur}}</ref> Dana 26. jula, Facebook je postao prva kompanija koja je izgubila preko 100 milijardi dolara vrijednosti kapitalizacije tržišta za jedan dan, padom od sa skoro 630 milijardi na 510 milijardi dolara, nakon razočaravajućih rezultata poslovanja.<ref>{{Cite news|url=https://www.cnbc.com/2018/07/26/facebook-on-pace-for-biggest-one-day-loss-in-value-for-any-company-sin.html|title=Facebook's $100 billion-plus rout is the biggest loss in stock market history|last=Imbert|first=Fred|date=<!--Sept.-->2018-07-26|work=CNBC|accessdate=<!--Sept.-->2018-07-26|last2=Francolla|first2=Gina}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theverge.com/2018/7/26/17619424/facebook-stock-market-decline-largest-ever|title=Facebook's stock market decline is the largest one-day drop in US history|last=Newton|first=Casey|date=<!--Sept.-->2018-07-26|work=The Verge|accessdate=<!--Sept.-->2018-07-26}}</ref> Dana 31. jula, Facebook je rekao da je kompanija obrisala 17 naloga povezanih sa Izborima u SAD-u 2018. Dana 19. septembra, Facebook je objavio da, zbog distrubucije vijesti van SAD-a, pokreće saradnju sa organizacijama za promociju demokratije koje finansira SAD, [[International Republican Institute|IRI-jem]] i [[National Democratic Institute|NDI-jem]], koji su dijelom povezani sa [[Republikanska partija (SAD)|Republikanskom]] tj. [[Demokratska partija (SAD)|Demokratskom]] partijom.<ref name="R91918">{{cite news|author1=Joseph Menn|title=Facebook expands fake election news fight, but falsehoods still rampant|url=https://www.reuters.com/article/us-facebook-elections/facebook-expands-fake-election-news-fight-but-falsehoods-still-rampant-idUSKCN1LZ2XY|accessdate=<!--Sept.-->2018-09-28|work=Reuters|agency=Reuters|date=<!--Sept.-->2018-09-19}}</ref> Preko {{abbr|DFRL-a|engl. Digital Forensic Research Lab – Digitalna forenzička istraživačka laboratorija}} Facebook je udružen sa [[Atlantski savjet|Atlantskim savjetom]], tink-tenkom koji je u afilijaciji sa [[NATO|NATO-om]].<ref name="R91918" /> U novembru, Facebook je pokrenuo pametne displeje brendirane [[Facebook Portal|Portal]] i Portal Plus (Portal+). Podržavaju [[Amazon (kompanija)|Amazon]]ovu uslugu [[Amazon Alexa|Alexa]] (servis inteligentne lične asistencije). Uređaji uključuju funkciju chata preko [[Facebook Messenger]]a.<ref>{{Cite news|url=https://www.cnet.com/reviews/facebook-portal-plus-preview/|title=Facebook Portal brings Alexa and Messenger video chats to one device|date=<!--Sept.-->2018-10-08|work=CNET|accessdate=<!--Sept.-->2018-11-10}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.cnet.com/news/facebooks-portal-video-calling-smart-display-hits-stores/|title=You can buy Facebook's Portal smart displays starting today|date=<!--Sept.-->2018-11-07|work=CNET|accessdate=<!--Sept.-->2018-11-10}}</ref> U januaru 2019, otpočeo je 10-godišnji izazov<ref>{{cite web| url=https://www.standard.co.uk/insider/alist/10-year-challenge-facebook-instagram-celebrity-glow-ups-a4039476.html| title=Why everybody's doing the 10 year challenge (with the best so far)| date=<!--Sept.-->2019-01-15}}</ref> u kojem su korisnike pitali da postave [[fotografija|fotografiju]] sebe od 10 godina prije (2009) i recentniju fotografiju.<ref>{{cite web| url=https://www.mirror.co.uk/tech/facebook-10-year-challenge-could-13866672| title=Facebook '10 year challenge' could be used for good and evil thanks to AI| date=<!--Sept.-->2019-01-16}}</ref> Kritikovan zbog svoje uloge u [[Kontroverze oko vakcinacije|kontroverzama oko vakcina]], Facebook je objavio u martu 2019. da će pružiti korisnicima „autoritativne informacije” o temi vakcina.<ref>{{cite news|title=Facebook announces anti-vaxx crackdown, will block ads with vaccine misinformation|author=Graham, Jefferson|date=<!--Sept.-->2019-03-07|accessdate=<!--Sept.-->2019-03-08|url=https://www.usatoday.com/story/tech/talkingtech/2019/03/07/facebook-looks-tackle-vaccine-misinformation/3092719002/|publisher=USA Today (Gannett)}}</ref> Studija u žurnalu ''Vaccine''<ref>{{Cite web|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0264410X1931446X|title=Vaccine-related advertising in the Facebook Ad Archive|last=|first=|date=<!--Sept.-->2019-11-13|website=Science Direct|deadurl=no|archiveurl=|archivedate=<!--Sept.-->|accessdate=<!--Sept.-->2019-11-14}}</ref> o reklamama postavljenim tokom tri mjeseca prije toga otkrila je da 54% antivakcinskih reklama na Facebooku postavljaju jedino dvije organizacije koju finansiraju dobro poznati antivakcinski aktivisti.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/technology/2019/nov/13/majority-antivaxx-vaccine-ads-facebook-funded-by-two-organizations-study|title=Majority of anti-vaxx ads on Facebook are funded by just two organizations|last=|first=|date=<!--Sept.-->2019-11-14|website=The Guardian|deadurl=no|archiveurl=|archivedate=<!--Sept.-->|accessdate=<!--Sept.-->2019-11-14}}</ref> [[Children's Health Defense|CHD]]/{{abbr|WMP|World Mercury Project}} kojim je predsjedavao [[Robert F. Kennedy Jr.]], uz {{abbr|SMV|Stop Mandatory Vaccinations}}, pokretan od strane učesnika kampanje Larryja Cooka, postavio je 54% reklama. Reklame su uglavnom vodile do nevalidno komercijalnih proizvoda, kao što su prirodni lijekovi i knjige. Dana 14. marta, ''Huffington Post'' je objavio da je Facebookova PR agencija platila nekome da izmijeni stranicu o COO Facebooka Sheryl Sandberg, kao i da doda stranicu za globalnog vođu PR-a, Caryn Marooney.<ref>{{cite news|title=Facebook, Axios And NBC Paid This Guy To Whitewash Wikipedia Pages|author=Feinberg, Askley|date=<!--Sept.-->2019-03-14|accessdate=<!--Sept.-->2019-03-15|url=https://www.huffpost.com/entry/wikipedia-paid-editing-pr-facebook-nbc-axios_n_5c63321be4b03de942967225|work=Huffington Post}}</ref> U martu 2019, počinilac [[Napad na džamije u Christchurchu|Napada na džamije u Christchurchu]] na Novom Zelandu koristio je Facebook da strimuje uživo snimak napada kako se odvijao. Facebooku je trebalo 29 minuta da detektuje lajvstrimovani video, što je osam minuta duže nego što je policiji trebalo da uhapsi napadača. Oko 1,3 miliona kopija videa blokirao je Facebook, ali 300.000 kopija je objavljeno i podijeljeno. Facebook je obećao promjene za svoju platformu; glasnogovornik Simon Dilner rekao je za Radio Novi Zeland da je bolji posao mogao da se uradi. Nekoliko kompanija, uključujući banke ANZ i ASB, zaustavilo je reklamiranje na Facebooku nakon što je kompanija uveliko osuđena od strane javnosti.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2019/mar/24/censor-bans-manifesto-of-christchurch-mosque-shooter|title=Censor bans 'manifesto' of Christchurch mosque shooter|first=Charles|last=Anderson|date=<!--Sept.-->2019-03-24|via=www.theguardian.com}}</ref> Nakon napada, Facebook je počeo da blokira [[bjelački nacionalizam|bjelačke nacionalističke]], [[bjelački supremacizam|bjelačke supremacističke]] i [[bjelački separatizam|bjelačke separatističke]] sadržaje, uz izjavu da ih se nije moglo smisleno razdvojiti. Prethodno, Facebook je samo blokirao pretjerani supremacistički sadržaj. Starija politika je osuđivana od strane grupa za građanska prava, koje su ove pokrete opisali kao funkcionalno indistinktne.<ref name=romm>{{cite news|last=Romm|first=Tony|last2=Dwoskin|first2=Elizabeth|title=Facebook says it will now block white-nationalist, white-separatist posts|url=https://www.washingtonpost.com/technology/2019/03/27/facebook-says-it-will-now-block-white-nationalist-white-separatist-posts/|accessdate=<!--Sept.-->2019-03-28|work=Washington Post|date=<!--Sept.-->2019-03-27|quote=}}</ref><ref>{{cite news|last=O'Sullivan|first=Donie|title=Facebook bans white nationalism two weeks after New Zealand attack|url=https://www.cnn.com/2019/03/27/tech/facebook-white-nationalism-ban/index.html|accessdate=<!--Sept.-->2019-03-28|work=CNN|date=<!--Sept.-->2019-03-27}}</ref> Usljedjeli banovi su napravljeni sredinom aprila 2019, banovanjem nekoliko britanskih [[krajnja desnica|krajnjih desničarskih]] organizacija i povezanih pojedinaca iz Facebooka, kao i banovanjem hvaljenja ili podrške ovakvima.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/technology-47974579|title=Facebook bans far right groups and leaders|date=<!--Sept.-->2019-04-18|accessdate=<!--Sept.-->2019-04-18|website=BBC News}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2019/4/18/18484623/facebook-bans-uk-far-right-groups-leaders-edl-bnp-britain-first|title=Facebook bans UK's biggest far-right organizations, including EDL, BNP, and Britain First|last=Vincent|first=James|date=<!--Sept.-->2019-04-18|website=The Verge|accessdate=<!--Sept.-->2019-04-18}}</ref> [[National Thowheeth Jama'ath|NTJ-ov]] član Moulavi Zahran Hashim, radikalni [[islamizam|islamistički]] [[imam]], vjeruje se da je glavni krivac koji stoji iza [[Bombardovanja na Uskrs u Šri Lanci 2019.|Bombardovanja na Uskrs u Šri Lanci 2019]], propovijedajući na pro-[[Islamska Država Iraka i Levanta|IDIL-ovskom]] nalogu na Facebooku, poznatom kao „Al-Guraba” medija.<ref>{{cite news|title=Sri Lanka bombings 'retaliation' for Christchurch mosque attacks, minister says|url=https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=12224693|work=NZ Herald|date=<!--Sept.-->2019-04-23}}</ref><ref>{{cite news|title=Sri Lanka 'bombing mastermind' named as Moulvi Zahran Hashim|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2019/04/23/sri-lanka-bombing-mastermind-named-moulvi-zahran-hashim/|work=The Daily Telegraph|date=<!--Sept.-->2019-04-23}}</ref> Dana 2. maja 2019. na F8-u, kompanija je objavila svoju novu viziju s taglineom „budućnost je privatna”.<ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2019/4/30/18524188/facebook-f8-keynote-mark-zuckerberg-privacy-future-2019|title=Facebook CEO Mark Zuckerberg says the "future is private"|last=Statt|first=Nick|date=<!--Sept.-->2019-04-30|website=The Verge|accessdate=<!--Sept.-->2019-05-04}}</ref> Redizajn web-sajta i mobilna aplikacija su uvedeni, imenovani „FB5”.<ref>{{Cite web|url=http://social.techcrunch.com/2019/05/01/aspirationbook/|title=Facebook pivots to what it wishes it was|website=TechCrunch|accessdate=<!--Sept.-->2019-05-04|archive-date=2021-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20210221205250/https://techcrunch.com/2019/05/01/aspirationbook/|dead-url=yes}}</ref> Na događaju su se takođe iznijeli planovi za unapređenje grupa,<ref>{{Cite web|url=https://www.washingtonpost.com/news/powerpost/paloma/the-technology-202/2019/05/01/the-technology-202-facebook-s-new-emphasis-on-groups-could-leave-it-more-vulnerable-to-disinformation/5cc8c0e01ad2e506550b2ec0/|title=Analysis {{!}} The Technology 202: Facebook's new emphasis on groups could leave it more vulnerable to disinformation|website=Washington Post|accessdate=<!--Sept.-->2019-05-04}}</ref> platforma za upoznavanje,<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/technology/shortcuts/2019/may/01/will-facebooks-secret-crush-end-the-unbearable-pain-of-unrequited-love|title=Will Facebook's Secret Crush end the unbearable pain of unrequited love?|last=Hunt|first=Elle|date=<!--Sept.-->2019-05-01|work=The Guardian|accessdate=<!--Sept.-->2019-05-04|issn=0261-3077}}</ref> end-to-end enkripcija na svojim platformama,<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/04/30/technology/facebook-private-communication-groups.html|title=Facebook Unveils Redesign as It Tries to Move Past Privacy Scandals|last=Isaac|first=Mike|date=<!--Sept.-->2019-04-30|work=The New York Times|accessdate=<!--Sept.-->2019-05-04|issn=0362-4331}}</ref> te pružanje korisnicima na Messengeru mogućnosti da komuniciraju direktno sa korisnicima [[WhatsApp|WhatsApp-a]] i Instagrama.<ref>{{Cite web|url=https://www.engadget.com/2019/04/30/facebook-f8-keynote-announcements/|title=All the important stuff from Facebook's F8 keynote|website=Engadget|accessdate=<!--Sept.-->2019-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://social.techcrunch.com/2019/05/02/takeaways-from-f8-and-facebooks-next-phase/|title=Takeaways from F8 and Facebook's next phase|website=TechCrunch|accessdate=<!--Sept.-->2019-05-04|archive-date=2021-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20210221205250/https://techcrunch.com/2019/05/02/takeaways-from-f8-and-facebooks-next-phase/|dead-url=yes}}</ref> Dana 31. jula 2019, Facebook je objavio partnerstvo sa [[University of California, San Francisco|Univerzitetom California, San Francisco]], s ciljem stvaranja neinvazivnog, prenosivog uređaja koji ljudima omogućava da pišu jednostavno zamišljajući sebe u razgovoru.<ref>{{cite web|title=Facebook Reality Labs- UCSF working on tech that reads your mind|url=https://previewtech.net/facebook-human-brain-ucsf/|website=Preview Tech|access-date=2019-12-15|archive-date=2019-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20190818035757/https://previewtech.net/facebook-human-brain-ucsf/|dead-url=yes}}</ref> Dana 5. septembra 2019, Facebook je pokrenuo [[Facebook Dating]] u SAD-u. Ova nova aplikacija će omogućiti korisnicima da integrišu svoje [[Instagram]] postove u svoje profile za upoznavanje.<ref>{{Cite web|url=http://social.techcrunch.com/2019/09/05/facebook-dating-launches-in-the-u-s-adds-instagram-integration/|title=Facebook Dating launches in the US, adds Instagram integration|website=TechCrunch|language=en-US|accessdate=<!--Sept.-->2019-09-05|archive-date=2021-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20210221205102/https://techcrunch.com/2019/09/05/facebook-dating-launches-in-the-u-s-adds-instagram-integration/|dead-url=yes}}</ref> [[Facebook News]], koji pruža odabrane priče od organizacija za vijesti, pokrenut je 25. oktobra.<ref>{{cite web|accessdate=<!--Sept.-->2019-10-29|title=Facebook News: App Will Offer Hand-Picked Stories From NPR, Other Outlets|url=https://www.npr.org/2019/10/25/773331294/facebook-news-app-will-offer-hand-picked-stories-from-npr-other-outlets|website=[[NPR]]|first1=Colin|last1=Dwyer|first2=Bill|last2=Chappell}}</ref> Facebookova odluka da uključi krajnji desničarski web-sajt [[Breitbart News]] kao „izvor kojem se može vjerovati”.<ref>{{cite web|first1=Adi|last1=Robertson|accessdate=<!--Sept.-->2019-10-29|title=Mark Zuckerberg is struggling to explain why Breitbart belongs on Facebook News|url=https://www.theverge.com/2019/10/25/20932653/facebook-news-breitbart-mark-zuckerberg-statement-bias|date=<!--Sept.-->2019-10-25|website=[[The Verge]]}}</ref><ref>{{cite web|accessdate=<!--Sept.-->2019-10-29|title=Facebook News Criticized for Including Breitbart as 'Trusted' Source|url=https://www.thewrap.com/facebook-news-criticized-for-including-breitbart-as-trusted-source/|date=<!--Sept.-->2019-10-25|website=[[TheWrap]]|first1=Lindsey|last1=Ellefson|first2=Sean|last2=Burch}}</ref> Dana 17. novembra 2019, podaci o poslovanju banaka za 29.000 zaposlenika Facebooka ukradeni su iz auta radnika s platnim spiskovima. Podaci su bili spremljeni na neenkriptovane hard diskove i uključivali su brojeve bankovnih računa, imena zaposlenika, posljednje četiri cifre njihovih brojeva socijalnog osiguranja, plata, bonusa i glavnice. Kompanija nije shvatila da hard diskovi nedostaju sve do 20. novembra. Facebook je potvrdio da su diskovi sadržavali informacije o zaposlenicima 29. novembra. Zaposlenici nisu obaviješteni o incidentu sve do 13. decembra 2019.<ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2019/12/13/21020736/facebook-theft-unencrypted-drives-employee-payroll-security|title=A thief stole unencrypted hard drives filled with 29,000 Facebook employees’ information|last=Lee|first=Dami|date=<!--Sept.-->2019-12-13|website=The Verge|language=en|accessdate=<!--Sept.-->2019-12-14}}</ref> Dana 10. marta 2020, u kompaniji su imenovana dva nova upravnika: Tracey Travis i Nancy Killefer za svoj odbor članova.<ref><span class="citation web" >[https://www.bloombergquint.com/technology/facebook-names-two-new-directors-making-board-40-women „Facebook Names Two New Directors, Making Board 40% Women”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924161337/https://www.bloombergquint.com/technology/facebook-names-two-new-directors-making-board-40-women |date=2020-09-24 }}<span class="printonly">.&#32;https://www.bloombergquint.com/technology/facebook-names-two-new-directors-making-board-40-women {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924161337/https://www.bloombergquint.com/technology/facebook-names-two-new-directors-making-board-40-women |date=2020-09-24 }}</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=Facebook+Names+Two+New+Directors%2C+Making+Board+40%25+Women&rft.atitle=&rft_id=https%3A%2F%2Fwww.bloombergquint.com%2Ftechnology%2Ffacebook-names-two-new-directors-making-board-40-women&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref> U junu 2020, nekoliko velikih kompanija, uključujući [[Adidas]], [[Aviva|Avivu]], [[The Coca-Cola Company|Coca-Colu]], [[Ford Motor Company|Ford]], [[Hewlett-Packard|HP]], [[InterContinental Hotels Group]], [[Mars, Incorporated|Mars]], [[Starbucks]], [[Target Corporation|Target]] i [[Unilever]], objavilo je da će pauzirati oglašavanja na Facebooku do jula u znak podrške kampanji ''[[Stop Hate For Profit]]'' kojom se tvrdilo da kompanija ne radi dovoljno na uklanjanju sadržaja koji se opisuje kao govor mržnje.<ref><span class="citation news" >Wakefield,&#32;Jane&#32;(2020-06-30).&#32;[https://www.bbc.com/news/technology-53235302 „UK hotel and insurance giants pause Facebook ads”]&#32;(en-GB).&#32;''[[BBC News]]''<span class="printonly">.&#32;https://www.bbc.com/news/technology-53235302</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rft.genre=article&rft.atitle=UK+hotel+and+insurance+giants+pause+Facebook+ads&rft.jtitle=%5B%5BBBC+News%5D%5D&rft.aulast=Wakefield&rft.aufirst=Jane&rft.au=Wakefield%2C%26%2332%3BJane&rft.date=2020-06-30&rft_id=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fnews%2Ftechnology-53235302&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref> [[BBC]] je istakao da se ovime vjerovatno neće pogoditi kompanija jer veći dio prihoda Facebooka od oglašavanja dolazi od manjih i srednjih preduzeća.<ref><span class="citation news" >Clayton,&#32;James&#32;(2020-06-29).&#32;[https://www.bbc.com/news/technology-53225139 „Could a boycott kill Facebook?”]&#32;(en-GB).&#32;''BBC News''<span class="printonly">.&#32;https://www.bbc.com/news/technology-53225139</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rft.genre=article&rft.atitle=Could+a+boycott+kill+Facebook%3F&rft.jtitle=BBC+News&rft.aulast=Clayton&rft.aufirst=James&rft.au=Clayton%2C%26%2332%3BJames&rft.date=2020-06-29&rft_id=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fnews%2Ftechnology-53225139&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref> Dana 14. avgusta 2020, Facebook je počeo da integrira servis direktne razmjene poruka [[Instagram]]a u okviru svoga Messengera, i za [[iOS]] i za Android uređaje. Nakon ažuriranja, ekran s porukom o ažuriranju trebalo je da se pojavi na mobilnoj aplikaciji Instagrama sa sljedećom porukom: „Postoji novi način za pisanje poruka na Instagramu” ({{jez-engl|There's a New Way to Message on Instagram}}); onda je dat spisak dodatnih mogućnosti. Kao dio ažuriranja, uobičajenu DM ikonu u gornjem desnom uglu Instagrama zamjenjuje logo [[Facebook Messenger]]a.<ref><span class="citation web" >[https://www.theverge.com/2020/8/14/21369737/facebook-merging-instagram-messenger-chats-update „Facebook begins merging Instagram and Messenger chats in new update”].&#32;2020-08-14<span class="printonly">.&#32;https://www.theverge.com/2020/8/14/21369737/facebook-merging-instagram-messenger-chats-update</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=Facebook+begins+merging+Instagram+and+Messenger+chats+in+new+update&rft.atitle=&rft.date=2020-08-14&rft_id=https%3A%2F%2Fwww.theverge.com%2F2020%2F8%2F14%2F21369737%2Ffacebook-merging-instagram-messenger-chats-update&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref> Dana 15. septembra 2020, Facebook je pokrenuo naučni informacioni centar o klimi radi promovisanja autoritativnih izjava o [[klimatske promjene|klimatskim promjenama]] i omogućavanja pristupa „činjeničnim i ažuriranim” informacijama na ovom polju. Prisutne su činjenice, brojke i podaci od organizacija, uključujući [[Intergovernmental Panel on Climate Change|Međuvladin panel o klimatskim promjenama]] (IPCC), [[Met Office]], [[UN Environment Programme|UN-ov okolišni program]] (UNEP), [[National Oceanic and Atmospheric Administration|Nacionalnu okeansku i atmosfersku administraciju]] (NOAA) i [[World Meteorological Organization|Svjetsku meteorlošku organizaciju]] (WMO), s relevantnim postovima vijesti.<ref><span class="citation web" >[https://news.sky.com/story/facebook-launches-climate-information-centre-following-california-wildfires-and-misinformation-criticisms-12072342 „Facebook launches climate information centre following California wildfires and misinformation criticisms”]<span class="printonly">.&#32;https://news.sky.com/story/facebook-launches-climate-information-centre-following-california-wildfires-and-misinformation-criticisms-12072342</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=Facebook+launches+climate+information+centre+following+California+wildfires+and+misinformation+criticisms&rft.atitle=&rft_id=https%3A%2F%2Fnews.sky.com%2Fstory%2Ffacebook-launches-climate-information-centre-following-california-wildfires-and-misinformation-criticisms-12072342&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref> Nakon [[Predsednički izbori u SAD 2020.|izbora u SAD-u 2020]], Facebook je privremeno smanjio prag ekosistemskog kvaliteta{{pojasniti}} u algoritmu fida vijesti (news feed).<ref><span class="citation news" >Roose,&#32;Kevin&#32;(2020-12-16).&#32;[https://www.nytimes.com/2020/12/16/technology/facebook-reverses-postelection-algorithm-changes-that-boosted-news-from-authoritative-sources „Facebook reverses postelection algorithm changes that boosted news from authoritative sources”].&#32;''[[The New York Times]]''<span class="printonly">.&#32;https://www.nytimes.com/2020/12/16/technology/facebook-reverses-postelection-algorithm-changes-that-boosted-news-from-authoritative-sources</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rft.genre=article&rft.atitle=Facebook+reverses+postelection+algorithm+changes+that+boosted+news+from+authoritative+sources&rft.jtitle=%5B%5BThe+New+York+Times%5D%5D&rft.aulast=Roose&rft.aufirst=Kevin&rft.au=Roose%2C%26%2332%3BKevin&rft.date=2020-12-16&rft_id=https%3A%2F%2Fwww.nytimes.com%2F2020%2F12%2F16%2Ftechnology%2Ffacebook-reverses-postelection-algorithm-changes-that-boosted-news-from-authoritative-sources&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref><ref><span class="citation web" >[https://www.theverge.com/2020/11/24/21612728/facebook-news-feed-us-election-change-mainstream-news-misinformation „acebook tweaked the News Feed to highlight more mainstream news sources after the election”]<span class="printonly">.&#32;https://www.theverge.com/2020/11/24/21612728/facebook-news-feed-us-election-change-mainstream-news-misinformation</span><span class="reference-accessdate">.&#32;Pristupljeno 2020-11-24</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=acebook+tweaked+the+News+Feed+to+highlight+more+mainstream+news+sources+after+the+election&rft.atitle=&rft_id=https%3A%2F%2Fwww.theverge.com%2F2020%2F11%2F24%2F21612728%2Ffacebook-news-feed-us-election-change-mainstream-news-misinformation&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref> ===2020–danas: tužba FTC-a, korp. rebrendiranje, prepoznavanje lica, politika=== [[Federal Trade Commission|Federalna trgovinska komisija]] (FTC), kao i koalicija nekoliko država, tužili su Facebook za ilegalnu monopolizaciju i antitrast. FTC i države tražili su od sudova da primoraju Facebook da proda svoje podružnice [[WhatsApp]] i [[Instagram]].<ref><span class="citation web" >[https://www.ftc.gov/news-events/press-releases/2020/12/ftc-sues-facebook-illegal-monopolization „FTC Sues Facebook for Illegal Monopolization”]&#32;(en).&#32;2020-12-09<span class="printonly">.&#32;https://www.ftc.gov/news-events/press-releases/2020/12/ftc-sues-facebook-illegal-monopolization</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=FTC+Sues+Facebook+for+Illegal+Monopolization&rft.atitle=&rft.date=2020-12-09&rft_id=https%3A%2F%2Fwww.ftc.gov%2Fnews-events%2Fpress-releases%2F2020%2F12%2Fftc-sues-facebook-illegal-monopolization&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref><ref><span class="citation news" >Canon,&#32;Gabrielle&#32;(2020-12-09).&#32;[https://www.theguardian.com/technology/2020/dec/09/facebook-lawsuit-antitrust-whatsapp-instagram-ftc „Facebook's 'monopoly' must be split up, US and states say in major lawsuits”]&#32;(en-GB).&#32;''The Guardian''.&#32;[[International Standard Serial Number|ISSN]]&nbsp;[//www.worldcat.org/issn/0261-3077 0261-3077]<span class="printonly">.&#32;https://www.theguardian.com/technology/2020/dec/09/facebook-lawsuit-antitrust-whatsapp-instagram-ftc</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rft.genre=article&rft.atitle=Facebook%27s+%27monopoly%27+must+be+split+up%2C+US+and+states+say+in+major+lawsuits&rft.jtitle=The+Guardian&rft.aulast=Canon&rft.aufirst=Gabrielle&rft.au=Canon%2C%26%2332%3BGabrielle&rft.date=2020-12-09&rft.issn=0261-3077&rft_id=https%3A%2F%2Fwww.theguardian.com%2Ftechnology%2F2020%2Fdec%2F09%2Ffacebook-lawsuit-antitrust-whatsapp-instagram-ftc&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref> Tužbe je odbacio federalni sudija 28. juna 2021, izjavivši da nema dovoljno dokaza predatih pri utuživanju da se odredi kako je Facebook monopolan u tom momentu; FTC je imao dozvolu da dopuni svoj predmet tako da dodatni dokazi budu prisutni.<ref><span class="citation web" >Kelly,&#32;Makena&#059;&#32;Brandom,&#32;Russell&#32;(2021-06-28).&#32;[https://www.theverge.com/2021/6/28/22554476/ftc-facebook-instagram-antitrust-case-whatsapp-federal-court „Federal court dismisses FTC's bid to unwind Instagram from Facebook”].&#32;''The Verge''<span class="printonly">.&#32;https://www.theverge.com/2021/6/28/22554476/ftc-facebook-instagram-antitrust-case-whatsapp-federal-court</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=Federal+court+dismisses+FTC%27s+bid+to+unwind+Instagram+from+Facebook&rft.atitle=The+Verge&rft.aulast=Kelly&rft.aufirst=Makena&rft.au=Kelly%2C%26%2332%3BMakena&rft.au=Brandom%2C%26%2332%3BRussell&rft.date=2021-06-28&rft_id=https%3A%2F%2Fwww.theverge.com%2F2021%2F6%2F28%2F22554476%2Fftc-facebook-instagram-antitrust-case-whatsapp-federal-court&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref> U predmetu s dopunskim dokumentima, avgusta 2021, FTC je tvrdio da je Facebook bio monopol među ličnim društvenim mrežama od 2011, razlikujući aktivnosti Facebooka od onih servisa društvenih medija kao što je [[TikTok]] koji sadržaj emituje bez da neophodno ograniči poruku na namijenjene primaoce.<ref><span class="citation web" >Brandom,&#32;Russell&#059;&#32;Kelly,&#32;Makena&#32;(2021-08-19).&#32;[https://www.theverge.com/2021/8/19/22627032/ftc-facebook-amended-antitrust-complaint-monopoly-instagram-whatsapp „FTC says Facebook has been a monopoly 'since at least 2011' in amended antitrust complaint”].&#32;''The Verge''<span class="printonly">.&#32;https://www.theverge.com/2021/8/19/22627032/ftc-facebook-amended-antitrust-complaint-monopoly-instagram-whatsapp</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=FTC+says+Facebook+has+been+a+monopoly+%27since+at+least+2011%27+in+amended+antitrust+complaint&rft.atitle=The+Verge&rft.aulast=Brandom&rft.aufirst=Russell&rft.au=Brandom%2C%26%2332%3BRussell&rft.au=Kelly%2C%26%2332%3BMakena&rft.date=2021-08-19&rft_id=https%3A%2F%2Fwww.theverge.com%2F2021%2F8%2F19%2F22627032%2Fftc-facebook-amended-antitrust-complaint-monopoly-instagram-whatsapp&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref> Kao odgovor na predloženi akt u Australijskom parlamentu za ''[[News Media Bargaining Code]]'' (NMBC), 17. februara 2021, Facebook je blokirao australijske korisnike tako da ne mogu dijeliti ili gledati sadržaj vijesti na platformi, kao i stranice nekih vlada, zajednica, dobrotvornih organizacija, političkih i službi za hitne slučajeve.<ref><span class="citation web" >[https://7news.com.au/lifestyle/health-wellbeing/facebook-blocks-qld-and-sa-health-pages-c-2187836 „Facebook restores health, emergency pages”]&#32;(en).&#32;2021-02-17<span class="printonly">.&#32;https://7news.com.au/lifestyle/health-wellbeing/facebook-blocks-qld-and-sa-health-pages-c-2187836</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=Facebook+restores+health%2C+emergency+pages&rft.atitle=&rft.date=2021-02-17&rft_id=https%3A%2F%2F7news.com.au%2Flifestyle%2Fhealth-wellbeing%2Ffacebook-blocks-qld-and-sa-health-pages-c-2187836&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref> Australijska vlada jako je kritikovala ovaj potez, saopštenjem da predstavlja „neizmjernu tržišnu moć ovih digitalnih socijalnih giganata”.<ref><span class="citation news" >[https://www.bbc.com/news/world-australia-56099523 „Facebook blocks Australian users from viewing or sharing news”].&#32;''BBC News''.&#32;2021-02-18<span class="printonly">.&#32;https://www.bbc.com/news/world-australia-56099523</span>.&#32;»immense market power of these digital social giants«</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rft.genre=article&rft.atitle=Facebook+blocks+Australian+users+from+viewing+or+sharing+news&rft.jtitle=BBC+News&rft.date=2021-02-18&rft_id=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fnews%2Fworld-australia-56099523&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref> Dana 22. februara, Facebook je rekao da je postigao dogovor sa Vladom Asutralije kojim se vijesti vraćaju australijskim korisnicima predstojećih dana. Kao dio ovog dogovora, Facebook i Google mogu da izbjegnu NMBC usvojen 25. februara ako „postignu komercijalnu pogodbu sa biznisom vijesti osim [NMB]C-a”.<ref><span class="citation book" >[https://parlinfo.aph.gov.au/parlInfo/download/legislation/ems/r6652_ems_2fe103c0-0f60-480b-b878-1c8e96cf51d2/upload_pdf/JC000725.pdf „Treasury Laws Amendment (News Media and Digital Platforms Mandatory Bargaining Code)”]&#32;(en).&#32;''of&thinsp;2021-02-25''.&#32;The Parliament of the Commonwealth of Australia<span class="printonly">.&#32;https://parlinfo.aph.gov.au/parlInfo/download/legislation/ems/r6652_ems_2fe103c0-0f60-480b-b878-1c8e96cf51d2/upload_pdf/JC000725.pdf</span>.&#32;»reach a commercial bargain with a news business outside the Code«</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=Treasury+Laws+Amendment+%28News+Media+and+Digital+Platforms+Mandatory+Bargaining+Code%29&rft.atitle=of2021&rft.pub=The+Parliament+of+the+Commonwealth+of+Australia&rft_id=https%3A%2F%2Fparlinfo.aph.gov.au%2FparlInfo%2Fdownload%2Flegislation%2Fems%2Fr6652_ems_2fe103c0-0f60-480b-b878-1c8e96cf51d2%2Fupload_pdf%2FJC000725.pdf&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref><ref><span class="citation news" >Choudhury,&#32;Saheli Roy&#32;(2021-02-22).&#32;[https://www.cnbc.com/2021/02/23/facebook-to-restore-news-pages-for-australian-users-in-coming-days.html „Facebook to restore news pages for Australian users in coming days”].&#32;CNBC<span class="printonly">.&#32;https://www.cnbc.com/2021/02/23/facebook-to-restore-news-pages-for-australian-users-in-coming-days.html</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=Facebook+to+restore+news+pages+for+Australian+users+in+coming+days&rft.atitle=&rft.aulast=Choudhury&rft.aufirst=Saheli+Roy&rft.au=Choudhury%2C%26%2332%3BSaheli+Roy&rft.date=2021-02-22&rft.pub=CNBC&rft_id=https%3A%2F%2Fwww.cnbc.com%2F2021%2F02%2F23%2Ffacebook-to-restore-news-pages-for-australian-users-in-coming-days.html&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref><ref><span class="citation news" >Van Boom,&#32;Daniel&#32;(2021-02-22).&#32;[https://www.cnet.com/news/facebook-will-reverse-news-block-in-australia/ „Facebook will reverse news block in Australia”].&#32;CNET<span class="printonly">.&#32;https://www.cnet.com/news/facebook-will-reverse-news-block-in-australia/</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=Facebook+will+reverse+news+block+in+Australia&rft.atitle=&rft.aulast=Van+Boom&rft.aufirst=Daniel&rft.au=Van+Boom%2C%26%2332%3BDaniel&rft.date=2021-02-22&rft.pub=CNET&rft_id=https%3A%2F%2Fwww.cnet.com%2Fnews%2Ffacebook-will-reverse-news-block-in-australia%2F&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref> Facebook je optužen da je uklanjao i [[zabranjivanje u sjeni|zabranjivao u sjeni]] sadržaj koji je favorizovao farmere na protestu u Indiji (2020–21) ili one protiv vlade [[Narendra Modi|Narendre Modija]].<ref><span class="citation news" >[https://www.buzzfeednews.com/article/pranavdixit/protests-indian-farming-facebook „Protests About Indian Farming Reforms Have Reached Facebook's Headquarters”].&#32;''BuzzFeed News''.&#32;2020-12-17<span class="printonly">.&#32;https://www.buzzfeednews.com/article/pranavdixit/protests-indian-farming-facebook</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rft.genre=article&rft.atitle=Protests+About+Indian+Farming+Reforms+Have+Reached+Facebook%27s+Headquarters&rft.jtitle=BuzzFeed+News&rft.date=2020-12-17&rft_id=https%3A%2F%2Fwww.buzzfeednews.com%2Farticle%2Fpranavdixit%2Fprotests-indian-farming-facebook&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref><ref><span class="citation news" >[https://globalnews.ca/news/7532961/online-censorship-claims-shadow-indian-farmer-solidarity-protests/ „Online censorship claims shadow Indian farmer solidarity protests”].&#32;''[[Global News]]''.&#32;2020-12-19<span class="printonly">.&#32;https://globalnews.ca/news/7532961/online-censorship-claims-shadow-indian-farmer-solidarity-protests/</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rft.genre=article&rft.atitle=Online+censorship+claims+shadow+Indian+farmer+solidarity+protests&rft.jtitle=%5B%5BGlobal+News%5D%5D&rft.date=2020-12-19&rft_id=https%3A%2F%2Fglobalnews.ca%2Fnews%2F7532961%2Fonline-censorship-claims-shadow-indian-farmer-solidarity-protests%2F&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref><ref><span class="citation web" >[https://scroll.in/latest/981912/farmers-protest-page-was-flagged-as-spam-clarifies-facebook-a-day-after-blocking-account „Farmers' protest page was flagged as spam, clarifies Facebook a day after blocking account”].&#32;2020-12-21<span class="printonly">.&#32;https://scroll.in/latest/981912/farmers-protest-page-was-flagged-as-spam-clarifies-facebook-a-day-after-blocking-account</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=Farmers%27+protest+page+was+flagged+as+spam%2C+clarifies+Facebook+a+day+after+blocking+account&rft.atitle=&rft.date=2020-12-21&rft_id=https%3A%2F%2Fscroll.in%2Flatest%2F981912%2Ffarmers-protest-page-was-flagged-as-spam-clarifies-facebook-a-day-after-blocking-account&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref> Zaposlenici Facebooka u Indiji su u riziku da budu uhapšeni.<ref><span class="citation news" >[https://www.businessinsider.com/india-threatens-to-jail-facebook-twitter-workers-over-farmer-protests-2021-3 „India has reportedly threatened to jail Twitter, Facebook, and WhatsApp employees if the firms don't give up data regarding the farmers protests”].&#32;''Business Insider''.&#32;2021-03-05<span class="printonly">.&#32;https://www.businessinsider.com/india-threatens-to-jail-facebook-twitter-workers-over-farmer-protests-2021-3</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rft.genre=article&rft.atitle=India+has+reportedly+threatened+to+jail+Twitter%2C+Facebook%2C+and+WhatsApp+employees+if+the+firms+don%27t+give+up+data+regarding+the+farmers+protests&rft.jtitle=Business+Insider&rft.date=2021-03-05&rft_id=https%3A%2F%2Fwww.businessinsider.com%2Findia-threatens-to-jail-facebook-twitter-workers-over-farmer-protests-2021-3&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref> Dana 27. februara 2021, Facebook je predstavio aplikaciju ’Facebook BARS’ za [[reperi|repere]].<ref><span class="citation web" >[https://gadgets.ndtv.com/apps/news/facebook-bars-app-rap-hip-hop-tiktok-ios-closed-beta-download-npe-2379848 „Facebook Brings Another TikTok-Like App Specifically for Creating Raps”]<span class="printonly">.&#32;https://gadgets.ndtv.com/apps/news/facebook-bars-app-rap-hip-hop-tiktok-ios-closed-beta-download-npe-2379848</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=Facebook+Brings+Another+TikTok-Like+App+Specifically+for+Creating+Raps&rft.atitle=&rft_id=https%3A%2F%2Fgadgets.ndtv.com%2Fapps%2Fnews%2Ffacebook-bars-app-rap-hip-hop-tiktok-ios-closed-beta-download-npe-2379848&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref> Dana 29. juna 2021, Facebook je predstavio ’[[Bulletin (servis)|Bulletin]]’ (dosl. bilten), platformu za nezavisne pisce.<ref><span class="citation web" >Brown, Campbell&#32;(2021-06-29).&#32;[https://about.fb.com/news/2021/06/introducing-bulletin-a-platform-for-independent-writers/ „Introducing Bulletin, A Platform for Independent Writers”].&#32;Facebook<span class="printonly">.&#32;https://about.fb.com/news/2021/06/introducing-bulletin-a-platform-for-independent-writers/</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=Introducing+Bulletin%2C+A+Platform+for+Independent+Writers&rft.atitle=&rft.aulast=Brown%2C+Campbell&rft.au=Brown%2C+Campbell&rft.date=2021-06-29&rft.pub=Facebook&rft_id=https%3A%2F%2Fabout.fb.com%2Fnews%2F2021%2F06%2Fintroducing-bulletin-a-platform-for-independent-writers%2F&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref><ref><span class="citation web" >[https://www.bulletin.com/home/ „Facebook Bulletin”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210629185521/https://www.bulletin.com/home/ |date=2021-06-29 }}<span class="printonly">.&#32;https://www.bulletin.com/home/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210629185521/https://www.bulletin.com/home/ |date=2021-06-29 }}</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=Facebook+Bulletin&rft.atitle=&rft_id=https%3A%2F%2Fwww.bulletin.com%2Fhome%2F&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref> Za razliku od konkurenata kao što je [[Substack]], Facebook neće uzimati dio pretplatničke naknade od pisaca koji koriste platformu po pokretanju, kao što je [[Malcolm Gladwell]] i [[Mitch Albom]]. Prema riječima autora za polje tehnologije u ''[[The Washington Post|Vašington postu]]'', Willa Oremusa, potez kritikuju oni koji ga vide kao taktičku namjeru Facebooka da prisili ove konkurente da napuste biznis.<ref><span class="citation web" >Oremus, Will&#32;(2021-07-06).&#32;[https://www.washingtonpost.com/technology/2021/07/06/facebook-bulletin-antitrust/ „A classic Silicon Valley tactic – losing money to crush rivals – comes in for scrutiny”]<span class="printonly">.&#32;https://www.washingtonpost.com/technology/2021/07/06/facebook-bulletin-antitrust/</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=A+classic+Silicon+Valley+tactic+%E2%80%93+losing+money+to+crush+rivals+%E2%80%93+comes+in+for+scrutiny&rft.atitle=&rft.aulast=Oremus%2C+Will&rft.au=Oremus%2C+Will&rft.date=2021-07-06&rft_id=https%3A%2F%2Fwww.washingtonpost.com%2Ftechnology%2F2021%2F07%2F06%2Ffacebook-bulletin-antitrust%2F&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref> U oktobru 2021, vlasnička kompanija – Facebook, Inc. – promijenila je naziv u [[Meta Platforms|Meta Platforms, Inc.]] (ili jednostavno „Meta”), pošto mijenja svoj fokus na izgradnju „[[metaverzum]]a”. Ova promjena ne utiče na samo ime servisa društvene mreže Facebook, već je slična nastanku [[Alphabet Inc.|Alphabeta]] kao [[Google]]ove roditeljske kompanije 2015. godine.<ref><span class="citation news" >Dwoskin,&#32;Elizabeth&#32;(2021-10-28).&#32;[https://www.washingtonpost.com/technology/2021/10/28/facebook-meta-name-change/ „Facebook is changing its name to Meta as it focuses on the virtual world”]&#32;(en-US).&#32;''The Washington Post''<span class="printonly">.&#32;https://www.washingtonpost.com/technology/2021/10/28/facebook-meta-name-change/</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rft.genre=article&rft.atitle=Facebook+is+changing+its+name+to+Meta+as+it+focuses+on+the+virtual+world&rft.jtitle=The+Washington+Post&rft.aulast=Dwoskin&rft.aufirst=Elizabeth&rft.au=Dwoskin%2C%26%2332%3BElizabeth&rft.date=2021-10-28&rft_id=https%3A%2F%2Fwww.washingtonpost.com%2Ftechnology%2F2021%2F10%2F28%2Ffacebook-meta-name-change%2F&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref> U novembru 2021, Facebook je izjavio da će prestati sa ciljanjem na reklame zasnovane na podacima o zdravlju, rasi, etnicitetu, političkim vjerovanjima, religiji i seksualnoj orijentaciji. Promjena je od januara i utiče na sve aplikacije u vlasništvu Meta Platformsa.<ref><span class="citation web" >Brodkin,&#32;Jon&#32;(2021-11-10).&#32;[https://arstechnica.com/tech-policy/2021/11/facebook-to-stop-microtargeting-ads-based-on-race-sexual-orientation-and-politics/ „Facebook to stop targeting ads based on race, sexual orientation, and politics”]&#32;(en-US)<span class="printonly">.&#32;https://arstechnica.com/tech-policy/2021/11/facebook-to-stop-microtargeting-ads-based-on-race-sexual-orientation-and-politics/</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=Facebook+to+stop+targeting+ads+based+on+race%2C+sexual+orientation%2C+and+politics&rft.atitle=&rft.aulast=Brodkin&rft.aufirst=Jon&rft.au=Brodkin%2C%26%2332%3BJon&rft.date=2021-11-10&rft_id=https%3A%2F%2Farstechnica.com%2Ftech-policy%2F2021%2F11%2Ffacebook-to-stop-microtargeting-ads-based-on-race-sexual-orientation-and-politics%2F&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref> U februaru 2022, broj dnevno aktivnih korisnika Facebooka opao je prvi put nakon 18-godišnje istorije. Prema stanovištu Facebookove roditeljske kompanije Meta Networks, broj dnevno aktivnih korisnika opao je na 1,929 milijardi tokom tri mjeseca s decembrom kao posljednjim, manje u odnosu na 1,930 milijardi iz prethodnog kvartala. Nadalje, kompanija je upozorila da će rast prihoda biti usporen usljed nadmetanja TikToka i YouTube-a, kao i toga što oglašivači smanjuju troškove.<ref><span class="citation news" >[https://www.bbc.com/news/business-60238565 „Facebook: Daily active users fall for first time in 18-year history”].&#32;''BBC News'': p.&nbsp;1.&#32;2022-02-03<span class="printonly">.&#32;https://www.bbc.com/news/business-60238565</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rft.genre=article&rft.atitle=Facebook%3A+Daily+active+users+fall+for+first+time+in+18-year+history&rft.jtitle=BBC+News&rft.date=2022-02-03&rft.pages=p.%26nbsp%3B1&rft_id=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fnews%2Fbusiness-60238565&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref> Dana 10. marta 2022, Facebook je objavio da će privremeno ublažiti pravila radi dopuštanja nasilnog govora protiv „ruskih najezdnika”.<ref><span class="citation web" >[https://www.france24.com/en/live-news/20220311-facebook-eases-rules-to-allow-violent-speech-against-russian-invaders „Facebook eases rules to allow violent speech against 'Russian invaders'”]&#32;(en).&#32;2022-03-11<span class="printonly">.&#32;https://www.france24.com/en/live-news/20220311-facebook-eases-rules-to-allow-violent-speech-against-russian-invaders</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=Facebook+eases+rules+to+allow+violent+speech+against+%27Russian+invaders%27&rft.atitle=&rft.date=2022-03-11&rft_id=https%3A%2F%2Fwww.france24.com%2Fen%2Flive-news%2F20220311-facebook-eases-rules-to-allow-violent-speech-against-russian-invaders&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref> U Rusiji je potom zabranjen pristup svim metaservisima, uključujući [[Instagram]].<ref><span class="citation web" >[https://www.nytimes.com/2022/03/30/technology/ukraine-russia-facebook-instagram.html „How War in Ukraine Roiled Facebook and Instagram”].&#32;2022-03-30<span class="printonly">.&#32;https://www.nytimes.com/2022/03/30/technology/ukraine-russia-facebook-instagram.html</span><span class="reference-accessdate">.&#32;Pristupljeno 2022-05-05</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=How+War+in+Ukraine+Roiled+Facebook+and+Instagram&rft.atitle=&rft.date=2022-03-30&rft_id=https%3A%2F%2Fwww.nytimes.com%2F2022%2F03%2F30%2Ftechnology%2Fukraine-russia-facebook-instagram.html&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref> ====4. oktobar 2021: globalni prekid rada servisa==== Dana 4. oktobra 2021, Facebook je imao najteži prekid rada od 2008. godine. Prekid je bio globalne razmjere, pri čemu su sve Facebookove usluge ugašene, uključujući [[Instagram]] i WhatsApp, i to u oko 15 sati i 39 minuta UTC; bilo je pogođeno otprilike tri milijarde korisnika.<ref><span class="citation web" >Subin,&#32;Samantha&#32;(2021-10-04).&#32;[https://www.cnbc.com/2021/10/04/facebook-instagram-and-whatsapp-are-down.html „Facebook is suffering its worst outage since 2008”]<span class="printonly">.&#32;https://www.cnbc.com/2021/10/04/facebook-instagram-and-whatsapp-are-down.html</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=Facebook+is+suffering+its+worst+outage+since+2008&rft.atitle=&rft.aulast=Subin&rft.aufirst=Samantha&rft.au=Subin%2C%26%2332%3BSamantha&rft.date=2021-10-04&rft_id=https%3A%2F%2Fwww.cnbc.com%2F2021%2F10%2F04%2Ffacebook-instagram-and-whatsapp-are-down.html&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref><ref><span class="citation news" >[https://apnews.com/article/facebook-whatsapp-instagram-outage-8b9d3862ed957029e545182a595fdce1 „Facebook, WhatsApp, Instagram suffer worldwide outage”].&#32;[[Associated Press]].&#32;2021-10-04<span class="printonly">.&#32;https://apnews.com/article/facebook-whatsapp-instagram-outage-8b9d3862ed957029e545182a595fdce1</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=Facebook%2C+WhatsApp%2C+Instagram+suffer+worldwide+outage&rft.atitle=&rft.date=2021-10-04&rft.series=%5B%5BAssociated+Press%5D%5D&rft_id=https%3A%2F%2Fapnews.com%2Farticle%2Ffacebook-whatsapp-instagram-outage-8b9d3862ed957029e545182a595fdce1&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref><ref><span class="citation news" >Patnaik,&#32;Subrat&#059;&#32;Mathews,&#32;Eva&#32;(2021-10-04).&#32;[http://www.reuters.com/article/facebook-outages-idUSKBN2GU1TV „Facebook, Instagram, WhatsApp hit by global outage”].&#32;''[[Reuters]]''<span class="printonly">.&#32;http://www.reuters.com/article/facebook-outages-idUSKBN2GU1TV</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rft.genre=article&rft.atitle=Facebook%2C+Instagram%2C+WhatsApp+hit+by+global+outage&rft.jtitle=%5B%5BReuters%5D%5D&rft.aulast=Patnaik&rft.aufirst=Subrat&rft.au=Patnaik%2C%26%2332%3BSubrat&rft.au=Mathews%2C%26%2332%3BEva&rft.date=2021-10-04&rft_id=http%3A%2F%2Fwww.reuters.com%2Farticle%2Ffacebook-outages-idUSKBN2GU1TV&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref> Stručnjaci za sigurnost identifikovali su problem kao povlačenje [[Border gateway protocol|BGP-a]] svih [[Internet-protokol|IP]] ruta do njihovih [[Domain Name System|DNS servera]] koji su svi tada bili samohostovani.<ref><span class="citation news" >Duffy,&#32;Clare&#059;&#32;Lyngaas,&#32;Sean&#32;(2021-10-04).&#32;[https://www.cnn.com/2021/10/04/tech/facebook-instagram-whatsapp-outage/index.html „Facebook, Instagram, WhatsApp go down”]<span class="printonly">.&#32;https://www.cnn.com/2021/10/04/tech/facebook-instagram-whatsapp-outage/index.html</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=Facebook%2C+Instagram%2C+WhatsApp+go+down&rft.atitle=&rft.aulast=Duffy&rft.aufirst=Clare&rft.au=Duffy%2C%26%2332%3BClare&rft.au=Lyngaas%2C%26%2332%3BSean&rft.date=2021-10-04&rft_id=https%3A%2F%2Fwww.cnn.com%2F2021%2F10%2F04%2Ftech%2Ffacebook-instagram-whatsapp-outage%2Findex.html&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref><ref name=":7" /> Prekid rada je takođe pogodio sve sisteme unutrašnje komunikacije koje koriste zaposlenici Facebooka, što je omelo napore za vraćanje u operabilno stanje.<ref name=":7"><span class="citation web" >Lawler,&#32;Richard&#32;(2021-10-04).&#32;[https://www.theverge.com/2021/10/4/22708989/instagram-facebook-outage-messenger-whatsapp-error „Facebook is down, along with Instagram, WhatsApp, Messenger, and Oculus VR”]<span class="printonly">.&#32;https://www.theverge.com/2021/10/4/22708989/instagram-facebook-outage-messenger-whatsapp-error</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=Facebook+is+down%2C+along+with+Instagram%2C+WhatsApp%2C+Messenger%2C+and+Oculus+VR&rft.atitle=&rft.aulast=Lawler&rft.aufirst=Richard&rft.au=Lawler%2C%26%2332%3BRichard&rft.date=2021-10-04&rft_id=https%3A%2F%2Fwww.theverge.com%2F2021%2F10%2F4%2F22708989%2Finstagram-facebook-outage-messenger-whatsapp-error&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref> ====Gašenje tehnologije prepoznavanja lica==== Dana 2. novembra 2021, Facebook je objavio da će ugasiti tehnologiju prepoznavanja lica i obrisati podatke preko milijarde korisnika.<ref><span class="citation news" >Metz,&#32;Rachel.&#32;[https://www.cnn.com/2021/11/02/tech/facebook-shuts-down-facial-recognition/index.html „Facebook is shutting down its facial recognition software”]<span class="printonly">.&#32;https://www.cnn.com/2021/11/02/tech/facebook-shuts-down-facial-recognition/index.html</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=Facebook+is+shutting+down+its+facial+recognition+software&rft.atitle=&rft.aulast=Metz&rft.aufirst=Rachel&rft.au=Metz%2C%26%2332%3BRachel&rft_id=https%3A%2F%2Fwww.cnn.com%2F2021%2F11%2F02%2Ftech%2Ffacebook-shuts-down-facial-recognition%2Findex.html&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref> Meta je kasnije objavila planove za implementaciju tehnologije kao i drugih biometričkih sistema u budućim proizvodima, kao što je [[metaverzum]].<ref name="BIFacialRecog"><span class="citation web" >Hamilton,&#32;Isobel Asher&#32;(2021-11-04).&#32;[https://www.businessinsider.com/facebook-metaverse-meta-facial-recognition-zuckerberg-2021-11 „Meta says it's getting rid of facial recognition on Facebook — but that won't apply to the metaverse”]<span class="printonly">.&#32;https://www.businessinsider.com/facebook-metaverse-meta-facial-recognition-zuckerberg-2021-11</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=Meta+says+it%27s+getting+rid+of+facial+recognition+on+Facebook+%E2%80%94+but+that+won%27t+apply+to+the+metaverse&rft.atitle=&rft.aulast=Hamilton&rft.aufirst=Isobel+Asher&rft.au=Hamilton%2C%26%2332%3BIsobel+Asher&rft.date=2021-11-04&rft_id=https%3A%2F%2Fwww.businessinsider.com%2Ffacebook-metaverse-meta-facial-recognition-zuckerberg-2021-11&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref> Gašenje tehnologije će navodno onemogućiti/stopirati Facebookov sistem za automatizovani alt tekst, korišten radi transkribovanja medija na platformi slabovidim korisnicima.<ref name="BIFacialRecog" /> ==Web-sajt<span id="Odlike"></span>== :''Dalje informacije: [[Popis odlika Facebooka]] i [[Facebook platforma]]'' [[File:Original-facebook.jpg|thumb|Profil prikazan na Thefacebook-u, 2005]] [[File:Facebook.svg|thumb|Prethodni logo Facebooka u upotrebi od 23. avgusta 2005. do 1. jula 2015]] ===Tehnički aspekti=== Primarna boja web-sajta je plava, jer je Zuckerberg [[Daltonizam|daltonista na crveno–zeleno]], što je realizovano nakon testa izvedenog oko 2007.<ref>{{cite journal|title=Generation Why?|url=http://www.nybooks.com/articles/archives/2010/nov/25/generation-why/?pagination=false|journal=The New York Review of Books|accessdate=<!--Sept.-->2014-02-15|author=Zadie Smith|date=<!--Sept.-->2010-11-25}}</ref><ref>{{cite web|title=LETTER FROM PALO ALTO: THE FACE OF FACEBOOK|url=http://www.newyorker.com/reporting/2010/09/20/100920fa_fact_vargas?currentPage=all|work=The New Yorker|publisher=Condé Nast|accessdate=<!--Sept.-->2014-02-15|author=Jose Antonio Vargas|date=<!--Sept.-->2010-09-20}}</ref> Facebook je napravljen u [[PHP]]-u, kompiliran u [[HipHop za PHP|HipHop-u za PHP]], „transformatoru izvornog koda” koji su napravili Facebookovi inžinjeri koji pretvaraju PHP u [[C++]].<ref>{{cite web|title=Developer Blog – HipHop for PHP: Move Fast|url=https://developers.facebook.com/blog/post/2010/02/02/hiphop-for-php--move-fast/|work=Facebook Developers|publisher=Facebook|accessdate=<!--Sept.-->2013-11-11|author=Haiping Zhao|date=<!--Sept.-->2010-02-02}}</ref> Primjena HipHop-a navodno je smanjila prosječnu potrošnju CPJ-a na Facebookovim serverima za 50%.<ref name="Ars Technica BTS">{{cite web|first=Ryan|last=Paul|title=Exclusive: a behind-the-scenes look at Facebook release engineering|url=https://arstechnica.com/business/2012/04/exclusive-a-behind-the-scenes-look-at-facebook-release-engineering/|website=[[Ars Technica]]|publisher=[[Condé Nast]]|date=<!--Sept.-->2012-04-05|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-14}}</ref> ====Arhitektura 2012==== Facebook je razvijen kao jedna monolitna aplikacija. Prema intervjuu 2012. sa Chuckom Rossijem, inžinjeru za gradnju u Facebooku, Facebook kompilira u 1,5-gigabajtnom binarnom mjehuru koji je potom distruibuisan na servere koristeći prilagođeni sistem izdanja baziran na [[BitTorrent|BitTorrent-u]]. Rossi je izjavio da je potrebno oko 15 minuta da se napravi i 15 minuta da se postavi na servere. Izgradnja i izdavanje kao procesi imaju nulto vrijeme mirovanja (zastoj). Promjene u Facebooku se primjenjuju svakodnevno.<ref name="Ars Technica BTS" /> Facebook je koristio kombinacijsku platformu zasnovanu na [[HBase|HBase-u]] kako bi se podaci sačuvali u distribuisanim mašinama. Koristeći prateću arhitekturu, događaji se spremaju u dnevničkim datotekama, a dnevnici se prate. Sistem izbacuje ove događaje i piše ih u memoriju. Korisnički interfejs potom izvlači podatke i prikazuje ih korisnicima. Facebook rješava zahtjeve preko [[Ajax (programiranje)|AJAX-ovog]] sistema. Ovi zahtjevi se pišu u dnevničku datoteku koristeći [[Scribe (dnevnički server)|Scribe]] (koji je razvio Facebook).<ref name="high scalability">{{cite web|url=http://highscalability.com/blog/2011/3/22/facebooks-new-realtime-analytics-system-hbase-to-process-20.html|title=Facebook's New Real-time Analytics System: HBase To Process 20 Billion Events Per Day|publisher=Highscalability.com|date=<!--Sept.-->2011-03-22|accessdate=<!--Sept.-->2012-12-26}}</ref> Podaci se učitavaju iz ovih dnevničkih datoteka koristeći Ptail, međunarodno napravljenu alatku za agregiranje podataka iz više Scribe memorija. Prati dnevničke datoteke i izvlači podatke. Ptail podaci se razdvajaju u tri toka i šalju u klasterima do različitih [[podatkovni centar|podatkovnih centara]] (Plugin impresija, News feed impresija, Actions (plugin + news feed)). Puma se koristi za upravljanje periodima visokog protoka podataka (ulaz/izlaz ili IO). Podaci se procesiraju u bečevima radi smanjenja broja koliko puta je potrebno da se pročita i napiše tokom perioda visoke potražnje (popularan članak generiše mnogo impresija i news feed impresija koje zahtijevaju velik podatkovni kapacitet). Bečevi se uzimaju svakih 1,5 sekundi, ograničeno memorijom pri pravljenju [[hash tabela|hash tabele]].<ref name="high scalability" /> Podaci se potom ispisuju u PHP formatu. Bekend se piše u [[Java (programski jezik)|Javi]]. Trift se koristi kao format poruka tako da PHP programi mogu da izvedu upite Javinih servisa. Rješenja za keširanje su zaslužna za prikazivanje stranica brže. Podaci se potom šalju serverima [[MapReduce]] gdje se upiti izvode preko Hive-a. Ovo služi kao backup pošto se podaci mogu ponovo dobiti preko Hive-a.<ref name="high scalability" /> ====Hack==== Dana 20. marta 2014, Facebook je objavio novi programski jezik otvorenog koda nazvan [[Hack (programski jezik)|Hack]]. Prije javnog izlaska, veliki dio Facebooka je već bio radio i testiran je koristeći novi jezik.<ref>{{cite magazine|url=https://www.wired.com/wiredenterprise/2014/03/facebook-hack/|title=Facebook Introduces 'Hack', the Programming Language of the Future|date=<!--Sept.-->2014-03-20|magazine=WIRED|first=Cade|last=Metz}}</ref> ===Historija=== Dana 20. jula 2008, Facebook je uveo „Facebook Beta” redizajn, kojim je značajno izmijenjen korisnički interfejs odabranih mreža. Mini-Feed i Zid su konsolidovani, profili razdvojeni u kartične sekcije, a napor je uložen i za čistiji izgled.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/idg/IDG_852573C4006938800025748D0064C292.html|title=Facebook Facelift Targets Aging Users and New Competitors|work=The New York Times|author=Havenstein, Heather|date=<!--Sept.-->2008-07-21}}</ref> Facebook je počeo da premješta korisnike u novu verziju u septembru 2008.<ref>{{cite web|url=http://blog.new.facebook.com/blog.php?post=30074837130|title=Moving to the new Facebook|publisher=The Facebook Blog|accessdate=<!--Sept.-->2008-09-12|author=Slee, Mark|date=<!--Sept.-->2008-09-10}}</ref> ===Profil korisnika / lični tajmlajn=== Svaki registrovani korisnik na Facebooku ima lični profil koji prikazuje njegove postove i sadržaj.<ref>{{cite web|first=Kate|last=Knibbs|title=How Facebook's design has changed over the last 10 years|url=https://www.dailydot.com/debug/old-facebook-profiles-news-feeds/|website=[[The Daily Dot]]|date=<!--Sept.-->2015-12-11|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-14}}</ref> Format individualnih korisničkih stranica je prerađen u septembru 2011. i postao je poznat kao „Tajmlajn”, hronološki feed korisnikovih priča,<ref>{{cite web|first=Jacob|last=Schulman|title=Facebook introduces Timeline: 'a new way to express who you are'|url=https://www.theverge.com/2011/09/22/facebook-introduces-timeline-a-express-are|website=[[The Verge]]|publisher=Vox Media|date=<!--Sept.-->2011-09-22|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-14}}</ref><ref>{{cite journal|first=Chris|last=Gayomali|title=Facebook Introduces 'Timeline': The 'Story' of Your Life|url=http://techland.time.com/2011/09/22/facebook-introduces-timeline-the-story-of-your-life/|journal=[[Time (magazine)|Time]]|date=<!--Sept.-->2011-09-22|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-14}}</ref> uključujući ažuriranja statusa, slike, interakcije sa aplikacijama i događajima.<ref name="TNW Timeline">{{cite web|first=Matthew|last=Panzarino|title=Facebook introduces radical new profile design called Timeline: The story of your life [Video]|url=https://thenextweb.com/facebook/2011/09/22/facebook-introduces-timeline-the-story-of-your-life/|website=The Next Web|date=<!--Sept.-->2011-09-22|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-14}}</ref> Izgled omogućava korisnicima da dodaju „kaver sliku”.<ref name="TNW Timeline"/> Korisnicima je dato više podešavanja privatnosti.<ref name="TNW Timeline"/> Godine 2007, Facebook je pokrenuo Facebook stranice za brendove i selebretije radi interakcije sa njihovom fanbazom.<ref>{{cite web|first=Jason|last=Weaver|title=The Evolution of Facebook for Brands|url=http://mashable.com/2012/03/30/facebook-for-brands/|website=[[Mashable]]|date=<!--Sept.-->2012-03-30|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-14}}</ref><ref>{{cite web|title=Before Graph Search: Facebook's Biggest Changes|url=http://uk.pcmag.com/internet-products/58174/gallery/before-graph-search-facebooks-biggest-changes?p=3|website=[[PC Magazine]]|publisher=[[Ziff Davis]]|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-14|date=<!--Sept.-->2013-01-15}}</ref> Oko 100.000 stranica je pokrenuto u novembru.<ref>{{cite web|first=Rob|last=Hof|title=Facebook Declares New Era for Advertising|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2007-11-05/facebook-declares-new-era-for-advertising|website=[[Bloomberg L.P.|Bloomberg]]|date=<!--Sept.-->2007-11-06|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-14}}</ref> U junu 2009, Facebook je uveo odliku „Korisnička imena”, omogućavajući korisnicima da izaberu jedinstven nadimak koji se koristi u [[URL|URL-u]] za njihov lični profil, radi lakšeg dijeljenja.<ref>{{cite web|first=Ben|last=Parr|title=Facebook to Launch Vanity URLs for All|url=http://mashable.com/2009/06/09/facebook-vanity-urls/|website=[[Mashable]]|date=<!--Sept.-->2009-06-09|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-14}}</ref><ref>{{cite web|first=Nick|last=O'Neill|title=Facebook Begins Rolling Out Free Profile Usernames For Vanity URLs|url=http://www.adweek.com/digital/facebook-begins-rolling-out-free-profile-usernames-for-vanity-urls/|website=[[Adweek]]|publisher=Beringer Capital|date=<!--Sept.-->2009-06-09|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-14}}</ref> U februaru 2014, Facebook je proširio podešavanje za spol, dodavanjem polja za arbitrarni unos koji omogućava korisnicima da izaberu nešto iz širokog spektra rodnih identiteta. Korisnici takođe mogu da postave koje podešavanje rodno-odgovarajuće zamjenice treba da se koristi kao referenca na njih na raznim mjestima na sajtu.<ref>{{cite web|first=Jordan|last=Crook|first2=Josh|last2=Constine|title=Facebook Opens Up LGBTQ-Friendly Gender Identity And Pronoun Options|url=https://techcrunch.com/2014/02/13/facebook-gender-identity/|website=[[TechCrunch]]|publisher=AOL|date=<!--Sept.-->2014-02-13|accessdate=<!--Sept.-->2017-03-23}}</ref><ref>{{cite web|title=Facebook expands gender options: transgender activists hail 'big advance'|url=https://www.theguardian.com/technology/2014/feb/13/transgender-facebook-expands-gender-options|website=[[The Guardian]]|publisher=Guardian Media Group|date=<!--Sept.-->2014-02-14|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-14}}</ref><ref>{{cite web|first=Alexei|last=Oreskovic|title=In new profile feature, Facebook offers choices for gender identity|url=https://www.reuters.com/article/us-facebook-gender-idUSBREA1C1RU20140214|website=[[Reuters]]|publisher=[[Thomson Reuters]]|date=<!--Sept.-->2014-02-13|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-14}}</ref> U maju 2014, Facebook je uveo odliku koja omogućava korisnicima da pitaju za informacije koje drugi korisnici ne otkrivaju na svojim profilima. Ako korisnik ne pruži ključnu informaciju, kao što je lokacija, rodni grad ili status veze, drugi korisici mogu da koriste novo dugme za „pitanje” kako bi jednim klikom korisniku poslali poruku s pitanjem o toj informaciji.<ref>{{cite web|first=Sam|last=Machkovech|title=Facebook adds naggy "ask" button to profile pages|url=https://arstechnica.com/business/2014/05/facebook-introduces-naggy-ask-function-into-profile-pages/|website=[[Ars Technica]]|publisher=Condé Nast|date=<!--Sept.-->2014-05-16|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-14}}</ref><ref>{{cite news|first=Laura|last=Stampler|title=Facebook's New 'Ask' Button Gives You a Whole New Way to Badger Friends About Their Relationship Status|url=http://time.com/104720/facebooks-new-ask-button-gives-you-a-whole-new-way-to-badger-friends-about-their-relationship-status/|website=[[Time (magazine)|Time]]|date=<!--Sept.-->2014-05-19|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-14}}</ref> ===News feed=== :''Dalje informacije: [[News feed (Facebook)]]'' [[News Feed (Facebook)|News feed]] se javlja na svakoj korisničkoj stranici na Home-u, sa najrelevantnijim informacijama, uključujući promjene profila, nadolazeće događaje i rođendane prijatelja.<ref>{{cite web|url=http://blog.facebook.com/blog.php?post=2207967130|title=Facebook Gets a Facelift|accessdate=<!--Sept.-->2008-02-11|last=Sanghvi|first=Ruchi|date=<!--Sept.-->2006-09-06|publisher=The Facebook Blog}}</ref> Ovo je omogućilo spamerima i drugim vandalima da zloupotrebom manipulišu stvarajući nelegitimne događaje ili postavljajući lažne rođendane radi privlačenja pažnje na svoj profil.<ref>{{cite web|url=http://blog.colnect.com/2010/03/facebook-celebrate-your-birthday-every.html|title=Facebook: Celebrate Your Birthday Every Day|publisher=Colnect blog|accessdate=<!--Sept.-->2010-03-09}}</ref> Prvobitno, news feed je izazvao negodovanje korisnika Facebooka; neki su se žalili da je prenapunjen i pun neželjenih informacija, drugi su bili zabrinuti da je sada prelako drugima da prate individualne aktivnosti (kao što su promjene statusa veze, događaji i razgovori s drugim korisnicima).<ref>{{cite news|accessdate=<!--Sept.-->2008-06-28|url=http://www.businessweek.com/technology/content/sep2006/tc20060908_536553.htm|title=Facebook Learns from Its Fumble|work=BusinessWeek|location=New York|date=<!--Sept.-->2006-09-08|author=Lacy, Sarah|authorlink=Sarah Lacy}}</ref> Zuckerberg se izvinio zbog neuspjelog pokušaja sajta da uključi odgovarajuće odlike privatnosti. Korisnici su potom stekli kontrolu nad tome koji tipovi informacija se dijele automatski s prijateljima. Korisnici sada mogu da spriječe lično određene kategorije prijatelja od toga da vide ažuriranja o određenim tipovima aktivnosti, uključujući izmjene profila, postove na Zidu i novododate prijatelje.<ref>{{cite news|accessdate=<!--Sept.-->2008-06-28|url=http://www.informationweek.com/news/internet/ebusiness/showArticle.jhtml?articleID=192700574|title=Facebook Founder Apologizes In Privacy Flap; Users Given More Control|work=[[InformationWeek]]|location=New York|date=<!--Sept.-->2006-09-08|author=Gonsalves, Antone}}</ref> Dana 23. februara 2010, Facebook je dobio patent<ref>{{cite patent|country=US|number=7669123|status=patent}}</ref> za određene aspekte svog news feeda. Patent pokriva news feed u kojem su linkovi dati tako da jedan korisnik može da učestvuje u aktivnosti drugog korisnika.<ref>{{cite web|url=http://themelis-cuiper.com/22/us-patent-no-7669123.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110515155132/http://themelis-cuiper.com/22/us-patent-no-7669123.html|archivedate=<!--Sept.-->2011-05-15|title=US Patent No. 7669123|accessdate=<!--Sept.-->2010-03-09|publisher=Social Media|date=<!--Sept.-->2010-03-01}}</ref> Sortiranjem i prikazom priča u korisničkom news feedu upravlja [[EdgeRank|EdgeRank-ov]] algoritam.<ref>{{cite web|url=http://edgerank.net/|title=EdgeRank|date=<!--Sept.-->2007-10-29|publisher=EdgeRank|accessdate=<!--Sept.-->2013-02-16|archive-date=2021-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126062416/http://edgerank.net/}}</ref> Aplikacija za [[Odlike Facebooka#Otpremanje slika i videa|slike]] omogućava korisnicima da otpreme albume i slike.<ref>{{cite web|first=Michael|last=Arrington|authorlink=Michael Arrington|title=Facebook Launches Facebook Platform; They are the Anti-MySpace|url=https://techcrunch.com/2007/05/24/facebook-launches-facebook-platform-they-are-the-anti-myspace/|website=[[TechCrunch]]|publisher=AOL|date=<!--Sept.-->2007-05-24|accessdate=<!--Sept.-->2017-03-23}}</ref> Svaki album može da sadrži 200&nbsp;slika.<ref>{{cite web|url=http://blog.facebook.com/blog.php?post=87157517130|title=Share More Memories with Larger Photo Albums|accessdate=<!--Sept.-->2010-01-04}}</ref> Podešavanja privatnosti se primjenjuju na individualne albume. Korisnici mogu da „taguju”, ili označe, prijatelja na slici. Prijatelj dobija obavještenje/notifikaciju o tagovanju s linkom do slike.<ref>{{cite web|accessdate=<!--Sept.-->2008-03-15|url=https://www.facebook.com/help.php?page=7|title=Photos|publisher=Facebook|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080731205244/https://www.facebook.com/help.php?page=7|archivedate=<!--Sept.-->2008-07-31}}</ref> Ovu odliku tagovanja slika razvio je Aaron Sittig, trenutno vođa Dizajn strategije u Facebooku, te bivši Facebook inžinjer Scott Marlette 2006; dobio je patent 2011.<ref>{{cite web|url=https://www.businessinsider.com/facebooks-first-20-employees-2011-5#aaron-sittig-was-brought-on-by-sean-parker-he-created-the-concept-of-tagging-friends-in-facebook-pictures-4|title=The First 20 Facebook Employees: Where Are They Now?|last=Shontell|first=Alyson|date=<!--Sept.-->2011-05-13|website=[[Business Insider]]|accessdate=<!--Sept.-->2019-09-10}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.adweek.com/digital/facebook-patent-photo-tagging/|title=Facebook Wins Patents For Tagging In Photos, Other Digital Media|last=Cutler|first=Kim-Mai|date=<!--Sept.-->2011-05-17|website=[[Adweek]]|accessdate=<!--Sept.-->2019-09-10}}</ref> Dana 7. juna 2012, Facebook je pokrenuo svoj Aplikacijski centar radi pomoći korisnicima da pronađu igrice i druge aplikacije.<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tech/news/internet/Facebook-to-launch-App-Center/articleshow/13920641.cms|title=Facebook to launch App Center|date=<!--Sept.-->2012-06-08|work=The Times Of India|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120608112718/http://timesofindia.indiatimes.com/tech/news/internet/Facebook-to-launch-App-Center/articleshow/13920641.cms|archivedate=<!--Sept.-->2012-06-08}}</ref> Dana 13. maja 2015, Facebook je u saradnji sa velikim portalima za vijesti pokrenuo „Instant članke” radi pružanja vijesti o Facebook news feedu bez napuštanja sajta.<ref>{{cite web|url=http://media.fb.com/2015/05/12/instantarticles/|title=Introducing Instant Articles – Facebook Media|work=fb.com|accessdate=<!--Sept.-->2015-05-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150514162847/http://media.fb.com/2015/05/12/instantarticles/|archivedate=<!--Sept.-->2015-05-14|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://previewtech.net/facebook-launches-instant-articles/|title=Facebook launches "Instant Articles"|work=Preview Tech|date=<!--Sept.-->2015-05-14|access-date=2019-12-16|archive-date=2020-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20201204110610/https://previewtech.net/facebook-launches-instant-articles/|dead-url=yes}}</ref> U januaru 2017, Facebook je pokrenuo Facebook priče za iOS i Android u Irskoj. Odlika, prateći format [[Snapchat]] i Instagram priča, pruža korisnicima mogućnost da otpreme slike i videa koji se pojavljuju iznad news feedova prijatelja i pratilaca i nestaju nakon 24 sata.<ref>{{cite web|first=Josh|last=Constine|title=Facebook Stories puts a Snapchat clone above the News Feed|url=https://techcrunch.com/2017/01/25/facebook-stories/|website=[[TechCrunch]]|publisher=AOL|date=<!--Sept.-->2017-01-25|accessdate=<!--Sept.-->2017-03-23}}</ref> Dana 11. oktobra 2017, Facebook je uveo odliku [[Facebook 3D Posts|3D postova]] radi omogućavanja otpremanja 3D interaktivnih sadržaja.<ref>{{cite web|first=Rachel|last=Franklin|title=Building Connections Through Creativity and Opening VR to Everyone|url=https://www.oculus.com/blog/building-connections-through-creativity-and-opening-vr-to-everyone/|website=Oculus|date=<!--Sept.-->2017-10-11|accessdate=<!--Sept.-->2018-02-28}}</ref> Dana 11. januara 2018, Facebook je objavio da će promijeniti news feed radi prioritizacije sadržaja prijatelja i porodičnog sadržaja, te denaglašavanja sadržaja medijskih kompanija.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/01/11/technology/facebook-news-feed.html|title=Facebook Overhauls News Feed to Focus on What Friends and Family Share|last=Isaac|first=Mike|date=<!--Sept.-->2018|work=The New York Times|accessdate=<!--Sept.-->2018-01-17|issn=0362-4331}}</ref> U februaru 2020, Facebook je objavio da će potrošiti milijardu dolara na licenciranje materijala vijesti od objavljivača u naredne tri godine (zalog koji dolazi dok je kompanija pod nadzorom vlada širom planete zbog toga što ne plaća za sadržaj vijesti koji se pojavljuje na platformi). Zalog je pored 600 miliona dolara utrošenih od 2018. dogovorima sa kompanijama koje objavljuju vijesti kao što je ''[[The Guardian]]'' ili ''[[Financial Times]]''.<ref><span class="citation news" >Ziobro,&#32;Paul&#32;(2021-02-24).&#32;[https://www.wsj.com/articles/facebook-to-spend-1-billion-on-news-content-over-three-years-11614187391 „Facebook to Spend $1 Billion on News Content Over Three Years”]&#32;(en-US).&#32;''The Wall Street Journal''.&#32;[[International Standard Serial Number|ISSN]]&nbsp;[//www.worldcat.org/issn/0099-9660 0099-9660]<span class="printonly">.&#32;https://www.wsj.com/articles/facebook-to-spend-1-billion-on-news-content-over-three-years-11614187391</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rft.genre=article&rft.atitle=Facebook+to+Spend+%241+Billion+on+News+Content+Over+Three+Years&rft.jtitle=The+Wall+Street+Journal&rft.aulast=Ziobro&rft.aufirst=Paul&rft.au=Ziobro%2C%26%2332%3BPaul&rft.date=2021-02-24&rft.issn=0099-9660&rft_id=https%3A%2F%2Fwww.wsj.com%2Farticles%2Ffacebook-to-spend-1-billion-on-news-content-over-three-years-11614187391&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref><ref><span class="citation web" >[https://finance.yahoo.com/news/1-facebook-says-inadvertently-blocked-115740188.html „UPDATE 1-Facebook says it inadvertently blocked content during Australia news ban”]&#32;(en-US)<span class="printonly">.&#32;https://finance.yahoo.com/news/1-facebook-says-inadvertently-blocked-115740188.html</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=UPDATE+1-Facebook+says+it+inadvertently+blocked+content+during+Australia+news+ban&rft.atitle=&rft_id=https%3A%2F%2Ffinance.yahoo.com%2Fnews%2F1-facebook-says-inadvertently-blocked-115740188.html&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref><ref><span class="citation web" >Barker,&#32;Alex.&#32;[https://www.irishtimes.com/business/media-and-marketing/facebook-pledges-to-pay-1bn-for-news-1.4493909 „Facebook pledges to pay $1bn for news”]&#32;(en)<span class="printonly">.&#32;https://www.irishtimes.com/business/media-and-marketing/facebook-pledges-to-pay-1bn-for-news-1.4493909</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=Facebook+pledges+to+pay+%241bn+for+news&rft.atitle=&rft.aulast=Barker&rft.aufirst=Alex&rft.au=Barker%2C%26%2332%3BAlex&rft_id=https%3A%2F%2Fwww.irishtimes.com%2Fbusiness%2Fmedia-and-marketing%2Ffacebook-pledges-to-pay-1bn-for-news-1.4493909&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref> U martu i aprilu 2021, kao odgovor [[Apple]]u koji je obznanio promjene svoje [[Identifier for Advertisers|IfA]] politike za iOS uređaje, uključujući zahtijevanje od developera aplikacija da direktno traže korisnicima mogućnost praćenja na opt-in bazi, Facebook je kupio novinske reklame na cijeloj stranici u pokušaju da uvjeri korisnike da dopuste praćenje, što ističe efekte koje ciljane reklame imaju na male biznise.<ref><span class="citation web" >[https://www.macrumors.com/2020/12/16/facebook-takes-out-full-page-ads-to-attack-apple/ „Facebook Takes Out Full-Page Newspaper Ads to Attack Apple's iOS Privacy Changes”]&#32;(en)<span class="printonly">.&#32;https://www.macrumors.com/2020/12/16/facebook-takes-out-full-page-ads-to-attack-apple/</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=Facebook+Takes+Out+Full-Page+Newspaper+Ads+to+Attack+Apple%27s+iOS+Privacy+Changes&rft.atitle=&rft_id=https%3A%2F%2Fwww.macrumors.com%2F2020%2F12%2F16%2Ffacebook-takes-out-full-page-ads-to-attack-apple%2F&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref> Facebookovi napori bili su u konačnici neuspješni, pošto je Apple izdao iOS 14.5 krajem aprila 2021, sa sadržanom mogućnošću za korisnike – prozvano „transparentnošću aplikacijskog praćenja” ({{jez-engl|App Tracking Transparency}}). Isto tako, statistike od Flurry Analyticsa, podružnice [[Verizon Communications]]a, pokazuju da 96% od svih korisnika iOS-a u SAD-u ne dozvoljava praćenje uopšte, a samo 12% iOS korisnika u svijetu dozvoljava praćenje, što je u nekim novinskim člancima prozvano „Facebookovom noćnom morom”, uz još slične terminologije.<ref><span class="citation web" >Datti,&#32;Sharmishte&#32;(2021-05-12).&#32;[https://www.gizbot.com/mobile/news/apple-app-tracking-transparency-becomes-facebook-nightmare-only-4-percent-allow-tracking-074217.html „Apple's App Tracking Transparency Becomes Facebook's Nightmare: Only 4% Allow Tracking”]&#32;(en)<span class="printonly">.&#32;https://www.gizbot.com/mobile/news/apple-app-tracking-transparency-becomes-facebook-nightmare-only-4-percent-allow-tracking-074217.html</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=Apple%27s+App+Tracking+Transparency+Becomes+Facebook%27s+Nightmare%3A+Only+4%25+Allow+Tracking&rft.atitle=&rft.aulast=Datti&rft.aufirst=Sharmishte&rft.au=Datti%2C%26%2332%3BSharmishte&rft.date=2021-05-12&rft_id=https%3A%2F%2Fwww.gizbot.com%2Fmobile%2Fnews%2Fapple-app-tracking-transparency-becomes-facebook-nightmare-only-4-percent-allow-tracking-074217.html&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref><ref><span class="citation web" >[https://www.msn.com/en-us/money/other/apple-s-app-tracking-transparency-update-is-turning-out-to-be-the-worst-case-scenario-for-facebook/ar-BB1gDK55 „Apple Might Have Just Put and End to Facebook”]<span class="printonly">.&#32;https://www.msn.com/en-us/money/other/apple-s-app-tracking-transparency-update-is-turning-out-to-be-the-worst-case-scenario-for-facebook/ar-BB1gDK55</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=Apple+Might+Have+Just+Put+and+End+to+Facebook&rft.atitle=&rft_id=https%3A%2F%2Fwww.msn.com%2Fen-us%2Fmoney%2Fother%2Fapple-s-app-tracking-transparency-update-is-turning-out-to-be-the-worst-case-scenario-for-facebook%2Far-BB1gDK55&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref><ref><span class="citation web" >[https://www.news18.com/news/tech/apple-vs-facebook-96-percent-users-disabling-app-tracking-so-far-claims-report-3720917.html „Apple vs Facebook: 96 Percent Users Disabling App Tracking So Far, Claims Report”]&#32;(en).&#32;2021-05-09<span class="printonly">.&#32;https://www.news18.com/news/tech/apple-vs-facebook-96-percent-users-disabling-app-tracking-so-far-claims-report-3720917.html</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=Apple+vs+Facebook%3A+96+Percent+Users+Disabling+App+Tracking+So+Far%2C+Claims+Report&rft.atitle=&rft.date=2021-05-09&rft_id=https%3A%2F%2Fwww.news18.com%2Fnews%2Ftech%2Fapple-vs-facebook-96-percent-users-disabling-app-tracking-so-far-claims-report-3720917.html&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref><ref><span class="citation web" >Heisler,&#32;Yoni&#32;(2021-05-11).&#32;[https://bgr.com/tech/ios-14-update-app-tracking-transparency-facebook-percentage-5924882/ „New data shows how devastating Apple's new anti-tracking feature is for Facebook”]&#32;(en-US)<span class="printonly">.&#32;https://bgr.com/tech/ios-14-update-app-tracking-transparency-facebook-percentage-5924882/</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=New+data+shows+how+devastating+Apple%27s+new+anti-tracking+feature+is+for+Facebook&rft.atitle=&rft.aulast=Heisler&rft.aufirst=Yoni&rft.au=Heisler%2C%26%2332%3BYoni&rft.date=2021-05-11&rft_id=https%3A%2F%2Fbgr.com%2Ftech%2Fios-14-update-app-tracking-transparency-facebook-percentage-5924882%2F&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref> Unatoč vijestima, Facebook je izjavio da će nova politika i ažuriranje softvera biti upravljivi/podesni.<ref><span class="citation web" >[https://www.macrumors.com/2021/04/28/facebook-att-impact-manageable/ „Facebook Says Impact of iOS 14.5's App Tracking Transparency Will Be 'Manageable'”]&#32;(en)<span class="printonly">.&#32;https://www.macrumors.com/2021/04/28/facebook-att-impact-manageable/</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=Facebook+Says+Impact+of+iOS+14.5%27s+App+Tracking+Transparency+Will+Be+%27Manageable%27&rft.atitle=&rft_id=https%3A%2F%2Fwww.macrumors.com%2F2021%2F04%2F28%2Ffacebook-att-impact-manageable%2F&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref> ===Lajk dugme=== :''Dalje informacije: [[Lajk dugme Facebooka]]'' [[File:Facebook advertising.jpg|thumb|Bilbord na [[National Multicultural Festival|NMF-u]] reklamira FB stranicu ’Canberra in the City’]] „Lajk” dugme (ili dugme „sviđa mi se”), stilizovano kao ikona s podignutim palcem, prvi put je uvedeno 9. februara 2009,<ref>{{cite web|first=Jason|last=Kincaid|title=Facebook Activates "Like" Button; FriendFeed Tires Of Sincere Flattery|url=https://techcrunch.com/2009/02/09/facebook-activates-like-button-friendfeed-tires-of-sincere-flattery/|website=[[TechCrunch]]|publisher=AOL|date=<!--Sept.-->2009-02-09|accessdate=<!--Sept.-->2017-05-31}}</ref> te omogućava korisnicima da lako vrše interakciju sa ažuriranjima statusa, komentara, slika i videa, linkova koje dijele prijatelji, te reklama. Kada korisnik klikne, dezignirani sadržaj će se vjerovatnije pojaviti u news feedovima prijatelja.<ref>{{cite web|first=JP|last=Mangalindan|title=Facebook Likes don't go as far as they used to in News Feed update|url=http://mashable.com/2015/04/21/news-feed-facebook-likes/|website=[[Mashable]]|date=<!--Sept.-->2015-04-21|accessdate=<!--Sept.-->2017-05-31}}</ref><ref>{{cite web|first=Josh|last=Constine|title=How Facebook News Feed Works|url=https://techcrunch.com/2016/09/06/ultimate-guide-to-the-news-feed/|website=[[TechCrunch]]|publisher=AOL|date=<!--Sept.-->2016-09-06|accessdate=<!--Sept.-->2017-05-31}}</ref> Dugme pokazuje broj drugih korisnika koji su lajkovali sadržaj.<ref>{{cite web|title=Like and React to Posts|url=https://www.facebook.com/help/1624177224568554/|website=Facebook Help Center|publisher=Facebook|accessdate=<!--Sept.-->2017-05-31}}</ref> Lajk dugme je prošireno na komentare u junu 2010.<ref>{{cite web|first=Chloe|last=Albanesius|title=Facebook Adds Ability to 'Like' Comments|url=https://www.pcmag.com/article2/0,2817,2365190,00.asp|website=[[PC Magazine]]|publisher=[[Ziff Davis]]|date=<!--Sept.-->2010-06-17|accessdate=<!--Sept.-->2017-05-31}}</ref> U februaru 2016, Facebook je proširio Lajk u „Reakcije”, s mogućnošću odabira pet predefinisanih emocija, uključujući „Ljubav”, „Haha”, „Wow”, „Tužan” i „Ljut”.<ref name="verge-reactions">{{cite web|first=Casey|last=Newton|title=Facebook rolls out expanded Like button reactions around the world|url=https://www.theverge.com/2016/2/24/11094374/facebook-reactions-like-button|website=[[The Verge]]|publisher=Vox Media|date=<!--Sept.-->2016-02-24|accessdate=<!--Sept.-->2017-05-31}}</ref><ref>{{cite magazine|first=Liz|last=Stinson|title=Facebook Reactions, the Totally Redesigned Like Button, Is Here|url=https://www.wired.com/2016/02/facebook-reactions-totally-redesigned-like-button|magazine=WIRED|date=<!--Sept.-->2016-02-24|accessdate=<!--Sept.-->2017-05-31}}</ref><ref>{{cite web|first=Natt|last=Garun|title=Facebook reactions have now infiltrated comments|url=https://www.theverge.com/2017/5/3/15536812/facebook-reactions-now-available-comments|website=[[The Verge]]|publisher=Vox Media|date=<!--Sept.-->2017-05-03|accessdate=<!--Sept.-->2017-05-31}}</ref><ref>{{cite web|first=David|last=Cohen|title=Facebook Just Extended Reactions to Comments|url=http://www.adweek.com/digital/facebook-reactions-comments/|website=[[Adweek]]|publisher=Beringer Capital|date=<!--Sept.-->2017-05-03|accessdate=<!--Sept.-->2017-05-31}}</ref> Krajem aprila 2020, tokom [[Pandemija COVID-19|pandemije COVID-19]], dodata je nova reakcija: „Briga”/„Brinem” ({{jez-engl|Care}}).<ref name="Verge: Care button"><span class="citation web" >Lyles,&#32;Taylor&#32;(2020-04-17).&#32;[https://www.theverge.com/2020/4/17/21224805/facebook-care-reaction-like-button-messenger-app „Facebook adds a 'care' reaction to the like button 5”].&#32;[https://web.archive.org/web/20220523223255/https://www.theverge.com/2020/4/17/21224805/facebook-care-reaction-like-button-messenger-app Arhivirano]&#32;iz originala&#32; 2022-05-24<span class="printonly">.&#32;https://www.theverge.com/2020/4/17/21224805/facebook-care-reaction-like-button-messenger-app</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=Facebook+adds+a+%27care%27+reaction+to+the+like+button+5&rft.atitle=&rft.aulast=Lyles&rft.aufirst=Taylor&rft.au=Lyles%2C%26%2332%3BTaylor&rft.date=2020-04-17&rft_id=https%3A%2F%2Fwww.theverge.com%2F2020%2F4%2F17%2F21224805%2Ffacebook-care-reaction-like-button-messenger-app&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref> ===Instant poruke=== {{Main|Facebook Messenger}} Facebook Messenger je servis za [[instant poruke]] i aplikaciju softvera. Počeo je da postoji kao Facebook Chat 2008,<ref>{{cite web|first=Mark|last=Hendrickson|title=Facebook Chat Launches, For Some|url=https://techcrunch.com/2008/04/06/facebook-chat-enters-pre-release-beta/|website=[[TechCrunch]]|publisher=AOL|date=<!--Sept.-->2008-04-06|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-02}}</ref> pa je prerađen 2010.<ref>{{cite web|first=MG|last=Siegler|title=Facebook's Modern Messaging System: Seamless, History, And A Social Inbox|url=https://techcrunch.com/2010/11/15/facebook-messaging/|website=[[TechCrunch]]|publisher=AOL|date=<!--Sept.-->2010-11-15|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-02}}</ref> i na kraju je postao samostalna mobilna aplikacija u avgustu 2011, s tim da je ostao dio korisniške stranice na web-pretraživačima (brauzerima).<ref>{{cite web|first=Jason|last=Kincaid|title=Facebook Launches Standalone iPhone/Android Messenger App (And It's Beluga)|url=https://techcrunch.com/2011/08/09/facebook-launches-standalone-mobile-messenger-app-and-it%E2%80%99s-beluga/|website=[[TechCrunch]]|publisher=AOL|date=<!--Sept.-->2011-08-09|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-02}}</ref> Kao dopuna za redovne konverzacije, Messenger omogućava korisnicma da prave jedan-na-jedan<ref>{{cite web|first=Hope|last=King|title=Facebook Messenger now lets you make video calls|url=https://money.cnn.com/2015/04/27/technology/facebook-messenger-mobile-video-call/|website=[[CNN]]|date=<!--Sept.-->2015-04-27|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-02}}</ref> i grupne<ref>{{cite web|first=Nick|last=Statt|title=Facebook Messenger now lets you video chat with up to 50 people|url=https://www.theverge.com/2016/12/19/14006752/facebook-messenger-group-video-chat-feature-update|website=[[The Verge]]|publisher=Vox Media|date=<!--Sept.-->2016-12-19|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-02}}</ref> [[glas preko IP-a|glasovne]]<ref>{{cite web|first=Ellis|last=Hamburger|title=Facebook launches free calling for all iPhone users in the US|url=https://www.theverge.com/2013/1/16/3883538/facebook-launches-free-calling-in-messenger-for-iphone-us|website=[[The Verge]]|publisher=Vox Media|date=<!--Sept.-->2013-01-16|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-02}}</ref> i [[Videotelefonija|video pozive]].<ref>{{cite web|first=Josh|last=Constine|title=Facebook Messenger Launches Free VOIP Video Calls Over Cellular And Wi-Fi|url=https://techcrunch.com/2015/04/27/facebook-messenger-video-chat/|website=[[TechCrunch]]|publisher=AOL|date=<!--Sept.-->2015-04-27|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-02}}</ref> Android aplikacija ima integrisanu podršku za [[SMS]]<ref>{{cite web|first=Charles|last=Arthur|title=Facebook turns Messenger into a text message killer|url=https://www.theguardian.com/technology/2012/dec/04/facebook-messenger-android-sms-killer|website=[[The Guardian]]|publisher=Guardian Media Group|date=<!--Sept.-->2012-12-04|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-02}}</ref> i „Chat Heads-ove”, koji su okrugle profilne foto ikone koje se prikazuju na ekranu nezavisno od toga koja aplikacija je otvorena,<ref>{{cite web|title=Chat Heads come to Facebook Messenger for Android|url=https://www.theverge.com/2013/4/12/4216838/facebook-updates-messenger-adds-chat-heads|website=[[The Verge]]|publisher=Vox Media|date=<!--Sept.-->2013-04-12|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-02}}</ref> s tim da obje aplikacije podržavaju višestruke naloge,<ref>{{cite web|first=Sarah|last=Perez|title=Facebook Tests SMS Integration In Messenger, Launches Support For Multiple Accounts|url=https://techcrunch.com/2016/02/11/facebook-tests-sms-integration-in-messenger-launches-support-for-multiple-accounts/|website=[[TechCrunch]]|publisher=AOL|date=<!--Sept.-->2016-02-11|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-02}}</ref> konverzacije sa opcionom [[end-to-end enkripcija|end-to-end enkripcijom]]<ref>{{cite magazine|first=Andy|last=Greenberg|title=You Can All Finally Encrypt Facebook Messenger, So Do It|url=https://www.wired.com/2016/10/facebook-completely-encrypted-messenger-update-now/|magazine=WIRED|date=<!--Sept.-->2016-10-04|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-02}}</ref> i „Instant igricama”.<ref>{{cite web|first=Josh|last=Constine|title=Facebook Messenger launches Instant Games|url=https://techcrunch.com/2016/11/29/messenger-instant-games/|website=[[TechCrunch]]|publisher=AOL|date=<!--Sept.-->2016-11-29|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-02}}</ref> Neke odlike, uključujući slanje novca<ref name="US-feature">{{cite web|first=Josh|last=Constine|title=Facebook Introduces Free Friend-To-Friend Payments Through Messages|url=https://techcrunch.com/2015/03/17/facebook-pay/|website=[[TechCrunch]]|publisher=AOL|date=<!--Sept.-->2015-03-17|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-02}}</ref> i zahtijevanje prijevoza,<ref>{{cite web|first=Andrew J.|last=Hawkins|title=Facebook Messenger now lets you hail an Uber car|url=https://www.theverge.com/2015/12/16/10303878/facebook-messenger-uber-app-integration-API|website=[[The Verge]]|publisher=Vox Media|date=<!--Sept.-->2015-12-16|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-02}}</ref> ograničene su na SAD.<ref name="US-feature"/> Godine 2017, Facebook je dodao „Messenger Day”, odliku koja pruža mogućnost korisnicima da podijele slike i videa u formatu priče sa svim svojim prijateljima, pri čemu sadržaj nestaje nakon 24 sata;<ref>{{cite web|first=James|last=Vincent|title=Facebook's Snapchat stories clone, Messenger Day, is now rolling out globally|url=https://www.theverge.com/2017/3/9/14867192/facebook-messenger-snapchat-stories-clone-day|website=[[The Verge]]|publisher=Vox Media|date=<!--Sept.-->2017-03-09|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-02}}</ref> reakcije, koje omogućavaju korisnicima da kliknu i drže poruku da bi dodali reakciju preko [[emoji]] sličica;<ref name="verge-mentions">{{cite web|first=James|last=Vincent|title=Facebook Messenger gets reactions for individual messages and @ notifications|url=https://www.theverge.com/2017/3/23/15033810/facebook-messenger-notifications-reactions|website=[[The Verge]]|publisher=Vox Media|date=<!--Sept.-->2017-03-23|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-02}}</ref> te „Mentions-e”, koji omogućavaju korisnicima u grupnoj konverzaciji da otipkaju @ kako bi određenom korisniku poslali notifikaciju.<ref name="verge-mentions"/> Poslovni subjekti i korisnici mogu da vrše interakciju preko Messengera sa odlikama kao što je praćenje plaćanja i primanje obavještenja/notifikacija, te interakcija sa predstavnicima službi za korisnike. Developeri treće strane mogu da integrišu aplikacije u Messenger, omogućavajući korisnicima da unesu aplikaciju dok su u Messengeru i opciono podijele detalje iz aplikacije u chat.<ref>{{cite web|first=Hope|last=King|title=7 big changes coming to Facebook|url=https://money.cnn.com/2015/03/25/technology/facebook-f8-messenger/|website=[[CNN]]|date=<!--Sept.-->2015-03-25|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-02}}</ref> Developeri mogu da naprave [[softver agent|chatbote]] u Messengeru, za upotrebu kao što je to u slučajevima kada oglašivači vijesti prave botove radi distruibuisanja vijesti.<ref>{{cite web|first=Casey|last=Newton|title=Facebook launches a bot platform for Messenger|url=https://www.theverge.com/2016/4/12/11395806/facebook-messenger-bot-platform-announced-f8-conference|website=[[The Verge]]|publisher=Vox Media|date=<!--Sept.-->2016-04-12|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-02}}</ref> [[M (virtuelni asistent)|Virtuelni asistent M]] (SAD) skenira chatove tražeći ključne riječi i sugerišući relevantne radnje, kao što je sistem plaćanja za korisnike koji pominju novac.<ref>{{cite web|first=Nick|last=Statt|title=Facebook's AI assistant will now offer suggestions inside Messenger|url=https://www.theverge.com/2017/4/6/15200836/facebook-messenger-m-suggestions-ai-assisant|website=[[The Verge]]|publisher=Vox Media|date=<!--Sept.-->2017-04-06|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-02}}</ref><ref>{{cite web|first=Josh|last=Constine|title=Facebook Messenger's AI 'M' suggests features to use based on your convos|url=https://techcrunch.com/2017/04/06/facebook-messengers-ai-m-suggests-features-to-use-based-on-your-convos/|website=[[TechCrunch]]|publisher=AOL|date=<!--Sept.-->2017-04-06|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-02}}</ref> Grupni chatbotovi se javljaju u Messengeru kao „Chat ekstenzije”. Kartica „Otkriće” omogućava pronalazak botova i omogućavanje specijalnog, brendiranog [[QR kod]]a koji, kada se skenira, vodi korisnika do specifičnog bota.<ref>{{cite web|first=Josh|last=Constine|title=Facebook Messenger launches group bots and bot discovery tab|url=https://techcrunch.com/2017/04/18/facebook-bot-discovery/|website=[[TechCrunch]]|publisher=AOL|date=<!--Sept.-->2017-04-18|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-02}}</ref> ===Praćenje=== Korisnici mogu da „prate” sadržaj koji postave drugi korisnici bez neophodnog dodavanja tih korisnika u prijatelje.<ref>{{cite web|url=https://www.theverge.com/2012/12/5/3731986/facebook-like-follow|title=Facebook snubs 'Subscribe' button in favor of Twitter-esque 'Follow' on all profile pages|last=Hamburger|first=Ellis|date=<!--Sept.-->2012-12-05|website=[[The Verge]]|publisher=Vox Media|accessdate=<!--Sept.-->2017-03-23}}</ref> Nalozi se mogu „verifikovati”, potvrđujući korisnikov identitet.<ref>{{cite web|first=Josh|last=Constine|title=Facebook Launches Verified Accounts and Pseudonyms|url=https://techcrunch.com/2012/02/15/facebook-verified-accounts-alternate-names/|website=[[TechCrunch]]|publisher=AOL|date=<!--Sept.-->2012-02-15|accessdate=<!--Sept.-->2017-03-23}}</ref> ===Kontrole privatnosti=== : ''V. takođe: [[#Privatnost]]'' [[File:Prism-slide-8.jpg|thumb|left|[[PRISM (program nadziranja)|PRISM]]: [[obavještajno izviđanje|OI]] [[globalno nadziranje|globalni]] program prema kojem [[National Security Agency|NSA]] prikuplja korisničke podatke od kompanija kao što su Facebook i [[Yahoo!]]<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-23123964|title=Edward Snowden: Leaks that exposed US spy programme|work=[[BBC News]]|date=<!--Sept.-->2014-01-17}}</ref>]] Facebook omogućava korisnicima da kontrolišu pristup individualnim postovima i svom profilu<ref>{{cite web|accessdate=<!--Sept.-->2009-06-13|url=https://www.facebook.com/privacy/?view=search|title=Search Privacy|publisher=Facebook}}</ref> kroz podešavanja privatnosti.<ref name="Choose Your Privacy Settings">{{cite web|url=https://www.facebook.com/settings/?tab=privacy|title=Choose Your Privacy Settings|publisher=Facebook|accessdate=<!--Sept.-->2009-09-10}}</ref> Korisnikovo ime i profilna slika (ako postoji) javni su. Facebookov prihod zavisi od ciljanog reklamiranja, što uključuje analiziranje korisničkih podataka (sa sajta i drugdje na internetu) radi informisanja cilja. Ova odjeljenja su se mijenjala više puta od prve pojave servisa, usred kontroverzi koje su pokrivale sve – od toga koliko dobro osigurava korisničke podatke, do toga u kojoj mjeri omogućava korisnicima da kontrolišu pristup, te do vrste pristupa datog trećim stranama, uključujući poslovne subjekte, političke kampanje i vlade. Ova odjeljenja variraju prema državi, a neke nacije zahtijevaju da kompanija učini dodatne podatke dostupnima (te ograniči pristup servisima), dok EU-ova [[General Data Protection Regulation|GDPR]] regulacija uslovljava dodatnu zaštitu privatnosti.<ref name=wsj15>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/facebooks-timeline-15-years-in-11549276201|title=Facebook's Timeline: 15 Years In|last=Wilberding|first=Kurt|date=<!--Sept.-->2019-02-04|work=Wall Street Journal|accessdate=<!--Sept.-->2019-02-06|last2=Wells|first2=Georgia|issn=0099-9660}}</ref> ===Facebookov program Bug Bounty=== [[File:Facebook t-shirt with whitehat debit card for Hackers.jpg|thumb|Facebookova „[[White hat (sigurnost računara)|White Hat]]” debitna kartica, koja se daje istraživačima koji prijavljuju sigurnosne bagove]] Dana 29. jula 2011, Facebook je objavio pokretanje programa Bug Bounty u kojem se plaća sigurnosnim istraživačima minimalno 500 dolara za informisanje o sigurnosnim rupama. Kompanija je obećala da neće pratiti „white hat” hakere koji identifikuju takve probleme.<ref>{{cite web|url=https://facebook.com/whitehat|title=Facebook|publisher=Facebook|date=<!--Sept.-->|accessdate=<!--Sept.-->2014-08-04}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://www.pcmag.com/article2/0,2817,2389460,00.asp|title=Facebook Offers $500 Bounty for Reporting Bugs: Why So Cheap|magazine=PC Magazine|accessdate=<!--Sept.-->2015-01-18}}</ref> Zbog ovoga su privukli velik broj istraživača u raznim državama, pogotovo Indiji i Rusiji, da učestvuju.<ref>{{cite web|last=Bug Bounty|first=Facebook|title=Facebook Bug Bounty|url=https://www.facebook.com/notes/facebook-bug-bounty/bug-bounty-highlights-and-updates/818902394790655|publisher=Facebook Security|accessdate=<!--Sept.-->2014-04-03}}</ref> ==Prijem== [[File:Most popular social networking sites by country-sh.svg|thumb|upright=1.35|Najpopularniji sajtovi društvenih mreža po državama (2019):<br> {{legend|#0072f5|Facebook}} {{legend|#4679b8|[[VKontakte]]}} {{legend|#ffcf0f|[[Qzone|QZone]]}} {{legend|#ff770f|[[Odnoklassniki]]}} {{legend|#fa1464|[[Instagram]]}} {{legend|#e0e0e0|nema podataka}} ]] ===Rast broja korisnika=== Facebookov rapidni rast počeo je čim je postao dostupan i nastavio se do 2018. Facebook je prešao 100 miliona registrovanih korisnika 2008,<ref>{{cite web|first=Stan|last=Schroeder|title=Facebook's 100 Million Users: How Much are They Worth?|url=http://mashable.com/2008/08/26/facebook-100-million-users/|website=[[Mashable]]|date=<!--Sept.-->2008-08-26|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-04}}</ref> te 500 miliona jula 2010.<ref name="500 million"/> Prema podacima kompanije u izvještaju iz jula 2010, polovina članova sajta koristila je Facebook svakodnevno, prosječno 34 minute, dok je 150 miliona korisnika sajtu pristupalo preko mobitela.<ref name="Quiet revolution"/> U oktobru 2012. broj mjesečnih aktivnih korisnika Facebooka prešao je jednu milijardu,<ref name="One billion users"/><ref>{{cite web|first=Jemima|last=Kiss|title=Facebook hits 1 billion users a month|url=https://www.theguardian.com/technology/2012/oct/04/facebook-hits-billion-users-a-month|website=[[The Guardian]]|publisher=Guardian Media Group|date=<!--Sept.-->2012-10-04|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-04}}</ref> sa 600 miliona mobilnih korisnika, 219 milijardi otpremanja slika, te 140 milijardi veza prijatelja.<ref name="Billion statistics"/> Prekretnica od 2 milijarde korisnika pređena je u junu 2017.<ref>{{cite web|first=Chris|last=Welch|title=Facebook crosses 2 billion monthly users|url=https://www.theverge.com/2017/6/27/15880494/facebook-2-billion-monthly-users-announced|website=[[The Verge]]|publisher=Vox Media|date=<!--Sept.-->2017-06-27|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-27}}</ref><ref>{{cite web|first=Josh|last=Constine|title=Facebook now has 2 billion monthly users ... and responsibility|url=https://techcrunch.com/2017/06/27/facebook-2-billion-users/|website=[[TechCrunch]]|publisher=AOL|date=<!--Sept.-->2017-06-27|accessdate=<!--Sept.-->2017-07-01}}</ref> U novembru 2015, poslije skepticizma oko preciznosti mjerenja broja „mjesečno aktivnih korisnika”, Facebook je promijenio definiciju za prijavljenog člana koji posjećuje Facebook preko web-pretraživača ili mobilne aplikacije, ili upotrebe aplikacije Facebook Messenger, u 30-dnevni period prije mjerenja. Ovime su isključeni servisi treće strane sa integrisanim Facebookom, koji su se prethodno brojali.<ref>{{cite web|first=David|last=Cohen|title=Facebook Changes Definition of Monthly Active Users|url=http://www.adweek.com/digital/monthly-active-users-definition-revised/|website=[[Adweek]]|publisher=Beringer Capital|date=<!--Sept.-->2015-11-06|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-04}}</ref> Od 2017. do 2019. godine, procenat populacije SAD-a dobi preko 12 a koji koriste Facebook opao je, sa 67% na 61% (smanjenje od nekih 15 miliona američkih korisnika), pri čemu je veći pad bio među mlađim Amerikancima (smanjenje u procentu Amerikanaca dobi od 12 do 34 koji su korisnici sa 58% 2015. na 29% 2019. g.).<ref name=Heeti>Abrar Al-Heeti, [https://www.cnet.com/news/facebook-lost-15-million-us-users-in-the-past-two-years-report-says/ „Facebook lost 15 million US users in the past two years, report says”], CNET (6. 3. 2019).</ref><ref name=Statt>Nick Statt, [https://www.theverge.com/2019/3/6/18253274/facebook-users-decline-15-million-people-united-states-privacy-scandals „Facebook's US user base declined by 15 million since 2017, according to survey”], ''The Verge'' (6. 3. 2019).</ref> Smanjenje je bilo u koincidenciji s povećanjem popularnosti Instagrama, koji je takođe u vlasništvu Meta Platformsa.<ref name=Heeti /><ref name=Statt /> Broj dnevno aktivnih korisnika smanjio se prvi put u posljednjem kvartalu 2021, na 1,929 milijardi u odnosu na 1,930 milijardi;<ref>[https://www.bbc.com/news/business-60238565 „Facebook: Daily active users fall for first time in 18-year history”]</ref> ponovo se povećao narednog kvartala, iako je Facebook tada bio zabranjen u Rusiji.<ref>[https://www.bbc.com/news/business-61250669 „Daily Facebook users up again after first-ever decline”]</ref> Istorijski, komentatori su predviđali smanjenje ili prestanak upotrebe Facebooka, zasnivajući to na uzrocima kao što je degradirajuća korisnička baza;<ref><span class="citation web" >Heaven,&#32;Will&#32;(2011-06-14).&#32;[http://blogs.telegraph.co.uk/news/willheaven/100092236/is-this-the-beginning-of-the-end-for-facebook/ „Is this the beginning of the end for Facebook?”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120314014241/http://blogs.telegraph.co.uk/news/willheaven/100092236/is-this-the-beginning-of-the-end-for-facebook/ |date=2012-03-14 }}<span class="printonly">.&#32;http://blogs.telegraph.co.uk/news/willheaven/100092236/is-this-the-beginning-of-the-end-for-facebook/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120314014241/http://blogs.telegraph.co.uk/news/willheaven/100092236/is-this-the-beginning-of-the-end-for-facebook/ |date=2012-03-14 }}</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=Is+this+the+beginning+of+the+end+for+Facebook%3F&rft.atitle=&rft.aulast=Heaven&rft.aufirst=Will&rft.au=Heaven%2C%26%2332%3BWill&rft.date=2011-06-14&rft_id=http%3A%2F%2Fblogs.telegraph.co.uk%2Fnews%2Fwillheaven%2F100092236%2Fis-this-the-beginning-of-the-end-for-facebook%2F&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref> pravne teškoće da se ima [[zatvorena platforma]], nemogućnost generisanja prihoda, nemogućnost da se ponudi korisnička privatnost, nemogućnost da se adaptira na mobilne platforme ili da sam Facebook okonča svoj rad da bi se predstavila zamjena nove generacije;<ref name="Silverman 2012"><span class="citation web" >Silverman,&#32;Matt&#32;(2012-06-13).&#32;[https://mashable.com/2012/06/13/facebook-decline „The End of Facebook: What Will It Take to Kill the King of Social?”]&#32;(en)<span class="printonly">.&#32;https://mashable.com/2012/06/13/facebook-decline</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=The+End+of+Facebook%3A+What+Will+It+Take+to+Kill+the+King+of+Social%3F&rft.atitle=&rft.aulast=Silverman&rft.aufirst=Matt&rft.au=Silverman%2C%26%2332%3BMatt&rft.date=2012-06-13&rft_id=https%3A%2F%2Fmashable.com%2F2012%2F06%2F13%2Ffacebook-decline&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref> ili uloga Facebooka u miješanju Ruske Federacije u izbore u SAD-u 2016.<ref><span class="citation web" >Bilton,&#32;Nick&#32;(2017-10-27).&#32;[https://www.vanityfair.com/news/2017/10/this-could-be-the-end-of-facebook-hive-podcast „This Could Be the End of Facebook”]&#32;(en)<span class="printonly">.&#32;https://www.vanityfair.com/news/2017/10/this-could-be-the-end-of-facebook-hive-podcast</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=This+Could+Be+the+End+of+Facebook&rft.atitle=&rft.aulast=Bilton&rft.aufirst=Nick&rft.au=Bilton%2C%26%2332%3BNick&rft.date=2017-10-27&rft_id=https%3A%2F%2Fwww.vanityfair.com%2Fnews%2F2017%2F10%2Fthis-could-be-the-end-of-facebook-hive-podcast&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref> <gallery widths="350" heights="240"> File:Facebook popularity.PNG|Popularnost Facebooka; broj aktivnih korisnika Facebooka povećavao se od samo milion 2004. do preko 2,3 milijardi 2018<ref name=wsj15/> File:Population pyramid of Facebook users by age.png|[[Populacijska piramida]] korisnika Facebooka po godištima, 1. januar 2010<ref>{{cite web|url=http://www.insidefacebook.com/2010/01/04/december-data-on-facebook%E2%80%99s-us-growth-by-age-and-gender-beyond-100-million/|title=December Data on Facebook's US Growth by Age and Gender: Beyond 100 Million – Inside Facebook|work=Inside Facebook|accessdate=<!--Sept.-->2014-10-07|archive-date=2014-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20141103003005/http://www.insidefacebook.com/2010/01/04/december-data-on-facebook%e2%80%99s-us-growth-by-age-and-gender-beyond-100-million/}}</ref> </gallery> ===Demografija=== Najveći broj korisnika Facebooka (oktobar 2018) jeste iz Indije i Sjedinjenih Američkih Država, a prate ih Indonežani, Brazilci i Meksikanci.<ref>{{cite web|url=https://www.statista.com/statistics/268136/top-15-countries-based-on-number-of-facebook-users/|title=Facebook users by country {{!}} Statistic|website=Statista|accessdate=<!--Sept.-->2019-02-04}}</ref> Po regionima, najveći broj korisnika je iz Azije–Pacifika (947 miliona), a slijede oni iz Evrope (381 milion) i SAD-a–Kanade (242 miliona). U ostatku svijeta ima 750 miliona korisnika.<ref>{{cite web|url=https://dazeinfo.com/2018/08/20/facebook-users-by-region-dgraph/|title=Number of Facebook Monthly Active Users Worldwide, By Region - DGraph|last=Khan|first=Aarzu|date=<!--Sept.-->2018-08-19|website=Dazeinfo|accessdate=<!--Sept.-->2019-02-04}}</ref> U periodu 2008–2018, procenat korisnika ispod 34 godine smanjio se na manje od pola ukupnog.<ref name="wsj15" /> ===Nagrade=== Web-sajt je osvojio priznanja kao što je uvrštavanje na listu „Top 100 klasičnih web-sajtova” ''[[PC Magazine|PC magazina]]'' 2007,<ref>{{cite news|accessdate=<!--Sept.-->2008-05-09|url=https://www.pcmag.com/article2/0,2817,2169354,00.asp|title=Social Networking|work=[[PC Magazine]]|date=<!--Sept.-->2007-08-13}}</ref> te osvajanje „Nagrade za narodni glas” od [[Webby Award]]a 2008.<ref name="webby">{{cite web|accessdate=<!--Sept.-->2008-05-06|url=http://www.webbyawards.com/webbys/current.php?season=12|title=12th Annual Webby Awards Nominees|publisher=[[International Academy of Digital Arts and Sciences]]|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100926024111/http://www.webbyawards.com/webbys/current.php?season=12|archivedate=<!--Sept.-->2010-09-26}}</ref> Godine 2010, Facebook je osvojio [[TechCrunch|Crunchie]] nagradu „Najbolji sveukupni startup ili proizvod”<ref>{{cite web|first=Anthony|last=Ha|title=Congratulations to Facebook, Bing, and the other Crunchies winners|url=https://venturebeat.com/2010/01/11/crunchies-winners-facebook-bing/|website=[[VentureBeat]]|date=<!--Sept.-->2010-01-11|accessdate=<!--Sept.-->2017-07-13|archive-date=2018-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20180701055257/https://venturebeat.com/2010/01/11/crunchies-winners-facebook-bing/}}</ref> treću godinu zaredom.<ref>{{cite web|first=Jason|last=Kincaid|title=Congratulations Crunchies Winners! Facebook Takes Best Overall For The Hat Trick|url=https://techcrunch.com/2010/01/08/crunchies-winner/|website=[[TechCrunch]]|publisher=AOL|date=<!--Sept.-->2010-01-08|accessdate=<!--Sept.-->2017-03-23}}</ref> ===Cenzura<span id="Cenzura Facebooka"></span>=== :''Dalje informacije: [[Cenzurisanje Facebooka]]'' U mnogim državama sajtovi i mobilne aplikacije društvenih mreža blokirani su privremeno ili stalno, uključujući [[Kina|Kinu]],<ref>{{cite web|first=Robin|last=Wauters|title=China Blocks Access To Twitter, Facebook After Riots|url=https://techcrunch.com/2009/07/07/china-blocks-access-to-twitter-facebook-after-riots/|website=[[TechCrunch]]|publisher=AOL|date=<!--Sept.-->2009-07-07|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-03}}</ref> [[Iran]],<ref>{{cite web|title=Iranian government blocks Facebook access|url=https://www.theguardian.com/world/2009/may/24/facebook-banned-iran|website=[[The Guardian]]|publisher=Guardian Media Group|date=<!--Sept.-->2009-05-24|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-03}}</ref> [[Pakistan]],<ref><span class="citation news" >[https://www.theguardian.com/world/2010/may/31/pakistan-lifts-facebook-ban „Pakistan lifts Facebook ban but 'blasphemous' pages stay hidden”].&#32;''The Guardian''.&#32;2010-05-31<span class="printonly">.&#32;https://www.theguardian.com/world/2010/may/31/pakistan-lifts-facebook-ban</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rft.genre=article&rft.atitle=Pakistan+lifts+Facebook+ban+but+%27blasphemous%27+pages+stay+hidden&rft.jtitle=The+Guardian&rft.date=2010-05-31&rft_id=https%3A%2F%2Fwww.theguardian.com%2Fworld%2F2010%2Fmay%2F31%2Fpakistan-lifts-facebook-ban&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref> [[Sirija|Siriju]],<ref><span class="citation news" >[https://www.nytimes.com/2011/02/10/world/middleeast/10syria.html „Syria Restores Access to Facebook and YouTube”].&#32;''The New York Times''.&#32;2011-02-09<span class="printonly">.&#32;https://www.nytimes.com/2011/02/10/world/middleeast/10syria.html</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rft.genre=article&rft.atitle=Syria+Restores+Access+to+Facebook+and+YouTube&rft.jtitle=The+New+York+Times&rft.date=2011-02-09&rft_id=https%3A%2F%2Fwww.nytimes.com%2F2011%2F02%2F10%2Fworld%2Fmiddleeast%2F10syria.html&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref><ref>{{cite web|first=Khaled Yacoub|last=Oweis|title=Syria blocks Facebook in Internet crackdown|url=https://www.reuters.com/article/us-syria-facebook-idUSOWE37285020071123|website=[[Reuters]]|publisher=[[Thomson Reuters]]|date=<!--Sept.-->2007-11-23|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-03}}</ref> [[Vijetnam]]<ref><span class="citation news" >[https://www.motherjones.com/politics/2014/03/turkey-facebook-youtube-twitter-blocked/ „MAP: Here Are the Countries That Block Facebook, Twitter, and YouTube”].&#32;''[[Mother Jones (magazin)|Mother Jones]]''.&#32;2014-03-28<span class="printonly">.&#32;https://www.motherjones.com/politics/2014/03/turkey-facebook-youtube-twitter-blocked/</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rft.genre=article&rft.atitle=MAP%3A+Here+Are+the+Countries+That+Block+Facebook%2C+Twitter%2C+and+YouTube&rft.jtitle=%5B%5BMother+Jones+%28magazin%29%7CMother+Jones%5D%5D&rft.date=2014-03-28&rft_id=https%3A%2F%2Fwww.motherjones.com%2Fpolitics%2F2014%2F03%2Fturkey-facebook-youtube-twitter-blocked%2F&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref> i [[Sjeverna Koreja|Sjevernu Koreju]]. U maju 2018, vlada [[Papua Nova Gvineja|Papue Nove Gvineje]] objavila je da će zabraniti Facebook na mjesec dana dok se razmatra uticaj web-sajta na zemlju;<ref>{{cite web|title=Facebook to be banned in Papua New Guinea for a month|url=https://www.bbc.com/news/technology-44290012|website=[[BBC News]]|publisher=BBC|date=<!--Sept.-->2018-05-29|accessdate=<!--Sept.-->2018-05-30}}</ref> pristup sajtu je, istog mjeseca sljedeće godine, onemogućen u [[Šri Lanka|Šri Lanci]]. Godine 2019, Facebook je objavio da influenseri više ne mogu da promovišu [[elektronska cigareta|elektronske cigarete]], [[duhan]]ske proizvode, [[oružje]] na njegovim platformama.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/12/18/tech/instagram-influencers-vaping-guns/index.html|title=Instagram influencers can no longer promote vaping and guns|last=Business|first=Kaya Yurieff, CNN|website=CNN|accessdate=<!--Sept.-->2019-12-19}}</ref> ==Kriticizmi i kontroverze== :''Dalje informacije: [[Kriticizam Facebooka]]'' [[File:Mark Zuckerberg 1984 Berlin Graffiti.jpg|thumb|right|upright=0.75|[[Grafit]] osnivača Facebooka Zuckerberga u Berlinu; natpis je referenca na roman [[George Orwell|Georgea Orwella]] ''[[Nineteen Eighty-Four|1984]]'']] Facebookova važnost i doseg doveli su do kriticizma po mnogim aspektima. Značajni problemi uključuju [[internet privatnost]], prekomjerno zadržavanje informacija korisnika,<ref>{{cite news|first=Maria|last=Aspen|title=How Sticky Is Membership on Facebook? Just Try Breaking Free|url=https://www.nytimes.com/2008/02/11/technology/11facebook.html|website=[[The New York Times]]|date=<!--Sept.-->2008-02-11|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-03}}</ref> softver za prepoznavanje lica,<ref>{{cite web|first=Sebastian|last=Anthony|title=Facebook's facial recognition software is now as accurate as the human brain, but what now?|url=http://www.extremetech.com/extreme/178777-facebooks-facial-recognition-software-is-now-as-accurate-as-the-human-brain-but-what-now|website=[[ExtremeTech]]|publisher=[[Ziff Davis]]|date=<!--Sept.-->2014-03-19|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-03}}</ref><ref>{{cite web|first=Liz|last=Gannes|title=Facebook facial recognition prompts EU privacy probe|url=https://www.cnet.com/news/facebook-facial-recognition-prompts-eu-privacy-probe/|website=[[CNET]]|publisher=CBS Interactive|date=<!--Sept.-->2011-06-08|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-03}}</ref> kvalitet koji izaziva zavisnost<ref>{{cite web|url=https://www.huffingtonpost.com/billrobinson/facebook-the-worlds-bigge_b_4585457.html|title=Facebook: The World's Biggest Waste of Time?|last=Robinson|first=Bill|date=<!--Sept.-->2014-02-10|website=www.huffingtonpost.com|publisher=Huffington Post|accessdate=<!--Sept.-->2018-03-03|quote=}}</ref> i ulogu na radnom mjestu, uključujući pristup poslodavca nalozima zaposlenih.<ref>{{cite web|first=Matt|last=Friedman|title=Bill to ban companies from asking about job candidates' Facebook accounts is headed to governor|url=http://www.nj.com/politics/index.ssf/2013/03/bill_to_ban_companies_from_req.html|website=[[NJ.com]]|publisher=[[Advance Digital]]|date=<!--Sept.-->2013-03-21|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-03}}</ref> Za Facebook se spekuliše da ima psihološke efekte, uključujući osjećaje zavisti<ref>{{cite web|title=How Facebook Breeds Jealousy|url=https://www.seeker.com/how-facebook-breeds-jealousy-1765020296.html|website=[[Seeker (media company)|Seeker]]|publisher=[[Group Nine Media]]|date=<!--Sept.-->2010-02-10|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-03}}</ref><ref>{{cite web|first=Chris|last=Matyszczyk|title=Study: Facebook makes lovers jealous|url=https://www.cnet.com/news/study-facebook-makes-lovers-jealous/|website=[[CNET]]|publisher=CBS Interactive|date=<!--Sept.-->2009-08-11|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-03}}</ref> i stresa,<ref>{{cite web|first=Chenda|last=Ngak|title=Facebook may cause stress, study says|url=http://www.cbsnews.com/news/facebook-may-cause-stress-study-says/|website=[[CBS News]]|publisher=[[CBS]]|date=<!--Sept.-->2012-11-27|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-03}}</ref><ref>{{cite web|first=Dave|last=Smith|title=Quitting Facebook will make you happier and less stressed, study says|url=http://www.businessinsider.com/quitting-facebook-will-make-you-happier-and-less-stressed-study-2015-11|website=[[Business Insider]]|publisher=Axel Springer SE|date=<!--Sept.-->2015-11-13|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-03}}</ref> nedostatak pažnje<ref>{{cite web|first=Michael J.|last=Bugeja|title=Facing the Facebook|url=http://chronicle.com/jobs/news/2006/01/2006012301c/careers.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080220193743/http://chronicle.com/jobs/news/2006/01/2006012301c/careers.html|website=[[The Chronicle of Higher Education]]|date=<!--Sept.-->2006-01-23|archivedate=<!--Sept.-->2008-02-20|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-03}}</ref> te [[ovisnost o društvenim medijima]].<ref>{{cite news|first=Andrew|last=Hough|title=Student 'addiction' to technology 'similar to drug cravings', study finds|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/news/8436831/Student-addiction-to-technology-similar-to-drug-cravings-study-finds.html|website=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]|publisher=[[Telegraph Media Group]]|date=<!--Sept.-->2011-04-08|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-03}}</ref><ref>{{cite news|title=Facebook and Twitter 'more addictive than tobacco and alcohol'|url=https://www.telegraph.co.uk/news/health/news/9054243/Facebook-and-Twitter-more-addictive-than-tobacco-and-alcohol.html|website=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]|publisher=[[Telegraph Media Group]]|date=<!--Sept.-->2012-02-01|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-03|archivedate=2015-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150216152536/http://www.telegraph.co.uk/news/health/news/9054243/Facebook-and-Twitter-more-addictive-than-tobacco-and-alcohol.html|deadurl=yes}}</ref> Evropski antitrust regulator [[Margrethe Vestager]] izjavila je da su Facebookovi uslovi korištenja povezani s privatnim podacima „neizbalansirani”.<ref>{{cite web|author=Evan Osnos|url=https://www.newyorker.com/magazine/2018/09/17/can-mark-zuckerberg-fix-facebook-before-it-breaks-democracy|title=Can Mark Zuckerberg Fix Facebook Before It Breaks Democracy?|publisher=The New Yorker|date=2018-09-17|accessdate=<!--Sept.-->2018-09-15}}</ref> Facebook je kritikovan zbog potrošnje struje,<ref>{{cite web|first=Robin|last=Wauters|title=Greenpeace Slams Zuckerberg For Making Facebook A "So Coal Network" (Video)|url=https://techcrunch.com/2010/09/16/greenpeace-slams-zuckerberg-for-making-facebook-a-so-coal-network-video/|website=[[TechCrunch]]|publisher=AOL|date=<!--Sept.-->2010-09-16|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-03}}</ref> izbjegavanja taksi,<ref>{{cite web|first=Rupert|last=Neate|title=Facebook paid £2.9m tax on £840m profits made outside US, figures show|url=https://www.theguardian.com/technology/2012/dec/23/facebook-tax-profits-outside-us|website=[[The Guardian]]|publisher=Guardian Media Group|date=<!--Sept.-->2012-12-23|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-03}}</ref> politike zahtijevanja pravog imena korisnika,<ref>{{cite web|first=Emanuella|last=Grinberg|title=Facebook 'real name' policy stirs questions around identity|url=http://edition.cnn.com/2014/09/16/living/facebook-name-policy|website=[[CNN]]|date=<!--Sept.-->2014-09-18|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-03}}</ref> cenzure<ref>{{cite web|first=Vidhi|last=Doshi|title=Facebook under fire for 'censoring' Kashmir-related posts and accounts|url=https://www.theguardian.com/technology/2016/jul/19/facebook-under-fire-censoring-kashmir-posts-accounts|website=[[The Guardian]]|publisher=Guardian Media Group|date=<!--Sept.-->2016-07-19|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-03}}</ref><ref>{{cite web|first=Michael|last=Arrington|authorlink=Michael Arrington|title=Is Facebook Really Censoring Search When It Suits Them?|url=https://techcrunch.com/2007/11/22/is-facebook-really-censoring-search-when-it-suits-them/|website=[[TechCrunch]]|publisher=AOL|date=<!--Sept.-->2007-11-22|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-03}}</ref> i uključenosti u američki [[PRISM (program nadziranja)|program nadziranja PRISM]].<ref>{{cite web|first=Glenn|last=Greenwald|first2=Ewen|last2=MacAskill|title=NSA Prism program taps in to user data of Apple, Google and others|url=https://www.theguardian.com/world/2013/jun/06/us-tech-giants-nsa-data|website=[[The Guardian]]|publisher=Guardian Media Group|date=<!--Sept.-->2013-06-07|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-03}}</ref> Facebook je kritikovan što je korisnicima dopuštao da objavljuju ilegalni i/ili napadan materijal. Primjeri su kršenja [[autorska prava|autorskih prava]] i [[intelektualno vlasništvo|intelektualnog vlasništva]],<ref>{{cite web|first=Ariha|last=Setalvad|title=Why Facebook's video theft problem can't last|url=https://www.theverge.com/2015/8/7/9114149/facebook-freebooting-video-copyright-infringement|website=[[The Verge]]|publisher=Vox Media|date=<!--Sept.-->2015-08-07|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-03}}</ref> [[govor mržnje]],<ref>{{cite web|title=Facebook, Twitter and Google grilled by MPs over hate speech|url=https://www.bbc.com/news/uk-39272261|website=[[BBC News]]|publisher=BBC|date=<!--Sept.-->2017-03-14|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-03}}</ref><ref>{{cite web|first=Amar|last=Toor|title=Facebook will work with Germany to combat anti-refugee hate speech|url=https://www.theverge.com/2015/9/15/9329119/facebook-germany-hate-speech-xenophobia-migrant-refugee|website=[[The Verge]]|publisher=Vox Media|date=<!--Sept.-->2015-09-15|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-03}}</ref> podsticanje [[silovanje|silovanja]]<ref>{{cite news|first=Philip|last=Sherwell|title=Cyber anarchists blamed for unleashing a series of Facebook 'rape pages'|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/facebook/8829165/Cyber-anarchists-blamed-for-unleashing-a-series-of-Facebook-rape-pages.html|website=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]|publisher=[[Telegraph Media Group]]|date=<!--Sept.-->2011-10-16|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-03}}</ref> i [[terorizam|terorizma]],<ref>{{cite web|title=20,000 Israelis sue Facebook for ignoring Palestinian incitement|url=http://www.timesofisrael.com/20000-israelis-sue-facebook-for-ignoring-palestinian-incitement/|website=[[The Times of Israel]]|date=<!--Sept.-->2015-10-27|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-03}}</ref><ref>{{cite web|title=Israel: Facebook's Zuckerberg has blood of slain Israeli teen on his hands|url=http://www.timesofisrael.com/israel-facebooks-zuckerberg-has-blood-of-slain-israeli-teen-on-his-hands/|website=[[The Times of Israel]]|date=<!--Sept.-->2016-07-02|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-03}}</ref> [[lažne vijesti]],<ref>{{cite web|first=Samuel|last=Burke|title=Zuckerberg: Facebook will develop tools to fight fake news|url=https://money.cnn.com/2016/11/19/technology/mark-zuckerberg-facebook-fake-news-election/|website=[[CNN]]|date=<!--Sept.-->2016-11-19|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-03}}</ref><ref>{{cite news|title=Hillary Clinton says Facebook 'must prevent fake news from creating a new reality'|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/2017/05/31/hillary-clinton-says-facebook-must-prevent-fake-news-creating/|newspaper=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]|publisher=[[Telegraph Media Group]]|date=<!--Sept.-->2017-06-01|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-03|last=Staff|first=Our Foreign}}</ref><ref>{{cite web|first=Seth|last=Fiegerman|title=Facebook's global fight against fake news|url=https://money.cnn.com/2017/05/09/technology/facebook-fake-news/index.html|website=[[CNN]]|date=<!--Sept.-->2017-05-09|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-03}}</ref> te zločini, ubistva i lajvstrimovanje nasilne prirode.<ref>{{cite web|first=Emanuella|last=Grinberg|first2=Samira|last2=Said|title=Police: At least 40 people watched teen's sexual assault on Facebook Live|url=http://edition.cnn.com/2017/03/21/us/facebook-live-gang-rape-chicago|website=[[CNN]]|date=<!--Sept.-->2017-03-22|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-03}}</ref><ref>{{cite web|first=Emanuella|last=Grinberg|title=Chicago torture: Facebook Live video leads to 4 arrests|url=http://edition.cnn.com/2017/01/04/us/chicago-facebook-live-beating|website=[[CNN]]|date=<!--Sept.-->2017-01-05|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-03}}</ref><ref>{{cite news|first=Aatif|last=Sulleyman|title=Facebook Live killings: Why the criticism has been harsh|url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/features/facebook-live-killings-ai-artificial-intelligence-not-blame-fatalities-murders-us-steve-stephens-a7706056.html|website=[[The Independent]]|date=<!--Sept.-->2017-04-27|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-03}}</ref> Prema dnevnim novinama ''[[The Express Tribune]]'', Facebook je „izbjegao plaćanje milijardi dolara takse koristeći [[ofšor kompanije]]”.<ref>{{cite news|url=https://tribune.com.pk/story/1550750/3-paradise-papers-reveal-hidden-wealth-global-elite/|title=Paradise Papers reveal hidden wealth of global elite|date=<!--Sept.-->2017-11-06|work=[[The Express Tribune]]}}</ref> Šri Lanka je blokirala i Facebook i WhatsApp maja 2019. nakon antimuslimanskih pobuna, najgorih u državi još od Bombardovanja u nedjelju na Božić iste godine, kao privremenu mjeru za održavanje mira u Šri Lanci.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/sri-lanka-imposes-nationwide-curfew-after-anti-muslim-riots/articleshow/69311594.cms|title=Sri Lanka Riots: Sri Lanka imposes nationwide curfew after anti-Muslim riots - Times of India|website=The Times of India|accessdate=<!--Sept.-->2019-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thenational.ae/world/asia/sri-lanka-blocks-social-media-after-worst-anti-muslim-violence-since-easter-sunday-attacks-1.860859|title=Sri Lanka blocks social media after worst anti-Muslim violence since Easter Sunday attacks|website=The National|accessdate=<!--Sept.-->2019-05-14}}</ref> Facebook je uklonio 3 milijarde lažnih naloga samo tokom posljednjeg kvartala 2018. i prvog kvartala 2019.<ref name="Sullivan"/> Ovo se smatra izrazito velikim brojem s obzirom na to da društvena mreža prijavljuje samo 2,39 milijardi mjesečno aktivnih korisnika.<ref name="Sullivan"/> Krajem jula 2019, kompanija je objavila da je pod [[antitrust]] istragom [[Federal Trade Commission|FTC-a]].<ref>{{cite web|last=Cox|first=Kate|title=The FTC is investigating Facebook. Again|url=https://arstechnica.com/tech-policy/2019/07/facebook-faces-new-anti-competition-investigation-as-privacy-probe-is-settled/|website=ars Technica|accessdate=<!--Sept.-->2019-08-11}}</ref> ===Privatnost=== :''Dalje informacije: [[Kriticizam Facebooka#Problemi privatnosti]]'' :''V. takođe: [[Pitanja privatnosti servisa društvenog umrežavanja#Facebook]]'' Facebook se suočio sa stalnim prilivom kontroverzi oko toga kako se nosi sa korisničkom privatnošću, često prilagođavajući podešavanja i politike privatnosti.<ref name="auto2">{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-facebook-privacy-idUSKBN1H41KV|title=Facebook cuts ties to data brokers in blow to targeted ads|last=Ingram|first=David|date=<!--Sept.-->2018-03-29|work=Reuters|accessdate=<!--Sept.-->2019-02-05|last2=Fioretti|first2=Julia}}</ref> Godine 2010, američka [[National Security Agency|NSA]] počela je javno da preuzima javno postavljene informacije s profila na Facebooku, pored ostalih servisa društvenih medija.<ref>{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2013/09/30/us/nsa-social-networks/index.html|title=NSA mines Facebook, including Americans' profiles|last=Simpson|first=David|date=<!--Sept.-->2013-09-30|work=cnn.com|accessdate=<!--Sept.-->2013-09-30|last2=Brown|first2=Pamela}}</ref> Dana 29. novembra 2011, Facebook je prihvatio optužbe [[Federal Trade Commission|FTC-a]] koje su ga teretile da je obmanjivao korisnike ne uspijevajući da održi obećanja o privatnosti.<ref>{{cite web|url=http://www.ftc.gov/opa/2011/11/privacysettlement.shtm|title=Facebook Settles FTC Charges That It Deceived Consumers By Failing To Keep Privacy Promises|date=<!--Sept.-->2011-11-29|work=[[Federal Trade Commission|FTC]]|accessdate=<!--Sept.-->2011-11-29}}</ref> U avgustu 2013, [[High-Tech Bridge]] je objavio studiju koja pokazuje da se vezama uključenim u porukama Facebook servisa za dopisivanje pristupa od strane Facebooka.<ref>{{cite web|url=https://www.htbridge.com/news/social_networks_can_robots_violate_user_privacy.html|title=Social networks: can robots violate user privacy?|date=<!--Sept.-->2013-08-27|archiveurl=https://wayback.archive-it.org/all/20140103153742/https://www.htbridge.com/news/social_networks_can_robots_violate_user_privacy.html|archivedate=<!--Sept.-->2014-01-03|deadurl=yes|accessdate=<!--Sept.-->2014-01-05}}</ref> U januaru 2014. dva korisnika su predala tužbu protiv Facebooka optužujući kako je njihova privatnost narušena ovom praksom.<ref>{{cite web|url=http://www.cnet.com/news/facebook-sued-for-allegedly-intercepting-private-messages/|title=Facebook sued for allegedly intercepting private messages|last=Van Grove|first=Jennifer|date=<!--Sept.-->2014-01-02|website=[[CNet]]|publisher=CBS Interactive|accessdate=<!--Sept.-->2015-03-16}}</ref> Dana 7. juna 2018, Facebook je objavio da je bag rezultovao time da je oko 14 miliona korisnika Facebooka imalo svoja podrazumijevana podešavanja za sve nove postove namještena na „javno”.<ref><span class="citation news" >[https://money.cnn.com/2018/06/07/technology/facebook-public-post-error/index.html „Facebook bug set 14 million users' sharing settings to public”].&#32;2018-06-07<span class="printonly">.&#32;https://money.cnn.com/2018/06/07/technology/facebook-public-post-error/index.html</span><span class="reference-accessdate">.&#32;Pristupljeno 2018-06-07</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=Facebook+bug+set+14+million+users%27+sharing+settings+to+public&rft.atitle=&rft.date=2018-06-07&rft_id=https%3A%2F%2Fmoney.cnn.com%2F2018%2F06%2F07%2Ftechnology%2Ffacebook-public-post-error%2Findex.html&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Razgovor:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref> Dana 4. aprila 2019, pola milijarde evidencija o korisnicima Facebooka našlo se izloženim na klaud serverima Amazona, sadržavajući informacije o prijateljima korisnika, lajkovima, grupama i lokacijama koje su označavali, kao i „imena, lozinke i imejl adrese”.<ref>{{Cite web|url=https://hackhex.com/security/millions-of-facebook-records-found-on-amazon-servers-5173.html|title=Millions of Facebook Records Found On Amazon Servers|date=<!--Sept.-->2019-04-04|website=Hack Hex|accessdate=<!--Sept.-->2019-06-04|archivedate=2019-06-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190604144710/https://hackhex.com/security/millions-of-facebook-records-found-on-amazon-servers-5173.html|deadurl=yes}}</ref> Brojevi telefona najmanje 200 miliona korisnika Facebooka našli su se izloženi u otvorenoj onlajn bazi podataka u septembru 2019. Ovo uključuje 133 miliona američkih korisnika, 18 miliona iz UK-a, te 50 miliona od korisnika u Vijetnamu. Nakon uklanjanja duplikata, 419 miliona evidencija je smanjeno na 219 miliona. Baza podataka je postala oflajn nakon što je [[TechCrunch]] kontaktirao web-host. Smatra se da se do masovnih evidencija došlo koristeći alatku koju je Facebook onemogućio u aprilu 2018. nakon kontroverze sa [[#Kembridž Analitika|Kembridž Analitikom]]. Facebookov glasnogovornik je rekao u izjavi: „Skup podataka je star i čini se da sadrži informacije dobijene prije nego što su izmjene načinjene prošle godine. ... Nema dokaza da su Facebook nalozi kompromitovani.”<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/technology/2019/sep/04/facebook-users-phone-numbers-privacy-lapse|title=Facebook confirms 419m phone numbers exposed in latest privacy lapse|last=|first=|date=<!--Sept.-->2019-09-05|website=The Guardian|deadurl=no|archiveurl=|archivedate=<!--Sept.-->|accessdate=<!--Sept.-->2019-09-07}}</ref> Facebookovi problemi s privatnošću rezultovali su time da kompanije kao što je [[Viber|Viber Media]] i [[Mozilla]] prekinu sa reklamiranjem na platformama Facebooka.<ref><span class="citation news" >Reaz,&#32;Shaer&#32;(2020-08-28).&#32;[https://www.thedailystar.net/bytes/news/cutting-ties-giant-viber-ceo-facbook-relations-and-stophateforprofit-1952021 „Cutting ties with a giant: Viber CEO on Facebook relations and #StopHateForProfit”].&#32;''The Daily Star''<span class="printonly">.&#32;https://www.thedailystar.net/bytes/news/cutting-ties-giant-viber-ceo-facbook-relations-and-stophateforprofit-1952021</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rft.genre=article&rft.atitle=Cutting+ties+with+a+giant%3A+Viber+CEO+on+Facebook+relations+and+%23StopHateForProfit&rft.jtitle=The+Daily+Star&rft.aulast=Reaz&rft.aufirst=Shaer&rft.au=Reaz%2C%26%2332%3BShaer&rft.date=2020-08-28&rft_id=https%3A%2F%2Fwww.thedailystar.net%2Fbytes%2Fnews%2Fcutting-ties-giant-viber-ceo-facbook-relations-and-stophateforprofit-1952021&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref><ref><span class="citation web" >[https://blog.mozilla.org/blog/2020/06/24/were-proud-to-join-stophateforprofit/ „We're proud to join #StopHateForProfit”].&#32;[[Mozilla Foundation]].&#32;June 24, 2020<span class="printonly">.&#32;https://blog.mozilla.org/blog/2020/06/24/were-proud-to-join-stophateforprofit/</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=We%27re+proud+to+join+%23StopHateForProfit&rft.atitle=&rft.date=June+24%2C+2020&rft.pub=%5B%5BMozilla+Foundation%5D%5D&rft_id=https%3A%2F%2Fblog.mozilla.org%2Fblog%2F2020%2F06%2F24%2Fwere-proud-to-join-stophateforprofit%2F&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref> ====Rasna pristrasnost==== Facebook je optužen da čini „sistematski” rasni bajas, od strane EEOC-a, zasnovano na žalbama triju kandidata koji su odbijeni kada su htjeli posao i jednog zaposlenika kompanije. Tri odbijena aplikanta te operacioni menadžer u Facebooku (mart 2021) optužili su firmu da je diskriminantna protiv crnaca. EEOC je pokrenuo istraživanje slučaja.<ref><span class="citation web" >[https://www.theguardian.com/technology/2021/mar/05/facebook-systemic-racial-bias-hiring-eeoc-investigation „Facebook faces US investigation for 'systemic' racial bias in hiring”].&#32;2021-03-06<span class="printonly">.&#32;https://www.theguardian.com/technology/2021/mar/05/facebook-systemic-racial-bias-hiring-eeoc-investigation</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=Facebook+faces+US+investigation+for+%27systemic%27+racial+bias+in+hiring&rft.atitle=&rft.date=2021-03-06&rft_id=https%3A%2F%2Fwww.theguardian.com%2Ftechnology%2F2021%2Fmar%2F05%2Ffacebook-systemic-racial-bias-hiring-eeoc-investigation&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref> ====Profili-sjenke==== „Profil-sjenka” odnosi se na podatke koje Facebook prikuplja o pojedincima bez njihove eksplicitne dozvole. Na primjer, [[#Lajk dugme|„lajk” dugme]] koje se javlja na web-sajtovima trećih strana omogućava kompaniji da prikupi informacije o navikama pretraživanja interneta od strane pojedinca, čak i ako pojedinac nije korisnik Facebooka.<ref name="verge shadow profiles">{{cite web|url=https://www.theverge.com/2018/4/11/17225482/facebook-shadow-profiles-zuckerberg-congress-data-privacy|title=Shadow profiles are the biggest flaw in Facebook's privacy defense|last=Brandom|first=Russell|date=<!--Sept.-->2018-04-11|website=[[The Verge]]|accessdate=<!--Sept.-->2019-06-28}}</ref><ref>{{cite web|title=How Facebook can have your data even if you're not on Facebook|work=USA TODAY|accessdate=<!--Sept.-->2018-04-13|url=https://www.usatoday.com/story/tech/columnist/baig/2018/04/13/how-facebook-can-have-your-data-even-if-youre-not-facebook/512674002/}}</ref> Podaci se takođe mogu prikupljati od drugih korisnika. Naprimjer, korisnik Facebooka može da poveže svoj imejl nalog sa Facebookom kako bi pronašao prijatelje na sajtu, što omogućava kompanijama da prikupljaju imejl adrese korisnika i ne-korisnika na sličan način.<ref>{{cite web|url=https://gizmodo.com/how-facebook-figures-out-everyone-youve-ever-met-1819822691|title=How Facebook Figures Out Everyone You've Ever Met|last=Hill|first=Kashmir|date=<!--Sept.-->2017-11-07|website=[[Gizmodo]]|accessdate=<!--Sept.-->2019-06-28}}</ref> Vremenom, nebrojeno mnogo podatkovnih tačaka o pojedincima je prikupljeno; bilo koja pojedina podatkovna tačka možda ne može da identifikuje pojedinca, ali zajedno omogućava kompaniji da formira jedinstven „profil”. Ovu praksu su kritikovali oni koji vjeruju da bi ljudi trebali da budu u mogućnosti da ne dozvole dobrovoljno prikupljanje podataka. Dodatno, dok korisnici Facebooka imaju mogućnost da preuzmu i ispitaju podatke koje daju sajtu, podaci sa korisnikovog „profila-sjenke” nisu uključeni, a ne-korisnici Facebooka nemaju pristup ovoj alatki svejedno. Kompanija takođe nije bila jasna oko toga da li je ili nije moguće da osoba opozove pristup Facebooka svom „profilu-sjenki”.<ref name="verge shadow profiles"/> ====Kembridž Analitika==== :''Dalje informacije: [[Skandal Facebooka s podacima Kembridž Analitike]]'' Korisnik Facebooka Global Science Research prodao je informacije o preko 87 miliona korisnika Facebooka [[Cambridge Analytica|Kembridž Analitici]], firmi za analizu političkih podataka na čelu sa Alexanderom Nixom.<ref>{{cite web|last=Lewis|first=Paul|last2=Wong|first2=Julia Carrie|title=Facebook employs psychologist whose firm sold data to Cambridge Analytica|work=the Guardian|accessdate=<!--Sept.-->2018-03-20|date=<!--Sept.-->2018-03-18|url=https://www.theguardian.com/news/2018/mar/18/facebook-cambridge-analytica-joseph-chancellor-gsr}}</ref> Dok je oko 270.000 ljudi koristilo aplikaciju, Facebookov [[Aplikacijsko programsko sučelje|API]] je dozvolio skupljanje podataka od njihovih prijatelja bez njihovog znanja.<ref>{{cite web|last=Franceschi-Bicchierai|first=Lorenzo|title=Why We're Not Calling the Cambridge Analytica Story a 'Data Breach'|work=Motherboard|accessdate=<!--Sept.-->2018-03-20|date=<!--Sept.-->2018-03-19|url=https://motherboard.vice.com/en_us/article/3kjzvk/facebook-cambridge-analytica-not-a-data-breach|archive-date=2019-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20190506090609/https://motherboard.vice.com/en_us/article/3kjzvk/facebook-cambridge-analytica-not-a-data-breach}}</ref> Prvobitno je Facebook umanjio značaj skandala, te sugerisao da Kembridž Analitika više nema pristup. Facebook je potom izdao izjavu u kojoj je izrazio alarmantno stanje i suspendovao Kembridž Analitiku. Pregled dokumenata i intervjui s bivšim zaposlenicima Facebooka sugerisali su da Kembridž Analitika još uvijek ima podatke u svom posjedu.<ref><span class="citation news" >Rosenberg,&#32;Matthew&#059;&#32;Confessore,&#32;Nicholas&#059;&#32;Cadwalladr,&#32;Carole&#32;(2018-03-17).&#32;[https://www.nytimes.com/2018/03/17/us/politics/cambridge-analytica-trump-campaign.html „How Trump Consultants Exploited the Facebook Data of Millions”]<span class="printonly">.&#32;https://www.nytimes.com/2018/03/17/us/politics/cambridge-analytica-trump-campaign.html</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=How+Trump+Consultants+Exploited+the+Facebook+Data+of+Millions&rft.atitle=&rft.aulast=Rosenberg&rft.aufirst=Matthew&rft.au=Rosenberg%2C%26%2332%3BMatthew&rft.au=Confessore%2C%26%2332%3BNicholas&rft.au=Cadwalladr%2C%26%2332%3BCarole&rft.date=2018-03-17&rft_id=https%3A%2F%2Fwww.nytimes.com%2F2018%2F03%2F17%2Fus%2Fpolitics%2Fcambridge-analytica-trump-campaign.html&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Razgovor:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref> Ovo je bilo kršenje Facebookovog dekreta o sadržaju sa [[Federal Trade Commission|FTC-om]]. Ovo je potencijalno donosilo kaznu od 40.000 dolara po javljanju, ukupno nekoliko biliona dolara.<ref><span class="citation news" >Timberg,&#32;Craig&#059;&#32;Romm,&#32;Tony&#32;(2018-03-18).&#32;[https://www.washingtonpost.com/news/the-switch/wp/2018/03/18/facebook-may-have-violated-ftc-privacy-deal-say-former-federal-officials-triggering-risk-of-massive-fines/ „Facebook may have violated FTC privacy deal, say former federal officials, triggering risk of massive fines”].&#32;''Washington Post''.&#32;[[International Standard Serial Number|ISSN]]&nbsp;[//www.worldcat.org/issn/0190-8286 0190-8286]<span class="printonly">.&#32;https://www.washingtonpost.com/news/the-switch/wp/2018/03/18/facebook-may-have-violated-ftc-privacy-deal-say-former-federal-officials-triggering-risk-of-massive-fines/</span><span class="reference-accessdate">.&#32;Pristupljeno 2018-03-25</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rft.genre=article&rft.atitle=Facebook+may+have+violated+FTC+privacy+deal%2C+say+former+federal+officials%2C+triggering+risk+of+massive+fines&rft.jtitle=Washington+Post&rft.aulast=Timberg&rft.aufirst=Craig&rft.au=Timberg%2C%26%2332%3BCraig&rft.au=Romm%2C%26%2332%3BTony&rft.date=2018-03-18&rft.issn=0190-8286&rft_id=https%3A%2F%2Fwww.washingtonpost.com%2Fnews%2Fthe-switch%2Fwp%2F2018%2F03%2F18%2Ffacebook-may-have-violated-ftc-privacy-deal-say-former-federal-officials-triggering-risk-of-massive-fines%2F&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Razgovor:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref> Prema ''[[The Guardian|Guardianu]]'' i Facebook i Kembridž Analitika prijetili su da će tužiti novine ako objave priču. Nakon objavljivanja, Facebook je tvrdio da se „lagalo”. Dana 23. marta 2018, Engleski Visoki sud dao je [[Information Commissioner's Office|ICO-u]] nalog da pretraži londonske urede Kembridž Analitike, okončavajući spor između Facebooka i ICO-a oko odgovornosti.<ref>{{Cite news|url=https://www.cnbc.com/2018/03/23/uk-high-court-grants-cambridge-analytica-search-warrant-to-ico.html|title=UK High Court grants Cambridge Analytica search warrant to ICO|date=<!--Sept.-->2018-03-23|work=CNBC|accessdate=<!--Sept.-->2018-03-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180323222219/https://www.cnbc.com/2018/03/23/uk-high-court-grants-cambridge-analytica-search-warrant-to-ico.html|archivedate=<!--Sept.-->2018-03-23|deadurl=yes}}</ref> Dana 25. marta, Facebook je objavio izjavu Zuckerberga u velikim britanskim i američkim novinama, izvinjavajući se za „kršenje povjerenja”.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-43532948|title=Facebook boss apologises in newspaper ads|date=<!--Sept.-->2018-03-25|work=BBC News|accessdate=<!--Sept.-->2018-03-25}}</ref> {{izdvojeni citat|Možda ste čuli o kviz aplikaciji koju je napravio univerzitetski istraživač koja je izazvala curenje podataka od miliona ljudi korisnika Facebooka 2014. Ovo je bilo izdavanje povjerenja i žao mi je što nismo učinili više tada. Sada preduzimamo korake da se pobrinemo da se to više ne ponovi. Već smo zaustavili aplikacije poput ove od toga da dobijaju toliko informacija. Sada ograničavamo podatke koje aplikacije dobijaju kada se prijavite koristeći Facebook. Takođe istražujemo svaku pojedinu aplikaciju koja je imala pristup velikom broju podataka prije nego što smo ovo popravili. Očekujemo da ih ima još. A kada ih sve pronađeno, banovaćemo ih i reći svakome pogođenom. Na kraju, podsjetićemo vas kojim aplikacijama ste dali pristup vašim informacijama – tako da možete ugasiti one koje više ne želite. Hvala vam što vjerujete u ovu zajednicu. Obećavam bolje za vas.}} Dana 26. marta, FTC je otvorio istragu ovog problema.<ref>{{Cite news|url=https://www.cbsnews.com/news/ftc-facebook-investigation-confirmed-opened-facebook-stock-drops-futher-today/|title=Facebook stock rebounds after FTC investigation news|last=Ivanova|first=Irina|date=<!--Sept.-->2018-03-26|work=CBS News|accessdate=<!--Sept.-->2018-03-26}}</ref> Kontroverza je dovela Facebook do toga da okonča partnerstvo sa podatkovnim brokerima koji pomažu one koji se reklamiraju u ciljanju korisnika.<ref name="auto2" /> Dana 24. aprila 2019, Facebook je rekao da bi se mogao suočiti s kaznom između 3 milijarde i 5 milijardi dolara, kao rezultat istrage FTC-a. Agencija je istraživala Facebook za moguća narušavanja privatnosti, ali nije objavila ikakve rezultate još uvijek.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2019/04/24/facebook-estimates-up-to-5-billion-loss-in-ftc-privacy-inquiry.html|title=Facebook estimates up to $5 billion loss in FTC privacy inquiry|last=Feiner|first=Lauren|date=<!--Sept.-->2019-04-24|website=www.cnbc.com|accessdate=<!--Sept.-->2019-04-25}}</ref> Facebook je takođe implementirao dodatne kontrole privatnosti i podešavanja<ref name="guar1">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/technology/2018/apr/11/fact-checking-mark-zuckerberg-testimony-congress|title=Fact-checking Mark Zuckerberg's testimony about Facebook privacy|last=Solon|first=Olivia|date=<!--Sept.-->2018-04-12|accessdate=<!--Sept.-->2018-06-29|newspaper=The Guardian}}</ref> kako bi ispoštovao EU [[General Data Protection Regulation|Regulaciju o opštoj zaštiti podataka]] (GDPR), koja je stupila na snagu u maju.<ref>{{cite web|url=https://techcrunch.com/2018/04/04/zuckerberg-gdpr/|title=Zuckerberg says Facebook will offer GDPR privacy controls everywhere|website=TechCrunch|accessdate=<!--Sept.-->2018-04-04}}</ref> Facebook je takođe okončao svoju aktivnu opoziciju [[California Consumer Privacy Act|CCPA-u]].<ref>{{cite web|url=https://arstechnica.com/tech-policy/2018/04/facebook-donated-200000-to-kill-a-privacy-law-but-now-its-backtracking/|title=Facebook exits anti-privacy alliance it formed with Comcast and Google|last=Brodkin|first=Jon|date=<!--Sept.-->2018-04-12|work=Ars Technica|accessdate=<!--Sept.-->2018-04-13}}</ref> Neki, kao što je [[Meghan McCain]], povukli su ekvivalencu između korištenja podataka od Kembridž Analitike i kampanje [[Barak Obama|Baraka Obame]] 2012, koja je, prema ''[[Investor's Business Daily|IBD-u]]'', „podsticala pristalice da preuzmu Facebook aplikaciju Obama 2012 koja, kada se aktivira, dopušta kampanji da prikuplja Facebook podatke i o korisnicima i o njihovim prijateljima”.<ref>"[https://web.archive.org/web/20190220020940/https://www.investors.com/politics/editorials/facebook-data-scandal-trump-election-obama-2012/ Funny, When Obama Harvested Facebook Data On Millions Of Users To Win In 2012, Everyone Cheered]". ''[[Investor's Business Daily]]''. 2018-03-19.</ref><ref name="forbes.com">"[https://www.forbes.com/sites/kalevleetaru/2018/03/19/why-are-we-only-now-talking-about-facebook-and-elections/ Why Are We Only Now Talking About Facebook And Elections?]". ''[[Forbes]]''. 2018-03-19.</ref><ref name="news.com.au">"[http://www.news.com.au/technology/online/security/former-obama-campaign-boss-reveals-how-they-could-access-creepy-facebook-data/news-story/5a275b7c9f540fc9542f5256e644e26e Former Facebook staffer, Obama campaign boss reveal concerns about Facebook data]". [[News.com.au]]. 2018-03-21.</ref> Carol Davidsen, bivši direktor integracije i medijske analitike Obama za Ameriku (OFA-e), napisao je da je „Facebook bio iznenađen da smo bili u mogućnosti da izvučemo cijeli socijalni graf, ali nisu nas zaustavili kada su shvatili da je to što radimo”.<ref name="forbes.com"/><ref name="news.com.au"/> [[PolitiFact]] je ocijenio McCaininu izjavu „poluistinitom”, na osnovu toga što „u Obaminom slučaju, direktni korisnici znaju da predaju svoje podatke političkoj kampanji” dok sa Kembridž Analitikom, korisnici su mislili da samo učestvuju u kvizu ličnosti za akademske svrhe, s tim da je Obamina kampanja samo koristila podatke „da bi navela pristalice da kontaktiraju svoje najuvjerljivije prijatelje” a Kembridž Analitika „ciljala korisnike, prijatelje i slične direktno digitalnim reklamama”.<ref>{{cite web|title=Comparing Facebook data use by Obama, Cambridge Analytica|url=https://www.politifact.com/truth-o-meter/statements/2018/mar/22/meghan-mccain/comparing-facebook-data-use-obama-cambridge-analyt/|publisher=[[PolitiFact]]|accessdate=<!--Sept.-->2019-05-24}}</ref> ====Krađa podataka==== Dana 28. septembra 2018, Facebook je doživio veliku provalu u sigurnosni sistem, kojom su izloženi podaci 50 miliona korisnika. „Krađa” podataka počela je u julu 2017, a otkrivena je 16. septembra.<ref>{{Cite news|url=https://techcrunch.com/2018/09/28/everything-you-need-to-know-about-facebooks-data-breach-affecting-50m-users/|title=Everything you need to know about Facebook's data breach affecting 50M users|work=TechCrunch|accessdate=<!--Sept.-->2018-10-02}}</ref> Facebook je obavijestio korisnike pogođene eksploatacijom i odjavio ih s njihovih naloga.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/09/28/technology/facebook-hack-data-breach.html|title=Facebook Security Breach Exposes Accounts of 50 Million Users|last=Isaac|first=Mike|date=<!--Sept.-->2018-09-28|work=The New York Times|accessdate=<!--Sept.-->2018-09-29|last2=Frenkel|first2=Sheera|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180928165450/https://www.nytimes.com/2018/09/28/technology/facebook-hack-data-breach.html |archivedate=2018-09-28 |url-access=subscription |deadurl=no}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/technology/2018/sep/28/facebook-50-million-user-accounts-security-berach|title=Facebook says nearly 50m users compromised in huge security breach|last=Wong|first=Julia Carrie|date=<!--Sept.-->2018-09-28|work=The Guardian|accessdate=<!--Sept.-->2018-09-29}}</ref> U martu 2019, Facebook je potvrdio kompromitovanje lozinki kod miliona korisnika aplikacije Facebook Lite; međutim, u aprilu, kompanija je dodatno izjavila da ovo nije bilo samo ograničeno na Facebook nego su bili pogođeni i milioni korisnika Instagrama. Kao razlog je navedeno spremanje lozinki kao obični tekst umjesto enkripcija što bi mogli da čitaju zaposlenici.<ref><span class="citation web" >[https://www.news18.com/news/tech/not-tens-of-thousands-but-millions-of-instagram-passwords-exposed-admits-facebook-2108667.html „Not Tens of Thousands, But Millions of Instagram Passwords Exposed, Admits Facebook”]<span class="printonly">.&#32;https://www.news18.com/news/tech/not-tens-of-thousands-but-millions-of-instagram-passwords-exposed-admits-facebook-2108667.html</span><span class="reference-accessdate">.&#32;Pristupljeno 2019-04-19</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=Not+Tens+of+Thousands%2C+But+Millions+of+Instagram+Passwords+Exposed%2C+Admits+Facebook&rft.atitle=&rft_id=https%3A%2F%2Fwww.news18.com%2Fnews%2Ftech%2Fnot-tens-of-thousands-but-millions-of-instagram-passwords-exposed-admits-facebook-2108667.html&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Razgovor:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref> Dana 19. decembra 2019, sigurnosni istraživač Bob Diachenko otkrio je bazu podataka sa preko 267 miliona Facebook korisničkih ID-ova, telefonskih brojeva i imena – dostupno na webu za svakoga s pristupom, bez lozinke ili druge autentifikacije.<ref><span class="citation web" >Ghoshal,&#32;Abhimanyu&#32;(2019-12-20).&#32;[https://thenextweb.com/facebook/2019/12/20/267-million-facebook-users-data-has-reportedly-been-leaked/ „267 million Facebook users' data has reportedly been leaked”]&#32;(en-us)<span class="printonly">.&#32;https://thenextweb.com/facebook/2019/12/20/267-million-facebook-users-data-has-reportedly-been-leaked/</span><span class="reference-accessdate">.&#32;Pristupljeno 2019-12-21</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=267+million+Facebook+users%27+data+has+reportedly+been+leaked&rft.atitle=&rft.aulast=Ghoshal&rft.aufirst=Abhimanyu&rft.au=Ghoshal%2C%26%2332%3BAbhimanyu&rft.date=2019-12-20&rft_id=https%3A%2F%2Fthenextweb.com%2Ffacebook%2F2019%2F12%2F20%2F267-million-facebook-users-data-has-reportedly-been-leaked%2F&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Razgovor:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref> ====Podaci i aktivnost na mobitelima==== {{Main|Onavo}} Facebook je koristio [[Virtuelna privatna mreža|VPN]] Onavo Protect za skupljanje informacija o korisničkom [[web-saobraćaj]]u i korištenju aplikacije. Ovo je omogućilo Facebooku da prati performans svojih suparnika.<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/the-new-copycats-how-facebook-squashes-competition-from-startups-1502293444|title=The New Copycats: How Facebook Squashes Competition From Startups|last=Morris|first=Betsy|date=<!--Sept.-->2017-08-09|work=Wall Street Journal|accessdate=<!--Sept.-->2017-08-15|last2=Seetharaman|first2=Deepa|issn=0099-9660}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.foxbusiness.com/features/2017/08/09/new-copycats-how-facebook-squashes-2.html|title=The New Copycats: How Facebook Squashes -2-|date=<!--Sept.-->2017-08-09|work=Fox Business|accessdate=<!--Sept.-->2017-08-15}}</ref><ref><span class="citation web" >[https://www.engadget.com/2017/08/13/facebook-knew-about-snap-struggles-through-app-tracking/ „Facebook knew about Snap's struggles months before the public”]<span class="printonly">.&#32;https://www.engadget.com/2017/08/13/facebook-knew-about-snap-struggles-through-app-tracking/</span><span class="reference-accessdate">.&#32;Pristupljeno 2017-08-15</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=Facebook+knew+about+Snap%27s+struggles+months+before+the+public&rft.atitle=&rft_id=https%3A%2F%2Fwww.engadget.com%2F2017%2F08%2F13%2Ffacebook-knew-about-snap-struggles-through-app-tracking%2F&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Razgovor:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref> Medijski članci su klasifikovali Onavo Protect kao [[spyware]].<ref>{{cite news|accessdate=<!--Sept.-->2018-09-03|title=Apple makes Facebook pull its spyware(ish) VPN from the App Store|url=https://www.fastcompany.com/90224974/apple-makes-facebook-pull-its-spywareish-vpn-from-the-app-store|website=Fast Company|date=<!--Sept.-->2018-08-23}}</ref><ref>{{cite news|first=Tom|last=McKay|date=<!--Sept.-->2018-08-22|accessdate=<!--Sept.-->2018-09-03|title=Facebook Pulls Its Data-Harvesting Onavo VPN From App Store After Apple Says It Violates Rules|url=https://gizmodo.com/facebook-pulls-its-data-harvesting-onavo-vpn-from-app-s-1828541718|website=Gizmodo}}</ref><ref name="Mashable">{{cite news|first=Jack|last=Morse|date=<!--Sept.-->2018-08-22|accessdate=<!--Sept.-->2018-09-03|title=Facebook to pull its creepy VPN Onavo from App Store after Apple pushback|url=https://mashable.com/article/facebook-pulls-onavo-from-app-store/|website=Mashable}}</ref> U avgustu 2018, Facebook je uklonio aplikaciju kao odgovor na pritisak od Applea, koji je tvrdio da narušava njihove smjernice.<ref>{{Cite news|url=https://techcrunch.com/2018/08/22/apple-facebook-onavo/|title=Apple removed Facebook's Onavo from the App Store for gathering app data|work=TechCrunch|accessdate=<!--Sept.-->2018-08-23}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theverge.com/2018/8/22/17771298/facebook-onavo-protect-apple-app-store-pulled-privacy-concerns|title=Facebook will pull its data-collecting VPN app from the App Store over privacy concerns|work=The Verge|accessdate=<!--Sept.-->2018-08-23}}</ref> Godine 2016, Facebook Research je pokrenuo Projekat Atlas, nudeći nekim korisnicima između godišta 13 i 35 i do 20 dolara mjesečno u zamjenu za njihove lične podatke, uključujući upotrebljavanje aplikacije, historiju web-pretraživanja, historiju lokacije, lične poruke, slike, videa, imejlove i historiju narudžbi na Amazonu.<ref>{{cite web|accessdate=<!--Sept.-->2019-01-30|title=Facebook pays teens to install VPN that spies on them|url=http://social.techcrunch.com/2019/01/29/facebook-project-atlas/|first=John|last=Constine|website=TechCrunch|date=<!--Sept.-->2019-01-29|archive-date=2020-11-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20201119184403/https://social.techcrunch.com/2019/01/29/facebook-project-atlas/|dead-url=yes}}</ref><ref name="Recode Jan 2019">{{cite web|url=https://www.recode.net/2019/1/30/18203231/apple-banning-facebook-research-app|title=Apple says it's banning Facebook's research app that collects users' personal information|last=Wagner|first=Kurt|date=<!--Sept.-->2019-01-30|website=Recode|accessdate=<!--Sept.-->2019-01-30|archive-date=2022-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20220609072355/https://www.vox.com/2019/1/30/18203231/apple-banning-facebook-research-app}}</ref> U januaru 2019, ''[[TechCrunch]]'' je prijavio projekat. Ovo je dovelo do toga da Apple privremeno opozove Facebookove certifikate {{abbr|EDP-a|Enterprise Developer Program}} na jedan dan, sprečavajući Facebook Research od operiranja na iOS uređajima i onemogućavajući Facebookove unutrašnje iOS aplikacije.<ref name="Recode Jan 2019"/><ref>{{cite web|first=Tom|last=Warren|accessdate=<!--Sept.-->2019-01-30|title=Apple blocks Facebook from running its internal iOS apps|url=https://www.theverge.com/2019/1/30/18203551/apple-facebook-blocked-internal-ios-apps|date=<!--Sept.-->2019-01-30|website=The Verge}}</ref><ref>{{cite news|first=Mike|last=Isaac|accessdate=<!--Sept.-->2019-02-02|title=Apple Shows Facebook Who Has the Power in an App Dispute|url=https://www.nytimes.com/2019/01/31/technology/apple-blocks-facebook.html|newspaper=The New York Times|date=<!--Sept.-->2019-01-31|issn=0362-4331|via=NYTimes.com}}</ref> ''[[Ars Technica]]'' je prijavila u aprilu 2018. da je Facebook Android aplikacija preuzimala korisničke podatke, uključujući telefonske pozive i tekstualne poruke, od 2015.<ref>{{cite web|first=Sean|last=Gallagher|accessdate=<!--Sept.-->2019-01-31|title=Facebook scraped call, text message data for years from Android phones [Updated]|url=https://arstechnica.com/information-technology/2018/03/facebook-scraped-call-text-message-data-for-years-from-android-phones/|date=<!--Sept.-->2018-03-24|website=Ars Technica}}</ref><ref>{{cite web|url=https://mashable.com/2018/03/25/facebook-android-phone-call-data-gathering/|title=Facebook's app has been collecting Android phone data for years on some devices|last=Rosenberg|first=Adam|website=Mashable|accessdate=<!--Sept.-->2019-02-06}}</ref><ref>[https://www.theverge.com/2018/3/25/17160944/facebook-call-history-sms-data-collection-android Facebook has been collecting call history and SMS data from Android devices] ''The Verge''</ref> U maju 2018, nekoliko korisnika Androida predalo je tužbu klasne akcije protiv Facebooka zbog narušavanja njihove privatnosti.<ref>{{cite web|url=https://www.jurist.org/news/2018/05/android-users-file-lawsuit-against-facebook-for-invasion-of-privacy/|title=Android users file lawsuit against Facebook for invasion of privacy|work=jurist.org}}</ref><ref>{{cite web|author=Buckner, Gabriella|url=http://www.itpro.co.uk/data-mining/31107/facebook-faces-class-action-lawsuit-for-android-call-and-message-data-scraping|title=Facebook faces class action lawsuit for Android call and message data scraping|work=itpro.co.uk|date=<!--Sept.-->2018-05-14|accessdate=<!--Sept.-->2019-02-07}}</ref> U januaru 2020, Facebook je pokrenuo stranicu Off-Facebook Activity, koja omogućava korisnicima da vide informacije koje Facebook prikuplja o njihovim aktivnostima koje ne uključuju Facebook.<ref>[https://www.facebook.com/off-facebook-activity Off-Facebook Activity]</ref> Kolumnista ''[[Washington Post|Vašington posta]]'' Geoffrey A. Fowler otkrio je da ovo uključuje i koje druge aplikacije je koristio na svom mobitelu, čak i kada je aplikacija Facebooka bila zatvorena, kao i koje druge veb-sajtove je posjećivao na svom mobitelu, te koja ''{{lang|en|in-store}}'' plaćanja je vršio od afiliranih poslova čak i kada mu je mobitel bio potpuno ugašen.<ref>Geoffrey A. Fowler, washingtonpost.com: [https://www.washingtonpost.com/technology/2020/01/28/off-facebook-activity-page/ „Facebook will now show you exactly how it stalks you — even when you’re not using Facebook”], [https://web.archive.org/web/20220523232908/https://www.washingtonpost.com/technology/2020/01/28/off-facebook-activity-page/ arh.], 28. 1. 2020, Pristupljeno 24. 5. 2022.</ref> ====Javna izvinjenja==== Kompanija se prvi put izvinila za svoje zloupotrebe privatnosti 2009.<ref>{{Cite book|url={{google books|plainurl=y|id=SzxDTGGr80EC|page=119}}|title=Business Ethics For Dummies|last=Bowie|first=Norman E.|last2=Schnieder|first2=Meg|date=<!--Sept.-->2011-02-09|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9781118020623}}</ref> Izvinjenja Facebooka nalazila su se u novinama, na televiziji, blog postovima i Facebooku.<ref name="auto3" /> Dana 25. marta 2018, vodeći američki i britanski listovi objavili su dodatke preko cijelih stranica sa ličnim izvinjenjima Zuckerberga. Zuckerberg je iskazao javno verbalno izvinjenje na [[CNN|CNN-u]].<ref>{{cite web|url=https://www.theverge.com/2018/3/25/17161398/facebook-mark-zuckerberg-apology-cambridge-analytica-full-page-newspapers-ads|title=Mark Zuckerberg apologizes for Facebook's data privacy scandal in full-page newspaper ads|last=Statt|first=Nick|date=<!--Sept.-->2018-03-25|website=The Verge|accessdate=<!--Sept.-->2019-02-06|archive-date=2020-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20201224105735/https://www.theverge.com/2018/3/25/17161398/facebook-mark-zuckerberg-apology-cambridge-analytica-full-page-newspapers-ads|dead-url=yes}}</ref> U maju 2010, izvinio se za protivrječnosti u podešavanjima privatnosti.<ref name="auto3">{{Cite magazine|url=https://www.wired.com/story/facebook-a-history-of-mark-zuckerberg-apologizing/|title=A Short History of Facebook's Privacy Gaffes|last=Hempel|first=Jessi|date=<!--Sept.-->2018-03-30|magazine=WIRED|accessdate=<!--Sept.-->2019-02-06|issn=1059-1028}}</ref> Prethodno, Facebook je imao podešavanja privatnosti raštrkana na preko 20 stranica, ali sada su sva podešavanja privatnosti na jednoj stranici, čime je teže aplikacijama trećih strana da pristupe korisnikovim ličnim informacijama.<ref name="auto2" /> Pored javnog izvinjavanja, Facebook je rekao da će revidirati i provjeriti hiljade aplikacija koje pokazuju „sumnjive aktivnosti”, u pokušaju da se pobrinu da se ovakva narušavanja privatnosti ne ponove.<ref name="auto1">{{cite web|title=Social Media/polls Show Low Trust In Facebook|url=https://www.digitaltrends.com/social-media/polls-show-low-trust-facebook/|website=www.digitaltrends.com|accessdate=<!--Sept.-->2019-02-06}}</ref> Godine 2010, u izvještaju po pitanju privatnosti, istraživački projekat je izjavio da nije dostupno mnogo informacija po pitanju posljedica toga šta ljudi otkrivaju onlajn, tako da jedino što je uglavnom dostupno jesu izvještaji učinjeni dostupnim preko popularnih medija.<ref name="christofides2011">{{cite web|url=https://www.priv.gc.ca/en/opc-actions-and-decisions/research/funding-for-privacy-research-and-knowledge-translation/completed-contributions-program-projects/2009-2010/p_200910_06/|title=Privacy and Disclosure on Facebook: Youth &amp; Adults' Information Disclosure and Perceptions of Privacy Risks - Contributions Program 2009-2010|publisher=Office of the Privacy Commissioner of|date=<!--Sept.-->2010-03-31|website=www.priv.gc.ca|accessdate=<!--Sept.-->2019-02-06|last=Christofides|first=E.|last2=Muise|first2=A.|last3=Desmarais|first3=S.}}</ref> Godine 2017, bivši zvaničnik Facebooka diskutovao je kako platforme društvenih medija doprinose tome da se razmrsi „tkanina društva”.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/technology/2017/dec/11/facebook-former-executive-ripping-society-apart|title=Former Facebook executive: social media is ripping society apart|last=Wong|first=Julia Carrie|date=<!--Sept.-->2017-12-12|work=The Guardian|accessdate=<!--Sept.-->2019-02-06|issn=0261-3077}}</ref> ===Sadržaj<span id="Nasilje, teorije zavjere i frindž diskurs"></span>=== :''Dalje informacije: [[Kriticizam Facebooka#Sadržaj]]'' Facebook se oslanja na svoje korisnike za generisanje sadržaja koji veže korisnike sa servisom. Kompanija je dobila više kritika zbog dopuštanja sadržaja na koji je bilo primjedbi, uključujući teorije zavjere i 'fringe' diskurs,<ref name=":0">{{Cite news|last=Roose|first=Kevin|url=https://www.nytimes.com/2018/07/27/technology/alex-jones-facebook-youtube.html|title=Facebook and YouTube Give Alex Jones a Wrist Slap|accessdate=<!--Sept.-->2018-08-04}}</ref> te zbog zabranjivanja drugog sadržaja koji smatraju neprimjerenim. Kritikovan je kao vektor za ’lažne vijesti’ i optužen da snosi odgovornost za teoriju zavjere da je SAD stvorio [[Islamska Država Irak i Levant|IDIL]],<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2014/08/27/world/middleeast/isis-conspiracy-theories-include-a-purported-american-plot.html|title=Borne by Facebook, Conspiracy Theory That U.S. Created ISIS Spreads Across Middle East|accessdate=<!--Sept.-->2018-08-04}}</ref> lažne anti-Rohinja postove koje je vojska Mjanmara koristila za potpirivanje genocida i etničkog čišćenja,<ref>{{Cite news|last=Gowen|first=Annie|last2=Bearak|first2=Max|url=https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/fake-news-on-facebook-fans-the-flames-of-hate-against-the-rohingya-in-burma/2017/12/07/2c1fe830-ca1f-11e7-b506-8a10ed11ecf5_story.html|title=Fake news on Facebook fans the flames of hate against the Rohingya in Burma|website=The Washington Post|accessdate=<!--Sept.-->2018-08-04}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/10/15/technology/myanmar-facebook-genocide.html|title=Myanmar's Military Said to Be Behind Facebook Campaign That Fueled Genocide|accessdate=<!--Sept.-->2018-10-15}}</ref> omogućavanje djelovanja teoretičara zavjere oko Pucnjave u Osnovnoj školi „Sandy Hook”,<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2018/jul/25/mark-zuckerberg-facebook-sandy-hook-parents-open-letter|title=An open letter to Mark Zuckerberg from the parents of a Sandy Hook victim|last=Pozner|first=Leonard|last2=Rosa|first2=Veronique De La|date=<!--Sept.-->2018-07-25|website=the Guardian|accessdate=<!--Sept.-->2018-08-04|last3=Pozner|first3=parents of Noah}}</ref> te antiizbjegličke napade u Njemačkoj.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/08/21/world/europe/facebook-refugee-attacks-germany.html|title=Facebook Fueled Anti-Refugee Attacks in Germany, New Research Suggests|accessdate=<!--Sept.-->2018-08-21}}</ref><ref>{{Cite journal|last=MMller|first=Karsten|last2=Schwarz|first2=Carlo|date=<!--Sept.-->2017|title=Fanning the Flames of Hate: Social Media and Hate Crime|doi=10.2139/ssrn.3082972|issn=1556-5068|ssrn=3082972}}</ref><ref name="RottingDemocracyBeauchamp">{{cite web| url=https://www.vox.com/policy-and-politics/2019/1/22/18177076/social-media-facebook-far-right-authoritarian-populism| title=Social media is rotting democracy from within| last=Beauchamp| first=Zack| website=| publisher=Vox| date=<!--Sept.-->2019-01-22| archiveurl=https://web.archive.org/web/20190125171545/https://www.vox.com/policy-and-politics/2019/1/22/18177076/social-media-facebook-far-right-authoritarian-populism|archivedate=<!--Sept.-->2019-01-25}}</ref> Vlada [[Filipini|Filipina]] takođe je koristila Facebook kao alatku da napada svoje kritičare.<ref name="PhilippinesEtter">{{cite web| url=https://www.bloomberg.com/news/features/2017-12-07/how-rodrigo-duterte-turned-facebook-into-a-weapon-with-a-little-help-from-facebook| title=What Happens When the Government Uses Facebook as a Weapon?| last=Etter| first=Lauren| website=| publisher=Bloomberg| date=<!--Sept.-->2017-12-07| archiveurl=https://web.archive.org/web/20190124225207/https://www.bloomberg.com/news/features/2017-12-07/how-rodrigo-duterte-turned-facebook-into-a-weapon-with-a-little-help-from-facebook|archivedate=<!--Sept.-->2019-01-24}}</ref> Profesor Ilya Somin izvijestio je da je bio predmet prijetnji smrću na Facebooku u aprilu 2018. od Cesara Sayoca, koji je prijetio da će ubiti njega i njegovu porodicu i „tijelima nahraniti floridske aligatore”. Sominovi prijatelji na Facebooku prijavili su komentare Facebooku, koji nije učinio ništa osim što je odaslao automatizovane poruke.<ref>{{cite web| url=http://reason.com/volokh/2018/10/27/mail-bomber-cesar-sayoc-threatened-me-on| title=Mail Bomber Cesar Sayoc Threatened Me on Facebook - Volokh Conspiracy| date=<!--Sept.-->2018-10-27}}</ref> Sayoc je kasnije uhapšen za pokušaje mejl-bombardovanja u SAD-u u oktobru, usmjerene prema demokratskim političarima. Facebook je više puta mijenjao svoje politike sadržaja. U julu 2018, izjavili su da će „niže rangirati” članke koji su oni koji provjeravaju činjenice označili kao lažne, te ukloniti dezinformacije koje su poticale nasilje.<ref>{{cite news|last=Frenkel|first=Sheera|title=Facebook to Remove Misinformation That Leads to Violence|url=https://www.nytimes.com/2018/07/18/technology/facebook-to-remove-misinformation-that-leads-to-violence.html|accessdate=<!--Sept.-->2018-08-09|work=The New York Times|date=<!--Sept.-->2018-07-18}}</ref> Zuckerberg je jednom izjavio da nije bilo jasno da li su negatori [[Holokaust]]a na Facebooku imali namjeru da obmane druge,<ref name=":1">{{Cite news|url=https://money.cnn.com/2018/07/20/media/facebook-infowars-false-news-misinformation/index.html|title=Facebook's rhetoric on misinformation doesn't match its actions|last=Darcy|first=Oliver|work=CNNMoney|accessdate=<!--Sept.-->2018-08-04}}</ref> za što se kasnije izvinio.<ref name=":2">{{Cite news|url=https://money.cnn.com/2018/07/18/technology/zuckerberg-recode-holocaust/index.html|title=Mark Zuckerberg clarifies his Holocaust comments|last=Kelly|first=Heather|work=CNNMoney|accessdate=<!--Sept.-->2018-08-04}}</ref> Facebook je izjavio da sadržaj koji dobija „lažni” rejting od onih koji provjeravaju činjenice može da se demonetizuje i podvrgne dramatično umanjenoj distribuciji. Specifične postove i videa koji krše standarde zajednice može da ukloni Facebook.<ref name=":1" /> U maju 2019, Facebook je zabranio veliki broj „opasnih” komentatora sa svoje platforme, među kojima su i [[Alex Jones]], [[Louis Farrakhan]], [[Milo Yiannopoulos]], [[Paul Joseph Watson]], [[Paul Nehlen]], [[David Duke]] i [[Laura Loomer]], zbog navodne umiješanosti u „nasilje i mržnju”.<ref>{{cite web|url=https://www.cnn.com/2019/05/02/tech/facebook-ban-louis-farrakhan-infowars-alex-jones-milo-laura-loomer/index.html|website=CNN|title=Facebook bans Louis Farrakhan, Milo Yiannopoulos, InfoWars and others from its platforms as 'dangerous'|author=Oliver Darcy|date=<!--Sept.-->2019-05-02}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nbcnews.com/tech/tech-news/facebook-bans-alex-jones-louis-farrakhan-others-facebook-instagram-n1001311|website=NBC News|title=Alex Jones, Louis Farrakhan, others banned from Facebook and Instagram|date=<!--Sept.-->2019-05-02|author=Michael Cappetta and Ben Collins}}</ref> U maju 2020, Facebook je pristao na preliminarnu nagodbu od 52 miliona eura za moderatore sadržaja na Facebooku koji su u SAD-u i u relaciji sa psihološkom traumom s kojom se suočava moderator zaposlen u kompaniji i kod drugih poslovnih ljudi.<ref><span class="citation web" >Newton,&#32;Casey&#32;(2020-05-12).&#32;[https://www.theverge.com/2020/5/12/21255870/facebook-content-moderator-settlement-scola-ptsd-mental-health „Facebook will pay $52 million in settlement with moderators who developed PTSD on the job”]&#32;(en)<span class="printonly">.&#32;https://www.theverge.com/2020/5/12/21255870/facebook-content-moderator-settlement-scola-ptsd-mental-health</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=Facebook+will+pay+%2452+million+in+settlement+with+moderators+who+developed+PTSD+on+the+job&rft.atitle=&rft.aulast=Newton&rft.aufirst=Casey&rft.au=Newton%2C%26%2332%3BCasey&rft.date=2020-05-12&rft_id=https%3A%2F%2Fwww.theverge.com%2F2020%2F5%2F12%2F21255870%2Ffacebook-content-moderator-settlement-scola-ptsd-mental-health&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Razgovor:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref> U svijetu ima više drugih pravnih pitanja za riješiti, uključujući Irsku.<ref><span class="citation web" >[https://www.moderatorrights.com/blog/facebook-content-moderators-win-52m-compensation-settlement/ „Facebook Content Moderators Win $52m Compensation Settlement”]&#32;(en-US).&#32;2020-05-13<span class="printonly">.&#32;https://www.moderatorrights.com/blog/facebook-content-moderators-win-52m-compensation-settlement/</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=Facebook+Content+Moderators+Win+%2452m+Compensation+Settlement&rft.atitle=&rft.date=2020-05-13&rft_id=https%3A%2F%2Fwww.moderatorrights.com%2Fblog%2Ffacebook-content-moderators-win-52m-compensation-settlement%2F&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Razgovor:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref> ====InfoWars==== Facebook je kritikovan zbog dopuštanja [[InfoWars|InfoWars-u]] da objavljuje lažne tvrdnje i teorije zavjere.<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3">{{Cite news|url=https://www.recode.net/2018/7/16/17577426/media-left-right-facebook-define-journalism|title=Media — both on the left and right — are pressing Facebook to define what journalism is|work=Recode|accessdate=<!--Sept.-->2018-08-04|archive-date=2019-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190427042115/https://www.recode.net/2018/7/16/17577426/media-left-right-facebook-define-journalism}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.vanityfair.com/news/2018/07/how-facebooks-infowars-crisis-exposes-mark-zuckerbergs-hypocrisy?mbid=social_twitter|title=Why Facebook Won't Actually Ban Fake News|last=Kosoff|first=Maya|work=The Hive|accessdate=<!--Sept.-->2018-08-04}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.buzzfeednews.com/article/charliewarzel/facebook-alex-jones-robertmueller-pedophile|title=Facebook Said Alex Jones' Threatening Rant Against Robert Mueller Doesn't Violate Its Rules|work=BuzzFeed News|accessdate=<!--Sept.-->2018-08-04}}</ref> Facebook je branio svoje poteze po pitanju InfoWars-a izjavom „mi jednostavno ne mislimo da je banovanje Stranica za dijeljenje teorija zavjere ili lažnih vijesti pravi način...”.<ref name=":3" /> Facebook je dao samo šest slučajeva u kojem je činjenično provjeren sadržaj sa stranice InfoWars u periodu septembra 2017. – jula 2018.<ref name=":1" /> Godine 2018, InfoWars je lažno tvrdio da su preživjeli iz pucnjave u Parklandu bili „glumci”. Facebook je zamilio da se ukloni sadržaj InfoWars-a kojim se pravi ova tvrdnja, mada su videa InfoWars-a kojima su se zagovarale lažnje tvrdnje bila ostavljena, čak iako je Facebook kontaktiran oko videa.<ref name=":1" /> Facebook je izjavio da ih se u videima nikada nije ''eksplicitno'' nazivalo glumcima.<ref name=":1" /> Facebook je takođe dozvolio da ostanu videa InfoWars-a u kojima se dijelila teorija zavjere Pizzagate.<ref name=":1" /> Krajem jula 2018. Facebook je ukinuo lični profil čelnika InfoWars-a Alexa Jonesa na 30 dana.<ref>{{Cite news|url=https://money.cnn.com/2018/07/26/media/facebook-infowars-alex-jones/index.html|title=Facebook suspends personal profile of InfoWars founder Alex Jones|last=Darcy|first=Oliver|work=CNNMoney|accessdate=<!--Sept.-->2018-08-04}}</ref> Početkom avgusta 2018, Facebook je banovao četiri najaktivnije stranice povezane sa InfoWars-om zbog govora mržnje.<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailybeast.com/facebook-and-apple-itunes-ban-alex-jones-as-internet-giants-silence-infowars|title=Facebook and Apple iTunes Ban Alex Jones as Internet Giants Silence Infowars|last=Ross|first=Jamie|date=<!--Sept.-->2018-08-06|work=The Daily Beast|accessdate=<!--Sept.-->2018-08-06}}</ref> ===Politička manipulacija=== :''V. takođe: [[Internet propaganda sponorisana od države|CIA-in uticaj na javno mnijenje]]'' Godine 2018, Facebook je izjavio da je, te godine, identifikovao „koordinisano neautentično ponašanje” kod „mnogih Stranica, Grupa i naloga stvorenih da raspiruju političku debatu, uključujući one u SAD-u, na Srednjem Istoku, u Rusiji i u UK-u”.<ref>{{cite web|last=Gleicher|first=Nathaniel|last2=Rodriguez|first2=Oscar|title=Removing Additional Inauthentic Activity from Facebook|url=https://newsroom.fb.com/news/2018/10/removing-inauthentic-activity/|publisher=Facebook Newsroom|accessdate=<!--Sept.-->2019-05-27|date=<!--Sept.-->2018-10-11}}</ref> Kampanjama kojima je upravljala britanska obavještajna agencija, pod imenom [[Joint Threat Research Intelligence Group]] (Obavještajna grupa za istraživanje udruženih prijetnji), uveliko je spadala u dvije kategorije: sajber napadi i ulaganje napora za propagandu. Potonje uključuje „masovno slanje poruka” i „proguravanje priča” preko sajtova društvenih medija poput Facebooka.<ref>{{cite web|title=Snowden Docs: British Spies Used Sex and 'Dirty Tricks'|url=https://www.nbcnews.com/news/investigations/snowden-docs-british-spies-used-sex-dirty-tricks-n23091|publisher=[[NBC News]]|date=<!--Sept.-->2014-02-07}}</ref><ref>{{cite web|title=Snowden leaks: GCHQ 'attacked Anonymous' hackers|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-26049448|publisher=BBC|date=<!--Sept.-->2014-02-05}}</ref> Izraelski [[Jewish Internet Defense Force|JIDF]], kineska [[Partija 50 Cent]] i turski [[AK trolovi]] takođe fokusiraju svoju pažnju na platforme društvenih medija kao što je Facebook.<ref>{{cite news|title=China's 'troll factory' targeting Taiwan with disinformation prior to election|url=https://www.taiwannews.com.tw/en/news/3568146|work=Taiwan News|date=<!--Sept.-->2018-05-11}}</ref><ref>{{cite news|title=Trolls, bots and shutdowns: This is how Turkey manipulates public opinion|url=https://ahvalnews.com/freedoms/trolls-bots-and-shutdowns-how-turkey-manipulates-public-opinion|work=Ahval|date=<!--Sept.-->2017-11-17|access-date=2019-12-17|archive-date=2020-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111190541/https://ahvalnews.com/freedoms/trolls-bots-and-shutdowns-how-turkey-manipulates-public-opinion|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite news|title=Jewish Internet Defense Force 'seizes control' of anti-Israel Facebook group|url=https://www.jpost.com/Jewish-World/Jewish-News/Jewish-Internet-Defense-Force-seizes-control-of-anti-Israel-Facebook-group|work=The Jerusalem Post|date=<!--Sept.-->2008-07-29}}</ref><ref>{{cite web|last=Morrison|first=Sarah|title=Jewish Activist Battles For Israel on Facebook|publisher=Israel National News|date=<!--Sept.-->2008-03-04|url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/125783}}</ref> U julu 2018, Samantha Bradshaw, koautorica izvještaja sa [[Oxford Internet Institute|OII-ja]] i Univerziteta Oksford, rekla je: „Broj zemalja gdje se formalno organizovana manipulacija preko društvenih medija javlja uveliko se povećao, sa 28 na 48 zemalja globalno. Većina rasta dolazi od političkih partija koje šire dezinformacije i vijesti-smeće kada su izborni periodi.”<ref>{{cite news|title=Social media manipulation rising globally, new report warns|url=http://www.ox.ac.uk/news/2018-07-20-social-media-manipulation-rising-globally-new-report-warns|publisher=University of Oxford|date=<!--Sept.-->2018-07-20|archive-date=2020-11-12|access-date=2019-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112035625/https://www.ox.ac.uk/news/2018-07-20-social-media-manipulation-rising-globally-new-report-warns|url-status=dead}}</ref> U oktobru 2018, ''The Daily Telegraph'' je objavio da je Facebook „banovao stotine stranica i naloga za koje kaže da su fradulentno punili sajt partijskim političkim sadržajem – s tim da su dolazili iz SAD-a a nisu bili povezani sa Rusijom”.<ref>{{cite news|title=Facebook: Most political trolls are American, not Russian|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/2018/10/11/facebook-political-trolls-american-not-russian/|work=The Daily Telegraph|date=<!--Sept.-->2018-10-12}}</ref> U decembru 2018, ''The Washington Post'' je izvijesio da je „Facebook ukinuo nalog Jonathona Morgana, glavnog zvaničnika top istraživačke firme društvenih medija” [[New Knowledge]], „nakon izvještaja da su on i drugi bili uključeni u operaciji širenja dezinformacija” na Facebooku i Twitteru tokom Specijalnih izbora za Senat SAD-a u Alabami 2017.<ref>{{cite news |title=Facebook suspends five accounts, including that of a social media researcher, for misleading tactics in Alabama election |url=https://www.washingtonpost.com/technology/2018/12/22/facebook-suspends-five-accounts-including-social-media-researcher-misleading-tactics-alabama-election/ |work=The Washington Post |date=<!--Sept.-->2018-12-22}}</ref><ref>{{cite news |title=Democratic operatives created fake Russian bots designed to link Kremlin to Roy Moore in Alabama race |url=https://www.foxnews.com/politics/democratic-operatives-created-fake-russian-bots-in-alabama-race-designed-to-link-kremlin-to-republican-roy-moore |work=Fox News |date=<!--Sept.-->2018-12-20}}</ref> U januaru 2019, Facebook je izjavio da je uklonio 783 naloga, stranice i grupe povezane sa Iranom, zbog uključenosti u ono što je nazvano „koordinisanim neautentičnim ponašanjem”.<ref>{{cite news|title=Facebook Says It Removed 783 Accounts Tied to an Iranian Manipulation Campaign|url=http://fortune.com/2019/01/31/facebook-manipulation-campaign-iran-fake-news/|work=[[Fortune (magazine)|Fortune]]|date=<!--Sept.-->2019-01-31}}</ref> U maju 2019, privatna obavještajna agencija [[Archimedes Group]] (Grupa Arhimed) sa sjedištem u Tel Avivu banovana je s Facebooka zbog „koordinisanog neautentičnog ponašanja” nakon što je Facebook otkrio lažne korisnike u zemljama potsaharske Afrike, Latinskoj Americi i Jugozapadnoj Aziji.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-48349671|title=Is Facebook undermining democracy in Africa?|last=Madowo|first=Larry|date=<!--Sept.-->2019-05-24|accessdate=<!--Sept.-->2019-06-08}}</ref> Istrage Facebooka otkrile su da je Archimedes potrošio oko 1,1 miliona dolara na lažne reklame, plaćeno u brazilskim realima, izraelskim šekelima i američkim dolarima.<ref>{{Cite web|url=https://www.smh.com.au/world/middle-east/change-reality-facebook-busts-israel-based-campaign-to-disrupt-elections-20190517-p51oad.html|title='Change reality': Facebook busts Israel-based campaign to disrupt elections|last=Satter|first=Isabel Debre and Raphael|date=<!--Sept.-->2019-05-16|website=The Sydney Morning Herald|accessdate=<!--Sept.-->2019-06-08}}</ref> Facebook je dao primjere političke interferencije Archimedes Groupa u Nigeriji, Senegealu, Togou, Angoli, Nigeru i Tunisu.<ref>{{Cite web|url=https://newsroom.fb.com/news/2019/05/removing-coordinated-inauthentic-behavior-from-israel/|title=Removing Coordinated Inauthentic Behavior From Israel {{!}} Facebook Newsroom|accessdate=<!--Sept.-->2019-06-08}}</ref> {{abbr|ACDFRL|The Atlantic Council's Digital Forensic Research Lab}} izjavio je u izvještaju da „taktike koje koristi Archimedes Group, privatna kompanija, jako nalikuju na tipove taktika ratovanja informacijama koje koriste vlade, te Kremlj posebice”.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/05/16/tech/facebook-takedown-israeli-company/index.html|title=Facebook says Israeli company used fake accounts to target African elections|last=Business|first=Donie O'Sullivan and Hadas Gold, CNN|website=CNN|accessdate=<!--Sept.-->2019-06-08}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/facebook-bans-israeli-firm-over-fake-political-activity-11558030115|title=Facebook Bans Israeli Firm Over Fake Political Activity|last=Needleman|first=Sarah E.|date=<!--Sept.-->2019-05-16|work=Wall Street Journal|accessdate=<!--Sept.-->2019-06-08|issn=0099-9660}}</ref> Dana 23. maja 2019, Facebook je objavio Izvještaj o ojačavanju standarda zajednice, ističući da je identifikovao nekoliko lažnih naloga preko umjetne inteligencije i ljudskog nadzora. U periodu šest mjeseci, oktobra 2018. – marta 2019, web-sajt društvenog medija uklonio je ukupno 3,39 milijardi lažnih naloga. Broj lažnih naloga je prema izvještaju iznosio preko 2,4 milijardi stvarnih ljudi na platformi.<ref>{{cite_web|url=https://www.npr.org/2019/05/23/726353723/facebook-removed-nearly-3-2-billion-fake-accounts-in-last-six-months|title=Facebook Removed Nearly 3.4 Billion Fake Accounts In 6 Months|accessdate=<!--Sept.-->2019-05-23|publisher=National Public Radio}}</ref> U julu 2019, Facebook je unaprijedio svoje mjere za borbu protiv deceptivne političke propagande i druge zloupotrebe servisa. Kompanija je uklonila preko 1.800 naloga i stranica kojima se upravljalo iz Rusije, Tajlanda, Ukrajine i Hondurasa.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-facebook-accounts/facebook-removes-fake-accounts-from-thailand-russia-ukraine-honduras-idUSKCN1UK0KE|title=Facebook removes fake accounts from Thailand, Russia, Ukraine, Honduras|accessdate=<!--Sept.-->2019-07-25|work=Reuters}}</ref> Dana 30. oktobra 2019, Facebook je obrisao nekoliko naloga zaposlenika koji su radili za izraelsku [[NSO grupa|NSO grupu]], izjavivši da su nalozi „obrisani jer ne poštuju naše uslove”. Brisanja su došla nakon što je WhatsApp tužio izraelsku firmu na nadziranje zbog pokušaja stavljanja spywarea u 1.400 uređaja.<ref>{{cite_web|url=https://qudsnen.co/facebook-deletes-accounts-of-workers-at-nso-israeli-firm/|title=Facebook deletes accounts of workers at NSO Israeli firm|accessdate=<!--Sept.-->2019-11-01|website=Quds News Network|archivedate=2020-08-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200817171324/https://qudsnen.co/facebook-deletes-accounts-of-workers-at-nso-israeli-firm/|deadurl=yes}}</ref> ====Rusko uplitanje==== :''V. takođe: [[Agencija za istraživanje interneta|Rusko uplitanje u Izbore u SAD-u 2016.]]'' Godine 2018, specijalni savjetnik [[Robert Mueller]] optužio je 13 ruskih državljana i tri ruske organizacije za „uključivanje u operacije radi ometanja američkog političkog i izbornog procesa, uključujući predsjedničke izbore 2016”.<ref>{{cite news|title=Internet Research Agency indicted: Who is the Russian company behind the fake Facebook ads?|url=https://www.foxnews.com/tech/internet-research-agency-indicted-who-is-the-russian-company-behind-the-fake-facebook-ads|work=Fox News|date=<!--Sept.-->2018-02-16}}</ref><ref>{{cite news|title=13 Russians Indicted as Mueller Reveals Effort to Aid Trump Campaign|url=https://www.nytimes.com/2018/02/16/us/politics/russians-indicted-mueller-election-interference.html|work=The New York Times|date=<!--Sept.-->2018-02-16}}</ref><ref>{{cite web|title=Exposing Russia's Effort to Sow Discord Online: The Internet Research Agency and Advertisements|url=https://intelligence.house.gov/social-media-content/|website=intelligence.house.gov|publisher=Permanent Select Committee on Intelligence|accessdate=<!--Sept.-->2019-05-27|archive-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128044519/https://intelligence.house.gov/social-media-content/|dead-url=yes}}</ref> Mueller je kontaktirao Facebook poslije izjave kompanije da je prodato preko 100.000 dolara vrijednih reklama kompaniji ([[Internet Research Agency|IRA]]) s vezama s ruskom obavještajnom zajednicom, prije [[Predsjednički izbori u SAD 2016.|Predsjedničkih izbora u SAD-u 2016]].<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/facebook-gave-special-counsel-robert-mueller-more-details-on-russian-ad-buys-than-congress-1505514552|title=Facebook Gave Special Counsel Robert Mueller More Details on Russian Ad Buys Than Congress|last=Seetharaman|first=Deepa|date=<!--Sept.-->2017-09-15|work=Wall Street Journal|accessdate=<!--Sept.-->2017-09-15|last2=Tau|first2=Byron|issn=0099-9660|last3=Harris|first3=Shane}}</ref><ref>{{cite news|title=Facebook sold $100,000 of political ads to fake Russian accounts during 2016 US election|url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/facebook-russia-ads-us-election-political-adverts-trump-putin-fake-news-a7933461.html|accessdate=<!--Sept.-->2019-05-24|work=[[The Independent]]|date=<!--Sept.-->2017-09-06}}</ref> U septembru 2017, glavni sigurnosni zvaničnik Facebooka [[Alex Stamos]] napisao je da je kompanija „otkrila otprilike 100.000 dolara potrošenog novca na reklame od juna 2015. do maja 2017. – povezano s cca 3.000 reklama – povezano sa oko 470 neautentičnih naloga i Stranica koji krše naše smjernice. Naša analiza sugeriše da su ovi nalozi i Stranice povezane jedni s drugim i vjerovatno se upravlja s njima iz Rusije.”.<ref>{{cite news|title=Facebook Says Russian Accounts Bought $100,000 in Ads During the 2016 Election|url=http://time.com/4930532/facebook-russian-accounts-2016-election/|work=Time|date=<!--Sept.-->2017-09-06|access-date=2019-12-17|archive-date=2021-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210209193837/https://time.com/4930532/facebook-russian-accounts-2016-election/}}</ref> Kampanje Clintonove i Trumpa potrošile su 81 milion dolara na Facebook reklame.<ref>{{cite news|title=New Studies Show Pundits Are Wrong About Russian Social-Media Involvement in US Politics|url=https://www.thenation.com/article/russiagate-elections-interference/|work=The Nation|date=<!--Sept.-->2018-12-28|access-date=2019-12-17|archive-date=2019-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20190603215617/https://www.thenation.com/article/russiagate-elections-interference/|dead-url=yes}}</ref> Kompanija je obećala punu saradnju u Muellerovoj istrazi, te pružila sve informacije o ruskom reklamiranju.<ref>{{cite web|url=https://www.cnbc.com/2017/09/06/facebook-gave-special-counsel-robert-mueller-data-on-russian-ads-report-says.html|title=Facebook gave special counsel Robert Mueller data on Russian ads, report says|last=Castillo|first=Michelle|date=<!--Sept.-->2017-09-06|accessdate=<!--Sept.-->2017-09-07}}</ref> Članovi obavještajnih komiteta Doma i Senata tvrdili su da je Facebook zadržavao informacije koje su iluminirale rusku kampanju propagande.<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/politics/facebooks-openness-on-russia-questioned-by-congressional-investigators/2017/09/18/060e1ee4-9c90-11e7-9083-fbfddf6804c2_story.html|title=Facebook's openness on Russia questioned by congressional investigators|last=Leonnig|first=Carol D.|date=<!--Sept.-->2017-09-18|work=Washington Post|accessdate=<!--Sept.-->2017-09-19|last2=Dwoskin|first2=Elizabeth|issn=0190-8286|last3=Timberg|first3=Craig}}</ref> Ruski operativci su koristili Facebook da organizuju skupove [[Black Lives Matter]] (Životi crnaca su važni)<ref>{{cite news|title=Russians trolls organized a protest in the US|url=https://edition.cnn.com/videos/us/2018/06/25/russia-protest-philando-castile-distorting-truth-orig.cnn/video/playlists/russian-trolls-exploit-philando-castiles-death/|work=CNN|date=<!--Sept.-->2018-06-25}}</ref><ref>{{cite news|title=Did Russian hackers organize Philando Castile protest? Activists say no|url=http://www.startribune.com/local-organizers-doubt-reports-of-russian-ties-to-castile-protest/454368633/|work=[[Star Tribune]]|date=<!--Sept.-->2017-11-01|access-date=2019-12-17|archive-date=2020-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125173146/https://www.startribune.com/local-organizers-doubt-reports-of-russian-ties-to-castile-protest/454368633/}}</ref> kao i antiimigrantske skupove na tlu SAD-a,<ref>{{Cite news|url=http://www.thedailybeast.com/exclusive-russia-used-facebook-events-to-organize-anti-immigrant-rallies-on-us-soil|title=Exclusive: Russia Used Facebook Events to Organize Anti-Immigrant Rallies on U.S. Soil|last=Ackerman|first=Ben Collins{{!}}Kevin Poulsen{{!}}Spencer|date=<!--Sept.-->2017-09-12|work=The Daily Beast|accessdate=<!--Sept.-->2017-09-12}}</ref> a takođe i skupove protiv Clintonove<ref>{{Cite news|url=https://www.businessinsider.com/facebook-group-russia-texas-anti-immigrant-rallies-2017-9|title=Shuttered Facebook group that organized anti-Clinton, anti-immigrant rallies across Texas was linked to Russia|work=Business Insider|accessdate=<!--Sept.-->2017-09-14|archive-date=2017-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20170913202902/https://amp.businessinsider.com/facebook-group-russia-texas-anti-immigrant-rallies-2017-9|dead-url=yes}}</ref> i skupove za Donalda Trumpa te protiv njega.<ref>[http://fortune.com/2018/02/17/russian-organized-rallies-election-meddling/ „Russians Staged Rallies For and Against Trump to Promote Discord, Indictment Says”]. ''[[Fortune (magazine)|Fortune]]''. 2018-02-17.</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thedailybeast.com/russians-appear-to-use-facebook-to-push-pro-trump-flash-mobs-in-florida|title=Exclusive: Russians Appear to Use Facebook to Push Trump Rallies in 17 U.S. Cities|last=Ackerman|first=Ben Collins{{!}}Gideon Resnick{{!}}Kevin Poulsen{{!}}Spencer|date=<!--Sept.-->2017-09-20|work=The Daily Beast|accessdate=<!--Sept.-->2017-09-20}}</ref> Facebook reklame su se takođe koristile za eksploataciju podjela oko crnačkog političkog aktivizma i muslimana, simultanim slanjem nedosljednih poruka različitim korisnicma na osnovu njihovih političkih i demografskih karakteristika, kako bi se stvarala pomutnja.<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/business/technology/russian-operatives-used-facebook-ads-to-exploit-divisions-over-black-political-activism-and-muslims/2017/09/25/4a011242-a21b-11e7-ade1-76d061d56efa_story.html|title=Russian operatives used Facebook ads to exploit divisions over black political activism and Muslims|last=Dwoskin|first=Adam Entous, Craig Timberg and Elizabeth|date=<!--Sept.-->2017-09-25|work=Washington Post|accessdate=<!--Sept.-->2017-09-25|issn=0190-8286}}</ref><ref>[https://money.cnn.com/2017/09/27/media/facebook-black-lives-matter-targeting/index.html „Exclusive: Russian-bought Black Lives Matter ad on Facebook targeted Baltimore and Ferguson”]. CNN. 2017-09-28.</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thedailybeast.com/exclusive-russians-impersonated-real-american-muslims-to-stir-chaos-on-facebook-and-instagram|title=Exclusive: Russians Impersonated Real American Muslims to Stir Chaos on Facebook and Instagram|last=Ackerman|first=Ben Collins{{!}}Kevin Poulsen{{!}}Spencer|date=<!--Sept.-->2017-09-27|work=The Daily Beast|accessdate=<!--Sept.-->2017-09-28}}</ref> Zuckerberg je izjavio da žali što je odbacio brigu oko ruskog uticaja na Predsjedničke izbore u SAD-u 2016.<ref>{{Cite news|url=https://www.cnbc.com/2017/09/27/mark-zuckerberg-says-facebook-impact-on-2016-election-went-beyond-ads.html|title=Mark Zuckerberg responds to Trump, regrets he dismissed election concerns|last=Shinal|first=John|date=<!--Sept.-->2017-09-27|work=CNBC|accessdate=<!--Sept.-->2017-09-27}}</ref> Rusko-američki milijarder [[Yuri Milner]], koji se sprijateljio sa Zuckerbergom<ref name="auto4">[https://www.icij.org/investigations/paradise-papers/kremlin-owned-firms-linked-major-twitter-facebook-investments-icij/ „Kremlin-owned Firms Linked to Major Investments in Twitter and Facebook”]. ''International Consortium of Investigative Journalists – ICIJ''. 2017-11-05.</ref> između 2009. i 2011. imao je podršku Kremlja za svoje investicije u Facebook i Twitter.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/11/05/world/yuri-milner-facebook-twitter-russia.html|title=Kremlin Cash Behind Billionaire's Twitter and Facebook Investments|last=Drucker|first=Jesse|date=<!--Sept.-->2017-11-05|work=The New York Times|accessdate=<!--Sept.-->2017-11-06|issn=0362-4331}}</ref> U januaru 2019, Facebook je uklonio 289 Stranica i 75 koordinisanih naloga povezanih sa novinskom agencijom u vlasništvu ruske državne agencije [[Sputnik (novinska agencija)|Sputnik]], koja se lažno predstavljala kao nezavisna agencija za vijesti ili Stranica opšteg interesa.<ref name=DaFN>{{cite web|title=Disinformation and 'fake news': Final Report|url=https://publications.parliament.uk/pa/cm201719/cmselect/cmcumeds/1791/179109.htm|website=publications.parliament.uk|publisher=Digital, Culture, Media and Sport Committee – House of Commons|accessdate=<!--Sept.-->2019-05-24}}</ref><ref>{{cite web|last=Gleicher|first=Nathaniel|title=Removing Coordinated Inauthentic Behavior from Russia|url=https://newsroom.fb.com/news/2019/01/removing-cib-from-russia/|publisher=Facebook Newsroom|accessdate=<!--Sept.-->2019-05-24|date=<!--Sept.-->2019-01-17}}</ref> Facebook je kasnije identifikovao i uklonio dodatnih 1.907 naloga povezanih s Rusijom za koje se otkrilo da ih karakterizira uključenost u „koordinisano neautentično ponašanje”.<ref>{{cite news|last=Cuthbertson|first=Antony|title=Facebook removes thousands more Russian accounts|url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/facebook-russia-bots-brexit-account-iran-instagram-a8840256.html|accessdate=<!--Sept.-->2019-05-24|work=[[The Independent]]|date=<!--Sept.-->2019-03-26}}</ref> Godine 2018, izvještaj odabranog komiteta britanskog [[Department for Digital, Culture, Media and Sport|DCMS-a]] kritikovao je Facebook zbog toga što odbija da istraži zloupotrebu njegove platforme od strane Ruske vlade, te zbog toga što umanjuje opseg problema.<ref>{{cite web|title=Disinformation and 'fake news': Interim Report|url=https://publications.parliament.uk/pa/cm201719/cmselect/cmcumeds/363/36308.htm|website=publications.parliament.uk|publisher=Digital, Culture, Media and Sport Committee – House of Commons}}</ref><ref>{{cite news|last=Cadwalladr|first=Carole|authorlink=Carole Cadwalladr|title=A withering verdict: MPs report on Zuckerberg, Russia and Cambridge Analytica|url=https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/28/dcms-report-fake-news-disinformation-brexit-facebook-russia|accessdate=<!--Sept.-->2019-05-24|work=[[The Observer]]|date=<!--Sept.-->2018-07-28}}</ref> U februaru 2019, [[Glenn Greenwald]] je napisao da je kompanija za sajber sigurnost New Knowledge, koja stoji iza jednog od izvještaja Senata o ruskoj inteferenciji u izborima društvenim medijima, „uhvaćena samo šest sedmica prije kako je uključena u masivnu prevaru radi stvaranja fiktivnih ruskih trol naloga na Facebooku i Twitteru kako bi se tvrdilo da Kremlj radi na tome da demokratski nominovani kandidat za Senat Doug Jones u Alabami bude poražen. ''The New York Times'', kada je otkrivao prevaru, citirao je izvještaj New Knowledgea koji se razmetao fabrikacijama...”.<ref>{{cite news|title=NBC News, to Claim Russia Supports Tulsi Gabbard, Relies on Firm Just Caught Fabricating Russia Data for the Democratic Party|url=https://theintercept.com/2019/02/03/nbc-news-to-claim-russia-supports-tulsi-gabbard-relies-on-firm-just-caught-fabricating-russia-data-for-the-democratic-party/|work=The Intercept|date=<!--Sept.-->2019-02-03}}</ref><ref>{{cite news|title=Secret Experiment in Alabama Senate Race Imitated Russian Tactics|url=https://www.nytimes.com/2018/12/19/us/alabama-senate-roy-jones-russia.html|work=The New York Times|date=<!--Sept.-->2018-12-19}}</ref> ====Propaganda protiv Rohinja==== :''V. takođe: [[Progon muslimana u Mjanmaru]]'' Godine 2018, Facebook je ukinuo 536<!--425+46+52+13--> Facebook Stranica, 17 Facebook Grupa, 175<!--135+12+18+10--> Facebook naloga i 16<!--15+1--> Instagram naloga povezanih s mjanmarskom vojskom. Kolektivno, njih je pratilo preko 10 miliona ljudi.<ref>{{cite web|title=Removing Myanmar Military Officials From Facebook|url=https://newsroom.fb.com/news/2018/08/removing-myanmar-officials/|publisher=Facebook Newsroom|accessdate=<!--Sept.-->2019-05-27}}</ref> ''The New York Times'' je izjavio:<ref>{{cite news|last=Mozur|first=Paul|title=A Genocide Incited on Facebook, With Posts From Myanmar's Military|url=https://www.nytimes.com/2018/10/15/technology/myanmar-facebook-genocide.html|accessdate=<!--Sept.-->2019-05-27|work=[[The New York Times]]|date=<!--Sept.-->2018-10-15}}</ref> {{izdvojeni citat|nakon mjeseci izvještaja o anti-Rohinja propagandi na Facebooku, kompanija je priznala da je bila prespora po pitanju djelovanja u Mjanmaru. Do tada, više od 700.000 Rohinja je napustilo zemlju za godinu, kao dio onoga što su zvaničnici Ujedinjenih nacija nazvali „udžbeničkim primjerom etničkog čišćenja”.}} ====Facebookovo saučesništvo u usponu Modija na vlast u Indiji==== Godine 2019, knjiga naslovljena ''The Real Face of Facebook in India'' (Stvarno lice Facebooka u Indiji),<ref>{{Cite web|url=https://thewire.in/politics/bjp-facebook-india-modi|title=The Past and Future of Facebook and BJP's Mutually Beneficial Relationship|website=The Wire}}</ref> napisana u koautorstvu novinara ([[Paranjoy Guha Thakurta]] i Cyril Sam) navodi da je Facebook bio i direktno saučesnik u usponu, a i imao benefite od uspona, [[Narendra Modi|Modijevog]] [[Indijska narodna partija|BJP-a]] u [[Indija|Indiji]]. ===Upravljanje kompanije=== Jedan od prvih investitora Facebooka i bivši Zuckerbergov mentor [[Roger McNamee]] opisao je Facebook kao „najcentralizovaniju strukturu za donošenje odluka koju je ikada susreo u velikoj kompaniji”.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/01/29/books/review/roger-mcnamee-zucked.html|title=An Anti-Facebook Manifesto, by an Early Facebook Investor|first=Tom|last=Bissell|date=<!--Sept.-->2019-01-29|via=NYTimes.com}}</ref> [[Nathan Schneider]], profesor medijskih studija na Univerzitetu Colorado Boulder zagovarao je transformaciju Facebooka u [[platformska kooperacija|platformsku kooperaciju]] u vlasništvu korisnika i kojom će upravljati korisnici.<ref>{{cite web|url=https://www.vice.com/en_us/article/qvxbgq/its-time-for-mark-zuckerberg-to-give-up-control-of-facebook|title=It's Time for Mark Zuckerberg to Give Up Control of Facebook|first=Nathan|last=Schneider|first2=Harry|last2=Cheadle|date=<!--Sept.-->2018-03-27}}</ref> Koosnivač Facebooka Chris Hughes kaže da CEO Mark Zuckerberg ima previše moći, da je kompanija trenutno monopol, te da je, kao rezultat, treba razdvojiti u nekoliko manjih kompanija. Hughes je pozvao na razdvajanje Facebooka u [[op-ed]]u ''The New York Timesa''. Hughes kaže da je zabrinut što se Zuckerberg okružio ljudima u timu koji ga ne izazivaju i da je kao rezultat, posao Američke vlade da ga drži odgovornim i obuzdava njegovu „neprovjeravanu moć”.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnet.com/news/facebook-co-founder-chris-hughes-calls-for-companys-breakup-zuckerberg/|title=Facebook co-founder Chris Hughes calls for company's breakup|first=Shelby|last=Brown|website=CNET}}</ref> Hughes isto tako kaže da je „Markova moć bez presedana i protivamerička [''un-American'']”.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2019/05/09/opinion/sunday/chris-hughes-facebook-zuckerberg.html|title=Opinion &#124; It's Time to Break Up Facebook|first=Chris|last=Hughes|date=<!--Sept.-->2019-05-09|via=NYTimes.com}}</ref> Nekoliko američkih političara slaže se sa Hughesom.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnet.com/news/more-politicians-side-with-chris-hughes-and-are-ready-to-split-up-facebook/|title=More politicians side with Facebook co-founder on breaking up company|first=Shelby|last=Brown|website=CNET}}</ref> EU komesar za kompeticiju Margrethe Vestager izjavila je da je bi se razdvajanje Facebooka trebalo dogoditi samo kao „lijek krajnje nužde”, te da razdvajanje Facebooka ne bi riješilo probleme kojima Facebook podliježe.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnet.com/news/eu-competition-commissioner-facebook-breakup-would-be-last-resort/|title=EU competition commissioner: Facebook breakup would be 'last resort'|first=Katie|last=Collins|website=CNET}}</ref> ====Litigacija==== Kompanija je bila predmet više litigacija.<ref>{{cite web|url=https://arstechnica.com/tech-policy/2016/01/appeals-court-upholds-deal-allowing-kids-images-in-facebook-ads/|title=Appeals court upholds deal allowing kids' images in Facebook ads|last=Farivar|first=Cyrus|date=<!--Sept.-->2016-01-07|website=[[Ars Technica]]|publisher=Condé Nast|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-03}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-yahoo-facebook-lawsuit-idUSBRE82B18M20120312|title=Yahoo sues Facebook for infringing 10 patents|last=Levine|first=Dan|last2=Oreskovic|first2=Alexei|date=<!--Sept.-->2012-03-12|website=[[Reuters]]|publisher=[[Thomson Reuters]]|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-03}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.recode.net/2017/2/1/14476500/facebook-oculus-zenimax-lawsuit-500-million|title=Facebook lost its Oculus lawsuit and has to pay $500 million|last=Wagner|first=Kurt|date=<!--Sept.-->2017-02-01|website=[[Recode]]|publisher=Vox Media|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-03|archive-date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401183744/https://www.recode.net/2017/2/1/14476500/facebook-oculus-zenimax-lawsuit-500-million}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theverge.com/2016/5/19/11712804/facebook-private-message-scanning-privacy-lawsuit|title=Lawsuit claims Facebook illegally scanned private messages|last=Brandom|first=Rusell|date=<!--Sept.-->2016-05-19|website=[[The Verge]]|publisher=Vox Media|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-03}}</ref> Najistaknutiji slučaj vezan je za optužbe da je Zuckerberg prekršio [[usmeni ugovor]] sa troje ljudi ([[Cameron Winklevoss]], [[Tyler Winklevoss]] i [[Divya Narendra]]) kako bi napravio društvenu mrežu 2004. tada pod nazivom [[ConnectU|HarvardConnection]].<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/media/2007/jul/25/digitalmedia.usnews|title=Facebook in court over ownership|last=Tryhorn|first=Chris|date=<!--Sept.-->2007-07-25|website=[[The Guardian]]|publisher=Guardian Media Group|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-03}}</ref><ref>{{cite web|url=https://abcnews.go.com/TheLaw/story?id=3391856|title=Facebook Founder Accused of Stealing Idea for Site|last=Michels|first=Scott|date=<!--Sept.-->2007-07-20|website=[[ABC News]]|publisher=[[American Broadcasting Company|ABC]]|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-03}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.businessinsider.com/how-mark-zuckerberg-hacked-connectu-2010-3|title=How Mark Zuckerberg Hacked Into Rival ConnectU In 2004|last=Carlson|first=Nicholas|date=<!--Sept.-->2010-03-05|website=[[Business Insider]]|publisher=Axel Springer SE|accessdate=<!--Sept.-->2017-06-03}}</ref> Dana 6. marta 2018, [[BlackBerry Limited|BlackBerry]] je tužio Facebook i njegove podružnice Instagram i WhatsApp za ukidanje ključnih odlika aplikacije za poruke.<ref>{{Cite news|url=http://www.foxnews.com/tech/2018/03/07/blackberry-to-facebook-stole-our-messaging-technology.html|title=BlackBerry to Facebook: You stole our messaging technology|date=<!--Sept.-->2018-03-07|work=Fox News|accessdate=<!--Sept.-->2018-03-08}}</ref> Godine 2019, britanski zastupnici koji su predstavljali [[Incident školskog zlostavljanja u školi Almondbury|zlostavljanog sirijskog školarca]], tužili su Facebook za lažne tvrdnje. Tvrdili su da je Facebook štitio značajne ličnosti od nadzora umjesto da je uklanjao sadržaj koji krši pravila te da je specijalni tretman bio s finansijskom pozadinom.<ref>{{cite news|url=https://www.mirror.co.uk/news/uk-news/refugee-waterboarded-bullies-sue-facebook-13885978|title=Refugee 'waterboarded' by bullies to sue Facebook over Tommy Robinson claims|last=Jolly|first=Bradley|date=<!--Sept.-->2019-01-21|work=Mirror}}</ref><ref name="facebookjamalrobinson">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/technology/2019/jan/21/bullied-syrian-schoolboy-to-sue-facebook-over-tommy-robinson-claims|title=Bullied Syrian schoolboy to sue Facebook over Tommy Robinson claims|last=Halliday|first=Josh|date=<!--Sept.-->2019-01-21|work=The Guardian}}</ref> U oktobru 2018, žena iz Teksasa je tužila Facebook, tvrdeći da je primorana na trgovinu seksualnim robljem kada je imala 15 godina od strane čovjeka koji se „sprijateljio” s njom na mreži društvenog medija. Facebook je odgovorio da radi i internalno i eksternalno da banuje ljude koji vrše trgovinu seksualnim robljem.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-sex-trafficking-facebook-lawsuit/woman-sues-facebook-claims-site-enabled-sex-trafficking-idUSKCN1MD080|title=Woman sues Facebook, claims site enabled sex trafficking|last=Whitcomb|first=Dan|work=U.S.|accessdate=<!--Sept.-->2018-10-04}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-sex-trafficking-facebook-lawsuit/facebook-responding-to-lawsuit-says-sex-trafficking-banned-on-site-idUSKCN1ME038|title=Facebook, responding to lawsuit, says sex trafficking banned on site|last=Whitcomb|first=Dan|work=U.S.|accessdate=<!--Sept.-->2018-10-04}}</ref> ===DPA=== U oktobru 2017, Facebook je proširio svoj rad sa [[Definers Public Affairs|DPA-om]], PR firmom koja je originalno unajmljena da nadzire pres pokrivenost kompanija radi adresiranja pitanja koja se primarno tiču ruskog uplitanja u američke izbore 2016, potom pogrešnog tretiranja podataka korisnika od strane Kembridž Analitike, govora mržnje na Facebooku, te poziva za regulaciju.<ref name="nytimes.com">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/11/14/technology/facebook-data-russia-election-racism.html|title=Delay, Deny and Deflect: How Facebook's Leaders Fought Through Crisis|accessdate=<!--Sept.-->2018-11-15}}</ref> Glasnogovornik kompanije Tim Miller izjavio je da cilj za tehničke firme treba da bude „imati pozitivan sadržaj istaknut o svojoj kompaniji i negativan sadržaj koji se ističe o vašem takmacu”. DPA je tvrdio da je George Soros onaj koji stoji iza onoga za što se čini da je širi anti-Facebook pokret, te da je napravio druge negativne medije, zajedno sa [[America Rising]]om, koji su preuzimale veće medijske organizacije poput [[Breitbart News|Breitbarta]].<ref name="nytimes.com"/><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/technology/2018/nov/14/facebook-george-soros-pr-firm-discredit-critics-crisis|title=Facebook reportedly discredited critics by linking them to George Soros|last=Wong|first=Julia Carrie|date=<!--Sept.-->2018-11-15|website=the Guardian|accessdate=<!--Sept.-->2018-11-15}}</ref> Facebook je prekinuo veze sa agencijom krajem 2018, nakon javnog negodovanja po pitanju njihove uvezanosti.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/11/15/technology/facebook-definers-soros.html|title=Facebook Cuts Ties With Definers Public Affairs Following Outcry|accessdate=<!--Sept.-->2018-11-15}}</ref> ===Transkripcija korisničkih audio-poruka=== Dana 13. avgusta 2019, otkriveno je da je Facebook imao na spisku stotine kontraktora za stvaranje i dolazak do transkripta audio-poruka korisnika.<ref name=latimesreveals>{{Cite web|url=https://www.latimes.com/business/story/2019-08-13/facebook-paid-hundreds-of-contractors-to-transcribe-audio-of-users|title=Facebook paid hundreds of contractors to transcribe users' audio|date=<!--Sept.-->2019-08-13|website=Los Angeles Times}}</ref><ref name=bloombergreveals /><ref name=cnbcreveals /> Ovo je uglavnom bio slučaj sa Facebook Messengerom, gdje su kontraktori često slušali i transkribovali glasovne poruke korisnika.<ref name=cnbcreveals>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2019/08/13/facebook-hired-people-to-transcribe-voice-calls-made-on-messenger.html|title=Facebook hired people to transcribe voice calls made on Messenger|first=Todd|last=Haselton|date=<!--Sept.-->2019-08-13|website=CNBC}}</ref> Nakon što je ovo prvi put objavljeno na [[Bloomberg News]]u, Facebook je izdao izjavu u kojoj je potvrdio da je izvještaj istinit,<ref name=bloombergreveals /> ali je takođe izjavio da je program nadziranja sada suspendovan.<ref name=bloombergreveals>https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-08-13/facebook-paid-hundreds-of-contractors-to-transcribe-users-audio</ref> ==Uticaj<span id="Socijalni uticaj"></span><span id="Društveni uticaj"></span>== [[File:Ad-tech London 2010 (5).JPG|thumb|Facebook na [[ad:tech|ad:tech-u]] 2010]] ===Opseg=== Komentator u ''The Washington Postu'' istakao je da Facebook čini „masivni depozitar informacija koji dokumentuje i naše reakcije na događaje i naše običaje evolucije uz opseg i neposrednost o kakvim su raniji historičari mogli samo da sanjaju”.<ref name=WashPost_20190508/> Pogotovo za antropologe, sociologe i socijalne historičare – uz odgovarajuću prezervaciju i očuvanje – web-sajt „će čuvati slike naših života koje su znatno oštrije i više nijansirane nego bilo koja evidencija koja postoji”.<ref name=WashPost_20190508>{{cite news|last=Gebelhoff|first=Robert|title=Facebook is becoming a vast digital graveyard — and a gift to the future|url=https://www.washingtonpost.com/opinions/2019/05/08/facebook-is-becoming-vast-digital-graveyard-gift-future/|work=The Washington Post|date=<!--Sept.-->2019-05-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190508220055/https://www.washingtonpost.com/opinions/2019/05/08/facebook-is-becoming-vast-digital-graveyard-gift-future/|archivedate=<!--Sept.-->2019-05-08|deadurl=no|accessdate=<!--Sept.-->2019-07-16}}</ref> ===Ekonomija=== Ekonomi su istakli da Facebook nudi mnogo nerivalskih servisa od kojih je na dobitku toliko mnogo korisnika koliko je zainteresovano, bez primoravanja korisnika da se takmiče jedan s drugim. Nasuprot ovome, većina dobara je dostupna ograničenom broju korisnika; naprimjer, ako jedan korisnik kupi telefon, nijedan drugi ne može da kupi taj telefon. Na tri područja ostvaruje se najveći ekonomski uticaj: platformska kompeticija, tržište i podaci o ponašanju korisnika.<ref>{{cite book|doi=10.1017/CBO9781139060011.003|chapter=The Economics of Internet Markets|title=Advances in Economics and Econometrics|pages=48–75|year=2013|last=Levin|first=Jonathan|isbn=978-1-139-06001-1}}</ref> Facebook je počeo da smanjuje svoj karbonski uticaj nakon što ga je Greenpeace napao zbog dugogodišnjeg oslanjanja na ugalj s rezultatom ugljičnog otiska.<ref>{{cite magazine|url=https://www.wired.com/2011/12/greenpeace-declares-victory-over-facebook-data-centers/|title=Greenpeace Declares Victory Over Facebook Data Centers|magazine=WIRED|date=<!--Sept.-->2011-12-15|accessdate=<!--Sept.-->2018-08-14}}</ref> Facebook pruža razvojnu platformu za mnoge aplikacije društvenih igara, komunikaciju, podršku, recenzije i drugo povezano sa onlajn aktivnostima. Ova platforma je potakla nastanak mnogih poslovnih subjekata i potpomogla nastanak hiljada poslova u globalnoj ekonomiji. [[Zynga Inc.]], lider u društvenim igrama, primjer je takvog poslovnog subjekta. Ekonometrička analiza otkriva da je Facebookova platforma za razvoj aplikacija donijela preko 182.000 poslova u američkoj ekonomiji 2011. Ukupna ekonomska vrijednost ostvarenih zaposlenja je bila oko 12 milijardi dolara.<ref>{{cite web|title=The Facebook App Economy|date=<!--Sept.-->2011-09-19|publisher=University of Maryland|url=https://www.rhsmith.umd.edu/files/Documents/Centers/DIGITS/AppEconomyImpact091911.pdf|access-date=2019-12-19|archivedate=2020-03-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200301183356/https://www.rhsmith.umd.edu/files/Documents/Centers/DIGITS/AppEconomyImpact091911.pdf|deadurl=yes}}</ref> ===Društvo=== : ''V. takođe: [[Servis za društveno umrežavanje#Danas]], [[Sociologija interneta#Društvene mreže i zabava]] i [[Društveni kapital]]'' Facebook je bio prva društvena mreža koja je povezala milijarde ljudi. Društveno umrežavanje omogućava ljudima da ostanu u dodiru s prijateljima, rođacima i poznanicima gdje god da su u svijetu. Može da ujedini izgubljene članove porodice i prijatelje.<ref>{{cite news|url=http://abclocal.go.com/wabc/story?section=news/local&id=7739245|title=Father finds daughter on Facebook after 20 years apart|work=WABC|location=New York|date=<!--Sept.-->2010-10-23|accessdate=<!--Sept.-->2011-05-15|archive-date=2010-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20101028083236/http://abclocal.go.com/wabc/story?section=news/local&id=7739245|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.in.msn.com/international/article.aspx?cp-documentid=3570509&=|title=Facebook reunites father, daughter after 48 years|work=MSN India|location=Delhi|date=<!--Sept.-->2010-01-27|accessdate=<!--Sept.-->2011-06-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110907171653/http://news.in.msn.com/international/article.aspx?cp-documentid=3570509&=|archivedate=<!--Sept.-->2011-09-07|deadurl=yes}}</ref> Omogućava korisnicima da razmjenjuju ideje i ostanu informisani. Ujedinjuje ljude zajedničkih interesa i/ili vjerovanja.<ref>[http://www.statista.com/topics/1164/social-networks/chart/1103/top-10-social-networks-in-q1-2013/ „Half of the World's Online Population Uses Facebook”]. ''GlobalWebIndex''. maj 2013.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.business2community.com/social-media/impact-social-media-truly-society-0974685#ROUtlo0v0WuShHDv.97|title=What Impact Has Social Media Truly Had on Society|work=Business 2 Community}}</ref> Facebook je promijenio način na koji ljudi komuniciraju. Predstavlja platformu koja korisnicima pruža mogućnost da dijele sadržaj sa drugima, na globalnom nivou.<ref>{{cite web|url=https://www.usatoday.com/story/tech/2014/02/02/facebook-turns-10-cultural-impact/5063979/|title=How Facebook changed our lives|date=<!--Sept.-->2014-02-02|work=USA Today}}</ref> Jedna studija je otkrila da su informacione upotrebe bile više povezane sa građanskim i političkim djelovanjima nego sa rekreacijom.<ref name="being-immersed-social-networking-journal-article-dec2009">{{cite journal |last1=Park |first1=Namsu |last2=Kee |first2=Kerk F. |last3=Valenzuela |first3=Sebastián |title=Being Immersed in Social Networking Environment: Facebook Groups, Uses and Gratifications, and Social Outcomes |journal=CyberPsychology & Behavior |date=<!--Sept.-->decembar 2009 |volume=12 |issue=6 |pages=729–733 |doi=10.1089/cpb.2009.0003 |pmid=19619037 |url=https://repositories.lib.utexas.edu/bitstream/handle/2152/41155/2009_Park.pdf?sequence=1&isAllowed=y |accessdate=<!--Sept.-->2019-11-22 |location=The University of Texas at Austin - Texas ScholarWorks|hdl=2152/41155}}</ref> U ''The Facebook Effectu'' David Kirkpatrick izjavio je da struktura Facebooka čini da ga je teško zamijeniti, zbog „efekata mreže” koje ima. Ističe koliko bi bilo teško premjestiti sve veze korisnika i slike na alternativu. Facebook omogućava ljudima da učestvuju u zajedničkoj atmosferi sa „komšijom preko puta”, uprkos stvarnoj udaljenosti koja postoji.<ref>{{cite web|url=https://finance.yahoo.com/blogs/daily-ticker/facebook-effect-social-network-changed-world-122656206.html|title=Facebook Effect: How the Social Network Changed the World|date=<!--Sept.-->2012-05-18|work=Yahoo Finance}}</ref> Godine 2016, 44% američkog stanovništva dobija vijesti preko Facebooka.<ref>{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/tech/internet/facebook-extends-lead-as-news-gateway-study/articleshow/52456528.cms|title=Facebook extends lead as news gateway: Study – The Economic Times|newspaper=The Economic Times|accessdate=<!--Sept.-->2016-05-27|date=<!--Sept.-->2016-05-26}}</ref> ===Emocionalno zdravlje=== Studije su povezale društvene mreže s pozitivnim<ref>{{Cite journal| doi=10.1111/j.1083-6101.2007.00367.x|title = The Benefits of Facebook "Friends:" Social Capital and College Students' Use of Online Social Network Sites| journal=Journal of Computer-Mediated Communication| volume=12| issue=4| pages=1143–1168|year = 2007|last = Ellison|first = Nicole B.| last2=Steinfield| first2=Charles| last3=Lampe| first3=Cliff}}</ref> i negativnim uticajem<ref>{{cite web|first=Stephen|last=Marche|title=Is Facebook Making Us Lonely?|url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2012/05/is-facebook-making-us-lonely/308930/|website=[[The Atlantic]]|publisher=[[Emerson Collective]]|accessdate=<!--Sept.-->2017-12-15|date=<!--Sept.-->2012-04-02}}</ref><ref>{{cite web|first=Maria|last=Konnikova|title=How Facebook Makes Us Unhappy|url=https://www.newyorker.com/tech/elements/how-facebook-makes-us-unhappy|website=[[The New Yorker]]|publisher=Condé Nast|date=<!--Sept.-->2013-09-10|accessdate=<!--Sept.-->2017-12-15}}</ref><ref>{{cite news|first=Grace|last=Dent|title=Social media is full of sad, lonely people pretending they're OK and perfectly fine attention-seekers pretending to be sad|url=https://www.independent.co.uk/voices/facebook-instagram-twitter-social-media-makes-sad-lonely-attention-seekers-a7614396.html|website=[[The Independent]]|date=<!--Sept.-->2017-03-06|accessdate=<!--Sept.-->2017-12-15}}</ref><ref>{{cite journal|first=Alexandra|last=Sifferlin|title=Why Facebook Makes You Feel Bad About Yourself|url=http://healthland.time.com/2013/01/24/why-facebook-makes-you-feel-bad-about-yourself/|journal=[[Time (magazine)|Time]]|date=<!--Sept.-->2013-01-24|accessdate=<!--Sept.-->2017-12-15}}</ref><ref>{{cite web|first=Katherine|last=Hobson|title=Feeling Lonely? Too Much Time On Social Media May Be Why|url=https://www.npr.org/sections/health-shots/2017/03/06/518362255/feeling-lonely-too-much-time-on-social-media-may-be-why|website=[[NPR]]|date=<!--Sept.-->2017-03-06|accessdate=<!--Sept.-->2017-12-15}}</ref> na emocionalno zdravlje. Studije su povezale Facebook sa osjećajima zavisti, uglavnom uzrokovanim slikama sa odmora i praznika. Ostali uzroci uključuju postove prijatelja o sreći u porodici i slike fizičke ljepote – zbog čega drugi ljudi ostaju nezadovoljni svojim životima. Udružena studija dva njemačka univerziteta otkrila je da je jedna od tri osobe nezadovoljnija svojim životom nakon posjećivanja Facebooka,<ref>{{cite web|first=Belinda|last=Goldsmith|title=RPT-Is Facebook envy making you miserable?|url=https://www.reuters.com/article/facebook-envy-idUSL6N0AR8D820130122|website=[[Reuters]]|publisher=[[Thomson Reuters]]|date=<!--Sept.-->2013-01-22|accessdate=<!--Sept.-->2017-07-13}}</ref><ref name="CNN studies" /> a druga studija [[Utah Valley University|UVU-a]] otkriva da su se učenici koledža osjećali lošije razmišljajući o sebi nakon povećanog vremena provedenog na Facebooku.<ref name="CNN studies">{{cite web|first=Heather|last=Kelly|title=Study: Using Facebook can make you sad|url=http://edition.cnn.com/2013/08/15/tech/social-media/study-facebook-blues/index.html|website=[[CNN]]|date=<!--Sept.-->2013-08-15|accessdate=<!--Sept.-->2017-07-13}}</ref><ref>{{cite web|first=Mike|last=Flacy|title=Study: Why Facebook is making people sad|url=https://www.digitaltrends.com/social-media/study-why-facebook-is-making-people-sad/|website=[[Digital Trends]]|date=<!--Sept.-->2012-01-22|accessdate=<!--Sept.-->2017-07-13}}</ref><ref>{{cite web|first=Wendy|last=Sachs|title=Facebook Envy: How Cruising Can Kill Self Esteem|url=https://www.huffingtonpost.com/wendy-sachs/facebook_b_1262681.html|website=[[HuffPost]]|publisher=AOL|date=<!--Sept.-->2012-02-08|accessdate=<!--Sept.-->2017-07-13}}</ref> Profesor Larry D. Rosen izjavio je da tinejdžeri na Facebooku pokazuju više [[narcizam|narcističke]] tendencije, s tim da omladina pokazuje znakove antidruštvenog ponašanja, [[manija|manije]] i agresivnost. Pozitivni efekti uključuju znakove „virtuelne empatije” prema onlajn prijateljima i pomaganje [[introvertnost|introvertnim]] osobama da steknu socijalne vještine.<ref>{{cite web|first=Ysolt|last=Usigan|title=Facebook makes teens narcissistic, anxious and depressed – but also nice, social and engaged|url=https://www.cbsnews.com/news/facebook-makes-teens-narcissistic-anxious-and-depressed-but-also-nice-social-and-engaged/|website=CBS News|publisher=[[CBS]]|date=<!--Sept.-->2011-08-29|accessdate=<!--Sept.-->2017-12-15}}</ref> U blog postu od decembra 2017, kompanija je istakla istraživanje koje je pokazalo „pasivno konzumiranje” news feeda, što je zapravno čitanje bez interakcije, nakon čega korisnici ostaju s negativnim osjećanjima poslije, dok je interakcija s porukama pokazala poboljšanje u blagostanju.<ref>{{cite web|first=Casey|last=Newton|title=Facebook says 'passively consuming' the News Feed will make you feel worse about yourself|url=https://www.theverge.com/2017/12/15/16781448/facebook-makes-you-feel-bad-study-research|website=[[The Verge]]|publisher=Vox Media|date=<!--Sept.-->2017-12-15|accessdate=<!--Sept.-->2017-12-15}}</ref> ===Politika<span id="Politički uticaj"></span>=== : ''V. takođe: [[Društveni mediji u politici]], [[Društveni mediji i politička komunikacija u SAD-u]], [[Društveni mediji u predsjedničkoj kampanji u SAD-u 2016.]] i [[WhatsApp#Prevare i lažne vijesti]]'' <!-- Iskomentarisano jer je slika obrisana: [[File:Lions of Rojava Facebook recruitment page.png|thumb|Stranica za regrutovanje [[People's Protection Units|YPG-a]], libertarijanske gerilske armije u Rožavi koja se borila protiv IDIL-a]] --> U februaru 2008, Facebook grupa pod imenom „One Million Voices Against FARC” (u prijevodu: Jedan milion glasova protiv FARC-a) organizovala je događaj u kojem su stotine hiljada Kolumbijaca marširale u protestu protiv [[Revolucionarne oružane snage Kolumbije|FARC-a]].<ref>{{cite news|accessdate=<!--Sept.-->2010-08-01|url=http://www.csmonitor.com/World/Americas/2008/0204/p04s02-woam.html|title=Facebook used to target Colombia's FARC with global rally|work=The Christian Science Monitor|location=Boston|date=<!--Sept.-->2008-02-04|author=Brodzinsky, Sibylla}}</ref> U avgustu 2010, jedan od [[Sjeverna Koreja|sjevernokorejskih]] zvaničnih vladinih sajtova, te zvanična novinska agencija države, [[Uriminzokkiri]], pridružili su se Facebooku.<ref>{{cite news|first=Laura|last=Roberts|title=North Korea joins Facebook|date=<!--Sept.-->2010-08-21|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/facebook/7957222/North-Korea-joins-Facebook.html|work=The Daily Telegraph|accessdate=<!--Sept.-->2010-08-22|location=London}}</ref> [[File:2011 Egyptian protests Facebook & jan25 card.jpg|thumb|Čovjek tokom egipatskih protesta 2011. nosi kartu na kojoj piše „Facebook,#jan25, The Egyptian Social Network” (Facebook,#jan25, egipatska društvena mreža)]] Tokom [[Arapsko proljeće|Arapskog proljeća]], mnogi novinari su tvrdili da je Facebook igrao veliku ulogu u [[Protesti u Egiptu (2011)|Egipatskoj revoluciji 2011]].<ref>{{cite news|author=Sutter, John D.|url=http://edition.cnn.com/2011/TECH/innovation/02/21/egypt.internet.revolution/index.html|title=The faces of Egypt's 'Revolution 2.0'|work=CNN|date=<!--Sept.-->2011-02-21|accessdate=<!--Sept.-->2013-06-07|archive-date=2021-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210211075744/http://edition.cnn.com/2011/TECH/innovation/02/21/egypt.internet.revolution/index.html}}</ref><ref>{{cite news|last=Hauslohner|first=Abigail|url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2044142,00.html|title=Is Egypt About to Have a Facebook Revolution?|work=Time|location=New York|date=<!--Sept.-->2011-01-24|accessdate=<!--Sept.-->2013-06-07|archivedate=2011-01-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110125022244/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2044142,00.html|deadurl=yes}}</ref> Dana 14. januara, Facebook stranicu „We are all Khaled Said” (u prijevodu: Svi smo mi Khaled Said) napravio je Wael Ghoniem kako bi pozvao Egipćane na „mirne demonstracije” 25. januara. Prema [[Mashable]]u, u Tunisu i Egiptu, Facebook je postao primarna alatka za povezivanje protestanata i doveo je Egipatsku vladu do toga da banuje Facebook, Twitter i druge web-sajtove 26. januara<ref>{{cite news|author=Kessler, Sarah|url=http://mashable.com/2011/01/26/facebook-blocked-in-egypt/|title=Facebook & Twitter Both Blocked in Egypt|work=Mashable|date=<!--Sept.-->2011-01-26|accessdate=<!--Sept.-->2013-06-07}}</ref> a potom zabrani sve mobilne i internet konekcije za cijeli Egipat 28. januara. Nakon 18 dana, ustanak je primorao predsjednika [[Hosni Mubarak|Hosnija Mubaraka]] da da ostavku. U Bahreinskom ustanku koji je počeo 14. februara 2011, Facebook je korišten od strane bahreinskog režima i lojalnih režimu za identifikaciju, hvatanje i progon građana uključenih u proteste. [[Ayat Al-Qurmezi]], 20-godišnjakinja, identifikovana je kao protestantica koristeći Facebook i zatvorena.<ref>{{cite news|title=Facebook 'used to hunt down Bahrain dissidents'|url=https://www.telegraph.co.uk/expat/expatnews/8681230/Facebook-used-to-hunt-down-Bahrain-dissidents.html|accessdate=<!--Sept.-->2015-09-24|date=<!--Sept.-->2011-08-04|author=Suzi Dixon''['' and Agencies'']''}}</ref> Godine 2011, Facebook je podnio papirologiju sa [[Federal Election Commission|FEC-om]] radi formiranja komiteta političke akcije pod imenom ''FB PAC''.<ref>{{cite news|url=https://www.huffingtonpost.com/2011/09/26/facebook-forms-its-own-pac_n_982053.html|title=Facebook forms its own Political Action Committee|date=<!--Sept.-->2011-09-26|work=Huffington Post|accessdate=<!--Sept.-->2011-09-27|first=Luke|last=Johnson}}</ref> U imejlu za ''[[The Hill (novine)|The Hill]]'', glasnogovornik za Facebook rekao je da će „Facebookov Komitet za političku akciju dati zaposlenicima način da im se glas čuje u političkim procesima od strane kandidata koji podržavaju, koji dijele ciljeve promovisanja vrijednosti inovacije za ekonomiju, dajući ljudima moć da dijele i čineći svijet otvorenijim i povezanijim”.<ref>{{cite news|url=http://thehill.com/blogs/hillicon-valley/technology/183951-facebook-forming-own-pac-to-back-candidates|title=Facebook to form its own PAC to back political candidates|first=Gautham|last=Nagesh|date=<!--Sept.-->2011-09-26|work=[[The Hill (newspaper)|The Hill]]|accessdate=<!--Sept.-->2011-09-27|location=Washington DC}}</ref> Tokom [[Građanski rat u Siriji|Građanskog rata u Siriji]], [[People's Protection Units|YPG]], libertarijanska armija za [[Sirijski Kurdistan|Rožavu]], regrutovala je zapadnjake preko Facebooka za borbu protiv IDIL-a.<ref>{{cite news |title=Kobani Kurds Use Facebook To Recruit Foreign Fighters In Struggle Against IS |url=https://www.rferl.org/a/islamic-state-ypg-foreign-fighters/26690432.html |work=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=<!--Sept.-->2014-11-13}}</ref> Deseci su se pridružili njenim redovima. Facebook stranica imena „The Lions of Rojava” (u prijevodu: Lavovi Rožave) dolazi od kurdske izreke koja se prevodi kao „Lav je lav, bio ženka ili mužjak”, odnoseći se na feminističku ideologiju organizacije.<ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.uk/frontline-isis-real-story-narin-afrini-kurdish-female-lions-terrorising-islamic-front-1470119|title=Frontline Isis: The Real Story of Narin Afrini and the Kurdish Female 'Lions' Terrorising Islamic State|work=International Business Times UK|date=<!--Sept.-->2014-10-15}}</ref> Nedavnih godina, Facebookovi algoritmi news feeda identifikovani su kao uzrok političke polarizacije, za što je kritikovan.<ref>{{cite journal|last=Quattrociocchi|first=Walter|last2=Uzzi|first2=Brian|last3=Caldarelli|first3=Guido|last4=Scala|first4=Antonio|last5=Puliga|first5=Michelangelo|last6=Vicario|first6=Michela Del|last7=Zollo|first7=Fabiana|last8=Bessi|first8=Alessandro|title=Users Polarization on Facebook and Youtube|journal=PLOS ONE|date=<!--Sept.-->2016-08-23|volume=11|issue=8|pages=e0159641|doi=10.1371/journal.pone.0159641|pmid=27551783|pmc=4994967|issn=1932-6203|arxiv=1604.02705|bibcode=2016PLoSO..1159641B|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite news|last=Solon|first=Olivia|title=Facebook's failure: did fake news and polarized politics get Trump elected?|url=https://www.theguardian.com/technology/2016/nov/10/facebook-fake-news-election-conspiracy-theories|accessdate=<!--Sept.-->2019-05-24|work=[[The Guardian]]|date=<!--Sept.-->2016-11-10}}</ref> Slično tome, optužen je za pojačavanje dosega ’lažnih vijesti’ i ekstremnih tački gledišta, kao kada je omogućavao stanja koja su dovela do Izbjegličke krize s Rohinjama 2015.<ref>{{cite news|title=The country where Facebook posts whipped up hate|url=https://www.bbc.co.uk/news/blogs-trending-45449938|work=[[BBC News]]|accessdate=<!--Sept.-->2019-05-24|date=<!--Sept.-->2018-09-12}}</ref><ref>{{cite news|last=Mozur|first=Paul|title=A Genocide Incited on Facebook, With Posts From Myanmar's Military|url=https://www.nytimes.com/2018/10/15/technology/myanmar-facebook-genocide.html|accessdate=<!--Sept.-->2019-05-24|work=[[The New York Times]]|date=<!--Sept.-->2018-10-15}}</ref> Facebook je prvi put igrao ulogu u američkom političkom procesu u januaru 2008, netom prije primarnog dijela u New Hapshiru. Facebook se udružio sa [[American Broadcasting Company|ABC-jem]] i [[Saint Anselm College|Koledžom Sveti Anselmo]] da omogući korisnicima da imaju javno učešće u „bek-tu-bek” debatama republikanaca i demokrata 5. januara.<ref>{{cite news|url=https://abcnews.go.com/Technology/Politics/story?id=3899006&page=1|title=ABC News Joins Forces With Facebook|work=ABC News|date=<!--Sept.-->2007-12-18|accessdate=<!--Sept.-->2010-03-23}}</ref><ref>{{cite web|first=Doug|last=Minor|url=http://blogs.anselm.edu/blog/2007/11/29/abcdebates/|title=Saint Anselm to Host ABC Debates Jan.&nbsp;5|publisher=Saint Anselm College blog|date=<!--Sept.-->2007-11-29|accessdate=<!--Sept.-->2010-07-18|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171009210810/http://blogs.anselm.edu/blog/2007/11/29/abcdebates/|archivedate=<!--Sept.-->2017-10-09}}</ref><ref>{{cite news|first=Tahman|last=Bradley|url=http://blogs.abcnews.com/politicalradar/abc_wmur_and_facebook_debates/index.html|title=Republicans Lead off ABC News, WMUR-TV and Facebook Back-To-Back Debates in New Hampshire|publisher=ABC News|work=Political Radar blog|date=<!--Sept.-->2007-12-12|accessdate=<!--Sept.-->2010-03-23|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110511122929/http://blogs.abcnews.com/politicalradar/abc_wmur_and_facebook_debates/index.html|archivedate=<!--Sept.-->2011-05-11}}</ref> Facebook korisnici su učestvovali u debatnim grupama o specifičnim temama, registraciji glasača i pitanjima-porukama.<ref>{{cite web|first=Ezra|last=Callahan|url=http://blog.facebook.com/blog.php?post=8183627130|title=Tune in to the ABC News/Facebook Debates, Tonight 7&nbsp;pm/6c on ABC|publisher=Facebook Blog|date=<!--Sept.-->2008-01-05|accessdate=<!--Sept.-->2010-03-23}}</ref> Oko milion korisnika je instaliralo Facebook aplikaciju „US Politics on Facebook” (u prijevodu: Politika SAD-a na Facebooku) kako bi učestvovali u mjerenju odgovora na neke komentare koje su davali kandidati debata.<ref>{{cite news|first=Russell|last=Goldman|url=https://abcnews.go.com/Politics/story?id=4091460&page=1|title=Facebook Gives Snapshot of Voter Sentiment|work=ABC News|date=<!--Sept.-->2007-01-05|accessdate=<!--Sept.-->2010-03-23}}</ref> Anketa [[CBS News]]a, [[UWIRE|UWIRE-a]] i ''[[The Chronicle of Higher Education]]a'' tvrdi da ilustruje kako je „Facebook efekat” imao uticaja na mlade glasače, povećavajući količinu glasanja, podršku političkih kandidata i opštu uključenost.<ref>{{cite news|first=Michelle|last=Sullivan|url=http://www.cbsnews.com/stories/2008/11/04/politics/uwire/main4568563.shtml|title=Facebook Effect Mobilizes Youth Vote|work=CBS News|date=<!--Sept.-->2008-11-03|accessdate=<!--Sept.-->2010-03-23}}</ref> Novi društveni mediji, kao što je Facebook i Twitter, povezivali su stotine miliona ljudi. Do 2008, političari i interesne grupe eksperimentisali su sa sistematskom upotrebom društvenih medija za širenje svoje poruke.<ref>{{Cite journal|last=Carlisle|first=Juliet E.|last2=Patton|first2=Robert C.|date=<!--Sept.-->2013-01-01|title=Is Social Media Changing How We Understand Political Engagement? An Analysis of Facebook and the 2008 Presidential Election|jstor=23612065|journal=Political Research Quarterly|volume=66|issue=4|pages=883–895|doi=10.1177/1065912913482758}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Skogerbø|first=Eli|last2=Krumsvik|first2=Arne H.|date=<!--Sept.-->2015-05-04|title=Newspapers, Facebook and Twitter|journal=Journalism Practice|volume=9|issue=3|pages=350–366|doi=10.1080/17512786.2014.950471|hdl=10852/41249 |url=https://www.duo.uio.no/bitstream/10852/41249/3/SkogerboKrumsvik_JP_final.pdf}}</ref> Do izbora 2016, političko reklamiranje specifičnim grupama postalo je normalizovano. Facebook je nudio najsofisticiraniju platformu za ciljanje i analitiku.<ref>{{Cite journal|last=Bossetta|first=Michael|date=<!--Sept.-->mart 2018|title=The Digital Architectures of Social Media: Comparing Political Campaigning on Facebook, Twitter, Instagram, and Snapchat in the 2016 U.S. Election|journal=Journalism & Mass Communication Quarterly|volume=95|issue=2|pages=471–496|doi=10.1177/1077699018763307|url=https://curis.ku.dk/portal/da/publications/the-digital-architectures-of-social-media-comparing-political-campaigning-on-facebook-twitter-instagram-and-snapchat-in-the-2016-us-election(38ec7c51-c55d-4902-8066-5b3149619644).html}}</ref> [[ProPublica]] ističe da je njihov sistem omogućio onima koji reklamiraju da usmjere svoje namjere ka preko 2.300 ljudi koji su izražavali interese za teme „mrzitelja Jevreja”, „Kako spaliti jevreje” ili „Historija toga ’što su Jevreji upropastili svijet”.<ref>{{cite web|url=https://www.propublica.org/article/facebook-enabled-advertisers-to-reach-jew-haters|title=Facebook Enabled Advertisers to Reach 'Jew Haters' — ProPublica|date=<!--Sept.-->2017-09-14|website=ProPublica|author=Julia Angwin|author2=Madeleine Varner|author3=Ariana Tobin|accessdate=<!--Sept.-->2017-09-14}}</ref> [[#Kembridž Analitika|Skandal s podacima Kembridž Analitike]] ponudio je drugi primjer opaženog pokušaja uticaja na izbore.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/03/17/us/politics/cambridge-analytica-trump-campaign.html|title=How Trump Consultants Exploited the Facebook Data of Millions|last=Rosenberg|first=Matthew|date=<!--Sept.-->2018-03-17|work=The New York Times|accessdate=<!--Sept.-->2018-03-17|last2=Confessore|first2=Nicholas|issn=0362-4331|last3=Cadwalladr|first3=Carole}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.newsobserver.com/news/business/article205653624.html|title=Facebook bans Trump-affiliated data firm Cambridge Analytica|work=newsobserver|accessdate=<!--Sept.-->2018-03-17|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180317234505/https://www.newsobserver.com/news/business/article205653624.html|archivedate=<!--Sept.-->2018-03-17}}</ref> ''[[The Guardian]]'' je tvrdio da je Facebook znao o sigurnosnoj provali već dvije godine, ali nije učinio ništa da je zaustavi sve dok nije postala javna.<ref name="auto">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/news/2018/mar/17/data-war-whistleblower-christopher-wylie-faceook-nix-bannon-trump|title='I made Steve Bannon's psychological warfare tool': meet the data war whistleblower|last=Cadwalladr|first=Carole|date=<!--Sept.-->2018-03-18|work=The Guardian|accessdate=<!--Sept.-->2018-03-18|issn=0261-3077}}</ref> ====Indija==== Pred opšte izbore u Indiji 2019, Facebook je uklonio 103 stranice, grupe i naloga na platformama Facebook i Instagram koje potiču iz Pakistana. Facebook je rekao da je istraga otkrila pakistansku vojnu vezu, uz mješavinu stvarnih naloga zaposlenika ISPR-a i mrežu lažnih naloga koje su stvorili da bi upravljali vojnim fan stranicama i stranicama opšteg interesa, ali su postavljali sadržaj o indijskoj politici dok su pokušavali da prikriju svoj identitet.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/lok-sabha/india/facebook-takes-down-pakistan-military-backed-pages-targeting-india-ahead-of-ls-polls/articleshow/68668722.cms|title=Facebook takes down Pakistan military backed pages targeting India ahead of LS polls|last=Ananth|first=Venkat|date=<!--Sept.-->2019-04-01|work=The Economic Times|accessdate=<!--Sept.-->2019-04-01}}</ref> Zahvaljujući istim razlozima, Facebook je takođe uklonio 687 stranica i naloga Kongresa zbog koordinisanog neautentičnog ponašanja na platformi.<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/india/facebook-removes-nearly-700-pages-linked-to-congress-ahead-of-polls-2084823.html|title=Facebook Removes Nearly 700 Pages Linked to Congress Ahead of Polls|website=News18|accessdate=<!--Sept.-->2019-04-01}}</ref> ===Nauka=== Facebook je uspostavio [[Social Science One]] kako bi podstakao istraživanje sa svojim podacima. Podaci sa Facebooka se koriste za različite naučne istrage. Jedna studija je ispitivala kako korisnici Facebooka vrše interakciju sa društveno podijeljenim vijestima i pokazuju da su izbori pojedinaca igrali jaču ulogu u ograničavanju izloženosti ’cross-cutting’ sadržaju.<ref>Bakshy, E., Messing, S., & Adamic, L. A. (2015). [http://science.sciencemag.org/content/sci/348/6239/1130.full.pdf Exposure to ideologically diverse news and opinion on Facebook]. Science, 348(6239), 1130-1132.</ref> Druga studija je otkrila da je većina studenata medicinskih nauka dobijala akademske materijale od drugih preko Facebooka.<ref>{{Cite journal| doi=10.1186/s13104-016-2186-0|pmid = 27485717|title = Facebook use and its effects on the life of health science students in a private medical college of Nepal| journal=BMC Research Notes| volume=9|pages = 378|year = 2016|last = Jha|first = Rajesh Kumar| last2=Shah| first2=Dev Kumar| last3=Basnet| first3=Sangharshila| last4=Paudel| first4=Keshab Raj| last5=Sah| first5=Phoolgen| last6=Sah| first6=Ajit Kumar| last7=Adhikari| first7=Kishor| pmc=4970301}}</ref> Signali s Facebooka se takođe koriste u procjeni kvaliteta naučnih radova.<ref>{{Cite journal|last=Haustein|first=Stefanie|date=<!--Sept.-->2016-07-01|title=Grand challenges in altmetrics: heterogeneity, data quality and dependencies|journal=Scientometrics|volume=108|issue=1|pages=413–423|doi=10.1007/s11192-016-1910-9|issn=1588-2861|arxiv=1603.04939|bibcode=2016arXiv160304939H}}</ref> Podaci s Facebooka mogu da se koriste za procjenu kvaliteta članaka sa [[Wikipedia|Wikipedije]].<ref>{{cite book|last=Lewoniewski|first=Włodzimierz|date=<!--Sept.-->2019-01-03|title=Measures for Quality Assessment of Articles and Infoboxes in Multilingual Wikipedia|url=https://www.researchgate.net/publication/330087836|journal=Lecture Notes in Business Information Processing|volume=339|issue=|pages=619–633|doi=10.1007/978-3-030-04849-5_53|isbn=978-3-030-04848-8}}</ref> ===Kultura=== [[File:SF Pride 2014 - Stierch 7.jpg|thumb|Facebook [[parade float|paradna flota]] na San Francisko prajdu 2014]] Facebook i Zuckerberg bili su tematizirani u muzici, knjigama, filmovima i na televiziji. Film iz 2010. ''[[The Social Network]]'', režisera [[David Fincher|Davida Finchera]] i scenariste [[Aaron Sorkin|Aarona Sorkina]], sa [[Jesse Eisenberg|Jessejem Eisenbergom]] kao Zuckerbergom dobio je tri Oskara i četiri Zlatna globusa. Godine 2008, ''[[Collins English Dictionary]]'' proglasio je „Facebook” za novu Riječ godine.<ref>{{cite web|author=Nicole, Kristen|url=http://mashable.com/2007/12/21/facebook-noun-verb-collins-english-dictionary/|title=I Can So "Facebook" You Now (and be {{sic|nolink=y|gramatically|expected=grammatically}} correct)|work= Mashable|date=<!--Sept.-->2007-12-21|accessdate=<!--Sept.-->2010-03-23}}</ref> U decembru 2009, ''[[New Oxford American Dictionary]]'' proglasio je da je njihova riječ godine glagol „unfriend”, definisan kao „Ukloniti nekoga kao ’prijatelja’ na sajtu društvene mreže kao što je Facebook”.<ref>{{cite news|url=http://content.usatoday.com/communities/ondeadline/post/2009/11/unfriend-is-new-oxford-dictionarys-word-of-the-year-/1|title=Unfriend is New Oxford dictionary's Word of the Year|work=USA Today|location=Washington DC|accessdate=<!--Sept.-->2010-07-12|date=<!--Sept.-->2009-11-17}}</ref> ===Internet.org=== U avgustu 2013, Facebook je osnovao [[Internet.org]] u saradnji sa šest drugih tehnoloških kompanija, radi planiranja i pomaganja izgradnje pristupačnog interneta u manje razvijenim i zemljama u razvitku.<ref>{{Cite web|url=https://info.internet.org/en/mission/|title=Internet.org|date=<!--Sept.-->2015-08-25|website=English|accessdate=<!--Sept.-->2019-02-14}}</ref> Servis, nazvan Free Basics, uključuje razne aplikacije niske propusnosti kao što su [[AccuWeather]], [[BabyCenter]], [[BBC News]], [[ESPN]] i [[Bing]].<ref name=":5">{{Cite web|url=https://techcrunch.com/2018/04/25/internet-org-100-million/|title=Facebook’s Internet.org has connected almost 100M to the ‘internet’|first=Josh|last=Constine|website=TechCrunch|accessdate=<!--Sept.-->2019-05-13}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/technology/2017/jul/27/facebook-free-basics-developing-markets|title='It's digital colonialism': how Facebook's free internet service has failed its users|last=Solon|first=Olivia|date=<!--Sept.-->2017-07-27|work=The Guardian|accessdate=<!--Sept.-->2019-05-13|issn=0261-3077}}</ref> Bilo je ozbiljnog suprotstavljanja Internet.org-u u Indiji, gdje je servis koji je otpočeo svoje partnerstvo sa [[Reliance Communications]]om 2015. banovan godinu kasnije od strane [[Telecom Regulatory Authority of India|Telekom regulatornog autoriteta Indije]] (TRAI). Godine 2018, Zuckerberg je tvrdio da su „napori Internet.org-a pomogli da skoro 100 miliona ljudi dobije pristup internetu, a ne bi ga mogli imati drugačije”.<ref name=":5" /> ===Okoliš=== Facebook je objavio 2021. godine da će činiti napore da se zaustavi dezinformisanje o klimatskim promjenama. Kompanija će kao izvore informacija koristiti Univerzitet George Mason, Jejlov program o komunikaciji klimatskih promjena i Univerzitet Kembridž. Kompanija će proširiti svoj informacioni hab o klimi na 16 država. Korisnici u drugim državama će biti preusmjereni na sajt UN-ovog programa za okoliš da bi se informisali.<ref><span class="citation news" >Rodriguez,&#32;Salvador&#32;(2021-02-18).&#32;[https://www.cnbc.com/2021/02/18/facebook-will-debunk-myths-about-climate-change.html „Facebook will debunk myths about climate change, stepping further into 'arbiter of truth' role”].&#32;CNBC<span class="printonly">.&#32;https://www.cnbc.com/2021/02/18/facebook-will-debunk-myths-about-climate-change.html</span>.</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=Facebook+will+debunk+myths+about+climate+change%2C+stepping+further+into+%27arbiter+of+truth%27+role&rft.atitle=&rft.aulast=Rodriguez&rft.aufirst=Salvador&rft.au=Rodriguez%2C%26%2332%3BSalvador&rft.date=2021-02-18&rft.series=CNBC&rft_id=https%3A%2F%2Fwww.cnbc.com%2F2021%2F02%2F18%2Ffacebook-will-debunk-myths-about-climate-change.html&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:Facebook"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></ref> ==Kraći pregled parametara== === Koncept Facebooka === Facebook je, prema riječima osnivača Marka Zuckerberga, zamišljen tako da se putem interneta povežu oni ljudi koji se već poznaju u stvarnom životu, za razliku od sličnih web-servisa. Kao što početna stranica Facebooka kaže, on omogućuje korisnicima povezivanje i socijalizaciju s ljudima koji su im bliski i koji rade, studiraju i žive oko njih. Mnogi koriste Facebook upravo kako bi ostali u kontaktu sa svojim prijateljima ili rodbinom. Ovaj web-servis je potpuno besplatan za sve korisnike, a ostvaruje prihode od sponzora i oglašavanja putem reklama koje se pojavljuju uz svaki profil. === Registracija i korištenje === [[File:Facebook (login, signup page).png|thumb|Ekran za prijavu/registraciju na Facebook]] Za registraciju i kreiranje profila na Facebooku potrebna je validna [[e-mail|imejl]] adresa. Jednom kada se korisnik registruje, može uređivati svoj profil i priključiti se regionalnoj mreži gdje upoznaje ljude iz svoje okoline. Korisnike se potiče na to da šalju lične informacije, fotografije, da odgovaraju na pitanja o omiljenim [[film]]ovima, [[knjiga]]ma, [[muzika|muzici]]. Profili s pravim imenom i prezimenom te autentične informacije o pojedinim korisnicima razlozi su planetarne popularnosti, ali i predmet kritika Facebooka. Korisnik koji više ne želi biti član Facebooka, može obrisati svoj profil tako da da naredbu za to. Profil bude obrisan za 14 dana. === Aplikacije === Glavna posebnost Facebooka jesu brojne aplikacije koje se mogu dodati u profile. Tako je moguće imati virtuelne kućne ljubimce, slati virtuelna pića, poklone, zagrljaje i čestitke, igrati [[Videoigra|igrice]] u [[Adobe Flash|Flashu]], organizovati aukcije, rješavati psihološke testove i kvizove, dodavati omiljenu muziku, komunicirati putem privatnih poruka i dr. === Kontrola privatnosti === Prema vlastitom nahođenju korisnik Facebooka može sakriti svoj profil i fotografije od nepoznatih ljudi. Uprkos tome, Facebook se tokom svog postojanja našao na meti brojnih kritičara upravo zbog problema privatnosti korisnika, ali takođe i zbog pitanja [[cenzura|cenzure]]. Kritike dolaze i zbog toga što su informacije koje korisnici odaju o sebi korištene za marketinška istraživanja, interne istrage univerziteta i kompanija, pa čak i [[Policija|policije]]. Uprkos kritikama, Facebook je danas najpopularniji servis za socijalizaciju s rastućim brojem korisnika, te je čak prozvan i „novim internetom”, a Mark Zuckerberg ima nadimak „novi [[Bill Gates]]”. O vrijednosti Facebooka najbolje govori podatak da je [[Microsoft]] krajem 2007. godine platio 240 miliona dolara za 1,6% udjela u [[dionica]]ma. == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == * [[Michael Arrington|Arrington, Michael]] (<!--Sept.-->2010-04-25), [https://techcrunch.com/2010/04/25/the-age-of-facebook/ ''The Age of Facebook''], [[TechCrunch]], Pristupljeno <!--Sept.-->2017-03-23 * Kirkpatrick, David (<!--Sept.-->2006-10-06), [https://money.cnn.com/2006/10/06/magazines/fortune/fastforward_facebook.fortune/index.htm ''Why Facebook matters: It's not just for arranging dates. And it's not just another social network. Facebook offers sophisticated tools for maintaining social relationships''], [[Fortune (magazine)|Fortune]], Pristupljeno <!--Sept.-->2017-04-09 * Lee, Newton (2012-09-15), {{google books|id=Sh0zgX2bj7QC|title=Facebook Nation: Total Information Awareness}}, Springer Science & Business Media, {{ISBN|9781461453086}} * [[Roger McNamee|McNamee, Roger]] (2019), ''Zucked: Waking Up to the Facebook Catastrophe'', HarperCollins, {{ISBN|978-0-0083-1899-4}} * Miller, Daniel (2011), {{google books|id=FSRt8xhLF6cC|title=Tales from Facebook}}, Polity, {{ISBN|978-0-7456-5209-2}} * Muffett, Alec (<!--Sept.-->2014-10-31), [https://www.facebook.com/notes/protect-the-graph/making-connections-to-facebook-more-secure/1526085754298237/ ''Making Connections to Facebook More Secure''], Facebook, Pristupljeno <!--Sept.-->2016-12-13 * Schroeder, Stan (<!--Sept.-->2011-02-07), [http://mashable.com/2011/02/07/facebook-privacy-guide/ ''Facebook Privacy: 10 Settings Every User Needs to Know''], [[Mashable]], Pristupljeno <!--Sept.-->2015-02-01 == Vanjske veze == {{Commonscat|Facebook}} * {{zvanični veb-sajt|mobile=https://m.facebook.com/}} * [https://www.messenger.com/ Zvanični veb-sajt Messengera] * [https://about.fb.com/news/ Newsroom {{!}} O Facebooku] * {{Twitter}} * [https://tools.wmflabs.org/scholia/topic/Q355 Scholia, ''topic'' profil] <table class="navbox" style="border-spacing:0"><tr><td style="padding:2px"><table class="nowraplinks hlist collapsible collapsed navbox-inner" style="border-spacing:0;background:transparent;color:inherit"><tr><th scope="col" class="navbox-title" colspan="3"><div class="plainlinks hlist navbar mini"><ul><li class="nv-view">[[Šablon:Facebook donja navigacija|<span title="Pogledaj šablon" style=";;background:none transparent;border:none;">v</span>]]</li><li class="nv-talk">[[Razgovor o šablonu:Facebook donja navigacija|<span title="Razgovor o šablonu" style=";;background:none transparent;border:none;">r</span>]]</li><li class="nv-edit">[//sh.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%A0ablon:Facebook_donja_navigacija&action=edit <span title="Uredi šablon" style=";;background:none transparent;border:none;">u</span>]</li></ul></div><div style="font-size:114%">[[Meta Platforms|Meta Platforms, Inc.]]</div></th></tr><tr style="height:2px"><td colspan="2"></td></tr><tr><td class="navbox-abovebelow" colspan="3"><div><small>''2005–2021: '''Facebook, Inc.'''; 2004: '''TheFacebook, Inc.'''''</small></div></td></tr><tr style="height:2px"><td colspan="2"></td></tr><tr><th scope="row" class="navbox-group">Web-sajt</th><td class="navbox-list navbox-odd" style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;width:100%;padding:0px"><div style="padding:0em 0.25em"> *Facebook.com *[[Popis odlika Facebooka|Odlike]] *[[Facebook Beacon|Beacon]] *[[Facebook Bluetooth Beacon|Bluetooth Beacon]] *[[Facebook Credits|Credits]] *[[Facebook Dating|Dating]] *[[EdgeRank]] *[[Facebook Gaming|Gaming]] *[[Facebook Graph Search|Graph Search]] *[[Facebook Instant Articles|Instant Articles]] *[[Lajk dugme Facebooka|Lajk dugme]] *[[Facebook Live|Live]] *[[facebookwkhpilnemxj7asaniu7vnjjbiltxjqhye3mhbshg7kx5tfyd.onion]] *[[Facebook Platform|Platform]] **[[Facebook Platform#Facebook Connect|Connect]] *[[Facebook Safety Check|Safety Check]] *[[Facebook Stories|Stories]] *[[Facebook Watch|Watch]] ([[Popis originalnih programa koje distruibuiše Facebook Watch|spisak originalnih programa]]) *[[Facebook Zero|Zero]] </div></td><td class="navbox-image" rowspan="17" style="width:0%;padding:0px 0px 0px 2px"><div>[[File:Meta_Platforms_Inc._logo.svg|100px|Logo, 2022]]</div></td></tr><tr style="height:2px"><td colspan="2"></td></tr><tr><th scope="row" class="navbox-group">Drugi<br/>proizvodi</th><td class="navbox-list navbox-even" style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;width:100%;padding:0px"><div style="padding:0em 0.25em"></div><table class="nowraplinks navbox-subgroup" style="border-spacing:0"><tr><th scope="row" class="navbox-group">Trenutni</th><td class="navbox-list navbox-odd" style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;width:100%;padding:0px"><div style="padding:0em 0.25em"> *[[Atlas Solutions]] *[[Express Wi-Fi]] *[[Giphy]] *[[internet.org|Free Basics]] *[[Instagram]] ([[Hyperlapse (aplikacije)|Hyperlapse]], [[IGTV]], [[Popis najpraćenijih Instagram naloga|spisak najpraćenijih naloga]], [[Popis najviše lajkovanih Instagram postova|spisak najviše lajkanih slika]]) *[[Facebook Messenger|Messenger]] ([[Messenger Kids|Kids]], [[Facebook Messenger#Messenger Rooms|Rooms]]) *[[Mapillary]] *[[Oculus (brend)|Oculus]] ([[Oculus Quest|Quest]], [[Oculus Quest 2|Quest 2]], [[Oculus Rift|Rift]] ([[Oculus Rift CV1|CV1]], [[Oculus Rift S|S]]), [[Oculus Go|Go]], [[Oculus Touch|Touch]]) *[[Facebook Portal|Portal]] *[[WhatsApp]] *[[Workplace (Facebook)|Workplace]] </div></td></tr><tr style="height:2px"><td colspan="2"></td></tr><tr><th scope="row" class="navbox-group">Bivši</th><td class="navbox-list navbox-even" style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;width:100%;padding:0px"><div style="padding:0em 0.25em"> *[[FriendFeed]] *[[Facebook Home|Home]] ([[HTC First]]) *[[M (virtuelni asistent)|M]] *[[Onavo]] *[[Facebook Paper|Paper]] *[[Facebook Slingshot|Slingshot]] *[[Tbh (aplikacija)|tbh]] *[[Wirehog]] </div></td></tr></table><div></div></td></tr><tr style="height:2px"><td colspan="2"></td></tr><tr><th scope="row" class="navbox-group">Ljudi</th><td class="navbox-list navbox-odd" style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;width:100%;padding:0px"><div style="padding:0em 0.25em"></div><table class="nowraplinks navbox-subgroup" style="border-spacing:0"><tr><th scope="row" class="navbox-group">Osnivači</th><td class="navbox-list navbox-odd" style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;width:100%;padding:0px"><div style="padding:0em 0.25em"> *[[Mark Zuckerberg]] <small>(28% kapitala)</small> *[[Dustin Moskovitz]] <small>(7%)</small> *[[Eduardo Saverin]] <small>(''5%, ranije'')</small> *[[Chris Hughes]] <small>(''1%, ranije'')</small> *[[Andrew McCollum]] </div></td></tr><tr style="height:2px"><td colspan="2"></td></tr><tr><th scope="row" class="navbox-group">Odbor</th><td class="navbox-list navbox-even" style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;width:100%;padding:0px"><div style="padding:0em 0.25em"> *[[Mark Zuckerberg]] *[[Sheryl Sandberg]] *[[Peggy Alford]] *[[Marc Andreessen]] *[[Drew Houston]] *[[Nancy Killefer]] *[[Robert M. Kimmitt]] *[[Peter Thiel]] *[[Tracey Travis]] </div></td></tr><tr style="height:2px"><td colspan="2"></td></tr><tr><th scope="row" class="navbox-group">Izvršni<br/>zvaničnici</th><td class="navbox-list navbox-odd" style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;width:100%;padding:0px"><div style="padding:0em 0.25em"></div><table class="nowraplinks navbox-subgroup" style="border-spacing:0"><tr><th scope="row" class="navbox-group">Trenutni</th><td class="navbox-list navbox-odd" style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;width:100%;padding:0px"><div style="padding:0em 0.25em"> *[[Mark Zuckerberg]] <small>(predsjedavajući i CEO)</small> *[[Sheryl Sandberg]] <small>(COO)</small> *[[David Wehner]] <small>(CFO)</small> *[[Mike Schroepfer]] <small>(CTO)</small> *[[Chris Cox (Facebook)|Chris Cox]] (CPO) </div></td></tr><tr style="height:2px"><td colspan="2"></td></tr><tr><th scope="row" class="navbox-group">Bivši</th><td class="navbox-list navbox-even" style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;width:100%;padding:0px"><div style="padding:0em 0.25em"> *[[Sean Parker]] <small>(''4%, ranije'')</small> *[[Owen Van Natta]] *[[Gideon Yu]] *[[Adam D'Angelo]] *[[Chris Kelly (preduzetnik)|Chris Kelly]] *[[Bret Taylor]] *[[David Ebersman]] *[[Alex Stamos]] </div></td></tr></table><div></div></td></tr><tr style="height:2px"><td colspan="2"></td></tr><tr><th scope="row" class="navbox-group">Značajni<br />zaposlenici</th><td class="navbox-list navbox-even" style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;width:100%;padding:0px"><div style="padding:0em 0.25em"></div><table class="nowraplinks navbox-subgroup" style="border-spacing:0"><tr><th scope="row" class="navbox-group">Trenutni</th><td class="navbox-list navbox-odd" style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;width:100%;padding:0px"><div style="padding:0em 0.25em"> *[[Nick Clegg]] <small>(VP globalnih poslova i komunikacija)</small> *[[Lars Rasmussen (software developer)|Lars Rasmussen]] <small>(direktor Graph Searcha)</small> *[[John Carmack]] <small>(CTO [[Oculus VR|Oculus VR-a]])</small> *[[Hugo Barra]] <small>(VP [[Oculus VR|Oculus VR-a]])</small> *[[Naomi Gleit]] <small>(VP društvenog dobra)</small> </div></td></tr><tr style="height:2px"><td colspan="2"></td></tr><tr><th scope="row" class="navbox-group">Bivši</th><td class="navbox-list navbox-even" style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;width:100%;padding:0px"><div style="padding:0em 0.25em"> *[[Blake Ross]] <small>(direktor Proizvoda)</small> *[[Ted Ullyot]] <small>(VP, generalni savjet, te sekretar)</small> *[[Matt Cohler]] *[[Charlie Cheever]] *[[Randi Zuckerberg]] *[[Yishan Wong]] *[[George Hotz]] *[[Joe Lockhart]] *[[Andrei Alexandrescu]] <small>(naučnik-istraživač)</small> *[[Elliot Schrage]] <small>(VP globalnih komunikacija, marketinga i javne politike)</small> </div></td></tr></table><div></div></td></tr></table><div></div></td></tr><tr style="height:2px"><td colspan="2"></td></tr><tr><th scope="row" class="navbox-group">Otvoreni izvor</th><td class="navbox-list navbox-odd" style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;width:100%;padding:0px"><div style="padding:0em 0.25em"> *[[Apache Cassandra]] *[[Apache Hive]] *[[Apache Thrift]] *[[Buck (softver)|Buck]] *[[Facebook Query Language|FQL]] *[[Hack (programski jezik)|Hack]] *[[HHVM]] *[[HipHop for PHP]] *[[Infer Static Analyzer|Infer]] *[[MyRocks]] *[[Open Compute Project]] *[[Phabricator]] *[[React (JavaScript biblioteka)|React]] *[[React Native]] *[[RocksDB]] *[[Scribe (log server)|Scribe]] *[[Telecom Infra Project]] *[[Tornado (web-server)|Tornado]] </div></td></tr><tr style="height:2px"><td colspan="2"></td></tr><tr><th scope="row" class="navbox-group">Mas-mediji</th><td class="navbox-list navbox-even" style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;width:100%;padding:0px"><div style="padding:0em 0.25em"> *''[[The Facebook Effect]]'' *''[[The Accidental Billionaires]]'' *''[[The Social Network]]'' </div></td></tr><tr style="height:2px"><td colspan="2"></td></tr><tr><th scope="row" class="navbox-group">Koncepti</th><td class="navbox-list navbox-odd" style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;width:100%;padding:0px"><div style="padding:0em 0.25em"> *[[Tok aktivnosti]] *[[Društveni graf]] *[[Prijateljstvo i praćenje]] *[[Rebloging]] *[[Fan-gejting]] *[[Facebook diplomatija]] *[[Lajk dugme Facebooka]] </div></td></tr><tr style="height:2px"><td colspan="2"></td></tr><tr><th scope="row" class="navbox-group">Posao</th><td class="navbox-list navbox-even" style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;width:100%;padding:0px"><div style="padding:0em 0.25em"> *[[Historija Facebooka|Historija]] *[[Hronologija Facebooka|Hronologija]] *[[Popis akvizicija Meta Platformsa|Akvizicije]] *[[Facebook F8|Konferencija F8]] *[[IPO Meta Platformsa|IPO]] *[[Cenzura Facebooka|Cenzura]] *[[Kriticizam Facebooka|Kriticizam]] ([[Skandal Facebooka s podacima Kembridž Analitike|skandal s podacima Kembridž Analitike]], ''[[The Facebook Files]]'', [[Pitanja privatnosti vezano za Facebook|privatnost]], [[Kontroverze vezano za upravljanje sadržajem na Facebooku|upravljanje sadržajem]]) *[[:Category:Litigacija Facebooka|Litigacija]] </div></td></tr><tr style="height:2px"><td colspan="2"></td></tr><tr><th scope="row" class="navbox-group">Popisi</th><td class="navbox-list navbox-odd" style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;width:100%;padding:0px"><div style="padding:0em 0.25em"> *[[Popis najviše praćenih stranica na Facebooku|Najviše praćene stranice na Facebooku]] *[[Popis najgledanijih onlajn videa unutar prva 24 sata|Najgledanija videa unutar prva 24 sata]] </div></td></tr><tr style="height:2px"><td colspan="2"></td></tr><tr><th scope="row" class="navbox-group">Povezano</th><td class="navbox-list navbox-even" style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;width:100%;padding:0px"><div style="padding:0em 0.25em"> *[[Priscilla Chan]] <small>(supruga Marka Zuckerberga)</small> *[[Inicijativa Chan Zuckerberg]] *[[Facebook Aquila|Aquila]] *[[Oversight Board (Facebook)|Odbor za previd]] *[[Willow Village]] *[[WaveGroup Sound]] *[[Izazov 10 godina]] *[[Prekidi rada Facebooka]] </div></td></tr></table></td></tr></table> <table class="navbox" style="border-spacing:0"><tr><td style="padding:2px"><table class="nowraplinks collapsible collapsed navbox-inner" style="border-spacing:0;background:transparent;color:inherit"><tr><th scope="col" class="navbox-title" colspan="2"><span style="float:left;width:6em">&nbsp;</span><div style="font-size:114%">Linkovi za vezane članke</div></th></tr><tr style="height:2px"><td colspan="2"></td></tr><tr><td colspan="2" class="navbox-list navbox-odd" style="width:100%;padding:0px;padding:0px;font-size:111%;"><div style="padding:0px\3B "><table class="navbox" style="border-spacing:0"><tr><td style="padding:2px"><table class="nowraplinks collapsible autocollapse navbox-inner" style="border-spacing:0;background:transparent;color:inherit"><tr><th scope="col" class="navbox-title" colspan="2"><div class="plainlinks hlist navbar mini"><ul><li class="nv-view">[[Šablon:Onlajn društveno umrežavanje|<span title="Pogledaj ovaj šablon" style=";;background:none transparent;border:none;">v</span>]]</li><li class="nv-talk">[[Razgovor o šablonu:Onlajn društveno umrežavanje|<span title="Razgovor o ovom šablonu" style=";;background:none transparent;border:none;">r</span>]]</li><li class="nv-edit">[//sh.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%A0ablon:Onlajn_dru%C5%A1tveno_umre%C5%BEavanje&action=edit <span title="Uredi ovaj šablon" style=";;background:none transparent;border:none;">u</span>]</li></ul></div><div style="font-size:114%">[[Servis za društveno umrežavanje|Servisi za društveno umrežavanje]]</div></th></tr><tr style="height:2px"><td colspan="2"></td></tr><tr><th scope="row" class="navbox-group">[[Popis web-sajtova društvenih mreža|Lični]]</th><td class="navbox-list navbox-odd hlist" style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;width:100%;padding:0px"><div style="padding:0em 0.25em"> *[[23snaps]] *[[Amikumu]] *[[aNobii]] *[[Ask.fm]] *[[Badoo]] *[[BeReal]] *[[Bumble]] *[[Clash (aplikacija)|Clash]] *[[Cloob]] *[[Clubhouse (aplikacija)|Clubhouse]] *[[Cyworld]] *[[Diaspora (društvena mreža)|Diaspora]] *[[display!]] *[[Draugiem.lv]] *[[Ello (društvena mreža)|Ello]] *Facebook *[[Foursquare City Guide]] *[[Foursquare Swarm]] *[[Friendica]] *[[Gab (društvena mreža)|Gab]] *[[Gapo]] *[[Gettr]] *[[GNU social]] *[[Hello (društvena mreža)|Hello]] *[[Hi5]] *[[Idka]] *[[Instagram]] ([[IGTV]]) *<span style="whitespace:nowrap">[[IRC-Galleria]]</span> *[[Kumu (društvena mreža)|Kumu]] *[[Letterboxd]] *[[LiveJournal]] *[[Likee]] *''[[LockerDome]]'' *[[Marco Polo (aplikacija)|Marco Polo]] *[[Mastodon (softver)|Mastodon]] *[[MeetMe]] *[[Meetup]] *[[MeWe]] *[[Miaopai]] *[[micro.blog]] *[[Minds]] *[[Mixi]] *[[Moj (aplikacija)|Moj]] *[[MX TakaTak]] *[[Myspace]] *[[My World@Mail.Ru|My World]] *[[Nextdoor]] *[[Odnoklassniki]] <small>(OK.ru)</small> *[[Parler]] *[[Peach (društvena mreža)|Peach]] *[[Pinterest]] *[[Pixnet]] *[[Plurk]] *[[Qzone]] *[[Readgeek]] *[[Renren]] *[[ShareChat]] *[[Sina Weibo]] *[[Slidely]] *[[Snapchat]] *[[Snow (aplikacija)|SNOW]] *[[Spaces (društvena mreža)|Spaces]] *[[Spotify Greenroom]] *[[StudiVZ]] *''[[Swarm (aplikacija)|Swarm]]'' *[[Tagged]] *[[Taringa!]] *[[TikTok]] *[[Tinder (aplikacija)|Tinder]] *[[Triller (aplikacija)|Triller]] *[[Truth Social]] *[[Tuenti]] *[[TV Time]] *[[Tumblr]] *[[Twitter]] *[[Untappd]] *[[Vero (aplikacija)|Vero]] *[[VKontakte|VK]] *[[Whisper (aplikacija)|Whisper]] *[[Xiaohongshu]] *[[Yik Yak]] *[[Yo (aplikacija)|Yo]] </div></td></tr><tr style="height:2px"><td colspan="2"></td></tr><tr><th scope="row" class="navbox-group">[[Profesionalni mrežni servis|Profesionalni]]</th><td class="navbox-list navbox-even hlist" style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;width:100%;padding:0px"><div style="padding:0em 0.25em"> *[[Academia.edu]] *[[Brainly]] *[[BranchOut]] *[[Edmodo]] *[[Google Currents]] *[[HCL Connections]] *[[LinkedIn]] *[[Moodle]] *[[ResearchGate]] *[[Sciencescape]] (Meta^α) *[[Solaborate]] *[[Viadeo]] *[[XING]] *[[Yammer]] </div></td></tr><tr style="height:2px"><td colspan="2"></td></tr><tr><th scope="row" class="navbox-group">[[Popis ugašenih web-sajtova društvenih mreža|Ugašeni]]</th><td class="navbox-list navbox-odd hlist" style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;width:100%;padding:0px"><div style="padding:0em 0.25em"> *[[App.net]] *[[AsianAve]] *[[Avatars United]] *[[Bebo]] *[[Bolt (web-sajt)|Bolt]] *[[Capazoo]] *[[eConozco]] *[[Emojli]] *[[eWorld]] *[[Eyegroove]] *[[FitFinder]] *[[Formspring]] *[[FriendFeed]] *[[Friends Reunited]] *[[Friendster]] *[[Grono.net]] *[[Google+]] *[[Google Buzz]] *[[Heello]] *[[Highlight (aplikacija)|Highlight]] *[[Houseparty (aplikacija)|Houseparty]] *[[Hyves]] *[[IdeaPlane]] *[[iTunes Ping]] *[[iWiW]] *[[Jaiku]] *[[Keek]] *[[Lifeknot]] *[[LunarStorm]] *[[Me2day]] *[[Meerkat (aplikacija)|Meerkat]] *[[MixBit]] *[[Mobli]] *[[Mugshot (web-sajt)|Mugshot]] *[[Multiply (web-sajt)|Multiply]] *[[Musical.ly]] *[[Natter Social Network]] *[[Netlog]] *[[NK.pl]] *[[Orkut]] *[[Path (društvena mreža)|Path]] *[[Periscope (aplikacija)|Periscope]] *[[Pheed]] *[[Piczo]] *[[PlanetAll]] *[[Posterous]] *[[Pownce]] *[[Qaiku]] *[[SixDegrees.com]] *[[So.cl]] *[[Spring.me]] *[[Streetlife (web-sajt)|Streetlife]] *[[Surfbook]] *[[tbh (aplikacija)|tbh]] *[[Tea Party Community]] *[[Third Voice]] *[[tribe.net]] *[[Tout (kompanija)|Tout]] *[[Tsū (društvena mreža)|Tsū]] *[[tvtag]] *[[Vine (servis)|Vine]] *[[Windows Live Spaces]] *[[Wretch (web-sajt)|Wretch]] *[[Xanga]] *[[Yahoo! 360°]] *[[Yahoo! Kickstart]] *[[Yahoo! Mash]] *[[Yahoo! Meme]] </div></td></tr><tr style="height:2px"><td colspan="2"></td></tr><tr><th scope="row" class="navbox-group">Servisi</th><td class="navbox-list navbox-even hlist" style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;width:100%;padding:0px"><div style="padding:0em 0.25em"> *[[Poređenje softvera društvenog umrežavanja|Poređenje softvera]] *[[Proizvod s bijelom oznakom|Bijela oznaka]] ([[Ning (web-sajt)|Ning]], [[Wall.fm]]) </div></td></tr><tr style="height:2px"><td colspan="2"></td></tr><tr><th scope="row" class="navbox-group">Alatke</th><td class="navbox-list navbox-odd hlist" style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;width:100%;padding:0px"><div style="padding:0em 0.25em"> *[[Softver za analizu društvenih mreža]] *[[Diaspora (softver)]] *[[Web 2.0 Suicide Machine]] </div></td></tr><tr style="height:2px"><td colspan="2"></td></tr><tr><th scope="row" class="navbox-group">Koncepti</th><td class="navbox-list navbox-even hlist" style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;width:100%;padding:0px"><div style="padding:0em 0.25em"> *[[Nejednakost pažnje]] *[[Sajbersektarijanstvo]] *[[Fediverzum]] *[[Onlajn identitet]] *[[Eksperiment malog svijeta]] *[[Mreža malog svijeta]] *[[Društvena mreža]] *[[Zamka žednosti]] *[[Korisnički profil]] *[[Virtuelna zajednica]] ([[Popis virutelnih zajednica s više od miliona korisnika|>1 milion korisnika]]) </div></td></tr><tr style="height:2px"><td colspan="2"></td></tr><tr><th scope="row" class="navbox-group">Aplikacije</th><td class="navbox-list navbox-odd hlist" style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;width:100%;padding:0px"><div style="padding:0em 0.25em"> *[[Servis za razmjenu gostoljubivosti]] *[[Mobilna društvena mreža|Mobilno]] *[[Onlajn servis za upoznavanje]] ([[Poređenje onlajn servisa za upoznavanje|poređenje]]) *[[Reklamiranje na društvenim mrežama]] *[[Hosting servis na društvenim mrežama]] </div></td></tr><tr style="height:2px"><td colspan="2"></td></tr><tr><th scope="row" class="navbox-group">[[Korisničko sučelje|Korisnički interfejs]]</th><td class="navbox-list navbox-even hlist" style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;width:100%;padding:0px"><div style="padding:0em 0.25em"> *[[Tok aktivnosti]] *[[Stranica brenda]] *[[Grupa (onlajn društvene mreže)|Grupe]] *[[Hashtag]] *[[Lajk dugme]] *[[Onlajn peticija|Onlajn peticije]] *[[Anketa otvorenog pristupa|Ankete]] *[[Rebloging]] *[[Stories (onlajn društvene mreže)|''Stories'']] </div></td></tr><tr style="height:2px"><td colspan="2"></td></tr><tr><th scope="row" class="navbox-group">Implikacije</th><td class="navbox-list navbox-odd hlist" style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;width:100%;padding:0px"><div style="padding:0em 0.25em"> *[[Problemi privatnosti na sajtovima društvenih mreža|Problemi privatnosti]] *[[Upotreba web-sajtova društvenih mreža za istrage|Upotreba za istrage]] *[[Razlika u godištima korisnika društvenih mreža|Razlika u godištima korisnika]] </div></td></tr><tr style="height:2px"><td colspan="2"></td></tr><tr><th scope="row" class="navbox-group">Protokolo</th><td class="navbox-list navbox-even hlist" style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;width:100%;padding:0px"><div style="padding:0em 0.25em"> *[[ActivityPub]] *[[Distributed Social Networking Protocol]] <small>(ugašen)</small> *[[Micropub (protokol)|Micropub]] *[[OpenSocial]] <small>(ugašen)</small> *[[OStatus]] *[[Pump.io]] *[[XMPP]] </div></td></tr></table></td></tr></table> <table class="navbox" style="border-spacing:0"><tr><td style="padding:2px"><table class="nowraplinks collapsible autocollapse navbox-inner" style="border-spacing:0;background:transparent;color:inherit"><tr><th scope="col" class="navbox-title" colspan="2"><div class="plainlinks hlist navbar mini"><ul><li class="nv-view">[[Šablon:Mikrobloging|<span title="Pogledaj ovaj šablon" style=";;background:none transparent;border:none;">v</span>]]</li><li class="nv-talk">[[Razgovor o šablonu:Mikrobloging|<span title="Razgovor o ovom šablonu" style=";;background:none transparent;border:none;">r</span>]]</li><li class="nv-edit">[//sh.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%A0ablon:Mikrobloging&action=edit <span title="Uredi ovaj šablon" style=";;background:none transparent;border:none;">u</span>]</li></ul></div><div style="font-size:114%">[[Mikroblog]]ing</div></th></tr><tr style="height:2px"><td colspan="2"></td></tr><tr><th scope="row" class="navbox-group">Web-sajtovi</th><td class="navbox-list navbox-odd hlist" style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;width:100%;padding:0px"><div style="padding:0em 0.25em"> *Facebook *[[Twitter]] *[[Tumblr]] *[[LinkedIn]] *[[Sina Weibo]] *[[Diaspora (društvena mreža)|Diaspora]] *[[Edmodo]] *[[Fanfou]] *[[Gab (društvena mreža)|Gab]] *[[Gettr]] *[[Identi.ca]] *[[micro.blog]] *[[migme]] *[[Myspace]] *[[Parler]] *[[Plurk]] *[[Qzone]] *[[Solaborate]] *[[Truth Social]] *[[Viadeo]] *[[VK (servis)|VK]] *[[XING]] </div></td></tr><tr style="height:2px"><td colspan="2"></td></tr><tr><th scope="row" class="navbox-group">Ugašeno</th><td class="navbox-list navbox-even hlist" style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;width:100%;padding:0px"><div style="padding:0em 0.25em"> *[[App.net]] *[[Google Buzz]] *[[Google+]] *[[Heello]] *[[Jaiku]] *[[Yahoo! Meme|Meme]] *[[Me2day]] *[[Natter Social Network|Natter]] *[[Posterous]] *[[Pownce]] *[[Qaiku]] *[[Tencent Weibo]] *[[Tout (kompanija)|Tout]] </div></td></tr><tr style="height:2px"><td colspan="2"></td></tr><tr><th scope="row" class="navbox-group">Platforme</th><td class="navbox-list navbox-odd hlist" style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;width:100%;padding:0px"><div style="padding:0em 0.25em"></div><table class="nowraplinks navbox-subgroup" style="border-spacing:0"><tr><th scope="row" class="navbox-group">[[OStatus]]-kompatibilni</th><td class="navbox-list navbox-odd" style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;width:100%;padding:0px"><div style="padding:0em 0.25em"> *[[Friendica]] *[[GNU social]] *[[PeerTube]] </div></td></tr><tr style="height:2px"><td colspan="2"></td></tr><tr><th scope="row" class="navbox-group">[[ActivityPub]]-kompatibilni</th><td class="navbox-list navbox-even" style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;width:100%;padding:0px"><div style="padding:0em 0.25em"> *[[Friendica]] *[[GNU social]] *[[PeerTube]] *[[Mastodon (softver)|Mastodon]] </div></td></tr></table><div> *[[Diaspora (softver)|Diaspora]] *[[OpenMicroBlogging]] *[[pump.io]] *[[Twister (softver)|Twister]] *[[Webfinger]]</div></td></tr><tr style="height:2px"><td colspan="2"></td></tr><tr><th scope="row" class="navbox-group">Odlike</th><td class="navbox-list navbox-even hlist" style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;width:100%;padding:0px"><div style="padding:0em 0.25em"> *[[Rebloging]] *[[Tok aktivnosti]] *[[Lajfstriming]] *[[Hashtag]] *[[Backchannel]] *[[Mention (bloging)|Pominjanje/odgovor]] </div></td></tr><tr style="height:2px"><td colspan="2"></td></tr><tr><th scope="row" class="navbox-group">Ostale teme</th><td class="navbox-list navbox-odd hlist" style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;width:100%;padding:0px"><div style="padding:0em 0.25em"> *[[Mikrobloging u Kini]] *[[Mikroblog roman]] *[[Mikropoezija]] </div></td></tr><tr style="height:2px"><td colspan="2"></td></tr><tr><td class="navbox-abovebelow" colspan="2"><div>[[Poređenje mikroblog servisa]]</div></td></tr></table></td></tr></table></div></td></tr></table></td></tr></table><!--{{Facebook donja navigacija}} {{Navboxes|list1= {{onlajn društveno umrežavanje}} {{mikrobloging}}}}--> {{Izabran}} {{normativna kontrola}} [[Kategorija:Nastanci 2004.]] [[Kategorija:Američke kompanije]] [[Kategorija:Servisi za društveno umrežavanje]] ls67hr39ujeyewwg6dimqzqbvsu9wto 0 68182 42587152 41268058 2026-05-03T17:59:33Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Kristalni sustav]] na [[Kristalni sistem]] preko preusmjerenja 5020615 wikitext text/x-wiki '''Kristalni sustav''' ili '''Kristalna sistema''' je prostorna kategorija, kojom se karakteriše (opisuje) [[simetrija]] strukture u tri dimenzije sa translatornom simetrijom u tri pravca, i diskretnom klasom grupa tačaka. Osnovno u kristalografiji, je kategorizacija [[kristal]]a. Postoji 7 kristalnih sistema u okviru kojih je moguća kristalizacija u prirodi: * [[Triklinična kristalna sistema|Triklinična]],<!-- all cases not satisfying the requirements of any other system; thus there is no other symmetry than [[translational symmetry]], or the only extra kind is inversion.--> * [[Monoklinična kristalna sistema|Monoklinična]], <!--requires either 1 twofold [[Rotational symmetry|axis of rotation]] or 1 [[Reflection symmetry|mirror plane]].--> * [[Rombična kristalna sistema|Rombična]], <!--requires either 3 twofold axes of rotation or 1 twofold axis of rotation and two mirror planes.--> * [[Tetragonalna kristalna sistema|Tetragonalna]], <!--requires 1 fourfold axis of rotation.--> * [[Romboedarska kristalna sistema|Romboedarska]], <!--also called trigonal, requires 1 threefold axis of rotation.--> * [[Heksagonalna kristalna sistema|Heksagonalna]], <!--requires 1 sixfold axis of rotation.--> * [[Teseralna kristalna sistema|Teseralna]]<!--, requires 4 threefold axes of rotation-->. {{klica-mineralogija}} {{Commonscat|Crystal structures}} [[Kategorija:Kristalografija]] [[Kategorija:Minerali]] 8tw1gdfjfau9sd5zpycfsnecc14nsj0 0 68183 42587248 406313 2026-05-03T22:36:38Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Kristalni sistem]] 42587248 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Kristalni sistem]] 5dyohuyfuodep4ipo5etkhle6agwcha 0 69380 42587397 42464836 2026-05-04T10:54:40Z Edis Suta 348913 Univerzitet "Džemal Bijedić" Mostar osnovan je 11. februara 1977.[1] i djeluje kao javni univerzitet. Sastoji se od osam fakulteta. 42587397 wikitext text/x-wiki '''Univerzitet "Džemal Bijedić" Mostar''' osnovan je 11. februara 1977. i djeluje kao javni univerzitet. Sastoji se od osam fakulteta. == Agromediteranski fakultet == Fakultet je osnovan [[1997]]. godine. Na fakultetu djeluju sljedeći smijerovi: # Voćarsko-vinogradarski # Povrtlarsko-cvjećarski == Fakultet humanističkih nauka == Fakultet je osnovan [[2002]]. godine. Na fakultetu djeluje pet odsjeka i 11 studijskih grupa: # Bosanski jezik i književnost (dvopredmetni četverogodišnji studij); ## Bosanski jezik i književnost (dvogodišnji studij); ## Bosanski/hrvatski/srpski jezik i književnost i bibliotekarstvo # Engleski jezik i književnost (jednopredmetni četverogodišnji studij); ## Bosanski jezik i književnost i engleski jezik i književnost (dvopredmetni četverogodišnji studij); # Njemački jezik i književnost (jednopredmetni četverogodišnji studij); ## Bosanski jezik i književnost i njemački jezik i književnost (dvopredmetni četverogodišnji studij); # Historija (jednopredmetni četverogodišnji studij); # Dramska umjetnost ## gluma (četverogodišnji studij) ## dramska pedagogija (četverogodišnji studij) ## teatrologija (četverogodišnji studij); # Komunikologija (četverogodišnji studij) ## odnosi sa javnošću ## žurnalistika ## političko komuniciranje == Fakultet informacijskih tehnologija == Fakultet je osnovan [[1997]]. godine. Do aprila [[2008]]. fakultet je upisalo 2254 studenata a završilo 211. Omogućava redovnu nastavu i učenje na daljinu iz oblasti informacijskih tehnologija. == Fakultet za poslovni menadžment == ==Građevinski fakultet== == Mašinski fakultet == ==Nastavnički fakultet== == Pravni fakultet == Pravni fakultet u Mostaru je javna visokoškolska ustanova. Fakultet je osnovan 1971. godine kao Odjeljenje Pravnog fakulteta Univerziteta u Sarajevu, a 1976. godine je postao samostalna vaspitno-obrazovna i naučnoistraživačka ustanova. Njegovim udruživanjem sa još tri fakulteta 1977. godine formiran je Univerzitet "Džemal Bijedić" u Mostaru. Od 1971. do 1993. godine Fakultet je bio smješten u ulici Blagoja Parovića, a 1993. godine, sa početkom ratnih dejstava, Univerzitet "Džemal Bijedić", pa i Pravni fakultet morali su napustiti do tada korišteni prostor, ostavši pri tome i bez svoje opreme. Od 1993. do 1996. godine Fakultet je koristio nedovoljne i neadekvatne prostore u gradu, a od 1996. godine, zajedno sa ostalim fakultetima Univerziteta "Džemal Bijedić”, smješten je u objektima na lokalitetu Univerzitetskog kampusa u Sjevernom logoru. '''Web:''' [http://www.pf.unmo.ba pf.unmo.ba] Facebook: <nowiki>https://www.facebook.com/PF.UNMO.BA/</nowiki> == Vanjske veze == Zvanična stranica http://www.unmo.ba/ [[Kategorija:Univerziteti u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Asocijacija univerziteta Evrope]] [[Kategorija:Nastanci 1977.]] hywjkq88kckfzmxoqjgi03zz7ebd9em 0 69382 42587033 42464856 2026-05-03T16:24:03Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Sveučilište u Mostaru]] na [[Univerzitet u Mostaru]] preko preusmjerenja 42464856 wikitext text/x-wiki '''Sveučilište u Mostaru''' (''lat. Universitas studiorum Mostariensis'') u [[BiH|Bosni i Hercegovini]] jedino je [[sveučilište]] izvan Hrvatske na kojem se nastava odvija na [[hrvatski jezik|hrvatskom jeziku]]. Osnovano je [[1977]]. godine kao [[Univerzitet Džemal Bijedić]], iz koga se izdvojilo za vrijeme [[rat u BiH|rata u BiH]], te uzurpiralo imovinu na prostoru pod kontrolom HVO-a. Njene članice su deset [[fakultet]]a, jedna umjetnička [[akademija]], šest [[institut]]a, [[Studentski centar]], Sveučilišna [[knjižnica]] i Studentski zbor. == Historija == Sveučilište u Mostaru ima dugu prošlost. Njegova je prethodnica, franjevačka teologija, prva visoka škola u Mostaru i Hercegovini, utemeljena [[1895.]] godine. Sredinom 20. stoljeća u Mostaru je osnovana ''Viša pedagoška škola'', a potom i ''Visoka tehnička škola strojarske struke''. On su bile zametci današnjega sveučilišta. [[Mostar]] je [[1977.]] postao samostalno visokoučilišno središte s više fakulteta i viših škola odvajajući se od Univerziteta u Sarajevu i osnivajući Sveučilište "Džemal Bijedić". Usprkos značajnim razaranjima sveučilišnih objekata i općoj pogibelji za studente i nastavnike, Sveučilište nije prekidalo svoje aktivnosti tijekom čitavoga [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata]] (1992.–1995.). Sredinom devedesetih dolazi do otvaranja novih fakulteta i znanstveno-istraživačkih instituta. == Implementacija Bolonskog procesa == Od akademske [[2005]]./[[2006]]. godine nastava se na Sveučilištu izvodi po nastavnim planovima i programima usuglašenim s odredbama [[Bolonjska deklaracija|Bolonjske deklaracije]]. Sredinom [[2003]]. godine Sveučilište u Mostaru je kao prvo sveučilište iz BiH apliciralo za sudjelovanje u programu institucionalne evaluacije [[Europske asocijacije sveučilišta]] ''(EUA -Institutional Evaluation Programme)''. Uspješan završetak institucionalne evaluacije u rujnu 2004. nedvojbeno predstavlja značajnu referencu i iskorak za Sveučilište u Mostaru na putu ka potpunom uključivanju u '''Europski prostor visokog obrazovanja''' (EHEA). == Fakulteti == Najmlađe ustrojbene jedinice Sveučilišta su Filozofski fakultet i Fakultet prirodoslovno-matematičkih i odgojnih znanosti koji su nakon transformacije Pedagoškog fakulteta počeli sa radom u akademskoj godini 2005./2006. U sastavu Sveučilišta u Mostaru djeluju: # [[Agronomski fakultet Mostar|Agronomski fakultet]] # Ekonomski fakultet # Pravni fakultet # [[Filozofski fakultet u Mostaru|Filozofski fakultet]] # Fakultet prirodoslovno-matematičkih i odgojnih znanosti # Fakultet strojarstva i računarstva # [http://gf.sum.ba Građevinski fakultet] # Medicinski fakultet # Fakultet zdravstvenih studija # Farmaceutski fakultet # [http://alu.sum.ba/ Akademija likovnih umjetnosti] Svi fakulteti imaju svoje sjedište u Mostaru, izuzevši Akademije likovnih umjetnosti, čije je sjedište u [[Široki Brijeg|Širokom Brijegu]]. Dio fakulteta imaju svoje odjele u Srednjoj Bosni i Bosanskoj Posavini, gdje se održava jedan dio nastave. == Instituti == U sklopu Sveučilišta djeluju slijedeći znanstvenoistraživački instituti: # Ekonomski institut # Institut za građevinarstvo # Institut za strojarstvo # Institut za hrvatski jezik, književnost i povijest # Pravni institut # Institut za latinitet == Hrvatsko sveučilište u Bosni i Hercegovini == Sveučilište u Mostaru je sveučilište u Bosni i Hercegovini na kojem je u službenoj uporabi hrvatski jezik. Istodobno, ono je '''otvoreno za sve studente i profesore bez obzira na njihovu nacionalnu, vjersku, rasnu i spolnu pripadnost''' sukladno temeljnim vrijednostima akademskog duha humanizma, multikulturalnosti, znanstvene istine, solidarnosti i dijaloga koje promiču sveučilišta kao izvorišta znanosti i visokoga školstva. Sveučilište u Mostaru ima tjesnu suradnju s [[Univerzitet u Sarajevu|Univerzitetom u Sarajevu]], [[Sveučilište u Zagrebu|Sveučilištem u Zagrebu]], [[Sveučilište u Splitu|Splitu]], te [[Sveučilište u Rijeci|Rijeci]]. == Uprava Sveučilišta == === Rektor i rektorat === Rektorat se nalazi u središtu Mostara na adresi ''Trg Hrvatskih Velikana 1''. * Rektor: prof. dr. sc. [[Vlado Majstorović]] * Tajnik: mr. sc. [[Marinko Jurilj]] === Prorektori === * Prof. dr. sc. [[Pero Marijanović]] * Prof. dr. sc. [[Drazena Tomić]] === Pomoćnici rektora === * Prof. dr. sc. [[Vojo Višekruna]] * Prof. dr. sc. [[Zoran Tomić]] == Studentski zbor == '''[[Studentski zbor]] Sveučilišta u Mostaru''' je najviše predstavničko tijelo studenata. [[Studentski izbori]] se provode svake godine, kada studenti biraju svog predstavnika u Fakultetsko vijeće. Predstavnici svih godina jednog fakulteta biraju predsjednika i dopredsjednika podružnice Studentskog zbora tog fakulteta koji predstavljaju fakultet u Predsjedništvu Studentskog zbora Sveučilišta u Mostaru. Predsjedništvo Studentskog zbora Sveučilišta bira predsjednika i zamjenika predsjednika, kao i glavnog tajnika. Predsjednik i zamjenik predsjednika Studentskog zbora su članovi Senata Sveučilišta gdje zastupaju interese studenata Sveučilišta. == Poveznice == * [[Lista univerziteta u Bosni i Hercegovini]] * [[Univerzitet u Sarajevu]] * [[Sveučilište u Zagrebu]] * [[Sveučilište u Splitu]] == Vanjske veze == * http://www.sum.ba Sveučilište u Mostaru - ''službene stranice'' * http://www.studentskizbor.ba {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100110123846/http://www.studentskizbor.ba/ |date=2010-01-10 }} Studentski zbor Sveučilišta u Mostaru [[Kategorija:Univerziteti u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Mreža univerziteta Balkana]] [[Kategorija:Asocijacija univerziteta Evrope]] [[Kategorija:Nastanci 1977.]] n33xm50bir5ez5zp5xea66xhj2xddg9 42587035 42587033 2026-05-03T16:24:17Z Aca 108187 Premješteno prema raspravi na Pijaci 42587035 wikitext text/x-wiki '''Sveučilište u Mostaru''' (''lat. Universitas studiorum Mostariensis'') u [[BiH|Bosni i Hercegovini]] jedino je [[sveučilište]] izvan Hrvatske na kojem se nastava odvija na [[hrvatski jezik|hrvatskom jeziku]]. Osnovano je 1977. godine kao [[Univerzitet Džemal Bijedić]], iz koga se izdvojilo za vrijeme [[rat u BiH|rata u BiH]], te uzurpiralo imovinu na prostoru pod kontrolom HVO-a. Njene članice su deset [[fakultet]]a, jedna umjetnička [[akademija]], šest [[institut]]a, [[Studentski centar]], Sveučilišna [[knjižnica]] i Studentski zbor. == Historija == Sveučilište u Mostaru ima dugu prošlost. Njegova je prethodnica, franjevačka teologija, prva visoka škola u Mostaru i Hercegovini, utemeljena [[1895.]] godine. Sredinom 20. stoljeća u Mostaru je osnovana ''Viša pedagoška škola'', a potom i ''Visoka tehnička škola strojarske struke''. On su bile zametci današnjega sveučilišta. [[Mostar]] je [[1977.]] postao samostalno visokoučilišno središte s više fakulteta i viših škola odvajajući se od Univerziteta u Sarajevu i osnivajući Sveučilište "Džemal Bijedić". Usprkos značajnim razaranjima sveučilišnih objekata i općoj pogibelji za studente i nastavnike, Sveučilište nije prekidalo svoje aktivnosti tijekom čitavoga [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata]] (1992.–1995.). Sredinom devedesetih dolazi do otvaranja novih fakulteta i znanstveno-istraživačkih instituta. == Implementacija Bolonskog procesa == Od akademske [[2005]]./[[2006]]. godine nastava se na Sveučilištu izvodi po nastavnim planovima i programima usuglašenim s odredbama [[Bolonjska deklaracija|Bolonjske deklaracije]]. Sredinom [[2003]]. godine Sveučilište u Mostaru je kao prvo sveučilište iz BiH apliciralo za sudjelovanje u programu institucionalne evaluacije [[Europske asocijacije sveučilišta]] ''(EUA -Institutional Evaluation Programme)''. Uspješan završetak institucionalne evaluacije u rujnu 2004. nedvojbeno predstavlja značajnu referencu i iskorak za Sveučilište u Mostaru na putu ka potpunom uključivanju u '''Europski prostor visokog obrazovanja''' (EHEA). == Fakulteti == Najmlađe ustrojbene jedinice Sveučilišta su Filozofski fakultet i Fakultet prirodoslovno-matematičkih i odgojnih znanosti koji su nakon transformacije Pedagoškog fakulteta počeli sa radom u akademskoj godini 2005./2006. U sastavu Sveučilišta u Mostaru djeluju: # [[Agronomski fakultet Mostar|Agronomski fakultet]] # Ekonomski fakultet # Pravni fakultet # [[Filozofski fakultet u Mostaru|Filozofski fakultet]] # Fakultet prirodoslovno-matematičkih i odgojnih znanosti # Fakultet strojarstva i računarstva # [http://gf.sum.ba Građevinski fakultet] # Medicinski fakultet # Fakultet zdravstvenih studija # Farmaceutski fakultet # [http://alu.sum.ba/ Akademija likovnih umjetnosti] Svi fakulteti imaju svoje sjedište u Mostaru, izuzevši Akademije likovnih umjetnosti, čije je sjedište u [[Široki Brijeg|Širokom Brijegu]]. Dio fakulteta imaju svoje odjele u Srednjoj Bosni i Bosanskoj Posavini, gdje se održava jedan dio nastave. == Instituti == U sklopu Sveučilišta djeluju slijedeći znanstvenoistraživački instituti: # Ekonomski institut # Institut za građevinarstvo # Institut za strojarstvo # Institut za hrvatski jezik, književnost i povijest # Pravni institut # Institut za latinitet == Hrvatsko sveučilište u Bosni i Hercegovini == Sveučilište u Mostaru je sveučilište u Bosni i Hercegovini na kojem je u službenoj uporabi hrvatski jezik. Istodobno, ono je '''otvoreno za sve studente i profesore bez obzira na njihovu nacionalnu, vjersku, rasnu i spolnu pripadnost''' sukladno temeljnim vrijednostima akademskog duha humanizma, multikulturalnosti, znanstvene istine, solidarnosti i dijaloga koje promiču sveučilišta kao izvorišta znanosti i visokoga školstva. Sveučilište u Mostaru ima tjesnu suradnju s [[Univerzitet u Sarajevu|Univerzitetom u Sarajevu]], [[Sveučilište u Zagrebu|Sveučilištem u Zagrebu]], [[Sveučilište u Splitu|Splitu]], te [[Sveučilište u Rijeci|Rijeci]]. == Uprava Sveučilišta == === Rektor i rektorat === Rektorat se nalazi u središtu Mostara na adresi ''Trg Hrvatskih Velikana 1''. * Rektor: prof. dr. sc. [[Vlado Majstorović]] * Tajnik: mr. sc. [[Marinko Jurilj]] === Prorektori === * Prof. dr. sc. [[Pero Marijanović]] * Prof. dr. sc. [[Drazena Tomić]] === Pomoćnici rektora === * Prof. dr. sc. [[Vojo Višekruna]] * Prof. dr. sc. [[Zoran Tomić]] == Studentski zbor == '''[[Studentski zbor]] Sveučilišta u Mostaru''' je najviše predstavničko tijelo studenata. [[Studentski izbori]] se provode svake godine, kada studenti biraju svog predstavnika u Fakultetsko vijeće. Predstavnici svih godina jednog fakulteta biraju predsjednika i dopredsjednika podružnice Studentskog zbora tog fakulteta koji predstavljaju fakultet u Predsjedništvu Studentskog zbora Sveučilišta u Mostaru. Predsjedništvo Studentskog zbora Sveučilišta bira predsjednika i zamjenika predsjednika, kao i glavnog tajnika. Predsjednik i zamjenik predsjednika Studentskog zbora su članovi Senata Sveučilišta gdje zastupaju interese studenata Sveučilišta. == Poveznice == * [[Lista univerziteta u Bosni i Hercegovini]] * [[Univerzitet u Sarajevu]] * [[Sveučilište u Zagrebu]] * [[Sveučilište u Splitu]] == Vanjske veze == * http://www.sum.ba Sveučilište u Mostaru - ''službene stranice'' * http://www.studentskizbor.ba {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100110123846/http://www.studentskizbor.ba/ |date=2010-01-10 }} Studentski zbor Sveučilišta u Mostaru [[Kategorija:Univerziteti u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Mreža univerziteta Balkana]] [[Kategorija:Asocijacija univerziteta Evrope]] [[Kategorija:Nastanci 1977.]] ekx0eyqv42flc7m6kxtkf20zbsk2pka 0 69656 42587329 42249695 2026-05-04T01:07:57Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587329 wikitext text/x-wiki {{coord|56|15|14|N|3|12|23|W|region:GB-FIF_type:landmark|display=title}} [[Datoteka:Falkland Palace.jpg|thumb|270px|Falkland Palace.]] '''Falkland Palace''' (doslovno: ''Falklandska palača'') je palača smještena u gradu [[Falkland, Fife|Falkland]] ([[Fife]]), koja se smatra jednom od najvažnijih [[renesansna arhitektura|renesansnih građevina]] u [[Škotska|Škotskoj]]. Nastala je na mjestu starog Zamka Falkland (''Falkland Castle'') koga su početkom [[15. vijek]]a od [[Klan MacDuff|klana MacDuff]] preuzeli škotski kraljevi. Današnji oblik je dobio pod vladavinom [[James IV od Škotske|Jamesa IV]] i [[James V od Škotske|Jamesa V]] između [[1501]]. i [[1541]]. Nakon toga je postala jednim od najpopularnijih boravišta [[Kraljevina Škotska|škotskih]], a kasnije i [[Kraljevina Engleska|engleskih]] kraljeva iz [[Stuart (dinastija)|dinastije Stuart]], od kojih su se mnogi u njenoj okolici bavili [[sokolarstvo]]m. U [[17. vijek]]u ju je za vrijeme [[engleski građanski rat|građanskog rata]] zapalila vojska [[Oliver Cromwell|Olivera Cromwella]]. Palača je kasnije došla u posjed [[Markiz od Bute|markiza od Butea]] koji su od [[1887]]. započeli obnovu, a godine [[1951]]. je predali na upravljanje fondaciji National Trust. == Vanjske veze == {{Commonscat|Falkland Palace}} * [http://www.rampantscotland.com/visit/blvisitfalkland.htm Rampant Scotland feature] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210410120656/http://www.rampantscotland.com/visit/blvisitfalkland.htm |date=2021-04-10 }} * [http://www.undiscoveredscotland.co.uk/falkland/falkland/index.html Undiscovered Scotland] * [https://www.nts.org.uk/visit/places/falkland-palace National Trust profile] {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Palače u Ujedinjenom Kraljevstvu]] [[Kategorija:Muzeji u Ujedinjenom Kraljevstvu]] [[Kategorija:Renesansne palače]] [[Kategorija:Građevine u Škotskoj]] gjvcvq8qajyq2v41fegexveq5aarhz5 0 76785 42587339 42445602 2026-05-04T02:40:52Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587339 wikitext text/x-wiki {{otherpeople}} {{Heroj M |didaskalija=FILIP FILIPOVIĆ | slika = Filip Filipovic.jpg | opis_slike=Filip Filipović | datum_rođenja = [[21. jun]] [[1878]]. | mesto_rođenja =[[Čačak]] | država_rođenja =<br />{{zas|Kneževina Srbija}} [[Kneževina Srbija]] | datum_smrti =[[april]] [[1938]]. ('''60''' god.) | mesto_smrti =[[Moskva]], [[Ruska Sovjetska Federativna Socijalistička Republika|Ruska SFSR]] | država_smrti =<br />{{zas|SSSR}} [[Savez Sovjetskih Socijalističkih Republika|Sovjetski Savez]] |profesija=profesor matematike |KPSS= [[1902]]. |KPJ= [[1919]]. }} '''Filip Filipović''' ([[Čačak]], [[1878]] - [[Moskva]], [[1938]]) bio je srpski matematičar, komunist i revolucionar, član [[Srpska socijaldemokratska partija|Srpske socijaldemokratske partije]] u [[Kraljevina Srbija|Kraljevini Srbiji]], a potom jedan od osnivača [[Komunistička partija Jugoslavije|KP Jugoslavije]] i njen prvi sekretar. Izabran je za [[gradonačelnik Beograda|gradonačelnika Beograda]] na prvim posleratnim izborima u [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca]], ali je posle nedelju dana nasilno uklonjen, a ubrzo potom i zatvoren zbog revolucionarne delatnosti. Iz Kraljevine Jugoslavije emigrira u [[SSSR]]. U vreme [[Jugosloveni žrtve Velike čistke|staljinističkih čistki]] streljan je zajedno sa mnogim drugim vodećim jugoslovenskim komunistima. == Biografija == Rođen je [[21. 6.|21. juna]] [[1878]]. godine u [[Čačak|Čačku]], gde je završio osnovnu školu i sedam razreda gimnazije. Još kao gimnazijalac bio je pod utjecajem socijalističkih ideja [[Svetozar Marković|Svetozara Markovića]].<ref name="Krležijana"/> Značajan utjecaj na mladog Filipovića imali su spisi [[Vasa Pelagić|Vase Pelagića]] i političko djelovanje srpskog socijaliste [[Dimitrije Tucović|Dimitrija Tucovića]].<ref name="Požar-Filipović"/> Čitao je marksističke i socijalističke pisce, zatim i novopokrenute »[[Radničke novine]]«.<ref name="Požar-Filipović"/> Maturirao je u [[Beograd]]u [[1897]]. godine. Iste godine upisuje Tehnički fakultet (građevinsko-inžinjerijski odsek) [[Univerzitet u Beogradu|Velike škole u Beogradu]]. Iste godine pristupio je socijalističkom pokretu, postavši članom Kluba socijalista velikoškolaca i Radničkog društva u Beogradu, koje je osnovano sa zadatkom »umnog i moralnog obrazovanja svojih članova« predavanjima, otvaranjem knjižnica i čitaonica, stvaranjem raznih kulturnih društava.<ref name="Požar-Filipović"/> Tu je stekao socijalističko obrazovanje i prva iskustva iz revolucionarne borbe. Posle dve godine studija, Filip Filipović je morao napustiti Srbiju [[1899]]. godine, kada je kralj [[Milan Obrenović]], iskoristivši neuspeli radikalski atentat na njega kao povod, počeo gonjenje svih političkih protivnika i naprednih ljudi.<ref name="obračun">[http://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=87118 Staljinski obračun s jugoslavenskim partijskim vodstvom u SSSR-u]</ref> === Studije u Rusiji i revolucija === {{main|Ruska revolucija 1905.}} [[File:The Russian Revolution, 1905 Q81553.jpg|thumb|Ruska revolucija 1905.]] Filip Filipović [[1899]]. godine odlazi u [[Petrograd]], tada prestonicu [[Ruska Imperija|carske Rusije]] i upisuje matematiku, na tamošnjem Fizičko-matematičkom fakultetu. U to se vrijeme u Rusiji zbivaju značajne stvari. Revolucionarnu akciju poduzima tek osnovana [[Ruska socijaldemokratska radnička partija]], posebno [[Lenjin]]ovo lijevo krilo, koje izdaje ilegalni list »''[[Pravda (novine)|Pravda]]''«. Filipović se povezuje s ruskim socijaldemokratima, učestvuje u radu marksističkih kružoka, lijevom tisku i radničkim demonstracijama.<ref name="Krležijana">[http://krlezijana.lzmk.hr/clanak.aspx?id=1505 FILIPOVIĆ, Filip] (enciklopedija Krležijana)</ref> Proučava Marxov »Kapital«, Engelsa, Kautskog, Plehanova i druge marksiste.<ref name="Požar-Filipović"/> Diplomirao je na Fizičko-matematskom fakultetu [[1904]]. godine i zaposlio se Demidovskom ženskom učilištu, kao nastavnik matematike.<ref name="obračun"/> Učestvovao je u [[Ruska revolucija 1905.|Prvoj ruskoj revoluciji]] [[1905]]-[[1907]]. godine,<ref name="obračun"/> koju su činili niz masovnih demonstracija, štrajkova, pobuna i političkih previranja protiv apsolutističkog režima [[Nikola II., ruski car|cara Nikolaja II]]. U toku revolucije [[1905]]. godine je postao član [[Komunistička partija Sovjetskog Saveza|Ruske socijaldemokratske radničke partije (boljševika)]].<ref name="Požar-Filipović">Petar Požar, ''Jugosloveni žrtve staljinskih čistki'' (str. 38-44), Beograd, 1989.</ref> U rujnu 1905. bio je uhapšen, poslije provale Petrogradske partijske ćelije, ali je nakon mjesec dana pušten, poslije »Manifesta« cara Nikole II koji je pokušao obuzdati revolucionarno vrijenje.<ref name="Požar-Filipović"/> {{izdvojeni citat|Posle izlaska iz tamnice radio sam kao agitator. Osim toga, i dalje sam radio po liniji tehničkog aparata — skupljao financijska sredstva za partiju, čuvao ilegalnu literaturu, tražio stanove za partijski rad...<ref name="Požar-Filipović"/>|Filip Filipović}} Iz Rusije redovno šalje korespondencije u Beogradske »[[Radničke novine]]«, pa tako 15. siječnja [[1907]]. godine, u jednom od svojih prvih članaka »''O inkvizitorskim mučenjima revolucionara''« piše: {{izdvojeni citat|Rusija je prevazišla danas sve zemlje u najgorem mučenju političkih krivaca i svih onih koji se bore protiv apsolutizma.<ref name="Požar-Filipović"/>}} Stalno se dopisivao i s Dimitrijem Tucovićem, a surađivao je i u Tucovićevoj »[[Borba (časopis u Kraljevini Srbiji)|Borbi]] od [[1910]]. godine, kada je pokrenuta.<ref name="obračun"/> === Povratak u Srbiju i prvi svetski rat === {{main|Srpska socijaldemokratska partija}} [[1912]]. godine na poziv Dimitrija Tucovića vratio se u [[Kraljevina Srbija|Kraljevinu Srbiju]] i ponovo je aktivan u socijalističkom pokretu. Postao je član Glavne partijske uprave [[Srpska socijaldemokratska partija|Srpske socijaldemokratske partije]] i sekretar Radničke komore. Uskoro, po službenoj dužnosti, kao sekretar beogradske Radničke komore, posjećuje Petrograd, gdje usput piše članke za »Pravdu« i »Luč«.<ref name="Požar-Filipović"/> U Kraljevini Srbiji razvija vrlo intenzivnu agitatorsku i publicističku djelatnost u vreme [[balkanski ratovi|balkanskih ratova]].<ref name="obračun"/> [[1913]]. godine predsjedava u Beogradu velikom radničkom zboru protiv nezaposlenosti i rata, na kojem je usvojena sledeća rezolucija: {{izdvojeni citat|»Radnički zbor, sazvan da pretresa pitanje o izvanrednoj i užasnoj besposlici koja je nastala usled minulih ratova i koja u neverovatnim razmerima zatire radničke mase, morao je sa te teme preći na objavljenu novu mobilizaciju i na rat koji je nastao s Arbanasima. Pa ispunjen mržnjom prema ratovima i ogorčenjem prema politici koja ih uslovljava, gromoglasno izjavljuje: 1) Osuđuje politiku koja, umesto ujedinjenja koje uslovljava mir, vodi deljenju Balkana, a sa tim i stalnim trenjima i istrebljivačkim ratovima, i 2) protestuje protiv osvajačkih težnji buržoazije, koja jureći za morem, vodi zemlju u jednu krvavu avanturu vezanu s nedoglednim nesrećama. Radnička klasa izjavljuje svoju odlučnu opoziciju politici koja izvodi srpski narod na klanicu za sebične interese monarhizma, militarističke klike, karijerističke birokratije i samožive i grabljive buržoazije.«<ref name="Požar-Filipović"/>|Rezolucija radničkog zbora kojim je predsedavao Filip Filipović}} Za vreme [[Prvi svjetski rat|Prvog svetskog rata]] Filip Filipović, zajedno s nemobiliziranim dijelom partijskog rukovodstva prelazi u Jagodinu, pa u Kruševac, gde je uhapšen od austrijske vojske.<ref name="Požar-Filipović"/> Nakratko je pušten, te neko vrijeme živi u Beogradu, ali je ponovo prebačen u logor.<ref name="Požar-Filipović"/> Zalaganjem austrijskih socijaldemokrata je interniran u [[Beč]]. Tu uspostavlja vezu s lijevim radikalima iz Austrijske socijaldemokratske stranke. Surađuje u socijalističkim listovima, posebno sarajevskom »Glasu slobode«.<ref name="Požar-Filipović"/> Nakon pobjede [[oktobarska revolucija|oktobarske revolucije]] u Rusiji [[1917]]. godine, Filip Filipović aktivno radi na širenju svetske revolucije.<ref name="obračun"/> Sudjeluje [[1918]]. na osnivačkoj konferenciji [[KP Austrije]]. Protjeran iz Austrije potkraj 1918, u Budimpešti se povezuje s ruskom komunističkom grupom.<ref name="Krležijana"/> Iz Budimpešte se krajem rata vraća u [[Zagreb]]. === Stvaranje Komunističke partije Jugoslavije === {{main|Kongres ujedinjenja|Komunistička partija Jugoslavije|Afera Diamantstein}} Početkom [[1919]]. se vraća u zemlju i započinje pohod po Jugoslaviji u cilju populariziranja oktobarske revolucije: {{izdvojeni citat|U Zagrebu, Sarajevu, (Slavonskom) Brodu, Beogradu, istupao sam javno sa referatima za zaštitu sovjetske revolucije, zatim o Trećoj internacionali, za ujedinjenje svih socijaldemokratskih partija Jugoslavije na platformi Treće intemacionale. Ruska revolucija pokazala je put kako se može uspostaviti socijalistički poredak.<ref name="Požar-Filipović"/>|Filip Filipović}} [[Datoteka:Delegati Prvog kongresa SRPJ(k).JPG|desno|mini|Delegati [[Kongres ujedinjenja|Prvog kongresa SRPJ(k)]] ispred zgrade nekadašnjeg hotela Slavija, [[Beograd]] [[1919]]. godina.]] Već u siječnju [[1919]]. Filipović je u [[Beograd]]u organizirao ilegalnu partijsku mrežu koja je brojila oko 200 članova.<ref name="Očak-Povratnici">[http://www.historiografija.hr/hz/1974/HZ_27-28_2_OCAK.pdf Ivan Očak, Povratnici iz Sovjetske Rusije u borbi za stvaranje ilegalnih komunističkih organizacija uoči Prvog kongresa SRPJ(k)]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ilegalne organizacije su se širile po čitavoj Srbiji.<ref name="Očak-Povratnici"/> Filipović je izveštavao Moskvu o napredovanju mladog komunističkog pokreta, i tražio pomoć u literaturi od [[Komunistička partija (boljševika) Srba, Hrvata i Slovenaca|Jugoslavenske ko­munističke grupe]] pri RKP (b): {{izdvojeni citat|Među rad­nicima Jugoslavije velika je zainteresiranost za komunizam (boljševizam), na­ročito u Srbiji i Bosni. Socijal-demokratizam kod nas nije jak, njega ćemo vrlo lako uništiti. Ali nam je potrebna zbog toga hitno literatura.<ref name="Očak-Povratnici"/>|Filip Filipović}} Zajedno s [[Jugosloveni u Oktobarskoj revoluciji|povratnicima iz oktobarske revolucije]] radi na ujedinjenju komunističkih grupa u jedinstvenu organizaciju.<ref name="obračun"/> Na [[Kongres ujedinjenja|Kongresu ujedinjenja]] aprila [[1919]]. godine u [[Beograd]]u, predratna [[Srpska socijaldemokratska partija]] kolektivno je pristupila novoosnovanoj [[Socijalistička radnička partija Jugoslavije (komunista)|Socijalističkoj radničkoj partiji Jugoslavije (komunista)]], a Filip Filipović je izabran za sekretara Centralnog partijskog odbora.<ref name="Krležijana"/> Istovremeno, Filip Filipović putuje i u Budimpeštu, na dogovore s [[Bela Kun|Belom Kunom]], vođom [[mađarska revolucija|mađarske revolucije]].<ref name="Požar-Filipović"/> On je putovao i po Austriji i Nemačkoj, razgovarajući sa vođama socijalističkog i komunističkog pokreta.<ref name="Bikar">[http://hrcak.srce.hr/83675 Fedora Bikar, Uloga Ervina Szabóa u radničkom pokretu Mađara i nemađarskih naroda Ugarske od 1900. do 1918]</ref> Zbog svega toga našao se među prvima pod udarom policije. Uhapšen je leta [[1919]]. godine u [[Afera Diamantstein|aferi Diamantstein]] kojom je policija pokušala likvidirati komunistički pokret u zemlji optuživši Partiju za pripremu »boljševičkog prevrata«.<ref name="obračun"/> Pod pritiskom masa, odnosno javnosti, kao i energičnog držanja optuženih, »izdajnički proces« je završio u korist optuženih.<ref name="obračun"/> Na početku 1920-ih susreće se s [[Miroslav Krleža|Krležom]] i zajedno su na organizacionom partijskom radu u Hrvatskom primorju.<ref name="Krležijana"/> Uoči [[Vukovarski kongres|Drugog vukovarskog kongresa SRPJ(K)]] vodi odlučnu borbu s reformistima (centrumašima) što je našlo odraza i u Programu KPJ na kojem je on najviše radio. Tim je programom odbijeno shvaćanje reformista da radnička klasa može bez revolucije, parlamentarnim putem doći na vlast.<ref name="obračun"/> Juna [[1920]]. godine na [[Vukovarski kongres|Vukovarskom kongresu]], zajedno sa [[Sima Marković|Simom Markovićem]] izabran je za sekretara Izvršnog odbora [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|Centralnog partijskog veća KPJ]]. === Izborni uspeh KPJ i pobeda u Beogradu === {{main|Obznana}} [[Datoteka:Kampanja KPJ 1920.jpg|minijatura|Predizborna kampanja KPJ 1920. godine.]] {{izdvojeni citat|Filipović je svojim radom bio jako povezan s Beogradom. Gotovo da nije bilo ni jedne partijske ili sindikalne organizacije gdje nije držao sastanak, predavanje, referat. Taj rad je započeo još prije prvog svjetskog rata kao sekretar Radničke komore i do kraja ga razvio kao sekretar Partije. Doživio je da mu Beograd oda priznanje za taj neumorni rad — na prvim općinskim izborima izabran je za prvog komunističkog predsjednika opštine glavnoga grada Jugoslavije. Bio je to ogromni poraz režima s kojim on nije želio da se pomiri. Umjesto da prizna i prihvati volju beogradskih birača, režimska policija je na silu izbacila opštinske odbornike i spriječila ih da preuzmu legalno osvojenu vlast u Beogradu.<ref name="Požar-Filipović"/>|[[Đuro Đurašković]]}} U avgustu 1920. godine, Filip Filipović je na prvim izborima [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca]] izabran na komunističkoj listi za [[gradonačelnik Beograda|gradonačelnika Beograda]]. Uprkos pobedi na izborima, Filipu Filipoviću nije dozvoljeno da stupi na dužnost gradonačelnika Beograda.<ref>http://www.vreme.com/cms/view.php?id=1136670</ref> Policija je već 27. VIII. 1920. rasturila novoizabranu gradsku upravu na čelu sa Filipom Filipovićem.<ref name="obračun"/> Kako se to dogodilo opisao je jedan od učesnika toga događaja, Vladimir Mirić: [[Datoteka:Vote for Filip Filipovic.jpg|thumb|desno|Konzervirani grafit u [[Beograd]]u iz [[1920]]. godine sa sloganom ''Glasajte za Filipa Filipovića''. Filipović je izabran za [[Gradonačelnik Beograda|gradonačelnika Beograda]] ali je nasilno uklonjen sa dužnosti.]] {{izdvojeni citat|Dotadašnji vršilac dužnosti predsjednika opštine, Danilo Živaljević, pozvao nas je da, 26. avgusta, u osam časova, dođemo kako bismo službeno izvršili primopredaju. Kada smo sutradan počeli pojedinačno da dolazimo u Opštinu, primetili smo da je policija zaposela prostorije Opštine, da nikome ne dozvoljava da priđe, osim nama koji smo imali legitimaciju opštinske uprave. Tako sam i ja propušten da uđem u zgradu. Tamo sam naišao na upravnika grada Beograda [[Manojlo Lazarević|Manojla Lazarevića]]. Unutra je već bio i novoizabrani predsednik Filip Filipović i potpredsednik Mika Todorović. Todorović je tada upitao, pokazujući na Lazarevića: Filipe, ko je ovaj gospodin što sedi na predsedničkoj stolici; beogradski birači nisu njega izabrali za predsednika? Zašto ti ne zauzmeš predsedničko mesto? Živko Jovanović je tada počeo da pominje neke zakonske paragrafe i da dokazuje Manojlu Lazareviću kako je to kršenje zakona. Na to mu je Lazarević kratko odgovorio: ’Ja sam ovde samo izvršni organ kome je naređeno da ovako postupi. Vi potpišite rešenje i žalite se. Rok na žalbu je osam dana! U kancelarijama Opštine nije bilo ni jednog službenika; njihova mesta bili su zauzeli toga dana policajci. Upravnik grada saopštio nam je da samo kolektivno, svi odjednom, možemo ići, dok nam pojedinačni izlazak nisu dopuštali; telefone nam takođe nisu dali na upotrebu. [...] Posle dužeg savetovanja složili smo se da bi svaki naš fizički otpor unutra bio besmislica. Razlog za naše suspendovanje bio je tobože u tome što nismo položili zakonsku zakletvu, što je drug Pavle Pavlović prilikom polaganja zakletve dao izjavu: da nas verska zakletva neće vezivati i prinuđivati na dobar rad, već Obaveza koju smo dali našim biračima.<ref name="Požar-Filipović"/>|Jedan od učesnika događaja, Vladimir Mirić}} 27. augusta 1920. godine održana je vanredna sednica Izvršnog odbora KPJ, na kojoj je dogovoreno da treba učiniti bar ono što zakonski preostaje, to jest uložiti žalbu. No, Filipović nije vraćen na mesto gradonačelnika. Rukovodstvo KPJ je tada još uvek verovalo da će parlamentarnim putem istjerati pravdu. Istina, Filipović je kao iskusni revolucionar predviđao da bi Partija mogla doći u oštre sukobe s režimom, i predlagao da se formira ilegalno vodstvo, ali krupni politički uspjesi (štrajk solidarnosti, pobjeda na općinskim izborima, sve veća popularnost Partije i dr.) su potisnuli ta razmišljanja u drugi plan.<ref name="Požar-Filipović"/> Novembra 1920. godine Filip Filipović je izabran za narodnog poslanika u Ustavotvornoj skupštini.<ref name="Krležijana"/> Tada je Komunistička partija Jugoslavije dobila 59 od 419 poslaničkih mesta, čime je postala treća po snazi u novoj državi. Narednog meseca Jugoslovenska vlada je dekretom (tzv. Obznana) zabranila KPJ. Filip Filipović je na čelu Komunističkog kluba u Ustavotvornoj skupštini bezuspešno pokušao da obori tu odluku, nakon čega je 11. juna odlučio da bojkotuje rad skupštine. Filipović je tada izjavio da komunisti izlaze iz Skupštine ali idu u mase radnog naroda da ga obaveste o nedelima vlade i pripreme za trenutak kada će KPJ "uspeti da obori sadašnji brutalni, nasilnički i krvavi režim".<ref name="znaci.org">https://www.znaci.org/00001/138_19.pdf</ref> Početkom 1920-ih godina uređivao je [[Radničke novine]], nekada organ Srpske socijaldemokratske partije, a potom KPJ.<ref>Milan Vesović, ''Revolucionarna štampa u Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca'' (str. 41), Beograd, 1979.</ref> === Robija u Požarevcu === {{main|Vidovdanski proces}} [[11. jun]]a 1921. godine Filip Filipović, narodni poslanik u Ustavotvornoj skupštini, u ime Kluba komunstičkih poslanika, podnio je opširnu izjavu kojom zahteva: {{izdvojeni citat| 1) da se Obznana, kojom je Komunističkoj partiji Jugoslavije nezakonito oduzeto pravo slobodnog djelovanja, kroz njene organizacije, štampu i zborove, odmah povuče; 2) da se sve sindikalne radničke organizacije odmah otvore bez ikakvih ograničenja; 3) da se otvore svi radnički domovi i predaju u ruke onima od kojih su oduzeti; 4) da se odmah otvore socijalističke štamparije i knjižara »Tucović« i predaju Komunističkoj partiji na daljnje rukovođenje; 5) da se odmah puste na slobodu uhapšeni drugovi i da se svima na osnovi Obznane nezakonito protjeranim članovima radničkih sindikata i Komunističke partije Jugoslavije omogući povratak kućama; 6) da se nadoknadi šteta radničkim organizacijama, domovima i drugim partijskim i sindikalnim poduzećima počinjena Obznanom.}} [[Datoteka:Đuro Salaj i Filip Filipović.jpg|thumb|[[Đuro Salaj]] i Filip Filipović u zatvorskoj bolnici 1922. godine.]] [[28. jun]]a [[1921]]. komunistički atentator [[Spasoje Stejić]] je [[Atentat na regenta Aleksandra Karađorđevića (1921)|pokušao atentat]] na [[aleksandar I. Karađorđević|regenta Aleksandra]], nakon čega je uhapšeno celo komunističko vođstvo, uključujući Filipa Filipovića. Tada su pohapšeni poslanici KPJ u parlamentu.<ref name="books.google.rs">http://books.google.rs/books?id=857cMqogQY4C&pg=PA129&lpg=PA129&dq=Wreckage+or+Recovery:+A+Tale+of+Two+Parties&source=bl&ots=yTGYMN5o-Z&sig=urPuLJpzibFZy-SIa5tWOLC2oDM&hl=en&sa=X&ei=LPbQU-mWMKGc0QWW6IHQDA&ved=0CC8Q6AEwAg#v=onepage&q=Wreckage%20or%20Recovery%3A%20A%20Tale%20of%20Two%20Parties&f=false</ref> Suđeno mu je zajedno sa 59 narodnih poslanika KPJ u [[Vidovdanski proces|Vidovdanskom procesu]].<ref name="obračun"/> [[23. 2.|23. februara]] [[1922]]. godine je osuđen zbog "revolucionarne delatnosti" na dve godine zatvora, koje je služio u [[Požarevac|Požarevcu]]. Pušten je ranije, septembra [[1923]].<ref name="ReferenceA">http://books.google.rs/books?id=UWALiF59JU4C&pg=PA116&dq=Sima+Markovi%C4%87&hl=en&sa=X&ei=xSrUU4LLLazE4gSkq4H4AQ&ved=0CG8Q6AEwDw#v=onepage&q=Sima%20Markovi%C4%87&f=false</ref> {{izdvojeni citat|Kada su komunistički poslanici pušteni sa robije iz Požarevca, septembra 1923. godine, radnici su se – da bi ih dočekali – sakupili na Savskom pristaništu {u Beogradu) jer su poslanici dolazili brodom. U dočeku su učestvovali i skojevci. Nas četrdeset-pedeset studenata zakupili smo mali brodić, okitili ga crvenim zastavama i trskama, i, pevajući revolucionarne pesme, otplovili u Pančevo, u susret brodu na kome su bili poslanici. Kad smo ga sreli pred pančevačkim pristaništem, oplovili smo oko njega i pesmom i poklonima pozdravili drugove Filipovića, Ćopića, Miljuša i dr. Zatim smo stali iza broda, ali ga nismo mogli stići pošto je bio brži od našeg tako da je pre nas stigao u Beograd.<ref name="Požar-Filipović"/>|prema sjećanju [[Dobrivoje Alimpić|Dobrivoja Alimpića]]}} Po izlasku iz zatvora Filip Filipović je odmah nastavio sa političkom aktivnošću. Na [[Treća zemaljska konferencija KPJ|Trećoj konferenciji KPJ]] u januaru [[1924]]. određen je za delegata za predstojeći Peti kongres Komunističke internacionale.<ref name="obračun"/> Početkom 1924. postaje sekretar [[CK KPJ|Centralnoga izvršnog odbora KPJ]].<ref name="Krležijana"/> U martu 1924. godine je postao predsednik [[Nezavisna radnička partija Jugoslavije|Nezavisne radničke partije Jugoslavije]], koja je kratko vreme služila kao legalni okvir za delovanje zabranjene KPJ.<ref name="ReferenceA"/> Bio je urednik partijskih listova i predsednik Centralnog odbora [[Crvena pomoć|Crvene pomoći]]. === Rad u emigraciji === {{main|Jugoslovenska politička emigracija u SSSR}} [[File:Московский Городской народный университет.jpg|thumb|Moskovski gradski narodni univerzitet.]] U junu [[1924]]. godine odlazi iz zemlje kako bi prisustvovao [[V. kongres Kominterne|V. kongresu]] [[Komunistička internacionala|Komunističke internacionale]] u [[Moskva|Moskvi]], gdje je izabran u Izvršni komitet KI, najviši organ svetskog komunističkog pokreta.<ref name="Krležijana"/> Nikada se više nije vratio u Jugoslaviju. Narednih godina je radio u aparatu Kominterne, najviše u [[Sovjetski Savez|SSSR]]-u, [[Austrija|Austriji]] i Njemačkoj.<ref name="ReferenceA"/> Radio je kao predstavnik KPJ u Balkanskoj komunističkoj federaciji. Učestvovao je u radu nekoliko kongresa Komunističke internacionale. Na [[Treći kongres KPJ|Trećem kongresu KPJ]] u [[Beč]]u svibnja [[1926]]. je ponovno izabran za člana CK KPJ. Nekoliko dana potom na sjednici [[Politbiro]]a CK KPJ određen je za odgovornog urednika partijskog lista »''[[Klasna borba (novine)|Klasna borba]]''«.<ref name="obračun"/> U travnju [[1928]]. godine Filip Filipović sudjeluje na savjetovanju rukovodećeg aktiva KPJ u Moskvi na kojem su potvrđeni antifrakcijski zaključci [[Osma zagrebačka konferencija|Osme zagrebačke konferencije]].<ref name="obračun"/> Nakon savetovanja, IK Kominterne je postavio privremeno rukovodstvo, Biro Centralnog komiteta KPJ, iz kojeg su eliminirani "elementi frakcionaštva". U novom rukovodstvu je kao predstavnik Kominterne, najuticajnija ličnost bio Filip Filipović.<ref name="znaci.org"/> U Jugoslaviju su poslati partijski instruktori da pomognu provođenje [[Otvoreno pismo Kominterne članovima KPJ|Otvorenog pisma Kominterne članovima KPJ]].<ref name="ReferenceB">https://www.znaci.org/00001/93_7.pdf</ref> Filip Filipović dolazi u [[Zagreb]]. Boravi oko tri mjeseca i rukovodi akcijom provođenja »Otvorenog pisma« u partijskim organizacijama.<ref name="Požar-Filipović"/> Nakon toga nastavlja da vodi partiju u emigraciji, pod pseudonimom Boško Bošković. U narednom periodu predstavlja KPJ na Savjetovanju s delegacijom talijanskih komunista koje je predstavljao [[Luigi Longo]].<ref name="obračun"/> U novembru [[1928]]. godine učestvovao je u radu [[Drezdenski kongres KPJ|Četvrtog kongresa KPJ]] u [[Drezden]]u. Nakon uvođenja [[šestojanuarska diktatura|diktature u Jugoslaviji]] 6. januara [[1929]]. godine, počinje serija oružanih okršaja između članova KPJ i policije.<ref name=Swain131 /> Komunisti su uzalud pokušavali da pokrenu mase na "oružani ustanak" putem izolovanih uličnih borbi.<ref name=Swain131 /> Ovo je izazvalo brutalne odmazde policije, tokom kojih su ubijeni mnogi rukovodioci, uključujući i [[Đuro Đaković|Đuru Đakovića]].<ref name=Swain132>Swain, "Wreckage or Recovery," pg. 132.</ref> Krajem [[1929]]. godine lideri KPJ su bili meta žestokih kritika iz Moskve, zbog tendencije razvoja podzemne jugoslovenske partije ka [[puč]]izmu, na štetu fabričkog organizovanja.<ref name=Swain131>Geoffrey Swain, "Wreckage or Recovery: A Tale of Two Parties," in Matthew Worley (ed.), ''In Search of Revolution: International Communist Parties in the Third Period.'' Palgrave-Macmillan, 2004; pg. 131.</ref> Kominterna je tražila novo rukovodstvo da zaustavi sukobe i obnovi partijsku organizaciju.<ref name=Swain132 /> U međuvremenu, 1. aprila [[1930]]. godine Filip Filipović učestvuje kao jugoslovenski predstavnik na Prvom evropskom seljačkom kongresu u [[Berlin]]u.<ref name="obračun"/> [[1930]]. godine Kominterna je smenila Jovana Mališića, postavivši Filipa Filipovića za predsednika Centralne rukovodeće instance.<ref name="ReferenceB"/> Na prvom sastanku Politbiroa 26-27 jula 1930, Filipović je izneo "otrežnjujući izveštaj". Partijski aparat je bio toliko stradao da više nisu postojali kanali komunikacije sa regionalnim rukovodstvima.<ref name="books.google.rs"/> Novi fokus je stavljen na organizaciju ilegalnih sindikata, dok su oni koji zahtevaju oružani ustanak proglašeni teroristima u partijskoj štampi.<ref>Swain, "Wreckage or Recovery," pp. 133-134.</ref> Filipović je jačao svoje pozicije u aparatu Kominterne. 25. ožujka [[1931]]. godine na XI. plenumu Izvršnog komiteta Komunističke internadionale izabran je za kandidata za člana Predsjedništva IKKI.<ref name="obračun"/> [[1932]]. godine Filipović je smenjen sa dužnosti u KPJ, a Kominterna je na čelo privremenog rukovodstva KPJ postavila [[Josip Čižinski|Čižinskog]].<ref name="ReferenceB"/> Iste 1932. godine Filip Filipović prelazi u Međunarodni agrarni institut,<ref name="Požar-Filipović"/> gde se "bacaju" oni koji se više neće vratiti na aktivan partijski posao.<ref name="ReferenceA"/><ref name="Pavlović"/> U Agrarnom institutu se bavio teoretskim radom. U izdanju Instituta, Filipović je objavio nekoliko zapaženih dela po raznim agrarnim pitanjima.<ref name="Pavlović"/> U izdavačko-štamparskom preduzeću [[Kominterna|Kominterne]] je, između ostalih, radio sa [[Karlo Štajner|Karlom Štajnerom]], [[Rade Vujović|Radom Vujovićem]], [[Grgur Vujović|Grgurom Vujovićem]] i [[Vlado Ćopić|Vladom Ćopićem]].<ref name="Štajner">[http://www.scribd.com/doc/47489437/Stajner-Karlo-7000-dana-u-Sibiru Karlo Štajner - 7000 dana u Sibiru]</ref> Nije bio na operativnom partijskom radu u KPJ poslednjih godina života.<ref name="Pavlović">[http://www.rastko.rs/rastko-ru/delo/12909 Živojin Pavlović, Bilans sovjetskog termidora: Prikaz i otkrića o delatnosti i organizaciji Staljinskog terora]</ref> [[1935]]. godine je bio jugoslovenski delegat na 7. kongresu Kominterne.<ref name="ReferenceA"/> U svojim sjećanjima iz [[1935]]. godine [[Rodoljub Čolaković]] je zapisao: {{izdvojeni citat|Poznavao isam njegovu nepokolebljivost u borbi, spremnost da za svoje uvjerenje ide u tamnicu i da se kao emigrant potuca po svijetu. Ali ono što je na mene ostavilo najsnažniji utisak, to su njegova ljudskost, skromnost i jedinstvenost... Bio je jedno vrame član Egzekutive, to je član Izvršnog komiteta Komunističke Internacionale, lično poznavao Lenjina i druge vođe boljševičke partije, ali sve to mu nije udarilo u glavu, nije se osjećao povrijeđenim što sada nije u rukovodstvu...<ref name="Požar-Filipović"/>|[[Rodoljub Čolaković]]}} === Smrt u Velikoj čistki === {{main|KPJ tokom Velike čistke}} Februara [[1938]]. godine je uhapšen, a aprila iste godine osuđen i pogubljen, za vreme [[Josif Staljin|Staljinove]] "[[velika čistka|velike čistke]]". Nepoznat je razlog hapšenja Filipa Filipovića, utoliko pre što on nikada nije bio trockista, niti opozicionar sa leva ni desna.<ref name="Pavlović"/> Nikada nije pripadao nijednoj frakciji u KPJ, te je važio kao jedan od najsavesnijih „linijaša“.<ref name="Pavlović"/> Pretpostavlja se da je izrazio negodovanje prilikom streljanja starih komunista, pa je denunciran od strane agenata GPU i nakon toga zatvoren.<ref name="Pavlović"/> Njegov nestanak je izazvao zaprepašćenje.<ref name="obračun"/> Rehabilitovan je posthumno [[3. 10.|3. oktobra]] [[1957]]. godine odlukom Vojnog kolegijuma Vrhovnog suda SSSR-a.<ref name="ReferenceA"/> == Dela == Pored mnoštva terijskih i drugih članak u partijskoj štampi napisao je i nekoliko knjiga, naročito iz oblasti istorije. * ''Pedagogija matematike'' (zajedno sa V. Mračekom), Moskva, [[1910]]. * ''Pred novom ekspolozijom na Balkanu i mala antanta'' * ''Razvitak društva u ogledalu materijalizma'', napisao na robiji [[1923]]. * ''Balkan i međunarodni imperijalizam'', Moskva, [[1936]]. == Nasleđe == Kuća Filipa Filipovića u Beogradu, ulica Takovska 37, zaštićena je zakonom i pripada nepokretnoj kulturnoj baštini na području grada Beograda.<ref>http://beogradskonasledje.rs/kd/zavod/stari_grad/kuca_filipa_filipovica.html{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == U popularnoj kulturi == Godine [[1980]]. reditelj [[Miloš Radivojević]], snimio je film "[[Snovi, život, smrt Filipa Filipovića]]", a ulogu Filipa Filipovića je tumačio glumac [[Aleksandar Berček]]. == Literatura == * Živojin Pavlović, ''Bilans sovjetskog termidora: Prikaz i otkrića o delatnosti i organizaciji Staljinskog terora'', Beograd, [[1940]]. * ''Mala enciklopedija Prosveta'', Beograd [[1959]]. * Milan Vesović, ''Revolucionarna štampa u Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca'', Beograd, [[1979]]. * Rodoljub Čolaković, ''Kazivanje o jednom pokoljenju'', Udruženi izdavači, Sarajevo, [[1985]]/86. * Petar Požar, ''Jugosloveni žrtve staljinskih čistki'', Beograd, [[1989]]. * Geoffrey Swain, "''Wreckage or Recovery: A Tale of Two Parties''" in Matthew Worley (ed.), ''In Search of Revolution: International Communist Parties in the Third Period''. Palgrave-Macmillan, [[2004]]. == Izvori == {{Izvori|2}} == Povezano == * [[Srpska socijaldemokratska partija]] * [[Komunistička partija Jugoslavije]] * [[Jugoslovenska politička emigracija u SSSR]] * [[KPJ tokom Velike čistke]] == Vanjske veze == {{commonscat}} * [http://krlezijana.lzmk.hr/clanak.aspx?id=1505 FILIPOVIĆ, Filip] (enciklopedija Krležijana) * [http://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=87118 Staljinski obračun s jugoslavenskim partijskim vodstvom u SSSR-u] {{niz| pre=funkcija nije postojala| spisak=[[Spisak generalnih sekretara KPJ|Politički sekretar CK KPJ]]<br />([[1919]] — [[1921]])| posle=[[Sima Marković]]}} {{Kutijica za sled |prethodnik=[[Kosta Jovanović (političar)|Kosta Jovanović]] |kao1= |titula=predsednik Beogradske opštine |period=25.8.1920. |sledbenik=[[Đoka Kara-Jovanović]] |kao2= }} {{niz| pre=[[Jovan Mališić]]| spisak=[[Spisak generalnih sekretara KPJ|Predsednik CK KPJ]]<br />([[1930]] — [[1932]])| posle=[[Milan Gorkić]]}} {{Sekretari CK KPJ-Predsednici CK SKJ}} {{Gradonačelnici Beograda}} {{Lifetime|1878|1938|Filipovicć, Filip}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Biografije, Čačak]] [[Kategorija:Srpski matematičari]] [[Kategorija:Srpska socijaldemokratska stranka]] [[Kategorija:Komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] [[Kategorija:Srpski komunisti]] [[Kategorija:Ličnosti radničkog pokreta Jugoslavije]] [[Kategorija:Članovi Centralnog komiteta KPJ-SKJ]] [[Kategorija:Gradonačelnici Beograda]] [[Kategorija:Žrtve Velike čistke iz Jugoslavije]] [[Kategorija:Srpski novinari]] [[Kategorija:Afera Diamantstein]] 8jezoqygdraeh8isra3foxe9cy1wggo 0 78320 42587304 42576974 2026-05-03T22:42:11Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587304 wikitext text/x-wiki '''Esad-paša Toptani''' ({{jez-alb|Esat Pashë Toptani}}, oko [[1863]] – 13. juna [[1920]]) je bio [[otomansko Carstvo|otomanski]] general i [[albanija|albanski]] političar s početka [[20. vijek|20. veka]]. Tokom [[srpska okupacija Albanije|okupacije Albanije]] u [[balkanski ratovi|balkanskim ratovima]], Esad Paša je sarađivao sa srpskom i crnogorskom vladom protiv [[Privremena vlada Albanije|privremene albanske vlade]] [[Ismail Qemali|Ismaila Kemalija]]. U previranjima nakon [[deklaracija o nezavisnosti Albanije|proglašenja nezavisnosti Albanije]], krajem [[1913]] je uz pomoć Srbije preuzeo vlast u centralnoj Albaniji, uspostavivši neku vrstu marionetske države. Nakon toga, nakratko je stekao visok položaj u vladi [[Vilhelm od Vida|Vilhelma od Vida]], dok nije [[1914]]. prognan iz zemlje. Tokom [[prvi svjetski rat|prvog svetskog rata]] je bio na strani [[Srbija|Srbije]], omogućujući joj [[Albanska golgota|povlačenje preko Albanije]]. Nakon rata je saveznicima pokušao da se predstavi kao jedini legitimni vladar i da se vrati u zemlju. [[1920]]. godine ga je ubio albanski terorista u [[Pariz]]u. == Porodica Toptani == {{main|Porodica Toptani}} Esad-paša potiče iz bogate zemljoposedničke porodice Toptani, koja je imala mnoge posede u oblasti [[Tirana|Tirane]].<ref name="Elsie">{{Cite web |title=Robert Elsie, ''Essad Pasha Toptani'' |url=http://www.albanianhistory.net/texts20_1/AH1919.html |access-date=2010-04-13 |archivedate=2013-11-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131102145454/http://www.albanianhistory.net/texts20_1/AH1919.html |deadurl=yes }}</ref> Njegov otac se zvao [[Salih-beg Toptani]]<ref name=autogenerated2>[http://www.fabpedigree.com/s090/f631194.htm Internet sajt fabpedigree.com]</ref>. Esad je imao i sestru koja se zvala [[Sadije Toptani|Sadije]] koja je kasnije bila druga žena [[Džemal-paša Zogu|Džemal-paše Zogua]] i majka [[Zog od Albanije|Zoga I od Albanije]]<ref name=autogenerated2 />. Porodica Toptani je jedna od najstarijih albanskih feudalnih porodica i jedna od nekoliko koje su preuzele kontrolu nad delom teritorije [[Dušanovo carstvo|Srpskog carstva cara Dušana]] posle smrti [[dušan Nemanjić|cara Dušana]] i raspada njegovog carstva 1355. godine.<ref name=autogenerated1>{{Cite web |url=http://fmg.ac/Projects/MedLands/ALBANIA.htm |title=Internet sajt „Foundation for Medieval Genealogy“ |access-date=2010-09-23 |archive-date=2022-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221108081500/https://fmg.ac/Projects/MedLands/ALBANIA.htm |url-status=dead }}</ref> [[Karlo Topija]] (sin [[Andreja Topija|Andreje Topije]] koji je sin najstarijeg poznatog, mada ne i u istorijskim izvorima u potpunosti dokumentovanog, predstavnika ove porodice [[Tanuš Topija|Tanuša Topije]]) i vanbračne ćerke napuljskog kralja [[Robert I Anžujski|Roberta I Anžujskog]] i vladao je delom današnje Albanije u periodu između 1359. i 1388. godine. Na vrhuncu njegove moći ova teritorija je obuhvatala [[Elbasan]], [[Drač]], [[Kroja|Kroju]], [[Petrela|Petrelu]] i područje oko [[Skadar|Skadra]].<ref name=autogenerated1 /> Ipak, krajem 14. veka [[kastrioti|porodica Kastrioti]] je preuzela kontrolu nad najvećim delom priobalnog dela današnje Albanije. == Karijera == Karijeru je započeo kao oficir Otomanske vojske u carskoj palati u [[Istanbul]]u, a zatim u otomanskoj policiji. Kao bogati zemljoposednik, veoma brzo se popeo na lestvici turske administrativne hijerarhije.<ref name="Bataković"/> Početkom 20. veka je imenovan za komandanta žandarmerije [[Janjina|Janjinskog]] vilajeta.<ref name="Bataković"/> Smatra se da je ovu poziciju zloupotrebljavao radi sticanja lične dobiti.<ref name=autogenerated4>[http://books.google.com/books?id=IzI0uOZ2j6gC&pg=PA71&dq=Essad+Pasha+Toptani&hl=en&ei=udHES4iuPNKjsQbfoOWeDg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CEMQ6AEwAw#v=onepage&q=Essad%20Pasha%20Toptani&f=false The Albanians: a modern history, by Miranda Vickers]</ref> U političkom životu je rano stekao reputaciju "beskrupuloznog oportuniste".<ref name="Elsie"/><ref>[http://books.google.com/books?id=xcp7OXQE0FMC&pg=PA511&dq=Essad+Pasha+Toptani&hl=en&ei=udHES4iuPNKjsQbfoOWeDg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=6&ved=0CE0Q6AEwBQ#v=onepage&q=Essad%20Pasha%20Toptani&f=false The Balkans since 1453, by Leften Stavros Stavrianos, Traian Stoianovich]</ref> Godine [[1908]] se pridružuje mladoturcima i postaje poslanik u skupštini [[Otomansko Carstvo|Osmanskog carstva]].<ref name="Elsie"/> Među [[Albanci]]ma je bio poznat kao "[[tiranin]] iz [[Tirana|Tirane]]".<ref>[http://books.google.com/books?id=-ZPumJ2WbUQC&pg=PA184&dq=Essad+Pasha+Toptani&hl=en&ei=udHES4iuPNKjsQbfoOWeDg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=16&ved=0CH8Q6AEwDw#v=onepage&q=Essad%20Pasha%20Toptani&f=false Twenty Years of Balkan Tangle, by Mary Edith Durham]</ref> == Predaja Skadra == {{main|Opsada Skadra}} [[Datoteka:Skadar-crnogorska-zastava.jpg|thumb|[[Crnogorska zastava]] na [[Skadar]]skoj tvrđavi.]] Za vreme srpsko-crnogorske [[Opsada Skadra|opsade Skadra]] u [[prvi balkanski rat|prvom balkanskom ratu]], Esad Paša je bio zapovednik pomoćnog garnizona u [[Skadar|Skadru]], pod komandom turskog generala Hasana Rize. Odlukom velikih sila na Konferenciji ambasadora u Londonu decembra 1912, Skadar je dodeljen novoformiranoj [[Albanija|Albaniji]]. Turski zapovednik Hasan Riza je trebalo da preda grad [[Privremena vlada Albanije|privremenoj vladi Albanije]]. Međutim, nakon nerazjašnjenog ubistva generala Hasana Rize [[18. 1.|18. januara]] [[1913]], Esad Paša je preuzeo komandu nad odbranom grada. [[23. 4.|23. aprila]] 1913. Esad Paša Toptani je predao [[Skadar]] crnogorskoj vojsci.<ref>{{Cite web |title=Dimitrije Bogdanović, Knjiga o Kosovu. Oslobođenje Kosova |url=http://www.guskova.ru/~mladich/Kosmet/knjiga_o_Kosovu/oslobodjenje_Kosova |access-date=2010-04-13 |archivedate=2011-08-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110819063055/http://www.guskova.ru/~mladich/Kosmet/knjiga_o_Kosovu/oslobodjenje_Kosova |deadurl=yes }}</ref> Njemu i njegovim jedinicama je dozvoljeno da napuste grad pod oružjem i da iznesu veći deo vojnih zaliha.<ref>[http://books.google.com/books?id=gD0N3nJRFGgC&pg=PA217&dq=Essad+Pasha&hl=en&ei=o9fES4T4FcuC_QbD-NG2Dw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CEMQ6AEwAw#v=onepage&q=Essad%20Pasha&f=false The Rise of Nationality in the Balkans, by R. W. Seton-Watson]</ref> Smatra se da je Esad-paša ubio Hasana Rizu i predao Skadar Crnogorcima da bi ga oni zauzvrat priznali kao vladara centralne Albanije.<ref name="Elsie"/><ref name=autogenerated4 /><ref>[[Wladimir Petrowitsch Potjomkin|Potjomkin]] (Hrsg.): ''Geschichte der Diplomatie'', Zweiter Band, Seite 276. Berlin 1948</ref> Esad-paša se nakon napuštanja Skadra, sa velikim brojem naoružanih žandara, uključuje u borbe za vlast u centralnoj Albaniji. U previranjima nakon [[deklaracija o nezavisnosti Albanije|proglašenja nezavisnosti]], on nije priznao nadležnost privremene vlade Albanije na čelu sa [[Ismail Qemali|Ismailom Kemalijem]], već stvara sopstvenu marionetsku državu uz pomoć Srbije. == Srpska okupacija i Pašina vlast == {{main|Srpska okupacija Albanije|Drački Okrug (Kraljevina Srbija)|Republika Centralna Albanija}} [[Datoteka:Srpska osvajanja 1912.png|thumb|desno|[[Srpska okupacija Albanije]] [[1913]].]] [[Srpska vojska]] je tokom 1912-1913 zaposela najveći deo severne i središnje Albanije, zajedno sa obalom na kojoj je najvažnija strateška tačka bila luka [[Drač]]. Na osvojenom području su uspostavljene civilne vlasti i albanska teritorija je [[de facto]] anektirana Srbiji: 29. novembra je osnovan [[Drački Okrug (Kraljevina Srbija)|drački okrug]] sa četiri sreza: [[Drač]], [[Lješ]], [[Elbasan]] i [[Tirana]].<ref name="Bogdanović">{{Cite web |title=Dimitrije Bogdanović, Knjiga o Kosovu |url=http://www.kosovo.net/sk/rastko-kosovo/istorija/knjiga_o_kosovu/bogdanovic-kosovo_3.html |access-date=2010-04-16 |archive-date=2010-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100526172148/http://www.kosovo.net/sk/rastko-kosovo/istorija/knjiga_o_kosovu/bogdanovic-kosovo_3.html |dead-url=yes }}</ref> Tokom [[srpska okupacija Albanije|okupacije Albanije]], Esad Paša je sarađivao sa Srbijom, pristajući na izmenu priznatih granica [[Kneževina Albanija|Kneževine Albanije]] u korist Srbije, Crne Gore i Grčke.<ref name="Bataković"/> Esad-paša je u srpskoj vladi našao podršku za svoju ambiciju da postane albanski vladar, a Albanija na čelu sa Esad-pašom bila bi, zauzvrat, u srpskoj sferi uticaja.<ref name="Brudar">[http://www.nspm.rs/prikazi/sveta-srpska-zemlja-vs-drevne-albanske-zemlje.html?alphabet=l Mario Brudar, Sveta srpska zemlja vs. drevne albanske zemlje]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Već početkom maja 1913, Essad Paša je obavestio crnogorskog kralja Nikolu da namerava da se proglasi vladarem Albanije, i izrazio spremnost da sarađuje sa Balkanskim savezom.<ref name="Bataković"/> Nakon pripajanja [[Kosovo|Kosova]] i [[Makedonija|Makedonije]] Kraljevini Srbiji, na teritoriji Albanije se našao veliki broj naoružanih dobrovoljaca izbeglih iz tih oblasti, pod komandom [[Hasan Priština|Hasana Prištine]], [[Isa Boljetinac|Ise Boljetinca]] i privremene albanske vlade.<ref name="Bataković"/> Oni su se borili protiv Esad-paše i podsticali ustanak albanskog naroda protiv srpske vlasti. Krajem septembra 1913, dolazi do velikog albanskog ustanka u pograničnim oblastima Ljume, [[Debar|Debra]], [[Struge]], [[Ohrid]]a i [[Đakovica|Đakovice]]. U pobuni je učestvovalo oko 10.000 ustanika, na koje je Srbija poslala oko 20.000 vojnika. Albanska pobuna je krvavo ugušena uz mnoge ljudske žrtve.<ref>{{Cite web |title=Dole in Dibra: Official Report Submitted to the Great Powers |url=http://www.albanianhistory.net/texts20_1/AH1913_4.html |access-date=2010-04-14 |archivedate=2015-05-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150518073341/http://www.albanianhistory.net/texts20_1/AH1913_4.html |deadurl=yes }}</ref> [[Datoteka:SoumissionMalissores1914.jpg|thumb|Potčinjavanje Malisora [[1914]].]] Essad-paša se koristi ovim porazom pro-vladinih snaga da sebe proglasi guvernerom Albanije, krajem septembra 1913.<ref name="Bataković"/> On uz pomoć [[Srbija|Srbije]] preuzima vlast u središnjoj Albaniji.<ref>[http://books.google.com/books?id=IzI0uOZ2j6gC&pg=PA82&dq=Essad+Pasha&hl=en&ei=o9fES4T4FcuC_QbD-NG2Dw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=13&ved=0CHAQ6AEwDA#v=onepage&q=Essad%20Pasha&f=false The Albanians: a modern history, by Miranda Vickers]</ref> 16. oktobra 1913. Esad Paša je proglasio rivalsku [[Republika Centralna Albanija|Republiku Centralnu Albaniju]] sa sedištem u [[Drač]]u.<ref name="Elsie"/> Njegova "država" je uglavnom obuhvatala [[muslimani|muslimansko]] stanovništvo središnje Albanije, bez [[katoličanstvo|katoličkih]] plemena severa i [[pravoslavlje|pravoslavnih]] sa juga.<ref name="Bataković"/> Zvanična Srbija je pomogala i druge lokalne poglavare koji su pružali otpor Kemalovoj vladi, upućujući ih na saradnju sa Esad pašom. Srpski premijer [[Nikola Pašić]] naređuje slanje novca i oružja njegovim pristalicama.<ref name="Bataković"/> Esad Paša je susedna plemena (npr. Malisore) potčinjavao tako što im je oduzimao oružje, nakon čega su morali da dođu u Drač da mu izjave lojalnost.<ref>« L'anarchie règne toujours en Albanie », ''Le Miroir'', {{Date|1|februar|1914}}</ref> == Ministar u vladi Vilhelma od Vida == [[Datoteka:Essad Pasha's flag.svg|thumb|Zastava Esad-pašine [[Republika Centralna Albanija|Republike Centralne Albanije]]]] Velike sile su ga primorale da [[1. 2.|1. februara]] 1914. prizna vlast knezu [[Vilhelm od Vida|Vilhelmu od Vida]], a zauzvrat je dobio položaj ministra odbrane i ministra unutrašnjih poslova Albanije. Esad Paša zahteva od velikih sila da privremena vlada Albanije bude premeštena u Drač, gde će biti pod njegovom kontrolom.<ref>[http://books.google.com/books?id=gicyBZF5KgIC&pg=PA259&dq=Essad+Pasha&hl=en&ei=o9fES4T4FcuC_QbD-NG2Dw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=15&ved=0CHoQ6AEwDg#v=onepage&q=Essad%20Pasha&f=false Twenty Years of Balkan Tangle, by Mary Edith Durham]</ref> Međutim, on ubrzo pada u nemilost nakon što je, uz novčanu pomoć Italije, pokušao da izvede državni udar protiv Vilhelma od Vida.<ref name=Pearson/> Paša je uhapšen [[19. 5.|19. maja]] 1914 i nakon suđenja za izdaju, osuđen na [[smrt]]. Samo intervencijom Italije mu je spašen život, nakon čega beži u Italiju u izgnanstvo.<ref name=Pearson>{{cite book| last =Pearson| first =Owen| title =Albania in the Twentieth Century: a history| publisher =I.B.Tauris| date =2006| pages =50, 64, 292| isbn =1845110137 }}</ref> Italija ga je podržavala jer je nameravala da trajno zauzme [[Valona|Valonu]] nakon njegovog preuzimanja vlasti u Albaniji.<ref name="Bataković"/> Esad Paša je iz izgnanstva u [[Rim]]u održavao bliske odnose sa vladama Srbije i Crne Gore.<ref name="Elsie"/> == Sporazum sa Nikolom Pašićem == {{main|Sporazum Toptani-Pašić}} Po izbijanju [[prvi svjetski rat|prvog svetskog rata]], Esad Paša dolazi u [[Niš]], gde potpisuje tajni ugovor o savezu sa srpskim premijerom [[Nikola Pašić|Nikolom Pašićem]] 17. septembra [[1914]]. Ugovorom je predviđeno osnivanje zajedničkih političkih i vojnih institucija, vojni savez i izgradnja [[Jadransko more|Jadranske]] [[Željeznička pruga|pruge]] od Srbije do Drača. Sporazum je ostavljao mogućnost da Srbija, na poziv Esad Paše, vojno interveniše radi zaštite njegovog režima. Razgraničenje između dve zemlje je trebalo da utvrdi posebna srpsko-albanska komisija. Srbija se obavezala da finansira Pašinu [[žandarmerija|žandarmeriju]] i snabdevanje vojnom opremom, plaćajući po 50.000 dinara mesečno.<ref name="Bataković"/> [[Datoteka:Pozdrav sa srpskog primorja.jpg|thumb|"Pozdrav sa srpskog primorja. [[Drač]]. Suveniri iz prve srpske luke."]] Usled izbijanja prvog svetskog rata i muslimanskog ustanka u centralnoj Albaniji, [[Vilhelm od Vida]] napušta zemlju.<ref>{{Cite web |title=Duncan Heaton-Armstrong: An Uprising in the Six-Month Kingdom |url=http://www.albanianhistory.net/texts20_1/AH1914_2.html |access-date=2010-04-13 |archive-date=2011-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110723010044/http://www.albanianhistory.net/texts20_1/AH1914_2.html |dead-url=yes }}</ref> Esad Paša se oktobra [[1914]]. preko Srbije vraća u [[Drač]],<ref name="Elsie"/> sa nekoliko hiljada dobrovoljaca skupljenih u okolini Debra.<ref name="Bataković"/> Početkom oktobra 1914, uspostavlja svoju vladu i proglašava se za vrhovnog komandanta albanske vojske.<ref name="Bataković"/> Početkom novembra 1914, [[Turska]] ulazi u rat na strani [[Centralne sile|Centralnih sila]], čime Esad-Paša, saveznik Srbije i [[Antanta|Antante]], gubi podršku među muslimanima. U Albaniji dolazi do pro-turske pobune i Paša gubi kontrolu nad nekim oblastima. Pobunjenici zahtevaju da se oblasti koje je Srbija zauzela u Prvom balkanskom ratu vrate autonomnoj Albaniji pod turskim suverenitetom.<ref name="Bataković"/> Pod pritiskom pobunjenika, on poziva Srbiju da interveniše u Albaniji. Prećutan dogovor sa Italijom mu je obezbeđivao novac. Od Grčke je tražio oružje, i zahtevao da njihove trupe zauzmu oblasti koje drže njegovi neprijatelji.<ref name="Bataković"/> Vlada Srbije je decembra 1914 započela pripreme za vojnu intervenciju u Albaniji. Početkom 1915. pobunjenici su držali pod opsadom Esad-pašu u Draču i zahtevali od njega da objavi rat Srbiji. U tom trenutku Pašić procenjuje da je vreme da interveniše. Savezničke diplomate upozoravaju Vladu Srbije da vojna intervencija u Albaniji može izazvati nepoželjan odgovor. Uprkos upozorenjima saveznika, Pašić se odlučio na vojnu intervenciju.<ref name="Bataković"/> Početkom juna 1915. u Albaniju je poslato preko 20.000 srpskih vojnika.<ref name="Bataković"/> Oni su zauzeli [[Elbasan]] i [[Tirana|Tiranu]], središta pobune, i oslobodili opkoljenog Esad-pašu u Draču. Poseban albanski odred je uspostavljen za sprovođenje pacifikacije Albanije i konsoliduje Esad Pašinog režima. Crnogorska vojska koristili situaciju i zauzima Skadar, koji je zvanično i dalje pod međunarodnom upravom.<ref name="Bataković"/> Srpska vojna intervencija je izazvala snažno neodobravanje savezničkih diplomata. Pašić je odgovarao da je to privremena akcija i da će se srpska vojska povući čim konsoliduje vlast Esad-paše. S druge strane, Pašić je radio na trajnom vezivanju Albanije za Srbiju. Srpski ministar unutrašnjih poslova Ljubomir Jovanović doputovao u Tiranu i [[28 jun]]a 1915 (na [[Vidovdan]]) potpisao tajni ugovor sa Esad Pašom o stvaranju [[realna unija|realne unije]] između Srbije i Albanije.<ref name="Brudar"/> Srbija je sporazumom dobijala sledeća naselja: [[Pogradec|Podgradec]], [[Golo Brdo]], Debarska Malissia, [[Ljuma]] i [[Has]].<ref name="Bataković"/> Zajedničke institucije su podrazumevale vojsku, carinu, narodnu banku i diplomatiju. Uz pomoć Srbije, Esad Paša je trebalo da postane knez Albanije. Predviđa se da srpska vojska ostane u nekim albanskim gradovima da progoni i uništava zajedničke neprijatelje, dok finalne odredbe ugovora ne stupe na snagu. Pašićeva vlada je smatrala Tiranski sporazum (en. ''Tirana Treaty'') najboljim političkim rešenjem albanskog pitanja. Očekivalo se da će sudbina Albanija ponovo biti razmatran na mirovnoj konferenciji posle rata, pa je Vlada Srbije želela da osigura teritorije.<ref name="Bataković"/> == Povlačenje srpske vojske == {{main|Albanska golgota}} [[Datoteka:Serbian_retreat_WWI.jpg|thumb|left|Povlačenje srpske vojske preko Albanije u decembru [[1915]].]] Austro-Ugarsko-Nemačka ofanziva na Srbiju - sa čestim vestima o porazima i povlačenju srpskih trupa - je ponovo ojačala Esad Pašine protivnike u severnoj Albaniji. Krajem [[1915]]. godine desetkovana [[srpska vojska]] je započela povlačenje preko Albanije, koje je ostalo upamćeno kao [[Albanska golgota]]. Esad pašina žandarmerija je pomagla srpskoj vojsci, obezbeđujući sigurne prolaze, smeštaj i hranu, i učestvujući u sukobima sa albanskim odredima koji su napadali srpske jedinice i [[izbjeglice|izbeglice]]. Kroz oblasti gde Esad Pašina vlast nije dopirala, srpske trupe su se morale oružjem probijati do Jadranskih luka, gde su ih saveznički brodovi čekali. Essad paša objavio poseban proglas kojim poziva Albance da pomognu srpskoj vojsci. On je izdao naredbu da se na teritoriji Albanije obavezno mora primati srpski [[dinar]] kao sredstvo plaćanja da bi omogućio srpskim [[vojnik|vojnicima]] koji su se povlačili preko Albanije da kupe namirnice za svoje potrebe. Takođe je objavio da srpsku vojsku niko ne sme napasti, a da će onaj ko je napadne veliki greh učiniti.<ref name=autogenerated3>{{Cite web |title=Večna vatra na grobu neznanog junaka |url=http://www.pravoslavlje.org.rs/broj/953/tekst/vecna-vatra-na-grobu-neznanog-junaka/ |access-date=2010-04-13 |archivedate=2011-08-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110824151312/http://www.pravoslavlje.org.rs/broj/953/tekst/vecna-vatra-na-grobu-neznanog-junaka/ |deadurl=yes }}</ref> Albanska Golgota je predstavljala najveću ratnu [[tragedija|tragediju]] srpskog naroda. Od 220.000 vojnika koji su krenuli preko Albanije prema [[Krf]]u, 150.000 ih je stiglo na cilj, a od oko 200.000 izbeglica jedva je trećina (60.000 ljudi) preživela. Srpski gubici bi bili daleko teži da Esad Paša nije ostao veran sporazumu u tim teškim trenucima.<ref name="Bataković"/> [[Datoteka:Essad-pasha leaving durazzo.jpg|thumb|Esad Paša napušta Drač [[1916]].]] Esad Paša je 1916. godine objavio rat Austro-Ugarskoj i Centralnim silama. Kada je [[Austro-Ugarska]] tokom [[1916]]. okupirala veći deo centralne i severne Albanije, Toptani je pobegao iz zemlje. Na zahtev italijanske diplomatije, Esad paša je sa nekoliko stotina žandarma prebačen krajem februara 1916 do grada [[Brindisi|Brindizi]] u južnoj Italiji. Uprkos obećanjima da će biti priznat kao albanski knez, i suočavajući se sa otvorenim nastojanjem italijanske vlade da ostvari potpun uticaj nad njim, Essad-paša je nastavio u Francusku da traži podršku od savezničkih diplomata. Neki politički krugovi u Parizu ga čak priznaju kao premijera legitimne vlade.<ref name="Bataković"/> == Aktivnosti kod saveznika == Krajem avgusta, Esad paša stiže u [[Solun]] francuskim brodom. Posredstvom srpske i grčke diplomatije, njegova vlada dobija status prognanih savezničkih kabineta. Esad-pašin kamp je bio postavljen na [[Solunski front|Solunskom frontu]] sa oko 1.000 žandarma i pristalica. Tokom boravka u Solunu, Esad je tražio garancije Francuske i Velike Britanije da po završetku rata Albaniju neće dati Italiji, i da će biti obnovljena njegova vlast u zemlji. Međutim, general Giacinto Ferrero je početkom juna [[1917]] proglasio Albaniju italijanskim protektoratom. Početkom [[1918]]. Francuska preuzima komandu nad njegovim jedinicama. Saveznici odlučuju da prepuste kontrolu nad Albanijom Italiji. Nakon toga on sve nade za povratak vlasti polaže u Srbiju.<ref name="Bataković"/> [[Datoteka:Esat Pasha Selanik.jpg|thumb|Esad Paša na [[solunski front|solunskom frontu]], francuski general Maurice Sarrail i italijanski general Carlo Petitti di Roreto.]] Po završetku rata, Italija je kontrolisala najveći deo Albanije i predstavljala je glavnog rivala [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca]]. Na mirovnoj konferenciji u Parizu Italija je težila da obezbedi posed Valone i dobije mandat nad ostalim delovima Albanije. Italija je podržavala zahteve [[Kosovski komitet|Kosovskog komiteta]] za pripajanjem Albaniji Kosova i zapadne Makedonije. Pod okriljem Kraljevine SHS, Esad paša je doveo svoju delegaciji na [[Pariška mirovna konferencija 1919|Mirovnu konferenciju u Parizu]]. On je podneo memorandum o Albaniji krajem aprila [[1919]], kojim nastoji da ubedi Parisku mirovnu konferenciju da je on jedina legitimna vlast u Albaniji.<ref name="Elsie"/> U Albaniji, srpska vojska je u onim oblastima iz kojih je isterala austro-ugarske trupe pomogala organizovanje Essad Pašin sledbenika. Esad Paša je slao poruke svojim pristalicama da se vraća u zemlju i savetovao ih da deluju u saradnji sa Srbijom protiv Italijana.<ref name="Bataković"/> Na brzinu sazvana narodna skupština sastavljena od njegovih pristalica u Albaniji ga je proglasila za [[kralj]]a.<ref>[http://flagspot.net/flags/al_auton.html#ess Essad Pasha's provisional government]</ref> == Atentat == Dok se spremao za povratak u Albaniju, Esad Paša je ubijen u [[atentat]]u [[13. 6.|13. juna]] [[1920]]. u [[Pariz]]u. Ubio ga je [[Avni Rustemi]], politički aktivista i član albanskog parlamenta, verujući da je sarađujući sa Srbijom izdao interese albanskog naroda.<ref>[http://query.nytimes.com/mem/archive-free/pdf?res=9F03E7D7143AEE32A25754C1A9609C946195D6CF Essad Pasha's assassination]</ref> Mnogi Albanci su ovaj atentat smatrali herojskim činom.<ref>Miranda Vickers The Albanians: a modern history IB Tauris (2006) page 96 [http://books.google.com/books?id=IzI0uOZ2j6gC&pg=PA110&dq=avni+rustemi&hl=en&ei=qSKpS9TPFs2Qtgfo38SdAQ&sa=X&oi=book_result&ct=book-thumbnail&resnum=3&ved=0CEMQ6wEwAg#v=onepage&q=avni%20rustemi&f=false]</ref> Esad-paša je sahranjen na srpskom vojničkom groblju na Tijeu u Bolonjskoj šumi, gde i dan-danas u moru krstova stoji i jedan polumesec.<ref name=autogenerated3 /> == Nasleđe == [[Datoteka:Ulaz u dvorac porodice Toptani u Tirani.JPG|thumb|left|Ulaz u utvrđenje u kojem se nalazi kuća porodice Toptani]] [[Datoteka:Put ka kući porodice Toptani.JPG|thumb|Deo kuće porodice Toptani, zanemarene, oronule i zarasle u korov]] U Srbiji se Esad-Paša Toptani smatra tradicionalnim srpskim prijateljem. U [[Beograd]]u jedna ulica u opštini [[Opština Voždovac|Voždovac]] nosi njegovo ime. U Albaniji, Esad-Paša se smatra jednim od najvećih izdajnika sopstvenog naroda zbog saradnje sa Srbijom tokom [[Srpska okupacija Albanije|okupacije Albanije]].<ref name="Bataković">{{Cite web |url=http://balkania.tripod.com/resources/history/kosovo_chronicles/kc_part2e.html |title=SERBIAN GOVERNMENT AND ESSAD PASHA TOPTANI |access-date=2010-04-13 |archive-date=2011-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110717102025/http://balkania.tripod.com/resources/history/kosovo_chronicles/kc_part2e.html |url-status=dead }}</ref> Iako je Tirana krajem 20. i početkom 21. veka grad u kojem je graditeljstvo i građevinska delatnost doživela procvat, kuća porodice Toptani koja se nalazi u centralnom delu Tirane je, iako formalno stavljena pod zaštitu države kao spomenik kulture i pretvorena u [[muzej]], zapuštena, obrasla korovom i ruinirana, a ulaz u utvrđenje u kojem se nalazi je onemogućen za posetioce. Ulica u kojoj se nalazi ulaz u kuću porodice Toptani nosi naziv [[Murat Toptani|Murata Toptanija]], koji == Izvori == {{reflist|2}} == Literatura == <div class="references-small"> * Bataković, D.T. (1986) Esad-paša Toptani i Srbija 1915. godine. Beograd: Istorijski institut SANU * Bataković, D.T. (1988) Esad-paša Toplani, Srbija i albansko pitanje 1916-1918. u: Srbija 1918. godine i stvaranje jugoslovenske države - zbornik radova, Beograd: Istorijski institut SANU, knj. 7, 349 * Kolgjini, Tahir: Esat Pashë Toptani dhe akuzat, qi bahen. Istanbul 1977.'' 2. Aufl. 2003 u.d.T.: Esat Pasha, tradhtar apo patriot.'' (tr) * Pierre La Mazière « Essad Pacha », L'Opinion, 1916, p.&nbsp;689 (fr) * Michael Schmidt-Neke, Entstehung und Ausbau der Königsdiktatur in Albanien (1912-1939), Munich, 1987 ({{ISBN|3-486-54321-0}}) (de) * Miranda Vickers, The Albanians. A modern history, Londres, 1995 ({{ISBN|1-85043-749-1}}) * Arben Puto, L'indépendance albanaise et la diplomatie des grandes puissances 1912-1914, Éditions "8 Nentori", Tirana, 1982, 525 p. (fr) * A. Italo Sulliotti, In Albania. Sei mesi di regno. Da Guglielmo di Wied a Essad Pascià. Da Durazzo a Vallona. Con 19 incisioni fuori testo, Milan, 1914, 182 p. (it) * Idriz Basha I Novosejt, Essad Pasha e Shqipnia 1912-1920, Idriz Basha i Hovosejt, Bruxelles, 1982, 170 p. (al) * Tahir Kolgjini, Esat Pashë Toptani dhe Akuzat, Qi bahen, T. Kolgjini, Istanbul, 1977, 238 p. (al) </div> == Povezano == {{commonscat|Essad Pasha}} * [[Opsada Skadra]] * [[Deklaracija o nezavisnosti Albanije|Proglašenje nezavisnosti Albanije]] * [[Srpska okupacija Albanije]] * [[Albanska golgota]] == Vanjske veze == * [http://www.youtube.com/watch?v=GT3_tSbTXNI&feature=player_embedded Youtube snimak Esad-pašinog dolaska u Solun 1916. da bi se sastao sa francuskim generalom] {{DEFAULTSORT:Toptani, Esad-paša}} [[Kategorija:Rođeni 1863.]] [[Kategorija:Umrli 1920.]] [[Kategorija:Albanski političari]] [[Kategorija:Historija Albanije]] [[Kategorija:Žrtve atentata]] ji7t75q84tz0j7ii6bh65opqataofae 0 79108 42587369 42584292 2026-05-04T08:36:23Z Stebunik 22243 /* Orden su dobili od 1945. */ 42587369 wikitext text/x-wiki {{Orden (SR) |ime=Orden Svetog Save |slika=[[File:Order of Saint Sava grand cross badge (Serbia 1890) - Tallinn Museum of Orders.jpg|150px]] |opis=''Orden Svetog Save'' |dodeljuje = [[Datoteka:State_Flag_of_Serbia_(1882-1918).svg|30px|border]] [[Datoteka:Flag of Yugoslavia (1918–1943).svg|30px]] [[Datoteka:Flag of the Serbian Orthodox Church.svg|70px]]<br />[[Kraljevina Srbija]]<br />[[Kraljevina Jugoslavija]]<br />[[Srpska pravoslavna crkva]] |tip=[[Datoteka:Order of Saint Sava - Ribbon bar.svg]] |dodelio= |dodela za=za zasluge na polju kulture, narodne prosvete, nauke, javnih službi i Crkve, kao i za zasluge prema Kralju, državi i naciji, i civilnim i vojnim licima. |borba= |status= |ustanovljen=[[23. januar]] [[1883.]] |prva nagrada= |zadnja nagrada= |ukupno= |viši= |niži= }} '''Orden Svetog Save''' je bio državni orden u [[Kraljevina Srbija|Kraljevini Srbiji]] ([[1883]]–[[1918]]) i [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevini Jugoslaviji]] ([[1918]]–[[1945]]), a od [[1945]]. do danas predstavlja najviše odlikovanje koje dodeljuje [[Srpska pravoslavna crkva]]. == Historija == [[Kneževina Srbija]] je proglašena Kraljevinom 22. februara/[[5. mart]]a [[1882]]. godine. Naredne godine, [[23. januar]]a [[1883]], kralj [[Milan Obrenović]] doneo je ukaz kojim je ustanovljen Orden Svetog Save, istovremeno je osnovan i [[Orden belog orla]]. Orden Svetog Save je nazvan po prvom srpskom arhiepiskopu [[Sveti Sava|Svetom Savi]], iz carske i kraljevske kuće [[Nemanjići|Nemanjića]]. Na aversu medaljona nalazi se ikona Svetog Save, okružen ovalnim prstenom na kome se nalazi natpis ''„Svojim trudom postigao je sve“'' na crkvenoslovenskom jeziku. Oko medaljona je postavljen emajlirani malteški krst sa krakovima belo-plave boje. Između krakova postavljeni su pozlaćeni dvoglavi orlovi sa krunom. Na aversu medaljona su se u vreme dinastije [[Obrenovići|Obrenović]] nalazili inicijali kralja Milana Prvog ('''M I'''). Posle [[Majski prevrat|Majskog prevrata]] ([[1903]]), Srbija je postala parlamentarna kraljevina na čelu sa dinastijom [[Dinastija Karađorđević|Karađorđević]], a kralj Petar I je nastavio da u skladu sa svojim ovlašćenjima dodeljuje orden na osnovu ukaza. U ovo doba, na aversu medaljona su zamenjeni inicijali kralja Milana sa godinom ustanovljena ordena ('''1883'''). Orden je bio podeljen u 5 stepeni, dodeljivan je srpskim i stranim državljanima za zasluge na polju kulture, narodne prosvete, nauke, javnih službi i Crkve, kao i za zasluge prema kralju, državi i naciji, i civilnim i vojnim licima. Čuvene radionice u [[Beč]]u, glavnom gradu [[Austrougarska|Austrougarske]] kao što su Rote & Sinovac, Vincet Majer i sinovi, Karl Fismajster i G. A. Sajd su izrađivale ordenske insignije sve do [[Prvi balkanski rat|Prvog balkanskog rata]]. Od [[1912]]. do [[1945]]. godine ordenske insignije su izrađivale čuvene radionice, Artis Bertran u glavnom gradu [[Francuska|Francuske]] [[Pariz]]u i Braća Igenen iz Le Lokla u [[Švajcarska|Švajcarskoj]], a osnivanjem [[Kraljevina SHS|Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca]] posao na izradi su, pored ovih stranih, dobijale i dve domaće radionice – Sorlini iz [[Varaždin]]a i Grizbah & Knaus iz [[Zagreb]]a. Ordenske insignije izrađene posle [[1912]]. godine se razlikuju po svetloj zelenoj boji sakosa umesto prvobitne tamno crvene. Od [[1986]]. godine Orden Svetog Save dodeljuje [[Srpska pravoslavna crkva]] za zasluge na duhovnom, obrazovnom i humanitarnom polju. Orden se dodeljuje i duhovnim i svetovnim pojedincima, kolektivima i organizacijama (uručuje se i nosi je osoba koja je na njenom čelu). Znak (insignija) ordena nosi se na lenti oko vrata. Za razliku od nekadašnjeg petostepenog državnog, Orden Svetog Save koji dodeljuje [[SPC]], podeljen je na tri stepena koji se međusobno razlikuju po bojama lenti i samih insignija: 1. stepen je bele boje; 2. stepen crvene, a 3. stepen plave boje. == Stepeni == Orden Svetog Save ima pet stepeni: * '''Veliki krst 1. red''' * '''Veliki oficir 2. red''' * '''Komandir 3. red''' * '''Oficir 4. red''' * '''Kavalir 5. red''' == Orden su dobili == === Orden su dobili od 1883. do 1903. === * [[Nikola Tesla]], naučnik i izumitelj; * [[Milan Andonović]] (1849-1926) * [[Braća Limijer|Auguste Lumière]], izumitelj; * [[Simeon Medić]]; * [[Kraljica Kapiolani|Kapiolani]], [[Kraljevina Havaji|kraljica Havaja]] (1883); * [[Konstantin Jovanović]], [[arhitekt]]a{{efn|Za projekta [[Zgrada Narodne banke Srbije u Ulici kralja Petra|zgrade Narodne banke]]}}; === Orden su dobili od 1903. do 1945. === * [[Vlajko Kocić|Vlajko Kocić - Purjak]], orden Svetog Save 3. reda, ministar pošta i telegrafa [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine SHS]]; * [[Vlada Ilić]]; * [[Evgenija Naumović Kiki|Evgenija Kiki]], zadužbinarka * Mihailo B. Kažić, učitelj sa Cetinja, Banovine Zetske, orden V reda (1932. godine) i orden IV reda (1940. godine); * [[Vićentije Radovanović]],agronom i političar, orden dodeljen [[1925.]]; * [[Stepa Stepanović]], vojskovođa; * [[Dragoljub Mihailović]], orden Svetog Save 4. reda dobio je [[25. januar]]a [[1928]].<ref>{{Cite web |title=Biografija Draže Mihailovića {{sr}} |url=http://docs.google.com/Doc?id=ds7f9jx_202mk97b8hn |access-date=2012-05-21 |archive-date=2011-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110519105953/http://docs.google.com/Doc?id=ds7f9jx_202mk97b8hn |dead-url=yes }}</ref> * [[Nikolaj Rerih]], Orden Svetog Save 1. reda<ref>{{Cite web |title=-{''Svяtoslav Rerih'' Nikolaй Rerih — graždanin mira}- {{ru}} |url=http://www.secretdoctrine.ru/audio/audio_nk.php |access-date=2012-05-21 |archive-date=2012-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120818231946/http://www.secretdoctrine.ru/audio/audio_nk.php |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://roerich.scana.com.ua/family.htm#nagr |access-date=2012-05-21 |archivedate=2011-02-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110210054543/http://www.roerich.scana.com.ua/family.htm#nagr |deadurl=yes }}</ref>; * [[Emilijan Piperković]], orden Sv. Save 1. dodijeljen 1928.{{efn|Povodom desetogodišnjice Ujedinjenja.}} i 2. reda{{efn|VBr. 1849 od 17. 2. 1925.}}; * [[Ernst von Weizsäcker]], orden Svetog Save 1. reda<ref>S-{S-Personalakte Weizsäcker, Berlin Document Center und Rangliste der Kaiserlich Deutschen Marine für das Jahr 1916}-</ref>; * [[Nikola Spasić]], orden Svetog Save 3. reda; * [[Todor Stojiljković]], orden Svetog Save 3. reda; * [[Milan Banjac]]; * [[Lazar Đenadić]]; * [[Džemaludin Čaušević]], [[reis-ul-ulema]] i intelektualac; * [[Omer-beg Bajrović]], major; * [[Akademsko pozorište]], orden Svetog Save 4. reda 1932. godine; * [[Stevo Srzentić]]; odlikovan 20. 12. 1924. ordenom Svetog Save IV reda; * [[Sabitaj Ruben]], [[rabin]] [[Jugoslovenska vojska|vojske Kraljevine Jugoslavije]]; * [[Đorđe Kravljanac]], odlikovan 17. 11. 1938. kraljevskim ordenom Svetog Save 5-reda; * [[Radoje Vukčević]], [[inženjer]] [[Rudarstvo|rudarstva]], odlikovan ordenom Svetog Save V reda i ordenom Svetog Save IV reda; * [[Božidar Minić|Božina Minić]], [[Pravoslavna crkva u Bosni i Hercegovini|sveštenik u Sarajevu]] i Donjem Vukovskom-Kupres, odlikovan ordenom Svetog Save 5. reda u 1929. godini; * [[Vladimir Vukičević]], trgovac iz Sombora i podpredsednik Srpske banke, član uprave Lojda, nosilac ordena Svetog Save četvrtog reda i Jugoslovenske krune petog reda; {{Nedostaje referenca}} * [[Julka Bajloni]], potpredsednica Materinskog Udruženja, odlikovana 29. decembra 1929. ordenom Svetog Save 3. reda; * [[Dušan Velimirović]] * Ilija Vuković,učitelj iz sela Čortanovaci,odlikovan ordenom Svetog Save 5.reda.Odlikovan 12.septembra 1939.godine === Orden su dobili od 1945. === [[Datoteka:Dmitry Medvedev receives the Saint Sava award from Serbian Orthodox Church.jpg|mini|desno|250px|Medvedev prima orden od mitropolita [[Amfilohije Radović|Amfilohija]]]] * [[Dmitrij Medvedev]], predsednik [[Rusija|Ruske Federacije]]<ref>[http://www.patriarchia.ru/db/text/919512.html Prezidentu Rossiйskoй Federacii D. A. Medvedevu vručen vыsšiй orden Serbskoй pravoslavnoй cerkvi]</ref>; * [[Patrijarh Aleksije II]], [[patrijarh moskovski i sve Rusije]]<ref>{{Cite web |title=Patriarh Moskovskiй i vseя Rusi Aleksiй II. Iz slova posle nagraždeniя ordenom svяtogo Savvы Serbskogo. 15 maя 1994 goda |url=http://www.magister.msk.ru/library/Alexy/alexy279.htm |access-date=2012-05-21 |archive-date=2011-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604180050/http://www.magister.msk.ru/library/Alexy/alexy279.htm }}</ref>; * [[Vladimir Putin]], premijer [[Rusija|Ruske Federacije]], orden Svetog Save prvog stepena dodeljen 23. marta 2011. godine, u [[Hram Svetog Save|Hramu Svetog Save]]; * [[Aleksandar Isajevič Solženjicin|Aleksandar Solženjicin]], pisac, nobelovac{{efn|[...]''za neumorno svedočenje istine, dobra, pokajanja i pomirenja kao jedinog puta spasenja''.}}<ref>{{Cite web |title=Aleksandr Solženicыn nagraždёn ordenom Serbskoй Pravoslavnoй Cerkvi |url=http://www.newsprom.ru/news/110071452611857.shtml |access-date=2012-05-21 |archivedate=2005-02-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050218012816/http://www.newsprom.ru/news/110071452611857.shtml |deadurl=yes }}</ref>; * [[Jurij Luškov]], gradonačelnik [[Moskva|Moskve]]<ref>{{Cite web |title=Юriй Luškov nagražden ordenom svяtogo Savvы |url=http://www.religare.ru/article11901.htm |access-date=2012-05-21 |archive-date=2020-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919125059/http://www.religare.ru/article11901.htm }}</ref>; * [[Aleksandar Nikolajevič Aleksejev|Aleksandar Aleksejev]], [[ambasador]] [[Rusija|Ruske Federacije]] u Srbiji{{efn|[...]''za dostojanstveno predstavljanje ruskog naroda u Srbiji, za pokazanu ljubav prema srpskom pravoslavnom narodu i istrajno zauzimanje za pravedno rešenje statusa Kosova i Metohije''.}}<ref>[http://www.spc.rs/sr/ambasadoru_rusije_aleksandru_aleksejevu_urucen_orden_svetog_save]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121030054624/http://spc.rs/sr/ambasadoru_rusije_aleksandru_aleksejevu_urucen_orden_svetog_save|date=2012-10-30}}<span> Ambasadoru Rusije Aleksandru Aleksejevu uručen Orden Svetog Save | Srpska Pravoslavna Crkva [Zvanični sajt</span>&#x5D;<span><!-- Bot generated title --></span></ref>; * [[Sergej Kužugetovič Šojgu|Sergej Šojgu]], [[Rusija|ruski]] ministar{{efn|Ministar za poslove civilne zaštite, vanredne situacije i otklanjanje posledica nepogoda, general armije — ''za zasluge ukazane u humanitarnoj pomoći srpskim izgbeglicama iz Hrvatske, BiH, Kosova i Metohije''.}}<ref>[http://www.radonezh.ru/new/?ID=337 Svяteйšiй Patriarh Serbskiй Pavel vručil vыsokuю cerkovnuю nagradu ministru S. K. Šoйgu]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>; * Međunarodni filmski festival „Zlatni vitez“{{efn|Московский международный кинофестиваль.}} u [[Moskva|Moskvi]]<ref>[http://www.spc.rs/sr/orden_svetog_save_prvog_stepena_medjunarodnom_filmskom_festivalu_zlatni_vitez]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121023141305/http://spc.rs/sr/orden_svetog_save_prvog_stepena_medjunarodnom_filmskom_festivalu_zlatni_vitez|date=2012-10-23}}<span> Orden Svetog Save prvog stepena Međunarodnom filmskom festivalu "Zlatni vitez" | Srpska Pravoslavna Crkva [Zvanični sajt</span>&#x5D;<span><!-- Bot generated title --></span></ref>; * [[Boris Igorevič Kostenko|Boris Kostenko]], direktor televizijske mreže{{efn|Generalni direktor najveće pravoslavne televizijske stanice na svetu, TV Spas u Moskvi.}}<ref>[http://www.rts.rs/page/stories/ci/story/124/Društvo/629351/Orden+Svetog+Save+«Zlatnom+vitezu».html Orden Svetog Save «Zlatnom vitezu»]</ref>; * [[Dejan Medaković]], predsednik [[SANU]]<ref>[http://www.spc.rs/sr/odlazak_velikana_srpske_i_evropske_kulture_i_prosvete]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110519103512/http://www.spc.rs/sr/odlazak_velikana_srpske_i_evropske_kulture_i_prosvete|date=2011-05-19}}<span> Odlazak velikana srpske i evropske kulture i prosvete | Srpska Pravoslavna Crkva [Zvanični sajt</span>&#x5D;<span><!-- Bot generated title --></span></ref>; * Valjevska [[gimnazija]] <ref>[http://www.spc.rs/sr/orden_svetog_save_valjevskoj_gimnaziji]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121030055202/http://spc.rs/sr/orden_svetog_save_valjevskoj_gimnaziji|date=2012-10-30}}<span> Orden Svetog Save valjevskoj Gimnaziji | Srpska Pravoslavna Crkva [Zvanični sajt</span>&#x5D;<span><!-- Bot generated title --></span></ref>, orden drugog reda; * [[Miodrag Lazić]], srpski hirurg dobrovoljac; * Srpsko pravoslavno pjevačko društvo „Sloga“ iz [[Sarajevo|Sarajeva]], orden Svetog Save (SPC) prvog stepena u 2002. a dobitnik je i ''državnog'' Ordena Svetog Save petog stepena, 1928. godine<ref>[http://www.spc.rs/sr/koncert_spd_sloga_povodom_120_godina_postojanja]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121023102202/http://spc.rs/sr/koncert_spd_sloga_povodom_120_godina_postojanja|date=2012-10-23}}<span> Koncert SPD „Sloga“ povodom 120 godina postojanja | Srpska Pravoslavna Crkva [Zvanični sajt</span>&#x5D;<span><!-- Bot generated title --></span></ref>; * [[Karl Malden]], glumac; * [[Bogoljub Karić]], privrednik; * [[Dejan Bodiroga]], [[košarka]]š; * [[Vlade Divac]], košarkaš, orden drugog reda; * [[Vladeta Jerotić]], književnik i psihijatar; * [[Matija Bećković]], [[Srpska književnost|srpski književnik]], orden drugog reda; * [[Radoš Ljušić]], [[Istorija Srbije|srpski istoričar]]; * [[Nikola Kašiković|Nikola T. Kašiković]], [[Srpska književnost|srpski književnik]] i publicista; * [[Miroslav Mišković]], privrednik; * [[Milka Forcan]], privrednik; * [[Slobodan Radulović]], privrednik; * [[Obrad Spremić]], privrednik; * [[Draško Petrović]], privrednik; * [[Nenad Bogdanović]], [[gradonačelnik Beograda]]; * [[Marko Petrović]], menadžer, ekonomski upravnik; * [[Siniša Nikolić]], direktor u zavodu za građevinsko zemljište i izgradnju Beograda; * [[Miroslav Gligorijević]], privrednik, orden drugog reda; * [[Milijana Okilj]], [[arhitekt]]a iz Banja Luke{{efn|Arhitekt iz Zavoda za zaštitu kulturno-istorijskog i prirodnog nasljeđa R. Srpske.}}; * [[Manastir Krušedol]], orden Svetog Save prvog stepena, dobijen 13. avgusta 2009. godine na jubilej pet vekova postojanja velike Srpske Svetinje; * [[Ivica Dragutinović]], orden Svetog Save 2. reda dobijen [[13. jul]]a [[2010]].<ref>[http://www.mondo.rs/s176404/Fudbal/Dragutinovicu_Orden_svetog_Save.html Mondo: „Dragutinoviću Orden Svetog Save“]{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>; * [[Mirko Dubroja]], privrednik i vlasnik firme, orden Svetog Save 3. reda dobijen 28. 07. 2010; * [[Milutin Gašević]], diplomirani inženjer, privrednik, Orden Svetog Save 2. reda dobijen [[10. oktobar]]a [[2010]].<ref>{{Cite web |title=SPC: „Na predlog Njegove Svetosti Patrijarha Irineja i odlukom Svetog Arhijerejskog Sinoda SPC Ordenom Svetog Save drugog stepena odlikovan je g. Milutin Gašević, dipl. ing. građ. iz Niša.“ |url=http://www.spc.rs/sr/patrijarh_irinej_sluzio_u_bogorodicinoj_crkvi_u_nisu |access-date=2012-05-21 |archive-date=2011-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110519103826/http://www.spc.rs/sr/patrijarh_irinej_sluzio_u_bogorodicinoj_crkvi_u_nisu |dead-url=yes }}</ref>; * [[Novak Đoković]], [[tenis]]er, orden Svetog Save 1. reda dobijen 28. aprila 2011.<ref>[http://www.novosti.rs/vesti/naslovna/aktuelno.69.html:328701-Djokovicu-Orden-Svetog-Save Đokoviću Orden Svetog Save („Večernje novosti“, 28. april 2011)]</ref> * [[Aleksandar Konuzin]] Orden Svetog Save 1. reda uručen 6. februara 2012. u Beogradu.<ref name="Kontuzinu Orden Svetog Save">;{{cite web |url=http://www.rtrs.tv/vijesti/vijest.php?id=55300 |title=Kontuzinu Orden Svetog Save |author= |authorlink= |coauthors= |date=6. 2. 2012. |format= |work= |publisher=Radio-televizija Republike Srpske |pages= |language=sr |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate=7. 2. 2012. }}</ref>; * [[Zoran Stevanović]], načelnik opštine Zvornik, orden Svetog Save uručen 7. februara 2012. u [[Zvornik]]u{{efn|Za zalaganje na izgradnji Sabornog hrama u Zvorniku.}}<ref name="Stavenoviću Orden Svetog Save">{{cite web |url=http://www.rtrs.tv/vijesti/vijest.php?id=55379 |title=Stavenoviću Orden Svetog Save |author= |authorlink= |coauthors= |date=7. 2. 2012. |format= |work= |publisher=Radio-televizija Republike Srpske |pages= |language=sr |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate=8. 2. 2012. }}</ref>; * [[Emir Kusturica]], [[filmski režiser]], orden Svetog Save 1. reda uručen 12. maja 2012. u [[Mrkonjići]]ma; * [[Radoš Bajić]], orden Svetog Save 2.reda, uručen 19.februara 2913. godine u Beogradu od strane [[Patrijarh Irenej|patrijarha Irineja]]; * [[Branislav Petrović]], orden Svetog Save 3.reda urucen 23.08.2015. god. u Beogradu od strane [[Patrijarh Irenej|patrijarha Irineja]]; * [[Dragan Marković|Dragan Marković ''Palma'']], orden Svetog Save prvog stepena, uručen 11. 06. 2016. god u Končarevu od strane [[Patrijarh Irenej|patrijarha Irineja]]{{efn|Kao ktitoru velelepne crkve Sv. Jovana Krstitelja u Končarevu.}}; * [[Nebojša Milićević]] iz Raške, orden Svetog Save drugog stepena, uručen 21. 6. 2016. godine{{efn|Kao ktitoru crkve Svete Trojice u Kućanima u Raški.}}; * Niška crkvena pevačka družina "Branko", orden Svetog Save prvog stepena, dodijeljen 02. novembra 2017. godine.<ref>{{Cite news|authorlink=https://niskevesti.rs/hor-branko-svom-pocasnom-predsedniku/}}https://niskevesti.rs/hor-branko-svom-pocasnom-predsedniku/</ref> * [[Gimnazija]] "Veljko Petrović" u [[Sombor]]u, orden Svetog Save 1. reda dodijeljen od 4. novembra 2022. godine; * [[Patrijarh srpski Vikentije II|Patrijarh Vikentije (Prodanov)]] == Znak ordena == {| class="wikitable" |- ! Veliki krst ! Veliki oficir ! Komandir ! Oficir ! Kavalir |- | | | | | |- | | | | | |} == Zanimljivosti == * U [[holivud]]skom filmu „[[Tragači (film)|Tragači]]“ iz [[1956]], reditelja [[Džon Ford|Džona Forda]], u kome glavnu ulogu igra proslavljeni američki glumac [[Džon Vejn]] pojavljuje se u par scena sa Ordenom Svetog Save na grudima koji je glavnom liku u ovom filmskom ostvarenju dodeljen zbog zasluga u [[Američki građanski rat|američkom građanskom ratu]].<ref>[http://arhiva.kurir-info.rs/arhiva/2006/oktobar/30/V-03-30102006.shtml Kurir, J. Jovanović, 31. oktobar 2006.]</ref> == Povezano == {{Odlikovanja Kneževine i Kraljevine Srbije}} {{Odlikovanja Kraljevine SHS / Kraljevine Jugoslavije}} == Napomene == {{notelist}} == Reference == {{Izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Order of Saint Sava}} * [http://www.royalfamily.org/history/orders2_yu.htm Orden Svetog Save] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111229124525/http://www.royalfamily.org/history/orders2_yu.htm |date=2011-12-29 }} * [http://www.jat.com/active/sr-latin/home/main_menu/travel_info/jat_review/februar_2008/srpska_odlikovanja.html Istorija srpskih odlikovanja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110108090725/http://www.jat.com/active/sr-latin/home/main_menu/travel_info/jat_review/februar_2008/srpska_odlikovanja.html |date=2011-01-08 }} * {{en}}[http://www.universitystory.gla.ac.uk/ww1-awards/?id=25 Serbian Order of St Sava, The University of Glasgow] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004165043/http://www.universitystory.gla.ac.uk/ww1-awards/?id=25 |date=2012-10-04 }} * {{en}}[http://orden.stojanovic.ch/stsava/stsava.html The order of St. Sava] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120805233022/http://orden.stojanovic.ch/stsava/stsava.html |date=2012-08-05 }} * {{en}}[http://www.stsava-milw.org/loyalorder.html#history Loyal Order of St. Sava] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927153830/http://www.stsava-milw.org/loyalorder.html#history |date=2007-09-27 }} [[Kategorija:Odlikovanja Kraljevine Srbije]] [[Kategorija:Odlikovanja Kraljevine Jugoslavije]] [[Kategorija:Odlikovanja Srpske pravoslavne crkve]] 6wvhg1n1jsbkn5wgf1fh0c6y07nqvf5 42587370 42587369 2026-05-04T08:38:58Z Stebunik 22243 /* Orden su dobili od 1945. */ 42587370 wikitext text/x-wiki {{Orden (SR) |ime=Orden Svetog Save |slika=[[File:Order of Saint Sava grand cross badge (Serbia 1890) - Tallinn Museum of Orders.jpg|150px]] |opis=''Orden Svetog Save'' |dodeljuje = [[Datoteka:State_Flag_of_Serbia_(1882-1918).svg|30px|border]] [[Datoteka:Flag of Yugoslavia (1918–1943).svg|30px]] [[Datoteka:Flag of the Serbian Orthodox Church.svg|70px]]<br />[[Kraljevina Srbija]]<br />[[Kraljevina Jugoslavija]]<br />[[Srpska pravoslavna crkva]] |tip=[[Datoteka:Order of Saint Sava - Ribbon bar.svg]] |dodelio= |dodela za=za zasluge na polju kulture, narodne prosvete, nauke, javnih službi i Crkve, kao i za zasluge prema Kralju, državi i naciji, i civilnim i vojnim licima. |borba= |status= |ustanovljen=[[23. januar]] [[1883.]] |prva nagrada= |zadnja nagrada= |ukupno= |viši= |niži= }} '''Orden Svetog Save''' je bio državni orden u [[Kraljevina Srbija|Kraljevini Srbiji]] ([[1883]]–[[1918]]) i [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevini Jugoslaviji]] ([[1918]]–[[1945]]), a od [[1945]]. do danas predstavlja najviše odlikovanje koje dodeljuje [[Srpska pravoslavna crkva]]. == Historija == [[Kneževina Srbija]] je proglašena Kraljevinom 22. februara/[[5. mart]]a [[1882]]. godine. Naredne godine, [[23. januar]]a [[1883]], kralj [[Milan Obrenović]] doneo je ukaz kojim je ustanovljen Orden Svetog Save, istovremeno je osnovan i [[Orden belog orla]]. Orden Svetog Save je nazvan po prvom srpskom arhiepiskopu [[Sveti Sava|Svetom Savi]], iz carske i kraljevske kuće [[Nemanjići|Nemanjića]]. Na aversu medaljona nalazi se ikona Svetog Save, okružen ovalnim prstenom na kome se nalazi natpis ''„Svojim trudom postigao je sve“'' na crkvenoslovenskom jeziku. Oko medaljona je postavljen emajlirani malteški krst sa krakovima belo-plave boje. Između krakova postavljeni su pozlaćeni dvoglavi orlovi sa krunom. Na aversu medaljona su se u vreme dinastije [[Obrenovići|Obrenović]] nalazili inicijali kralja Milana Prvog ('''M I'''). Posle [[Majski prevrat|Majskog prevrata]] ([[1903]]), Srbija je postala parlamentarna kraljevina na čelu sa dinastijom [[Dinastija Karađorđević|Karađorđević]], a kralj Petar I je nastavio da u skladu sa svojim ovlašćenjima dodeljuje orden na osnovu ukaza. U ovo doba, na aversu medaljona su zamenjeni inicijali kralja Milana sa godinom ustanovljena ordena ('''1883'''). Orden je bio podeljen u 5 stepeni, dodeljivan je srpskim i stranim državljanima za zasluge na polju kulture, narodne prosvete, nauke, javnih službi i Crkve, kao i za zasluge prema kralju, državi i naciji, i civilnim i vojnim licima. Čuvene radionice u [[Beč]]u, glavnom gradu [[Austrougarska|Austrougarske]] kao što su Rote & Sinovac, Vincet Majer i sinovi, Karl Fismajster i G. A. Sajd su izrađivale ordenske insignije sve do [[Prvi balkanski rat|Prvog balkanskog rata]]. Od [[1912]]. do [[1945]]. godine ordenske insignije su izrađivale čuvene radionice, Artis Bertran u glavnom gradu [[Francuska|Francuske]] [[Pariz]]u i Braća Igenen iz Le Lokla u [[Švajcarska|Švajcarskoj]], a osnivanjem [[Kraljevina SHS|Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca]] posao na izradi su, pored ovih stranih, dobijale i dve domaće radionice – Sorlini iz [[Varaždin]]a i Grizbah & Knaus iz [[Zagreb]]a. Ordenske insignije izrađene posle [[1912]]. godine se razlikuju po svetloj zelenoj boji sakosa umesto prvobitne tamno crvene. Od [[1986]]. godine Orden Svetog Save dodeljuje [[Srpska pravoslavna crkva]] za zasluge na duhovnom, obrazovnom i humanitarnom polju. Orden se dodeljuje i duhovnim i svetovnim pojedincima, kolektivima i organizacijama (uručuje se i nosi je osoba koja je na njenom čelu). Znak (insignija) ordena nosi se na lenti oko vrata. Za razliku od nekadašnjeg petostepenog državnog, Orden Svetog Save koji dodeljuje [[SPC]], podeljen je na tri stepena koji se međusobno razlikuju po bojama lenti i samih insignija: 1. stepen je bele boje; 2. stepen crvene, a 3. stepen plave boje. == Stepeni == Orden Svetog Save ima pet stepeni: * '''Veliki krst 1. red''' * '''Veliki oficir 2. red''' * '''Komandir 3. red''' * '''Oficir 4. red''' * '''Kavalir 5. red''' == Orden su dobili == === Orden su dobili od 1883. do 1903. === * [[Nikola Tesla]], naučnik i izumitelj; * [[Milan Andonović]] (1849-1926) * [[Braća Limijer|Auguste Lumière]], izumitelj; * [[Simeon Medić]]; * [[Kraljica Kapiolani|Kapiolani]], [[Kraljevina Havaji|kraljica Havaja]] (1883); * [[Konstantin Jovanović]], [[arhitekt]]a{{efn|Za projekta [[Zgrada Narodne banke Srbije u Ulici kralja Petra|zgrade Narodne banke]]}}; === Orden su dobili od 1903. do 1945. === * [[Vlajko Kocić|Vlajko Kocić - Purjak]], orden Svetog Save 3. reda, ministar pošta i telegrafa [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine SHS]]; * [[Vlada Ilić]]; * [[Evgenija Naumović Kiki|Evgenija Kiki]], zadužbinarka * Mihailo B. Kažić, učitelj sa Cetinja, Banovine Zetske, orden V reda (1932. godine) i orden IV reda (1940. godine); * [[Vićentije Radovanović]],agronom i političar, orden dodeljen [[1925.]]; * [[Stepa Stepanović]], vojskovođa; * [[Dragoljub Mihailović]], orden Svetog Save 4. reda dobio je [[25. januar]]a [[1928]].<ref>{{Cite web |title=Biografija Draže Mihailovića {{sr}} |url=http://docs.google.com/Doc?id=ds7f9jx_202mk97b8hn |access-date=2012-05-21 |archive-date=2011-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110519105953/http://docs.google.com/Doc?id=ds7f9jx_202mk97b8hn |dead-url=yes }}</ref> * [[Nikolaj Rerih]], Orden Svetog Save 1. reda<ref>{{Cite web |title=-{''Svяtoslav Rerih'' Nikolaй Rerih — graždanin mira}- {{ru}} |url=http://www.secretdoctrine.ru/audio/audio_nk.php |access-date=2012-05-21 |archive-date=2012-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120818231946/http://www.secretdoctrine.ru/audio/audio_nk.php |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://roerich.scana.com.ua/family.htm#nagr |access-date=2012-05-21 |archivedate=2011-02-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110210054543/http://www.roerich.scana.com.ua/family.htm#nagr |deadurl=yes }}</ref>; * [[Emilijan Piperković]], orden Sv. Save 1. dodijeljen 1928.{{efn|Povodom desetogodišnjice Ujedinjenja.}} i 2. reda{{efn|VBr. 1849 od 17. 2. 1925.}}; * [[Ernst von Weizsäcker]], orden Svetog Save 1. reda<ref>S-{S-Personalakte Weizsäcker, Berlin Document Center und Rangliste der Kaiserlich Deutschen Marine für das Jahr 1916}-</ref>; * [[Nikola Spasić]], orden Svetog Save 3. reda; * [[Todor Stojiljković]], orden Svetog Save 3. reda; * [[Milan Banjac]]; * [[Lazar Đenadić]]; * [[Džemaludin Čaušević]], [[reis-ul-ulema]] i intelektualac; * [[Omer-beg Bajrović]], major; * [[Akademsko pozorište]], orden Svetog Save 4. reda 1932. godine; * [[Stevo Srzentić]]; odlikovan 20. 12. 1924. ordenom Svetog Save IV reda; * [[Sabitaj Ruben]], [[rabin]] [[Jugoslovenska vojska|vojske Kraljevine Jugoslavije]]; * [[Đorđe Kravljanac]], odlikovan 17. 11. 1938. kraljevskim ordenom Svetog Save 5-reda; * [[Radoje Vukčević]], [[inženjer]] [[Rudarstvo|rudarstva]], odlikovan ordenom Svetog Save V reda i ordenom Svetog Save IV reda; * [[Božidar Minić|Božina Minić]], [[Pravoslavna crkva u Bosni i Hercegovini|sveštenik u Sarajevu]] i Donjem Vukovskom-Kupres, odlikovan ordenom Svetog Save 5. reda u 1929. godini; * [[Vladimir Vukičević]], trgovac iz Sombora i podpredsednik Srpske banke, član uprave Lojda, nosilac ordena Svetog Save četvrtog reda i Jugoslovenske krune petog reda; {{Nedostaje referenca}} * [[Julka Bajloni]], potpredsednica Materinskog Udruženja, odlikovana 29. decembra 1929. ordenom Svetog Save 3. reda; * [[Dušan Velimirović]] * Ilija Vuković,učitelj iz sela Čortanovaci,odlikovan ordenom Svetog Save 5.reda.Odlikovan 12.septembra 1939.godine === Orden su dobili od 1945. === [[Datoteka:Dmitry Medvedev receives the Saint Sava award from Serbian Orthodox Church.jpg|mini|desno|250px|Medvedev prima orden od mitropolita [[Amfilohije Radović|Amfilohija]]]] * [[Dmitrij Medvedev]], predsednik [[Rusija|Ruske Federacije]]<ref>[http://www.patriarchia.ru/db/text/919512.html Prezidentu Rossiйskoй Federacii D. A. Medvedevu vručen vыsšiй orden Serbskoй pravoslavnoй cerkvi]</ref>; * [[Patrijarh Aleksije II]], [[patrijarh moskovski i sve Rusije]]<ref>{{Cite web |title=Patriarh Moskovskiй i vseя Rusi Aleksiй II. Iz slova posle nagraždeniя ordenom svяtogo Savvы Serbskogo. 15 maя 1994 goda |url=http://www.magister.msk.ru/library/Alexy/alexy279.htm |access-date=2012-05-21 |archive-date=2011-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604180050/http://www.magister.msk.ru/library/Alexy/alexy279.htm }}</ref>; * [[Vladimir Putin]], premijer [[Rusija|Ruske Federacije]], orden Svetog Save prvog stepena dodeljen 23. marta 2011. godine, u [[Hram Svetog Save|Hramu Svetog Save]]; * [[Aleksandar Isajevič Solženjicin|Aleksandar Solženjicin]], pisac, nobelovac{{efn|[...]''za neumorno svedočenje istine, dobra, pokajanja i pomirenja kao jedinog puta spasenja''.}}<ref>{{Cite web |title=Aleksandr Solženicыn nagraždёn ordenom Serbskoй Pravoslavnoй Cerkvi |url=http://www.newsprom.ru/news/110071452611857.shtml |access-date=2012-05-21 |archivedate=2005-02-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050218012816/http://www.newsprom.ru/news/110071452611857.shtml |deadurl=yes }}</ref>; * [[Jurij Luškov]], gradonačelnik [[Moskva|Moskve]]<ref>{{Cite web |title=Юriй Luškov nagražden ordenom svяtogo Savvы |url=http://www.religare.ru/article11901.htm |access-date=2012-05-21 |archive-date=2020-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919125059/http://www.religare.ru/article11901.htm }}</ref>; * [[Aleksandar Nikolajevič Aleksejev|Aleksandar Aleksejev]], [[ambasador]] [[Rusija|Ruske Federacije]] u Srbiji{{efn|[...]''za dostojanstveno predstavljanje ruskog naroda u Srbiji, za pokazanu ljubav prema srpskom pravoslavnom narodu i istrajno zauzimanje za pravedno rešenje statusa Kosova i Metohije''.}}<ref>[http://www.spc.rs/sr/ambasadoru_rusije_aleksandru_aleksejevu_urucen_orden_svetog_save]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121030054624/http://spc.rs/sr/ambasadoru_rusije_aleksandru_aleksejevu_urucen_orden_svetog_save|date=2012-10-30}}<span> Ambasadoru Rusije Aleksandru Aleksejevu uručen Orden Svetog Save | Srpska Pravoslavna Crkva [Zvanični sajt</span>&#x5D;<span><!-- Bot generated title --></span></ref>; * [[Sergej Kužugetovič Šojgu|Sergej Šojgu]], [[Rusija|ruski]] ministar{{efn|Ministar za poslove civilne zaštite, vanredne situacije i otklanjanje posledica nepogoda, general armije — ''za zasluge ukazane u humanitarnoj pomoći srpskim izgbeglicama iz Hrvatske, BiH, Kosova i Metohije''.}}<ref>[http://www.radonezh.ru/new/?ID=337 Svяteйšiй Patriarh Serbskiй Pavel vručil vыsokuю cerkovnuю nagradu ministru S. K. Šoйgu]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>; * Međunarodni filmski festival „Zlatni vitez“{{efn|Московский международный кинофестиваль.}} u [[Moskva|Moskvi]]<ref>[http://www.spc.rs/sr/orden_svetog_save_prvog_stepena_medjunarodnom_filmskom_festivalu_zlatni_vitez]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121023141305/http://spc.rs/sr/orden_svetog_save_prvog_stepena_medjunarodnom_filmskom_festivalu_zlatni_vitez|date=2012-10-23}}<span> Orden Svetog Save prvog stepena Međunarodnom filmskom festivalu "Zlatni vitez" | Srpska Pravoslavna Crkva [Zvanični sajt</span>&#x5D;<span><!-- Bot generated title --></span></ref>; * [[Boris Igorevič Kostenko|Boris Kostenko]], direktor televizijske mreže{{efn|Generalni direktor najveće pravoslavne televizijske stanice na svetu, TV Spas u Moskvi.}}<ref>[http://www.rts.rs/page/stories/ci/story/124/Društvo/629351/Orden+Svetog+Save+«Zlatnom+vitezu».html Orden Svetog Save «Zlatnom vitezu»]</ref>; * [[Dejan Medaković]], predsednik [[SANU]]<ref>[http://www.spc.rs/sr/odlazak_velikana_srpske_i_evropske_kulture_i_prosvete]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110519103512/http://www.spc.rs/sr/odlazak_velikana_srpske_i_evropske_kulture_i_prosvete|date=2011-05-19}}<span> Odlazak velikana srpske i evropske kulture i prosvete | Srpska Pravoslavna Crkva [Zvanični sajt</span>&#x5D;<span><!-- Bot generated title --></span></ref>; * Valjevska [[gimnazija]] <ref>[http://www.spc.rs/sr/orden_svetog_save_valjevskoj_gimnaziji]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121030055202/http://spc.rs/sr/orden_svetog_save_valjevskoj_gimnaziji|date=2012-10-30}}<span> Orden Svetog Save valjevskoj Gimnaziji | Srpska Pravoslavna Crkva [Zvanični sajt</span>&#x5D;<span><!-- Bot generated title --></span></ref>, orden drugog reda; * [[Miodrag Lazić]], srpski hirurg dobrovoljac; * Srpsko pravoslavno pjevačko društvo „Sloga“ iz [[Sarajevo|Sarajeva]], orden Svetog Save (SPC) prvog stepena u 2002. a dobitnik je i ''državnog'' Ordena Svetog Save petog stepena, 1928. godine<ref>[http://www.spc.rs/sr/koncert_spd_sloga_povodom_120_godina_postojanja]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121023102202/http://spc.rs/sr/koncert_spd_sloga_povodom_120_godina_postojanja|date=2012-10-23}}<span> Koncert SPD „Sloga“ povodom 120 godina postojanja | Srpska Pravoslavna Crkva [Zvanični sajt</span>&#x5D;<span><!-- Bot generated title --></span></ref>; * [[Karl Malden]], glumac; * [[Bogoljub Karić]], privrednik; * [[Dejan Bodiroga]], [[košarka]]š; * [[Vlade Divac]], košarkaš, orden drugog reda; * [[Vladeta Jerotić]], književnik i psihijatar; * [[Matija Bećković]], [[Srpska književnost|srpski književnik]], orden drugog reda; * [[Radoš Ljušić]], [[Istorija Srbije|srpski istoričar]]; * [[Nikola Kašiković|Nikola T. Kašiković]], [[Srpska književnost|srpski književnik]] i publicista; * [[Miroslav Mišković]], privrednik; * [[Milka Forcan]], privrednik; * [[Slobodan Radulović]], privrednik; * [[Obrad Spremić]], privrednik; * [[Draško Petrović]], privrednik; * [[Nenad Bogdanović]], [[gradonačelnik Beograda]]; * [[Marko Petrović]], menadžer, ekonomski upravnik; * [[Siniša Nikolić]], direktor u zavodu za građevinsko zemljište i izgradnju Beograda; * [[Miroslav Gligorijević]], privrednik, orden drugog reda; * [[Milijana Okilj]], [[arhitekt]]a iz Banja Luke{{efn|Arhitekt iz Zavoda za zaštitu kulturno-istorijskog i prirodnog nasljeđa R. Srpske.}}; * [[Manastir Krušedol]], orden Svetog Save prvog stepena, dobijen 13. avgusta 2009. godine na jubilej pet vekova postojanja velike Srpske Svetinje; * [[Ivica Dragutinović]], orden Svetog Save 2. reda dobijen [[13. jul]]a [[2010]].<ref>[http://www.mondo.rs/s176404/Fudbal/Dragutinovicu_Orden_svetog_Save.html Mondo: „Dragutinoviću Orden Svetog Save“]{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>; * [[Mirko Dubroja]], privrednik i vlasnik firme, orden Svetog Save 3. reda dobijen 28. 07. 2010; * [[Milutin Gašević]], diplomirani inženjer, privrednik, Orden Svetog Save 2. reda dobijen [[10. oktobar]]a [[2010]].<ref>{{Cite web |title=SPC: „Na predlog Njegove Svetosti Patrijarha Irineja i odlukom Svetog Arhijerejskog Sinoda SPC Ordenom Svetog Save drugog stepena odlikovan je g. Milutin Gašević, dipl. ing. građ. iz Niša.“ |url=http://www.spc.rs/sr/patrijarh_irinej_sluzio_u_bogorodicinoj_crkvi_u_nisu |access-date=2012-05-21 |archive-date=2011-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110519103826/http://www.spc.rs/sr/patrijarh_irinej_sluzio_u_bogorodicinoj_crkvi_u_nisu |dead-url=yes }}</ref>; * [[Novak Đoković]], [[tenis]]er, orden Svetog Save 1. reda dobijen 28. aprila 2011.<ref>[http://www.novosti.rs/vesti/naslovna/aktuelno.69.html:328701-Djokovicu-Orden-Svetog-Save Đokoviću Orden Svetog Save („Večernje novosti“, 28. april 2011)]</ref> * [[Aleksandar Konuzin]] Orden Svetog Save 1. reda uručen 6. februara 2012. u Beogradu.<ref name="Kontuzinu Orden Svetog Save">;{{cite web |url=http://www.rtrs.tv/vijesti/vijest.php?id=55300 |title=Kontuzinu Orden Svetog Save |author= |authorlink= |coauthors= |date=6. 2. 2012. |format= |work= |publisher=Radio-televizija Republike Srpske |pages= |language=sr |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate=7. 2. 2012. }}</ref>; * [[Zoran Stevanović]], načelnik opštine Zvornik, orden Svetog Save uručen 7. februara 2012. u [[Zvornik]]u{{efn|Za zalaganje na izgradnji Sabornog hrama u Zvorniku.}}<ref name="Stavenoviću Orden Svetog Save">{{cite web |url=http://www.rtrs.tv/vijesti/vijest.php?id=55379 |title=Stavenoviću Orden Svetog Save |author= |authorlink= |coauthors= |date=7. 2. 2012. |format= |work= |publisher=Radio-televizija Republike Srpske |pages= |language=sr |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate=8. 2. 2012. }}</ref>; * [[Emir Kusturica]], [[filmski režiser]], orden Svetog Save 1. reda uručen 12. maja 2012. u [[Mrkonjići]]ma; * [[Radoš Bajić]], orden Svetog Save 2.reda, uručen 19.februara 2913. godine u Beogradu od strane [[Patrijarh Irenej|patrijarha Irineja]]; * [[Branislav Petrović]], orden Svetog Save 3.reda urucen 23.08.2015. god. u Beogradu od strane [[Patrijarh Irenej|patrijarha Irineja]]; * [[Dragan Marković|Dragan Marković ''Palma'']], orden Svetog Save prvog stepena, uručen 11. 06. 2016. god u Končarevu od strane [[Patrijarh Irenej|patrijarha Irineja]]{{efn|Kao ktitoru velelepne crkve Sv. Jovana Krstitelja u Končarevu.}}; * [[Nebojša Milićević]] iz Raške, orden Svetog Save drugog stepena, uručen 21. 6. 2016. godine{{efn|Kao ktitoru crkve Svete Trojice u Kućanima u Raški.}}; * Niška crkvena pevačka družina "Branko", orden Svetog Save prvog stepena, dodijeljen 02. novembra 2017. godine.<ref>{{Cite news|authorlink=https://niskevesti.rs/hor-branko-svom-pocasnom-predsedniku/}}https://niskevesti.rs/hor-branko-svom-pocasnom-predsedniku/</ref> * [[Gimnazija]] "Veljko Petrović" u [[Sombor]]u, orden Svetog Save 1. reda dodijeljen od 4. novembra 2022. godine; * [[Patrijarh srpski Vikentije|Patrijarh Vikentije (Prodanov)]] == Znak ordena == {| class="wikitable" |- ! Veliki krst ! Veliki oficir ! Komandir ! Oficir ! Kavalir |- | | | | | |- | | | | | |} == Zanimljivosti == * U [[holivud]]skom filmu „[[Tragači (film)|Tragači]]“ iz [[1956]], reditelja [[Džon Ford|Džona Forda]], u kome glavnu ulogu igra proslavljeni američki glumac [[Džon Vejn]] pojavljuje se u par scena sa Ordenom Svetog Save na grudima koji je glavnom liku u ovom filmskom ostvarenju dodeljen zbog zasluga u [[Američki građanski rat|američkom građanskom ratu]].<ref>[http://arhiva.kurir-info.rs/arhiva/2006/oktobar/30/V-03-30102006.shtml Kurir, J. Jovanović, 31. oktobar 2006.]</ref> == Povezano == {{Odlikovanja Kneževine i Kraljevine Srbije}} {{Odlikovanja Kraljevine SHS / Kraljevine Jugoslavije}} == Napomene == {{notelist}} == Reference == {{Izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Order of Saint Sava}} * [http://www.royalfamily.org/history/orders2_yu.htm Orden Svetog Save] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111229124525/http://www.royalfamily.org/history/orders2_yu.htm |date=2011-12-29 }} * [http://www.jat.com/active/sr-latin/home/main_menu/travel_info/jat_review/februar_2008/srpska_odlikovanja.html Istorija srpskih odlikovanja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110108090725/http://www.jat.com/active/sr-latin/home/main_menu/travel_info/jat_review/februar_2008/srpska_odlikovanja.html |date=2011-01-08 }} * {{en}}[http://www.universitystory.gla.ac.uk/ww1-awards/?id=25 Serbian Order of St Sava, The University of Glasgow] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004165043/http://www.universitystory.gla.ac.uk/ww1-awards/?id=25 |date=2012-10-04 }} * {{en}}[http://orden.stojanovic.ch/stsava/stsava.html The order of St. Sava] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120805233022/http://orden.stojanovic.ch/stsava/stsava.html |date=2012-08-05 }} * {{en}}[http://www.stsava-milw.org/loyalorder.html#history Loyal Order of St. Sava] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927153830/http://www.stsava-milw.org/loyalorder.html#history |date=2007-09-27 }} [[Kategorija:Odlikovanja Kraljevine Srbije]] [[Kategorija:Odlikovanja Kraljevine Jugoslavije]] [[Kategorija:Odlikovanja Srpske pravoslavne crkve]] cqfcfwwa2f8g9j2kp46sktbek04g9u7 0 79384 42587351 42477504 2026-05-04T04:18:13Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587351 wikitext text/x-wiki {{for|roman [[Ismail Kadare|I. Kadara]]|Tvrđava (Kadare)}} [[Datoteka:Walls of Dubrovnik-3.jpg|thumb|250px|[[Dubrovačke gradske zidine]]]] '''Fortifikacija''' ([[latinski jezik|lat]]. ''fortificatio'') je [[nauka|znanost]] o utvrđivanju položaja radi obrane od napada. Termin se također koristi kao [[sinonim]] za razna utvrđenja, odnosno utvrđena mjesta, te za sam proces utvrđivanja, odnosno podizanja utvrđenja; obrambeni objekt u kojem je smještena vojna posada radi nadzora nekog šireg prostora, ili sklanjanja stanovništva u slučaju neprijateljskog napada. Fortifikacije su dakle [[vojska|vojne]] [[građevina|građevine]] i [[konstrukcija|konstrukcije]] namijenjene [[obrana (vojska)|obrambenom]] [[rat]]ovanju. Ljudi su počeli graditi obrambene objekte prije nekoliko tisuća godina, razvijajući sve kompleksnije strukture. Etimologija riječi fortifikacija dolazi od [[latinski jezik|latinskih]] riječi ''fortis'' ("jak") i ''facere'' ("činiti"). Utvrde se pojavljuju u najrazličitijim veličinama i oblicima; neke razvučene linije kao [[Hadrijanov zid]] ili [[Veliki kineski zid]], dok su druge više-manje okrugle kao [[bedem]] na vrhu brežuljka, neke pravokutne kao [[Normani|normanska]] [[toranj|kula]], a neke nepravilne i mnogostrane kao npr. gradske zidine. Sve su građene da budu jake, a ne da budu lijepe, a ipak njihova masivnost i vještina kojom su zidane odaju smisao za stil i uzvišenost. == Nomenklatura == Mnogi vojni objekti poznati su kao '''fortovi''' (ili '''forovi'''; od [[francuski jezik|francuskog]] ''fort'' – "utvrda"), iako nisu uvijek utvrđeni. Fortovi su se razlikovali veličinom, obuhvaćajući vrlo velike tvrđave i utvrde, pa sve do najmanjih '''fortica''' (od [[italijanski jezik|talijanskog]] ''fortezza''). Riječ fortifikacija također može označavati praksu usavršavanja obrane nekog područja obrambenim radovima. Kada se termin koristi u množini, fortifikacije označavaju izgrađene objekte koje služe za obranu. [[obrambeni zid|Gradske zidine]] ili bedemi su stoga fortifikacije ali ne moraju nužno biti utvrde. Umjetnost podizanja vojnog kampa ili konstruiranja fortifikacije tradicionalno se klasificira kao [[kastrametacija]] ([[latinski jezik|lat]]. ''castrametatio'') još od vremena [[legija|rimskih legija]]. [[Umetnost|Umjetnost]]/[[nauka|znanost]] [[opsada|opsjedanja]] fortifikacije i njenog razaranja popularno se naziva [[opsada|opsadom]], dok se u terminologiji koristi izraz [[poliorcetika]]. Potonji termin također se koristi za označavanje umijeća gradnje fortifikacije. == Principi == Fortifikacije imaju dvije glavne funkcije koje se očituju kao: * '''prepreka''' koja usporava napadača u napredovanju i koja ga prisiljava na bliski sukob zadržavajući ga što više moguće pod vatrom branitelja * '''zaštita''' koja omogućuje braniteljima zaklon od napada neprijateljskih trupa. Komponenta zaštite djeluje na dva načina, neposredno, uporabom dovoljno krutih [[konstrukcija]] zaustavljaju se neprijateljski [[projektil]]i, i posredno, korištenjem udaljenosti, prednosti [[domet]]a i od nedavno [[kamuflaža|kamuflaže]]. Općenito govoreći, generalizacija sve sofisticiranijeg [[vatreno oružje|vatrenog oružja]] ima za posljedicu povećanu potrebu za zaštitom, no komponenta prepreke izgubila je na važnosti [[mehanizacija|mehanizacijom]] napadačkih trupa. Međutim ona može imati drugu funkciju, poput simboličkog sustava, ostvarujući kapacitet ili [[pravo vlasništva|vlasništvo]]. Neke su utvrde imale čisto obrambenu ulogu, dok su druge bile namijenjene kao isturene postaje za osvajanje novih teritorija ili da zastrašuju koji grad. Štitile su gospodarevu obitelj i najbližu svitu od iznenadnog napada ili izdaje. One složenije mogle su se odupirati opsadama i više od godine dana. Ima slučajeva gdje su vojne posade od samo tridesetak ljudi zadržavale tri tisuće vojnika. Graditelji utvrda morali su osigurati vodu i nastambe za posadu, tako su nastali zdenci i goleme cisterne, te velike dvorane za ljudstvo, pa čak i prostrane ženske odaje. Utvrde su bile i utvrđena sela koja su štitila ljude svih društvenih slojeva i bila skladišta žitarica za slučajeve gladi i neizbježne opsade. Često su bile i upravna središta. Utvrde su se mogle osvojiti samo jurišem na vrata zidina ovnom za rušenje ili osvajanjem zidina opsadnim kulama na kotačima i [[katapult]]ima. Sigurnija i efikasnija metoda napadaja bila je iskopati rov ispod kule, a zatim minirati tako da se kula sruši od vlastite težine. Jedina sigurna obrana protiv toga bila je gradnja na stijeni ili vodom ispunjen jarak oko utvrde. Top je doskočio i tome, te je postupno, nakon što je uveden početkom 14. stoljeća, počeo utjecati na projektiranje utvrda. Osnovni plan je neznatno promijenjen, ali su kule postale zdepastije, a deblji zidovi bili su izbušeni [[puškarnica]]ma. == Klasifikacija == Fortifikacije su obično podijeljene u dvije grane: '''trajne''' ili '''permanentne fortifikacije''' i '''poljske''' ili '''terenske fortifikacije'''. Trajne fortifikacije se podižu u slobodno vrijeme, sa svim resursima koje država može opskrbiti konstruktivnim i [[mehaničko inženjerstvo|mehaničkim]] vještinama, te se grade od izdržljivih materijala. Terenske fortifikacije su improvizirane građevine koje na terenu podižu trupe često uz pomoć dostupnih lokalnih radnika i oruđa koristeći materijale koji ne zahtijevaju veliku pripremu poput [[zemlja (planet)|zemlje]], pruća, lakog [[drveće|drva]] i pješčanih vreća (vidi [[sangar]]). Postoji također i srednja grana koja se naziva '''polutrajnim''' ili '''semipermanentnim fortifikacijama'''. Ona se podiže kad u tijeku ratnog pohoda postane poželjno zaštiti određenu lokaciju s najboljom imitacijom trajne obrane načinjenom u kratkom vremenu uz dostupne obilne resurse i vještu civilnu radnu snagu. Uz gore navedenu klasifikaciju prema trajnosti, fortifikacije je moguće razvrstati i na druge načine, npr. prema namjeni. Cilj fortifikacija se uvijek razlikovao pa su neke fortifikacije bile zadužene za zaštitu pojedinačnih zgrada od malenih utvrda sve do [[feudalni dvorac|feudalnih dvoraca]] ([[dvorac Roquetaillade]]), dok su neke štitile čitava prostranstva uz pomoć ogromnih obrambenih sustava kao što su [[Veliki kineski zid|Kineski zid]] ili [[Maginotova linija]]. == Historija == {{glavni|Razvoj fortifikacijske arhitekture}} Isprva su utvrde građene od kolja (''[[palisade]]''), pruća i zemlje, ali gdje je bilo pogodno i od [[kamen]]a (''gradine ili citadele''). Poslije se grade veliki [[bedem]]i koji okružuju i goleme gradove (najveći su [[Babilon]] i kineski [[Xi'an]]), pa se pojam utvrde vezuje samo uz dodatno utvrđena i opremljena mjesta na tim zidinama. [[Antički Rim|Rimski]] ''[[kastrum|castrum]]'' i [[Bizantsko Carstvo|bizantska]] ''poljska utvrda'' su imale duge tanke zidove i tanke tornjeve jer je njihova uloga prije svega bila takva da je odgovarala velikim vojnim snagama koje su trebale uperiti što više oružja na neprijatelja. Na vrhu takvih utvrda su dodavane drvene [[Galerija|galerije]] poduprte [[konzola]]ma, a tornjevi istaknuti prema konfiguraciji tla (npr. [[Saône]] u [[Sirija|Siriji]] iz 11. stoljeća). U svoje gradske utvrde [[Bizantinci]] su povremeno ugrađivali "zavojite ulaze" čiji je oblik prisiljavao napadača da se jednom ili više puta okrene izlažući tako leđa ili bok, koji obično nije bio zaštićen štitom (npr. ''[[Istanbul|Carigradske]] gradske zidine''). Na Istoku se održao vodeći autoritet države, a na Zapadu se on raspao te se kamene utvrde nisu gradile nekoliko stoljeća s iznimkom [[Zapadni Goti|Vizigotske]] obnove rimskih zidina u [[Carcassone]]u u [[Francuska|Francuskoj]] u 6. stoljeću. U 11. stoljeću su [[Normani]] počeli mijenjati drvene palisade kamenom oplatom, te utvrde oblikovati u dva dijela: * '''gradina (''motte'')''' - visok humak okružen jarkom za gospodara i svitu * '''podgrađe (''bailey'')''' – prostrano područje nepravilnog oblika ograđen kolcima za seljake i stoku Najpoznatija je svakako ''[[White Tower]]'' u [[London]]u, koju je počeo graditi [[William I Osvajač|Vilim Osvajač]] u 11. stoljeću, te kasnije ''[[Doverska kula]]'' i ''utvrda u [[Carisbrooke]]u''. [[Križarski ratovi|Križari]] nisu imali dovoljno ljudi pa su gradili masivnije i vijugave zidine s istaknutim kulama s kompliciranim ulazima. Veliki vojni redovi, [[malteški red|hospitalci]] i [[templari]] imali su različite "stilove" gradnje. Za "hospitalski stil" koji je doživio procvat utvrdom ''[[Krak des Chevaliers]]'' u Siriji u 13. stoljeću, karakteristične su bile okrugle ili potkovaste kule smiono istaknute, koncentrične linije fortifikacije, zavojiti ulazi, dobro postavljene strijelnice i masivnost konstrukcije. Unutarnja utvrđenja utvrde ''[[Manzanàres el Real]]'' u [[Španija|Španjoslkoj]], iz kasnog 15. stoljeća, dominiraju vanjskima tako da su napadači istovremeno bili pod unakrsnom vatrom i s jednih i s drugih. U 14. i 15. stoljeću kule na vanjskim bedemima postale su zdepastije i deblje, da bi mogle odoljeti udarima opsadnih sprava i topništva. [[Top]]ovi, ali i centralizirane vlade koje su imale izdašna sredstva za izvođenje duljih opsada, su naposljetku doveli do opadanja važnosti utvrda. Naposljetku su utvrdne zidine u 17. stoljeću zamijenjene obrambenim zemljanim nasipima ([[bastion]]ima) koji su učinkovitije zadržavale topovske salve. == Popis == <!-- [[Datoteka:John Smith 1624 Bermuda map with Forts.jpg|thumb|desno|200px|<small>Karta [[Bermuda]] kapetana [[John Smith iz Jamestowna|Johna Smitha]] iz [[1624]]. koja prikazuje važna mjesta uključujući [[fortifikacije otoka Castle, Bermuda|fortifikacije otoka Castle]].</small>]] --> === Terminologija === Fortifikacijska terminologija sadrži pojmove koji uglavnom vuku podrijetlo iz [[francuski jezik|francuskog jezika]], dok manji dio potječe iz [[italijanski jezik|talijanskog]], [[nemački jezik|njemačkog]], [[engleski jezik|engleskog]] i drugih jezika. Glavni razlog tome su poznati [[vojni inženjer]]i koji su razradili teoriju fortifikacijske znanosti, a najpoznatiji od njih svakako je [[Francuzi|francuski]] [[vojni inženjer]] i [[maršal]] [[Vauban]]. Stoga su uz sljedeće fortifikacijske termine navedeni i termini na izvornom, najčešće [[francuski jezik|francuskom jeziku]]. [[Datoteka:Ram Pol.jpg|right|200px|thumb|<small>Fort [[Kumbhalgarh]] u [[Rajasthan]]u, [[Indija]] jedan je od najvećih utvrda u Aziji. Utvrdu je sagradio Rana Kumbha u [[15. vijek|15. stoljeću]], a više od 350 [[hinduizam|hinduskih]] i [[džainizam|džainističkih]] hramova se nalazi unutar nje. Više od 3 stoljeća Fort je ostao neprobojnim sve dok ga nisu zauzele ujedinjene snage [[Akbar]]a, [[Malwa|Malwe]] i [[sultanat Gujarat|sultanata Gujarat]].</small>]] <!-- [[Datoteka:Rodberget38.jpg|thumb|200px|<small>Fort Rödberget, dio moderne [[Bodenska utvrda|utvrde Boden]] u [[Švedska|Švedskoj]], viđena sa sjevera. [[Jarak]] i naoružane [[turela|turele]] su jasno vidljive kao i veličanstven pogled sa same utvrde.</small>]] --> <!-- [[Datoteka:Tvrdjava Petrovaradin 11.jpg|desno|200px|thumb|<small>[[Petrovaradinska tvrđava]] "Gibraltar na Dunavu" - austrijska tvrđava iz XVIII stoljeća i jedna od najbolje sačuvanih fortifikacija u Srbiji.</small>]] --> [[Datoteka:Alamgiri Gate.jpg|right|200px|thumb|<small>Pogled na vrata Alamghiri na utvrdi Lahore.</small>]] [[Datoteka:Edinpain.JPG|right|200px|thumb|<small>Fortifikacije [[dvorac Edinburgh|dvorca Edinburgh]] koristile su prirodan vulkanski krajolik kao najbolju prednost. Naslikao [[Alexander Nasmyth]] (~1780).</small>]] <!-- [[Datoteka:Slk_Fort_Ruines.jpg|thumb|200px|<small>Ruševine bastiona oko 1800 godina stare [[utvrda Sialkot|utvrde Sialkot]] u [[Sialkot]]u, [[Pakistan]].</small>]] --> <div style="-moz-column-count: 2; column-count:2; "> '''Tipovi fortifikacije''' * [[akropolj|akropola]] * [[citadela]] * [[palata|dvorac]] * [[fort]] * [[gradina (utvrda)|gradina]] * [[limes]] * [[opidum|oppidum]] * utvrda * [[utvrđena linija]] * [[utvrđeni grad]] * [[utvrđeni most]] * [[utvrđeni sektor]] * [[zamak]] '''Elementi fortifikacije''' * [[abatis]] * [[ambrazura]] ([[francuski jezik|franc]]. ''embrasure'') * [[Banket (fortifikacija)|banket]] ([[francuski jezik|franc]]. ''banquette'') * [[barbekana]] ili [[barbakan]] ([[latinski jezik|lat]]. ''barbecana'', [[francuski jezik|franc]]. ''barbacane'') * [[barbeta]] ([[italijanski jezik|tal]]. ''barbetta'', [[francuski jezik|franc]]. ''barbette'') * [[bartizan]] ([[engleski jezik|engl]]. ''bartizan'') * [[bastilja]] ([[francuski jezik|franc]]. ''bastille'') * [[bastion]] * [[berma]] * [[blok]] ([[francuski jezik|franc]]. ''bloc'') * [[bodljikava žica]], [[bodljikava traka]] i [[žičana zapreka]] * [[bunker]] * [[châtelet]] * [[češki jež]] * [[demiluna]] ([[francuski jezik|franc]]. ''demi-lune''; vidi [[revelin]]) * [[dijamantna fosa]] ([[francuski jezik|franc]]. ''fossé'' diamant) * [[donžon]] ([[francuski jezik|franc]]. ''donjon'') * [[eskargeta]] ([[francuski jezik|franc]]. ''escargaite'' ili ''échauguette'') * [[eskarpa]] ([[francuski jezik|franc]]. ''escarpe'') * [[fasa]] ([[francuski jezik|franc]]. ''face'') * [[flanka]] ([[francuski jezik|franc]]. ''flanc'') * [[for]] ([[francuski jezik|franc]]. ''fort'') * [[fosa]] ([[francuski jezik|franc]]. ''fossé'') * [[gabion]] * [[gerit]] ([[engleski jezik|engl]]. ''guerite'') * [[geta]] ([[francuski jezik|franc]]. ''guette'') * [[glasija]] ([[francuski jezik|franc]]. ''glacis'') * [[gorga]] ili [[grkljan]] ([[francuski jezik|franc]]. ''gorges'') * [[hersa]] ([[francuski jezik|franc]]. ''herse'') * [[hurda]] ([[francuski jezik|franc]]. ''hourd'') * [[hušeta]] ([[francuski jezik|franc]]. ''huchette'') * [[kaponir]] ([[francuski jezik|franc]]. ''caponnière'') * [[krenelacija|kastelacija]] ([[latinski jezik|lat]]. ''castellatio'') * [[džentlmen|kavalir]] ([[francuski jezik|franc]]. ''cavalier'') * [[kazamat]] ([[italijanski jezik|tal]]. ''casamatta'') * [[kineta]] ([[francuski jezik|franc]]. ''cunette'', [[nemački jezik|njem]]. ''Künette'') * [[kontraeskarpa]] ([[francuski jezik|franc]]. ''contre-escarpe'') * [[kontrafor]] ([[francuski jezik|franc]]. ''contrefort'') * [[kontragard]] ([[francuski jezik|franc]]. ''contregarde'') * [[krenelacija]] ([[latinski jezik|lat]]. ''crenellatio'') * [[kreno]] ([[francuski jezik|franc]]. ''créneau'') * [[krunište]] * [[kružni prolaz]] * [[kupura]] ([[francuski jezik|franc]]. ''coupure'') * [[kurtina]] ([[francuski jezik|franc]]. ''courtine'') * [[lisa]] ([[francuski jezik|franc]]. ''lice'') * [[mašikuli]] ([[francuski jezik|franc]]. ''mâchicoulis'') * [[merlon]] * [[obrambeni borbeni položaj]] * [[obrambeni jarak]] ([[obrambeni rov]]) * [[parapet]] * [[pješčana vreća]] * [[pokretni most]] ([[francuski jezik|franc]]. ''pont-levis'') * [[portcullis]] ([[engleski jezik|engl]]. ''portcullis'' rešetka) * [[poterna]] ([[francuski jezik|franc]]. ''poterne'') * [[rampa]] ([[francuski jezik|franc]]. ''rampe'') * [[reduit]] ([[francuski jezik|franc]]. ''réduit'') * [[reduta]] ([[francuski jezik|franc]]. ''redoute'') * [[revelin]] ili [[ravelin]] ([[italijanski jezik|tal]]. ''rivelino'', [[francuski jezik|franc]]. ''ravelin'') * [[strijelnica]] ili [[aršera]] ([[francuski jezik|franc]]. ''archère'') * [[šikana]] ([[francuski jezik|franc]]. ''chicane'') * [[talus]] * [[tenaja]] ([[francuski jezik|franc]]. ''tenaille'') * [[traversa]] ([[francuski jezik|franc]]. ''traverse'') * [[tura]] ([[francuski jezik|franc]]. ''tour'') * [[turan]] * [[turela]] ([[francuski jezik|franc]]. ''tourelle'', [[engleski jezik|engl]]. ''turret'') * [[vizirni otvor]] * [[vrapci|vrabac]] ([[francuski jezik|franc]]. ''moineau'') * [[zaklonjeni prolaz]] '''Tipovi fortova''' * [[bastionska utvrda]] * [[blokhaus]] ([[nemački jezik|njem]]. ''blockhaus'') * [[bunker]] * [[compound]] * [[donžon]] * [[palata|dvorac]] * [[gradina (utvrda)|gradina]] * [[gradske zidine]] * [[kastrum]] ([[latinski jezik|lat]]. ''castrum'') * [[kaštel]] * [[kineske gradske zidine]] * [[kopnena baterija]] * [[kula martello]] * [[Pā]] [[Maori|maorska]] fortifikacija iz [[19. vijek|19. stoljeća]] * [[palisada]] * [[poligonalna utvrda]] * [[protuzračna kula]] * [[reduta]] * [[srednjovjekovne fortifikacije]] * [[zamak]] * [[zvjezdasta utvrda]] '''Povijesne fortifikacije''' * [[Atlantski bedem]] * [[Dubrovačke gradske zidine]] * [[Dvorac Beaumaris]] * [[Fort Chittorgarh]] * [[Fort Drum]] (otok [[El Fraile]]) * [[Fort Knox, Maine]] * [[Fort Lahore]] * [[Fort Raigad]] * [[Fort Rohtas]] * [[Veliki kineski zid|Kineski zid]] * [[Krak des Chevaliers]] * [[Moskovski Kremlj|Kremlj]] * [[Linije Torres Vedrasa]] * [[Maginotova linija]] * [[Mannerheimova linija]] * [[Massada]] * [[Norveške utvrde]] * [[Réduit]] * [[Reduta Eastbourne]] '''Fortifikacije i opsadno ratovanje''' * [[Vojna povijest]] * [[Vojno inženjerstvo]] * [[Srednjovjekovno ratovanje]] * [[Opsadni stroj]] * [[Opsada]] '''Slavni stručnjaci''' * [[Dijad iz Pele]] * [[Giuliano da Sangallo]] ([[1445]]-[[1516]]) * [[François Mandon de Saint Rémy]] * [[Francesco De Marchi]] ([[1504]]-[[1576]]) * [[Simon Stevin]] ([[1549]]-[[1620]]) * [[Antoine De Ville|Antoine Deville]] ([[1596]]-[[1657]]) * [[Henri Alexis Brialmont]] ([[1821]]-[[1903]]) * [[Menno van Coehoorn]] ([[1641]]-[[1704]]) * [[Jean Errard, dit Errard de Bar-le-Duc]] ([[1554]]-[[1610]]) * [[Blaise de Pagan]] ([[1604]]-[[1665]]) * [[Sébastien Le Prestre de Vauban]] ([[1633]]-[[1707]]) * [[Maximilian von Welsch]] ([[1671]]-[[1745]]) * [[Marc-René de Montalembert]] ([[1714]]-[[1800]]) * [[Jean Lemichaud d'Arçon]] ([[1733]]-[[1800]]) * [[François Nicolas Benoît Haxo]] ([[1774]]-[[1838]]) * [[Raymond-Adolphe Séré de Rivières]] ([[1815]]-[[1895]]) * [[Gaspard-Joseph Chaussegros de Léry]] ([[1682]]-[[1756]]) </div> == Vanjske veze == {{commonscat|Fortification|Fortifikacije}} * [http://www.fort4a.harc.pl Fort 4a u Poznanu - Poljska] * [http://www.1911encyclopedia.org/Fortification_and_siegecraft 1911 Encyclopedia Britannica on Fortifications and siegecraft] * [http://www.tunnelrats.org.au Informacije o australskim fortifikacijama u Drugom svjetskom ratu]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.educ.um.edu.mt/militarymalta Vojna povijest Malte (fortifikacije)] * [http://www.ag-festung-koeln.de/ Kölnska tvrđava] * [http://www.bunkerpictures.nl Bunker Pictures: Pictures, locations, information about bunkers from WW2 and The Atlantikwall] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061206134239/http://www.bunkerpictures.nl/ |date=2006-12-06 }} * [http://www.remuseum.org.uk/rem_his_history.htm Royal Engineers Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060829135946/http://www.remuseum.org.uk/rem_his_history.htm |date=2006-08-29 }} obalna obrana * [http://www.civertan.hu/legifoto/legifoto.php?page_level=322 Zračna fotografija: tvrđava - Komárom - Mađarska] * [http://www.peterwardein.com Petrovaradin - najveća tvrđava u Europi iz 18. stoljeća] * [http://www.eastbournemuseums.co.uk/ Redoubt Fortress Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110618163222/http://www.eastbournemuseums.co.uk/ |date=2011-06-18 }} * [http://www.martello-towers.co.uk/south-coast/towers/eastbourne-redoubt.htm Eastbourne Redoubt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070328191048/http://www.martello-towers.co.uk/south-coast/towers/eastbourne-redoubt.htm |date=2007-03-28 }} * [http://www.flickr.com/photos/89297978@N00/sets/72157594515487122/ Fotografije austrijskih, francuskih i engleskim dvoraca] * [http://fortress.petersburg-bridges.com/ Slike i povijest tvrđave Petra i Pavla (St Peterburg)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080118032821/http://fortress.petersburg-bridges.com/ |date=2008-01-18 }} * [http://mysite.verizon.net/vzev1mpx/maginotlineatwar/ Maginotova linija u ratu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140806205743/http://mysite.verizon.net/vzev1mpx/maginotlineatwar/ |date=2014-08-06 }} * [http://www.fortifications.gr Fortifikacije iz Drugog svjetskog rata u Grčkoj] [[Kategorija:Tvrđave]] m0o5sunjgdah5z927dky40mapwae8mw 0 79399 42587311 41463853 2026-05-03T23:24:56Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587311 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Eugène Flandin.jpg|mini|desno|200px|Eugène Flandin]] '''Jean-Baptiste Eugène Napoléon Flandin''' ([[15. 8.|15. august]] [[1809]]. - [[29. 9.|29. septembar]] [[1889]].) bio je [[Francuzi|francuski]] orijentalist, slikar, arheolog i političar. Flandinovi arheološki crteži i vojne skice danas se smatraju vrijednijima nego njegove umjetničke slike. Najpoznatiji je prema slavnim crtežima i skicama antičkih [[Perzija|perzijskih]] spomenika iz [[ahemenidska Monarhija|ahemenidskog doba]] poput [[Persepolis|Perzepolisa]], koje je posjećivao na putovanjima s [[arhitekt]]om [[Pascal Coste|Pascal Costom]] između [[1839]]. i [[1841]].<ref>''Voyage en Perse'', Itinéraire, I.</ref> == Povezano == * [[Pascal Coste]] * [[Thomas Herbert|Sir Thomas Herbert]] * [[Jean Thévenot]] * [[Jean Chardin]] * [[Firuzabad]] * [[Persepolis|Perzepolis]] == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Eugène Flandin}} * {{en icon}} [[Encyclopædia Iranica]]: [http://www.iranicaonline.org/articles/flandin-and-coste- ''Pascal Coste & Eugene Flandin''] * [http://www.askart.com/askart/f/eugene_napoleon_flandin/eugene_napoleon_flandin.aspx Radovi Eugena Flandina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091204092457/http://www.askart.com/askart/f/eugene_napoleon_flandin/eugene_napoleon_flandin.aspx |date=2009-12-04 }} * [http://www.derambakhshfilm.org/profiles/Voyagetopersia.htm Voyage to Persia, Eugène Flandin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100312024703/http://derambakhshfilm.org/profiles/Voyagetopersia.htm |date=2010-03-12 }} {{Životni vijek|1809|1889|Flandin, Eugene}} [[Kategorija:Francuski slikari]] [[Kategorija:Francuski političari]] [[Kategorija:Francuski arheolozi]] [[Kategorija:Iranisti]] fznr0tqp5oyrj9ywirc3jr6joo4n18u 0 79521 42587178 41486159 2026-05-03T18:22:26Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Tajna plavog vlaka]] na [[The Mystery of the Blue Train]] 41486159 wikitext text/x-wiki {{Infokutija knjiga | naziv = Tajna plavog vlaka | naziv_originala = The Mystery of the Blue Train | prijevod = | slika = | opis_slike = | autor = [[Agatha Christie]] | ilustrator = | dizajn_korica = | država = [[Engleska]] | jezik = [[engleski jezik]] | žanr = [[Kriminalistički]] | vrsta_djela = [[roman]] | izdavač = | datum_izdanja = [[1928]]. | vrsta_korica = | broj_stranica = 256 | pripovjedač = | gledište = | vrijeme_radnje = | mjesto_radnje = Plavi vlak | glavni_lik = [[Hercule Poirot]] | vrhunac = | teme = | isbn = }} '''Tajna plavog vlaka''' (izdat [[1928]].) je poznati roman s [[Hercule Poirot|Herculeom Poirotom]] u glavnoj ulozi kojeg je napisala [[Agatha Christie]]. == Radnja == U međunarodnom Plavom vlaku u svome odjeljku nađena je mrtva kćer američkog bogataša. Naizgled obično ubistvo kojeg bi [[francuska]] policija brzo riješila uhitivši onoga ko je, po svemu sudeći, bio motivisani ubica. Ali tu se našao nenadmašivi Hercule Poirot čija britka logika ulazi ispod površine privida i kopa do pravog ubice na kojeg niko ni ne sumnja. {{Agatha Christie}} [[Kategorija:Romani 1928.]] [[Kategorija:Djela Agathe Christie sa Herculeom Poirotom]] sfp73vtwwili8q9g1pec1oovp26v0av 0 81022 42587367 42582316 2026-05-04T08:27:31Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587367 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Potoc2006.jpg|thumb|right|250px|Ukop 505 identificiranih Bošnjačkih civila ([[11. juli]] [[2006]])]] Pod pojmom '''bosanski genocid''' ili '''genocid u Bosni i Hercegovini''' se uglavnom misli: bilo na [[Masakr u Srebrenici|Srebrenički genocid]] izvršen od strane snaga srpske vojske u [[Srebrenica|Srebrenici]] jula [[1995]], sa ciljem (''dolus specialis'') uništenja svih Bošnjaka u tom području,<ref>Staff. ''[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/1907122.stm Bosnian genocide suspect extradited]'', [[BBC]], [[2. 4.|2. april]] [[2002]]</ref> ili na genocid u širem kontekstu označavajući zločin protiv čovječnosti i ratne zločine tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] od [[1992]]. do [[1995]]. godine.<ref>{{Cite web |title=SERBIA FOUND GUILTY OF FAILURE TO PREVENT AND PUNISH GENOCIDE |url=http://www.sense-agency.com/en/stream.php?sta=3&pid=9273&kat=3 |access-date=2010-05-22 |archivedate=2009-07-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090730091312/http://www.sense-agency.com/en/stream.php?sta=3&pid=9273&kat=3 |deadurl=yes }}</ref> Zavisno od različitih sudskih odluka [[Bošnjaci]] su bili žrtve genocida [[1992]]. godine u dolini rijeke [[Drina|Drine]],<ref>[http://www.worldlii.org/int/cases/ICTY/2001/8.html Prosecutor v. Radislav Krstic - Trial Chamber I - Judgment - IT-98-33 &#91;2001&#93; ICTY 8 (2. August 2001.)]</ref> na području [[Doboj]]a<ref>[http://www.preventgenocide.org/punish/GermanFederalCourt.htm Federal High Court makes basic ruling on genocide, Translation of Press Release into English Nr. 39 on 30. travanj 1999.]</ref> kao i 1995. godine tijekom [[masakr u Srebrenici|genocida u Srebrenici]]. Pojmom bosanski genocid opisuje se kampanja etničkog čišćenja i ubijanja koju su izveli pripadnici srpske vojske te, u znatno manjoj mjeri, pojedini hrvatski ekstemisti na područjima pod svojom kontrolom: Republikom Srpskom i [[Hrvatska Republika Herceg-Bosna|Hrvatskom Republikom Herceg-Bosnom]].<ref name="ICTY: Kordić and Čerkez verdict - IV. Attacks on towns and villages: killings - C. The April 1993 Conflagration in Vitez and the Lašva Valley - 3. The Attack on Ahmići (Paragraph 642)">{{cite web|url=http://www.un.org/icty/kordic/trialc/judgement/kor-tj010226e-5.htm#IVC3|title=ICTY: Kordić and Čerkez verdict - IV. Attacks on towns and villages: killings - C. The April 1993 Conflagration in Vitez and the Lašva Valley - 3. The Attack on Ahmići (Paragraph 642)|3=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010308193205/http://www.un.org/icty/kordic/trialc/judgement/kor-tj010226e-5.htm#IVC3|archivedate=2001-03-08|access-date=2010-05-22|deadurl=no}}</ref> Ovaj pojam se uglavnom upotrebljava u akademskim raspravama<ref>Nobles News Bosnian Genocide Survivor Addresses Nobles Class; Date: 3/6/2007 [http://www.nobles.edu/home/news_item.asp?id=378&zzSec=school] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071107150517/http://www.nobles.edu/home/news_item.asp?id=378&zzSec=school|date=2007-11-07}}</ref><ref>{{Cite web |title=Open Democracy - Martin Shaw: The International Court of Justice: Serbia, Bosnia, and genocide |url=http://www.opendemocracy.net/globalization-institutions_government/icj_bosnia_serbia_4392.jsp |access-date=2010-05-22 |archivedate=2007-12-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071225094254/http://www.opendemocracy.net/globalization-institutions_government/icj_bosnia_serbia_4392.jsp |deadurl=yes }}</ref><ref name="UCR">University of California Riverside, Bosnian Genocide In the Historical Perspective, [http://www.honors.ucr.edu/Courses/hnpg036p.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070516181854/http://www.honors.ucr.edu/Courses/hnpg036p.htm|date=2007-05-16}}</ref><ref>World Science: Dump the “ethnic cleansing” jargon, group implores; May 31, 2007 Special to World Science [http://www.world-science.net/exclusives/070525_ethnic-cleansing.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070701211321/http://www.world-science.net/exclusives/070525_ethnic-cleansing.htm|date=2007-07-01}}</ref><ref>The 32nd annual European Studies Conference - Panel 20: Toward Understanding the Bosnian Genocide (Thursday, 4 October 2007) [http://www.unomaha.edu/esc/ESC-07program.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720094402/http://www.unomaha.edu/esc/ESC-07program.pdf|date=2011-07-20}}</ref> te u institucijama koje štite ljudska prava.<ref>Save Darfur: Genocide Survivors to Light Olympic Torch for Darfur [http://www.savedarfur.org/page/content/about_torch/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071123201306/http://www.savedarfur.org/page/content/about_torch|date=2007-11-23}}</ref><ref name="HRW">Human Rights Watch, Milosevic to Face Bosnian Genocide Charges, [[11 December]] [[2001]] [http://hrw.org/english/docs/2001/12/11/bosher3415.htm]</ref><ref>Missouri Humanities Council - Prijedor: Lives From the Bosnian Genocide, October 2007 [http://www.mohumanities.org/E-News/Oct07/prijedor.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080705111528/http://mohumanities.org/E-News/Oct07/prijedor.htm|date=2008-07-05}}</ref> Sva ubijanja tokom kampanje [[genocid]]a su vršena uglavnom iz političkih, rasnih i vjerskih razloga u kontekstu [[etničko čišćenje|etničkog čišćenja]] i sistematičnog napada na bošnjačko stanovništvo. Od 97.207 dokazanih i dokumentovanih žrtava, 83% su bili [[Bošnjaci]].<ref>{{Cite news|title=After years of toil, book names Bosnian war dead|url=https://www.reuters.com/article/us-bosnia-dead-idUSBRE91E0J220130215|newspaper=Reuters|date=2013-02-15|access-date=2023-08-24|language=en}}</ref> Smatra se da bi broj bio još veći da preživjeli iz Srebrenice nisu prijavili svoje poginule kao pripadnike vojske, da bi u postratnom periodu mogli dobiti minimalnu socijalnu nadoknadu u vidu pomoći porodicama poginulih boraca. Ukupna cifra bi tako mogla narasti za oko 10.000, zbog tekućih istraživanja koje provode entitetske Komisije za traženje nestalih.<ref>[https://web.archive.org/web/20070627040825/http://www.iht.com/articles/ap/2007/06/21/europe/EU-GEN-Bosnia-War-Victims.php Research shows estimates of B&H death toll inflated] - IHT: The Bosnian Book of Dead</ref><ref name="Bosnia's Book of Dead">[http://www.birn.eu.com/en/88/10/3377/ Bosnia's Book of Dead] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090309123255/http://www.birn.eu.com/en/88/10/3377/ |date=2009-03-09 }} - BIRN Report</ref><ref name="Bosnia's Book of Dead"/><ref>[http://www.slobodnaevropa.org/article/2007/06/14/16bae15b-e476-4aa5-aced-0222f9c86073.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071213005558/http://www.slobodnaevropa.org/article/2007/06/14/16bae15b-e476-4aa5-aced-0222f9c86073.html|date=2007-12-13}} - RFE: Svaka žrtva ima svoje ime</ref> Godine [[2001]], [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Međunarodni sud za ratne zločine počinjene u bivšoj Jugoslaviji]] (ICTY) je presudio da je [[Masakr u Srebrenici|Srebrenički masakr]] bio genocid.<ref>The [[International Criminal Tribunal for the Former Yugoslavia]] found in [http://www.worldlii.org/int/cases/ICTY/2001/8.html Prosecutor v. Radislav Krstic - Trial Chamber I - Judgment - IT-98-33 (2001) ICTY8 (2 August 2001)] that genocide had been committed. (see paragraph 560 for name of group in English on whom the genocide was committed). It was upheld in ''[http://www.worldlii.org/int/cases/ICTY/2004/7.html Prosecutor v. Radislav Krstic - Appeals Chamber - Judgment - IT-98-33 (2004) ICTY 7 (19 April 2004)]''</ref> [[26. 2.|26. februara]] [[2007]] Međunarodni sud pravde (ICJ), u ''[[Tužba Bosne i Hercegovine protiv Srbije i Crne Gore za genocid|slučaju Bosanskog genocida]]'', u skladu i na osnovu ranije dobivenih dokaza od ICTY-ja donio je isti zaključak i proglasio tragediju u Srebrenici genocidom.<ref name="Associated Press">{{cite web|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/n/a/2007/02/26/international/i033600S38.DTL&type=politics|title=Courte: Serbia failed to prevent genocide, UN court rules|date=[[2007-02-26]]|publisher=[[Associated Press]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070810091849/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fn%2Fa%2F2007%2F02%2F26%2Finternational%2Fi033600S38.DTL&type=politics|archivedate=2007-08-10|access-date=2021-08-17|deadurl=no}}</ref> Iako su ponuđeni brojni dokazi o masovnim ubistvima, o opsadi Sarajeva, brojnim silovanjima, etničkom čišćenju i mučenjima izvršenim od raznih srpskih vojnih i paravojnih snaga, kao i bivše JNA i vojske Srbije, u svim dijelovima BiH, a naročito u Prijedoru, Banja Luci i Foči, kao i koncentracionim logorima; sud je presudio da su pravni kriteriji genocida sa specifičnim ciljevima (''dolus specialis'') uništenja Bošnjaka ispunjeni samo u Srebrenici i istočnoj Bosni.<ref name="Associated Press"/><ref>ICJ: Bosnian Genocide Case: Summary of the Judgment of 26 February 2007 [http://www.icj-cij.org/docket/index.php?sum=667&code=bhy&p1=3&p2=2&case=91&k=f4&p3=5] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110605012548/http://www.icj-cij.org/docket/index.php?sum=667&code=bhy&p1=3&p2=2&case=91&k=f4&p3=5|date=2011-06-05}}</ref> Sud je zaključio da su zločini, uključujući masovna ubistva, silovanja, protjerivanja, uništavanja i deportaciju, počinjeni tokom rata, bili ''akt genocida'' u skladu sa Konvencijom o genocidu, ali ti zločini nisu sami po sebi (''per se'') genocid.<ref>{{cite web|year=|url=http://www.sense-agency.com/en/stream.php?sta=3&pid=9273&kat=3|title=Sense Tribunal: SERBIA FOUND GUILTY OF FAILURE TO PREVENT AND PUNISH GENOCIDE|access-date=2010-05-22|archivedate=2009-07-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090730091312/http://www.sense-agency.com/en/stream.php?sta=3&pid=9273&kat=3|deadurl=yes}}</ref> Uprkos strogo pravnom tumačenju, u medijima se često navodi [[Prijedor]] kao mesto genocida.<ref>[http://pescanik.net/2012/05/dan-bijelih-traka-2/ Dan bijelih traka]</ref><ref>[http://www.e-novine.com/region/region-bosna/65614-Obiljeeni-istrebljenje.html Obilježeni za istrebljenje]</ref> Naime, [[31. 5.|31. maja]] 1992. godine vlasti bosanskih Srba u Prijedoru izdale su naredbu nesrpskom stanovništvu da obilježi svoje kuće bijelim zastavama ili čaršavima, i da pri izlasku iz kuća stave bijele trake oko rukava.<ref name="ICTY: Milomir Stakic judgement">{{cite web|url=http://www.icty.org/x/cases/stakic/tjug/en/stak-tj030731e.pdf|title=ICTY: Milomir Stakić judgement}}</ref> Prema zvaničnim informacijama iz udruženja žrtava, u Prijedoru je ubijeno ukupno 3.173 civila, dok je 31.000 ljudi bilo zatočeno u logorima u okolini Prijedora.<ref>[http://www.e-novine.com/region/region-bosna/65610-Dvadeset-godina-genocida-Prijedoru.html Dvadeset godina od genocida u Prijedoru]</ref> == Politička pozadina == {{main|Velika Srbija|Srbija u jugoslovenskim ratovima|Srpska demokratska stranka (BiH)}} [[Datoteka:BiH - ES N 1991 1.gif|thumb|Etnička struktra Bosne i Hercegovine 1991. godine. Naselja s [[Bošnjaci|Bošnjačkom]] većinom su označene zelenom bojom, [[Srbi u Bosni i Hercegovini|Srpskom]] su plave, a [[Hrvati u Bosni i Hercegovini|Hrvatskom]] su narančaste.]] [[Datoteka:Former Yugoslavia 1991-1995.svg|thumb|right|Teritorije [[Republika Bosna i Hercegovina|BiH]] i [[Hrvatska|Hrvatske]] pod srpskom kontrolom 1992-1995. [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|MKSJ]] je optužio [[Slobodan Milošević|Miloševića]] i srpske vođe za "pokušaj stvaranja ''[[Velika Srbija|Velike Srbije]]'', srpske države koja uključuje oblasti Hrvatske i Bosne naseljene Srbima, ostvarene nasilnim premeštanjem ne-Srba sa velikih geografskih oblasti putem činjenja zločina."<ref>Decision of the ICTY Appeals Chamber; 18 April 2002; Reasons for the Decision on Prosecution Interlocutory Appeal from Refusal to Order Joinder; Paragraph 8</ref>]] [[12. 5.|12. maja]] [[1992]]. godine, na 16. sjednici [[Narodna skupština Republike Srpske|Skupštine srpskog naroda u Bosni i Hercegovini]], [[Radovan Karadžić]] je objavio šest "strategijskih ciljeva" srpskog naroda u Bosni i Hercegovini. # Uspostaviti državne granice koje bi odvojili srpski narod od druga dva naroda. # Uspostaviti koridor između [[Semberija|Semberije]] i [[Bosanska Krajina|Bosanske Krajine]]. # Uspostaviti koridor u [[Podrinje|Podrinju]], što znači ukinuti stanje [[Drina|Drine]] kao granicu srpskih država. # Uspostaviti granicu na [[Una|Uni]] i [[Neretva|Neretvi]]. # Podijeliti [[Sarajevo]] u srpske i bošnjačke dijelove, te uspostaviti sposobne državne vlasti u oba djela. # Osigurati pristup [[Jadransko more|moru]]. Tokom iste sjednice, skupština bosanskih Srba je uspostavila Vojsku Republike Srpske (VRS) i izabrala [[Ratko Mladić|Ratka Mladića]] da bude zapovjednik drugog vojnog distrikta Jugoslavenske armije, kasnije glavnog štaba vojske Republike Srpske. Na toj istoj sjednici, na kojoj se raspravljalo o stvaranju "[[Republika Srpska|Srpske Republike Bosne i Hercegovine]]", general Ratko Mladić je rekao Skupštini da neće biti moguće odvojiti Srbe od nesrba tako što će nesrbi sami otići sa te teritorije. Upozorio je da svaki pokušaj u tom smislu znači [[genocid]].<ref>{{Cite web |title=DODATNE ČINJENICE |url=http://www.bhdani.com/arhiva/235/cinjenice.shtml |access-date=2012-04-05 |archivedate=2007-12-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071227184824/http://www.bhdani.com/arhiva/235/cinjenice.shtml |deadurl=yes }}</ref> {{izdvojeni citat|Prema tome mi ne možemo očistiti niti možemo imati rešeto da prosijemo da ostanu Srbi ili propadnu Srbi, a ostali da odu. Pa to je ... to neće ... ja ne znam kako će gospodin Krajišnik i gospodin Karadžić objasniti svijetu. To je, ljudi, [[genocid]]. Mi moramo da pozovemo svakog čovjeka, koji je čelom poljubio ove prostore i teritoriju države koju hoćemo da napravimo. I njima je mjesto sa nama i pored nas.<ref>{{Cite web |title=Šta otkriva transkript iz 12. maja 1992.; Mladić: Plan stvaranja Republike Srpske je genocid |url=http://www.dnevniavaz.ba/vijesti/iz-minute-u-minutu/72563-sta-otkriva-transkript-sastanka-odrzanog-12-maja-92-mladic-plan-stvaranja-republike-srpske-je-genocid.html |access-date=2012-04-05 |archivedate=2012-04-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120420012809/http://www.dnevniavaz.ba/vijesti/iz-minute-u-minutu/72563-sta-otkriva-transkript-sastanka-odrzanog-12-maja-92-mladic-plan-stvaranja-republike-srpske-je-genocid.html |deadurl=yes }}</ref>|[[Ratko Mladić]]}} Gotovo 47% svih žrtava rata poznatih s punim imenom i prezimenom (45,110 od 97,207) ubijeno je tijekom početnog razdoblja rata, to jest između svibnja i kolovoza 1992. godine.<ref>{{Cite web |url=http://www.birn.eu.com/en/88/10/3377/ |title=JUSTICE REPORT: Bosnia's Book of the Dead, Balkan Investigative Reporting Network 21.06.2007. |access-date=2010-05-22 |archive-date=2009-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090309123255/http://www.birn.eu.com/en/88/10/3377/ |url-status=dead }}</ref> [[Ujedinjene nacije]] još u listopadu 1992. dobivaju službeni izvještaj koji govori o genocidu u Bosni i Hercegovini: {{izdvojeni citat|Zajedno s vojnim aktivnostima agresor je pokrenuo etničko čišćenje kako bi promjenio demografsku strukturu države i tako ostvario uvjete za njenu podjelu ili drugim rječima govoreći kako bi dao međunarodnoj zajednici takozvane argumente za podjelu države...Agresor je doveo nesrpske stanovnike nekih gradskih područja u takvu situaciju koja bi dovela do njihovog istrebljenja putem ubojstava, psihičkog i fizičkog mučenja i nasilnog preseljenja. Već sada (listopad 1992.) postoje etnički očišćena naselja u kojima žive samo Srbi. Brojni primjeri istovremenog [[genocid]]a protiv nesrpskog stanovništva uključujući međusobno udaljena naselja bez ikakve sumnje dokazuje da je ova zavjera organizirana unaprijed od ekstremnih lidera [[Srpska demokratska stranka (BiH)|Srpske Demokratske Stranke]].<ref>HUMAN RIGHTS COMMITTEE [http://www.unhchr.ch/tbs/doc.nsf/0/333378630589b6d680256674005bc280?Opendocument Bosnia and Herzegovina - report for Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights] 27-04-1993; CCPR/C/89. (Additional Info from State Party), Convention Abbreviation: CCPR</ref>|Izvještaj Ujedinjenih Nacija o Bosni, 1992. godine}} == Tužba Bosne i Hercegovine protiv Srbije i Crne Gore za genocid == {{main|Tužba Bosne i Hercegovine protiv Srbije i Crne Gore za genocid}} [[Datoteka:Peace Palace.jpg|thumb|desno|Palata mira u [[Hag]]u]] Tužba koju je [[1993]]. godine podnijela bosanska vlada sadrži navode da je [[Srbija]] direktno odgovorna za genocid počinjen na čitavoj teritoriji Bosne i Hercegovine, tvrdeći da je "isplanirala, pripremila, skovala zavjeru, podsticala, ohrabrivala, pomagala, podstrekavala i počinila" genocid protiv njenog stanovništva. U optužnici je izričito navođena sistematična praksa [[etničko čišćenje|etničkog čišćenja]] Bosne i Hercegovine. Tužbu sudu je sastavio i podneo [[Frensis Bojl]], savetnik [[Alija Izetbegović|Alije Izetbegovića]] tokom [[rat u Bosni i Hercegovini|rata u BiH]]. Saslušanja u procesu protiv Srbije počela su u februaru 2006. Poslednje ročište održano je [[9. 5.|9. maja]] [[2006]]. godine. [[26. 2.|26. februara]] [[2007]]. godine, [[Međunarodni sud pravde]] je presudio da [[Srbija]] odgovorna jer je prekršila [[Konvencija o sprečavanju i kažnjavanju zločina genocida|Konvenciju o genocidu]] time što nije učinila sve što je bilo u njenoj moći da spreči [[genocid]], a potom nije kaznila niti predala učinioce [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Haškom tribunalu]]. Ali ne može biti smatrana odgovornom za genocid počinjen u [[Srebrenica|Srebrenici]] od strane snaga [[Republika Srpska|Republike Srpske]]<ref>{{cite news |url=http://www.reuters.com/article/homepageCrisis/idUSL26638724._CH_.2400 |publisher=Reuters |title=Serbia cleared of genocide, failed to stop killing |date=[[February 26]], [[2007]] |access-date=2012-05-31 |archivedate=2008-12-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081224221026/http://www.reuters.com/article/homepageCrisis/idUSL26638724._CH_.2400 |deadurl=yes }}</ref>, jer "nije počinila genocid ni preko svojih državnih organa, ni preko svojih zvaničnika".<ref>{{Cite web |title=Tužba BiH protiv Srbije |url=http://www.nezavisne.com/novosti/feljton/Tuzba-BiH-protiv-Srbije-98444.html |access-date=2012-05-31 |archivedate=2011-09-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110912100612/http://www.nezavisne.com/novosti/feljton/Tuzba-BiH-protiv-Srbije-98444.html |deadurl=yes }}</ref> Posle ovog suđenja, [[Srbija]] je postala prva zemlja koja je po oceni suda prekršila Konvenciju o genocidu.<ref>{{cite news |url=http://www.sense-agency.com/en/stream.php?sta=3&pid=9273&kat=3 |publisher=Sense Tribunal |title=SERBIA FOUND GUILTY OF FAILURE TO PREVENT AND PUNISH GENOCIDE |date=[[February 26]], [[2007]] |access-date=2010-05-22 |archivedate=2009-07-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090730091312/http://www.sense-agency.com/en/stream.php?sta=3&pid=9273&kat=3 |deadurl=yes }}</ref> == Izvinjenje Srbije == {{main|Deklaracija o Srebrenici}} [[Narodna skupština Republike Srbije]] je [[30. 3.|30. marta]] [[2010]]. godine usvojila [[Deklaracija o Srebrenici]], kojom se izvinjava porodicama žrtava zbog toga što nije učinjeno sve da se [[masakr u Srebrenici|genocid u Srebrenici]] spreči: {{izdvojeni citat|Skupština Srbije najoštrije osuđuje zločin nad bošnjačkim stanovništvom Srebrenice u julu 1995. godine, na način utvrđen presudom Međunarodnog suda pravde. Izražava se saučešće i izvinjenje porodicama žrtava zbog toga što nije učinjeno sve da se spreči ova tragedija.|Rezoluciju Narodne Skupštine Republike Srbije o Srebrenici}} == Povezano == * [[Nikola Jorgić]] * [[Tužba Bosne i Hercegovine protiv Srbije i Crne Gore za genocid]] * [[Predložena rezolucija Vijeća sigurnosti o Srebrenici]] * [[Odnosi Srbije i Bosne i Hercegovine]] * [[Srpska demokratska stranka|Srpska Demokratska Stranka]] * [[Velika Srbija]] == Izvori == {{Izvori|2}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Bosnian Genocide}} * [https://web.archive.org/web/20070618100356/http://www.genocidewatch.org/eightstages.htm Genocide Watch - Osam etapa genocida] * [http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VIII-07.htm#III.A.68 The Annexes - Prison camps] * [https://web.archive.org/web/20021216215146/http://www.un.org/icty/indictment/english/mla-ai021010e.htm Tužba protiv Mladića] * [https://web.archive.org/web/20021019123022/http://www.un.org/icty/indictment/english/kar-ai000428e.htm Tužba protiv Karadžića] * [https://web.archive.org/web/20040525020127/http://www.un.org/icty/indictment/english/mil-ai040421-e.htm Tužba protiv Miloševića] * [http://www.hrw.org/press/2001/12/bosnia1210.htm Bosanski genocid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050808104808/http://www.hrw.org/press/2001/12/bosnia1210.htm |date=2005-08-08 }} * [http://www.bim.ba/bh/193/10/23794/ Politički konsenzus za genocid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210925060534/http://www.bim.ba/bh/193/10/23794/ |date=2021-09-25 }} {{Genocid}} [[Kategorija:Rat u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Genocid u Bosni i Hercegovini| ]] [[Kategorija:Ratni zločini u jugoslavenskim ratovima]] r2b1cb9y5dsc58x1vna8rii44jd8trv 0 84453 42587146 42017947 2026-05-03T17:56:29Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Sustav jednakih polja]] na [[Sistem jednakih polja]]: WP:2:1 42017947 wikitext text/x-wiki {{Historija Kine}} '''Sustav jednakih polja''' ({{zh|c=均田制度|p=jūntián zhìdù}}) (još prevođen kao: Sustav ujednačenih polja) je bio sustav raspodijele obradivog zemljišta u Kini korišten od razdoblja [[Šest Dinastija]] do sredine vladavine [[Dinastija Tang|dinastije Tang]]. Do vremena vladavine [[Dinastija Han|Dinastije Han]], [[sustav bunara i polja]] više nije bio u uporabi u Kini, iako su reformatori poput cara [[Wang Mang]]a ga pokušali ponovno uvesti. Sustav jednakih polja je uveo oko 485. godine [[Car Xiaowen od Sjevernog Weija|car Xiaowen]] od [[Sjeverna Dinastija Wei|Sjevernog Weija]], nehanskog kraljevstva u sjevernoj Kini, tijekom razdoblja [[Južnih i Sjevernih Dinastija]]. Sustav će naposljetku preuzeti sva druga kineska kraljevstva, te će ostati u uporabi tijekom vladavine dinastija [[Dinastija Sui|Sui]] i [[Dinastija Tang|Tang]]. == Osnova == U ovom sustavu je država bila vlasnik svog zemljišta u carstvu i ona ga je dodjeljivala pojedinačnim obiteljima. Svaki pojedinac, uključujući i robove, je imao pravo na određeno zemljište, a veličina tog zemljišta je ovisila o njegovoj mogućnosti da ga obrađuje. Na primjer, zdravi muškarci su dobivali 40 ''[[Mu (površina)|mua]]'' zemlje (otprilikea 1,1 hektar), dok su žene dobivale manje, a više se zemlje dobivalo ako bi obitelj posjedovala jednog ili više volova. Nakon seljakove smrti, vlasništvo nad zemljom bi se vratilo državi koja bi ga dodijelila idućem seljaku, iako su zemljišta na koja su zahtjevala višegeneracijsku obradu se mogla naslijediti, poput plantaža [[dud]]a (za [[Dudov svilac|dudove svilce]]). Sustav je imao za cilj da se zemlja razvija i obrađuje, te da obradive površine ne ostaju neobrađene i da sprijči plemićke i druge utjecajne obitelji da osiguraju izvor moći uzimajući svu obradivu površinu, te da omogući običnom seljaku da zaradi za život. Zbog svega toga vlast je mogla učinkovito prikupljati poreze i spriječiti gomilanje posjeda u i stvaranje ogromnih plemićkih veleposjeda od koji su bili neoporezivi. == Prekid uporabe == Naposlijetku se sustav jednakih polja prestao koristiti nakon [[An Lushan Pobuna|An Lushan pobune]] kada je vlast polako počela gubiti nadzor nad pokrajinama. Iako je i dalje sva zemlja pripadala državi, zbog nedostatka jake središnje vlasti, plemićke obitelji su mogle legalno pribavljati veće površine obradive zemlje i znatno povećati svoja imanja. [[Budizam|Budistički]] su samostani također počeli pribavljati velike obradive površine u svojoj vlasti. Seljaci su počeli ulaziti u kućanstva plemića ili postajali kmetovi ili sluge zgob prirodnih katastrofa i ratova, da bi osigurali svoje preživljavanje. Ovakav postepeni gubitak oporeziva zemljišta je bio razlog postepenog pada Dinastije Tang. Ovakav feudalni sustav gospodara i kmetova će se nastaviti kroz cijelu kinesku historiju sve do osnivanja [[Narodna Republika Kina|Narodne Republike Kine]] 1949. godine. == Primjena u Japanu == Sustav jednakih polja je prihvaćen u [[Japan]]u tijekom [[Nara Razdoblje|Nara razdoblja]] (vidi [[Ritsuryo]]), iako je upitno do koje je mjere zapravo bio primjenjivan. Pokrajine blizu glavnog grada su bile pod strožim nadzorom i strože oporezivane, što je potaklo seljake da bježe u udaljenije pokrajine carstva. U Japanu je, isto kao i u Kini, sustav propao kada se zemljište postepeno vraćalo u privatno vlasništvo, te je 723. godine izdan proglas koji je omogućavao da se novokultivirana zemlja može naslijeđivati do tri generacije, dok je proglas iz 743. godine omogućio da se obradiva površina može stalno naslijeđivati. Do 800. godine je sustav napušten i takva podjela zemlje je postala veoma neuobičajena i rijetka. Ipak, sustav je teoretski i dalje postojao dugo nakon toga. == Povezano == * [[Poljoprivreda u Kini]] * [[Ekonomija Narodne Republike Kine]] [[Kategorija:Historija Kine|Tang]] g122dlkm82t2x3lnhm5baf0lmzqttfa 0 85877 42587167 42502040 2026-05-03T18:11:34Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587167 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |didaskalija=Edvard Kocbek | slika =Kocbek.jpg | opis_slike= | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1904|9|27}} | mesto_rođenja = [[Opština Sveti Jurij ob Ščavnici|Sveti Jurij]], kod [[Ščavnica|Ščavnice]] | država_rođenja =[[Austrougarska]] | datum_smrti = {{Datum smrti|1981|11|3|1904|9|27}} | mesto_smrti = [[Ljubljana]] | država_smrti =[[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]] | otac = | majka = | supružnik = | deca = |profesija= književnik i političar |KPJ= [[1941]]. |NOB= |čin= |supruga= |deca= |odlikovanja= {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Orden narodnog oslobođenja}} {{!}}{{!}} {{Orden zasluga za narod1}} {{!}}{{!}} {{Orden bratstva i jedinstva1}} {{!}}- {{!}} {{Partizanska spomenica 1941.}} {{!}}} }} '''Edvard Kocbek''' ([[Videm]], [[27. 9.|27. rujna]] [[1904]]. – [[Ljubljana]], [[3. 11.|3. studenog]] [[1981]].), [[Slovenija|slovenski]] pjesnik, pisac, esejist, prevoditelj, politički aktivist i borac u pokretu otpora protiv fašizma. Godinama je uređivao pisao za časopis "''Dejanje''". Objavio je i uspomene iz doba Narodnooslobodilačkog rata ("''Tovarišija''"). Zbog zbirke ratnih novela ''"Strah in pogum"'' bio je uklonjen iz javnog života. == Biografija == Rođen je 27. septembra 1904. godine u Sv. Juriju kod Ščavnice. Isprva je studirao [[teologija|teologiju]] u [[Maribor]]u od [[1925]]. do [[1927]], a posle toga je upisao romanistiku u Ljubljani, [[Berlin]]u, [[Lion]]u i [[Pariz]]u. Nakon završetka studija, bio je srednjoškolski profesor u [[Bjelovar]]u, [[Varaždin]]u i Ljubljani od [[1931]]. do [[1941]]. godine. [[File:Marshal Tito during the Second World War in Yugoslavia, May 1944.jpg|thumb|right|Kocbek (treći s desna, u pozadini) sa maršalom Titom u Bosni 1944.]] Po [[Aprilski rat|okupaciji Jugoslavije]] aprila 1941. godine, kao predstavnik hrišćanskih socijalista, pridružio se [[Oslobodilački front Slovenije|Osvobodilnoj fronti]] i ušao u njeno vođstvo. Za vreme rata bio je član Izvršnog odbora Osvobodilne fronte, član [[Antifašističko veće narodnog oslobođenja Jugoslavije|AVNOJ]]-a, poverenik za prosvetu u [[Nacionalni komitet oslobođenja Jugoslavije|NKOJ]]-u od [[1943]], ministar za Sloveniju u vladi [[Demokratska Federativna Jugoslavija|DF Jugoslavije]] od marta [[1945]], potpredsednik Prezidijuma Narodne skupštine NR Slovenije i član Glavnog odbora Oslobodilačkog fronta Slovenije. Zbog objavljivanja knjige ''„Strah in pogum“'', koja se bavila likvidacijom političkih protivnika tokom rata u Sloveniji, bio je od [[1952]]. godine politički izolovan. Ponovo je počeo da objavljuje radove od [[1961]], a tri godine kasnije bio je dobitnik [[Prešernova nagrada|Prešernove nagrade]] za delo ''„Groza“''. Umro je 3. novembra 1981. godine u Ljubljani. Sahranjen je na ljubljanskom groblju [[Žale]]. == Pesnik i pisac == Bio je urednik i saradnik časopisa ''„Stražni ognji“'', ''„Križ“'', ''„Beseda“'', ''„Dom in svet“'' i ''„Dejanje“'' ([[1928]]–1941). Člankom ''Premišljevanje o Španiji'' [[1937]], izazvao je rascep u [[katolicizam|katoličkim]] redovima, te osnovao sopstveni časopis ''„Dejanje“''. Pesme koje je objavio između 1925. i 1933. i skupio u knjizi ''„Zemlja“'' ([[1934]]), pokazuju stilsko skretanje od [[ekspresionizam|ekspresionističkog]] zanosa u produhovljenu deskripciju. Kocbekova esejistika, koja je težila ka filozofskoj sintezi hrišćanskog aktivizma i personalističke etike, rađala se iz dinamičkog odnosa između pojedinaca i društva. Od personalističke filozofije preuzeo je tezu o revoluciji u čoveku, posle koje zatim, bez nasilja, dolazi promena društvenih odnosa. Po tome, revolucija u čoveku treba da se izvrši u okviru hrišćanskog duhovnog i etičkog sistema. Zato Kocbek nije mogao da usvoji [[marksizam]], a ni doslednu praksu na marksističkoj osnovi. U periodu izolacije 1952-1961, uglavnom se bavio prevođenjem dela sa [[francuski jezik|francuskog]] i [[nemački jezik|nemačkog jezika]]. == Dela == {| {{prettytable}} border=1 cellspacing=0 ! Poezija (pjesničke zbirke):!! Proza:!! Dramatika: |- |valign=top| * ''Prve pesmi'' ([[1924.]]), * ''Zemlja'' ([[1934.]]), * ''Groza'' ([[1963.]]), * ''Poročilo'' ([[1969.]]), * ''Zbrane pesmi '' ([[1977]]). |valign=top| * ''Tovarišija'' ([[1949.]]), * ''[[Strah in pogum]] ([[1951.]]), * ''Listina'' ([[1967.]]), * ''Krogi navznoter'' ([[1977]]). |valign=top| *''Plamenica'' (192?), *''Mati in sin'' (okoli 1920.), *''Noč pod Hmeljnikom'' ([[1943]]). |} == Odlikovanja == * [[Orden narodnog oslobođenja]] * [[Orden zasluga za narod|Orden zasluga za narod sa zlatnom zvezdom]] * [[Orden bratstva i jedinstva|Orden bratstva i jedinstva sa zlatnim vencem]] * [[Partizanska spomenica 1941.]] == Povezano == * [[Slovenska književnost]] == Literatura == * ''[[Enciklopedija Jugoslavije]]'' (knjiga peta). „Leksikografski zavod FNRJ“, Zagreb 1962. godina. * Bjeloš, Nenad. "Odlikovani Slovenci 1944-1950". ''Vojnozgodovinski zbornik'' št. 9 (2002). 90-97. * Inkret, Andrej. ''In stoletje bo zardelo: Kocbek, življenje in delo.'' Ljubljana. 2011. {{ISBN|978-961-241-503-7}}. * Omerza, Igor. ''Edvard Kocbek: Osebni dosje št. 584', Ljubljana. 2010. {{ISBN|978-961-226-979-1}}. * Pogačnik, Jože [et al.]. ''Slovenska književnost III.'' Ljubljana, 2001. 54-59 in 150-152. * Hribar, Tine, ''Ena je groza'', 2010. {{COBISS|ID=250907648}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Edvard Kocbek}} * [http://www.svarog.org/slovenscina/kocbek_strah.php Kocbek na www.svarog.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304130951/http://www.svarog.org/slovenscina/kocbek_strah.php |date=2016-03-04 }} * [https://web.archive.org/web/20041124181448/http://www.poetryinternational.org/search/freetext?q=kocbek Poetry International Web] * [http://www.rtvslo.si/dobrojutro/dogodki.php?read=09-27 Kocbek na www.rtvslo.si] * [http://www.zzb-nob.si/kocbek.htm Brošura o Edvardu Kocbeku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061001130321/http://www.zzb-nob.si/kocbek.htm |date=2006-10-01 }} * [http://www.posta.si/Namizje.aspx?tabid=551&artikelid=7827 Spominska znamka]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://24ur.com/naslovnica/slovenija/20040927_2046762.php?Rxn=20 Novice na 24ur.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050313235519/http://24ur.com/naslovnica/slovenija/20040927_2046762.php?Rxn=20 |date=2005-03-13 }} {{Normativna kontrola}} {{Umetnici u NOB}} {{Lifetime|1904|1981|Kocbek, Edvard}} [[Kategorija:Slovenski pisci]] [[Kategorija:Ličnosti radničkog pokreta Jugoslavije]] [[Kategorija:Vijećnici AVNOJ-a]] [[Kategorija:Društveno-politički radnici SFRJ]] [[Kategorija:Društveno-politički radnici SR Slovenije]] [[Kategorija:Ministri SFR Jugoslavije]] [[Kategorija:Nosioci Partizanske spomenice 1941.]] [[Kategorija:Nosioci Ordena narodnog oslobođenja]] 7pim4w951tick9i1e8o26wjxdc91tun 0 88011 42587396 42450031 2026-05-04T10:48:58Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587396 wikitext text/x-wiki {{Taksokvir | boja = lightgreen | naziv = Asreraceae | slika = Asteracea poster 3.jpg | slika_širina = 300px | slika_opis = Cvjetovi glavočika | regnum = [[Plantae]] | divisio = [[Magnoliophyta]] | classis = [[Magnoliopsida]] | ordo = [[Asterales]] | familia = Asteraceae ili Compositae |familia = '''Asteraceae''' |familia_autorstvo = [[Friedrich von Berchtold|Bercht.]] & [[Jan Svatopluk Presl|J.Presl]]<br>'''Diverzitet''': 1.600 rodova <br>'''Potporodice''': * [[Asteroideae]] <small>Lindley</small> *[[Barnadesioideae]] <small>Bremer & Jansen</small> *[[Carduoideae]] <small>Sweet</small> *[[Cichorioideae]] <small>Chevallier</small> *[[Corymbium|Corymbioideae]] <small>Panero & Funk</small> *[[Famatinanthoideae]] <small>S.E. Freire, Ariza & Panero</small> *[[Gochnatioideae]] <small>Panero & Funk</small> *[[Gymnarrhenoideae]] <small>Panero & Funk</small> *[[Hecastocleidoideae]] <small>Panero & Funk</small> *[[Mutisioideae]] <small>Lindley</small> *[[Pertyoideae]] <small>Panero & Funk</small> *[[Stifftioideae]] <small>Panero</small> *[[Wunderlichioideae]] <small>Panero & Funk</small> '''Sinonimi''':<br> Compositae <small>Giseke</small><br /> *Acarnaceae <small>Link</small> *Ambrosiaceae <small>Bercht. & J. Presl</small> *Anthemidaceae <small>Bercht. & J. Presl</small> *Aposeridaceae <small>Raf.</small> *Arctotidaceae <small>Bercht. & J. Presl</small> *Artemisiaceae <small>Martinov</small> *Athanasiaceae <small>Martinov</small> *Calendulaceae <small>Bercht. & J. Presl</small> *Carduaceae <small>Bercht. & J. Presl</small> *Cassiniaceae <small>Sch. Bip.</small> *Cichoriaceae <small>Juss.</small> *Coreopsidaceae <small>Link</small> *Cynaraceae <small>Spenn.</small> *Echinopaceae <small>Bercht. & J. Presl</small> *Eupatoriaceae <small>Bercht. & J. Presl</small> *Helichrysaceae <small>Link</small> *Inulaceae <small>Bercht. & J. Presl</small> *Lactucaceae <small>Drude</small> *Mutisiaceae <small>Burnett</small> *Partheniaceae <small>Link</small> *Perdiciaceae <small>Link</small> *Senecionaceae <small>Bercht. & J. Presl</small> *Vernoniaceae <small>Burmeist.</small> Izvor: GRIN<ref name="GRIN">{{cite web | url = http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/family.pl?110 | title = Family: Asteraceae Bercht. & J. Presl, nom. cons. | accessdate = 12 June 2008 | author = Germplasm Resources Information Network (GRIN) | authorlink = Germplasm Resources Information Network | work = Taxonomy for Plants | publisher = United States Department of Agriculture (USDA), Agricultural Research Service (ARS), National Genetic Resources Program, National Germplasm Resources Laboratory, Beltsville, Maryland }}</ref> |}} '''Glavočike''' (latinski: ''Asteraceae'' ili ''Compositae'') jesu raznolika i brojna [[porodica (biologija)|porodica]] [[cvjetnica]] (''Angiospermae'') rasprostranjena širom svijeta.<ref>[http://www.mobot.org/mobot/research/apweb/welcome.html Stevens, P. F. (2001 onwards) ''Angiosperm Phylogeny Website''. Version 13, updated: 04/19/2014 19:57:49]</ref><ref>Jeffrey, C. 2007. Compositae: Introduction with key to tribes. Pages 61–87 in Families and Genera of Vascular Plants, vol. VIII, Flowering Plants, Eudicots, Asterales (J. W. Kadereit and C. Jeffrey, eds.). Springer-Verlag, Berlin</ref><ref name="<“Campbell“">{{cite book|author=Campbell N. A. et al.|year=2008|title=Biology. 8th Ed. |publisher=Person International Edition, San Francisco|isbn=978-0-321-53616-7}}</ref><ref name="“Sofradzija“">{{cite book|author=Sofradžija A., Šoljan D., Hadžiselimović R. |year= 2004|title= Biologija 1.|publisher= Svjetlost, Sarajevo|isbn=9958-10-686-8}}</ref> Porodica glavočika obuhvata oko 23.600 dosad prihvaćenih vrsta, u 1.620 rodova i 13 potporodica. U pogledu broja vrsta, sa ''Asteraceae'' se može porediti još samo porodica [[orhideja]] (''[[Orchidaceae]]'').<ref name="Panero & Crozier">[http://tolweb.org/Asteraceae/20780 Panero, J.L., Crozier, B.S. ''Tree of Life – Asteraceae'']</ref> Mnogi predstavnici ''Asteraceae'' imaju kompozitne [[cvijet|cvjetove]] u obliku cvjetne glavice (kapitula ili pseudoantij), okružene involukralnim [[brakteja]]ma. Gledana sa distance, svaka glavica izgleda kao jednostruki cvijet. U Kodeksu botaničke nomenklature, član 18/5 je stajalo: ''"Slijedeća imena, upotrebljavana tradicijski, su važeća: ''Compositae'' (''Asteraceae...")''. Većina ''Asteraceae'' su zeljaste biljke, ali je značajan broj i [[grm]]ova, [[povijuša]] ili drveća. Rasprostranjene su širom svijeta, od polarnih do tropskuh područja i naseljavaju različita [[stanište|štaništa]]. Najuobičajenije su u suhim i polusuhim regijama suptropskih i umjerenih geografskih širina.<ref name="Barkley et al.">[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=10074 Barkely, T.M., Brouillet, L., Strother, J.L. (2006) ''Flora of North America – Asteraceae" '']</ref> U mnogim područjima svjeta, ''Asteraceae'' mogu činiti i oko 10% [[Autohtonost (biologija)|autohtone]] [[flora|flore]]. ''Asteraceae'' su ekonomski značajna porodica, jer njeni predstavnici daju proizvode kao što su [[ulje|jestivo ulje]], [[leća]], [[suncokret]]ove [[sjeme]]nke, [[artičoka]], [[zaslađivač]]i, zamjene za [[kahva|kahvu]] i [[biljni čaj]]evi. Nekoliko rodova imaju i [[hortikultura|hortikulturnu]] vrijednost, iuključujući vrste ''[[Calendula officinalis]]'', ''[[Echinacea purpurea]]'', različite krasuljke (tratinčice, bijele rade ili fatimice), rodove [[Erigeron]], [[Chrysanthemum]], [[Dahlia]], [[Zinnia]] i [[Helenium]]. Značajne su i u biljnoj medicini, uključujući ''[[Grindelia]]'', [[Achillea millefolium|kunicu]] i mnoge druge.<ref name="Duke">{{cite web|url=http://www.ars-grin.gov/duke/|title=Phytochemical and Ethnobotanical Databases|work=ars-grin.gov}}</ref> Brojne vrste glavočika se smatraju invazivnim, kao što je u Sjevernoj Americi '''[[Taraxacum officinale]]'' (masdlačak), koga su tamo donijeli europski doseljenici i upotrebljavali su njegovo mlado lišće kao zelenu salatu.<ref>{{cite web | url = http://www.invasiveplantatlas.org/subject.html?sub=3887 | title = dandelion Taraxacum officinale | accessdate = 10 September 2012 | work = Invasive Plant Atlas of the United States}}</ref> == Opis == [[Datoteka:Hieracium sabaudum flower head.jpg|thumb|left|Savojska runjika ''(Hieracium sabaudum)'']] [[Datoteka:Cichorium intybus june02.jpg|thumb|left|Cikorija ''(Cichorium intybus)'']] [[Datoteka:Centaurea montana001.jpg|thumb|left|Brdski različak ''(Centaurea montana)'']] ''Asteraceae'' ili ''Compositae'', [[Razred (biologija)|razred]] [[Dycotiledonae]], kakrakteriziraju sitni i mnogobrojni cvjetovi skupljen i u glavičaste [[cvast]]i (odatle naziv glavočike) koji se nalaze na zajedničkom cvjetištu tako da ponekad liče na velike cvjetove. [[cvijet|Cvjetovi]] kompozita su pravilno cjeloviti (aktinomorfni) ili su središnji u glavici pravilni a obodni zigomorfni (podijeljeni, kao slika u ogledalu), ili su svi zigomorfni. U tipskoj cvasti obično se nalaze dva oblika pojedinačmih cvjetova: obodni, koji zajedno čine zrake zvijezde, jezičasti su ili zrakasti , dok su unutrašnji (u kružnom centru) cjevasti. Cvjetna čašica je preobražena u papus, koji se sastoji se od jednostavnih (kao kod [[Maslačak|maslačka]]) ili perastih (npr. rod ''Tragopogon'') dlačica, čekinja (npr. ''Scolymus hispanicus''), [[kunica|krunice]] (rodovi ''Alchemila'' i ''Leucanthemum'') ili je čašica potpuno zakržljala (npr. u obične ivančice ''[[Leucanthemum vulgare]]'') . Cvjetovi u glavici svi svi dvospolni, ili su dvospolni i jednospolni, rjeđe su svi jednospolni, a ponekad su obodni bespolni, odnosno bez [[prašnik]]a i [[tučak|tučka]]). Tučak ima podraslu plodnicu iz koje nastaje plod roška ili [[ahenija]]. ====Korijen i stabljika==== Asteraceae uglavnom imaju ravno i duboko korijenje , ali ponekad i žiličasto-vlaknast korijenov sistem. Potiče iz klice, ali općenito može biti biti zamijenjen novijim. Neke vrste imaju podzemne stabljike u oblik obliku [[rizom]]a . Mogu biti mesnat ili drvenasti, zavisno od vrste. ==== [[Listovi]] ==== [[List]]ovima vrlo često imaju sekrecijske kanale sa [[smola|smolom]] ili mliječnim[[lateks]]om (posebno među običnim predstavnicima potporodice ''Cichorioideae''). Listovi mogu biti naizmjenični (alternativni), suprotni , ili izuvijano raspoređeni . Mogu biti jednostavni, ali su često duboko režnjeviti ili na neki drugi način urezani, često konduplicirani ili posuvraćeni. Obodi su cjeloviti, režnjeviti ili zupčasti. === Cvasti i cvjetovi === ====Glavica==== Mnoge biljke iz porodice Asteraceae, naizgled imaju jedan cvijet, koji je zapravo skup mnogo manjih cvjetova. Sveukupni izgled klastera, kao jednog cvijeta, u funkciji je privlačenj oprašivača na isti način kao i strukture pojedinačnih cvjetova nekih drugih biljnih porodica. Stariji naziv ''Compositae'', proizlazi iz činjenice da je ono što se čini da jedan cvijet, zapravo ''kompozicija''' manjih cvjetova, kao "latica" ili "sunčevih zraka" . I glave suncokreta su zapravo individualni, trakasti cvjetov pod nazivom ''zrakasti cvijet'' i ''sunčev disk'', koji se sastoji od manji cvjetova. Pojedinačnih cvjetovi u kružnoj strukturi su "diskoidna cvast". Riječ ''aster'' na grčkom znači zvijezda, koja se i doslovno odnosi na oblik cvasti nekih članova porodice, kao "zvijezda" okružena zrakama. Klasterske cvasti, koje se mogu pojaviti kao jedan cvijet, zovu se glava ili glavica. Ona se može cijelu pomjerati, prateći Sunce, kao "pametna" solarna ploča, što maksimizira refleksivnost cijele jedinice i na taj način je u stanju privući oprašivače. ====Cvjetne strukture==== [[Datoteka:Carduus flowerdiagram.png|thumb|Dijagram cvijeta u rodu ''[[Carduus]]'' (Carduoideae) prikazuje, spolja ka centru; (outermost to innermost): podložne brakteje i aksis stabljike, spojenu čašicu, spojenu krinicu, prašnike srasle sa krunicom, [[tučak]] sa dva plodna lista i jednom lokulom]] [[Datoteka:Bidens flwr.jpg|thumb|left|Tipska cvijetna glavica ''Asteraceae'' (''[[Bidens torta]]'') sa pojedinačnim cvjetovima]] [[Datoteka:Ray-floret.svg|thumb|Zrakasta [[cvast]] (kao kod ''Cichorioideae'' i vanjskih cvasti ''Asteroideae''). <br> '''A''' = ovarij, <br>'''B''' = papus,<br> '''C''' = antere,<br> '''D''' = ligula, <br>'''E''' = vrat tučka sa njuškom (stigmom)]] [[Datoteka:Asteraceae_disc_floret.svg|thumb|Diskoidna cvast (kao u ''Asteroideae'')]] Zrakasti cvijet je trovrh (3-režnjevit), u obliku trake pojedinačnih cvjetova, kao kod nekih članova porodice ''Asteraceae''. Ponekad zrakasti cvijet ima dva vrha (ili dva režnja). U evoluciji ''Corolla'', zrakasti cvijet može imati dva sitna zuba, suprotno režnjevitim trakamna ili jezičcima. Evolutivno su nastali fuzijom iz prvobitne 5-dijelne krunice, a onekad 3-dijelnog aranžmana sa 2 savjen jezičasta cvijeta i 0 ili 3 sitna zuba nasuprot jezičku. Lezičacti cvjetov i u cvasti (''ligule'') su u 5-čkanom trakastom obliku, pojedinačni cvjetovi i ćela ostalih članova. Diskoidna cvast je radijalno simetrična (tj. s oblikovanim "laticama" koje su identično raspoređeni u krug oko centra). Ponekad zrake cvasti mogu biti malo otstupiti radijalne simetrije, ili slabo bilateralno simetrična, što je slučaj kod pustinjskog jastučića ''Chaenactis fremontii''. Na dnu glave i oko cvjetova, prije otvaranja, je snop čašičnih listića, kao brakteja, zvanih filarije, koje zajedno čine omotač koji štiti pojedinne cvjetove i glavu prije otvaranja. Pojedini glavice imaju manje pojedinačnih cvjetova koji su raspoređeni na okrugloj ili kupolastoj strukturi zvanoj posuda. Prvo sazrijevaju vanjski cvjetove, pa zrenje kreće prema centru, a na kraju u sredini. Pojedinačne cvjetovi u glavi imaju 5 spojenih latice (rijetko 4), ali umjesto čašice, imaju končane, dlakave ili čekinjava strukture zvane ''papus'', koji okružuju plod i mogu se pričvrstiti za životinjska krzna ili se podići vjetrom, što pomagaže širenju sjemena. širenje. U bjeličastoj zreloj glavi maslačka (u koji obično pušu djeca), nalaze se papusi, sa sitnim sjemenkama na krajevima, pri čemu papus ima ulogu padobrana kao struktura za pomoć sjemenu da leti daleko, lošeno vjetrom. Glava sa zracima ima disk cvasti koji je radijalno okružen pojedinačnim cvjetovima, a jezičaste glave imaju sve jezičaste cvjetove. Kada glave imaju samo diskoidnu cvast, cvjetovi su sterilni, mali, ili imaju i muške i ženske dijelove, to je diskoidna glava. Diskoformne glave imaju samo diskoidne cvjetove, ali mogu imati dvije vrste (muške i ženske) i jednu glavu, ili mogu imati različite glave dvije sa vrste cvjetova (svi muški ili svi ženski). Glave sa [[tučak|tučkovima]] imaju svi ženski cvjetovi, a prašničke svi muški. Ponekad, ali rijetko, glava sadrži samo jedan cvijet, ili ima jedan procvjetao s tučkom (ženska) glava, a mnogocvijetna je polenska (muška) glava. U razlikovanju karakteristika ''Asteraceae'' glavne su njihove cvasti, tipovi specijaliziranih, kompozitnih cvasti u obliku glave ili pseudantija , stručnog naziva kalatilum ili kapitulum. To je možda površno izgleda kao jedan cvijet. Međutim, kapitulum je kompozitni grozd, sastavljen od brojnih pojedinačnih cvjetova, koji imaju zajedničko postolje.<ref name=Beentje>{{cite book|first=Henk|last=Beentje|year=2010|title=The Kew Plant Glossary, an illustrated dictionary of plant terms.|url=https://archive.org/details/kewplantglossary0000been|publisher=Kew Publishing|location=Richmond, U.K.|ISBN=9781842464229 }}</ref><ref>Usher, G. (1966) A dictionary of botany, including terms used in bio-chemistry, soil science, and statistics. LCCN 66 0 25447</ref> === Metaboliti=== Glavočike općenito skladište energiju u obliku [[inulin]]a. Proizvode izo/[[hlorna kiselina|izohlornu kiselinu]], [[seskviterpen]] [[lakton]]e, pentaciklične triterpenske [[alkohol]]e, razne [[alkaloid]]e, [[acetilen]]e (ciklične, aromatske, sa vininlnom krajnjom grupom), [[tannin]]e. Sadrže [[terpen]]oid i [[esencijalno uljel]] koje nikada nema [[iridoid]]a. ==Evolucija== Najstariji poznati fosili u Asteraceae su uzorci polena iz kasne [[kreda (period|krede]] sa [[Antarktik]]a, od prije ~ 76-66 miliona godina, koji su pripisani precima postojećeg roda ''Dasyphyllum''. Procjenjuje se da je krunica grupe pojavila prije najmanje 85,9 miliona godina (kasna kreda), starosti matičnog čvora od 88-89 miliona godina. Međutim, još uvijek nije poznat da li je tačan uzrok njihovog velikog uspjeha bio razvoj visoko specijaliziranog kapituluma, njihova sposobnost za skladištenje energije u plodovima (uglavnom [[inulin]]), što je prednost i relativno suhim zonama, ili neka kombinacija ovih i eventualno drugih faktora. ==Ekologija== [[Datoteka:Kih-silberdistel.jpg|thumb|left|Sjemenke vrsta roda ''[[Carlina]]'' se rasprostiru putem vjetra.]] [[Datoteka:Epizoochoria NRM.jpg|thumb|left|Epizoohorija ''[[Bidens tripartita]]'']] Osobito zajednički ekološki zahtjevi ''Asteraceae'' otvorena i suha okruženja. Mnogi članovi Asteraceae se oprašuju [[insekt]]ima, što objašnjava njihovu vrijednost u privlačenje korisnih insekata, ali je kod njih prisutma i [[anemofilija]] (npr. ''Ambrosia'', ''Artemisia''). Postoji mnogo [[apomiksija|apomiksijskih]] vrsta i porodica. Sjemenke se obično rasprše netaknute sa tijelom plodova. Često je širenja vjetrom ( anemohorija) uz pomoć dlakavog papusa. Još jedno zajedničko obilježje je i epizoohorija, širenje pojedinačnih sjemenki (npr. ''Bidens'') ili cijele glavice (npr. ''Arctium''). Obezbeđeni su kukama, bodljama ili neki ekvivalentnim strukturama, drže se za krzno ili perje životinja (ili čak i odjeću) samo da padne kasnije nšto dalje od majke biljke. ==Upotreba== Komercijalno važne biljke porodice ''Asteraceae'' uključuju ishranu usjevima ''[[Lactuca sativa]]'' (zelena salata), ''Cichorium'' ([[cikorija]]), ''Cynara scolymus'' ([[artičoka]]), ''Helianthus annuus'' ([[suncokret]]), ''Smallanthus sonchifolius'' (jakon), [[šafranika]] i ''Helianthus tuberosus'' (jerusalemska artičoka). Mnogi članovi porodice se uzgajaju kao ukrasne biljke, a neki su važni za rezano cvijeće u industrijskoj hortikulturi. Neki od primjera su [[hrizantema]], [[gerber]]i, [[neven]], ''Dendranthema'', ''Argyranthemum'', ''[[Dahlia]]'', [[Calendula]], [[Zinnia]] i mnogi drugi. Ostale komercijalno važne vrste porodice ''Compositae'' koristi se kao biljke za ishranu, biljne čajeve i ostale napitke. [[Kamilica]], koja dolazi iz dvije različite vrste, jednogodišnje ''Matricaria recutita'' (tzv. njemačka kamilica) i višegodišnje ''Chamaemelum nobile'' (zvana rimska kamilica). ''Calendula'' ([[neven]]) se uzgaja komercijalno za biljne čajeva i više industrijskih proizvoda. ''Echinacea'' (''Echinacea purpurea'') se koristi kao ljekovit čaj. Zimski [[estragon]] (poznat i kao meksički menta neven), ili ''Calendula lucida'', obično se uzgaja i koristi kao zamjena za estragon u [[klima]]tima gdje estragon ne uspijeva. Konačno, [[pelin]] roda ''Artemisia'' uključuje ''[[Absinthe]]'' (''A. absinthium'') i [[estragon]] (''A. dracunculus''). Također se glavočike koriste u industrijske svrhe. Uzgajaju se obične i sve komercijalne kamilice, neveni, prvenstveno u [[Meksiko|Meksiku]] i [[Amerika|Centralnoj Americi]]. Nevenovo ulje, izvađen iz ''Calendula minute'', koristi se i u industriji raznih napitaka tioa ''Cola'' i aromatiziranju [[cigareta]]. Biljke iz porodice ''Asteraceae'' su medicinski važne u područjima koja nemaju pristup zapadnoj medicini ili alternativni lijekovi u "alternativnom liječenju" širom svijeta, Obično se ističu i u medicinskim i fitohemijskim časopisima, zato što su seskviterpenski spojevi [[lakton]]a, koj se nalaze u njima važan uzrok kontaktnog alergijskog dermatitisa . Ova jedinjenja su vodeći uzrok alergijskog kontaktnog dermatitisa u [[SAD]]. [[Polen]] [[ambrozija|ambrozije]] (''Ambrosia'') je među glavnim uzrocima polenske groznice u [[SAD|Sjedinjenim Američkim Državama]], i alergija širom svijeta, gdje raširena kao [[invazivna vrsta]]. Mnogi članovi Asteraceae su obilni proizvođači nektara, pa su korisni za populacije oprašivača. ''Centaurea'' ([[različak]]), ''Helianthus annuus'' (domaći [[suncokret]]), a ibneke vrste roda ''Solidago'' su glavne medonosne biljke za pčelare. Solidago proizvodi relativno visoko [[protein]]ski polen , koji (navodno) pomaže pčelama preko zime. Neki članovi Asteraceae su ekonomski važni kao [[korov]]i. == Etimologija== Latinsko ime "Asteraceae" je izvedeno iz naziva tipskog rtoda e type genus ''[[Aster]]'', što na grčkom jeziku znači '''zvijezda'''.<ref>{{cite web|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/aster|title=Aster - Definition of aster by Merriam-Webster|work=merriam-webster.com}}</ref> "Compositae", starije ali važeće ime<ref>{{cite web|url=http://www.iapt-taxon.org/nomen/main.php?page=art18|title=International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants – Article 18.5|work=iapt-taxon.org|access-date=2017-02-13|archive-date=2013-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927152429/http://www.iapt-taxon.org/nomen/main.php?page=art18|dead-url=yes}}</ref> znači „kompozitni" i odnosi se na karakteristične [[cvast]]i, posebna vrsta [[pseudantij]]a koja se nalazi u samo kod nekoliko drugih porodica [[angiosperme|angiospermi]]. Nauka o ovonj porodici je poznata kao [[sinanterologija]]. == Rasprostranjenje== Kompozitne [[cvjetnice]] imaju kosmopolitsko rasprostranjenje , a nalaze se svuda osim [[Antarktik]]a i krajnjeg [[Arktik]]a. Posebno su brojne u tropskim i suptropskim područjima (posebno u [[Amerika|Centralnoj Americi]], istočnom [[Brazil]]u, u [[mediteran|mediteranskom regionu]], [[Levant]]u Bliskog istoka, jugu [[Afrika|Afrike]], [[Azija|Centralnoj Aziji]] i [[kina|jugozapadoj Kini]]). == Taksonomija == ''Compositae'' je prvi opisao [[Njemačka|njemački]] botaničar [[Paul Dietrich Giseke]] [[1792]].<ref>Solbrig, O.T. (1963) Subfamilial Nomenclature of Compositae. ''Taxon'' '''12''': 229–235, JSTOR, 1216917.</ref> Tradicijski se prepoznaju dvije potporodice: ''[[Asteroideae]]'' (ili ''Tubuliflorae'') i ''[[Cichorioideae]]'' (ili ''Liguliflorae''). Kasnije je prikazana škao široko parafiletska grupa, koja je sada podijeljena u 11 potporodica, ali i bivše su još uvijek u upotrebi. [[Filogenetsko stablo]] koje slijedi, je predstavili su Panero i Funk (2002).<ref>{{cite journal | last1 = Panero | first1 = J.L. | last2 = Funk | first2 = V.A. | year = 2002 | title = Toward a phylogenetic subfamilial classification for the Compositae (Asteraceae) | url = http://www.biodiversitylibrary.org/item/110040#page/927/mode/1up | journal = Proc. Biol. Soc. Wash. | volume = 115 | issue = | pages = 909–922}}</ref> {{clade|style=font-size:80%;line-height:75% |1={{clade|1='''[[Barnadesioideae]]''': 9 rodova, 93 vrsta, [[Južna Amerika]], pretežno [[Ande]]. |2={{clade|1='''[[Stifftioideae]]''': [[Južna Amerika]] i [[Azija]].|label2=♦ |2={{clade|1='''[[Mutisioideae]]''': 58 rodova, 750 vrsta. [[Južna Amerika]].|label2=• |2={{clade|1='''[[Wunderlichioideae]]''': 8 rodova, 24 vrste, najviše [[Venecuela|Venecueli]] i [[Gvajana|Gvajani]] |2={{clade|1='''[[Gochnatioideae]]''': 4 ili 5 rodova, 90 vrsta|2={{clade |1='''Hecastocleidoideae''': Samo vrsta ''[[Hecastocleis]] shockleyi''. [[SAD|Jugozapadne Sjedinjene Države]]|2={{clade |1='''[[Carduoideae]]''': 83 roda, 2,500 vrsta, širom svijeta|2={{clade |1='''[[Pertyoideae]]''': 5 or 6 rodova, 70 vrsta |2={{clade|1='''Gymnarrhenoideae''': Samo vrsta ''[[Gymnarrhena micrantha]]''. [[Afrika|Sjeverna Afrika]].|label2=• |2={{clade|1='''[[Cichorioideae]]''': 224 roda, 3.200 vrsta, širom svijeta|2={{clade |1='''[[Corymbium|Corymbioideae]]''': Jedini rod ''[[Corymbium]]'', sa 9 vrsta|label2=•|2={{clade |1='''[[Asteroideae]]''': 1.130 rodova, 16.200 vrsta, širom svijeta}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}} Važno je napomenuti da četiri potfamilije [[Asteroideae]], [[Cichorioideae]], [[Carduoideae]] i [[Mutisioideae]] uključuju 99% raznolikosti vrsta u cijeloj porodici (odnosno oko 70%, 14%, 11 % i 3%). Zbog [[morfologija|morfološke]] složenosti ove porodice, međusobno razumijevanje obilježavanja rodova je često bilo teško za [[taksonomija|taksonome]]. Kao posljedica toga je činjenica da je , za nekoliko rodova, potrebna dodatna revizija, odnosno potvrda identifikacije<ref name="Judd">Judd, W.S., Campbell, C.S., Kellogg, E.A., Stevens, P.F. (2007) Plant Systematics: A Phylogenetic Approach. Sinauer Associates, Sunderland.</ref> ==Rodovi== {{div col|cols=5}} #<small> [[Aaronsohnia]] # [[Abrotanella]] # [[Absinthium]] # [[Acamptopappus]] # [[Acanthocephalus]] # [[Acanthocladium]] # [[Acanthodesmos]] # [[Acanthospermum]] # [[Acanthostyles]] # [[Achillea]] # [[Achnophora]] # [[Achnopogon]] # [[Achyrachaena]] # [[Achyrocline]] # [[Achyropappus]] # [[Achyrophorus]] # [[Acilepidopsis]] # [[Acilepis]] # [[Acmella]] # [[Acomis]] # [[Acourtia]] # [[Acrisione]] # [[Acritopappus]] # [[Actinea]] # [[Actinella]] # [[Actinobole]] # [[Actinoseris]] # [[Actinospermum]] # [[Adelostigma]] # [[Adenanthellum]] # [[Adenocaulon]] # [[Adenocritonia]] # [[Adenoglossa]] # [[Adenoon]] # [[Adenopappus]] # [[Adenophyllum]] # [[Adenostemma]] # [[Adenostyles]] # [[Adenothamnus]] # [[Adopogon]] # [[Aedesia]] # [[Aequatorium]] # [[Aetheolaena]] # [[Aetheorhiza]] # [[Ageratella]] # [[Ageratina]] # [[Ageratinastrum]] # [[Ageratum]] # [[Agnorhiza]] # [[Agoseris]] # [[Agrianthus]] # [[Ainsliaea]] # [[Ajania]] # [[Ajaniopsis]] # [[Akeassia]] # [[Alatoseta]] # [[Albertinia]] # [[Alboviodoxa]] # [[Aldama]] # [[Alepidocline]] # [[Alfredia]] # [[Aliella]] # [[Allagopappus]] # [[Allardia]] # [[Allittia]] # [[Alloispermum]] # [[Allopterigeron]] # [[Almutaster]] # [[Alomia]] # [[Alomiella]] # [[Alvordia]] # [[Amauria]] # [[Amauriopsis]] # [[Ambassa]] # [[Amberboa]] # [[Amblyocarpum]] # [[Amblyolepis]] # [[Amblyopappus]] # [[Amblysperma]] # [[Amboroa]] # [[Ambrosia]] # [[Ameghinoa]] # [[Amellus]] # [[Ammobium]] # [[Amolinia]] # [[Ampelaster]] # [[Amphiachyris]] # [[Amphidoxa]] # [[Amphiglossa]] # [[Amphipappus]] # [[Amphirhapis]] # [[Amphoricarpos]] # [[Anacantha]] # [[Anacyclus]] # [[Anaphalioides]] # [[Anaphalis]] # [[Anastraphia]] # [[Anaxeton]] # [[Ancathia]] # [[Ancistrocarphus]] # [[Anderbergia]] # [[Andryala]] # [[Anemocarpa]] # [[Angeldiazia]] # [[Angelphytum]] # [[Angianthus]] # [[Anisocarpus]] # [[Anisochaeta]] # [[Anisocoma]] # [[Anisopappus]] # [[Anisothrix]] # [[Antennaria]] # [[Anteremanthus]] # [[× Anthematricaria]] # [[× Anthemimatricaria]] # [[Anthemis]] # [[Antheropeas]] # [[Antillanthus]] # [[Antillia]] # [[Antiphiona]] # [[Antithrixia]] # [[Anura (Plantae)|Anura]] # [[Anvillea]] # [[Apalochlamys]] # [[Apargia]] # [[Aphanactis]] # [[Aphanostephus]] # [[Aphyllocladus]] # [[Apodocephala]] # [[Apogon]] # [[Apopyros]] # [[Aposeris]] # [[Apostates]] # [[Aracium]] # [[Arbelaezaster]] # [[Archibaccharis]] # [[Arctanthemum]] # [[Arctium]] # [[Arctogeron]] # [[Arctotheca]] # [[Arctotis]] # [[Argentipallium]] # [[Argyranthemum]] # [[× Argyrautia]] # [[Argyroglottis]] # [[Argyrotegium]] # [[Argyroxiphium]] # [[Arida]] # [[Aristeguietia]] # [[Arnaldoa]] # [[Arnica]] # [[Arnicastrum]] # [[Arnoglossum]] # [[Arnoseris]] # [[Arrhenechthites]] # [[Arrojadocharis]] # [[Arrowsmithia]] # [[Artemisia]] # [[Artemisiella]] # [[Artemisiopsis]] # [[Asanthus]] # [[Ascaricida]] # [[Ascidiogyne]] # [[Askellia]] # [[Aspilia]] # [[Asplundianthus]] # [[Aster]] # [[Asteridea]] # [[Asteriscium]] # [[Asteriscus]] # [[Asteropsis]] # [[Asterothamnus]] # [[Astranthium]] # [[Athanasia]] # [[Atherotoma]] # [[Athrixia]] # [[Athroisma]] # [[Atractylis]] # [[Atractylodes]] # [[Atrichantha]] # [[Atrichoseris]] # [[Aucklandia]] # [[Austrobrickellia]] # [[Austrocritonia]] # [[Austroeupatorium]] # [[Austrosynotis]] # [[Avellara]] # [[Axiniphyllum]] # [[Ayapana]] # [[Ayapanopsis]] # [[Aylacophora]] # [[Aynia]] # [[Aztecaster]] # [[Baccharidastrum]] # [[Baccharis]] # [[Baccharoides]] # [[Badilloa]] # [[Baeriopsis]] # [[Bafutia]] # [[Bahia (rod)|Bahia]] # [[Bahianthus]] # [[Bahiopsis]] # [[Baileya]] # [[Bajacalia]] # [[Balduina]] # [[Balsamorhiza]] # [[Baltimora]] # [[Barkhausia]] # [[Barkleyanthus]] # [[Barnadesia]] # [[Barroetea]] # [[Barrosoa]] # [[Bartlettia]] # [[Bartlettina]] # [[Basedowia]] # [[Batopilasia]] # [[Bebbia]] # [[Bechium]] # [[Bedfordia]] # [[Bejaranoa]] # [[Bellida]] # [[Bellidastrum]] # [[Bellis]] # [[Bellium]] # [[Belloa]] # [[Benitoa]] # [[Berardia]] # [[Berkheya]] # [[Berlandiera]] # [[Berroa]] # [[Berylsimpsonia]] # [[Bethencourtia]] # [[Bidens]] # [[Bigelowia]] # [[Biotia]] # [[Bishopalea]] # [[Bishopanthus]] # [[Bishopiella]] # [[Bishovia]] # [[Blainvillea]] # [[Blakeanthus]] # [[Blakiella]] # [[Blanchetia]] # [[Blennosperma]] # [[Blennospora]] # [[Blepharipappus]] # [[Blepharispermum]] # [[Blepharizonia]] # [[Blumea]] # [[Blumeopsis]] # [[Boeberastrum]] # [[Boeberoides]] # [[Bolandia]] # [[Bolanosa]] # [[Bolocephalus]] # [[Boltonia]] # [[Bombycilaena]] # [[Borrichia]] # [[Bothriocline]] # [[Brachanthemum]] # [[Brachionostylum]] # [[Brachyactis]] # [[Brachyclados]] # [[Brachycome]] # [[Brachyglottis]] # [[Brachylaena]] # [[Brachyscome]] # [[Brachythrix]] # [[Bradburia]] # [[Brasilia (rod)|Brasilia]] # [[Breea]] # [[Brenandendron]] # [[Brickellia]] # [[Brickelliastrum]] # [[Brintonia]] # [[Brocchia]] # [[Bryomorphe]] # [[Bulbostylis]] # [[Buphthalmum]] # [[Burkartia]] # [[Caatinganthus]] # [[Cabobanthus]] # [[Cabreriella]] # [[Cacalia]] # [[Cacaliopsis]] # [[Cacosmia]] # [[Cadiscus]] # [[Caesulia]] # [[Calais]] # [[Calanticaria]] # [[Calcitrapa]] # [[Calea]] # [[Calendula]] # [[Calimeris]] # [[Callicephalus]] # [[Callilepis]] # [[Callistephus]] # [[Calocephalus]] # [[Calomeria]] # [[Calopappus]] # [[Calostephane]] # [[Calotesta]] # [[Calotis]] # [[Calycadenia]] # [[Calycoseris]] # [[Calyptocarpus]] # [[Camchaya]] # [[Campovassouria]] # [[Camptacra]] # [[Campuloclinium]] # [[Canadanthus]] # [[Cancrinia]] # [[Cancriniella]] # [[Capelio]] # [[Cardopatium]] # [[Carduncellus]] # [[× Carduocirsium]] # [[× Carduogalactites]] # [[Carduus]] # [[Carlina]] # [[Carlquistia]] # [[Carminatia]] # [[Carpesium]] # [[Carphephorus]] # [[Carphochaete]] # [[Carramboa]] # [[Carterothamnus]] # [[Carthamus]] # [[Cassinia]] # [[Castalis]] # [[Castanedia]] # [[Castrilanthemum]] # [[Castroviejoa]] # [[Catamixis]] # [[Catananche]] # [[Catatia]] # [[Catolesia]] # [[Caucasalia]] # [[Cavalcantia]] # [[Cavea]] # [[Caxamarca]] # [[× Celmearia]] # [[Celmisia]] # [[Centaurea]] # [[Centaurodendron]] # [[Centauropsis]] # [[Centaurothamnus]] # [[× Centauserratula]] # [[Centipeda]] # [[Centrapalus]] # [[Centratherum]] # [[Centromadia]] # [[Cephalipterum]] # [[Cephalopappus]] # [[Cephalophora]] # [[Cephalorrhynchus]] # [[Cephalosorus]] # [[Ceratogyne]] # [[Ceruana]] # [[Chacoa]] # [[Chaenactis]] # [[Chaetadelpha]] # [[Chaetanthera]] # [[Chaetopappa]] # [[Chaetoseris]] # [[Chaetymenia]] # [[Chamaechaenactis]] # [[Chamaegeron]] # [[Chamaeleon]] # [[Chamaemelum]] # [[Chamaepus]] # [[Chaptalia]] # [[Charadranaetes]] # [[Chardinia]] # [[Cheirolophus]] # [[Chersodoma]] # [[Chevreulia]] # [[Chihuahuana]] # [[Chiliadenus]] # [[Chiliocephalum]] # [[Chiliophyllum]] # [[Chiliotrichiopsis]] # [[Chiliotrichum]] # [[Chimantaea]] # [[Chionolaena]] # [[Chionopappus]] # [[Chlaenobolus]] # [[Chlamydophora]] # [[Chlamysperma]] # [[Chloracantha]] # [[Chondrilla]] # [[Chondropyxis]] # [[Chorisiva]] # [[Chresta]] # [[Chromolaena]] # [[Chromolepis]] # [[Chronopappus]] # [[Chrysactinia]] # [[Chrysactinium]] # [[Chrysanthellum]] # [[Chrysanthemoides]] # [[Chrysanthemum]] # [[Chrysanthoglossum]] # [[Chrysocephalum]] # [[Chrysocoma]] # [[Chrysogonum]] # [[Chrysolaena]] # [[Chrysoma]] # [[Chrysophthalmum]] # [[Chrysopsis]] # [[Chrysothamnus]] # [[Chthonocephalus]] # [[Chucoa]] # [[Chuquiraga]] # [[Cicerbita]] # [[Ciceronia]] # [[Cichorium]] # [[Cineraria]] # [[× Cirsiocarduus]] # [[Cirsium]] # [[Cissampelopsis]] # [[Cladanthus]] # [[Cladochaeta]] # [[Clappia]] # [[Clibadium]] # [[Cloiselia]] # [[Cnicothamnus]] # [[Cnicus]] # [[Codonocephalum]] # [[Coespeletia]] # [[Coleocoma]] # [[Coleosanthus]] # [[Coleostephus]] # [[Colobanthera]] # [[Cololobus]] # [[Columbiadoria]] # [[Colymbada]] # [[Comaclinium]] # [[Comborhiza]] # [[Commidendrum]] # [[Condylidium]] # [[Condylopodium]] # [[Conocliniopsis]] # [[Conoclinium]] # [[Constancea]] # [[Conyza]] # [[× Conyzigeron]] # [[Coreocarpus]] # [[Coreopsis]] # [[Corethamnium]] # [[Corethrogyne]] # [[Coronidium]] # [[Corymbium]] # [[Cosmea]] # [[Cosmos]] # [[Cota]] # [[Cotula]] # [[Coulterella]] # [[Cousinia]] # [[Cousiniopsis]] # [[Craspedia]] # [[Crassocephalum]] # [[Cratystylis]] # [[Cremanthodium]] # [[Cremnothamnus]] # [[× Crepi-Hieracium]] # [[Crepidiastrum]] # [[Crepidifolium]] # [[Crepis]] # [[Crinitaria]] # [[Criscia]] # [[Critonia]] # [[Critoniadelphus]] # [[Critoniella]] # [[Critoniopsis]] # [[Crocidium]] # [[Cronquistia]] # [[Cronquistianthus]] # [[Croptilon]] # [[Crossostephium]] # [[Crossothamnus]] # [[Crupina]] # [[Cuatrecasanthus]] # [[Cuatrecasasiella]] # [[Cuchumatanea]] # [[Culcitium]] # [[Cullumia]] # [[Cuniculotinus]] # [[Curio]] # [[Cuspidia]] # [[Cyanthillium]] # [[Cyanus]] # [[Cyathocline]] # [[Cyathomone]] # [[Cyclolepis]] # [[Cylindrocline]] # [[Cymbolaena]] # [[Cymbonotus]] # [[Cymbopappus]] # [[Cymophora]] # [[Cynara]] # [[Cyrtocymura]] # [[Dacryotrichia]] # [[Dahlia]] # [[Damnamenia]] # [[Damnxanthodium]] # [[Darwiniothamnus]] # [[Dasyandantha]] # [[Dasyanthina]] # [[Dasycondylus]] # [[Dasyphyllum]] # [[Dauresia]] # [[Daveaua]] # [[Decachaeta]] # [[Decaneuropsis]] # [[Decaneurum]] # [[Decastylocarpus]] # [[Decazesia]] # [[Deinandra]] # [[Delairea]] # [[Delamerea]] # [[Delilia]] # [[Delwiensia]] # [[Dendranthema]] # [[Dendrocacalia]] # [[Dendrophorbium]] # [[Dendrosenecio]] # [[Dendroseris]] # [[Dendroviguiera]] # [[Desmanthodium]] # [[Dewildemania]] # [[Diacranthera]] # [[Diaperia]] # [[Diaphractanthus]] # [[Diaspananthus]] # [[Dicercoclados]] # [[Dicerothamnus]] # [[Dichaetophora]] # [[Dichrocephala]] # [[Dichromochlamys]] # [[Dicoma]] # [[Dicoria]] # [[Dicranocarpus]] # [[Dicrocephala]] # [[Didelta]] # [[Dielitzia]] # [[Dieteria]] # [[Digitacalia]] # [[Dillandia]] # [[Dimeresia]] # [[Dimerostemma]] # [[Dimorphocoma]] # [[Dimorphotheca]] # [[Dinoseris]] # [[Diodontium]] # [[Diplactis]] # [[Diplazoptilon]] # [[Diplostephium]] # [[Dipterocome]] # [[Dipterocypsela]] # [[Disparago]] # [[Dissothrix]] # [[Distegia]] # [[Distephanus]] # [[Disynaphia]] # [[Dithyrostegia]] # [[Dittrichia]] # [[Doellia]] # [[Doellingeria]] # [[Dolichlasium]] # [[Dolichoglottis]] # [[Dolichorrhiza]] # [[Dolichothrix]] # [[Dolomiaea]] # [[Doniophyton]] # [[Dorobaea]] # [[Doronicum]] # [[Dresslerothamnus]] # [[Dubautia]] # [[Dubyaea]] # [[Dugaldia]] # [[Dugesia]] # [[Duhaldea]] # [[Duidaea]] # [[Duseniella]] # [[Dymondia]] # [[Dyscritogyne]] # [[Dyscritothamnus]] # [[Dysodiopsis]] # [[Dyssodia]] # [[Eastwoodia]] # [[Eatonella]] # [[Echinacea]] # [[Echinocoryne]] # [[Echinops]] # [[Eclipta]] # [[Edmondia]] # [[Edwartiothamnus]] # [[Egletes]] # [[Eirmocephala]] # [[Eitenia]] # [[Ekmania]] # [[Ekmaniopappus]] # [[Elachanthemum]] # [[Elachanthus]] # [[Elaphandra]] # [[Elekmania]] # [[Elephantopus]] # [[Eleutheranthera]] # [[Ellenbergia]] # [[Elytropappus]] # [[Emilia]] # [[Emiliella]] # [[Encelia]] # [[Enceliopsis]] # [[Endocellion]] # [[Endopappus]] # [[Engelmannia]] # [[Engleria]] # [[Enydra]] # [[Epallage]] # [[Epaltes]] # [[Epilasia]] # [[Epitriche]] # [[Erato]] # [[Erechtites]] # [[Eremanthus]] # [[Eremosis]] # [[Eremothamnus]] # [[Eriachaenium]] # [[Ericameria]] # [[Ericentrodea]] # [[Erigeron]] # [[Eriocephalus]] # [[Eriochlamys]] # [[Eriophyllum]] # [[Eriotrix]] # [[Erlangea]] # [[Erodiophyllum]] # [[Erymophyllum]] # [[Eryngiophyllum]] # [[Erythradenia]] # [[Erythrocephalum]] # [[Erythroseris]] # [[Eschenbachia]] # [[Espejoa]] # [[Espeletia]] # [[Espeletiopsis]] # [[Ethulia]] # [[Eucephalus]] # [[Euchiton]] # [[Eumorphia]] # [[Eupatoriastrum]] # [[Eupatorina]] # [[Eupatoriopsis]] # [[Eupatorium]] # [[Euphrosyne]] # [[Eurybia]] # [[Eurydochus]] # [[Euryops]] # [[Eutetras]] # [[Euthamia]] # [[Eutrochium]] # [[Evacidium]] # [[Evax]] # [[Ewartia]] # [[Exomiocarpon]] # [[Faberia]] # [[Facelis]] # [[Farfugium]] # [[Faujasia]] # [[Faujasiopsis]] # [[Faxonia]] # [[Feddea]] # [[Feldstonia]] # [[Felicia]] # [[Fenixia]] # [[Ferreyranthus]] # [[Ferreyrella]] # [[Filago]] # [[× Filfia]] # [[Filifolium]] # [[Fingalia]] # [[Fitchia]] # [[Fitzwillia]] # [[Flaveria]] # [[Fleischmannia]] # [[Fleischmanniopsis]] # [[Florestina]] # [[Floscaldasia]] # [[Flosmutisia]] # [[Flourensia]] # [[Flyriella]] # [[Formania]] # [[Foveolina]] # [[Franseria]] # [[Freya]] # [[Frolovia]] # [[Fulcaldea]] # [[Gaillardia]] # [[Galactites]] # [[Galatella]] # [[Galeana]] # [[Galeomma]] # [[Galinsoga]] # [[Gamochaeta]] # [[Gamochaetopsis]] # [[Garberia]] # [[Garcibarrigoa]] # [[Garcilassa]] # [[Gardnerina]] # [[Garhadiolus]] # [[Garuleum]] # [[Gatyona]] # [[Gazania]] # [[Geigeria]] # [[Geissolepis]] # [[Gelasia]] # [[Geraea]] # [[Gerbera]] # [[Geropogon]] # [[Gibbaria]] # [[Gilberta]] # [[Gilruthia]] # [[Gladiopappus]] # [[Glebionis]] # [[Glossarion]] # [[Glossocardia]] # [[Glossogyne]] # [[Glossopappus]] # [[Glyptopleura]] # [[Gnaphalium]] # [[Gnephosis]] # [[Gnomophalium]] # [[Gochnatia]] # [[Goldmanella]] # [[Gongrostylus]] # [[Gongrothamnus]] # [[Gongylolepis]] # [[Goniocaulon]] # [[Gonospermum]] # [[Gorceixia]] # [[Gorteria]] # [[Gossweilera]] # [[Goyazianthus]] # [[Grangea]] # [[Grangeopsis]] # [[Grantia]] # [[Graphistylis]] # [[Gratwickia]] # [[Grauanthus]] # [[Grazielia]] # [[Greenmaniella]] # [[Grindelia]] # [[Grisebachianthus]] # [[Grosvenoria]] # [[Guardiola]] # [[Guayania]] # [[Guevaria]] # [[Guizotia]] # [[Gundelia]] # [[Gundlachia]] # [[Gutenbergia]] # [[Gutierrezia]] # [[Guynesomia]] # [[Gymnanthemum]] # [[Gymnarrhena]] # [[Gymnaster]] # [[Gymnocondylus]] # [[Gymnocoronis]] # [[Gymnodiscus]] # [[Gymnolaena]] # [[Gymnolomia]] # [[Gymnopentzia]] # [[Gymnopsis]] # [[Gymnosperma]] # [[Gymnostephium]] # [[Gynoxys]] # [[Gynura]] # [[Gypothamnium]] # [[Gyptidium]] # [[Gyptis]] # [[Gyrodoma]] # [[Haastia]] # [[Haeckeria]] # [[Haegiela]] # [[Hainanecio]] # [[Handelia]] # [[Haplocarpha]] # [[Haplodiscus]] # [[Haploesthes]] # [[Haplopappus]] # [[Haptotrichion]] # [[Harleya]] # [[Harmonia]] # [[Harnackia]] # [[Hartwrightia]] # [[Hasteola]] # [[Hatschbachiella]] # [[Hazardia]] # [[Hebeclinium]] # [[Hecastocleis]] # [[Hedosyne]] # [[Hedypnois]] # [[Helenium]] # [[Heliantheae]] # [[Helianthella]] # [[Helianthus]] # [[Helichrysopsis]] # [[Helichrysum]] # [[Heliocauta]] # [[Heliomeris]] # [[Heliopsis]] # [[Helipterum]] # [[Helminthotheca]] # [[Helogyne]] # [[Hemistepta]] # [[Hemisteptia]] # [[Hemizonella]] # [[Hemizonia]] # [[Henricksonia]] # [[Heptanthus]] # [[Herderia]] # [[Herodotia]] # [[Herreranthus]] # [[Herrickia]] # [[Hertia]] # [[Hesperevax]] # [[Hesperomannia]] # [[Heteracia]] # [[Heteranthemis]] # [[Heterocoma]] # [[Heterocondylus]] # [[Heterocypsela]] # [[Heteroderis]] # [[Heterolepis]] # [[Heteromera]] # [[Heteromma]] # [[Heteropappus]] # [[Heteroplexis]] # [[Heterorhachis]] # [[Heterosperma]] # [[Heterothalamus]] # [[Heterotheca]] # [[Hidalgoa]] # [[Hieracium]] # [[Hilliardia]] # [[Hilliardiella]] # [[Himalaiella]] # [[Hinterhubera]] # [[Hippia]] # [[Hippolytia]] # [[Hirpicium]] # [[Hirtellina]] # [[Hispidella]] # [[Hoehnephytum]] # [[Hoffmanniella]] # [[Hofmeisteria]] # [[Holocarpha]] # [[Holocheilus]] # [[Hololeion]] # [[Hololepis]] # [[Holoschkuhria]] # [[Holozonia]] # [[Homogyne]] # [[Homoianthus]] # [[Hoorebekia]] # [[Hopkirkia]] # [[Hoplophyllum]] # [[Huarpea]] # [[Huberopappus]] # [[Hubertia]] # [[Hughesia]] # [[Hullsia]] # [[Hulsea]] # [[Hulteniella]] # [[Humbertacalia]] # [[Humeocline]] # [[Hyalea]] # [[Hyalis]] # [[Hyalochaete]] # [[Hyalochlamys]] # [[Hyaloseris]] # [[Hyalosperma]] # [[Hybridella]] # [[Hydroidea]] # [[Hydropectis]] # [[Hymenocephalus]] # [[Hymenoclea]] # [[Hymenolepis]] # [[Hymenonema]] # [[Hymenopappus]] # [[Hymenostemma]] # [[Hymenostephium]] # [[Hymenothrix]] # [[Hymenoxys]] # [[Hyoseris]] # [[Hypacanthium]] # [[Hypericophyllum]] # [[Hypochaeris]] # [[Hypochoeris]] # [[Hysterionica]] # [[Hystrichophora]] # [[Ianthopappus]] # [[Ichthyothere]] # [[Idiopappus]] # [[Idiothamnus]] # [[Ifloga]] # [[Ignurbia]] # [[Iltisia]] # [[Imeria]] # [[Inezia]] # [[Inkaliabum]] # [[Inula]] # [[Inulanthera]] # [[Inuleae]] # [[Inuloides]] # [[Inulopsis]] # [[Io (rod)|Io]] # [[Iocenes]] # [[Iodocephalopsis]] # [[Iodocephalus]] # [[Iogeton]] # [[Ionactis]] # [[Iostephane]] # [[Iotasperma]] # [[Iphiona]] # [[Iphionopsis]] # [[Iranecio]] # [[Irwinia]] # [[Ischnea]] # [[Ismelia]] # [[Isocarpha]] # [[Isocoma]] # [[Isoetopsis]] # [[Isostigma]] # [[Iva]] # [[Ixeridium]] # [[Ixeris]] # [[Ixiochlamys]] # [[Ixiolaena]] # [[Ixodia]] # [[Jacea]] # [[Jacmaia]] # [[Jacobaea]] # [[Jaegeria]] # [[Jalcophila]] # [[Jaliscoa]] # [[Jamesianthus]] # [[Jaramilloa]] # [[Jasonia]] # [[Jaumea]] # [[Jefea]] # [[Jeffreya]] # [[Jensia]] # [[Jessea]] # [[Jobaphes]] # [[Joseanthus]] # [[Jungia]] # [[Jurinea]] # [[Jurinella]] # [[Kalimeris]] # [[Karelinia]] # [[Karvandarina]] # [[Kaschgaria]] # [[Kaunia]] # [[Kemulariella]] # [[Kentrophyllum]] # [[Keysseria]] # [[Khasianthus]] # [[Kinghamia]] # [[Kingianthus]] # [[Kippistia]] # [[Klasea]] # [[Kleinia]] # [[Koanophyllon]] # [[Koehneola]] # [[Koelpinia]] # [[Kovalevskiella]] # [[Koyamacalia]] # [[Koyamasia]] # [[Krigia]] # [[Kuhnia]] # [[Kyhosia]] # [[Kyrsteniopsis]] # [[Lachnophyllum]] # [[Lachnorhiza]] # [[Lachnospermum]] # [[Lacinaria]] # [[Lactuca]] # [[Laennecia]] # [[Laestadia]] # [[Lagascea]] # [[Lagenocypsela]] # [[Lagenophora]] # [[Laggera]] # [[Lagophylla]] # [[Lagoseriopsis]] # [[Lagoseris]] # [[Lamprachaenium]] # [[Lamprocephalus]] # [[Lampropappus]] # [[Lamyra]] # [[Lamyropappus]] # [[Lamyropsis]] # [[Lancisia]] # [[Langebergia]] # [[Lantanopsis]] # [[Laphamia]] # [[Laphangium]] # [[Lappa]] # [[Lapsana]] # [[Lapsanastrum]] # [[Lasianthaea]] # [[Lasiocephalus]] # [[Lasiolaena]] # [[Lasiopogon]] # [[Lasiospermum]] # [[Lasiospora]] # [[Lasthenia]] # [[Launaea]] # [[Lawrencella]] # [[Laxmannia]] # [[Layia]] # [[Lebetina]] # [[Lecocarpus]] # [[Leibnitzia]] # [[Leiboldia]] # [[Leighia]] # [[Leiocarpa]] # [[Lemooria]] # [[Leonis]] # [[Leontodon]] # [[Leontonyx]] # [[Leontopodium]] # [[Lepicaune]] # [[Lepidaploa]] # [[Lepidesmia]] # [[Lepidolopha]] # [[Lepidolopsis]] # [[Lepidonia]] # [[Lepidophorum]] # [[Lepidophyllum]] # [[Lepidospartum]] # [[Lepidostephium]] # [[Leptinella]] # [[Leptocarpha]] # [[Leptoclinium]] # [[Leptopoda]] # [[Leptorhynchos]] # [[Leptostelma]] # [[Leptosyne]] # [[Lescaillea]] # [[Lessingia]] # [[Lessingianthus]] # [[Leto]] # [[Leucactinia]] # [[Leucanthemella]] # [[Leucanthemopsis]] # [[Leucanthemum]] # [[Leucheria]] # [[Leuciva]] # [[Leucochrysum]] # [[Leucogenes]] # [[Leucomeris]] # [[Leucophyta]] # [[Leucoptera]] # [[Leucoseris]] # [[Leunisia]] # [[Leuzea]] # [[Leysera]] # [[Liabellum]] # [[Liabum]] # [[Liatris]] # [[Libanothamnus]] # [[Lidbeckia]] # [[Lifago]] # [[Ligularia]] # [[Ligulariopsis]] # [[Limbarda]] # [[Lindheimera]] # [[Linosyris]] # [[Linzia]] # [[Lipochaeta]] # [[Lipskyella]] # [[Litogyne]] # [[Litothamnus]] # [[Litrisa]] # [[Llerasia]] # [[Logfia]] # [[Lomanthus]] # [[Lomatozona]] # [[Lonas]] # [[Lopholaena]] # [[Lophopappus]] # [[Lorandersonia]] # [[Lordhowea]] # [[Lorentea]] # [[Lorentzianthus]] # [[Loricaria]] # [[Lourteigia]] # [[Loxothysanus]] # [[Lucilia]] # [[Luciliocline]] # [[Luina]] # [[Lulia]] # [[Lundellianthus]] # [[Lundinia]] # [[Lycapsus]] # [[Lychnophora]] # [[Lychnophoriopsis]] # [[Lycoseris]] # [[Lygodesmia]] # [[Machaeranthera]] # [[Macledium]] # [[Macowania]] # [[Macrachaenium]] # [[Macraea]] # [[Macropodina]] # [[Macvaughiella]] # [[Madagaster]] # [[Madaria]] # [[Madia]] # [[Mairia]] # [[Malacothrix]] # [[Malmeanthus]] # [[Malperia]] # [[Mantagnaea]] # [[Mantisalca]] # [[Manyonia]] # [[Marasmodes]] # [[Marshallia]] # [[Marshalljohnstonia]] # [[Marticorenia]] # [[Matricaria]] # [[Mattfeldanthus]] # [[Mattfeldia]] # [[Matudina]] # [[Mauranthemum]] # [[Mausolea]] # [[Mecomischus]] # [[Medranoa]] # [[Melampodium]] # [[Melanoseris]] # [[Melanthera]] # [[Merrittia]] # [[Mesanthophora]] # [[Mesogramma]] # [[Mesoneuris]] # [[Metalasia]] # [[Metastevia]] # [[Mexerion]] # [[Mexianthus]] # [[Micractis]] # [[Microbahia]] # [[Microcephala]] # [[Microchaeta]] # [[Microglossa]] # [[Microgyne]] # [[Microlecane]] # [[Microliabum]] # [[Micropsis]] # [[Micropus]] # [[Microseris]] # [[Microspermum]] # [[Mikania]] # [[Mikaniopsis]] # [[Milleria]] # [[Millina]] # [[Millotia]] # [[Minasia]] # [[Minuria]] # [[Miricacalia]] # [[Misbrookea]] # [[Miyamayomena]] # [[Mniodes]] # [[Monactis]] # [[Monarrhenus]] # [[Monencyanthes]] # [[Monoculus]] # [[Monogereion]] # [[Monolopia]] # [[Monopholis]] # [[Monoptilon]] # [[Monosis]] # [[Montanoa]] # [[Monticalia]] # [[Moonia]] # [[Moquinia]] # [[Morithamnus]] # [[Moscharia]] # [[Msuata]] # [[Mtonia]] # [[Mulgedium]] # [[Munnozia]] # [[Munzothamnus]] # [[Muschleria]] # [[Musilia]] # [[Musteron]] # [[Mutisia # [[Myanmaria]] # [[Myopordon]] # [[Myriactis]] # [[Myriocephalus]] # [[Myripnois]] # [[Myxopappus]] # [[Nabalus]] # [[Nablonium]] # [[Nananthea]] # [[Nannoglottis]] # [[Nanothamnus]] # [[Nardophyllum]] # [[Narvalina]] # [[Nassauvia]] # [[Nauplius]] # [[Neblinaea]] # [[Neja]] # [[Nemosenecio]] # [[Neocabreria]] # [[Neocuatrecasia]] # [[Neohintonia]] # [[Neojeffreya]] # [[Neomirandea]] # [[Neonesomia]] # [[Neopallasia]] # [[Neotysonia]] # [[Nephrotheca]] # [[Nesampelos]] # [[Nesomia]] # [[Nestlera]] # [[Nestotus]] # [[Neurolaena]] # [[Neurolakis]] # [[Nicolasia]] # [[Nicolletia]] # [[Nidorella]] # [[Nikitinia]] # [[Nipponanthemum]] # [[Nivellea]] # [[Nocca]] # [[Nolletia]] # [[Nordenstamia]] # [[Norlindhia]] # [[Nothobaccharis]] # [[Nothocalais]] # [[Noticastrum]] # [[Notobasis]] # [[Notonia]] # [[Notoseris]] # [[Nouelia]] # [[Novaguinea]] # [[Novenia]] # [[Novopokrovskia]] # [[Oaxacania]] # [[Oblivia]] # [[Ochrocephala]] # [[Oclemena]] # [[Odixia]] # [[Odontocline]] # [[Odontotrichum]] # [[Oedera]] # [[Oiospermum]] # [[Oldenburgia]] # [[Oldfeltia]] # [[Olearia]] # [[Olgaea]] # [[Oligactis]] # [[Oliganthes]] # [[Oligocarpus]] # [[Oligochaeta]] # [[Oligoneuron]] # [[Oligosporus]] # [[Oligothrix]] # [[Olivaea]] # [[Omalotheca]] # [[Omphalopappus]] # [[Oncosiphon]] # [[Ondetia]] # [[Onobroma]] # [[Onopordum]] # [[Onoseris]] # [[Oocephala]] # [[Oonopsis]] # [[Oparanthus]] # [[Ophryosporus]] # [[Opisthopappus]] # [[Oporinia]] # [[Orbivestus]] # [[Oreochrysum]] # [[Oreoleysera]] # [[Oreostemma]] # [[Oresbia]] # [[Oriastrum]] # [[Oritrophium]] # [[Orochaenactis]] # [[Orthopappus]] # [[Osbertia]] # [[Osmadenia]] # [[Osmiopsis]] # [[Osmitopsis]] # [[Osteospermum]] # [[Otanthus]] # [[Oteiza]] # [[Othake]] # [[Othonna]] # [[Otopappus]] # [[Otospermum]] # [[Oxycarpha]] # [[Oxylaena]] # [[Oxylobus]] # [[Oxypappus]] # [[Oxyphyllum]] # [[Oxytenia]] # [[Oyedaea]] # [[Ozothamnus]] # [[Pachylaena]] # [[Pachystegia]] # [[Pachythamnus]] # [[Packera]] # [[Pacourina]] # [[Paenula]] # [[Palafoxia]] # [[Paleaepappus]] # [[Pallenis]] # [[Pamphalea]] # [[Paneroa]] # [[Panphalea]] # [[Pappobolus]] # [[Papuacalia]] # [[Paquerina]] # [[Paracalia]] # [[Parafaujasia]] # [[Paragynoxys]] # [[Paralychnophora]] # [[Paramiflos]] # [[Paranephelius]] # [[Parantennaria]] # [[Parapiqueria]] # [[Parapolydora]] # [[Paraprenanthes]] # [[Parasenecio]] # [[Parastrephia]] # [[Parasyncalathium]] # [[Parthenice]] # [[Parthenium]] # [[Pasaccardoa]] # [[Pascalia]] # [[Paurolepis]] # [[Pechuel-loeschea]] # [[Pectis]] # [[Pegolettia]] # [[Peltidium]] # [[Pelucha]] # [[Pembertonia]] # [[Pentacalia]] # [[Pentachaeta]] # [[Pentalepis]] # [[Pentanema]] # [[Pentatrichia]] # [[Pentzia]] # [[Perdicium]] # [[Perezia]] # [[Pericallis]] # [[Pericome]] # [[Peripleura]] # [[Perityle]] # [[Perplexia]] # [[Perralderia]] # [[Pertya]] # [[Perymeniopsis]] # [[Perymenium]] # [[Petalacte]] # [[Petasites]] # [[Peteravenia]] # [[Petradoria]] # [[Petrobium]] # [[Peucephyllum]] # [[Phacellothrix]] # [[Phaenocoma]] # [[Phaeopappus]] # [[Phagnalon]] # [[Phalacrachena]] # [[Phalacraea]] # [[Phalacrocarpum]] # [[Phalacroloma]] # [[Phalacromesus]] # [[Phalacroseris]] # [[Phaneroglossa]] # [[Phanerostylis]] # [[Phania]] # [[Philactis]] # [[Philoglossa]] # [[Philyrophyllum]] # [[Phitosia]] # [[Phoebanthus]] # [[Phyllocephalum]] # [[Phymaspermum]] # [[Picnomon]] # [[Picradenia]] # [[Picradeniopsis]] # [[Picridium]] # [[Picris]] # [[Picrosia]] # [[Picrothamnus]] # [[Pilosella]] # [[Pilostemon]] # [[Pinaropappus]] # [[Pinillosia]] # [[Piora]] # [[Pippenalia]] # [[Piptocarpha]] # [[Piptocoma]] # [[Piptolepis]] # [[Piptothrix]] # [[Piqueria]] # [[Piqueriella]] # [[Piqueriopsis]] # [[Pithecoseris]] # [[Pithocarpa]] # [[Pittocaulon]] # [[Pityopsis]] # [[Plagiobasis]] # [[Plagiocheilus]] # [[Plagiolophus]] # [[Plagius]] # [[Planaltoa]] # [[Planea]] # [[Plateilema]] # [[Platycarpha]] # [[Platychaete]] # [[Platypodanthera]] # [[Platyschkuhria]] # [[Plazia]] # [[Plecostachys]] # [[Plectocephalus]] # [[Pleiacanthus]] # [[Pleiotaxis]] # [[Pleocarphus]] # [[Pleurocarpaea]] # [[Pleurocoronis]] # [[Pleuropappus]] # [[Pleurophyllum]] # [[Pluchea]] # [[Podachaenium]] # [[Podanthus]] # [[Podocoma]] # [[Podolepis]] # [[Podospermum]] # [[Podotheca]] # [[Poecilolepis]] # [[Pogonolepis]] # [[Pojarkovia]] # [[Pollalesta]] # [[Polyachyrus]] # [[Polyanthina]] # [[Polyarrhena]] # [[Polycalymma]] # [[Polychrysum]] # [[Polydora]] # [[Polymnia]] # [[Polytaxis]] # [[Porophyllum]] # [[Porphyrostemma]] # [[Postia]] # [[Praxeliopsis]] # [[Praxelis]] # [[Prenanthella]] # [[Prenanthes]] # [[Prestelia]] # [[Printzia]] # [[Prolobus]] # [[Prolongoa]] # [[Pronacron]] # [[Proteopsis]] # [[Proustia]] # [[Psacaliopsis]] # [[Psacalium]] # [[Psathyrotes]] # [[Psathyrotopsis]] # [[Psednotrichia]] # [[Psephellus]] # [[Pseudelephantopus]] # [[Pseudobahia]] # [[Pseudoblepharispermum]] # [[Pseudobrickellia]] # [[Pseudoclappia]] # [[Pseudoglossanthis]] # [[Pseudognaphalium]] # [[Pseudogynoxys]] # [[Pseudohandelia]] # [[Pseudojacobaea]] # [[Pseudokyrsteniopsis]] # [[Pseudoligandra]] # [[Pseudolinosyris]] # [[Pseudonoseris]] # [[Pseudopiptocarpha]] # [[Pseudostifftia]] # [[Pseudoyoungia]] # [[Psiadia]] # [[Psiadiella]] # [[Psila]] # [[Psilactis]] # [[Psilocarphus]] # [[Psilostrophe]] # [[Psychrogeton]] # [[Ptarmica]] # [[Pterachaenia]] # [[Pterigeron]] # [[Pterocaulon]] # [[Pterochaeta]] # [[Pterocypsela]] # [[Pteronia]] # [[Pterotheca]] # [[Pterygopappus]] # [[Ptiloria]] # [[Ptilostemon]] # [[Pulicaria]] # [[Punduana]] # [[Pycnosorus]] # [[Pyrethropsis]] # [[Pyrethrum]] # [[Pyrrhopappus]] # [[Pyrrocoma]] # [[Quechualia]] # [[Quelchia]] # [[Quinetia]] # [[Quinqueremulus]] # [[Rachelia]] # [[Radlkoferotoma]] # [[Rafinesquia]] # [[Raillardella]] # [[Railliardia]] # [[Rainiera]] # [[Raoulia]] # [[Raouliopsis]] # [[Rastrophyllum]] # [[Ratibida]] # [[Raulinoreitzia]] # [[Rayjacksonia]] # [[Reichardia]] # [[Relhania]] # [[Remya]] # [[Rennera]] # [[Rensonia]] # [[Revealia]] # [[Rhagadiolus]] # [[Rhamphogyne]] # [[Rhanteriopsis]] # [[Rhanterium]] # [[Rhaponticoides]] # [[Rhaponticum]] # [[Rhetinocarpha]] # [[Rhetinodendron]] # [[Rhetinolepis]] # [[Rhinactina]] # [[Rhinactinidia]] # [[Rhodanthe]] # [[Rhodanthemum]] # [[Rhodogeron]] # [[Rhynchopsidium]] # [[Rhynchospermum]] # [[Rhysolepis]] # [[Richterago]] # [[Richteria]] # [[Ridan]] # [[Riencourtia]] # [[Rigiopappus]] # [[Robinsonecio]] # [[Robinsonia]] # [[Rochonia]] # [[Rodigia]] # [[Rohria]] # [[Rojasianthe]] # [[Rolandra]] # [[Roldana]] # [[Roodebergia]] # [[Rosenia]] # [[Rothmaleria]] # [[Rudbeckia]] # [[Rugelia]] # [[Ruilopezia]] # [[Rumfordia]] # [[Russowia]] # [[Rutidosis]] # [[Sabazia]] # [[Sachsia]] # [[Salcedoa]] # [[Salmea]] # [[Salmeopsis]] # [[Santolina]] # [[Santosia]] # [[Sanvitalia]] # [[Sartorina]] # [[Sartwellia]] # [[Saussurea]] # [[Saussuria]] # [[Scabrethia]] # [[Scalesia]] # [[Scariola]] # [[Scherya]] # [[Schischkinia]] # [[Schistocarpha]] # [[Schistostephium]] # [[Schizogyne]] # [[Schizoptera]] # [[Schizotrichia]] # [[Schkuhria]] # [[Schlagintweitia]] # [[Schlechtendalia]] # [[Schmalhausenia]] # [[Schmidtia]] # [[Schoenia]] # [[Schumeria]] # [[Sciadocephala]] # [[Sclerocarpus]] # [[Sclerolepis]] # [[Sclerorhachis]] # [[Scolymus]] # [[Scorzonera]] # [[Scorzoneroides]] # [[Scrobicaria]] # [[Selleophytum]] # [[Selloa]] # [[Semiria]] # [[Senecillis]] # [[Senecio]] # [[Senecioneae]] # [[Sericocarpus]] # [[Seriola]] # [[Seriphidium]] # [[Seriphium]] # [[Serratula]] # [[Seruneum]] # [[Shafera]] # [[Sheareria]] # [[Shinnersia]] # [[Shinnersoseris]] # [[Siapaea]] # [[Sideranthus]] # [[Siebera]] # [[Siemssenia]] # [[Sigesbeckia]] # [[Siloxerus]] # [[Silphium]] # [[Silybum]] # [[Simsia]] # [[Sinacalia]] # [[Sinclairia]] # [[Sinosenecio]] # [[Sipolisia]] # [[Smallanthus]] # [[Soaresia]] # [[Sobreyra]] # [[Solanecio]] # [[Solenogyne]] # [[Solenotheca]] # [[Solidago]] # [[× Solidaster]] # [[Soliva]] # [[Sommerfeltia]] # [[Sonchella]] # [[Sonchus]] # [[Sondottia]] # [[Soroseris]] # [[Soyeria]] # [[Spadonia]] # [[Spaniopappus]] # [[Sphaeranthus]] # [[Sphaereupatorium]] # [[Sphaeromeria]] # [[Sphaeromorphaea]] # [[Sphagneticola]] # [[Spilanthes]] # [[Spiracantha]] # [[Spiroseris]] # [[Squamopappus]] # [[Stachycephalum]] # [[Staehelina]] # [[Standleyanthus]] # [[Staurochlamys]] # [[Steiractinia]] # [[Steirodiscus]] # [[Stemmacantha]] # [[Stemmatella]] # [[Stemmodontia]] # [[Stenachaenium]] # [[Stenactis]] # [[Stenocarpha]] # [[Stenocephalum]] # [[Stenocline]] # [[Stenopadus]] # [[Stenophalium]] # [[Stenops]] # [[Stenoseris]] # [[Stenotus]] # [[Stephanbeckia]] # [[Stephanochilus]] # [[Stephanodoria]] # [[Stephanomeria]] # [[Stephanopholis]] # [[Steptorhamphus]] # [[Stevia]] # [[Steviopsis]] # [[Steyermarkina]] # [[Stifftia]] # [[Stilpnogyne]] # [[Stilpnolepis]] # [[Stilpnopappus]] # [[Stizolophus]] # [[Stobaea]] # [[Stoebe]] # [[Stokesia]] # [[Stomatanthes]] # [[Stomatochaeta]] # [[Stramentopappus]] # [[Streptoglossa]] # [[Strobocalyx]] # [[Strophopappus]] # [[Strotheria]] # [[Struchium]] # [[Stuartina]] # [[Stuckertiella]] # [[Stuessya]] # [[Stylocline]] # [[Stylotrichium]] # [[Symphipappus]] # [[Symphyllocarpus]] # [[Symphyopappus]] # [[Symphyotrichum]] # [[Syncalathium]] # [[Syncarpha]] # [[Syncephalum]] # [[Syncretocarpus]] # [[Synedrella]] # [[Synedrellopsis]] # [[Syneilesis]] # [[Synotis]] # [[Syntrichopappus]] # [[Synurus]] # [[Syreitschikovia]] # [[Tafalla]] # [[Tagetes]] # [[Takhtajaniantha]] # [[Talamancalia]] # [[Tamania]] # [[Tamaulipa]] # [[Tanacetopsis]] # [[Tanacetum]] # [[Taplinia]] # [[Taraxacum]] # [[Tarchonanthus]] # [[Tarlmounia]] # [[Tehuana]] # [[Teixeiranthus]] # [[Telanthophora]] # [[Telekia]] # [[Telmatophila]] # [[Tenrhynea]] # [[Tephroseris]] # [[Tessaria]] # [[Tetracarpum]] # [[Tetrachyron]] # [[Tetradymia]] # [[Tetragonotheca]] # [[Tetramolopium]] # [[Tetraneuris]] # [[Tetranthus]] # [[Tetraperone]] # [[Thaminophyllum]] # [[Thamnoseris]] # [[Thelesperma]] # [[Thespidium]] # [[Thespis]] # [[Thevenotia]] # [[Thiseltonia]] # [[Thrincia]] # [[Thurovia]] # [[Thymophylla]] # [[Thymopsis]] # [[Tiarocarpus]] # [[Tibetoseris]] # [[Tietkensia]] # [[Tilesia]] # [[Tithonia]] # [[Toiyabea]] # [[Tolbonia]] # [[Tolpis]] # [[Tomentaurum]] # [[Tonestus]] # [[Tostimontia]] # [[Tourneuxia]] # [[Townsendia]] # [[Trachodes]] # [[Tracyina]] # [[Tragopogon]] # [[Traversia]] # [[Trepadonia]] # [[Trichanthemis]] # [[Trichanthodium]] # [[Trichocline]] # [[Trichocoronis]] # [[Trichocoryne]] # [[Trichogonia]] # [[Trichogoniopsis]] # [[Trichogyne]] # [[Tricholepis]] # [[Trichoptilium]] # [[Trichospira]] # [[Tridactylina]] # [[Tridax]] # [[Trigonopterum]] # [[Trigonospermum]] # [[Trilisa]] # [[Triniteurybia]] # [[Trioncinia]] # [[Tripleurospermum]] # [[Triplocephalum]] # [[Triplotaxis]] # [[Tripolium]] # [[Tripteris]] # [[Triptilion]] # [[Triptilium]] # [[Triptilodiscus]] # [[Trixis]] # [[Troglophyton]] # [[Troximon]] # [[Tuberculocarpus]] # [[Tuberostylis]] # [[Tugarinovia]] # [[Turaniphytum]] # [[Turczaninowia]] # [[Tussilago]] # [[Tuxtla]] # [[Tyleropappus]] # [[Tyrimnus]] # [[Tzvelevopyrethrum]] # [[Uechtritzia]] # [[Ugamia]] # [[Unxia]] # [[Urbananthus]] # [[Urbanisol]] # [[Urbinella]] # [[Urmenetea]] # [[Urolepis]] # [[Uropappus]] # [[Urospermum]] # [[Ursinia]] # [[Varilla]] # [[Varthemia]] # [[Vasquezia]] # [[Vellereophyton]] # [[Venegasia]] # [[Venidium]] # [[Verbesina]] # [[Vernonanthura]] # [[Vernonella]] # [[Vernonia]] # [[Vernoniastrum]] # [[Vernonieae]] # [[Vernoniopsis]] # [[Vieraea]] # [[Viereckia]] # [[Vigethia]] # [[Viguiera]] # [[Villanova]] # [[Villasenoria]] # [[Vinicia]] # [[Vittadinia]] # [[Vittetia]] # [[Volutarella]] # [[Volutaria]] # [[Waitzia]] # [[Waldheimia]] # [[Wamalchitamia]] # [[Wardaster]] # [[Warionia]] # [[Wedelia]] # [[Welwitschiella]] # [[Werneria]] # [[Westoniella]] # [[Wiestia]] # [[Wilkesia]] # [[Willemetia]] # [[Willoughbya]] # [[Wollastonia]] # [[Wulffia]] # [[Wunderlichia]] # [[Wyethia]] # [[Xanthisma]] # [[Xanthium]] # [[Xanthocephalum]] # [[Xanthopappus]] # [[Xenophyllum]] # [[Xeranthemum]] # [[Xerochrysum]] # [[Xerolekia]] # [[Xerxes]] # [[Xiphochaeta]] # [[Xylanthemum]] # [[Xylorhiza]] # [[Xylothamia]] # [[Xylovirgata]] # [[Yermo]] # [[Youngia]] # [[Yunquea]] # [[Zaluzania]] # [[Zemisia]] # [[Zexmenia]] # [[Zinnia]] # [[Zoegea]] # [[Zollikoferia]] # [[Zoutpansbergia]] # [[Zyrphelis]] # [[Zyzyxia]] :Bez priznatih vrsta: # [[× Anthechamomilla]] # [[× Anthechrysanthemum]] # [[× Asterago]] # [[× Chrysaboltonia]] # [[× Chrysanthemoachillea]] # [[× Colycea]] # [[× Colymbacosta]] # [[× Conygeron]] # [[× Heterokalimeris]] # [[× Ixyoungia]] # [[× Leucantanacetum]] # [[× Prenanthenia]] # [[× Tripleurocota]] # [[× Tripleurothemis]] # [[Abasoloa]] # [[Acanthoxanthium]] # [[Acarna]] # [[Acarphaea]] # [[Achaetogeron]] # [[Acosta]] # [[Acrocentron]] # [[Acroclinium]] # [[Actinolepis]] # [[Actinomeris]] # [[Addisonia]] # [[Adenachaena]] # [[Adenosolen]] # [[Adenostylium]] # [[Aegialophila]] # [[Aetheopappus]] # [[Aganippea]] # [[Agathaea]] # [[Agathyrsus]] # [[Agiabampoa]] # [[Agriphyllum]] # [[Aimorra]] # [[Ainsliea]] # [[Aliconia]] # [[Alkibias]] # [[Allocarpus]] # [[Allocephalus]] # [[Amblyopogon]] # [[Ammanthus]] # [[Ammoseris]] # [[Ampherephis]] # [[Anandria]] # [[Anomostephium]] # [[Anthemiopsis]] # [[Anthocerastes]] # [[Antrospermum]] # [[Aostea]] # [[Aphanopappus]] # [[Aphelexis]] # [[Aplopappus]] # [[Aplotaxis]] # [[Arachnopogon]] # [[Archiserratula]] # [[Argyrautia]] # [[Argyrocome]] # [[Argyrophyton]] # [[Armania]] # [[Aronicum]] # [[Artanacetum]] # [[Asterigeron]] # [[Asteromoea]] # [[Asterosperma]] # [[Auchera]] # [[Bacasia]] # [[Baccharidiopsis]] # [[Baccharodes]] # [[Baeria]] # [[Baillieria]] # [[Balbisia]] # [[Balsamita]] # [[Bellidiastrum]] # [[Belliopsis]] # [[Bembycodium]] # [[Berhardia]] # [[Berkheyopsis]] # [[Berthelotia]] # [[Billya]] # [[Blanchea]] # [[Bolophyta]] # [[Brachyandra]] # [[Brachychaeta]] # [[Brachyrhynchos]] # [[Brachyris]] # [[Breteuillia]] # [[Broteroa]] # [[Bunioseris]] # [[Caelestina]] # [[Callichroa]] # [[Callicornia]] # [[Calliopsis]] # [[Calorezia]] # [[Campylotheca]] # [[Caradesia]] # [[Caraea]] # [[Carbeni]] # [[Carduocirsium]] # [[Carmelita]] # [[Cenia]] # [[Cenocline]] # [[Centaureopappus]] # [[Centrachena]] # [[Centrocarpha]] # [[Centrospermum]] # [[Cercostylos]] # [[Chamaepeuce]] # [[Chartolepis]] # [[Cheliusia]] # [[Cherina]] # [[Childsia]] # [[Choristea]] # [[Chromochiton]] # [[Chrysocoryne]] # [[Chrysophania]] # [[Chthonia]] # [[Cladopogon]] # [[Clarionea]] # [[Clavigera]] # [[Clipteria]] # [[Clomenocoma]] # [[Closia]] # [[Coniza]] # [[Cosmidium]] # [[Cosmophyllum]] # [[Crepidiastrixeris]] # [[Crepula]] # [[Crocodilium]] # [[Crocodilodes]] # [[Crossolepis]] # [[Cryptopleura]] # [[Cryptostemma]] # [[Cupularia]] # [[Cyanopis]] # [[Cyanopsis]] # [[Cyathopappus]] # [[Cynaropsis]] # [[Dadia]] # [[Denekea]] # [[Denekia]] # [[Derderia]] # [[Detris]] # [[Dicalymma]] # [[Dichotoma]] # [[Dilepis]] # [[Diplemium]] # [[Diplopappus]] # [[Distasis]] # [[Ditrichum]] # [[Dolichogyne]] # [[Doria]] # [[Dumerilia]] # [[Dusenia]] # [[Echinocephalum]] # [[Eclopes]] # [[Egania]] # [[Eizaguirrea]] # [[Elephantosis]] # [[Enantiotrichum]] # [[Endoptera]] # [[Epiclinastrum]] # [[Eriocarpum]] # [[Eriocoryne]] # [[Eriolepis]] # [[Eriosphaera]] # [[Ethuliopsis]] # [[Eunoxis]] # [[Euthrixia]] # [[Farobaea]] # [[Filaginella]] # [[Filaginopsis]] # [[Fimbristima]] # [[Flotovia]] # [[Fornicium]] # [[Fougerouxia]] # [[Fragmosa]] # [[Freemania]] # [[Galardia]] # [[Gama]] # [[Gamolepis]] # [[Gastrosulum]] # [[Gazaniopsis]] # [[Gifola]] # [[Glyphia]] # [[Gnaphaliothamnus]] # [[Golionema]] # [[Guariruma]] # [[Gymnocline]] # [[Gymnostyles]] # [[Gynema]] # [[Haenelia]] # [[Hamulium]] # [[Hapalostephium]] # [[Haplostephium]] # [[Haradjania]] # [[Harpaecarpus]] # [[Harpalium]] # [[Harpephora]] # [[Havanella]] # [[Haxtonia]] # [[Hecatactis]] # [[Hectorea]] # [[Heleastrum]] # [[Helemonium]] # [[Helenia]] # [[Heleniastrum]] # [[Helenomoium]] # [[Helepta]] # [[Helianthopsis]] # [[Helichroa]] # [[Helicta]] # [[Heliogenes]] # [[Heliophthalmum]] # [[Helioreos]] # [[Helminthia]] # [[Heloseris]] # [[Hemiambrosia]] # [[Hemilepis]] # [[Hemixanthidium]] # [[Hemolepis]] # [[Henanthus]] # [[Heracantha]] # [[Heraclea]] # [[Herbichia]] # [[Hersilea]] # [[Hesperoseris]] # [[Heteracantha]] # [[Heteropleura]] # [[Heterorachis]] # [[Heterothalamulopsis]] # [[Hierachium]] # [[Hieraciodes]] # [[Hieracioides]] # [[Hierapicra]] # [[Hingstonia]] # [[Hingtsha]] # [[Hiorthia]] # [[Hippophaestum]] # [[Hirnellia]] # [[Hoehnelia]] # [[Hohenwartha]] # [[Hologymne]] # [[Holophyllum]] # [[Homalotheca]] # [[Homopappus]] # [[Homostylium]] # [[Huenefeldia]] # [[Humea]] # [[Hutchinsonia]] # [[Hylethale]] # [[Hymenatherum]] # [[Hymenocentron]] # [[Ictinus]] # [[Impia]] # [[Infantea]] # [[Ingenhusia]] # [[Intybellia]] # [[Intybus]] # [[Inulaster]] # [[Inyonia]] # [[Isomeria]] # [[Isotypus]] # [[Iteria]] # [[Ixauchenus]] # [[Jaceacosta]] # [[Jaceitrapa]] # [[Jacobaeastrum]] # [[Jacobanthus]] # [[Jacosta]] # [[Jalambica]] # [[Joannea]] # [[Joannesia]] # [[Johannia]] # [[Kalbfussia]] # [[Kalimares]] # [[Kallias]] # [[Kanimia]] # [[Kaulfussia]] # [[Keerlia]] # [[Keringa]] # [[Kerneria]] # [[Kiliana]] # [[Klaseopsis]] # [[Klenzea]] # [[Koechlea]] # [[Krylovia]] # [[Kymapleura]] # [[Kyrstenia]] # [[Lachanodes]] # [[Lachnothalamus]] # [[Lactucopsis]] # [[Lagenopappus]] # [[Lagothamnus]] # [[Lagurostemon]] # [[Lalda]] # [[Lampsana]] # [[Landtia]] # [[Lanipila]] # [[Lapsyoungia]] # [[Lasallea]] # [[Lasiocarphus]] # [[Lasiorrhiza]] # [[Latreillea]] # [[Launaya]] # [[Launea]] # [[Lavenia]] # [[Laxanon]] # [[Laxopetalum]] # [[Leachia]] # [[Leiachenis]] # [[Leiodon]] # [[Leioligo]] # [[Lemmatium]] # [[Lepachis]] # [[Lepachys]] # [[Lepidopappus]] # [[Lepidopogon]] # [[Lepidoseris]] # [[Lepidostephanus]] # [[Lepidotheca]] # [[Lepiscline]] # [[Leptalea]] # [[Lepteranthus]] # [[Leptica]] # [[Leptilon]] # [[Leptogyne]] # [[Leptoseris]] # [[Leptotis]] # [[Leptotriche]] # [[Leria]] # [[Leucacantha]] # [[Leucantha]] # [[Leucelene]] # [[Leuchaeria]] # [[Leucoblepharis]] # [[Leucopholis]] # [[Leucopsidium]] # [[Leucopsis]] # [[Leveillea]] # [[Lieberkuhna]] # [[Linochilus]] # [[Linsecomia]] # [[Lipotriche]] # [[Lipschitziella]] # [[Lomaxeta]] # [[Lophactis]] # [[Lophiolepis]] # [[Lophoclinium]] # [[Lopholoma]] # [[Loxodon]] # [[Lupsia]] # [[Lychnocephaliopsis]] # [[Lychnocephalus]] # [[Lycotis]] # [[Lyonnetia]] # [[Lysistemma]] # [[Machlis]] # [[Macroclinidium]] # [[Macronema]] # [[Macropertya]] # [[Madaractis]] # [[Madaroglossa]] # [[Madea]] # [[Malacocephalus]] # [[Mandonia]] # [[Marcelia]] # [[Margarita]] # [[Mariacantha]] # [[Mariana]] # [[Marizia]] # [[Marsea]] # [[Martrasia]] # [[Maruta]] # [[Mastrucium]] # [[Mazzettia]] # [[Medicusia]] # [[Megalodonta]] # [[Melananthera]] # [[Melanchrysum]] # [[Melanodendron]] # [[Melanoloma]] # [[Melarhiza]] # [[Melissopsis]] # [[Menomphalus]] # [[Meratia]] # [[Mesadenia]] # [[Mesocentron]] # [[Mesodetra]] # [[Metabasis]] # [[Metagnanthus]] # [[Meteorina]] # [[Meyerafra]] # [[Meyeria]] # [[Micrauchenia]] # [[Micrelium]] # [[Microcephalum]] # [[Microchaete]] # [[Microcoecia]] # [[Microderis]] # [[Microlonchus]] # [[Microlophopsis]] # [[Microlophus]] # [[Microrhynchus]] # [[Millefolium]] # [[Minythodes]] # [[Miradoria]] # [[Mirasolia]] # [[Mitina]] # [[Mnesiteon]] # [[Mocinia]] # [[Moerkensteinia]] # [[Molpadia]] # [[Monenteles]] # [[Monothrix]] # [[Montagnaea]] # [[Morna]] # [[Morysia]] # [[Moschifera]] # [[Mosigia]] # [[Mussinia]] # [[Myconia]] # [[Myctanthes]] # [[Myscolus]] # [[Nacrea]] # [[Narbalia]] # [[Nardosmia]] # [[Nauenburgia]] # [[Neactelis]] # [[Neesia]] # [[Nemolepis]] # [[Neoceis]] # [[Neomolina]] # [[Neosyris]] # [[Neo-taraxacum]] # [[Neurelmis]] # [[Nitelium]] # [[Obaejaca]] # [[Obeliscaria]] # [[Ochronelis]] # [[Ocneron]] # [[Odoglossa]] # [[Odontolophus]] # [[Odontoptera]] # [[Odontospermum]] # [[Oegroe]] # [[Ogiera]] # [[Oglifa]] # [[Oligandra]] # [[Oliganthemum]] # [[Oligoglossa]] # [[Oligogyne]] # [[Oligolepis]] # [[Omalanthus]] # [[Omalocline]] # [[Omalotes]] # [[Onopix]] # [[Onopyxus]] # [[Onotrophe]] # [[Ooclinium]] # [[Opicrina]] # [[Oreophila]] # [[Oreoseris]] # [[Oresigonia]] # [[Ormenis]] # [[Orsina]] # [[Orthocentron]] # [[Osmia]] # [[Osmites]] # [[Osmitiphyllum]] # [[Oswalda]] # [[Othonnopsis]] # [[Otochlamys]] # [[Oxiphoeria]] # [[Oxyura]] # [[Pachyderis]] # [[Pacifigeron]] # [[Paleista]] # [[Paleolaria]] # [[Paleya]] # [[Panaetia]] # [[Panargyrus]] # [[Paniopsis]] # [[Pappochroma]] # [[Parachionolaena]] # [[Paraphysis]] # [[Pardisium]] # [[Parthenopsis]] # [[Pectinastrum]] # [[Pentaphorus]] # [[Pentataxis]] # [[Peramibus]] # [[Pereuphora]] # [[Pericalia]] # [[Peritris]] # [[Perralderiopsis]] # [[Personaria]] # [[Petalolepis]] # [[Phaenixopus]] # [[Phaethusa]] # [[Phalacrodiscus]] # [[Phalolepis]] # [[Phialis]] # [[Phileozera]] # [[Philostizus]] # [[Phonus]] # [[Phrygia]] # [[Phyllimena]] # [[Phyllostelidium]] # [[Phyteumopsis]] # [[Pinardia]] # [[Pingraea]] # [[Piptocephalum]] # [[Piptoceras]] # [[Piptopogon]] # [[Pirarda]] # [[Placus]] # [[Pladaroxylon]] # [[Platycheilus]] # [[Platyraphium]] # [[Platzchaeta]] # [[Pleiogyne]] # [[Plumosipappus]] # [[Podosperma]] # [[Poecilotriche]] # [[Poloa]] # [[Polyacantha]] # [[Polyactidium]] # [[Polyactis]] # [[Polycantha]] # [[Polychaetia]] # [[Polymniastrum]] # [[Polypappus]] # [[Polypteris]] # [[Poljakanthema]] # [[Poljakovia]] # [[Pontesia]] # [[Pontia]] # [[Porcellites]] # [[Portalesia]] # [[Prestinaria]] # [[Psammoseris]] # [[Psanacetum]] # [[Psectra]] # [[Pseudobaccharis]] # [[Psora]] # [[Pternix]] # [[Pterocladis]] # [[Pterolophus]] # [[Pterophorus]] # [[Pterophyton]] # [[Pteropogon]] # [[Pterosenecio]] # [[Pterostephanus]] # [[Pterothrix]] # [[Ptilepida]] # [[Ptileris]] # [[Ptilomeris]] # [[Ptilonella]] # [[Ptilosia]] # [[Ptilostephium]] # [[Ptosimopappus]] # [[Pugiopappus]] # [[Pycnocomus]] # [[Pyrethraria]] # [[Pyropsis]] # [[Pytinicarpa]] # [[Raillardia]] # [[Rancagua]] # [[Resinocaulon]] # [[Rhabdotheca]] # [[Rhacoma]] # [[Rhapontica]] # [[Rhynchocarpus]] # [[Rhynchopappus]] # [[Richardia]] # [[Ridania]] # [[Riddellia]] # [[Roccardia]] # [[Rydbergia]] # [[Sabbata]] # [[Sagmen]] # [[Saintmorysia]] # [[Santonica]] # [[Sarcanthemum]] # [[Saubinetia]] # [[Scalia]] # [[Scaliopsis]] # [[Scepinia]] # [[Schaetzellia]] # [[Scheuchleria]] # [[Schortia]] # [[Sciadioseris]] # [[Sclerobasis]] # [[Scolospermum]] # [[Scolymanthus]] # [[Scorzonella]] # [[Scyphocoronis]] # [[Scyphopappus]] # [[Scytala]] # [[Sebastiania]] # [[Senecillicacalia]] # [[Seneciunculus]] # [[Seridia]] # [[Seris]] # [[Serpaea]] # [[Setachna]] # [[Shawia]] # [[Silphion]] # [[Simlera]] # [[Sinoleontopodium]] # [[Skirrhophorus]] # [[Sogalgina]] # [[Soldevilla]] # [[Solstitiaria]] # [[Sonchoseris]] # [[Sonchustenia]] # [[Spadactis]] # [[Spanotrichum]] # [[Sparganophorus]] # [[Spathipappus]] # [[Sphacophyllum]] # [[Sphenogyne]] # [[Spilacron]] # [[Spiralepis]] # [[Spiropodium]] # [[Spitzelia]] # [[Spongotrichum]] # [[Sprunira]] # [[Sprunnera]] # [[Staebe]] # [[Stammarium]] # [[Stanfieldia]] # [[Stechmannia]] # [[Stegonotus]] # [[Steiroglossa]] # [[Stenophyllum]] # [[Stenotheca]] # [[Stephanocoma]] # [[Stephanopappus]] # [[Stera]] # [[Stereosanthus]] # [[Steriphe]] # [[Sthaelina]] # [[Stigmatotheca]] # [[Streckera]] # [[Stylimnus]] # [[Stylolepis]] # [[Styloncerus]] # [[Stylopappus]] # [[Succisocrepis]] # [[Swammerdamia]] # [[Symphyochaeta]] # [[Synchaeta]] # [[Synchodendron]] # [[Synosma]] # [[Tamananthus]] # [[Tanaxion]] # [[Teichostemma]] # [[Telesia]] # [[Tepion]] # [[Terana]] # [[Tessenia]] # [[Tetracanthus]] # [[Tetragonosperma]] # [[Tetrantha]] # [[Tetraotis]] # [[Tetrodus]] # [[Therogeron]] # [[Therolepta]] # [[Thinobia]] # [[Thorelia]] # [[Thrixia]] # [[Thyopsis]] # [[Thyrsanthema]] # [[Tollatia]] # [[Tomanthea]] # [[Torrentia]] # [[Toxanthes]] # [[Tragopogonoides]] # [[Trallesia]] # [[Trattenikia]] # [[Triachne]] # [[Trichaetolepis]] # [[Trichocrepis]] # [[Trichoseris]] # [[Trichostemma]] # [[Trichostephium]] # [[Trichymenia]] # [[Trimeranthes]] # [[Trimetra]] # [[Trimorpha]] # [[Triplocentron]] # [[Tripolion]] # [[Trochoseris]] # [[Tropidolepis]] # [[Tubilium]] # [[Tuckermannia]] # [[Tulakenia]] # [[Tumionella]] # [[Tursenia]] # [[Tylloma]] # [[Ubiaea]] # [[Uhdea]] # [[Uleophytum]] # [[Ulina]] # [[Unamia]] # [[Urostylis]] # [[Vanillosma]] # [[Vanillosmopsis]] # [[Vargasia]] # [[Venatris]] # [[Vendredia]] # [[Venegazia]] # [[Vernasolis]] # [[Verutina]] # [[Vicoa]] # [[Vierhapperia]] # [[Vigolina]] # [[Virgaria]] # [[Virginea]] # [[Virgulaster]] # [[Virgulus]] # [[Vladimiria]] # [[Wahlenbergia]] # [[Wettsteinia]] # [[Wiborgia]] # [[Willugbaeya]] # [[Woodvillea]] # [[Wootonia]] # [[Wuerschmittia]] # [[Wyomingia]] # [[Xalkitis]] # [[Xanthidium]] # [[Xantho]] # [[Xanthochrysum]] # [[Xanthocoma]] # [[Xantholepis]] # [[Xanthophthalmum]] # [[Xanthopsis]] # [[Xenocarpus]] # [[Xenophontia]] # [[Xerobius]] # [[Xeroloma]] # [[Xeropappus]] # [[Xerotium]] # [[Xetoligus]] # [[Ximenesia]] # [[Zacintha]] # [[Zarabellia]]</small> {{div col end}} == Povezano == *[[Cvjetnica]] *[[Dikotiledone]] ==Reference== {{refspisak}} == Vanjske veze == {{Commons|Asterace}} * [http://www.theplantlist.org/browse/A/Compositae/ Compositae] at [http://www.theplantlist.org/ ''The Plant List''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190523171514/http://www.theplantlist.org/ |date=2019-05-23 }} * [http://www.biologie.uni-hamburg.de/b-online/delta/angio/www/composit.htm Compositae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090703172347/http://www.biologie.uni-hamburg.de/b-online/delta/angio/www/composit.htm |date=2009-07-03 }} at [http://delta-intkey.com/angio/ ''The Families of Flowering Plants (DELTA)''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070103200438/http://delta-intkey.com/ |date=2007-01-03 }} * [http://eol.org/pages/4206/overview Asteraceae] at the [http://eol.org/ ''Encyclopedia of Life''] * [http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/orders/asteralesweb.htm#Asteraceae Asteraceae] at the [http://www.mobot.org/mobot/research/apweb/ ''Angiosperm Phylogeny Website''] * [http://tolweb.org/Asteraceae/20780 Asteraceae] at the [http://tolweb.org/tree/ ''Tree of Life Web Project''] * [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=10074 Asteraceae] at the online [http://floranorthamerica.org/ ''Flora of North America''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120814085758/http://floranorthamerica.org/ |date=2012-08-14 }} * [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=5&taxon_id=10074 Asteraceae] at the online [http://www.efloras.org/flora_page.aspx?flora_id=5 ''Flora of Pakistan''] * [http://www.zimbabweflora.co.zw/speciesdata/family.php?family_id=26 Asteraceae] at the online [http://www.zimbabweflora.co.zw/index.php ''Flora of Zimbabwe''] * [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=100&taxon_id=20424 Compositae] at the online [http://www.efloras.org/flora_page.aspx?flora_id=100 ''Flora of Taiwan''] * [http://florabase.dpaw.wa.gov.au/browse/profile/22924 Asteraceae] at the online FloraBase—the Western Australian Flora * [http://floraseries.landcareresearch.co.nz/pages/Taxon.aspx?id=_3aea678e-092e-45f4-bd48-e18aaa0a07a9&fileName=Flora%201.xml Compositae] at the online [http://floraseries.landcareresearch.co.nz/pages/index.aspx ''Flora of New Zealand''] {{Webarchive|url=https://wayback.archive-it.org/all/20170525032751/http://floraseries.landcareresearch.co.nz/pages/index.aspx |date=2017-05-25 }} * [http://www.compositae.org/ The International Composite Alliance (TICA)] A worldwide group of composite systematists {{Izabran}} [[Kategorija:Glavočike| ]] [[Kategorija:Zvjezdanolike]] [[Kategorija:Cvijeće]] 0qblvat1gnp19qx9w9unvtapdspmhv0 0 93540 42587009 40795205 2026-05-03T14:25:44Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587009 wikitext text/x-wiki {{Grčki grad (HR) |ime= Drama |izvorno ime= Δράμα |latinično ime= |slika= Byzantine wall.JPG |periferija= Istočna Makedonija i Trakija |prefektura= Drama |pokrajina= |stanovništvo= 55632 |godina popisa= 2001 |šire stanovništvo= |godina popisa šireg stanovništva= 2001 |gustoća stanovništva= |šira gustoća stanovništva= |površina= 488.830 |šira površina= |visina= 115 |z. širina = 41.151 |z. dužina = 24.139 |širina-stupnjevi= 41 |širina-minute= 9 |širina-oznaka= N |dužina-stupnjevi= 24 |dužina-minute= 8 |dužina-oznaka= E |poštanski broj= 661 00 |pozivni broj= 25210 |registarska oznaka= ΡΜ |gradonačelnik= |stranica= [http://www.ota.gr/drama/ www.ota.gr/drama] }} '''Drama''' ([[Grčki jezik|grčki]]: ''Δράμα'') je grad i sjedište istoimene [[Prefektura Drama|prefekture]] u sjeveroistočnoj [[Grčka|Grčkoj]]. Grad leži u dolini istoimene rječice. Istočno i sjeverno od grada uzdižu se obronci planine [[Falakro]]. Južno od grada prostire se ravnica do obala obližnjeg [[Egejsko more|Egejskog mora]] udaljenog oko 35 km. == Historija == Za [[Antika|antičkog]] [[Rimsko Carstvo|Rima]], Drama je bila znana pod imenom ''Dravescus (Δραβήσκος)''. To je bio rimski vojni logor i lokalno trgovište na cesti [[Via Egnatia]]. Drama i njena okolica obiluju izvorima vode ( za grčke uvjete) tako da se predpostavlja da je ime došlo od riječi Hydrama (Hydro na grčkom znači ''voden , voda''). Prije [[Balkanski ratovi|Balkanskih ratova]], Drama je bila sjedište [[Sandžak (teritorijalna jedinica)|sandžaka]] u [[Ajalet|vilajetu]] [[Solun|Selanik]] sa [[Kadiluk|kazama]]; Drama, [[Kavala]], [[Krisoupoli|Sarišaban]], [[Elefteroupoli|Pravišta]] i [[Devin, Bugarska|Ropčoz]] . Grad je bio pod okupacijom Bugara za [[Balkanski ratovi|Prvog Balkanskog rata]]. [[Bugari]] su Dramu okupirali i za [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] 1941.-1944. == Privreda == U donedavnoj prošlosti Drama i njezina okolica bili su sjedište tekstilne i papirne industrije. Danas je većina tih pogona zatvorena ili su preseljeni preko granice u susjednu [[Bugarska|Bugarsku]], što je dovelo do privredne krize i velike nezaposlenosti u gradu. Okolica je poljoprivredna, naročito se uzgaja kvalitetan duhan. U okolici Drame djeluju manji kamenolomi i pilane. Pored grada na planini [[Falakro]] podignuto je skijalište. * Drama ugošćuje festival kratkog filma: [http://www.dramafilmfestival.gr/ Filmski festival Drama]. == Rast stanovništva Drame == [[Datoteka:St-Panteleimon-Drama.jpg|left|thumb|280px|Crkva sv. Pantelejmona iz Drame]] {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" |- bgcolor="#efefef" ! Godina !! Stanovnika !! Promjene !! Stanovništvo općine !! Postotak u<br />općini !! Stanovništvo općine !! Promjene !! Postotak u<br />Prefekturi<!--!! Gustoća--> |- | 1981 || 37,118 || - || - || - || - || - || - <!--|| ---> |- | 1991 || 37,604 || 486/1.39% || - || - || 47,925 || - || - <!--|| -/km²--> |- | 2001 || 42,501 || 4,897/13.02% || 43,485 || 78.16% || 55,632 || 7,707/16.08% || 53.51% <!--|| -/km²--> |} == Poznati sugrađani == * [[Ibrahim Paša Egipatski]] vlastodržac u Egiptu 1848. sin [[Ibrahim Paša Egipatski|Muhameda Ali Paše Egipatskog]] * Basilis C. Xanthopoulos (1951.-1990.) Fizičar * [[Mahmud Dramali paša]] - Otomanski general za vrijeme Grčkog rata za neovisnost == Vanjske veze == {{Commonscat|Drama city}} * [http://www.drama.gr Službene stranice Prefekture Drama] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181010082131/http://www.drama.gr/ |date=2018-10-10 }} {{Glavni gradovi grčkih prefektura}} [[Kategorija:Gradovi u Grčkoj]] 53t2r7wgnzo96yxoetticw6a76vt6pi 0 101049 42587319 42337981 2026-05-03T23:54:43Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587319 wikitext text/x-wiki {{Glazbenik | Ime = Evanescence | Img = | Img_capt = [[John LeCompt]], [[Amy Lee]], [[Terry Balsamo]], [[Rocky Gray]], i [[Tim McCord]]. | Img_size = | Landscape = | Background = skupina | Pseudonim = | Osnivanje = | Mjesto = | Prebivalište = | Žanr = [[Alternative metal]]<br /> | Djelatno_razdoblje = [[1995]]. − danas | Producentska_kuća = Wind-Up Records | Angažman = | URL = [http://evanescence.com/ Evanescence.com] | Sadašnji članovi = [[Amy Lee]] <br /> [[Terry Balsamo]] <br /> [[Tim McCord]] | Bivši članovi = [[William Boyd (musician)|Will Boyd]] <br /> [[Rocky Gray]] <br /> [[David Hodges]] <br /> [[Will Hunt]] <br /> [[John LeCompt]] <br /> [[Troy McLawhorn]] <br /> [[Ben Moody]] }} '''Evanescence''' je američki [[rock and Roll|rock]] sastav. Osnovan je [[1998]]. u [[Little Rock]]u. Osnovali su ga pjevačica [[Amy Lee]] i nekadašnji gitarist sastava [[Ben Moody]]. Nakon snimanja dvije privatne produljene pjesme i demo CD-a nazvanog ''[[Origin (demo CD)|Origin]]'' uz pomoć ''Bigwig Enterprises'', sastav je izdao svoj prvi album [[Fallen (album)|Fallen]], s ''Wind-Up Records'' etiketom [[2003]]. prodajući više od 14 milijuna primjeraka širom svijeta. Nakon naglih promjena u sastavu, Evanescence izdaje svoj drugi studio album, ''[[The Open Door]]'', [[2006]]. == Historija == === Rana povijest === Sastav Evanescence osnovali su pjevačica, pijanistica i skladateljica Amy Lee i nekadašnji glavni gitarist i skladatelj Ben Moody. Njih se dvoje upoznalo u mladenačkom kampu u Little Rocku, gdje je Moody čuo Lee kako svira pjesmu ''I'd Do Anything for Love'' (''But I Won't Do That''), grupe Meat Loaf, na [[klavir]]u. Njihove prve pjesme bile su ''[[Solitude]]'' i ''Give Unto Me'', koje je Lee napisala, i ''[[Understanding]]'' i ''[[My Immortal]]'', koje je napisao Moody. Pjesme su uređivane od strane oba izvođača, te oboje dijele jednake zasluge. Dvije pjesme koje su napisali Lee i Moody pronašle su svoje mjesto na lokalnim radio postajama, podižući lokalnu svijest o grupi i zahtijevanje nastupa. Sastav se napokon pojavio uživo, i postao jedan od najpoznatijih događaja u području. Nakon eksperimentiranja oko imena sastava poput ''Childish Intentions'' i ''Stricken'', odlučili su se za ime ''Evanescence'', što znači ''nestanak'' ili ''iščeznuti'' ([[Engleski jezik|en]]. ''"evanesce"'' = nestati). Lee je izjavila kako joj se ime sviđa jer je tajanstveno i mračno, i ostavlja duboki utisak i slike u umu samog slušatelja. Njihov prvi puni demo [[CD]], [[Origin (demo CD)|Origin]] (izdan 2000.) relativno je nepoznat. Sastav je izdao dvije produžne pjesme (EPs): prvi, nazvan ''[[Evanescence EP]]'' ([[1998]].), izdan u 100 kopija, i drugi, nazvan ''[[Sound Asleep EP]]'', poznat i kao ''Whisper EP'' ([[1999]].), ograničen na 50 kopija. Origin i produljene pjesme (EPs) sadržavale su demo verzije nekih pjesama s njihovog debutirajućeg albuma ''Fallen''. Primjerice, snimanje pjesme ''My Immortal'' može se naći na CD-u ''Fallen'', a može se pronaći i na CD-u ''Origin''. Samo je 2500 kopija ovog CD-a proizvedeno; kao rezultat toga, Moody i Lee ohrabrili su fanove da skidaju starije pjesme sastava s [[Internet]]a. === Fallen === ''Glavni članak: [[Fallen (album)]]'' Rane [[2003]]. poredak sastava nadopunili su prijatelji Amy Lee i Bena Moodyja: [[John LeCompt]], [[Rocky Gray]] i [[William Boyd]], koji su, između ostalog, radili na ranijim pjesmama sastava Evanescence. U međuvremenu, sastav je potpisao njihovu prvu veliku etiketu s ''Wind-Up Recordsom'', te je bend počeo raditi na njihovom drugom albumu, ''Fallen''. Dok su tražili kako unaprijediti ''Fallen'', tvrtka video igara [[Nintendo]] ponudila je sastavu izvedbu na [[Nintendo Fusion Tour]]u. Sastav je prihvatio ponudu i postao vodeći bend na Fusion Touru [[2003]]. Fallen se zadržao 43 tjedna na ljestvici najboljih 10; 6 je puta osvjedočen platinom; prodao se u više od 14 milijuna primjeraka širom svijeta, uključujući 6,6 milijuna primjeraka u SAD-u. Album se slušao 104 tjedna na ljestvici najboljih 200; bio je jedan od osam albuma u povijesti na ljestvici koji je proveo barem jednu godinu na ljestvici najboljih 50. Najveći i najupečatljiviji hit sastava Evanescence, ''[[Bring Me to Life]]'', koji uključuje gost vokala, [[Paul McCoy|Paula McCoya]] iz sastava [[12 Stones]], bio je globalni hit i postigao 5. mjesto na američkoj ljestvici najboljih 100. Pjesma je također postala službane tema za WWE No Way Out. Jednako popularna skladba ''My Immortal'' dospjela je na 7. mjesto u SAD-u i britanskim ljestvicama; obje pjesme dospjele su u pozadinu akcijskog filma [[Daredevil (film)|Daredevil]]. Skladba ''Bring Me to Life'' zaradila je sastavu Evanescence priznanje na dodjeli [[Grammy]]ja [[2004]]., gdje je sastavu dana nagrada za Najbolju alternativnu rock izvedbu i Najbolje nove umjetnike. Dva druga hita s albuma ''Fallen'' jesu ''Going Under'' (5. mjesto u SAD-u, osmo mjesto u Velikoj Britaniji) i ''Everybody's Fool'' (36. mjesto u SAD-u, 23. mjesto u Velikoj Britaniji), te je kasnije snimljen spot za obje pjesme. === Promjene u sastavu i ''Anywhere but Home'' === [[Datoteka:Evanescence lezenith.jpg|thumb|desno|250px|Koncertna izvedba Evanescencea u Le Zénith, [[Pariz]]]] ''Vidi također: [[Anywhere but Home]]'' [[22. 10.|22. listopada]] [[2003]]., Moody napušta bend tijekom europske turneje albuma ''Fallen'' radi, kako je izjavio, stvaralačkih razlika. U razgovoru nekoliko mjeseci kasnije, Amy Lee je izjavila: {{izdvojeni citat|Već bismo došli do te točke da se nešto nije promijenilo, ne bismo bili u stanju napraviti drugi album.}} Puno je ljudi bilo zbunjeno tom izjavom, jer se na omotu albuma ''Fallen'' njih dvoje smatra najboljim prijateljima. Otada, Lee je rekla da je gotovo i olakšanje što je Moody otišao zbog stvorene napetosti u sastavu. Moodyja je zamijenio [[Terry Balsamo]] iz sastava [[Cold]]. [[2004]]. novi sastav Evanescence izdao je DVD/CD kompilaciju nazvanu ''Anywhere but Home''. DVD uključuje koncert u [[Pariz]]u, kao i scene iza kamere, uključujući i snimke sastava iza pozornice i njihovo zagrijavanje. CD sadrži prijašnju pjesmu koja nije puštena naziva ''Missing'', koja je međunarodno puštena kao hit koji je dospio na 1. mjesto u [[Španija|Španjolskoj]]. Na CD-u se isto tako nalaze i pjesme ''Breathe No More'' (albumska verzija pjesme u filmu [[Elektra (film)|Elektra]]), ''[[Farther Away]]'' i prerada [[Korn]]ove pjesme ''[[Thoughtless]]''. [[14. 7.|14. srpnja]] [[2006]]. potvrđeno je da je basist [[William Boyd]] napustio sastav zbog "ne htijenja još jedne velike turneje" i želje "da bude blizu svoje obitelji". Amy Lee prvotno je iznijela ovu vijest obožavateljima putem pošte i na neslužbenoj stranici Evanescence, ''Ev.Board.com''. U intervjuu s [[MTV]]-om, poslanom na njihovu internet stranicu [[10. 8.|10. kolovoza]] [[2006]]., Lee je izjavila da će [[Tim McCord]], nekadašnji gitarist sastava [[Revolution Smile]], zamijeniti instrumente i svirati bas u sastavu Evanescence. === The Open Door === [[Datoteka:Amy Lee - Evanescence 07.jpg|thumb|lijevo|250px|Izvedba Evanescencea sa koncerta u [[Brazil]]u iz [[2007]].]] {{glavni|The Open Door}} Promovirajući izlazak drugog albuma, ''The Open Door'', Amy Lee i John LeCompt posjetili su glavne gradove u [[Evropa|Europi]]. Prikazivanje je zauzelo mjesto u [[London]]u, [[6. 9.|6. rujna]] [[2006]].; [[Barcelona|Barceloni]], [[8. 9.|8. rujna]] [[2006]].; i [[Pariz]]u, [[11. 9.|11. rujna]] [[2006]]. Na prikazivanjima, novi album odsviran je obožavateljima koji su bili pobjednici raznih natjecanja te su Lee i LeCompt nastupili s akustičnim izvedbama pjesama s albuma. [[2. 10.|2. listopada]] [[2006]]., dan prije izdavanja albuma u SAD-u, sastav Evanescence se pojavio u emisiji ''Late Night'' s Conanom O' Brienom i izveo pjesmu ''[[Call Me When You're Sober]]''. Sastav je proveo neko vrijeme u [[New York]]u radi konferencije za novinare i slikanja za ''Metal Edge'' magazin. 13. pjesma s albuma puštena je u [[Kanada|Kanadi]] i u SAD-u [[3. 10.|3. listopada]] 2006., u Britaniji [[2. 10.|2. listopada]] 2006.; u [[Australija|Australiji]] [[30. 9.|30. rujna]] 2006. U svom prvom tjednu prodaje, album se prodao u 447 000 primjeraka u SAD-u i zaradio svoje mjesto 1. mjesto na Billboard 200 ljestvici, postavši 700. najbolji album. Album je sporo napredovao zbog više razloga, uključujući i želju Amy Lee da se do maksimuma poveća kreativni proces bez navale proizvodnje, druge projekte ostalih članova, moždani udar gitarista Terryja Balsama i kontroverze oko otpuštanja njihovog prijašnjeg menadžera. Iako je Lee na Evboardu izjavila da će album biti gotov u ožujku 2006., izdanje se pokrenulo 3. listopada 2006., navodno zbog ''Wind-Up Recordsa'', iz kojeg su htjeli napraviti nekoliko promjena na nadolazećem hitu ''Call Me When You're Sober''. Spot istoimene pjesme sniman je u [[Los Angeles]]u i temelji se na bajci [[Crvenkapica|Crvenkapice]]. ''The Open Door'' postao je dostupan prije narudžbe na Tunes Music Storeu [[15. 8.|15. kolovoza]] 2006., kao i njen spot. Amy Lee je potvrdila da je napisala pjesmu za [[Disney]]jev film [[Lav, vještica i ormar|Narnijske kronike: Lav, vještica i ormar]], no bila je odbijena jer je skladba koju je ponudila imala mračan prizvuk. Lee je, svejedno, na to izjavila: "više boljih stvari za album". Još je jedan pjesma napisana za isti film dospjela na album, pjesma nadahnuta [[Mozart]]ovom izvedbom, imena ''[[Lacrymosa]]''. Turneja albuma počela je 5. listopada 2006. u [[Toronto|Torontu]] uključujući lokacije u Kanadi, SAD-u i Europi tijekom 2006. Turneja se nastavila 5. siječnja 2007. uključujući zastajkivanja u Kanadi (uz sastav [[Stone Sour]]), Japanu i Australiji (uz sastav [[Shihad]]). 4. ožujka, 2007. gitarist [[John LeCompt]] i bubnjar [[Rocky Gray]] napuštaju Evanescence, prema njihovim tvrdnjama LeCompt je bio otpušten bez predhodnog upozorenja, a Gray je sam odlučio otići. 17. svibnja iste godine bubnjar [[Will Hunt]] i gitarist [[Troy McLawhorn]] zamjenjuju LeCompta i Graya. No [[Amy Lee]] je objasnila kako će oni biti u bendu samo privremeno te da oni istovremeno neće napustiti bend [[Dark New Day]] u kojem još uvijek djeluju. Nakon 2 godine diskografske pauze, Evanescence su se vratili najavljujući novi album i održali su 2 koncerta. Prvi u New Yorku 04. studenog 2009. i drugi na Maquinaria festivalu u Brazilu 08. siječnja 2009 .gdje im se na mjestu gitarista pridružio [[James Black]] iz sastava [[Finger Eleven]]. Pjevačica Amy na svom Twitteru redovito obavještava obožavatelje o trenutnim događanjima u sastavu. == Kršćanske kontroverze == Prvotno promoviran u kršćanskim trgovinama, sastav se napokon izjasnio da ne žele da ih se smatra dijelom kršćanskog žanra. Predsjednik ''Wind-Up Recordsa'' Alan Meltzer objavio je preko novina izdanih u travnju 2003. da želi da se njihova glazba premjesti s izlaza kršćanskih maloprodajnih trgovina. Tijekom 2003. Ben Moody je u intervjuu s Entertainment Weeklyjem izjavio: {{izdvojeni citat|Mi smo čak visoki na kršćanskim ljestvicama, a ja ono: Koji k***c uopće radimo tamo?}} To se činilo suprotstavljajuće s ranijim osjećajima Moodyja koji je rekao: {{izdvojeni citat|Nadamo se da kroz svoju glazbu možemo izraziti da kršćanstvo nije ukočeni popis pravila za slijediti… Poruku, koju mi, kao sastav, želimo prenijeti više od svega jednostavna je – Bog je ljubav.}} Ovo je moralo donijeti kritike sastavu bez obzira na kršćansku zajednicu, još više zbog toga što je sastav sam dozvolio da plan dijeljenja albuma ''Fallen'' kršćanskim trgovinama. Bivši vokalist i klavijaturist [[David Hodges]] s vremenom je napustio sastav zbog spornog pitanja zajedno s ostalim članovima, izjavljujući da ih je on više vukao na kršćanski smjer nego što su Lee i Moody to prihvaćali. Kada je Billboard 2006. pitao Amy Lee je li Evanescence "kršćanski bend" odgovorila je: {{izdvojeni citat|Možemo li, molim, preskočiti kršćansku <u>stvar</u>? Tako mi je dosta <u>toga</u>. To je najšepavija <u>stvar</u>. Borila sam se s <u>tim</u> od početka; ja nikada nisam htjela da nas se povezuje s <u>tim</u>. To je bila Benova <u>stvar</u>. Gotovo je.}} == Članovi benda == [[Datoteka:John lecompt.jpg|thumb|desno|250px|John LeCompt, bivši [[električna gitara|gitarist]]]] === Sadašnji === * [[Amy Lee]] – [[Pjevač|vokal]], [[klavir|glasovir]], [[klavijatura]] (osnivateljica; srpanj 1994. – danas) * [[Terry Balsamo]] – [[gitara]] (studeni 2003. – danas) * [[Tim McCord]] – [[bas]] (kolovoz 2006. – danas) === Nekadašnji === * [[John LeCompt]] – gitara, vokal (2002. – 4. ožujka, 2007.) * [[Rocky Gray]] – bubnjevi (2002. – 4. ožujka, 2007.) * [[William Boyd]] – bas, gitara, [[prateći vokal]] (lipanj 2003. – lipanj 2006.) * [[Ben Moody]] – gitara, udaraljjke, bas, bubnjevi, klavijatura (osnivatelj; srpanj 1994. – listopad 2003.) * [[David Hodges]] – klavijatura, glasovir, bubnjevi, vokal (1999. – prosinac 2002.) * Troy McLawhorn – gitara (17. svibnja, 2007. - 4.prosinca, 2007.) * Will Hunt – bubnjevi (17. svibnja, 2007. – 4.prosinca, 2007 ) == Diskografija == {| class="wikitable" |- !Naziv !Datum izlaska <small>(U.S.)</small> !Izdavač |- | ''[[Evanescence EP]]'' | 1998. | rowspan="2" | ''Private release'' |- | ''[[Sound Asleep EP]]'' | 1999. |- | ''[[Origin (demo CD)|Origin]]'' | [[4. 11.|4. studenog]] [[2000]]. | rowspan="1" | Bigwig Enterprises |- | ''[[Mystary EP]]'' | siječanj 2003. | rowspan="5" | Wind-up Records |- | ''[[Fallen (album)|Fallen]]'' | [[4. 3.|4. ožujka]] [[2003]]. |- | ''[[Anywhere but Home]]'' | [[23. 11.|23. studenog]] [[2004]]. |- | ''[[The Open Door]]'' | [[25. 9.|25. rujna]] [[2006]]. |- | ''[[Evanescence (album)|Evanescence]]'' | [[2011]]. |- |''Synthesis'' |2017. | |- |''The Bitter Truth'' |2021. | |} == Grammy Awards == {| class="wikitable" |- !Godina !Nominirano djelo !Nagrada !Rezultat |- |rowspan="5"|2003. |Evanescence |Najbolji novi izvođač |Pobjeda |- |"Bring Me To Life" |Najbolja Hard Rock izvedba |Pobjeda |- |''Fallen'' |Album godine |Nominacija |- |''Fallen'' |Najbolji rock album |Nominacija |- |"Bring Me To Life" |Najbolja rock skladba |Nominacija |- |2005. |"My Immortal" |Najbolja pop izvedba |Nominacija |- |2008. |"Sweet Sacrifice" |Najbolja Hard Rock izvedba |Nominacija |} == Vanjske veze == * [http://www.evanescence.com/ Evanescence.com] – SAD Službene stranice * [http://www.evanescenceuk.co.uk/ Evanescenceuk.co.uk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180828225920/http://www.evanescenceuk.co.uk/ |date=2018-08-28 }} – VB Službene stranice {{Evanescence}} {{Commonscat}} [[Kategorija:Američke muzičke grupe]] 9m2mgtwgupexbocwahizdw6ous4y7uk 0 104334 42587277 40987409 2026-05-03T22:39:04Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Biblioteka Nag Hamadi]] 42587277 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Biblioteka Nag Hamadi]] pa6bmyy05vna9yx13m4wwvijpvimegs 0 104335 42587058 42461846 2026-05-03T17:19:44Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Knjižnica Nag Hamadi]] na [[Biblioteka Nag Hamadi]] preko preusmjerenja: + 42461846 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Nag-hammadi codices.jpg|thumb|300px|desno|[[Kodeksi]] zbirke Nag Hammadi, otkrivene u Egiptu 1945.]] '''Biblioteka Nag Hamadi''' je zbirka religioznih (uglavnom [[gnosticizam|gnostičkih]]) spisa pronađenih u mestu [[Nag Hamadi]], u Gornjem Egiptu, [[1945]]. godine. Smatra se da je zbirka nastala u [[4. vek]]u, a pojedini tekstovi su mnogo stariji. Spisi se se međusobno razlikuju po autorstvu, žanru, mestu i vremenu nastanka. Celokupan sadržaj kodeksa je napisan na [[koptski jezik|koptskom jeziku]], iako su svi radovi verovatno prevodi sa grčkog.<ref>Robinson, James M., ''The Nag Hammadi Library'', HarperCollins, 1988, p.2</ref> Gotovo nam ništa nije poznato o ljudima koji su preveli rasprave na koptski, prepisali ih i zakopali. Osnovna obeležja zbirke je „otuđenje od čovečanstva u celini, uzdizanje idealnog poretka koji potpuno nadilazi život u smislu u kojem ga poznajemo, kao i način života koji se korenito suprotstavlja uobičajenoj praksi“.<ref name="Robinson">[http://www.scribd.com/doc/35376585/Nag-Hammadi Knjižnica Nag Hammadi, Prvo hrvatsko izdanje, Biblioteka Svjetlost, Predgovor Jamesa Robinsona] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110519185617/http://www.scribd.com/doc/35376585/Nag-Hammadi |date=2011-05-19 }} (scribd)</ref> Taj način života uključuje odricanje od svih dobara za kojima ljudi obično žude, i žudnju za konačnim [[oslobođenje]]m. Verovatno najpoznatije delo iz Nag Hamadija je [[Evanđelje po Tomi]]. Izvanredno otkriće skrivene biblioteke ranih hrišćanskih spisa veoma je poboljšalo razumevanje [[rano hrišćanstvo|ranog hrišćanstva]].<ref name="Pejgels">[http://www.scribd.com/doc/55129006/Elejn-Pejgels-Poreklo-Satane Elejn Pejgels - Poreklo Satane] (scribd)</ref> Otkriće u Nag Hamadiju pokazuje da je rano hrišćanstvo daleko raznovrsnije no što se smatralo pre ovog otkrića. Hrišćani [[disident]]i čije su spise [[biskup]]i suzbijali, sada, prvi put u istoriji, mogu govoriti u svoje ime.<ref name="Pejgels"/> Zbirka je značajna i zato što je sačuvala [[Kopti|koptske]] prevode mnogih izgubljenih grčkih dela. == Skrivanje == [[Datoteka:NagHammadi.jpg|thumb|right|Lokacija [[Nag Hamadi]]ja u Egiptu.]] Neki proučavaoci pretpostavljaju da je ova zbirka spisa bila deo biblioteke obližnjeg [[Pahomije]]vog manastira, koji se nalazio samo par kilometara od Nag Hamadija. Kada je [[367]]. godine [[Atanazije Aleksandrijski|Atanasije]], moćni aleksandrijski [[nadbiskup]], poslao naređenje da se biblioteke očiste od svih »apokrifnih knjiga« sa »jeretičkim« tendencijama, zahtevajući da se one unište, monasi su sakrili dragocene rukopise u ćup i zakopali ih.<ref>Vidjeti F. Wisse, »''Gnosticism and Early Monasticism in Egypt''«, u: ''Gnosis: Festschrift für Hans Jonas'' (Gottingen, [[1978]]), str. 431—440.</ref><ref>{{Cite web |title=Pachomian Monastery |url=http://archaeology.about.com/od/pterms/g/pachomian.htm |access-date=2011-08-04 |archivedate=2010-12-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101206145613/http://archaeology.about.com/od/pterms/g/pachomian.htm |deadurl=yes }}</ref> Nakon što je hrišćanstvo postalo službena religija, hrišćanski [[biskup]]i su zapovedali [[policija|policiji]] koja ih je dotada proganjala. Posedovanje heretičkih knjiga postalo je [[krivično delo]], a primerci takvih knjiga bili su spaljivani i uništavani.<ref name="Gnostička evanđelja"/> Tih godina hrišćani, na čelu sa aleksandrijskim [[Patrijarh (kršćanstvo)|patrijarhom]] [[Teofil Aleksandrijski|Teofilom]], spaljuju [[Aleksandrijska biblioteka|Aleksandrijsku biblioteku]].<ref name="Robinson"/> Skrivanje u posudu i zakopavanje knjižnice Nag Hamadi je vjerojatno prethodilo približavanju predstavnika [[rim]]skih vlasti, koje su tada postale [[hrišćanska ortodoksija|pravoverno hrišćanske]].<ref name="Robinson"/> Zabranjene knjige su u ćupu ostale zakopane preko petnaest vekova. == Otkriće == U decembru [[1945]]. u [[pećina]]ma Gornjeg Egipta kod mesta [[Nag Hamadi]] jedan arapski seljak (Muhamed as-Saman) je slučajno pronašao [[rukopis]]e danas poznate kao "Knjižnica Nag Hammadi". Ovo zapanjujuće arheološko otkriće zbilo se kod Džabal al-Tarifa, planine sa više od sto pedeset [[pećina]]. Muhamed as-Saman i njegova braća išli na Džabal da iskopaju zemlju kojom su đubrili useve. Kopajući oko ogromne stene, naišao je u crven, zemljani ćup visok skoro metar. Smrskavši ćup, Muhamed Ali je otkrio trinaest knjiga [[papirus]]a u kožnom povezu, razočaran shvativši da nije otkrio zlato. Njegova majka je narednih dana neke od papirusa izgorela u peći, upotrebljavajući ih za potpalu.<ref name="Gnostička evanđelja">[http://www.scribd.com/doc/56095362/Elejn-Pejgels-Gnosti%C4%8Dka-evan%C4%91elja Elejn Pejgels - Gnostička evanđelja] (scribd)</ref> {{Quote box | citat = „Da su bili pronađeni hiljadu godina ranije, gnostički spisi bi sigurno bili spaljeni zbog jeretičnosti. Ali oni su ostali skriveni do XX veka, kada je čovek, zbog veće svesti o svojoj kulturi, u stanju da na nov način gleda na pitanja koja ovi spisi pokreću.<ref name="Gnostička evanđelja"/>“ | izvor = [[Elejn Pejgels]], ''Gnostička evanđelja'' | width = 40% | align = right}} Iako su odmah izazvali veliku pažnju stručne javnosti, do prvih prevoda s koptskog jezika, prošlo je niz godina. Rukopisi su nakon otkrića ilegalnim kanalima prodavani na crno tržište, a neki uništeni. Službenici egipatske vlade su ubrzo saznali za rukopise te kupili jednu i konfiskovali deset i po, od trinaest, u kožu povezanih knjiga zvanih kodeksi, i predali ih [[Koptski muzej|Koptskom muzeju]] u [[Kair]]u. Veći deo trinaestog kodeksa, pak, prokrijumčaren je iz Egipta i kupljen je od strane [[Jungova fondacija|Jungove fondacije]] u [[Cirih]]u, te se nekad naziva i ''Jungov kodeks''. Čim je [[1952]]. utvrđeno gde se rukopisi nalaze – dvanaest kodeksa u Koptskom muzeju u Kairu, i veći deo trinaestog u ciriškom sefu – tekstovi su postali predmet rivalstva naučnika koji su se nadmetali da dođu do njih, jer je objavljivanje prvog izdanja za naučnika značilo međunarodnu slavu. Narednih godina, objavljivanje tekstova su pratile razne prepreke prouzrokovane, po rečima profesora Zarara Garita, »''ličnim surevnjivostima ... pretenzijama na monopolisanje dokumenata koji pripadaju samo nauci, što će reći svima''.« <ref>G. Garitte, Le Museon (1960), 214, citirano u: Robinson, »The Jung Codex«, 29.</ref> [[Datoteka:GD-EG-Caire-Copte075.JPG|thumb|right|[[Koptski muzej]] u Kairu.]] Generalni direktor [[UNESCO]]-a tražio je [[1961]]. godine da se svi rukopisi učine javnim i predložio osnivanje međunarodnog komiteta da to sredi.<ref name="Gnostička evanđelja"/> Pošto je objavljivanje u Egiptu nailazilo na mnoga odlaganja, profesor [[Džejms Robinson]], član komiteta Uneska, je zajedno sa svojim saradnicima razaslao ovaj materijal naučnicima širom sveta, slomivši monopol nad otkrićem. Prvi tom fotografskog izdanja konačno se pojavio [[1972]]. Devet ostalih tomova sledili su od 1972. do [[1977]], i tako su svih trinaest kodeksa pripali javnosti. [[1975]]. godine svi preživeli spisi su objedinjeni u [[Koptski muzej|Koptskom muzeju]] u [[Kairo|Kairu]], čineći zbirku od preko 1000 rukopisnih strana.<ref>Markschies, ''Gnosis: An Introduction'', 49.</ref> Prvo celokupno izdanje na engleskom, objavljeno u Sjedinjenim Državama [[1977]]. Prvo izdanje biobliteke Nag Hamadi na srpskom jeziku pojavilo se [[2005]]. godine. == Sadržaj == Biblioteka Nag Hamadi se sastoji od dvanaest [[kodeks]]a (rukopisnih [[knjiga]]), koji zajedno čine oko 1150 stranica.<ref name="Šagi-Bunić">[http://www.scribd.com/doc/60958056/Tomislav-J-%C5%A0agi-Buni%C4%87-Povijest-kr%C5%A1%C4%87anske-literature-svezak-I Tomislav J. Šagi-Bunić - Povijest kršćanske literature (svezak I)] (scribd)</ref> Svaki kodeks, osim desetog, sadrži zbirku kraćih dela, tako da ukupno ima ukupno 52 spisa. Dvanaest spisa je bilo poznato i pre otkrića, a 40 je novootkrivenih tekstova, odnosno 30 relativno celovitih i 9 fragmenata. Veliki deo zbirke pronađene u Nag Hamadiju očigledno je hrišćanskog karaktera; međutim, jedan broj spisa uopšte ne sadrži hrišćanske elemente (npr. [[Tri Setove stele]], [[Alogen]], [[Marsan]], [[Misao Noreje]]...). Manji broj tekstova je prevashodno zasnovan na paganskim izvorima; drugi se obilato služe jevrejskim idejama. Postoje i hermetički tekstovi koji se temelje na [[egipat]]skoj predaji, poput [[Rasprava o Osmom i Devetom|Rasprave o Osmom i Devetom]], dijaloga između božanstva [[Hermes Trismegistos|Hermesa Trismegistosa]] i njegova sina [[Tot]]a. == Spisak dela == * '''Kodeks I''' (poznat i kao ''[[Jungov kodeks]]''): ** ''[[Molitva apostola Pavla]]'' ** ''[[Jakovljev apokrif]]'' (poznat i kao ''[[Tajna knjiga Jakovljeva]]'') ** ''[[Evanđelje Istine]]'' ** ''[[Rasprava o uskrsnuću]]'' (poznata i kao ''[[Pismo Reginusu]]'') ** ''[[Trodelni traktat]]'' * '''Kodeks II''': ** ''[[Jovanov apokrif]]'' (poznat i kao ''[[Tajna knjiga Jovanova]]'') ** ''[[Evanđelje po Tomi]]'' ** ''[[Evanđelje po Filipu]]'' ** ''[[Hipostaza arhonata]]'' (poznata i kao ''[[Stvarnost vladara]]'') ** ''[[O poreklu sveta]]'' ** ''[[Egzegeza duše]]'' ** ''[[Knjiga Tomina]]'' (poznata i kao ''[[Knjiga Tome Takmaca]]'') * '''Kodeks III''': ** ''[[Jovanov apokrif]]'' ** ''[[Koptsko evanđelje po Egipćanima|Evanđelje po Egipćanima]]'', odnosno ''[[Sveta Knjiga Velikog Nevidljivog Duha]]'' ** ''[[Blagosloveni Eugnost]]'' ** ''[[Sofija Isusa Hrista]]'' ** ''[[Dijalog Spasitelja]]'' * '''Kodeks IV''': ** ''[[Jovanov apokrif]]'' ** ''[[Koptsko evanđelje po Egipćanima|Evanđelje po Egipćanima]]'' * '''Kodeks V''': ** ''[[Blagosloveni Eugnost]]'' ** ''[[Koptsko Otkrivenje po Pavlu|Otkrivenje po Pavlu]]'' ** ''[[Prvo otkrivenje po Jakovu]]'' (poznato i kao ''[[Prva Jakovljeva apokalipsa]]'') ** ''[[Drugo otkrivenje po Jakovu]]'' (poznato i kao ''[[Druga Jakovljeva apokalipsa]]'') ** ''[[Otkrivenje po Adamu]]'' * '''Kodeks VI''': ** ''[[Dela Petrova i dvanaestorice apostola]]'' ** ''[[Grom: savršeni um]]'' ** ''[[Autoritativno učenje]]'' (poznato i kao ''[[Konačno učenje]]'') ** ''[[Pojam naše velike moći]]'' ** ''[[Platonova Država]]'' (odlomak) ** ''[[Rasprava o osmom i devetom]]'' ** ''Molitva zahvalnosti'' ** ''Asklepije 21-29'' * '''Kodeks VII''': ** ''[[Šemova parafraza]]'' ** ''[[Druga rasprava velikog Seta]]'' ** ''[[Otkrivenje po Petru (koptsko)|Otkrivenje po Petru]]'' (poznato i kao ''[[Petrova apokalipsa (koptska)|Petrova apokalipsa]]'') ** ''[[Silvanovo učenje]]'' ** ''[[Tri Setove stele]]'' [[Datoteka:Bioblioteka nag hamadi.jpg|thumb|175px|Biblioteka Nag Hamadi, izdanje na srpskom jeziku.]] * '''Kodeks VIII''': ** ''[[Zostrijan]]'' ** ''[[Petrova poslanica Filipu]]'' * '''Kodeks IX''': ** ''[[Melhisedek]]'' ** ''[[Misao Noreje]]'' ** ''[[Svedočanstvo istine]]'' * '''Kodeks X''': ** ''[[Marsanes]]'' * '''Kodeks XI''': ** ''[[Tumačenje znanja]]'' ** ''[[Valentinsko izlaganje]]'' ''O pomazanju'', ''O krštenju'' (A i B) i ''O evharistiji'' (A i B) ** ''[[Alogen]]'' ** ''[[Hipsifrona]]'' * '''Kodeks XII''': ** ''[[Sekstove izreke]]'' ** ''[[Evanđelje Istine]]'' ** ''Fragmenti'' * '''Kodeks XIII''': ** ''[[Trimorfna protenoja]]'' ** ''[[O poreklu sveta]] '' == Analiza == {{Quote box | citat = „U toku gotovo dve hiljade godina hrišćanska crkva je sačuvala i poštovala pravoverne spise koji su osuđivali gnostike, dok je potiskivala i uništavala gnostičke spise. Sada, prvi put, neki tekstovi otkriveni kod Nag Hamadija otkrivaju drugu stranu medalje: kako su gnostici osuđivali pravoverne.<ref name="Gnostička evanđelja"/>“ | izvor = [[Elejn Pejgels]], ''Gnostička evanđelja'' | width = 40% | align = right}} Pedeset i dva teksta pronađena u Nag Hamadiju pružaju nam samo letimičan uvid u složenost ranohrišćanskog pokreta. Profesorica religije [[Elejn Pejgels]] zaključuje da čitajući ove spise, nalazimo verovanja koja su "formulisali ljudi strasnog, radoznalog duha, koji su ispitivali razne puteve duhovnog razvoja".<ref name="Pejgels"/> Ona primećuje da za razliku od [[Biblijski kanon|kanonske]] predaje, gde je "čovek odeljen ambisom od svog tvorca", u gnostičkim evanđeljima je [[samospoznaja]] spoznaja Boga, a [[sopstvo]] i božansko su istovetni. Pored toga, »živi Isus« ovih tekstova je prikazan kao duhovni vodič koji uglavnom govori o [[privid]]u i [[prosvetljenje|prosvetljenju]], a ne o [[greh]]u i [[kajanje|kajanju]] kao Isus [[Novi zavet|Novog zaveta]].<ref name="Gnostička evanđelja"/> [[Edvar Konz]], britanski stručnjak za budizam, smatra da su na neke gnostičke spise uticale i istočnjačke religije, kao [[hinduizam]] i [[budizam]]. On podseća da su »budisti bili u dodiru s Tominim hrišćanima (to jest, hrišćanima koji su poznavali i upotrebljavali tekstove kao što je Evanđelje po Tomi) u Južnoj Indiji«.<ref>E. Conze, »Buddhism and Gnosis«, u: Le Origini dello Gnosticismo: Colloquio di Messina 13—18 Aprile 1966 (Leiden, 1967), str. 665.</ref> == Povezano == * [[Apokrifi]] * [[Evanđelje po Judi]] * [[Evanđelje po Mariji]] * [[Evanđelje po Petru]] == Izvori == {{Izvori|2}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Nag Hammadi texts}} * {{sh}} [http://www.scribd.com/doc/35376585/Nag-Hammadi Knjižnica Nag Hammadi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110519185617/http://www.scribd.com/doc/35376585/Nag-Hammadi |date=2011-05-19 }} (scribd) * {{sh}} [http://www.scribd.com/doc/11573049/GNOSTIKA-Izvorni-Koptski-Tekstovi Izvorni koptski tekstovi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131031170751/http://www.scribd.com/doc/11573049/GNOSTIKA-Izvorni-Koptski-Tekstovi |date=2013-10-31 }} (scribd) * {{en}} [http://www.gnosis.org/naghamm/nhl.html The Nag Hammadi Library] (gnosis.org) * {{en}} [http://www.gnosis.org/naghamm/nhlalpha.html The Nag Hammadi Library] (gnosis.org) * {{en}} [http://www.nag-hammadi.com/ The Nag Hammadi Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070408060536/http://www.nag-hammadi.com/ |date=2007-04-08 }} (nag-hammadi.com) * {{sh}} [http://www.scribd.com/doc/56095362/Elejn-Pejgels-Gnosti%C4%8Dka-evan%C4%91elja Elejn Pejgels - Gnostička evanđelja] (scribd) * {{sh}} [http://citaonica.adventisti.co.me/pages/aktuelno/Da%20vincijev%20kod/Gnosticka%20jevandjelja.htm Aleksandar Santrač, Gnostička jevanđelja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727173327/http://citaonica.adventisti.co.me/pages/aktuelno/Da%20vincijev%20kod/Gnosticka%20jevandjelja.htm |date=2011-07-27 }} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Rukopisi]] [[Kategorija:Apokrifi]] [[Kategorija:Gnosticizam]] [[Kategorija:Religijski spisi]] [[Kategorija:Koptski jezik]] [[Kategorija:Religija u Egiptu]] [[Kategorija:Hrišćanstvo ili kršćanstvo u Egiptu]] [[Kategorija:Rimski Egipat]] 5wp57pcuf7d4pzypxxbfp2r30tm1bvm 0 104336 42587278 40987410 2026-05-03T22:39:09Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Biblioteka Nag Hamadi]] 42587278 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Biblioteka Nag Hamadi]] pa6bmyy05vna9yx13m4wwvijpvimegs 3 106274 42587350 42586157 2026-05-04T04:17:04Z Savez rada 157899 42587350 wikitext text/x-wiki <center> <div style="font-family: Optima, Trebuchet MS, sans-serif"> <div style="background:white; border:thin solid blue; padding:;.1em; margin: 0em 1em 1em 1em"> <div style="border: thick solid #DDDDCC;thin solid yellow"> <div style="border: thin solid blue; padding-top:.6em"> {| style="font-family:Optima, Trebuchet MS, sans-serif;" | <center>[[File:Edgar Allan Poe 2.jpg|96px|link=Korisnik:Edgar Allan Poe]]</center> | <center>[[File:Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg|96px|link=Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe]]</center> | <center>[[File:Piet Mondrian and Pétro van Doesburg.jpg|x120px|link=Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi]]</center> | <center>[[File:Benedetto da maiano, incoronazione di ferdinando I d'aragona e sei musici, 1490 ca., 01.JPG|x120px|link=Korisnik:Edgar Allan Poe/Nagrade]]</center> |- | style="margin-top:-.5em" | <center>[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Korisnička stranica]]</center> | <center>[[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|Razgovor]]</center> | <center>[[Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi|Doprinosi]]</center> | <center>[[Korisnik:Edgar Allan Poe/Nagrade|Nagrade]]</center> |- | colspan=7 | <hr> |- | colspan=7 style="padding:.3em; font-family:Helvetica, Arial, Verdana, sans-serif" | <center>'''Poruku mi možete ostaviti [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Razgovor_sa_korisnikom:Edgar_Allan_Poe&action=edit&section=new ovdje]'''</center> |} </div> </div> </div> </div> </center> {{Arhive|auto=short}} == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[Korisnik:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Razgovor s korisnikom:MediaWiki message delivery|razgovor]]) 19. novembra 2025. u 14:45 (CET) (on behalf of the CEE Hub) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:TRistovski-CEEhub@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 --> == Pitanje vezano za brisanje strancice == Pozdrav, Imam pitanje u vezi tvoje odluke da obrišeš stranicu koju je moj rođak postavio još 2008. godine. Stranica je bila posvećena njegovom životu, radu i značaju za Grad Gračanicu, kao i njegovom angažmanu u otporu tokom rata u Bosni 1992. godine. Nedavno sam ažurirao stranicu sa novim informacijama koje, vjerujem, nisu samo tačne, već i značajne. Moj rođak je bio pjesnik i bitna figura u ovom regionu, čiji je rad i doprinos prepoznat u kulturnim krugovima. A to što je učinio tokom rata svakako zaslužuje da bude dokumentovano. Razumijem da postoje pravila na Wikipediji, ali ako su informacije bile tačne i relevantne, teško mi je da shvatim zašto je stranica obrisana. Stoga, tražim da se stranica vrati sa svim sadržajem, uključujući ažurirane informacije. Ako imaš neki specifičan razlog zašto si odlučio ovako, molim te da to objasniš. Takođe, zahtjevam kopiju zadnje verzije stranice u PDFu. Hvala unaprijed, Pozdrav, – [[Korisnik:Semir Omerdic|Semir Omerdic]] ([[Razgovor s korisnikom:Semir Omerdic|razgovor]]) 28. decembra 2025. u 12:48 (CET) == Uklonjena stranica == Zdravo Edgar Allan Poe, Kao član rock grupe Kongres iz Sarajeva pokušao sam da prevedem već postojeću stranicu na engleskom jeziku, ali više da ispravim neke greške sa te stranice i da dodam neke važne stvari iz biografije Kongresa. Međutim vidio sam da je stranica uklonjena. Poruka je sljedeća: Ova stranica ne postoji. Ispod je prikazan dnevnik brisanja, zaštite i premještanja stranice. * [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Posebno:Evidencije&logid=39660210 29. decembra 2025. u 13:48] [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<bdi>Edgar Allan Poe</bdi>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|razgovor]] [[Posebno:Doprinosi/Edgar Allan Poe|doprinosi]] briše stranicu [[Korisnik:Kongres Sarajevo/Kongres (rock grupa)]]<nowiki> (stranica za testiranje: sadržaj je bio: »{{Infokutija muzičar|origin=</nowiki>[[Sarajevo]], [[SR Bosna i Hercegovina]], [[SFR Jugoslavija]]<nowiki>|žanr={{hlist|</nowiki>[[Novi val]]|[[rock and roll]]<nowiki>}}|ime=Kongres|Slika=Kongres_1982.jpg|opis_slike=Kongres 1982. S lijeva na desno: Leka, Mahir i Aljoša|Period_aktivnosti=1982. - 1985.|mjesto=Sarajevo|Diskografska_kuća=</nowiki>[[Diskoton]]|bivši_član_grupe=|bivši...«; jedini doprinos dao/dala je [[Posebno:Doprinosi/Kongres Sarajevo|Kongres Sarajevo]] ([[User talk:Kongres Sar...) ([[Posebno:Zahvale/Log/39660210|zahvali]]) Pošto mi je ovo prva stranica koju sam pravio na Wikipediji zamolio bih te da mi objasniš i pomogneš. Da li je stranica uklonjena jer zapravo i nije prevod nego dosta drugačiji tekst? Da li da stranicu objavim kao novu, a ne kao prevod? Hvala na pomoći. Dado - Kongres – [[Korisnik:Kongres Sarajevo|Kongres Sarajevo]] ([[Razgovor s korisnikom:Kongres Sarajevo|razgovor]]) 31. decembra 2025. u 01:05 (CET) == Ublažavanje? :) == Ne budi smiješan. Znam iz prve ruke što je bilo jer sam u Teheranu. – [[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] ([[Razgovor s korisnikom:Orijentolog|razgovor]]) 23. januara 2026. u 02:46 (CET) :@[[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]]: A jebiga, frende, znam i ja iz prve ruke koji naš političar ima vanbračno dijete s ljubavnicom, al' džabe mi to xD Enciklopedija smo, znaš da su izvori biti, a ''as far as sources are concerned'', CNN je prilično vjerodostojan. Mislim da s ovom formulacijom nije sada ništa problematično... :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. januara 2026. u 02:49 (CET) ::Nije u pitanju lično, subjektivno svjedočanstvo. Medije nemaju samo SAD i EU, nego i ostatak svijeta, a koliko vidim posljednjih dana malo tko u našoj regiji ili svijetu prihvaća zapadne interpretacije događaja. Npr. meni ovdje otvara i CNN i RT, što u Europi nije moguće, pa se tako može oslanjati isključivo na prvi. Podsjeća me na dražesna vremena poput kasne 1944. kada su Nijemci još jurišali na istok, uvjereni na imaju inicijativu i da će SSSR skoro propasti. Rekli im eminentni mitteleuropski mediji. :D A glede ličnih svjedočanstava, prije desetak dana sam objavio tvit u kojem ismijavam Index jer su tvrdili da su "milijuni na ulicama i Teheran gori", iako na ulicama nije bilo ama baš nikakvog prosvjeda, niti paleža. Pokupio preko 80.000 pregleda. :) Usto, slikao sam istog dana Teheran 360° s krova na Sadatabadu (sjever grada uz planinu) i nigdje ni traga stupova dima. Budem uploadao uskoro. – [[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] ([[Razgovor s korisnikom:Orijentolog|razgovor]]) 23. januara 2026. u 03:06 (CET) :::Pa ne piše u tekstu ni da su bili milijuni, ni da je išta gorjelo! :D Piše da su bili proturežimski prosvjedi - mislim da se možemo složiti da jesu, da je počelo na tržnici, da je isključen internet i da je bilo mrtvih. Mislim da ništa od toga što piše ne ide protiv ovoga što si ti napisao. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. januara 2026. u 03:11 (CET) ::::Formulacija jest bila problematična jer ispada da su prosvjedi bili politički, iako su zapravo bili ekonomski. Bazarlije su prosvjedovale s iranskim zastavama, za što postoje dokazi. Drugo je korištenje termina "režim" što je demagogija zapadnih ''režima''. Posljednji režim ovdje je srušen 1979. godine, gle čuda baš njihov, a ono što se izglasa na referendumu s ogromnom većinom ne naziva se režimom. Da ne govorim o tome da zapadni mediji ne koriste taj termin za marionetske diktature u regiji. Čista politizacija. Treće, ispada da je bio sukob s bazarlijama, iako su njihovi prosvjedi bili mirni. Kasnije je došlo do oružanog obračuna s naoružanim grupama i to uglavnom na jugoistoku i zapadu gdje se već godinama vode sukobi. Samo zapadni mediji ne diferenciraju prosvjednike i te militantne grupe. – [[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] ([[Razgovor s korisnikom:Orijentolog|razgovor]]) 23. januara 2026. u 03:20 (CET) :::::Frende, gle... imali smo dobar odnos do sada, meni su naša podjebavanja i naša muška ljubav jako seksi (:D), pa hajde da tako i ostane! :D Ovo mi je radio i Rječina (samo sa Staljinom i Putinom i neznamvišenija kojim stvarima) pa smo zaratili! :D S tobom ne bih ratovao! <3 – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. januara 2026. u 03:23 (CET) ::::::Sva sreća da ovdje imamo slobodu izražavanja pa ću reći jasno i glasno: ''Živeo Staljin i svetska revolucija!'' Da to ti kažeš tamo, hapsilo bi te. Nemaš to pravo. – [[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] ([[Razgovor s korisnikom:Orijentolog|razgovor]]) 23. januara 2026. u 03:28 (CET) :::::::Ljubim i ja tebe :* <3 (i ne, nije nimalo ironično! :D) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. januara 2026. u 03:30 (CET) ::::::::@[[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]], [[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Postoje višestruki problemi i u izvornoj verziji i u izmenjenoj verziji rečenice. Stranica je ipak zaključana na stabilnu verziju, prema pravilima, do uspostavljanja [[WP:KON]]. Predlažem da se rasprava nastavi na odgovarajućoj stranici za razgovor: [[Razgovor o šablonu:Aktualni događaji]]. Tu se može porazgovarati o alternativnim rešenjima koja su usklađenija sa Wikipedijinim stilskim standardom. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. januara 2026. u 03:38 (CET) :::::::::{{ping|Aca}} a koji su to problemi s novijom verzijom? Sama novija verzija ne navodi niz bitnih detalja. WP:KON smo pokušali naći ovdje, za što tebe izgleda nije briga. Držati žestoki POV na glavnoj stranici je sunovrat ove Wiki. - [[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] ([[Razgovor s korisnikom:Orijentolog|razgovor]]) 23. januara 2026. u 12:47 (CET) ::::::::::@[[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]]: Mislim da je izuzetno "{{tq|žestoki POV}}" označavati mirne demonstrante "{{tq|naoružanim izgrednicima}}" u zemlji čija je vlast nedavno počinila najveći masakr u savremenoj istoriji Irana (s hiljadama žrtava) i koja ima najveći broj egzekucija u posljednih 40 godina. Nadalje, razlozi protesta su višestruki i nisu ograničeni na "{{tq|povećanje cijena}}" (povod), kako stoji u unesenoj izmeni. Osim toga, s obzirom na tvoj ''off-wiki'' angažman s kojim sam, igrom slučaja, upoznat, rekao bih da je ovde reč o flagrantnom sukobu interesa ([[:en:WP:COI|WP:COI]]), pa bih te lepo zamolio da ovakve senzitivne izmene najpre opsežno prodiskutuješ s ostalim urednicima. Ovo jezičko izdanje Wikipedije, slobodne internetske enciklopedije, uspešno se bori s propagandom sa svih strana te je bilo, jeste i ostaće svetionik istine, kvaliteta i strogog enciklopedijskog standarda. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. januara 2026. u 18:25 (CET) :::::::::::{{ping|Aca}} gore sam lijepo napisao da treba diferencirati mirne prosvjednike i naoružane militante, što zapadni mediji ne rade, niti ti. Postoje snimke gdje bazarlije prosvjeduju s iranskim zastavama i gdje prosvjednici marširaju gradom Abdananom skupa s policijom, a postoje i one gdje naoružani zamaskirani izgrednici pucaju na ulicama na snage sigurnosti i civile. To zapadni mediji nisu objavili, sugerirajući da se pucalo po mirnim prosvjednicima {{lični napad uklonjen}}. Znam dobro broj žrtava: 2427 policajaca i civila te 690 naoružanih militanata. Ponovo, ispadima gore nekritički pušiš zapadnu propagandu o "vladinim masakrima nevinih". Iranski mediji daju jasniju sliku, navodeći da su militanti pucali i na civile s namjerom izazivanja što većeg broja žrtava (o čemu postoje svjedočanstva, snimke i forenzički dokazi), kao i da su neki stradali u unakrsnoj paljbi militanata i policije, što ne negira da su padali i od metaka potonjih. Verzija ne spominje odakle naoružanim militantima zabranjeno i strano proizvedeno vatreno oružje, ne spominju se ni Trumpove prijetnje, niti uloga stranih obavještajnih službi, niti dezinformacijski rat poput gore navedenog propagandnog preuveličavanja brojki (npr. 3000 u Teheranu postali "milijuni", broj žrtava udeseterostručen, itd.) i još dosta toga. Egzekucije su irelevantna tema, zna se dobro za kojih osam kaznenih djela slijede takve kazne. Nadalje, {{lični napad uklonjen}}, prije više od 15 godina jedan sam od rijetkih ovdje koji se otvoreno potpisao, stoga se zna moje ime i prezime. Zna se i da se profesionalno bavim iranologijom, zbog čega sam završio na poziciji glavnog analitičara na najvećem iranskom mediju na engleskom jeziku. Iranaca ima 100 milijuna, njih s višim obazovanjem milijune, međutim, nemaju nikog s tolikom količinom informacija o raznoraznim disciplinama, bilo historijskih, geografskih, političkih, naučnih, tehnoloških, vojnih, kulturnih, itd. Nakon 13 godina aktivnosti na ovom projektu, besprijekorne prošlosti i mnogih članaka rekordera koji posramljuju druge Wiki, dođeš ti i optužuješ me za nekakv sukob interesa. To neću tolerirati, niti ću trošiti vrijeme {{dio komentara uklonjen|lični napad i retorika mržnje}}. Reći ću samo - '''zbogom, i nikad više'''. – [[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] ([[Razgovor s korisnikom:Orijentolog|razgovor]]) 23. januara 2026. u 19:39 (CET) == Article about Milan Gorkić in Serbo-Croatian == It is not correct what you are doing. I put all the references and then worked 4-5 more hours to make it all good, but it is all gone because of the "clash" of the changes that you made. What you are doing is against science and truth. The article about Milan Gorkić is full of mistakes, wrong references, everything wrong... And I am not even changing all the mistakes because I thought the admins will not spare time to read anything. I made such a good article that was lost because of someone's ignorance. I have put at least 10 more sources, with the ISBN's and everything and you just destroyed it all and discouraged me to continue to work. Such a shame. It is a crime against science and truth. Shamefull. – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 05:34 (CET) :There is many more. Actually, there are more mistakes than correct things in this article. :Just a few examples: :# "»Gorkić je bio inteligentan i sposoban čovjek, ali mu je udario u glavu vatrometan uspon najprije u KOI, a ubrzo u našoj Partiji. Brzo je shvatio kako se pravi karijera u Kominterni, stekao moćnog pokrovitelja u ličnosti Manuilskog, a imao je ’debele veze’ i sa NKVD. Blagodareći tome, on se u Moskvi kretao u takozvanim ’višim sovjetskim krugovima’, kamo običan smrtnik nije mogao ni proviriti. [...] Vješt, prodoran, s mnogo šarma, on je tamo bio dobro primljen. Čak se i oženio ženom iz tog kruga — Beti Gian, koja je bila direktor čuvenog moskovskog Parka kulture i odmora, živjela u trosobnom stanu, imala automobil za ličnu upotrebu, što je za tadašnje sovjetske uslove bila prava raskoš. Sve je to Gorkiću, mladiću koji je odrastao u sirotinji i rano upoznao emigrantsko potucanje, imponovalo. Postao je samouvjeren preko svake mjere i preobrazio se postepeno iz revolucionara u visokog komunističkog birokratu koji je najzad ’shvatio’ što je to ’štab svjetske revolucije’ i kako se u njemu treba ponašati.« Mustafa Golubić" - WRONG, this is a quote from the book of Rodoljub Čolaković and it is written as word of Čolaković, not Golubić. :# "Gorkić je mesto rukovodioca KPJ imenovan uz podršku sovjetskog revolucionara [[Nikolaj Buharin|Nikolaja Buharina]].{{sfn|Lazitch|Drachkovitch|1986|p=148}}" - WRONG. The article that is reffered to is wrong and there are other resources that show that is absolutely wrong. – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 05:47 (CET) ::@[[Korisnik:Savez rada|Savez rada]]: I would kindly ask you to list all the errors the article has on the talk page first. The issue here is that your edits are clashing with other referenced edits, in which case no one can just "blindly" believe the new version. Please state the corrections you want to make with the references on the talk page and someone will review them and then integrate them into the article. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 26. februara 2026. u 09:59 (CET) :::You are giving me extra work, and there is already a lot of work. :::# His mentor was not Bukharin. Reference Ivan Očak "Gorkić" and a quote by the letter in 1929 in which it is said he fought with Bukharinism from the earliest stages. :::# There is also an explanation why Bukharin is mentioned as Gorkić's "mentor" because it is written even in his indictment, and the source of this rumor was his main "enemy" Ante Ciliga. To write that Bukharin was his collaborator means supporting the NKVD accusations, means supporting "the tapestery of lies" (ref: William Chase, "Enemies from within") :::# Another reason why the lies about Gorkić's various Moscow mentors (Buhkarin, Manuinlsky is mentioned, sometimes even Zinoviev) are supported until today is because Gorkić is portraited as a buerucrat in the official Yugoslav historiography and Tito's official biography (Očak, "Gorkić...", Gužvica, "Before Tito...", Bondarev, "Moscow years..."). His real mentor was not from Moscow, but from Yugoslavia, and is called Đuro Đaković (Očak, "Gorkić...", Nadežda Jovanović "Milan Gorkić (prilog biografiji)") :::# Gorkić's closest collaborator in the Comintern was Dimitrov. References: Ubavka Vujošević "Poslednja biografija Milana Gorkića"; Documents from the VII Congress of Comintern and many more :::# Gorkić was not killed during the Purges but during the "Yezhovshchina", and those two processes are not to be mixed in the contemporary historiography (Getty, "Orginis of the Great Purges", Getty and Naumov "Stalinist Terror, New Perspectives", Thurston "Life and Terror in Stalin's Russia", Getty, Naumov "The Road To Terror Stalin and the self destruction of the bolsheviks 1932-1939") :::# He didn't support the repressions towards other people, as is suggested in the whole text. There are many letter and quotes which show a different picture, a totally different - he always defended the "factionalists" he beaten politically from the further inconveniences. :::# The main rumor that he is a bureaucrat and "the man from the Comintern" comes already from 1928 by the "factionalists", as Gorkić himself says (he is using the words "rumors", words similar to word bureaucrat and the phrase "the man of the Comintern") (reference: Ubavka Vujošević, "Poslednja biografija Milana Gorkića"). These are the main points that changes the picture about Gorkić. Great historical and historiographical injustice is made towards this man: he was neglected, forgotten and presented in a diametrically opposite picture from the one that fits him and all of the "sins of the generation" are prescribed towards him although he is the last one that should carry them (also not my thesis but from the authors Očak "Gorki...", Božidar Jakšić "Izabrani spisi Milana Gorkića, Revolucija pod okriljem Kominterne", then Ubavka Vujošević and Nadežda Jovanović). There are many more points and many more quotes that I had put in the text, but you erased it (you at least own an apology for destroying this work). Please suggest what should be the further dynamics of the work on this text... I can not write here all the changes that should be made... You should at least check every change in the future if you try to destroy someone's solid work (all the changes I made in the text you destroyed are underlined with the references, every single one). Greetings to you, I hope we can make a good collaboration :::– [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 12:27 (CET) ::::refs for point 6: Nadežda Jovanović, Milan Gorkić (Prilog biografiji), Očak, "Gorkić..." – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 12:35 (CET) :::::@[[Korisnik:Savez rada|Savez rada]]: Is this all? Or are you planning on adding additional information? – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 26. februara 2026. u 12:52 (CET) ::::::Many more additional information is to be add... Is my last change (the one you destroyed) even saved? ::::::But let's arrange the dynamics. Let us first make most important edits... If you have so much power to decide the destiny of a man, whose destiny was already decided my small group of men that though they were Gods - then I think you should show some responsibility, right? Please don't act as a bureaucrat in the future about this matter, but show you are interested in the subject and you really follow the references I have made and will make... – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 13:36 (CET) ::::::::@[[Korisnik:Savez rada|Savez rada]]: My man... you come here, writing in English, and are editing a well-written, referenced article claiming that it is full of wrong information, although some of them are even referenced, and are editing it. How am I supposed to know? It's "your" word agains the former editor's word... what do you expect me to do? I am here to assess the validity of an article based on the standards of the project, and I am not equally knowledgeable about every topic, which is natural. I am not claiming that your edits are malicious or wrong, it's just that such fundamental changes to an article's structure require a discussion or consensus, or - '''at least''' - an explanation. That is what I have asked for and I shall ask a colleague who is better versed in such topics to check over the edits. If they are valid, there won't be any issues. Also, nothing is is destroyed and I would kindly appreciate it if you lower your tone and address everyone on here with proper respect, there is no need for big words! :) ::::::::@[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]]: Druže, bi li mogao baciti oko na ovo i vidjeti jesu li sve izmjene okej? Ovo je više tvoja tema... @[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: A i ti, neradniče, rekao si da si nešto skupljao za ovo pa baci oko, bit ćete pametniji od mene ovdje! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 26. februara 2026. u 15:13 (CET) :::::::::Prvo, ja ne znam kojim ti jezikom govoriš i pišeš pa sam počeo na engleskom... Drugo, nije moja reč protiv ičije, nego reč referenci i istoriografije protiv nereferisanih delova (jel si ti čitao članak? ima više grešaka nego tačnosti)... Pre duguješ ti meni objašnjenje na osnovu čega brišeš referisane izmene, nego što ja tebi dugujem objašnjenja zašto ispravljam pogrešne reference ili potpuno nereferisane špekulacije (a ta sam objašnjeno svejedno dao, makar delimično)... Kao da tražiš od mene da ti dokažem da je nebo plavo jer je neko već napisao da ga vidi crveno... Dakle, cenim ovu raspravu i mislim da ćemo do nečega doći, ali u suštini bi ti trebao da spustiš ton a ne ja, moje reči su male za ono kakav nenaučni odnos podržavaš pri ovoj temi i to čisto iz površnosti i lenjosti... Zar ne? Pozdravi – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 15:58 (CET) ::::::::::Pa ako sam admin i birokrat na sh.wiki i napisao sam nekih par tisuća članaka na ovom projektu... valjda znam neku varijantu srpskohrvatskog, frende? :D Dosta logičan zaključak, pogotovo ako pogledaš prvu rečenicu iznad ove tvoje koju si ostavio ovdje! :D (I ona je na hrvatskom! :D) Al' dobro, glavno da se mi razumijemo! :D ::::::::::Objašnjenje si dobio, a ostalo... "Pre duguješ ti meni objašnjenje" (ne, ne dugujem ja tebi ništa), "ali u suštini bi ti trebao da spustiš ton a ne ja" (fino te zamolim i instruiram što da napraviš, pozovem kolege da pregledaju... to je ton s visoka?), "kakav nenaučni odnos podržavaš pri ovoj temi i to čisto iz površnosti i lenjosti" (ha? :D)... dakle, ponavljam, molit ću te lijepo da smiriš ton, da se ophodiš prema meni i svima ostalima korektno i da ne dižeš tenzije. Članak će se popraviti ako za to postoji volja sa svih strana, a sa moje (a siguran sam i s one kolega koje sam pingao) sigurno postoji. Ako postoji i s tvoje, nema apsolutno nikakvih problema, ne trebamo se više uopće prepirati ovdje i možemo sačekati da @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] i/ili @[[Korisnik:Vipz|Vipz]] prelete preko tvojih izmjena i ako ni oni nemaju nikakvih prigovora - sve riješeno! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 26. februara 2026. u 16:04 (CET) :::::::::::Taman sam pomislio da smo stigli do nečega, međutim pokazao si aroganciju i šarlatantvo (kad krene samohvalisanje umesto argumentacije, jasne su stvari) - zbog čega sam izgubio svako poverenje u tebe. :::::::::::Čekamo onda @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] i @[[Korisnik:Vipz|Vipz]]... Ali pitanje je: zašto ih čekamo pod tvojim a ne pod mojim izmenama? Nema nikakvog drugog obrazloženja, osim tvoje arbitrarnosti... :::::::::::Eto, pozdrav – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 16:52 (CET) ::::::::::::@[[Korisnik:Savez rada|Savez rada]]: Zašto vi ljudi nikada ne možete samo prihvatiti ruku i nastaviti dalje bez komentara? :) Ali dobro, sad kad sam već jasno arogantan i šarlatan, onda te formalno upozoravam da je ovo posljednji put da ću tolerirati tvoje pasivno-agresivne, bezobrazne i uvredljive komentare. Ovo smatraj '''formalnom opomenom''', arogantnom ili ne. Ukoliko se odlučiš oglušiti na to, bit ću prisiljen primijeniti neke druge mjere. ::::::::::::Što se tiče odgovora na tvoje pitanje - u slučaju spora, članak se vraća na posljednju stabilnu verziju prije spornih izmjena. Takva je praksa. Članak je dostupan ovdje (iako sam ja mislio da ga staviš na SRZ samog članka, ne na moju SRZ, al' dobro, nije problem) i kolege mogu procijeniti o čemu se radi. Ponavljam, ako oni - koji imaju više znanja na ovom polju od mene - procijene da su sve izmjene okej, izmjene će biti unesene u članak i to je to. Ugodan dan! :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 26. februara 2026. u 16:57 (CET) :::::::::::::"Ti, čoveče" (evo ga još jedan Bog, koji se obraća "ljudima") - nećeš me ućutkati naravno praznim administrativnim pretnjama. Nikakva agresija niti nepristojnost sa moje strane ne postoji. Uhvaćen si u laži, tj. u nekorektnom i antinaučnom odnosu, jasno je da ti ne preostaje ništa drugo nego da pretiš. Sramotno. Pozdrav, prijatan dan – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 17:03 (CET) ::::::::::::::P.S. Ne znam šta je SRZ i voleo bih neke upute ako su moguće za SRZ na članak... Još jedni pozdravi – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 17:08 (CET) Poštovani kolega Savez rada, Ja ne bih ulazio u vašu raspravom s kolegom Poe, jer zapravo ne bih znao ni što reći. No, pregledao sam sve vaše izmjene u članku o [[Milan Gorkić|Milanu Gorkiću]], pa iz moga skromnog gledišta mislim: ::a) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=prev&oldid=42558495 ova izmjena] – lijepo, ali ovdje bi bilo dobro dodat izvor; ::b) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558495 ova izmjena] – nepravila na razini metodologije. Imamo naizgled dva izvora koja su u skobu (Lazitch&Drachkovitch protiv "93_7.pdf"). Kao prvo, biblioteka znaci.org je odličan izbor vrlo dobrih izvora, ali ne čini po sebi valjan izvor. Tekst koji citirate nema naslova, ne znam gdje je objavljen, tko ga je napisao, koje godine. Ne zaboravite da i u Boleian Library u Oxfordu možete naći trash knjigu s namjernim historijskim falsifikatima u njoj. Kako? Pa jednostavno, unio ju neka megalomanska budala, koja je knjigu prethodno isprintala u zamoizdanju i svašta nabubala u njoj. I jednog dana posložila svoj rad pored ostalih knjiga. Više sam puta osobno izbrisao dobre doprinose na sh.wikipediji iz razloga što nemaju izvora ili je izvor loše postavljen. Ako pišeš ozbiljno, tvoja je dužnost da dosljedno citiraš izvor. Drugo: ovdje problem je "Buharinova podrška". Nisam poznavalac teme, ali ako dva izvora tvrde različito, dobra praksa je citirat skromniju verziju istine, podržat ju s izovorom, pa u <u>Napomenama</u> dodati verziju beta iste priče i navesti izvore. ::c) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558496 ova izmjena] – ne brisati referencirane rečenice, jer 1) tko ste vi da odlučujete to? Imate li katedru u historiografiji u nekome uvaženom institutu? Jeste li objavili ikakvo znanstveno istraživanje po temi? Molim vas… To, od moje strane, a zapravo ste započeli edit war s korisnikom koji je sastavio tekst koji ste obrisali. S time, ne kažem da nemate pravo što se protivite rečenici ili što biste ju izbrisali, nego upućejem vas na činjenicu da tamo gdje je tekst podržan s izvorima, tu je bolje biti za trun oprezniji; ::d) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558497 ova izmjena] – vidi gornji komentar a); ::e) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558499 ova izmjena] – forma je okej, ali sumnjiva mi je rečenica "Gorkić je jedna od '''retkih''' žrtava represija koja je rehabilitovana". Rehabilitacijâ je bilo pa mogao bih citirat više imena. Ovdje je riječ o aproksimativnoj procjeni. Iz historiografske literature, subjektivne procjene autora su vrlo zanimljive, ali treba ih uvijek odvagati, pa makar to pisao Arnold Toynbee. ::f) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558513 ova izmjena] – slažem se, preciznija je; ::g) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558514 ova izmjena] – slažem se. Taj je citat zabilježio korisnik @[[Korisnik:Mladifilozof|Mladifilozof]] u [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=prev&oldid=7632246 ovoj izmjeni]. Mladifilozof je inače vrlo marljiv pisac wiki-članaka i dobro upućen u temu. Mislim da se radi o običnoj obmani, no, ako je za njega atribucija citata točna, onda postoji neki razlog. Možete ga izravno kontaktirat i pitati ga; ::h) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558516 ova izmjena] – da, okej. Nemojte zaboraviti izvore, uvijek je bolje s izvorima tamo gdje se spominju treće osobe (Đaković) ili neke značajne uloge; ::i) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558517 ova izmjena] – okej, ali ja ne bih tako lako škarama po citatu…; ::j) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558518 ova izmjena] – da, odlično. Ipak: zašto brisati Štajnera? Je li vam on antipatičan? ::k) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558520 ova izmjena] – odlično; ::l) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558521 ova izmjena] – da i ne... Ne slažem se kada prepravljate riječi u citiranome tekstu. Citirani tekst izveden iz tiskane knjige kaže ili a ili b, nije wikipedija pa se prepravljalo dok čitalac čita; Toliko od mene. Dodatno, pripazite na agresivne razmjene, po mome iskustvu one skoro nikada ne donose dobre rezultate na wikipediji, nego samo kafansku atmosferu gdje ljudi psuju kevu jedan drugom radi stvari koji se dešavaju mimo/daleko/pored njihovih života. Uljudnim razgovorom se ide puno dalje. Ako vam treba pomoći, samo recite, tu smo. LP – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 26. februara 2026. u 17:31 (CET) :Dragi kolega @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] :Hvala vam na odgovorima. :# "Lazitch&Drachkovitch" je potpuno nelegitiman izvor za tu informaciju, konkretno u delu o Gorkiću postoje najmanje 3, 4 očigledne greške i taj izvor je diskreditovan (netačne su godine, kao i brojni podaci koje su kasniji istoričari otkrili)... Izvor o Buharinu je očigledno neozbiljan (i dolazi od Ante Cilige) i zapravo se namerno provlači po hodnicima istorije... Svako ozbiljno istraživanje pokazuje da je u pitanju podmetačina. Gorkić se možda znao sa Buharinom 1928 (ili 1926, kako opet kaže Ž. Pavlović) godine ali je već od 1929 protiv njegove politike i 1932. Buharin nije mogao da ga "postavi" ni na šta a kamoli da mu bude mentor (inače Buharin tada više nema moć da ni u SSSR postavi domara biblioteke a kamoli da komanduje po Kominterni) :# Štajnera treba izbaciti jer laže kao pas i dodvorava se Titu. :# ... :Međutim, dok ne objavim rad o tome zaista ostaje moja reč protiv nečije druge. Ja sam se malo zaleteo, i to sam rekao i kolegi @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]... Voleo bih da povučem sve predloge za sada i onda da ih spakujemo kasnije skupa na mnogo kvalitetniji način... :Da li se slažete sa tim? Ne bih voleo da za sada ubacujemo nikakve nove izvore i reference niti bilo kakve teze, ništa, ni one izmene koje ste podržali ni one koje niste. Ja ću uskoro objaviti jedan naučni istoriografski rad na ovu temu i onda će nam sve biti mnogo lakše. Voleo bih da me podržite u tome i da povučemo za sada sve ove predloge jer mogu da unesu zabunu i da naštete i samom radu i samom wiki članku. :Sa kolegom @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] nije bilo nikakve kafanske rasprave niti ružnih reči, več žustrog intelektulanog obračuna i borbe za nauku, čemu svaki galileovac može samo da aplaudira. Ne mogu da uputim izvinjenje jer kolegi Edgaru nisam ništa niti ružno rekao niti ružno poželeo, ali mogu da izrazim žaljenje zbog bezveznih nesporazuma koje zaista, kao što vidimo, možemo lepše rešavati i za to preuzimam deo odgovornosti na sebe. Ali tražim i malo razumevanja, jer se bavimo temom jedne sudbine nad kojom je izvršena nepravda i za koju očigledno nije dovoljno samo napisati istinu nego se za nju i noktima i zubima boriti. :Hvala vam @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] i @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] na vašem izdvojenom vremenu i strpljenju i nadam se da ćemo uspostaviti korektnu i prijateljsku saradnju. Živeli – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 27. februara 2026. u 22:49 (CET) ::P.S. Niste baš najbolje pogledali ispravke citata, na primer... Trenutni citati su iškarani makazama a neki su i netačni, ja sam ih sve ispravno popravio (samo jedan sam skratio, ali zato što je nekorektno izvađen iz konteksta... nastavak tog citata bi onda doneo druga značenja, ali bi bio predug, pa sam ga onda u stvari skratio da bih malo rešio taj problem)... To su sada sve nebitni komentari jer mislim i predlažem da za sada sve ove izmene treba povući i spremiti ih bolje, ali morao sam da odgovorim iz neke intelektualne sujete... Još jedan pozdrav (nemojte prenebenuti prethodnu, mnogo važniju poruku... Ovo je samo jedan P.S.) – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 27. februara 2026. u 22:54 (CET) :::P.S.P.S. Dragi @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] moram da Vam kažem da su vaši komentari dosta mršavi.. Takođe, imate ideju da baratate istoriografskom naukom a u stvari nastupate prilično amaterski (hvala vam na pokušajima istoriografskih lekcija, ali to je zaista smešan pokušaj, bez uvrede)... Dalje, niste pregledali ceo moj predlog i celom ste pitanju posvetili jako malo vremena, što je očigledno... Dalje, na nekim mestima nema referenci (npr na fotografiji Dimitrova) jer to nisam znao tehnički da izvedem (odličan je wiki interfejs, ali ne snalazim se uvek)... :::Ovo sam morao da napomenem radi naučne istine, ali još jednom insistiram da se sve moje izmene za sada povuku i ne koriste, da bismo onda ovom pitanju pristupili temeljnije u jednom boljem trenutku... Pozdavljam još jednom srdačno – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 27. februara 2026. u 23:03 (CET) {{Reflist-talk}} :::Poštovani kolega @[[Korisnik:Savez rada|Savez rada]], mislim da znam o čemu pričam u svojim natuknicama a ipak poštujem i vaše mišljenje. Englezi kažu ''opinions: everybody's got one''. :::Ne slažem se s vama kada me uslovljavate "amaterom" ali dobro... poznajem taj tip rasprava, naše kolumne su prepune kafansko-književnih priča, od Milana Rakića (i prije) pa do Svetislava Basare. :::Ne slažem se s vama kada kažete "radi naučne istine" jer to podrazumijeva da ju vi imate na dlanu. U cijelini. A ako ju imate, onda dozvolite da vam iskažem moje najiskrenije iznenađenje: AMA STVARNO ?!?! :::Ne slažem se kada kažete da Štajner "laže kao pas" jer to podrazumijeva vašu pristranost. Nemojte zaboraviti da i besprijekorna znanstvena remek-djela kroz vrijeme pokazuju svoju točku gledišta, iako su sve činjenice točne i pravilno postavljene. :::Stoga, ipak cijenim vaš strastven rad. Mislim da tu ima iskrenog truda. LP – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 3. marta 2026. u 20:20 (CET) == Nerealan odnos prema članku o Milanu Gorkiću == Da probamo skroz kulturno @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]]... Edgar je ponovo jednim klikom promenio sve moje izmene, u koje sam uložio puno truda. Ja nisam uopšte dirao stari članak (osim dve tri uglavnom sitne činjenice koje sam vrlo uverljivo potkrepio). Ubacio sam puno infomracija i sve ih bogato potkrepio referencama. Uglavnom je u pitanju puno citata, fotografija Gorkića iz mladosti, itd, nešto što bi svaki pravi admin wikipedije samo poželeo. Svaka izmena je apsolutno naučno ispravna i detaljno potkrepljena referencama i apsolutno je nedopustivo da se ijedna obriše a kamoli sve, jednim jedinim klikom (što znači da ih Edgar nije čak ni proverio). Molim Vas @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] da ovoga puta dobro proverite sve moje izmene jer ovo prevazilazi svaku meru. Da li ćete me optužiti da sam nevaspitan ako ustvrdim da je već sada ovakvo delovanje definitivno upereno protiv svakog principa slobode enciklopedije Wikipedija? – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 1. marta 2026. u 13:20 (CET) :@[[Korisnik:Savez rada|Savez rada]]: Ponavljam, lijepo je dogovoreno da će sve izmjene ići na [[Razgovor:Milan Gorkić|ovom mjestu]] prije nego će biti uvrštene u članak. Pobogu. Dakle, uzmi tekst, napravi sve izmjene kao da želiš urediti članak, to će se pregledati i '''kad se pregleda, ako je sve u redu''', izmjene će biti uvrštene. Ne razumijem koliko je ovo nejasno. Izmjene nisu izbrisane, one su u povijesti i mogu se isto tako jednim klikom vratiti. Ono što mi se ne sviđa jest kontradikcija: s jedne strane moliš da sve zanemarimo, da ti damo vremena da nešto napraviš, onda odjednom nasumično kreneš i ponovo drndaš po članku bez ikakvog čekanja. Dogovori se. Ako želiš uređivati članak: gore ti je poveznica, tu ga uređuj kao da je tamo i kad završiš, javi, netko će pregledati izmjene i to ćemo uvrstiti u članak bez problema. Ako želiš čekati, to je isto okej, ali onda se toga drži. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 1. marta 2026. u 13:25 (CET) ::U redu, ja bih uneo još jednu izmenu ali sada si me sprečio jer si mi pobrisao sve reference koje sam uneo... ::Molim vas @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] i @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] da dobro proverite svaku izmenu... Svaka je apsolutno potkrepljena... Nemate prava nijednu da odbacite... ::Ako postoji neka rasprava o ovoj ili onoj izmeni (na primer, u jednoj izmeni citirao sam izvor koji direktno diskredituje prethodno citirani izvor, kao izvor koji je neadekvatan za korišćenje detalja o pojedienim biografijma, a onda dodao još pregršt izvora koji na indirektan način diskredituju taj izvor... Ako npr. smatrate da u istoriografiji odbačeni izvor ipak treba da se koristi, onda treba da vidimo kako da ubacimo i moje informacije, a ne samo da odbacimo moje informacije, koje su solidnije i jače... Dakle ili solidnije i jače informacije treba da preovladaju, ili ako imamo na Wikipediji ljude koji ipak drže i do netačnih informacija, onda bi trebalo makar imati u vidu i jednu i drugu informaciju, u tom smislu je realno očekivati od vas da to inkorporirate, ali ako ste uporni da mi dajete još dodatnog posla, onda me uputite na koji način da uvrstim svoju informaciju a da ni slučajno ne diram dokazano pogrešnu)... ::Koliko sam izbrojao, uneo sam 30 izmena, pri kojoj u nijednoj (osim ove jedne koje sam napomenuo), ne može biti nikakvog spora i one sve moraju biti integrisane (kao što mora i ta jedna koju sam posebno napomenuo, osim što ćete vi kao gospodari sudbina da odlučite na koji će se način integrisati)... ::P.S. Edgar, ja nisam nasumično ništa opet krenuo da radim a naročito ne da "drndam" (da li je ovo prikladan rečnik? pritom znamo ko drnda a ko ozbiljno pristupa ovom članku) nego sam shvatio da je nužno doraditi tekst u njegovim ključnim elementima jer i Wikipedija isto tako pravi istorijski narativ koji utiče i na samu istoriografiju. Te glavne izmene ne moraju da se odražavaju na širi istoriografski rad koji o tome pripremam... U svakom slučaju, iako deluje zbunjujuće, nije u pitanju kontradikcija, ali u svakom slučaju se zahvaljujem na razumevanju u tom smislu. – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 1. marta 2026. u 13:42 (CET) :::Ovako, frende, sam si se predstavio kao režiser, dakle ne historičar. Ovo što ti trenutno činiš predstavlja originalno istraživanje, što je na Wikipediji '''strogo zabranjeno''' ([[w:en:Wikipedia:No original research|vidi ovdje]]), ali toleriramo ti i to. Ja ću ti sada na linkanu stranicu za razgovor članka zalijepiti tvoju zadnju verziju i tu uređuj. Kad završiš s uređivanjem, obavijesti nas pa ćemo pregledati i to je to. Kao što sam ti rekao, nemam ni vremena ni volje raspravljati se s tobom, a posebice ne svaki put isto. Tu radi i to je to. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 1. marta 2026. u 13:54 (CET) ::::Ti se prijatelju nisi niti predstavio, znači trenutno nisi ni istraživač nego niko. Potpuno je nerealno da me ovako ad hominem predstavljaš i zloupotrebljavaš moje privatne informacije, to bi trebalo da je '''strogo zabranjeno'''. U mom članku '''NEMA nikakvog ORIGINAL RESEARCH-A''' nego '''isključivo referenci na objavljene radove'''. Bukavalno trošiš vreme da se blamiraš umesto da ga trošiš na ono za šta si angažovan na Wikipediji a to je da odgovorno održavaš stranice i proveravaš članke. – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 1. marta 2026. u 14:18 (CET) :::::Piše ti gore, ja sam Edgar Allan Poe! :D Ostalo smo si sve rekli, dobio si tekst, dobio si upute tako da - smatram ovo završenim razgovorom, barem na ovom mjestu. O članku ćemo na za to prikladnom mjestu :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 1. marta 2026. u 14:24 (CET) ::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] slažem se i drago mi je da si se otarasio suvišnih komentara koji sprečavaju fokusiranje na članak... ::::Video sam da si okačio tamo članak, i odgovorio... Samo da vas obavestim ovde, da tamo ne pravim dodatne poruke i dekoncentraciju @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] i @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]]: nažalost nisam tehnički potkovan da tamo dalje nastavljam da ispravljam članak u kodu (možda i jesam, ali ko će sad i to)... Neka bude ovako, vi već sad možete da krenete da evaluirate članak, a ja sam pripremio još dve, tri izmene koje ćemo kasnije inkorporirati... – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 1. marta 2026. u 14:28 (CET) :::Poštovani kolega @[[Korisnik:Savez rada|Savez rada]], :::Možda sva ova naša priča je postala napeta oko nečega što nebi trebalo. Uostalom, mogli bismo i cijeli članak o Gorkiću izmijeniti i svesti na pet rečenica i ostao bi minimalan ali ipak enciklopedičan članak. Iz toga razloga, napravio sam ogranak na vašoj stranici na kojem možete nastaviti vaš rad i nitko vam neće ometati. Istovremeno sam zaključao na duže vrijeme glavni članak o Gorkiću tako da bismo izbjegli nepotrebne sporove. Moj prijedlog je da nastavite svojim radom na spomenutoj stranici (dakle: [[Korisnik:Savez rada/Milan Gorkić|ovdje]]) te kada ga budete dovršili moći ćemo ga ispitati i objaviti. Moj savjet je da dodate izvore gdje god je to potrebno, te iskoristite stranicu za razgovor istog prostora ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada/Milan Gorkić|ovu]]) da biste objasnili detaljno neke pasuse i svoje odluke. To će podržati i uvažiti vaš rad. :::S poštovanjem, – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 3. marta 2026. u 20:02 (CET) ::::Hvala na odgovoru @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]], i hvala ne celoj postavci... ::::Ima još prostora da se članak popravi, čak i u ovom formatu (koji je neka rasprava starog i novog članka, i time ima neki svoj poseban okvir i dinamiku, u nekom vidu ograničen, a u nekom vidu možda otvori neki pravac koji bez toga ne bi, jer uopšte sva je nauka jedna velika rasprava starog i novog)... ::::Pozdrav, javiću kad mislim da je novi članak dobro uokviren i sveden i da se može bez muke evaluirati... – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 4. marta 2026. u 05:55 (CET) == Stranica Aleksa Đukanović == Zašto si obrisao stranicu Aleksa Đukanović? Srpsko-hrvatska Vikipedija je toliko siromašna, između ostalog, zahvaljujući i tebi, bez relevantnih članaka, sa siromašnim fondom. Vrati stranicu koju si obrisao jer ne postoji nijedan razlog da je obrišeš. Ne može biti promocija nešto što govori o autoru koji piše na bshc jeziku i koji je objavio 20 knjiga. Ti ili ne poznaješ dovoljno kulturu ovog prostora ili si jasno zlonamjeran pa brišeš sve što nije po volji nacionalističkih krugova koji vladaju ovim prostorima. – [[Korisnik:Vogoje2|Vogoje2]] ([[Razgovor s korisnikom:Vogoje2|razgovor]]) 31. marta 2026. u 15:39 (CEST) :@[[Korisnik:Vogoje2|Vogoje2]]: [[Wikipedija:Administratorska tabla]] - ovdje možeš uložiti prigovor i tražiti vraćanje članka. Zdravoseljački komentari me ne zanimaju, nemam energije više. Kako kaže Jasmin, ''Umoran, umoran sam prijatelju, umoran...'' :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 31. marta 2026. u 15:42 (CEST) ::onaj tko je ''umoran i nema energije'' treba da se spremati na ''dalek put''... a ne da se miješa i uništava ono što ne razume... Briši članke o wc školjkama a ne o relevantnim imenima ovog prostora. – [[Korisnik:Vogoje2|Vogoje2]] ([[Razgovor s korisnikom:Vogoje2|razgovor]]) 31. marta 2026. u 16:09 (CEST) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28. aprila 2026. u 22:11 (CEST) </div> <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Keegan (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472482 --> ohayz8blk4w702tc38rlufj981lrdu0 42587353 42587350 2026-05-04T04:44:38Z Savez rada 157899 /* Nerealan odnos prema članku o Milanu Gorkiću */ odgovor 42587353 wikitext text/x-wiki <center> <div style="font-family: Optima, Trebuchet MS, sans-serif"> <div style="background:white; border:thin solid blue; padding:;.1em; margin: 0em 1em 1em 1em"> <div style="border: thick solid #DDDDCC;thin solid yellow"> <div style="border: thin solid blue; padding-top:.6em"> {| style="font-family:Optima, Trebuchet MS, sans-serif;" | <center>[[File:Edgar Allan Poe 2.jpg|96px|link=Korisnik:Edgar Allan Poe]]</center> | <center>[[File:Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg|96px|link=Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe]]</center> | <center>[[File:Piet Mondrian and Pétro van Doesburg.jpg|x120px|link=Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi]]</center> | <center>[[File:Benedetto da maiano, incoronazione di ferdinando I d'aragona e sei musici, 1490 ca., 01.JPG|x120px|link=Korisnik:Edgar Allan Poe/Nagrade]]</center> |- | style="margin-top:-.5em" | <center>[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Korisnička stranica]]</center> | <center>[[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|Razgovor]]</center> | <center>[[Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi|Doprinosi]]</center> | <center>[[Korisnik:Edgar Allan Poe/Nagrade|Nagrade]]</center> |- | colspan=7 | <hr> |- | colspan=7 style="padding:.3em; font-family:Helvetica, Arial, Verdana, sans-serif" | <center>'''Poruku mi možete ostaviti [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Razgovor_sa_korisnikom:Edgar_Allan_Poe&action=edit&section=new ovdje]'''</center> |} </div> </div> </div> </div> </center> {{Arhive|auto=short}} == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[Korisnik:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Razgovor s korisnikom:MediaWiki message delivery|razgovor]]) 19. novembra 2025. u 14:45 (CET) (on behalf of the CEE Hub) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:TRistovski-CEEhub@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 --> == Pitanje vezano za brisanje strancice == Pozdrav, Imam pitanje u vezi tvoje odluke da obrišeš stranicu koju je moj rođak postavio još 2008. godine. Stranica je bila posvećena njegovom životu, radu i značaju za Grad Gračanicu, kao i njegovom angažmanu u otporu tokom rata u Bosni 1992. godine. Nedavno sam ažurirao stranicu sa novim informacijama koje, vjerujem, nisu samo tačne, već i značajne. Moj rođak je bio pjesnik i bitna figura u ovom regionu, čiji je rad i doprinos prepoznat u kulturnim krugovima. A to što je učinio tokom rata svakako zaslužuje da bude dokumentovano. Razumijem da postoje pravila na Wikipediji, ali ako su informacije bile tačne i relevantne, teško mi je da shvatim zašto je stranica obrisana. Stoga, tražim da se stranica vrati sa svim sadržajem, uključujući ažurirane informacije. Ako imaš neki specifičan razlog zašto si odlučio ovako, molim te da to objasniš. Takođe, zahtjevam kopiju zadnje verzije stranice u PDFu. Hvala unaprijed, Pozdrav, – [[Korisnik:Semir Omerdic|Semir Omerdic]] ([[Razgovor s korisnikom:Semir Omerdic|razgovor]]) 28. decembra 2025. u 12:48 (CET) == Uklonjena stranica == Zdravo Edgar Allan Poe, Kao član rock grupe Kongres iz Sarajeva pokušao sam da prevedem već postojeću stranicu na engleskom jeziku, ali više da ispravim neke greške sa te stranice i da dodam neke važne stvari iz biografije Kongresa. Međutim vidio sam da je stranica uklonjena. Poruka je sljedeća: Ova stranica ne postoji. Ispod je prikazan dnevnik brisanja, zaštite i premještanja stranice. * [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Posebno:Evidencije&logid=39660210 29. decembra 2025. u 13:48] [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<bdi>Edgar Allan Poe</bdi>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|razgovor]] [[Posebno:Doprinosi/Edgar Allan Poe|doprinosi]] briše stranicu [[Korisnik:Kongres Sarajevo/Kongres (rock grupa)]]<nowiki> (stranica za testiranje: sadržaj je bio: »{{Infokutija muzičar|origin=</nowiki>[[Sarajevo]], [[SR Bosna i Hercegovina]], [[SFR Jugoslavija]]<nowiki>|žanr={{hlist|</nowiki>[[Novi val]]|[[rock and roll]]<nowiki>}}|ime=Kongres|Slika=Kongres_1982.jpg|opis_slike=Kongres 1982. S lijeva na desno: Leka, Mahir i Aljoša|Period_aktivnosti=1982. - 1985.|mjesto=Sarajevo|Diskografska_kuća=</nowiki>[[Diskoton]]|bivši_član_grupe=|bivši...«; jedini doprinos dao/dala je [[Posebno:Doprinosi/Kongres Sarajevo|Kongres Sarajevo]] ([[User talk:Kongres Sar...) ([[Posebno:Zahvale/Log/39660210|zahvali]]) Pošto mi je ovo prva stranica koju sam pravio na Wikipediji zamolio bih te da mi objasniš i pomogneš. Da li je stranica uklonjena jer zapravo i nije prevod nego dosta drugačiji tekst? Da li da stranicu objavim kao novu, a ne kao prevod? Hvala na pomoći. Dado - Kongres – [[Korisnik:Kongres Sarajevo|Kongres Sarajevo]] ([[Razgovor s korisnikom:Kongres Sarajevo|razgovor]]) 31. decembra 2025. u 01:05 (CET) == Ublažavanje? :) == Ne budi smiješan. Znam iz prve ruke što je bilo jer sam u Teheranu. – [[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] ([[Razgovor s korisnikom:Orijentolog|razgovor]]) 23. januara 2026. u 02:46 (CET) :@[[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]]: A jebiga, frende, znam i ja iz prve ruke koji naš političar ima vanbračno dijete s ljubavnicom, al' džabe mi to xD Enciklopedija smo, znaš da su izvori biti, a ''as far as sources are concerned'', CNN je prilično vjerodostojan. Mislim da s ovom formulacijom nije sada ništa problematično... :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. januara 2026. u 02:49 (CET) ::Nije u pitanju lično, subjektivno svjedočanstvo. Medije nemaju samo SAD i EU, nego i ostatak svijeta, a koliko vidim posljednjih dana malo tko u našoj regiji ili svijetu prihvaća zapadne interpretacije događaja. Npr. meni ovdje otvara i CNN i RT, što u Europi nije moguće, pa se tako može oslanjati isključivo na prvi. Podsjeća me na dražesna vremena poput kasne 1944. kada su Nijemci još jurišali na istok, uvjereni na imaju inicijativu i da će SSSR skoro propasti. Rekli im eminentni mitteleuropski mediji. :D A glede ličnih svjedočanstava, prije desetak dana sam objavio tvit u kojem ismijavam Index jer su tvrdili da su "milijuni na ulicama i Teheran gori", iako na ulicama nije bilo ama baš nikakvog prosvjeda, niti paleža. Pokupio preko 80.000 pregleda. :) Usto, slikao sam istog dana Teheran 360° s krova na Sadatabadu (sjever grada uz planinu) i nigdje ni traga stupova dima. Budem uploadao uskoro. – [[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] ([[Razgovor s korisnikom:Orijentolog|razgovor]]) 23. januara 2026. u 03:06 (CET) :::Pa ne piše u tekstu ni da su bili milijuni, ni da je išta gorjelo! :D Piše da su bili proturežimski prosvjedi - mislim da se možemo složiti da jesu, da je počelo na tržnici, da je isključen internet i da je bilo mrtvih. Mislim da ništa od toga što piše ne ide protiv ovoga što si ti napisao. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. januara 2026. u 03:11 (CET) ::::Formulacija jest bila problematična jer ispada da su prosvjedi bili politički, iako su zapravo bili ekonomski. Bazarlije su prosvjedovale s iranskim zastavama, za što postoje dokazi. Drugo je korištenje termina "režim" što je demagogija zapadnih ''režima''. Posljednji režim ovdje je srušen 1979. godine, gle čuda baš njihov, a ono što se izglasa na referendumu s ogromnom većinom ne naziva se režimom. Da ne govorim o tome da zapadni mediji ne koriste taj termin za marionetske diktature u regiji. Čista politizacija. Treće, ispada da je bio sukob s bazarlijama, iako su njihovi prosvjedi bili mirni. Kasnije je došlo do oružanog obračuna s naoružanim grupama i to uglavnom na jugoistoku i zapadu gdje se već godinama vode sukobi. Samo zapadni mediji ne diferenciraju prosvjednike i te militantne grupe. – [[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] ([[Razgovor s korisnikom:Orijentolog|razgovor]]) 23. januara 2026. u 03:20 (CET) :::::Frende, gle... imali smo dobar odnos do sada, meni su naša podjebavanja i naša muška ljubav jako seksi (:D), pa hajde da tako i ostane! :D Ovo mi je radio i Rječina (samo sa Staljinom i Putinom i neznamvišenija kojim stvarima) pa smo zaratili! :D S tobom ne bih ratovao! <3 – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. januara 2026. u 03:23 (CET) ::::::Sva sreća da ovdje imamo slobodu izražavanja pa ću reći jasno i glasno: ''Živeo Staljin i svetska revolucija!'' Da to ti kažeš tamo, hapsilo bi te. Nemaš to pravo. – [[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] ([[Razgovor s korisnikom:Orijentolog|razgovor]]) 23. januara 2026. u 03:28 (CET) :::::::Ljubim i ja tebe :* <3 (i ne, nije nimalo ironično! :D) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. januara 2026. u 03:30 (CET) ::::::::@[[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]], [[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Postoje višestruki problemi i u izvornoj verziji i u izmenjenoj verziji rečenice. Stranica je ipak zaključana na stabilnu verziju, prema pravilima, do uspostavljanja [[WP:KON]]. Predlažem da se rasprava nastavi na odgovarajućoj stranici za razgovor: [[Razgovor o šablonu:Aktualni događaji]]. Tu se može porazgovarati o alternativnim rešenjima koja su usklađenija sa Wikipedijinim stilskim standardom. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. januara 2026. u 03:38 (CET) :::::::::{{ping|Aca}} a koji su to problemi s novijom verzijom? Sama novija verzija ne navodi niz bitnih detalja. WP:KON smo pokušali naći ovdje, za što tebe izgleda nije briga. Držati žestoki POV na glavnoj stranici je sunovrat ove Wiki. - [[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] ([[Razgovor s korisnikom:Orijentolog|razgovor]]) 23. januara 2026. u 12:47 (CET) ::::::::::@[[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]]: Mislim da je izuzetno "{{tq|žestoki POV}}" označavati mirne demonstrante "{{tq|naoružanim izgrednicima}}" u zemlji čija je vlast nedavno počinila najveći masakr u savremenoj istoriji Irana (s hiljadama žrtava) i koja ima najveći broj egzekucija u posljednih 40 godina. Nadalje, razlozi protesta su višestruki i nisu ograničeni na "{{tq|povećanje cijena}}" (povod), kako stoji u unesenoj izmeni. Osim toga, s obzirom na tvoj ''off-wiki'' angažman s kojim sam, igrom slučaja, upoznat, rekao bih da je ovde reč o flagrantnom sukobu interesa ([[:en:WP:COI|WP:COI]]), pa bih te lepo zamolio da ovakve senzitivne izmene najpre opsežno prodiskutuješ s ostalim urednicima. Ovo jezičko izdanje Wikipedije, slobodne internetske enciklopedije, uspešno se bori s propagandom sa svih strana te je bilo, jeste i ostaće svetionik istine, kvaliteta i strogog enciklopedijskog standarda. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. januara 2026. u 18:25 (CET) :::::::::::{{ping|Aca}} gore sam lijepo napisao da treba diferencirati mirne prosvjednike i naoružane militante, što zapadni mediji ne rade, niti ti. Postoje snimke gdje bazarlije prosvjeduju s iranskim zastavama i gdje prosvjednici marširaju gradom Abdananom skupa s policijom, a postoje i one gdje naoružani zamaskirani izgrednici pucaju na ulicama na snage sigurnosti i civile. To zapadni mediji nisu objavili, sugerirajući da se pucalo po mirnim prosvjednicima {{lični napad uklonjen}}. Znam dobro broj žrtava: 2427 policajaca i civila te 690 naoružanih militanata. Ponovo, ispadima gore nekritički pušiš zapadnu propagandu o "vladinim masakrima nevinih". Iranski mediji daju jasniju sliku, navodeći da su militanti pucali i na civile s namjerom izazivanja što većeg broja žrtava (o čemu postoje svjedočanstva, snimke i forenzički dokazi), kao i da su neki stradali u unakrsnoj paljbi militanata i policije, što ne negira da su padali i od metaka potonjih. Verzija ne spominje odakle naoružanim militantima zabranjeno i strano proizvedeno vatreno oružje, ne spominju se ni Trumpove prijetnje, niti uloga stranih obavještajnih službi, niti dezinformacijski rat poput gore navedenog propagandnog preuveličavanja brojki (npr. 3000 u Teheranu postali "milijuni", broj žrtava udeseterostručen, itd.) i još dosta toga. Egzekucije su irelevantna tema, zna se dobro za kojih osam kaznenih djela slijede takve kazne. Nadalje, {{lični napad uklonjen}}, prije više od 15 godina jedan sam od rijetkih ovdje koji se otvoreno potpisao, stoga se zna moje ime i prezime. Zna se i da se profesionalno bavim iranologijom, zbog čega sam završio na poziciji glavnog analitičara na najvećem iranskom mediju na engleskom jeziku. Iranaca ima 100 milijuna, njih s višim obazovanjem milijune, međutim, nemaju nikog s tolikom količinom informacija o raznoraznim disciplinama, bilo historijskih, geografskih, političkih, naučnih, tehnoloških, vojnih, kulturnih, itd. Nakon 13 godina aktivnosti na ovom projektu, besprijekorne prošlosti i mnogih članaka rekordera koji posramljuju druge Wiki, dođeš ti i optužuješ me za nekakv sukob interesa. To neću tolerirati, niti ću trošiti vrijeme {{dio komentara uklonjen|lični napad i retorika mržnje}}. Reći ću samo - '''zbogom, i nikad više'''. – [[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] ([[Razgovor s korisnikom:Orijentolog|razgovor]]) 23. januara 2026. u 19:39 (CET) == Article about Milan Gorkić in Serbo-Croatian == It is not correct what you are doing. I put all the references and then worked 4-5 more hours to make it all good, but it is all gone because of the "clash" of the changes that you made. What you are doing is against science and truth. The article about Milan Gorkić is full of mistakes, wrong references, everything wrong... And I am not even changing all the mistakes because I thought the admins will not spare time to read anything. I made such a good article that was lost because of someone's ignorance. I have put at least 10 more sources, with the ISBN's and everything and you just destroyed it all and discouraged me to continue to work. Such a shame. It is a crime against science and truth. Shamefull. – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 05:34 (CET) :There is many more. Actually, there are more mistakes than correct things in this article. :Just a few examples: :# "»Gorkić je bio inteligentan i sposoban čovjek, ali mu je udario u glavu vatrometan uspon najprije u KOI, a ubrzo u našoj Partiji. Brzo je shvatio kako se pravi karijera u Kominterni, stekao moćnog pokrovitelja u ličnosti Manuilskog, a imao je ’debele veze’ i sa NKVD. Blagodareći tome, on se u Moskvi kretao u takozvanim ’višim sovjetskim krugovima’, kamo običan smrtnik nije mogao ni proviriti. [...] Vješt, prodoran, s mnogo šarma, on je tamo bio dobro primljen. Čak se i oženio ženom iz tog kruga — Beti Gian, koja je bila direktor čuvenog moskovskog Parka kulture i odmora, živjela u trosobnom stanu, imala automobil za ličnu upotrebu, što je za tadašnje sovjetske uslove bila prava raskoš. Sve je to Gorkiću, mladiću koji je odrastao u sirotinji i rano upoznao emigrantsko potucanje, imponovalo. Postao je samouvjeren preko svake mjere i preobrazio se postepeno iz revolucionara u visokog komunističkog birokratu koji je najzad ’shvatio’ što je to ’štab svjetske revolucije’ i kako se u njemu treba ponašati.« Mustafa Golubić" - WRONG, this is a quote from the book of Rodoljub Čolaković and it is written as word of Čolaković, not Golubić. :# "Gorkić je mesto rukovodioca KPJ imenovan uz podršku sovjetskog revolucionara [[Nikolaj Buharin|Nikolaja Buharina]].{{sfn|Lazitch|Drachkovitch|1986|p=148}}" - WRONG. The article that is reffered to is wrong and there are other resources that show that is absolutely wrong. – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 05:47 (CET) ::@[[Korisnik:Savez rada|Savez rada]]: I would kindly ask you to list all the errors the article has on the talk page first. The issue here is that your edits are clashing with other referenced edits, in which case no one can just "blindly" believe the new version. Please state the corrections you want to make with the references on the talk page and someone will review them and then integrate them into the article. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 26. februara 2026. u 09:59 (CET) :::You are giving me extra work, and there is already a lot of work. :::# His mentor was not Bukharin. Reference Ivan Očak "Gorkić" and a quote by the letter in 1929 in which it is said he fought with Bukharinism from the earliest stages. :::# There is also an explanation why Bukharin is mentioned as Gorkić's "mentor" because it is written even in his indictment, and the source of this rumor was his main "enemy" Ante Ciliga. To write that Bukharin was his collaborator means supporting the NKVD accusations, means supporting "the tapestery of lies" (ref: William Chase, "Enemies from within") :::# Another reason why the lies about Gorkić's various Moscow mentors (Buhkarin, Manuinlsky is mentioned, sometimes even Zinoviev) are supported until today is because Gorkić is portraited as a buerucrat in the official Yugoslav historiography and Tito's official biography (Očak, "Gorkić...", Gužvica, "Before Tito...", Bondarev, "Moscow years..."). His real mentor was not from Moscow, but from Yugoslavia, and is called Đuro Đaković (Očak, "Gorkić...", Nadežda Jovanović "Milan Gorkić (prilog biografiji)") :::# Gorkić's closest collaborator in the Comintern was Dimitrov. References: Ubavka Vujošević "Poslednja biografija Milana Gorkića"; Documents from the VII Congress of Comintern and many more :::# Gorkić was not killed during the Purges but during the "Yezhovshchina", and those two processes are not to be mixed in the contemporary historiography (Getty, "Orginis of the Great Purges", Getty and Naumov "Stalinist Terror, New Perspectives", Thurston "Life and Terror in Stalin's Russia", Getty, Naumov "The Road To Terror Stalin and the self destruction of the bolsheviks 1932-1939") :::# He didn't support the repressions towards other people, as is suggested in the whole text. There are many letter and quotes which show a different picture, a totally different - he always defended the "factionalists" he beaten politically from the further inconveniences. :::# The main rumor that he is a bureaucrat and "the man from the Comintern" comes already from 1928 by the "factionalists", as Gorkić himself says (he is using the words "rumors", words similar to word bureaucrat and the phrase "the man of the Comintern") (reference: Ubavka Vujošević, "Poslednja biografija Milana Gorkića"). These are the main points that changes the picture about Gorkić. Great historical and historiographical injustice is made towards this man: he was neglected, forgotten and presented in a diametrically opposite picture from the one that fits him and all of the "sins of the generation" are prescribed towards him although he is the last one that should carry them (also not my thesis but from the authors Očak "Gorki...", Božidar Jakšić "Izabrani spisi Milana Gorkića, Revolucija pod okriljem Kominterne", then Ubavka Vujošević and Nadežda Jovanović). There are many more points and many more quotes that I had put in the text, but you erased it (you at least own an apology for destroying this work). Please suggest what should be the further dynamics of the work on this text... I can not write here all the changes that should be made... You should at least check every change in the future if you try to destroy someone's solid work (all the changes I made in the text you destroyed are underlined with the references, every single one). Greetings to you, I hope we can make a good collaboration :::– [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 12:27 (CET) ::::refs for point 6: Nadežda Jovanović, Milan Gorkić (Prilog biografiji), Očak, "Gorkić..." – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 12:35 (CET) :::::@[[Korisnik:Savez rada|Savez rada]]: Is this all? Or are you planning on adding additional information? – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 26. februara 2026. u 12:52 (CET) ::::::Many more additional information is to be add... Is my last change (the one you destroyed) even saved? ::::::But let's arrange the dynamics. Let us first make most important edits... If you have so much power to decide the destiny of a man, whose destiny was already decided my small group of men that though they were Gods - then I think you should show some responsibility, right? Please don't act as a bureaucrat in the future about this matter, but show you are interested in the subject and you really follow the references I have made and will make... – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 13:36 (CET) ::::::::@[[Korisnik:Savez rada|Savez rada]]: My man... you come here, writing in English, and are editing a well-written, referenced article claiming that it is full of wrong information, although some of them are even referenced, and are editing it. How am I supposed to know? It's "your" word agains the former editor's word... what do you expect me to do? I am here to assess the validity of an article based on the standards of the project, and I am not equally knowledgeable about every topic, which is natural. I am not claiming that your edits are malicious or wrong, it's just that such fundamental changes to an article's structure require a discussion or consensus, or - '''at least''' - an explanation. That is what I have asked for and I shall ask a colleague who is better versed in such topics to check over the edits. If they are valid, there won't be any issues. Also, nothing is is destroyed and I would kindly appreciate it if you lower your tone and address everyone on here with proper respect, there is no need for big words! :) ::::::::@[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]]: Druže, bi li mogao baciti oko na ovo i vidjeti jesu li sve izmjene okej? Ovo je više tvoja tema... @[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: A i ti, neradniče, rekao si da si nešto skupljao za ovo pa baci oko, bit ćete pametniji od mene ovdje! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 26. februara 2026. u 15:13 (CET) :::::::::Prvo, ja ne znam kojim ti jezikom govoriš i pišeš pa sam počeo na engleskom... Drugo, nije moja reč protiv ičije, nego reč referenci i istoriografije protiv nereferisanih delova (jel si ti čitao članak? ima više grešaka nego tačnosti)... Pre duguješ ti meni objašnjenje na osnovu čega brišeš referisane izmene, nego što ja tebi dugujem objašnjenja zašto ispravljam pogrešne reference ili potpuno nereferisane špekulacije (a ta sam objašnjeno svejedno dao, makar delimično)... Kao da tražiš od mene da ti dokažem da je nebo plavo jer je neko već napisao da ga vidi crveno... Dakle, cenim ovu raspravu i mislim da ćemo do nečega doći, ali u suštini bi ti trebao da spustiš ton a ne ja, moje reči su male za ono kakav nenaučni odnos podržavaš pri ovoj temi i to čisto iz površnosti i lenjosti... Zar ne? Pozdravi – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 15:58 (CET) ::::::::::Pa ako sam admin i birokrat na sh.wiki i napisao sam nekih par tisuća članaka na ovom projektu... valjda znam neku varijantu srpskohrvatskog, frende? :D Dosta logičan zaključak, pogotovo ako pogledaš prvu rečenicu iznad ove tvoje koju si ostavio ovdje! :D (I ona je na hrvatskom! :D) Al' dobro, glavno da se mi razumijemo! :D ::::::::::Objašnjenje si dobio, a ostalo... "Pre duguješ ti meni objašnjenje" (ne, ne dugujem ja tebi ništa), "ali u suštini bi ti trebao da spustiš ton a ne ja" (fino te zamolim i instruiram što da napraviš, pozovem kolege da pregledaju... to je ton s visoka?), "kakav nenaučni odnos podržavaš pri ovoj temi i to čisto iz površnosti i lenjosti" (ha? :D)... dakle, ponavljam, molit ću te lijepo da smiriš ton, da se ophodiš prema meni i svima ostalima korektno i da ne dižeš tenzije. Članak će se popraviti ako za to postoji volja sa svih strana, a sa moje (a siguran sam i s one kolega koje sam pingao) sigurno postoji. Ako postoji i s tvoje, nema apsolutno nikakvih problema, ne trebamo se više uopće prepirati ovdje i možemo sačekati da @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] i/ili @[[Korisnik:Vipz|Vipz]] prelete preko tvojih izmjena i ako ni oni nemaju nikakvih prigovora - sve riješeno! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 26. februara 2026. u 16:04 (CET) :::::::::::Taman sam pomislio da smo stigli do nečega, međutim pokazao si aroganciju i šarlatantvo (kad krene samohvalisanje umesto argumentacije, jasne su stvari) - zbog čega sam izgubio svako poverenje u tebe. :::::::::::Čekamo onda @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] i @[[Korisnik:Vipz|Vipz]]... Ali pitanje je: zašto ih čekamo pod tvojim a ne pod mojim izmenama? Nema nikakvog drugog obrazloženja, osim tvoje arbitrarnosti... :::::::::::Eto, pozdrav – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 16:52 (CET) ::::::::::::@[[Korisnik:Savez rada|Savez rada]]: Zašto vi ljudi nikada ne možete samo prihvatiti ruku i nastaviti dalje bez komentara? :) Ali dobro, sad kad sam već jasno arogantan i šarlatan, onda te formalno upozoravam da je ovo posljednji put da ću tolerirati tvoje pasivno-agresivne, bezobrazne i uvredljive komentare. Ovo smatraj '''formalnom opomenom''', arogantnom ili ne. Ukoliko se odlučiš oglušiti na to, bit ću prisiljen primijeniti neke druge mjere. ::::::::::::Što se tiče odgovora na tvoje pitanje - u slučaju spora, članak se vraća na posljednju stabilnu verziju prije spornih izmjena. Takva je praksa. Članak je dostupan ovdje (iako sam ja mislio da ga staviš na SRZ samog članka, ne na moju SRZ, al' dobro, nije problem) i kolege mogu procijeniti o čemu se radi. Ponavljam, ako oni - koji imaju više znanja na ovom polju od mene - procijene da su sve izmjene okej, izmjene će biti unesene u članak i to je to. Ugodan dan! :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 26. februara 2026. u 16:57 (CET) :::::::::::::"Ti, čoveče" (evo ga još jedan Bog, koji se obraća "ljudima") - nećeš me ućutkati naravno praznim administrativnim pretnjama. Nikakva agresija niti nepristojnost sa moje strane ne postoji. Uhvaćen si u laži, tj. u nekorektnom i antinaučnom odnosu, jasno je da ti ne preostaje ništa drugo nego da pretiš. Sramotno. Pozdrav, prijatan dan – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 17:03 (CET) ::::::::::::::P.S. Ne znam šta je SRZ i voleo bih neke upute ako su moguće za SRZ na članak... Još jedni pozdravi – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 17:08 (CET) Poštovani kolega Savez rada, Ja ne bih ulazio u vašu raspravom s kolegom Poe, jer zapravo ne bih znao ni što reći. No, pregledao sam sve vaše izmjene u članku o [[Milan Gorkić|Milanu Gorkiću]], pa iz moga skromnog gledišta mislim: ::a) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=prev&oldid=42558495 ova izmjena] – lijepo, ali ovdje bi bilo dobro dodat izvor; ::b) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558495 ova izmjena] – nepravila na razini metodologije. Imamo naizgled dva izvora koja su u skobu (Lazitch&Drachkovitch protiv "93_7.pdf"). Kao prvo, biblioteka znaci.org je odličan izbor vrlo dobrih izvora, ali ne čini po sebi valjan izvor. Tekst koji citirate nema naslova, ne znam gdje je objavljen, tko ga je napisao, koje godine. Ne zaboravite da i u Boleian Library u Oxfordu možete naći trash knjigu s namjernim historijskim falsifikatima u njoj. Kako? Pa jednostavno, unio ju neka megalomanska budala, koja je knjigu prethodno isprintala u zamoizdanju i svašta nabubala u njoj. I jednog dana posložila svoj rad pored ostalih knjiga. Više sam puta osobno izbrisao dobre doprinose na sh.wikipediji iz razloga što nemaju izvora ili je izvor loše postavljen. Ako pišeš ozbiljno, tvoja je dužnost da dosljedno citiraš izvor. Drugo: ovdje problem je "Buharinova podrška". Nisam poznavalac teme, ali ako dva izvora tvrde različito, dobra praksa je citirat skromniju verziju istine, podržat ju s izovorom, pa u <u>Napomenama</u> dodati verziju beta iste priče i navesti izvore. ::c) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558496 ova izmjena] – ne brisati referencirane rečenice, jer 1) tko ste vi da odlučujete to? Imate li katedru u historiografiji u nekome uvaženom institutu? Jeste li objavili ikakvo znanstveno istraživanje po temi? Molim vas… To, od moje strane, a zapravo ste započeli edit war s korisnikom koji je sastavio tekst koji ste obrisali. S time, ne kažem da nemate pravo što se protivite rečenici ili što biste ju izbrisali, nego upućejem vas na činjenicu da tamo gdje je tekst podržan s izvorima, tu je bolje biti za trun oprezniji; ::d) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558497 ova izmjena] – vidi gornji komentar a); ::e) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558499 ova izmjena] – forma je okej, ali sumnjiva mi je rečenica "Gorkić je jedna od '''retkih''' žrtava represija koja je rehabilitovana". Rehabilitacijâ je bilo pa mogao bih citirat više imena. Ovdje je riječ o aproksimativnoj procjeni. Iz historiografske literature, subjektivne procjene autora su vrlo zanimljive, ali treba ih uvijek odvagati, pa makar to pisao Arnold Toynbee. ::f) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558513 ova izmjena] – slažem se, preciznija je; ::g) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558514 ova izmjena] – slažem se. Taj je citat zabilježio korisnik @[[Korisnik:Mladifilozof|Mladifilozof]] u [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=prev&oldid=7632246 ovoj izmjeni]. Mladifilozof je inače vrlo marljiv pisac wiki-članaka i dobro upućen u temu. Mislim da se radi o običnoj obmani, no, ako je za njega atribucija citata točna, onda postoji neki razlog. Možete ga izravno kontaktirat i pitati ga; ::h) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558516 ova izmjena] – da, okej. Nemojte zaboraviti izvore, uvijek je bolje s izvorima tamo gdje se spominju treće osobe (Đaković) ili neke značajne uloge; ::i) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558517 ova izmjena] – okej, ali ja ne bih tako lako škarama po citatu…; ::j) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558518 ova izmjena] – da, odlično. Ipak: zašto brisati Štajnera? Je li vam on antipatičan? ::k) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558520 ova izmjena] – odlično; ::l) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558521 ova izmjena] – da i ne... Ne slažem se kada prepravljate riječi u citiranome tekstu. Citirani tekst izveden iz tiskane knjige kaže ili a ili b, nije wikipedija pa se prepravljalo dok čitalac čita; Toliko od mene. Dodatno, pripazite na agresivne razmjene, po mome iskustvu one skoro nikada ne donose dobre rezultate na wikipediji, nego samo kafansku atmosferu gdje ljudi psuju kevu jedan drugom radi stvari koji se dešavaju mimo/daleko/pored njihovih života. Uljudnim razgovorom se ide puno dalje. Ako vam treba pomoći, samo recite, tu smo. LP – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 26. februara 2026. u 17:31 (CET) :Dragi kolega @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] :Hvala vam na odgovorima. :# "Lazitch&Drachkovitch" je potpuno nelegitiman izvor za tu informaciju, konkretno u delu o Gorkiću postoje najmanje 3, 4 očigledne greške i taj izvor je diskreditovan (netačne su godine, kao i brojni podaci koje su kasniji istoričari otkrili)... Izvor o Buharinu je očigledno neozbiljan (i dolazi od Ante Cilige) i zapravo se namerno provlači po hodnicima istorije... Svako ozbiljno istraživanje pokazuje da je u pitanju podmetačina. Gorkić se možda znao sa Buharinom 1928 (ili 1926, kako opet kaže Ž. Pavlović) godine ali je već od 1929 protiv njegove politike i 1932. Buharin nije mogao da ga "postavi" ni na šta a kamoli da mu bude mentor (inače Buharin tada više nema moć da ni u SSSR postavi domara biblioteke a kamoli da komanduje po Kominterni) :# Štajnera treba izbaciti jer laže kao pas i dodvorava se Titu. :# ... :Međutim, dok ne objavim rad o tome zaista ostaje moja reč protiv nečije druge. Ja sam se malo zaleteo, i to sam rekao i kolegi @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]... Voleo bih da povučem sve predloge za sada i onda da ih spakujemo kasnije skupa na mnogo kvalitetniji način... :Da li se slažete sa tim? Ne bih voleo da za sada ubacujemo nikakve nove izvore i reference niti bilo kakve teze, ništa, ni one izmene koje ste podržali ni one koje niste. Ja ću uskoro objaviti jedan naučni istoriografski rad na ovu temu i onda će nam sve biti mnogo lakše. Voleo bih da me podržite u tome i da povučemo za sada sve ove predloge jer mogu da unesu zabunu i da naštete i samom radu i samom wiki članku. :Sa kolegom @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] nije bilo nikakve kafanske rasprave niti ružnih reči, več žustrog intelektulanog obračuna i borbe za nauku, čemu svaki galileovac može samo da aplaudira. Ne mogu da uputim izvinjenje jer kolegi Edgaru nisam ništa niti ružno rekao niti ružno poželeo, ali mogu da izrazim žaljenje zbog bezveznih nesporazuma koje zaista, kao što vidimo, možemo lepše rešavati i za to preuzimam deo odgovornosti na sebe. Ali tražim i malo razumevanja, jer se bavimo temom jedne sudbine nad kojom je izvršena nepravda i za koju očigledno nije dovoljno samo napisati istinu nego se za nju i noktima i zubima boriti. :Hvala vam @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] i @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] na vašem izdvojenom vremenu i strpljenju i nadam se da ćemo uspostaviti korektnu i prijateljsku saradnju. Živeli – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 27. februara 2026. u 22:49 (CET) ::P.S. Niste baš najbolje pogledali ispravke citata, na primer... Trenutni citati su iškarani makazama a neki su i netačni, ja sam ih sve ispravno popravio (samo jedan sam skratio, ali zato što je nekorektno izvađen iz konteksta... nastavak tog citata bi onda doneo druga značenja, ali bi bio predug, pa sam ga onda u stvari skratio da bih malo rešio taj problem)... To su sada sve nebitni komentari jer mislim i predlažem da za sada sve ove izmene treba povući i spremiti ih bolje, ali morao sam da odgovorim iz neke intelektualne sujete... Još jedan pozdrav (nemojte prenebenuti prethodnu, mnogo važniju poruku... Ovo je samo jedan P.S.) – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 27. februara 2026. u 22:54 (CET) :::P.S.P.S. Dragi @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] moram da Vam kažem da su vaši komentari dosta mršavi.. Takođe, imate ideju da baratate istoriografskom naukom a u stvari nastupate prilično amaterski (hvala vam na pokušajima istoriografskih lekcija, ali to je zaista smešan pokušaj, bez uvrede)... Dalje, niste pregledali ceo moj predlog i celom ste pitanju posvetili jako malo vremena, što je očigledno... Dalje, na nekim mestima nema referenci (npr na fotografiji Dimitrova) jer to nisam znao tehnički da izvedem (odličan je wiki interfejs, ali ne snalazim se uvek)... :::Ovo sam morao da napomenem radi naučne istine, ali još jednom insistiram da se sve moje izmene za sada povuku i ne koriste, da bismo onda ovom pitanju pristupili temeljnije u jednom boljem trenutku... Pozdavljam još jednom srdačno – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 27. februara 2026. u 23:03 (CET) {{Reflist-talk}} :::Poštovani kolega @[[Korisnik:Savez rada|Savez rada]], mislim da znam o čemu pričam u svojim natuknicama a ipak poštujem i vaše mišljenje. Englezi kažu ''opinions: everybody's got one''. :::Ne slažem se s vama kada me uslovljavate "amaterom" ali dobro... poznajem taj tip rasprava, naše kolumne su prepune kafansko-književnih priča, od Milana Rakića (i prije) pa do Svetislava Basare. :::Ne slažem se s vama kada kažete "radi naučne istine" jer to podrazumijeva da ju vi imate na dlanu. U cijelini. A ako ju imate, onda dozvolite da vam iskažem moje najiskrenije iznenađenje: AMA STVARNO ?!?! :::Ne slažem se kada kažete da Štajner "laže kao pas" jer to podrazumijeva vašu pristranost. Nemojte zaboraviti da i besprijekorna znanstvena remek-djela kroz vrijeme pokazuju svoju točku gledišta, iako su sve činjenice točne i pravilno postavljene. :::Stoga, ipak cijenim vaš strastven rad. Mislim da tu ima iskrenog truda. LP – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 3. marta 2026. u 20:20 (CET) == Nerealan odnos prema članku o Milanu Gorkiću == Da probamo skroz kulturno @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]]... Edgar je ponovo jednim klikom promenio sve moje izmene, u koje sam uložio puno truda. Ja nisam uopšte dirao stari članak (osim dve tri uglavnom sitne činjenice koje sam vrlo uverljivo potkrepio). Ubacio sam puno infomracija i sve ih bogato potkrepio referencama. Uglavnom je u pitanju puno citata, fotografija Gorkića iz mladosti, itd, nešto što bi svaki pravi admin wikipedije samo poželeo. Svaka izmena je apsolutno naučno ispravna i detaljno potkrepljena referencama i apsolutno je nedopustivo da se ijedna obriše a kamoli sve, jednim jedinim klikom (što znači da ih Edgar nije čak ni proverio). Molim Vas @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] da ovoga puta dobro proverite sve moje izmene jer ovo prevazilazi svaku meru. Da li ćete me optužiti da sam nevaspitan ako ustvrdim da je već sada ovakvo delovanje definitivno upereno protiv svakog principa slobode enciklopedije Wikipedija? – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 1. marta 2026. u 13:20 (CET) :@[[Korisnik:Savez rada|Savez rada]]: Ponavljam, lijepo je dogovoreno da će sve izmjene ići na [[Razgovor:Milan Gorkić|ovom mjestu]] prije nego će biti uvrštene u članak. Pobogu. Dakle, uzmi tekst, napravi sve izmjene kao da želiš urediti članak, to će se pregledati i '''kad se pregleda, ako je sve u redu''', izmjene će biti uvrštene. Ne razumijem koliko je ovo nejasno. Izmjene nisu izbrisane, one su u povijesti i mogu se isto tako jednim klikom vratiti. Ono što mi se ne sviđa jest kontradikcija: s jedne strane moliš da sve zanemarimo, da ti damo vremena da nešto napraviš, onda odjednom nasumično kreneš i ponovo drndaš po članku bez ikakvog čekanja. Dogovori se. Ako želiš uređivati članak: gore ti je poveznica, tu ga uređuj kao da je tamo i kad završiš, javi, netko će pregledati izmjene i to ćemo uvrstiti u članak bez problema. Ako želiš čekati, to je isto okej, ali onda se toga drži. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 1. marta 2026. u 13:25 (CET) ::U redu, ja bih uneo još jednu izmenu ali sada si me sprečio jer si mi pobrisao sve reference koje sam uneo... ::Molim vas @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] i @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] da dobro proverite svaku izmenu... Svaka je apsolutno potkrepljena... Nemate prava nijednu da odbacite... ::Ako postoji neka rasprava o ovoj ili onoj izmeni (na primer, u jednoj izmeni citirao sam izvor koji direktno diskredituje prethodno citirani izvor, kao izvor koji je neadekvatan za korišćenje detalja o pojedienim biografijma, a onda dodao još pregršt izvora koji na indirektan način diskredituju taj izvor... Ako npr. smatrate da u istoriografiji odbačeni izvor ipak treba da se koristi, onda treba da vidimo kako da ubacimo i moje informacije, a ne samo da odbacimo moje informacije, koje su solidnije i jače... Dakle ili solidnije i jače informacije treba da preovladaju, ili ako imamo na Wikipediji ljude koji ipak drže i do netačnih informacija, onda bi trebalo makar imati u vidu i jednu i drugu informaciju, u tom smislu je realno očekivati od vas da to inkorporirate, ali ako ste uporni da mi dajete još dodatnog posla, onda me uputite na koji način da uvrstim svoju informaciju a da ni slučajno ne diram dokazano pogrešnu)... ::Koliko sam izbrojao, uneo sam 30 izmena, pri kojoj u nijednoj (osim ove jedne koje sam napomenuo), ne može biti nikakvog spora i one sve moraju biti integrisane (kao što mora i ta jedna koju sam posebno napomenuo, osim što ćete vi kao gospodari sudbina da odlučite na koji će se način integrisati)... ::P.S. Edgar, ja nisam nasumično ništa opet krenuo da radim a naročito ne da "drndam" (da li je ovo prikladan rečnik? pritom znamo ko drnda a ko ozbiljno pristupa ovom članku) nego sam shvatio da je nužno doraditi tekst u njegovim ključnim elementima jer i Wikipedija isto tako pravi istorijski narativ koji utiče i na samu istoriografiju. Te glavne izmene ne moraju da se odražavaju na širi istoriografski rad koji o tome pripremam... U svakom slučaju, iako deluje zbunjujuće, nije u pitanju kontradikcija, ali u svakom slučaju se zahvaljujem na razumevanju u tom smislu. – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 1. marta 2026. u 13:42 (CET) :::Ovako, frende, sam si se predstavio kao režiser, dakle ne historičar. Ovo što ti trenutno činiš predstavlja originalno istraživanje, što je na Wikipediji '''strogo zabranjeno''' ([[w:en:Wikipedia:No original research|vidi ovdje]]), ali toleriramo ti i to. Ja ću ti sada na linkanu stranicu za razgovor članka zalijepiti tvoju zadnju verziju i tu uređuj. Kad završiš s uređivanjem, obavijesti nas pa ćemo pregledati i to je to. Kao što sam ti rekao, nemam ni vremena ni volje raspravljati se s tobom, a posebice ne svaki put isto. Tu radi i to je to. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 1. marta 2026. u 13:54 (CET) ::::Ti se prijatelju nisi niti predstavio, znači trenutno nisi ni istraživač nego niko. Potpuno je nerealno da me ovako ad hominem predstavljaš i zloupotrebljavaš moje privatne informacije, to bi trebalo da je '''strogo zabranjeno'''. U mom članku '''NEMA nikakvog ORIGINAL RESEARCH-A''' nego '''isključivo referenci na objavljene radove'''. Bukavalno trošiš vreme da se blamiraš umesto da ga trošiš na ono za šta si angažovan na Wikipediji a to je da odgovorno održavaš stranice i proveravaš članke. – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 1. marta 2026. u 14:18 (CET) :::::Piše ti gore, ja sam Edgar Allan Poe! :D Ostalo smo si sve rekli, dobio si tekst, dobio si upute tako da - smatram ovo završenim razgovorom, barem na ovom mjestu. O članku ćemo na za to prikladnom mjestu :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 1. marta 2026. u 14:24 (CET) ::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] slažem se i drago mi je da si se otarasio suvišnih komentara koji sprečavaju fokusiranje na članak... ::::Video sam da si okačio tamo članak, i odgovorio... Samo da vas obavestim ovde, da tamo ne pravim dodatne poruke i dekoncentraciju @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] i @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]]: nažalost nisam tehnički potkovan da tamo dalje nastavljam da ispravljam članak u kodu (možda i jesam, ali ko će sad i to)... Neka bude ovako, vi već sad možete da krenete da evaluirate članak, a ja sam pripremio još dve, tri izmene koje ćemo kasnije inkorporirati... – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 1. marta 2026. u 14:28 (CET) :::Poštovani kolega @[[Korisnik:Savez rada|Savez rada]], :::Možda sva ova naša priča je postala napeta oko nečega što nebi trebalo. Uostalom, mogli bismo i cijeli članak o Gorkiću izmijeniti i svesti na pet rečenica i ostao bi minimalan ali ipak enciklopedičan članak. Iz toga razloga, napravio sam ogranak na vašoj stranici na kojem možete nastaviti vaš rad i nitko vam neće ometati. Istovremeno sam zaključao na duže vrijeme glavni članak o Gorkiću tako da bismo izbjegli nepotrebne sporove. Moj prijedlog je da nastavite svojim radom na spomenutoj stranici (dakle: [[Korisnik:Savez rada/Milan Gorkić|ovdje]]) te kada ga budete dovršili moći ćemo ga ispitati i objaviti. Moj savjet je da dodate izvore gdje god je to potrebno, te iskoristite stranicu za razgovor istog prostora ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada/Milan Gorkić|ovu]]) da biste objasnili detaljno neke pasuse i svoje odluke. To će podržati i uvažiti vaš rad. :::S poštovanjem, – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 3. marta 2026. u 20:02 (CET) ::::Hvala na odgovoru @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]], i hvala ne celoj postavci... ::::Ima još prostora da se članak popravi, čak i u ovom formatu (koji je neka rasprava starog i novog članka, i time ima neki svoj poseban okvir i dinamiku, u nekom vidu ograničen, a u nekom vidu možda otvori neki pravac koji bez toga ne bi, jer uopšte sva je nauka jedna velika rasprava starog i novog)... ::::Pozdrav, javiću kad mislim da je novi članak dobro uokviren i sveden i da se može bez muke evaluirati... – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 4. marta 2026. u 05:55 (CET) :::::Poštovani i dragi @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] i @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]], :::::Po dogovoru, ja sam na [[Korisnik:Savez rada/Milan Gorkić|'''ovom linku''']] uneo izmene u članak koji je predmet naše obrade, i mogu da zaključim da su one finalne. :::::[[Korisnik:Savez rada/Milan Gorkić|Ovaj link]] je, kako je na jednom mestu zabeležio @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]], trajaće do 01.06.2026, dakle još nešto više od 20 dana, što je mislim sasvim dovoljno za vašu evaluaciju... Molim vas da se prema njoj ponesete krajnje odgovorno i da joj pristupite vrlo skoncentrisano. :::::Siguran sam da ćete tada uvideti da sam pri finalnim izmenama ispoštovao doslovno sva vaša upustva... Niti jedna reč ili rečenica iz starog članka, osim možda jedna ili dve za koju je to bilo nužno, nije izmenjena. Oni netačni podaci ili tendenciozna tumačenja su jednostavno dopunjena valjanim citatima i podacima... Od izuzetaka možemo navesti primer da je izmenjeno da je Gorkić ubijen kao "gestapovski špijun", što je u starom članku izneseno u samom uvodu kao nekakav fakt, a što je bez ikakvog uporišta - budući da za takvu optužbu ne postoje valjani izvori, a istovremeno u literaturi se provlače optužbe i da je bio (pre svega) engleski, zatim jugoslovenski i svačiji drugi špijun, te da na kraju uopšte i nije bio nikakav špijun - te pa bi dopuna takve informacije izgubila smisao, a taj je deo rečenice zamenjen prosto u to da je ubijen kao apstraktni "neprijatelj naroda" (što je i zvanična optužba, potkrepljena primarnim izvorima). Takođe su izmenjeni neki neverovatno netačni biografski podaci o poreklu njegove porodice, profesiji njegovog oca itd. Osim tih, doslovno nijedna druga reč ili rečenica iz starog članka uslovno rečeno nije ni taktnuta, već su netačnosti i tendencioznosti prosto nadopunjeni tako da stvore celovitiju sliku... Takođe je zamenjena i naslovna fotografija, a unete su i neke nove... :::::P.S. Dragi @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] uneo sam jednu izmenu na tvoju stranicu, u ovom delu rasprave, tj. izbrisao sam jedan davni copy-paste predlog članka koji je prosto rušio preglednost cele rasprave i koji je suvišan ako imamo u vidu novi link... :::::P.S.P.S. Savetujem i da bacite oko na vrlo uspešnu saradnju koju sam u vezi [[:hr:Josip_Čižinski|biografije Milana Gorkića]] uspostavio sa adminima hr.wikipedije... Takva uspešna saradnja i sa adminima sh.wikipedije je nužna kako bi se nastavio Wiki rad na naučno istoriografskoj formulaciji Gorkićeve biografije, a u ostalom i započelo sa intervencijama i na ostalim wikipedijama, poput en.wikipedije, sr.wikipedije itd, koje bi bile nesolidne bez sh.wikipedije kao stožera. :::::Srdačni pozdravi i nadam se da ćemo ovaj put uspostaviti besprekornu saradnju, jer nema nikakvog razloga da bude drugačije. K.R. – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 4. maja 2026. u 06:44 (CEST) == Stranica Aleksa Đukanović == Zašto si obrisao stranicu Aleksa Đukanović? Srpsko-hrvatska Vikipedija je toliko siromašna, između ostalog, zahvaljujući i tebi, bez relevantnih članaka, sa siromašnim fondom. Vrati stranicu koju si obrisao jer ne postoji nijedan razlog da je obrišeš. Ne može biti promocija nešto što govori o autoru koji piše na bshc jeziku i koji je objavio 20 knjiga. Ti ili ne poznaješ dovoljno kulturu ovog prostora ili si jasno zlonamjeran pa brišeš sve što nije po volji nacionalističkih krugova koji vladaju ovim prostorima. – [[Korisnik:Vogoje2|Vogoje2]] ([[Razgovor s korisnikom:Vogoje2|razgovor]]) 31. marta 2026. u 15:39 (CEST) :@[[Korisnik:Vogoje2|Vogoje2]]: [[Wikipedija:Administratorska tabla]] - ovdje možeš uložiti prigovor i tražiti vraćanje članka. Zdravoseljački komentari me ne zanimaju, nemam energije više. Kako kaže Jasmin, ''Umoran, umoran sam prijatelju, umoran...'' :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 31. marta 2026. u 15:42 (CEST) ::onaj tko je ''umoran i nema energije'' treba da se spremati na ''dalek put''... a ne da se miješa i uništava ono što ne razume... Briši članke o wc školjkama a ne o relevantnim imenima ovog prostora. – [[Korisnik:Vogoje2|Vogoje2]] ([[Razgovor s korisnikom:Vogoje2|razgovor]]) 31. marta 2026. u 16:09 (CEST) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28. aprila 2026. u 22:11 (CEST) </div> <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Keegan (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472482 --> iak5gzeqf8klfro3m8mdimo2c9kxz35 0 107659 42587190 42248815 2026-05-03T18:39:04Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Kuna (NDH)]] na [[Kuna Nezavisne Države Hrvatske]] 42248815 wikitext text/x-wiki {{Infobox valuta |ime_valute =Kuna |izvorno_ime =Kuna |slika_1 =1 kuna 25 rujna 1942a.jpg |opis_1 =Novčanica iz 1942. |slika_2 =2 kn 1941 front.jpg |opis_2 =Kovanica iz 1941. |iso_kod =KN |korisnik_država =[[NDH]] |stopa_inflacije = |izvor_datum_inf = |najmanja_jedinica = |oznaka =KN |kovanice = 1, 2, 5, 10, 50 Banice i Kune |novčanice = 20, 50, 100, 500, 1000 i 5000 Kuna |nacionalna_banka = |web_banka = |tiskara = |web_tiskara = |kovnica = |web_kovnica = }} '''Kuna (NDH)''' je od [[1941]]. - [[1945]]. bila valuta [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne Države Hrvatske]]. Zbog rata i ekonomskih grešaka kuna je patila od konstantne [[devalvacija|devalvacije]] to jest konstantnog pada vrednosti. Propašću kvislinške NDH u maju 1945. godine kuna se prestala koristiti,a preostale novčanice su zamjenjene za [[Jugoslavenski dinar|jugoslavenske dinare]] između [[30.6.]] i [[9.7.]] [[1945]]. Novčanice (kune) u kolanju: 0,50 ban, 1 i 2 kn (25. rujna 1942.) 10 kn (30. kolovoza 1941.) 50, 100, 500 i 1000 kn (26. svibnja 1941.) 5000 kn (15. srpnja 1943.) 1000 i 5000 kn (1. rujna 1943.) Novčanice (kune) koje zbog ratnih okolnosti nisu izdane, a u potpunosti su bile izrađene: 100 i 500 kn (1. rujna 1943.) 20 i 50 kn (15. siječnja 1944.) Novčanice u izradi: 10000 kn (1. rujna 1943.) tiskanje pripremljeno, poznat samo 1 primjerak u muzeju u [[Leipzig]]u Novčanice u pripremi: 50000 kn (28.2.1945.) završeni nacrti ali nije započeto tiskanje Korištenjem dinara preostalih iz Kraljevine Jugoslavije nanijete su mnoge štete na početku, jer zbog poroznosti granice prema Srbiji nije bilo moguće nadzirati veličinu emisije novca. Tečaj kune [[1941]]. - [[1945]]. u odnosu na njemačku RM (Reichsmarku) bio je fiksan 20 Kn za 1 RM (1 USD = 2,50 RM ili 50 Kn. Od jeseni [[1942]]. za doznake iz svijeta građanima i vojnicima na službi u Wehrmachtu primjenjivan tečaj 40 kn = 1 RM, od proljeća [[1943]]. 60 kn = 1 RM, od jeseni [[1944]]. do [[8. svibnja|8.5.]] [[1945]]. 120 kn = 1 RM. === Novčanice === {|class="wikitable" width = 100% style="font-size: 90%" |- !colspan=2| Izgled !! Nominalna vrijednost!! Datum izdavanja/Issue date !! Boja/Color !! Dimenzije/Measures !! Napomena |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[File:50 banica 25 rujna 1942 (prednja).jpg|150px]] [[File:50 banica 25 rujna 1942 (pozadina).jpg|150px]] | 50 banica | 25.09.1942. | plava i svijetlo braun/blue and light brown | 44×80mm | |- |align="center" bgcolor="#000000"|[[File:1 kuna 25 rujna 1942a.jpg|150px]] [[File:1 kuna 25 rujna 1942b.jpg|150px]] | 1 kuna | 25.09.1942. | tamno plava i braun/dark-blue and brown | 81×44mm | |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[File:2 kune 25 rujna 1942.jpg|150px]] [[File:2 kune 25 rujna 1942b.jpg|150px]] | 2 kuna | 25.09.1942. | tamno braun i crvena braun/dark brown and red-brown | 81×44mm | |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[File:10 kuna 25 rujna 1941.png|150px]] [[File:10 kuna 25 rujna 1941a.png|150px]] | 10 kuna | 30.08.1941. | maslinasto zelena/olive green | 135×68mm | |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[File:20 kuna 25 rujna 1944.png|150px]] [[File:20 kuna 25 rujna 1944b..png|150px]] | 20 kuna | 15.01.1944. | braun/brown | 140×64mm | |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[File:50 kuna 26. svibnja 1941.jpg|150px]] [[File:50 kuna 26. svibnja 1941.b.jpg|150px]] | 50 kuna | 26.05.1941. | braun crvena/red-brown | 140×75mm | |- |align="center" bgcolor="#000000"| | 50 kuna | 15.01.1944. | zelena/green | 144×67mm | |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[File:100 kuna 26. svibnja 1941.jpg|150px]] [[File:100 kuna 26. svibnja 1941.b.jpg|150px]] | 100 kuna | 26.05.1941. | plava i zelena/blue and green | 150×80mm | |- |align="center" bgcolor="#000000"| | 100 kuna | 01.09.1943. | tamno plava i braun/dark-blue and brown | 157×73mm | |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[File:500 kuna 26. svibnja 1941.jpg|150px]] [[File:500 kuna 26. svibnja 1941.b.jpg|150px]] | 500 kuna | 26.05.1941. | crveno-braun/red-brown | 157×84mm | |- |align="center" bgcolor="#000000"| | 500 kuna | 01.09.1943. | ljubičasta/violet | 167×76mm | |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[Datoteka:HR-BabićLj-1000Kuna1941.jpg|150px]] | 1000 kuna | 26.05.1941. | maslinasto zelena/olive brown | 137×68mm | |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[Datoteka:HR-1000Kuna 01-09-1943-Kirin.jpg|150px]] | 1000 kuna | 01.09.1943. | tamno braun, žuta i zelena/dark brown, yellow and green | 176×80mm | |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[Datoteka:HR-5000Kuna 15-07-1943-Kirin.jpg|150px]] | 5000 kuna | 15.07.1943. | braun, ljubičasta i zelena | 180×95mm | |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[File:5000 kuna 1. rujna 1943.jpg|150px]] [[File:5000 kuna 1. rujna 1943.b.jpg|150px]] | 5000 kuna | 01.09.1943. | crveno-braun, plava/dark brown, blue-brown | 185×85mm | |- |align="center" bgcolor="#000000"| | 50 banica | 01.09.1942. | | 69×48mm | samo za Zagreb |- |align="center" bgcolor="#000000"| | 1 kuna | 01.09.1942. | | 69×48mm | samo za Zagreb |- |align="center" bgcolor="#000000"| | 2 kune | 01.09.1942. | | 69×48mm | samo za Zagreb |} === Kovanice === {|class="wikitable" width = 100% style="font-size: 90%" |- !colspan=2| Izgled !! Nominalna vrijednost!! Datum izdavanja/Issue date !! Boja/Color !! Dimenzije/Measures !! Napomena |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[Datoteka:2 kn 1941 front.jpg|150px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[Datoteka:2 kn 1941 back.jpg|150px]] | 2 kuna | 1941. | | | |} === Probni odljevi kovanica === {|class="wikitable" width = 100% style="font-size: 90%" |- !colspan=2| Izgled !! Nominalna vrijednost!! Datum izdavanja/Issue date !! Boja/Color !! Dimenzije/Measures !! Napomena |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[Datoteka:25_banica_sadra_front.jpg|150px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[Datoteka:25_banica_sadra_back.jpg|150px]] |0,25 kuna | 1941. | | | |- |align="center" bgcolor="#000000"| |align="center" bgcolor="#000000"| [[Datoteka:50_banica_back.jpg|150px]] |0,50 kuna | 1941. | | | |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[Datoteka:50_banica_pokus_front_v2.jpg|150px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[Datoteka:50_banica_pokus_back_v2.jpg|150px]] |0,50 kuna | 1941. | | | |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[Datoteka:1kn_pokus_front.jpg|150px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[Datoteka:1kn_pokus_back.jpg|150px]] |1 kuna | 1941. | | | |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[Datoteka:1kn_sadra_v1_front.jpg|150px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[Datoteka:1kn_sadra_v1_back.jpg|150px]] |1 kuna | 1941. | | |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[Datoteka:1kn_sadra_v2_front.jpg|150px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[Datoteka:1kn_sadra_v2_back.jpg|150px]] |1 kuna | 1941. | | |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[Datoteka:1kn_sadra_v3_front.jpg|150px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[Datoteka:1kn_sadra_v3_back.jpg|150px]] |1 kuna | 1941. | | |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[Datoteka:2kn_pokus_front.jpg|150px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[Datoteka:2kn_pokus_back.jpg|150px]] |2 kune | 1941. | | |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[Datoteka:2kn_sadra_v1_front.jpg|150px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[Datoteka:2kn_sadra_v1_back.jpg|150px]] |2 kune | 1941. | | |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[Datoteka:2kn_sadra_v2_front.jpg|150px]] |align="center" bgcolor="#000000"| |2 kune | 1941. | | |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[Datoteka:2kn_sadra_v3_front.jpg|150px]] |align="center" bgcolor="#000000"| |2 kune | 1941. | | |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[Datoteka:5kn_1934.jpg|150px]] |align="center" bgcolor="#000000"| |5 kuna | 1934. | | |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[Datoteka:5kn_sadra_front.jpg|150px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[Datoteka:5kn_sadra_back.jpg|150px]] |5 kuna |1941. | | |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[Datoteka:10kn_sadra_front.jpg|150px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[Datoteka:10kn_sadra_back.jpg|150px]] |10 kuna | 1941. | | |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[Datoteka:500kn_ap_back.jpg|150px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[Datoteka:500kn_ap.jpg|150px]] |500 kuna | 1941. | | |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[Datoteka:500kn_v2_front.jpg|150px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[Datoteka:500kn_v2_back.jpg|150px]] |500 kuna | 1941. | | |} == Vanjske veze == * [http://home.deds.nl/~shepherd/money/novacNDH.html Novac NDH] * [http://povijest.net/sadrzaj/ppz/48-numizmatika/311-probni-kovani-novac-ndh.html Kovani novac]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorija:Nezavisna Država Hrvatska]] [[Kategorija:Valute]] emh48jayhjd308sudsm4kijl947d0ph 0 107660 42587229 718021 2026-05-03T22:35:03Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Kuna Nezavisne Države Hrvatske]] 42587229 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Kuna Nezavisne Države Hrvatske]] 4nn8kfdobml4mvbs9g0xjswvh2gvbw4 0 110640 42587279 40987411 2026-05-03T22:39:14Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Biblioteka Nag Hamadi]] 42587279 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Biblioteka Nag Hamadi]] pa6bmyy05vna9yx13m4wwvijpvimegs 0 112243 42587280 40987412 2026-05-03T22:39:19Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Biblioteka Nag Hamadi]] 42587280 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Biblioteka Nag Hamadi]] pa6bmyy05vna9yx13m4wwvijpvimegs 0 112492 42587281 40987413 2026-05-03T22:39:24Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Biblioteka Nag Hamadi]] 42587281 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Biblioteka Nag Hamadi]] pa6bmyy05vna9yx13m4wwvijpvimegs 0 112687 42587357 42247164 2026-05-04T05:58:55Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587357 wikitext text/x-wiki {{italic title}} '''''From Hell''''' je [[strip]] serija čiji su autori scenarist [[Alan Moore]] i crtač [[Eddie Campbell]], koja se originalno objavljivala od 1991. do 1996. prije nego što je konačno izdana u obliku [[grafički roman|grafičkog romana]] od 572 stranica. Radnja je smještena u viktorijanski [[London]] godine [[1888]]. i prikazuje ubistva čiji je nikada otkriveni počinitelj kasnije postao poznat kao [[Jack Trbosjek]]. Naslov se temelji na [[pismo "From Hell"|pismu]] koje je osoba koja se predstavljala kao Jack Trbosjek poslala [[George Lusk|Georgeu Lusku]], predsjedniku [[Whitechapelski odjel za sigurnost građana|Whitechapelskog odjela za sigurnost građana]]. Mooreu je kao inspiracija poslužila knjiga ''[[Jack the Ripper: The Final Solution]]'' [[Stephen Knight|Stephena Knighta]] iz 1976. godine, u kojoj je izložena [[teorija zavjere]] prema kojoj su ubistva bila dio [[masonstvo|masonskih]] nastojanja da se [[britanska kraljevska porodica]] zaštiti od skandala koji je prijetio rušenjem državnog poretka. Moore je tu teoriju, odnosno ozloglašena ubistva, iskoristio kako bi dao široki prikaz [[viktorijanska era|viktorijanskog]] društva kao i vlastita razmišljanja o njegovom uticaju na moderni svijet. Grafički roman također sadrži Mooreov svojevrsni pogovor ''Dance of the Gull-Catchers'' u kome se izlažu najbizarnije teorije o Jacku Trbosjeku, kao i Mooreovo priznanje kako se Knightova teorija s vremenom čini sve manje uvjerljivijom; uz mnoge od scena u stripu postoje i opsežne fusnote u kojima Moore objašnjava koje su od njih temeljena na stvarnim događajima, a koje na autorovoj mašti. Mooreov je roman ekraniziran u obliku [[from Hell (2001)|istoimenog film]] 2001. godine, ali se sam Moore te verzije unaprijed odrekao. Ona se samo u najpovršnijim detaljima (imena likova, mjesto i vrijeme radnje) temelji na grafičkom romanu. == Vanjske veze == * [http://books.guardian.co.uk/departments/sciencefiction/story/0,6000,643500,00.html Alan Moore interview] at [[Guardian Unlimited]] * [http://www.comicbookresources.com/?page=article&id=511 Alan Moore interview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081026235244/http://www.comicbookresources.com/?page=article |date=2008-10-26 }} at [[Comic Book Resources]] {{Alan Moore}} {{Authority control}} [[Kategorija:Stripovi 1999.]] [[Kategorija:Britanski stripovi]] [[Kategorija:Grafički romani]] [[Kategorija:Kriminalistički stripovi]] [[Kategorija:Horor stripovi]] [[Kategorija:Jack Trbosjek]] rphkv38tg2c9qni0iws6cohppsyns0u 0 116288 42587282 40987414 2026-05-03T22:39:29Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Biblioteka Nag Hamadi]] 42587282 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Biblioteka Nag Hamadi]] pa6bmyy05vna9yx13m4wwvijpvimegs 0 116299 42587283 40987415 2026-05-03T22:39:34Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Biblioteka Nag Hamadi]] 42587283 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Biblioteka Nag Hamadi]] pa6bmyy05vna9yx13m4wwvijpvimegs 0 118417 42587284 40987416 2026-05-03T22:39:39Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Biblioteka Nag Hamadi]] 42587284 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Biblioteka Nag Hamadi]] pa6bmyy05vna9yx13m4wwvijpvimegs 0 118955 42587285 40987417 2026-05-03T22:39:44Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Biblioteka Nag Hamadi]] 42587285 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Biblioteka Nag Hamadi]] pa6bmyy05vna9yx13m4wwvijpvimegs 0 120137 42587286 40987418 2026-05-03T22:39:49Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Biblioteka Nag Hamadi]] 42587286 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Biblioteka Nag Hamadi]] pa6bmyy05vna9yx13m4wwvijpvimegs 0 120439 42586997 41583874 2026-05-03T12:03:14Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42586997 wikitext text/x-wiki {{Redirect|Konj|šahovsku figuru|Skakač (šah){{!}}Konj (šah)}} {{Taksokvir | boja = pink | ime = Equus ferus caballus | status = odomaćeni | slika = Nokota Horses cropped.jpg | slika_širina = 250px | regnum = [[životinje|Animalia]] | phylum = [[svitkovci|Chordata]] | subclassis = [[Theria]] | infraclassis = [[Eutheria]] | classis = [[Sisavac|Mammalia]] | ordo = [[Neparnoprstaši|Perissodactyla]] | familia = [[Konji|Equidae]] | genus = ''[[Konji (rod)|Equus]]'' | species = ''[[Divlji konj|E. ferus]]'' | subspecies = '''''E. f. caballus''''' | troimeno = ''Equus ferus caballus'' | troimeno_autorstvo = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]] | sinonimi = 48 }} '''Konj''' ({{jez-lat|Equus ferus caballus}}) je jedna od dvije postojeće podvrste ''[[Divlji konj|Equus ferus]]'', odnosno [[Divlji konj|divljeg konja]]. == Osobine == == Vanjske veze == {{Commonscat|Equus ferus caballus}} Vanjski izgled konja se razlikuje građom i veličinom tijela, kao i [[krzno]]m i njegovom bojom. Ovisno o svrsi uzgoja, dijele se na tri osnovna tipa, [[hladnokrvni konji|hladnokrvne]], [[toplokrvni konji|toplokrvne]] i [[punokrvni konji|punokrvne konje]]. U hladnokrvne se ubrajaju u pravilu konji čija tjelesna težina prelazi 800 [[kilogram|kg]]. Te pasmine korištene su uglavnom za rad u polju, [[rudnik|rudnicima]] ili za [[šuma|šumske]] poslove. Toplokrvni su, suprotno prvima, tipični [[jahanje|jahači]] konji jer su lakše građe i pokretljiviji. Pored toga, oni su dobri [[dresura|dresurni]] i [[skakači konji]]. Punokrvni su prije svega sportski konji, uglavnom su vrlo osjetljivi, a u trku dosežu i do 70 [[kilometar na sat|km/h]]. Polukrvnim konjima nazivaju se mješanci toplokrvnih i punokrvnih konja. Nazivi hladnokrvni, toplokrvni i punokrvni ne potiču od topline ili količine [[krv]]i konja, nego označavaju njihov temperament. Tako su hladnokrvni konji obično vrlo pitomi i snažni, i s mirom podnose puno toga, dok se punokrvne općenito smatra "ludim", razdražljivim i ni izdaleka se njima ne može tako jednostavno upravljati kao s hladnokrvnim. Konji se u hodu oslanjaju samo na treći, srednji nožni prst. Ostali prsti su im zakržljali. [[Oko|Oči]] konja su smještene postrano na glavi, što im omogućuje vidno polje od gotovo punog kruga (350°). No, ono što se događa neposredno ispred njihovog [[nos]]a ili straga, konji primjećuju tek ako okrenu glavu. Konji nisu [[daltonizam|slijepi za boje]], ali ne razlikuju ih baš dobro. Ne ralikuju smeđu od zelene i sive, ali boje kao što su bijela, crvena, žuta i plava vide jako dobro. Imaju vrlo pokretljive [[uho|ušne školjke]] i mogu ih okrenuti u bilo kojem smjeru. Okretanjem prema naprijed, konj pokazuje pažnju i znatiželju, no ako ih okrene prema natrag i priljubi uz glavu, to je upozorenje i pokazuje agresivnost ili strah. Ako uši mlitavo vise u stranu to je znak da se ne osjeća dobro ili je umoran, no može biti i znak potčinjavanja kao i opuštenosti. Ako su mu pri tome oči poluzatvorene, to može značiti i zadovoljstvo. Uši usmjerene prema natrag znak su nelagode, a kod jahanja, pažljivosti. Radi zaštite od grabežljivaca u prvobitnom okolišu, konji su razvili različite [[boje konja|boje]]. Jedna od najranijih je svijetli ton smeđe boje. Tipični pretstavnici konja te boje su norveški [[fjordski konj]]i, koje uz to odlikuje i uočljiva tamna pruga duž mjesta gdje izrasta [[griva]]. === Veličina, starost, razmnožavanje === [[Datoteka:Withers.jpg|thumb|Točka na prijelazu između vrata i leđa od koje se mjeri visina konja]] Ovisno o pasmini, domaći konji dosižu visinu u "ramenima" između 60 i 210 [[centimetar|cm]]. Konji visine do 146,5 cm nazivaju se poni, a oni visoki do 145-148 cm su mali konji. Težina ponija i velikih konja kreće se od 90 [[kilogram|kg]] pa do 1200 kg. Tjelesno odraslim konj se može smatrati u dobi od tri do šest godina, poniji ranije, veliki konji kasnije. Veliki konji mogu doživjeti oko 30 godina, dok poniji mogu živjeti i do 50 godina. Najveća dokazana starost jednog velikog konja je 62 godine. Očekivani životni vijek konja uveliko zavisi o pasmini, uvjetima života i načinu korištenja životinje. Kobile su spolno zrele s 12 do 18, a ždrijepci u dobi između 12 i 20 mjeseci. Kod svih konja skotnost traje točno 330 dana (11 mjeseci). Ciklus parenja počinje u proljeće, a vrhunac doseže u ljetnim mjesecima. Ako životinje žive u štalama i hrani ih se intenzivno, moguće je postići skotnost i zimi. Kobile su plodne samo svakih 21 do 24 dana. Nakon skotnosti od oko 11 mjeseci, kobila donosi na svijet ždrijebe, koje odmah nakon toga pokušava ustati. Ovo je kod konja koji žive na slobodi izuzetno važno, jer inače je ugroženo od zvijeri. == Karakteristike == Konji su tipične životinje koje žive u [[krdo|krdima]]. U krdu vlada jasno uspostavljen [[hijerarhija|hijerarhijski]] red. Kod promjene strukture krda, kada se, na primjer, krdu pridruži nova životinja ili ga napusti dotadašnji član, ponovo se uspostavlja hijerarhija. Ovo se najčešća događa govorom tijela, kao što je prijeteće ponašanje, ali ako to nije dovoljno, i ugrizima i ritanjem. Redosljed na hijerarhijskoj ljestvici mogu, osim toga, dovesti u pitanje i odrastajući mladunci koji tijekom svog razvoja mijenjaju i mjesto na toj ljestvici. Pri tome se često može vidjeti da mladunci niže rangirane kobile jednako tako dobivaju niže rangiran položaj u krdu, dok mladunci više rangirane kobile također imaju veće izglede na viši položaj. [[Datoteka:Flehmendes_Pferd_bei_Altdorf.jpg|thumb|Tipično njušenje pastuha u blizini plodne kobile]] U životu na slobodi krdo se sastoji od više kobila, među njima je jedna kobila - predvodnica, te njhovih mladunaca i jedan pastuh - predvodnik. Kobila predvodnica vodi krdo na pašu i pojilo, a i određuje kad treba krenuti i kuda ići. To je često neugledna jedinka koja se zadržava malo po strani od krda. Za razliku od nje, pastuh je impozantna pojava obilježena tragovima mnogih bitki za vodeće mjesto u krdu. On je zadužen za obranu krda od grabežljivaca i za davanje svojih [[gen]]a slijedećim generacijama krda. Kod bijega, kobila - predvodnica vodi krdo, a pastuh trči na začelju krda kako bi tjerao dalje zaostale članove. U pravilu, kobile cijeli život ostaju u istom krdu, dok mlade ždrijepce pastuh protjera iz krda kad dosegnu spolnu zrelost. Takvi ždrijepci tvore svoje mladenačke zajednice. U tim zajednicama oni međusobno odmjeravaju snage i vježbaju, kako bi jednog dana, izazivanjem na borbu jednog pastuha - predvodnika i pobjedom nad njim, preuzeli njegovo mjesto u krdu. Ponekad se neke kobile odvoje iz postojećeg krda i s mladim pastuhom formiraju novo krdo. Kao stanovnik [[stepa|stepe]] konj je, za razliku od [[magarci|magaraca]], životinja čiji je prvi instinkt da opasnost pokuša izbjeći brzim bjegom. U držanju konja kao [[domaće životinje|domaće]] ili radne životinje, prevladavaju kobile i [[kastracija|kastrirani]] konji. Oni se u većini slučajeva bez problema uklope u manje-više veliko postojeće krdo. Pastuhe se smatra vrlo neuračunljivim, prije svega zbog snažnog nagona za parenjem, a ponekad i zbog agresivnosti uvjetovane [[hormoni]]ma. Ako pastuh nanjuši kobilu koja se tjera, pokušat će sve da dođe do nje. Pri tome se, ako ograda oko pašnjaka ili u štali nije primjerena, pastuh se pri tome često ozlijedi. Zbog toga ih se uglavnom drži na vlastitim pašnjacima ili u odvojenim štalama. == Domesticiranje i držanje == === Porijeklo === [[Divlji konj]]i, oblik od kojeg potiču današnji domaći konji, su [[domestikacija|domesticirani]] prvi put u [[srednja Azija|centralnoj Aziji]], vjerojatno oko 3000 godina pne., a neki autori smatraju, da je to bilo još u 5. tisućljeću pne. Postoje različite teorije o tome, kada i gdje je čovjek prvi put koristio konja. Zadnja istraživanja, koja se temelje na uspoređivanju [[mitohondrijski DNK|mitohondrijskog DNK]] današnjih domaćih konja i [[fosil]]a izumrlih vrsta, upućuju na odgovor, da se domesticiranje konja odvijalo na više mjesta, nezavisno jedno od drugih. Bitna indicija za takav zaključak je širina genetičkih varijacija, koja je u obje testirane skupine bila jednako velika. Da se domesticiranje odvilo samo na jednom mjestu, kod domaćih konja bi se mogla očekivati puno manja širina genetičkih varijacija. Pored toga, testovima je utvđeno da su neke [[izumiranje|izumrle]] vrste bliže srodne današnjim vrstama, nego što su neke vrste domaćih konja međusobno srodne. Istraživanja mitohondrijskog DNK, provedena [[2002]]. pokazala su, da je domesticirano najmanje 77 osnovnih tipova kobila u različitim područjima [[zemlja (planet)|zemlje]] nezavisno jedno od drugog, što je bitno više nego kod drugih vrsta domaćih životinja. === Povijest domaćih konja === [[Datoteka:Shire horses ploughing.jpg|thumb|200px|Konji na radu]] Domesticiranje konja donijelo je narodima izvanredne prednosti. Mogle su se u puno kraćem vremenu prijeći velike udaljenosti, što je olakšalo održavanje velikih carstava. Pored toga, kao što je to u nekim krajevima i danas običaj, koristilo ih se za hranu, a bili su i dragocjeni pomagači u ratnim pohodima. Neke nove napadačke i ratne tehnike postale su moguće tek uz korištenje konja. ==== Stari Orijent ==== Rana carstva [[Asirija|Asiraca]] i [[Hetiti|Hetita]] kao i [[Huriti|Hurita]] u državi [[Mitani]] stvarana su korištenjem konja u ratovanju. Oko [[18. vijek pne.|1700 godina pne.]] u [[Stari Egipat|Egipat]] upadaju [[Hiksi]], [[nomad]]ski narod nejasnog porijekla. Egipćani do tada nisu poznavali konje i bili su u borbi do te mjere podređeni, da su Hiksi uspjeli osvojiti veliki dio Starog Egipta. ==== Stepe ==== Rani nomadski narodi centralne Azije, iz kojih su kasnije proizašli mnogi narodi ratnika-konjanika, "pronašli" su sedlo i drugu jahaču opremu još u trećem stoljeću pr.Kr. Kasnije grčki povjesničar [[Strabon]] izvještava o izuzetnom jahačkom umijeću [[Skiti|Skita]]. ==== Srednja Europa ==== Ostaci konja dokazani su u srednjoj Europi od [[paleolit|starog kamenog doba]], i nastavljaju se i u vremenu nakon ponovnog širenja [[šuma]] iza zadnjeg [[ledeno doba|ledenog doba]]. No, vrijeme od kad je konj domesticiran u Europi je sporno, jer je teško razlikovati kosti divljih od kosti domesticiranih konja. ==== Antika ==== U [[Homer]]ovim [[epika|epovima]] konji prije svega vuku [[bojna kola]], kao što je bilo uobičajeno u egipatskom [[Novo kraljevstvo|Novom carstvu]] i kod Asiraca i Hetita. Kod sahrane Patrokla ([[Ilijada]] 23, 163) žrtvovani su konji. U grčkoj [[Antika|antici]] konj je bio simbolički povezan sa smrću. Kad se junaka prikazivalo kako kroz prozor gleda konje, pretskazivana je njegova smrt. U vrijeme oko [[11. vijek pne.|1000 godina pne.]] prestaju se koristiti bojna kola. [[Konjica|Konjanici]] na sve krupnije uzgajanim konjima pokazali su se, uz sve bolju vještinu jahanja, kao brži i okretniji, pa time i efikasniji od bojnih kola. Drugog dana održavanja [[Antika|antičkih]] [[Olimpijske igre|Olimpijskih igara]] tradicionalno su bila natjecanja u jahanju i utrci kolima. Grčki povjesničar [[Ksenofon]] napisao je u [[4. vijek pne.|4. stoljeću pne.]] djelo ''Peri hippikes'' ("O umijeću jahanja") gdje je izneo znanja o konjimai jahanju. Većina savjeta sadržanih u tom djelu vrijede još i danas. Potkovu su poznavali još Rimljani. U Europu je stigla u [[5. vijek pne.|5. stoljeću pne.]] za vrijeme [[velika seoba naroda|seobe naroda]]. Točno porijeklo ovog izuma je nepoznato. Međutim, Rimljani nisu uspjeli razviti konjima primjerenu ormu. Primjeren način za prijevoz tereta konjskom zapregom razvijen je tek puno kasnije. ==== Srednji vijek ==== [[Datoteka:15th century egyptian anatomy of horse.jpg|thumb|Egipatski prikaz anatomije konja iz 15. stoljeća]] Korištenje konja kao radne životinje postalo je moguće tek u [[Srednji vijek|srednjem vijeku]], s pronalaskom primjerene orme. Do tada su u [[poljoprivreda|poljoprivredi]] korišteni samo volovi. Ranije uobičajena orma je konjima kod vuče većih tereta presjecala dovod zraka, pa ih se moglo koristiti samo za vuču lakih kola. Razvoj adekvatne orme omogućio je korištenje konja na primjer za vuču [[plug]]a. Kako konji imaju bitno veći radni potencijal od volova, to je značilo revoluciju u poljoprivredi. U srednjem vijeku je konj kao jahaća životinja bila dostupna gotovo isključivo plemstvu. Korištenje jahača u bitkama dovelo je do razvoja sloja [[vitez]]ova. Iz te prvobitno samo vojno korištene vještine jahanja kasnije se razvila klasična dvorska umjetnost jahanja. U tom razdoblju se počinje snažnije razvijati [[konjarstvo|konjogojstvo]], jer su mnogi vladari željeli ukrasiti svoje [[palata|dvorove]] naročito plemenitim konjima. S druge strane, kako su vitezovi zbog [[oklop]]a postajali sve teži, bili su potrebni i sve krupniji, grublje građeni konji. ==== Novi svijet ==== Na američkom kontinentu nije bilo [[domestikacija|domesticiranih]] konja. U Americi su, doduše, živjeli divlji konji, no [[izumiranje|izumrli]] su prije mogućeg domesticiranja. Tek Europljani dovode u Ameriku domaće konje. Neki konji su u sjevernoj Americi odbjegli, i na slobodi formirali krda [[mustang]]a. Tako su [[Indijanci]] prvi put sreli konje. Taj kontakt radikalno mijenja način života nekih [[pleme]]na. Prije svega narodi koji su živjeli u [[prerija|preriji]] mogli su uz pomoć brzine konja uloviti više [[bizon]]a, a veća pokretljivost im je povećala lovišta. == Podjela domaćih pasmina == === Hladnokrvni i toplokrvni konji === Toplokrvni konji su plemeniti, rasni i temperamentni, dok su hladnokrvni veći i snažniji. Toplokrvni konji se koriste u sportu, dok se hladnokrvni konji koriste za rad. === Podjela konja po težini === Pored hladnokrvne i toplokrvne podjele konja, konje dijelimo još i po kategorijama i to na: lake, teške i ponije. ==== Laki konji ==== * '''Irski tegleći konj''' - prvobitno se koristio za rad na malim [[Irska|irskim]] farmama. * '''Jahaći konj''' - (sedlenik) je [[američki konj]] izvrsna držanja. * '''Australski stočarski konj''' - je svestran, vrlo uporan i izdržljiv. * '''Šarac''' - je konj velikog paleža, ima ih vrlo različitih vrsta i veličina. * '''Camargue konj''' - živi u poludivljim krdima u delti ''Rhone'' u [[Francuska|Francuskoj]]. * '''Velški poni''' - je taman konj, izuzetno snažan i lako se održava. * '''Fijakerski konj''' - često se koristi u natjecanjima. * '''Lipicanac''' - se koristi u španjolskoj školi jahanja u [[Beč]]u, [[Austrija]]. * '''Morgan''' - potječe od jednog pastuha koji je nosio ime ''Justin'' Morgan po svome vlasniku. * '''Andaluzijski konj''' - ja španjolska pasmina od koje potječu [[lipicanci]]. * '''Tennessee šetač''' - je konj dobre prirode. Ima tri glatka načina hoda. * '''Hanoverski konj''' - je popularan u [[Nemačka|Njemačkoj]] za paradne skokove i dresuru. * '''Appaloosa''' - je pasmina koju su uzgojili ''Nes Perce Indijanci'' iz [[Severna Amerika|Sjeverne Amerike]]. * '''Quarter''' - je konj koji se smatra najpopularnijim u cijelom svijetu. * '''[[Arapski konj]]''' - je najstarija pasmina i prihvaćen je kao preteča svih pasmina. * '''Orlov kasač''' - je visok konj lagane građe. Prvi put je uzgojen u [[Rusija|Rusiji]]. * '''Čistokrvni konj''' - je najbrža konjska pasmina gotovo savršenih proporcija. * '''Berberski konj''' - potječe iz [[Maroko|Maroka]] u [[Sjeverna Afrika|Sjevernoj Africi]]. Jedna je od najstariji pasmina konja. ==== Poniji ==== * '''Dartmoor''' - je poznat po svome dugom i niskom koraku. * '''Connemara''' - je brz i sjajan skakač. * '''Eksmurski konj''' - živi u [[Exmoor]]u u na [[jugozapadna Engleska|jugozapadu Engleske]]. * '''Američki šetland''' - koristi se uglavnom kao [[zaprežni konj]]. * '''Australski poni''' - ima izvrsnu prirodu. * '''Velški planinski poni''' - je snažan i lijep konj. * '''Šetlandski konj''' - je visok do 102cm, no dovoljno je snažan da nosi čovjeka. * '''Highlandski konj''' - je siguran na nogama, snažan i poslušan. * '''Islandski konj''' - može ponijeti težak teret i biti brz na duge staze. * '''New Forest poni''' - je susretljiv i udoban jahači konj. * '''Fjord''' - potječe iz [[Norveška|Norveške]] i potomak je konja ''Przewalskoga''. * '''Falabella''' - je izrazito malen konj, u [[hrpt]]u visok jedva 70cm. ==== Teški konji ==== [[Datoteka:Farmer plowing.jpg|thumb|Domaći konji vuku plug]] [[Datoteka:Belgisk hest.jpg|thumb|right|[[Belgija|Belgijski]] tegleći konj]] * '''Suffolk punch''' - je vrlo snažan. Koristio se kao svenamjenski [[radni konj]]. * '''Clydesdale''' - potječe iz doline [[Clyde]] u [[Škotska|Škotskoj]], iz [[18. vijek|18. stoljeća.]] * '''Shire''' - je najteža pasmina za vuču. Blag je i lako se s njim upravlja. * '''Percheron''' - je [[francuska]] pasmina koja u sebi nosi dobar dio [[Arapski konj|arapske krvi]]. * '''Ardenski konj''' - se dijeli u dvije skupine - živahni, [[lagani tegleći konj]] i [[teški konj]]. * '''Belgijski tegleći konj''' - je poznat kao [[Brabant]]. To je vrlo stara pasmina. == Nazivi konja prema boji dlake == * '''riđan''' - crvenkast ili '''alat''' (tur. al — crven + at, hat — konj plemenite pasmine) * '''dorat''' (tur. doru — taman, smeđ) - tamnosmeđ * '''kulaš''' (tur. kula — riđ, smeđ) smeđ * '''bijelac''' - bijel ili '''đogat''' (tur. gök — plav, svijetle boje) * '''sivac''' - siv * '''vranac''' - crn * '''šarac''' - pjegav odnosno šaren ili '''čilaš''' (tur. çil — pjega) * '''putalj''' - nad kopitom ima bijeli biljeg poput opute (povez kojim se sputa konja da se ne udalji s paše) == Vanjske veze == {{izvori}} === Ostali projekti === * [http://www.ppks.net/gratis/hires_images_pferde.htm Fotografije konja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070701172013/http://www.ppks.net/gratis/hires_images_pferde.htm |date=2007-07-01 }} {{WProjekti |commons = |commonssh = |commonscat = Equus caballus |commonscatsh = Konj |wikivrste = Equus caballus |wikivrstesh = Konj |wikizvor = |wikizvor_autor = |wječnik = |wikiknjige = |wikicitat = }} == Vanjske veze == * [http://www.equestrianmag.com EquestrianMag.com The online magazine for Horse Enthusiasts.] * [http://www.britishopenshowjumping.com/ The British Open Show Jumping Championships] - Top class international Show Jumping * [http://www.horse-diseases.com/ Horse Diseases] - Information about common horse diseases * [http://www.annettewinter.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304125116/http://www.annettewinter.com/ |date=2016-03-04 }} - A discussion of Natural Horsemanship - the humane approach to horse training. * [http://www.animalmagazineonline.com/featured.php?article=27 Guidelines for feeding horses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060422205628/http://www.animalmagazineonline.com/featured.php?article=27 |date=2006-04-22 }} - Informative guide to feeding horses * http://www.konji.rs{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Regionalni konjički portal [[Kategorija:Domaće životinje]] [[Kategorija:Konji]] [[Kategorija:Sekvencirani genomi]] 376p2rrcf3g3as4ucwmz0d0bgw314oe 0 121050 42587188 42183278 2026-05-03T18:38:20Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Islamska zajednica Bosne i Hercegovine u NDH]] na [[Islamska zajednica Bosne i Hercegovine u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj]] 42183278 wikitext text/x-wiki [[Islamska zajednica u Bosni i Hercegovini|Islamska vjerska zajednica u Bosni i Hercegovini]] sa sjedištem u [[Sarajevo|Sarajevu]] je nakon uspostave [[NDH]] zauzela lojalan stav prema ustaškoj državi, što je najviše demonstrirao sam tadašnji [[reis-ul-ulema]] [[Fehim Spaho]]. Ipak, čim su počeli [[Zločini nad Srbima u Drugom svetskom ratu|masovni progoni Srba]] po Bosni, muslimanski vjerski velikodostojnici i ugledni građani organizovali su potpisivanje rezolucija po većim gradovima Bosne i Hercegovine, kojima se osuđuju ustaška zvjerstva i zahtijeva njihovo obustavljanje.<ref>[http://www.republika.co.rs/570-571/19.html MUSLIMANSKE REZOLUCIJE 1941. GODINE]</ref> Dana [[12. listopada]] [[1941]]. godine pojavila se rezolucija koju je potpisalo oko sto sarajevskih muslimana sačinjena na prijedlog glavnog odbora "El Hidaje", društva islamske uleme. Rezolucija konstatuje teško stanje muslimana u Bosni i Hercegovini, osuđuje nasilja prema Srbima i Židovima, odbacuje odgovornost muslimana za počinjena zlodjela i istovremeno osuđuje one muslimane - "neodgovorne elemente", koji su učestvovali u nasiljima. Potpisnici Rezolucije formulisali su na kraju zahtjeve, među kojima su najvažniji: uspostavljanje "sigurnosti života, časti, imovine i vjere za sve građane u državi bez ma kakvih razlika", kao i da ubuduće spriječe "ma kakve akcije koje će po svojoj naravi izazivati pobune i krvoprolića u narodu".<ref name="Čitanka">[http://cdsee.org/jhp/pdf/workbook4_srb_ed2.pdf Istorijska čitanka, Drugi svetski rat]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> No, od ove i sličnih rezolucija nije bilo niti njihovim potpisnicima velike štete, niti Srbima neke koristi.<ref name="leksikon"/> Kada su ubrzo počeli [[Pokolj muslimana Pljevalja, Čajniča i Foče|masovni pokolji muslimana]] od [[četnik]]a u istočnoj Bosni, većina [[ulema|uleme]] (muslimanskih vjerskih poglavara) se počela udaljavati od [[ustaša]], ali istovremeno približavati okupatoru, tražeći od njega zaštitu za muslimanski narod. Konzervativni kao i njihove katoličke i pravoslavne kolege, imami nisu ni pomišljali da se uključe u [[narodnooslobodilački pokret]], kojeg su smatrali [[ateizam|bezbožničkim]]. Mnogi imami bili su zapovjednici od okupatora naoružane seoske Muslimanske milicije, a uzeli su i vidnog učešća u formiranju [[Handžar-divizija|13. SS "Handžar" divizije]] u proljeće [[1943]]. Populisanju ove divizije među ulemom doprinijela je i posjeta velikog muftije jerusalemskog [[Mohammed Amin al-Husseini|El-Huseinija]] Sarajevu, travnja [[1943]]., koji je tom prilikom islamske vjerske prvake uvjeravao u neophodnost stvaranja ove divizije.<ref name="leksikon">[http://www.leksikon-yu-mitologije.net/read.php?id=2241 Uloga Crkve] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070812133501/http://www.leksikon-yu-mitologije.net/read.php?id=2241 |date=2007-08-12 }} (leksikon-yu-mitologije)</ref> == Izvori == {{Izvori}} == Povezano == * [[Katolička crkva u NDH]] * [[Srpska pravoslavna crkva u Drugom svetskom ratu]] == Vanjske veze == * [http://www.republika.co.rs/570-571/19.html MUSLIMANSKE REZOLUCIJE 1941. GODINE] {{Drugi svetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Bosna i Hercegovina u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Nezavisna Država Hrvatska]] [[Kategorija:Islam u Bosni i Hercegovini]] p0z2sez840dwot1v9k2cpvml6t5qqs0 0 121051 42587230 813686 2026-05-03T22:35:08Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Islamska zajednica Bosne i Hercegovine u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj]] 42587230 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Islamska zajednica Bosne i Hercegovine u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj]] fskcmlxl8rf6s0bugyx9l0yk16uobit 0 126716 42587202 42576930 2026-05-03T18:51:20Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587202 wikitext text/x-wiki {{Gospodarstvo |zemlja u genitivu = Irana |slika = Markazi bank Tehran.jpg |širina-slike = 200px |naslov-slike = [[Iranska središnja banka]] u [[Teheran]]u |valuta = [[Iranski rijal|rijal]] |godina = [[21. 3.]] - [[20. 3.]]<br />([[Iranski kalendar|iranska kalendarska godina]]) |organizacije = [[ECO]], [[OPEC]], [[GECF]], [[WTO]] (promatrač) |rang = 18. |bdp = 863,5 milijardi [[USD]] <small>([[2010.]] proc.)</small> |rast = 3% <small>([[2010.]] proc.)</small> |per capita = 11.396 [[USD]]<ref name="IMFIran2010">{{eng icon}} {{cite web|last=IMF|title=Iran: 5. Report for Selected Countries and Subjects|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=81&pr.y=11&sy=1980&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=429&s=NGDP_R%2CNGDP_RPCH%2CNGDP%2CNGDPD%2CNGDP_D%2CNGDPRPC%2CNGDPPC%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CPPPSH%2CPPPEX%2CPCPI%2CPCPIPCH%2CPCPIE%2CPCPIEPCH%2CLP%2CBCA%2CBCA_NGDPD&grp=0&a=#cs3|publisher=International Monetary Fund|location=Washington D.C.|date=mart 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref> <small>([[2010.]] proc.)</small> |sektori = poljoprivreda (11%), industrija (45,9%), usluge (43,1%) <small>([[2010.]] proc.)</small> |inflacija = 8%<ref name="IMF2010.17">{{eng icon}} {{cite web|last=IMF|title=Regional Economic Outlook - Middle East and Central Asia|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/reo/2010/mcd/eng/10/mreo1024.pdf|work=World Economic and Financial Survey|publisher=International Monetary Fund|location=Washington, D.C.|date=oktobar 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}, str. 17.</ref> |siromaštvo = 18% <small>([[2007.]] proc.)</small> |radna-snaga = 25,7 milijuna |prema-zanimanju = poljoprivreda (25%), industrija (31%), usluge (45%) <small>([[2007.]] proc.)</small> |nezaposlenost = 14,6% |industrija = [[nafta]] i [[prirodni plin]], [[natrijev karbonat]], [[motorna vozila]], [[lijek]]ovi, kućanski aparati, [[elektronika]], [[Energija|energetika]], [[električna energija]], [[tekstil]]i, [[Građevinarstvo|graditeljstvo]], [[cement]] i građevinski materijali, [[hrana]], [[gnjojivo]], [[metal]]i, [[Vojna industrija|obrambena industrija]], [[turizam]] |izvoz = 94,6 milijardi [[USD]]<ref name="PressTV02032011">{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran's non-oil exports reach $29bn|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|url=http://www.presstv.ir/detail/167914.html|date=2. 3. 2011.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20110512021151/http://www.presstv.ir/detail/167914.html|dead-url=yes}}</ref> <small>([[2010.]] proc.)</small> |izvozna dobra = [[nafta]] i [[prirodni plin]] (70%)<ref name="PressTV02032011"/>, [[motorna vozila]], [[hrana]], [[tehnika]], rukotvorine |izvozni partneri = [[Kina]] (16.58%), [[Japan]] (11.9%), [[Indija]] (10.54%), [[Južna Koreja]] (7.54%), [[Turska]] (4.36%) <small>([[2009.]] proc.)</small> |uvoz = 58.97 milijardi [[USD]] <small>([[2010.]] proc.)</small> |uvozna dobra = industrijske sirovine (46%), gotovi proizvodi (35%), tehnika |uvozni partneri = [[UAE]] (15.14%, [[Kina]] (13.48%), [[Njemačka]] (9.66%), [[Južna Koreja]] (7.16%), [[Italija]] (5.27%), [[Rusija]] (4.81%), [[Indija]] (4.12%) <small>([[2009.]] proc.)</small> |dug = 12.84 milijardi [[USD]] |prihodi = 347 milijardi [[USD]]<ref name="Bloomberg1032010">{{eng icon}} {{cite web|last=Dareini|first=Ali Akbar|title=Fighting intensifies in Iran over subsidy cuts|publisher=Bloomberg BusinessWeek|location=New York City|url=http://www.businessweek.com/ap/financialnews/D9EBMT480.htm|date=10. 3. 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref> |rashodi = 333 milijardi [[USD]]<ref name="Bloomberg1032010"/> |pomoć = 121 milijuna [[USD]] <small>([[2008.]] proc.)</small> }} '''Ekonomija [[Iran]]a''' mješavina je [[Planska ekonomija|centralno planiranog]] državnog [[Vlasništvo|vlasništva]] nad [[Nafta|naftnim]] i drugim velikim [[Poduzeće|poduzećima]], privatnog [[Poduzetništvo|poduzetništva]] i seoske [[Poljoprivreda|poljoprivrede]]<ref name="TDS2011">{{eng icon}} {{cite web|last=TDS|title=Iran: Economy|url=http://www.traveldocs.com/ir/economy.htm|publisher=Travel Document Systems|location=Washington DC, New York, San Francisco|year=2011.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>, orijentiranog k apsolutnoj samodostatnosti u svim ekonomskim granama. Krajem [[2000-ih]] godina iranska [[ekonomija]] bila je 18. najveća u [[svijet]]u<ref name="IranBDP3">Vidi:<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=The World Factbook|title=Country comparison: GDP at purchasing power parity|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html|publisher=The World Factbook|location=USA|year=2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604195034/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html|dead-url=yes}}<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=World Bank|title=Gross domestic product 2009, PPP|url=http://siteresources.worldbank.org/DATASTATISTICS/Resources/GDP_PPP.pdf|publisher=World Bank|location=Washington D.C.|year=2009.|accessdate=21. 4. 2011}}<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=IMF|title=World: 5. Report for Selected Countries and Subjects|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/02/weodata/weorept.aspx?sy=2009&ey=2009&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=512%2C941%2C914%2C446%2C612%2C666%2C614%2C668%2C311%2C672%2C213%2C946%2C911%2C137%2C193%2C962%2C122%2C674%2C912%2C676%2C313%2C548%2C419%2C556%2C513%2C678%2C316%2C181%2C913%2C682%2C124%2C684%2C339%2C273%2C638%2C921%2C514%2C948%2C218%2C943%2C963%2C686%2C616%2C688%2C223%2C518%2C516%2C728%2C918%2C558%2C748%2C138%2C618%2C196%2C522%2C278%2C622%2C692%2C156%2C694%2C624%2C142%2C626%2C449%2C628%2C564%2C228%2C283%2C924%2C853%2C233%2C288%2C632%2C293%2C636%2C566%2C634%2C964%2C238%2C182%2C662%2C453%2C960%2C968%2C423%2C922%2C935%2C714%2C128%2C862%2C611%2C716%2C321%2C456%2C243%2C722%2C248%2C942%2C469%2C718%2C253%2C724%2C642%2C576%2C643%2C936%2C939%2C961%2C644%2C813%2C819%2C199%2C172%2C184%2C132%2C524%2C646%2C361%2C648%2C362%2C915%2C364%2C134%2C732%2C652%2C366%2C174%2C734%2C328%2C144%2C258%2C146%2C656%2C463%2C654%2C528%2C336%2C923%2C263%2C738%2C268%2C578%2C532%2C537%2C944%2C742%2C176%2C866%2C534%2C369%2C536%2C744%2C429%2C186%2C433%2C925%2C178%2C746%2C436%2C926%2C136%2C466%2C343%2C112%2C158%2C111%2C439%2C298%2C916%2C927%2C664%2C846%2C826%2C299%2C542%2C582%2C967%2C474%2C443%2C754%2C917%2C698%2C544&s=PPPGDP&grp=0&a=&pr.x=64&pr.y=7|publisher=International Monetary Fund|location=Washington D.C.|date=oktobar 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref> (s tendencijom rasta na 12. mjesto do [[2015.]] godine<ref name="PressTV24122010">{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran to be world's 12th economy in 2015|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|url=http://www.presstv.com/detail/156979.html|date=24. 12. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110123113304/http://presstv.com///detail/156979.html|dead-url=yes}}</ref>), s najrazvijenijom [[Industrija|industrijom]], [[Poljoprivreda|poljoprivredom]], [[Energija|energetikom]], [[IT|informatičkom tehnologijom]] i [[građevinarstvo]]m na [[Bliski istok|Bliskom istoku]]<ref>Iran u internacionalnim statistikama: [[Iran u internacionalnim statistikama#Industrija|Industrija]], [[Iran u internacionalnim statistikama#Poljoprivreda|Poljoprivreda]], [[Iran u internacionalnim statistikama#Energetika|Energetika]] i [[Iran u internacionalnim statistikama#Komunikacije|Komunikacije]]</ref><ref>{{sh}} {{cite web|last=Hodaej|first=Mohsen Šarif|title=Islamska Republika Iran, znanstveno i tehnološko središte regije|url=http://www.iran.hr/index.php/opcipodatci/ostaliclanci/znanstvenotehnoloskosrediste|publisher=Iranski Kulturni Centar|location=Zagreb|date=18. 2. 2011.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Cilj iranske vlade na ekonomskom planu je smanjiti ovisnost o proizvodnji [[Nafta|nafte]] i uvesti raznolikost u ekonomski planiranim [[Tržišna ekonomija|tržišnim reformama]]. U pokušaju ostvarenja tog cilja, iranska vlada ulaže u područja [[automobil]]ske, [[Zračni promet|zračne]], [[Elektronika|elektroničke]], [[Rafinerija nafte|petrokemijske]] i [[Iranski nuklearni program|nuklearne industrije]]. Jako naftno tržište od [[1996.]] godine pomoglo je u smanjenju financijske ovisnosti i redovito otplaćivanje dugova<ref name="Farahbakhsh2001">{{eng icon}} {{cite web|last=Farahbakhsh|first=Ali|title=Iranian Economy in Six Snapshots|url=http://www.irvl.net/six_snapshots.htm|publisher=Payam-e Emrooz (No. 23)|location=Iran|date=februar 2001.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2007-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927023440/http://www.irvl.net/six_snapshots.htm|dead-url=}}</ref> zbog čega je [[Iran]] danas treća zemlja svijeta s najmanjim postotkom vanjskog duga u odnosu na [[BDP]] (3,7% odnosno 12,8 milijardi [[USD]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=The World Factbook|title=Country comparison: Debt - External|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2079rank.html|publisher=The World Factbook|location=USA|year=2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2019-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190317104350/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2079rank.html|dead-url=yes}}</ref>). [[Nafta]] i [[prirodni plin]], nekoć glavni iranski ekonomski aduti, danas sačinjavaju 70% [[izvoz]]a<ref name="PressTV02032011"/> ali ujedno manje od 10% ukupnog [[BDP|bruto domaćeg proizvoda]]<ref name="IMF2010.15">{{eng icon}} {{cite web|last=IMF|title=Regional Economic Outlook - Middle East and Central Asia|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/reo/2010/mcd/eng/10/mreo1024.pdf|work=World Economic and Financial Survey|publisher=International Monetary Fund|location=Washington D.C.|date=oktobar 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}, str. 15.</ref>. Posljednjih 20-ak godina cvjeta lokalna [[proizvodnja]] najmjenjena domaćnoj potrošnji što uključuje kućanske uređaje, [[automobil]]e, [[Poljoprivreda|poljoprivredne]] proizvode, [[lijek]]ove, itd. Danas [[Iran]] ima razvijenu domaću [[Industrija|industriju]], a mnogo se ulaže i u napredne [[znanost]]i poput [[Nanotehnologija|nanotehnologije]], [[Biotehnologija|biotehnologije]], [[Farmakologija|farmakologije]], [[svemir]]ske i [[Nuklearna energija|nuklearne tehnologije]], itd.<ref name="LiderPress20032008">{{sh}} {{cite web|last=Figenwald|first=Vanja|title=Zemlje koje su nametnule sankcije Iranu s njim dobro ekonomski surađuju|url=http://www.liderpress.hr/Default.aspx?sid=39941|publisher=Lider Press|location=Zagreb|date=20. 3. 2008.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110820044227/http://www.liderpress.hr/Default.aspx?sid=39941|dead-url=yes}}</ref> Iran ima i veliki [[Turizam|turistički]] potencijal s obzirom da se na temelju atraktivnih [[Geografija Irana|prirodnih]] i [[Povijest Irana|povijesnih]] lokaliteta navodi kao jedna među prvih 10 turističkih zemalja svijeta<ref name="Payvand07092003">{{eng icon}} {{cite web|last=Payvand News|title=Iran ranks 68th in tourism revenues worldwide|url=http://www.payvand.com/news/03/sep/1037.html|publisher=Payvand News|location=San Francisco|date=7. 9. 2003.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2013-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20130502003236/http://www.payvand.com/news/03/sep/1037.html|dead-url=yes}}</ref>. Između [[2005.]] i [[2010.]] godine [[Iran]] je prošao proces [[Privatizacija|privatizacije]] zbog čega je državni udjel u [[BDP|bruto domaćem proizvodu]] smanjen sa 80% na 40%<ref name="PressTV29112009">{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran privatizes $63bn of state assets|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|url=http://previous.presstv.com/detail.aspx?id=112444&sectionid=351020102|date=29. 11. 2009.|accessdate=21. 4. 2011|archivedate=2012-03-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120325125521/http://previous.presstv.com/detail.aspx?id=112444&sectionid=351020102|deadurl=yes}}</ref>, dok se narednih godina planira spuštanje istog na 20%<ref name="Privat20">Vidi:<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=NITC|title=Justice Shares Payment Soon|url=http://www.nitc.co.ir/iran-daily/1387/3300/html/economy.htm|publisher=Iran Daily|location=Tehran|date=23. 12. 2008.|accessdate=21. 4. 2011}}<br />• {{fas icon}} {{cite web|last=BBC|title=بحث داغ محافل اقتصادی ايران درباره فرمان آيت الله خامنه ای|url=http://www.bbc.co.uk/persian/business/story/2006/07/060716_ra-rm-article44.shtml|publisher=BBCPersian.com|location=London|date=16. 7. 2006.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Ekonomija [[Iran]]a u [[2010.]] godini procjenjena je između 858.66<ref name="IMFIran2010"/> i 863,5<ref name="IranCIA2011">{{eng icon}} {{cite web|last=The World Factbook|title=Iran|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html|publisher=The World Factbook|location=USA|year=2011.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2012-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120203093100/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html|dead-url=yes}}</ref> milijardi [[USD]] prema [[Paritet kupovne moći|paritetu kupovne moći]], odnosno na oko 11.396 [[USD]] po glavi stanovnika što je četverostruki porast u odnosu na razdoblje prije revolucije [[1979.]] godine unatoč udvostručenju stanovništva<ref name="IMFIran2010"/>. Usprkos sankcijama nametnutih zbog [[Iranski nuklearni program|nuklearnog programa]], Iran je jedna od rijetkih vodećih svjetskih ekonomija koje bilježi pozitivan ekonomski rast u vrijeme [[Svjetska financijska kriza od 2007. godine|svjetske financijske krize]]<ref name="2Kriza">Vidi:<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran economy strong despite sanctions|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|url=http://www.presstv.ir/detail/144029.html|date=26. 9. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20110728030923/http://www.presstv.ir/detail/144029.html|dead-url=yes}}<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=IRIB|title=Iran's economy dynamic despite US sanctions|url=http://english.irib.ir/analysis/commentaries/item/72168-irans-economy-dynamic-despite-us-sanctions|publisher=[[Islamic Republic of Iran Broadcasting]]|location=Tehran|date=14. 3. 2011.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Glavni ekonomski problemi tijekom [[2000-ih]] godina bili su dvoznamenkasti postoci [[nezaposlenost]]i<ref name="Farahbakhsh2001"/> i [[Inflacija|inflacije]]<ref name="MundiInflation2010">{{eng icon}} {{cite web|last=Index Mundi|title=Iran Inflation rate (consumer prices)|url=http://www.indexmundi.com/iran/inflation_rate_(consumer_prices).html|publisher=The World Factbook|location=USA|date=11. 3. 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>, koji su [[2010.]] godine iznosili 14,6%<ref name="IranCIA2011"/> odnosno 8%<ref name="IMF2010.17"/>. Vodeći iranski trgovački partneri su [[Kina]], [[Njemačka]], [[Južna Koreja]], [[Francuska]], [[Japan]], [[Rusija]], [[Turska]] i [[Italija]]<ref name="IranCIA2011"/>, dok je povećana suradnja i sa zemljama u razvoju kao što su [[Sirija]], [[Indija]], [[Venecuela]], [[Šri Lanka]] i [[Južna Afrika]]. Postotak [[žena]] u radnoj snazi je 33%<ref name="Payvand10022009">{{eng icon}} {{cite web|last=Moghadam|first=Valentine M.|title=Where Are Iran's Working Women?|url=http://www.payvand.com/news/09/feb/1110.html|publisher=The Middle East Institute|work=Payvand Iran News|location=Washington D.C.|date=10. 2. 2009.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2013-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20130501230508/http://www.payvand.com/news/09/feb/1110.html|dead-url=yes}}</ref> odnosno 28,4% u industriji po čemu je [[Iran]] ispred svih vodećih svjetskih ekonomija<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Nation Master|title=Labor Statistics > Employees, industry, female > % of female employment (most recent) by country|url=http://www.nationmaster.com/graph/lab_emp_ind_fem_of_fem_emp-labor-employees-industry-female-employment|publisher=World Development Indicators database|location=Washington D.C.|year=2005.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20111121122121/http://www.nationmaster.com/graph/lab_emp_ind_fem_of_fem_emp-labor-employees-industry-female-employment|dead-url=yes}}</ref>. Iranska metropola [[Teheran]] najjeftiniji je glavni grad [[svijet]]a<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=CNN|title=World's most expensive cities|url=http://money.cnn.com/2007/03/05/real_estate/expensive_world_cities/index.htm|publisher=Cable News Network|location=Atlanta, Georgia|date=6. 3. 2007.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. == Historija == [[Iran]] je bilježio stabilni [[Ekonomija|ekonomski]] rast do prijelaza iz [[1970-ih]] u [[1980-ih|1980-e]]<ref name="TDS2011"/> kada je zemlju prvo zahvatio snažan bijeg kapitala ([[1978.]]), a potom [[Iranska revolucija|revolucija]] ([[1979.]]) i [[Iransko-irački rat|iračka agresija]] ([[1980.]]-[[1988.]]). Tradicionalno [[Poljoprivreda|poljoprivredno]] društvo u drugoj polovici [[20. stoljeće|20. stoljeća]] prošlo je kroz razdoblje intezivne [[Industrijalizacija|industrijalizacije]] i ekonomske modernizacije koja je [[1978.]] godine narušena snažnim bijegom kapitala iz zemlje u vrijednosti 30-40 milijardi [[USD]] (neposredno prije revolucije)<ref name="Hakimzadeh2006">{{eng icon}} {{cite web|last=Hakimzadeh|first=Shirin|title=Iran: A Vast Diaspora Abroad and Millions of Refugees at Home|url=http://www.migrationinformation.org/Profiles/display.cfm?ID=424|publisher=Migration Information|location=Washington D.C.|date=septembar 2006.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Ciljevi [[iran]]ske vlade nakon revolucije bili su [[Ekonomija|ekonomska]] nezavisnost, potpuna zaposlenost i zadovoljavajući životni standard za sve građane. Ipak, krajem [[20. stoljeće|20. stoljeća]] zemlja se suočavala s problemom udvostručenja [[Stanovništvo|stanovništva]] između [[1980.]] i [[2000.]] godine<ref>{{eng icon}} {{cite book|last=Gheissari|first=Ali|title=Contemporary Iran: Economy, Society, Politics|publisher=Oxford University Press|location=USA|year=2009.|isbn=0195378490}}</ref>. Broj poljoprivrednika značajno je opao zbog procesa [[Urbanizacija|urbanizacije]] započetog još [[1960-ih]] godina<ref name="Hakimzadeh2006"/>. Nakon [[Nacionalizacija|nacionalizacije]] iz [[1979.]] godine oko 80% iranske ekonomije stavljeno je pod državnu kontrolu<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Pike|first=John|title=Bonyad-e Mostazafan va Janbazan; Oppressed and Disabled Veterans Foundation (MJF)|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/iran/mjf.htm|publisher=Global Security|location=Alexandria, Virginia|date=7. 10. 2008.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Osmogodišnji [[Iransko-irački rat|rat]] protiv [[Irak]]a i njegovih saveznika uzrokovao je oko 300.000 mrtvih i više od 500.000 ranjenih Iranaca, dok je nanesena šteta ekonomiji iznosila oko 500 milijardi [[USD]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Pike|first=John|title=Iran-Iraq War (1980-1988)|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/war/iran-iraq.htm|publisher=Global Security|location=Alexandria, Virginia|date=27. 4. 2005.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Poslije rata koji je završen [[1988.]] godine, iranska vlada pokrenula je intezivan razvoj [[Komunikacije|komunikacija]], [[promet]]a, [[Poljoprivreda|poljoprivrede]], [[Industrija|industrije]], [[Zdravstvo|zdravstva]], [[Obrazovanje|obrazovanja]] i energetike (uključujući [[Iranski nuklearni program|nuklearni program]]), kao i uspostavljanje boljih [[Trgovina|trgovačkih]] odnosa sa susjednim i drugim državama [[svijet]]a<ref name="Farahbakhsh2001"/>. == Makroekonomski trendovi == [[Datoteka:Iran BDP (Cro).jpg|mini|desno|250px|[[Iran]]ski nominalni [[BDP]] između [[2000.]] i [[2016.]] godine]] Početkom [[21. stoljeće|21. stoljeća]] uslužne djelatnosti činile su najveći postotak u iranskom [[BDP|bruto domaćem proizvodu]] ([[BDP]]), zatim [[industrija]] ([[rudarstvo]] i proizvodnja), te [[poljoprivreda]]<ref name="IranCIA2011"/>. Nominalni [[BDP]] iznosio je 331.02 milijardi [[USD]] prema podacima [[Svjetska banka|Svjetske banke]] iz [[2009.]] godine; 337,9 milijardi [[USD]] prema [[MMF]]-u za [[2010.]] godinu; odnosno 484 milijarde [[USD]] prema iranskim procjenama za [[2011.]] godinu<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran GDP exceeds $484bn per annum|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|url=http://www.presstv.ir/detail/167500.html|date=28. 2. 2011.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20110303125406/http://www.presstv.ir/detail/167500.html|dead-url=yes}}</ref>. Prema podacima [[EIU]]-a očekuje se porast od 472 milijardi [[USD]] u [[2011.]], 545 milijardi [[USD]] u [[2012.]], 626 milijardi [[USD]] u [[2013.]], 705 milijardi [[USD]] u [[2014.]], te 804 milijarde [[USD]] u [[2015.]] godini.<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Tehran Times|url=http://www.tehrantimes.com/index_View.asp?code=231013|title=Iran’s GDP up $44b: Economist|publisher=TehranTimes.com|location=Tehran|date=28. 11. 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[BDP]] prema paritetu kupovne moći iznosi 863,5 milijardi [[USD]]<ref name="IranBDP3"/> odnosno 11.396 [[USD]]<ref name="IMFIran2010"/> po glavi stanovnika što je istovjetno [[Svijet|svjetskom]] prosjeku, dok se u idućih pet godina očekuje udvostručenje BDP-a. Prema podacima [[Goldman Sachs]]a, ugledne [[SAD|američke]] tvrtke za [[banka]]rska ulaganja i sigurnost, postoji velika mogućnost da [[Iran]] postane jedno od najvećih svjetskih ekonomija u [[21. stoljeće|21. stoljeću]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Wilson|first=Dominic|coauthors=Stupnytsk, Anna|title=The N-11: More Than an Acronym|url=http://www.chicagobooth.edu/alumni/clubs/pakistan/docs/next11dream-march%20'07-goldmansachs.pdf|publisher=Goldman Sachs|location=New York City|date=28. 3. 2007.|accessdate=21. 4. 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090611224820/http://www.chicagobooth.edu/alumni/clubs/pakistan/docs/next11dream-march%20'07-goldmansachs.pdf|archivedate=2009-06-11|deadurl=no}}</ref>. {| style="margin:1em; background:#f9f9f9; border:1px #aaa solid; border-collapse:collapse; font-size:90%;" |- style="background:lightblue;" ! Godina <br /> (Izvor: [[MMF]])<ref name="IMFIran2010"/> || [[BDP]], trenutačni tečaj <br />(u milijardama [[Iranski rijal|IRR]])|| Implicitni [[paritet kupovne moći]]<br /> u pretvorbenom iznosu <br /> ([[USD]]/[[Iranski rijal|IRR]])|| BDP po glavi stanovnika <br />(trenutačni „međun. dolar”) || Stopa [[Inflacija|inflacije]] <br />(prosječni indeks potrošačkih cijena <br /> (2000=100) || Stanovništvo <br />(u milijunima) |- |align="center"| 1980. ||align="center"| 6622 ||align="center"| 58 ||align="center"| 2974 ||align="center"| 2 ||align="center"| 38 |- |align="center"| 1985. ||align="center"| 16.556 ||align="center"| 77 ||align="center"| 4507 ||align="center"| 4 ||align="center"| 48 |- |align="center"| 1990. ||align="center"| 35.315 ||align="center"| 144 ||align="center"| 4489 ||align="center"| 12 ||align="center"| 55 |- |align="center"| 1995. ||align="center"| 185.928 ||align="center"| 569 ||align="center"| 5094 ||align="center"| 43 ||align="center"| 64 |- |align="center"| 2000. ||align="center"| 580.473 ||align="center"| 1341 ||align="center"| 6800 ||align="center"| 100 ||align="center"| 64 |- |align="center"| 2005. ||align="center"| 1,697.305 ||align="center"| 2675 ||align="center"| 9268 ||align="center"| 190 ||align="center"| 68 |- |align="center"| 2010. (proc.) ||align="center"| 3,698.348 ||align="center"| 4307 ||align="center"| 11.396 ||align="center"| 377 ||align="center"| 75 |} == Fiskalna i montenarna politika == [[Datoteka:US dollar Iranian rial exchange rates (Cro).jpg|mini|desno|250px|Nakon uvođenja fluktuirajućeg deviznog tečaja [[2003.]] godine vrijednost [[iran]]skog [[Iranski rijal|rijala]] ostala je relativno stabilna]] Od revolucije iz [[1979.]] godine, prosječna vladina izdvajanja za socijalnu politiku iznosila su 59% državnog [[budžet]]a, 17% za ekonomske namjene, 15% za [[Oružane snage Irana|obranu]], te 13% za općenite namjene<ref name="CurtisHooglund2008">{{eng icon}} {{cite book|last=Curtis|first=Glenn|coauthors=Hooglund, Eric James|title=Iran, a country study|url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/pdf/CS_Iran.pdf|publisher=Library of Congress|location=Washington D.C.|date=april 2008.|isbn=978-0-8444-1187-3|accessdate=21. 4. 2011}}, str. 195.</ref>. Od socijalno-ekonomskih izdvajanja prosječno je 39% odlazilo na [[obrazovanje]], [[zdravstvo]] i socijalnu sigurnost, 20% za ostalu socijalnu skrb, 3% za [[Poljoprivreda|poljoprivredu]], 16% za [[Voda|vodu]] i [[Energija|energiju]], 5% za [[Industrija|industriju]] i [[rudarstvo]], 12% za [[Cestovni promet|cestogradnju]] i [[promet]], te 5% za ostale namjene<ref name="CurtisHooglund2008"/>. Iransko [[Investicija|investiranje]] je u [[2009.]] godini iznosilo 27,7% [[BDP|bruto domaćeg proizvoda]]<ref name="IranCIA2011"/>, dok je između [[2002.]] i [[2006.]] godine prosječna [[inflacija]] iznosila 14%<ref name="MundiInflation2010"/> (8% u 2010.<ref name="IMF2010.17"/>). Državni [[budžet]] u [[2010.]] godini procjenjen je na 368 milijardi [[USD]] što je porast od 31% u odnosu na godinu ranije<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Bozorgmehr|first=Najmeh|title=Ahmadinejad unveils expansionary Iran budget|url=http://www.ft.com/cms/s/a1d2d898-0908-11df-ba88-00144feabdc0,Authorised=false.html?_i_location=http%3A%2F%2Fwww.ft.com%2Fcms%2Fs%2F0%2Fa1d2d898-0908-11df-ba88-00144feabdc0.html%3Fnclick_check%3D1&_i_referer=&nclick_check=1|publisher=Financial Times|location=London|date=24. 1. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2016-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160412163957/http://www.ft.com/cms/s/a1d2d898-0908-11df-ba88-00144feabdc0,Authorised=false.html?_i_location=http%3A%2F%2Fwww.ft.com%2Fcms%2Fs%2F0%2Fa1d2d898-0908-11df-ba88-00144feabdc0.html%3Fnclick_check%3D1&_i_referer=&nclick_check=1|dead-url=yes}} ''(potrebna pretplata)''</ref>, dok je početkom [[2009.]] godine Iran imao devizne pričuve u vrijednosti iznad 100 milijardi [[USD]]<ref name=autogenerated1>{{eng icon}} {{cite web|last=Nasseri|first=Ladane|title=Iran Has Foreign Exchange Reserves Topping $100 Billion, Ahmadinejad Says|publisher=Bloomberg|location=USA|url=http://www.bloomberg.com/news/2010-10-30/iran-has-foreign-exchange-reserves-topping-100-billion-ahmadinejad-says.html|date=30. 10. 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. == Petogodišnji socijalno-ekonomski razvojni plan == Petogodišnji [[Planiranje (ekonomija)|razvojni plan]] za razdoblje između [[2010.]] i [[2015.]] godine postavlja smjernice za državni [[Društvo|društveno]]-[[Ekonomija|ekonomski]] razvoj<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Tehran Times|title=Iran’s fifth development plan sees 12% inflation rate|url=http://www.tehrantimes.com/Index_view.asp?code=203292|publisher=TehranTimes.com|location=Tehran|date=14. 9. 2009.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Sam plan osmišljen je da stanovništvu omogući veći utjecaj i dijelom je „Vizije [[2025.]]”, strategije za dugoročni održivi rast<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=IJPH|title=Iran’s Health Innovation and Science Development Plan by 2025|url=http://journals.tums.ac.ir/upload_files/pdf/13322.pdf|publisher=Iranian Journal of Public Health, Vol. 38, Suppl. 1|location=Tehran|year=2009.|accessdate=21. 4. 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110410034054/http://journals.tums.ac.ir/upload_files/pdf/13322.pdf|archivedate=2011-04-10|deadurl=no}}</ref>. Prema podacima [[MMF|Međunarodnog monetarnog fonda]], [[Iran]] se nalazi u tranziciji između [[Planska ekonomija|planske]] i [[Tržišna ekonomija|tržišne]] [[Ekonomija|ekonomije]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Jbili|first=Abdelali|coauthors=Kramarenko, Vitali; Bailén, José|title=Islamic Republic of Iran: Managing the Transition to a Market Economy|url=http://www.imf.org/External/Pubs/NFT/2007/iran/market/market.pdf|publisher=International Monetary Fund|location=Washington D.C.|date=1. 3. 2007.|isbn=9781589064416|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. === Plan ekonomske reforme === Proširenje javne zdravstvene skrbi i međunarodni odnosi spadaju u ostale glavne ciljeve petogodišnjeg razvojnog plana koji uključuje reformu subvencioniranja, [[Bankarstvo|bankarstva]], [[Iranski rijal|valute]], [[porez]]a, [[Carina|carine]], [[Građevinarstvo|graditeljstva]], zapošljavanja, razvoj nacionalne distribucije robe i usluga, te socijalnu pravdu i [[produktivnost]]. Glavni cilj iranske vlade jest ostvarivanje apsolutne samodostatnosti do [[2015.]] godine<ref name="Turquoise012011">{{eng icon}} {{cite web|last=Turquoise Partners|title=Special Report: Subsidies Reform Plan|url=http://www.turquoisepartners.com/iraninvestment/IIM-Jan11.pdf|publisher=Iran Investment Monthly, Volume 5, No. 52|location=Tehran & London|date=januar 2011.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20110809205723/http://www.turquoisepartners.com/iraninvestment/IIM-Jan11.pdf|dead-url=yes}}</ref><ref name="Yamouri2010">{{eng icon}} {{cite web|last=Yamouri|first=Najat|title=Country Brief: Iran|url=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/MENAEXT/IRANEXTN/0,,menuPK:312966~pagePK:141132~piPK:141107~theSitePK:312943,00.html|publisher=The World Bank|location=Washington D.C.|date=septembar 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Uklanjajući energetske subvencije, iranski dugoročni cilj je poboljšanje industrijske učinkovitosti kao i povećanje tržišne konkurentnosti na svjetskoj ekonomskoj sceni<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Guillaume|first=Dominique|coauthors=Zytek, Roman|title=Iran to Cut Oil Subsidies in Energy Reform|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/survey/so/2010/INT092810A.htm|publisher=International Monetary Fund Survey Magazine|location=Washington D.C.|date=28. 9. 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Navedenim reformama planiraju se ukloniti glavni izvori neučinkovitosti odnosno distorzije [[cijena]] u državnoj ekonomiji što bi se trebalo odraziti i na preustroj drugih glavnih ekonomskih grana<ref name="Turquoise012011"/>. Iranski bankarski sektor često se vidi kao potencijalna živica protiv uklanjanja subvencija s obzirom da plan ne obuhvaća izravan utjecaj na [[bankarstvo]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Turquoise Partners|title=Market Overview|url=http://www.turquoisepartners.com/iraninvestment/IIM-Oct10.pdf|publisher=Iran Investment Monthly, Volume 5, No. 49|location=Tehran & London|date=oktobar 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archivedate=2010-12-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101214141840/http://www.turquoisepartners.com/iraninvestment/IIM-Oct10.pdf|deadurl=yes}}</ref>. Iranski predsjednik [[Mahmud Ahmadinedžad]] objavio je kako je nacionalni cilj postati 12. najveća [[ekonomija]] svijeta do [[2015.]] godine<ref name="PressTV24122010"/>. {| style="margin:1em; background:#f9f9f9; border:1px #aaa solid; border-collapse:collapse; font-size:90%; float:left;" |- style="background:lightblue;" ! Stavka !! 2010. (ostvareno) !! 2010.–2015. (cilj) |- | [[Iran u internacionalnim statistikama#Ekonomija|Najveća ekonomija svijeta]] || 18.<ref name="IranBDP3"/> || 12. u 2015. g.<ref name="PressTV24122010"/> |- | [[Ekonomski rast]] || 3%<ref name="IranCIA2011"/> || 8% (prosječno)<ref name="France2411012010">{{eng icon}} {{cite web|last=France 24|title=Iran five-year plan targets annual 8% growth|url=http://www.france24.com/en/20100111-iran-five-year-plan-targets-annual-8-growth?quicktabs_1=0|publisher=France 24|location=Issy-les-Moulineaux|date=11. 1. 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>; 3,6% (predviđanja)<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=BMI|title=Iran Commercial Banking Report Q1 2009|url=http://www.researchandmarkets.com/research/62a3b3/iran_commercial_banking_report_q1_2009|publisher=Business Monitor International|location=London|date=mart 2009.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref> |- | [[Nezaposlenost]] || 14,6%<ref name="IranCIA2011"/> || 7% u 2012. g.<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran to cut jobless rate to 7% by 2012|url=http://www.presstv.ir/detail/165009.html|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=13. 2. 2011.|accessdate=21. 4. 2011}}{{Dead link|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> pomoću otvaranja milijun radnih mjesta godišnje<ref name="France2411012010"/> |- | [[Inflacija]] || 8%<ref name="IMF2010.15"/> || do 12%<ref name="France2411012010"/> |- | [[Porez na dodanu vrijednost]] || 3%<ref name="Turquoise122010">{{eng icon}} {{cite web|last=Turquoise Partners|title=Country Overview|url=http://www.turquoisepartners.com/iraninvestment/IIM-Dec10.pdf|publisher=Iran Investment Monthly, Volume 5, No. 51|location=Tehran & London|date=decembar 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2012-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120306000343/http://www.turquoisepartners.com/iraninvestment/IIM-Dec10.pdf|dead-url=yes}}</ref> || 8%<ref name="Turquoise122010"/> |- | Cijena [[Nafta|nafte]] || 60 USD po barelu || 65 USD po barelu (prosječno)<ref name="France2411012010"/>; 250 milijarde USD ukupnih godišnjih prihoda<ref name="Payvand22122010">{{eng icon}} {{cite web|last=Payvand News|title=Iran eyes $250 billion annual revenue in 5 years|url=http://www.payvand.com/news/10/dec/1216.html|publisher=Mehr News Agency|location=Tehran|date=22. 12. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20110107125251/http://www.payvand.com/news/10/dec/1216.html|dead-url=yes}}</ref> |- | Proizvodnja [[Prirodni plin|prirodnog plina]] || 220 milijardi m³ godišnje<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran daily gas production hits 600mcm|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|url=http://www.presstv.ir/detail/154919.html|date=11. 12. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2010-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20101215045338/http://www.presstv.ir/detail/154919.html|dead-url=yes}}</ref> || 330 milijardi m³ godišnje<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran to up gas production capacity|url=http://www.presstv.com/detail/158125.html|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=1. 1. 2011.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2017-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170507012145/http://www.presstv.com/detail/158125.html|dead-url=yes}}</ref> |- | Udjel nenaftnog [[izvoz]]a || 30% (66,2 milijardi USD)<ref name="PressTV02032011"/> || 30% (110 milijardi USD) u 2015. g.<ref name="France2411012010"/><ref name="Turquoise122010"/> |- | Ulaganje u [[Industrija|industriju]] [[Nafta|nafte]] i [[Prirodni plin|prirodnog plina]] || ''Nepoznato'' || 20 milijardi USD godišnje (privatna i izravna strana ulaganja)<ref name="France2411012010"/><ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Payvand News|title=South Pars attracts $15b in domestic investment|url=http://www.payvand.com/news/10/jun/1138.html|publisher=Mehr News Agency|location=Tehran|date=15. 6. 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref> |- | [[Rafinerija nafte|Petrokemijska]] proizvodnja || 50 milijuna tona godišnje<ref name="TehranTimes2">Vidi:<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=Tehran Times|title=Iran to build 46 new petchem units|url=http://www.tehrantimes.com/index_View.asp?code=212109|publisher=TehranTimes.com|location=Tehran|date=13. 1. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20110613210148/http://www.tehrantimes.com/index_View.asp?code=212109|url-status=dead}}<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=Tehran Times|title=$44b investment for 64 petchem projects|url=http://www.tehrantimes.com/Index_view.asp?code=230826|publisher=TehranTimes.com|location=Tehran|date=23. 11. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110614012618/http://www.tehrantimes.com/Index_view.asp?code=230826|url-status=dead}}</ref> || 100 milijuna tona godišnje<ref name="TehranTimes2"/> |- | Pohrana [[Nafta|nafte]] || 25% udjela na tržištu [[Perzijski zaljev|Perzijskog zaljeva]]<ref name="IranDaily26102010">{{eng icon}} {{cite web|last=Iran Daily|title=Bunkering Sector Flourishing|url=http://www.iran-daily.com/1389/8/4/MainPaper/3810/Page/4/Index.htm|publisher=Iran-Daily.com|location=Tehran|date=26. 10. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archiveurl=https://archive.today/20121216081057/http://www.iran-daily.com/1389/8/4/MainPaper/3810/Page/4/Index.htm%23|archivedate=2012-12-16|dead-url=no}}</ref> || 50% udjela na tržištu [[Perzijski zaljev|Perzijskog zaljeva]]; 7,5 milijuna tona<ref name="IranDaily26102010"/> |- | Pohrana [[Rafinerija nafte|petrokemijskih proizvoda]] || 11,5 milijardi litara<ref name="PressTV28012011">{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran to open biggest oil refinery in ME|url=http://www.presstv.com/detail/162338.html|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=28. 1. 2011.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110823130430/http://www.presstv.com/detail/162338.html|dead-url=yes}}</ref> || 16,7 milijardi litara<ref name="PressTV28012011"/> |- | Ulaganje u [[Industrija|industriju]] i [[rudarstvo]] || 30 milijardi USD godišnje (2009.)<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Payvand News|title=Iran: $30 Billion Dollar to be invested in industry|url=http://www.payvand.com/news/08/nov/1148.html|publisher=Islamic Republic News Agency|location=Tehran|date=15. 11. 2008.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2008-12-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20081210031255/http://www.payvand.com/news/08/nov/1148.html|dead-url=yes}}</ref> || 70 milijardi USD godišnje<ref name="IranDaily04072010">{{eng icon}} {{cite web|last=Iran Daily|title=Mining Sector Exports Hit $8b|url=http://www.iran-daily.com/1389/4/13/MainPaper/3720/Page/4/Index.htm|publisher=Iran-Daily.com|location=Tehran|date=4. 7. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archiveurl=https://archive.today/20121209063503/http://www.iran-daily.com/1389/4/13/MainPaper/3720/Page/4/Index.htm|archivedate=2012-12-09|dead-url=no}}</ref> |- | Proizvodnja sirovog [[Željezo|željeza]] || 10.76 milijuna tona godišnje<ref name="BGS2011">{{eng icon}} {{cite book|last=Brown|first=T. J.|coauthors=Bide, T.; Walters, A. S.; Idoine, N. E.; Shaw, R. A.; Hannis, S. D.; Lusty, P. A. J.; Kendall, R.|title=World Mineral Production 2005-09|url=http://www.bgs.ac.uk/downloads/start.cfm?id=1987|publisher=British Geological Survey|location=Keyworth, Nottingham|year=2011.|isbn=978-0-85272-677-8|accessdate=21. 4. 2011}}</ref> || 42 milijuna tona godišnje<ref name="IranDaily04072010"/> |- | Proizvodnja [[Željezo|željezne]] rudače || 38,2 milijuna tona godišnje<ref name="BGS2011"/> || 66 milijuna tona godišnje<ref name="IranDaily04072010"/> |- | Proizvodnja [[cement]]a || 65 milijuna tona godišnje<ref name="PressTV05072010">{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran 5th cement producer in world|url=http://edition.presstv.ir/detail/133493.html|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=5. 7. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2014-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20140308002940/http://edition.presstv.ir/detail/133493.html|dead-url=yes}}</ref> || 110 milijuna tona godišnje<ref name="IranDaily04072010"/> |- | Proizvodnja [[Vapnenac|vapnenca]] || ''Nepoznato'' || 166 milijuna tona godišnje<ref name="IranDaily04072010"/> |- | Novi [[Industrija|industrijski]] parkovi || ''Nepoznato'' || 50 novih industrijskih parkova do 2015. g.<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=NGDIR|title=Economy News|url=http://www.ngdir.ir/News/NewsDetail.asp?PID=16132|publisher=National Geoscience Database of Iran|location=Tehran|year=2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2020-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200323060308/http://www.ngdir.ir/News/NewsDetail.asp?PID=16132|dead-url=yes}}</ref> |- | Broj [[Turizam|turističkih]] posjeta || 2,219.000 stranih turista (2007.)<ref name="UNWTO2010">{{eng icon}} {{cite web|last=UNWTO|title=World Tourism Barometer|url=http://www.unwto.org/facts/eng/pdf/barometer/UNWTO_Barom10_2_en.pdf|publisher=World Tourism Organization|location=Madrid|date=juni 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2015-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150903225411/http://www.unwto.org/facts/eng/pdf/barometer/UNWTO_Barom10_2_en.pdf|dead-url=yes}}</ref> || 20 milijuna turista do 2025. g.<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran marks World Tourism Day|url=http://www.presstv.ir/detail/144383.html|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=28. 9. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20110727193530/http://www.presstv.ir/detail/144383.html|dead-url=yes}}</ref> |- | [[Luka|Lučni]] kapacitet || 150 milijuna tona godišnje<ref name="IranDaily27122010">{{eng icon}} {{cite web|last=Iran Daily|title=Ports Capacity to Increase|url=http://www.iran-daily.com/1389/10/6/MainPaper/3855/Page/4/Index.htm|publisher=Iran-Daily.com|location=Tehran|date=27. 12. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archiveurl=https://archive.today/20130103183040/http://www.iran-daily.com/1389/10/6/MainPaper/3855/Page/4/Index.htm%23|archivedate=2013-01-03|dead-url=no}}</ref> || 200 milijuna tona godišnje<ref name="IranDaily27122010"/> |- | Razvoj [[Željeznica|željezničke]] mreže || ''Nepoznato'' || Osam milijardi USD ulaganja godišnje do 2015. g.<ref name="Turquoise012011"/> |} {{-}} == Nacionalizacija i privatizacija == Nakon svršetka [[Iransko-irački rat|oružanih sukoba]] s [[Irak]]om i [[SAD|Sjedinjenim Državama]] [[1988.]] godine, [[iran]]ska vlada objavila je program [[Privatizacija|privatizacije]] većine prethodno [[Nacionalizacija|nacionaliziranih]] [[industrija]] u cilju obnove postratne [[Ekonomija|ekonomije]]. Proces prodaje državnih [[tvornica]] išao je relativno sporo zbog neslaganja [[Nacionalizam|nacionalističke]] većine u iranskom [[parlament]]u. Većina teških industrija poput [[čelik]]a, [[Rafinerija nafte|petrokemikalija]], [[Bakar (element)|bakra]], [[automobil]]a i [[stroj]]eva ostale su u državnim rukama, dok je s druge strane većina manjih industrija u privatnom [[Vlasništvo|vlasništvu]]<ref name="IranCIA2011"/>. [[Datoteka:Foolad Mobarakeh50.jpg|thumb|lijevo|200px|Čeličana „Mubaraka” u [[Isfahan]]u, jedna od najvećih [[Tvrtka|tvrtki]] na [[teheran]]skoj burzi]] Članak 44. iranskog [[ustav]]a nalaže da se [[ekonomija]] mora sastojati od državnog, privatnog i mještovitog [[Vlasništvo|vlasništva]] temeljenih na sustavnom planiranju. Državni sektor uključuje tešku [[Industrija|industriju]], [[Izvoz|vanjsku trgovinu]], glavne [[mineralne sirovine]], [[bankarstvo]], [[osiguranje]], [[Energija|energetiku]], [[Brana|brane]] i goleme sustave [[Navodnjavanje|navodnjavanja]], [[radio]] i [[TV|televiziju]], [[Pošta|poštu]], [[telegraf]]e i [[telefon]]ske usluge, [[zrakoplovstvo]], [[Pomorstvo|brodarstvo]], [[Cestovni promet|ceste]], [[željeznice]] i [[promet]] općenito. Poduzeća koje se bave proizvodnjom i distribucijom u [[Grad|urbanim]] i [[Selo|ruralnim]] područjima čine temelj zadružnog sektora koji je [[2008.]] godine obuhvaćao 120.000 [[zadruga]] odnosno upošljavao oko 15 milijuna ljudi<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=NITC|title=120,000 Cooperatives Operating in Iran|url=http://www.nitc.co.ir/iran-daily/1387/3162/html/economy.htm#s315450|publisher=Iran Daily|location=Tehran|date=30. 6. 2008.|accessdate=21. 4. 2011}}{{Dead link|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Privatni sektor obuhvaća [[Poduzeće|poduzeća]] koja se bave [[građevinarstvo]]m, [[Poljoprivreda|poljoprivredom]], [[stočarstvo]]m, [[Industrija|industrijom]], [[Trgovina|trgovinom]], te uslugama koje nadopunjuju ekonomske aktivnosti države i [[zadruga]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=ICL|title=Iran - Constitution|url=http://www.servat.unibe.ch/icl/ir00000_.html|publisher=University of Bern|location=Bern|date=29. 5. 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Strogo provođenje članka 44. nije primjenjivano u zemlji tijekom posljednjih 30 godina, pa je privatni sektor igrao mnogo važniju ulogu od one propisane [[ustav]]om<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=NITC|title=Call for Prioritizing Vision 2025|url=http://www.nitc.co.ir/iran-daily/1387/3340/html/economy.htm#s363345|publisher=Iran Daily|location=Tehran|date=12. 2. 2009.|accessdate=21. 4. 2011}}{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Kao rezultat toga u posljednjih nekoliko godina privatni sektor značajno je porastao, posebice nakon [[2004.]] godine kada je usvojen ustavni amandman kojim se dozvoljava [[privatizacija]] 80% državnog vlasništva<ref name="Privat20"/>. Polovica od navedenog postotka planira se [[Privatizacija|privatizirati]] kroz okvire „pravnih dionica” odnosno ostatak kroz [[teheran]]sku [[Burza|burzu]], dok vlada planira zadržati ostalih 20%<ref name="Privat20"/>. Vrijednost državne [[Imovina|imovine]] u [[2005.]] godini procjenjivala se na oko 120 milijardi [[USD]]. Oko 63 milijarde [[USD]] od navedene imovine privatizirana je između [[2005.]] i [[2010.]] godine, smanjujući pritom državni udjel u [[BDP|bruto domaćem proizvodu]] sa 80% na 40%<ref name="PressTV29112009"/>. == Radna snaga == Stručnjaci vjeruju kako je [[Iran]]u potreban ekonomski rast iznad 5% da bi zaposlio priljev od 900.000 radnika svake godine<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Naderi|first=Ghanbar|title=Gov’t Set to Change Economic Course|url=http://www.nitc.co.ir/iran-daily/1387/3157/html/index.htm|publisher=Iran Daily|location=Tehran|date=24. 6. 2008.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. [[Poljoprivreda]] sačinjava oko 11% iranskog [[BDP|bruto domaćeg proizvoda]] i zapošljava približno trećinu radne snage<ref name="IranCIA2011"/><ref name="IMOC2009">{{eng icon}} {{cite web|last=IMOC|title=Memorandum – The foreign trade regime of the Islamic Republic of Iran|url=http://www.irantradelaw.com/wp-content/uploads/2010/03/Irans-Foreign-Trade-Regime-Report.pdf|publisher=Iranian Ministry of Commerce|location=Tehran|year=2009.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Godine [[2004.]] [[sekundarne djelatnosti]] koje uključuju [[rudarstvo]], proizvodnju i [[građevinarstvo]] sačinjavale su 42% [[BDP]]-a odnosno zapošljavale su 31% radne snage<ref name="IranCIA2011"/><ref name="IMOC2009"/>. Iako [[mineralne sirovine]] čine 70% [[izvoz]]a, u rudarstvu je zaposleno manje od 1% radne snage<ref name="IMOC2009"/>. Uslužne djelatnosti doprinose 48% [[BDP]]-a, a zapošljavaju 44% radne snage<ref name="IranCIA2011"/>. U [[2005.]] godini 33% iranske radne snage činile su [[žene]]<ref name="Payvand10022009"/>, dok je dvije trećine stanovništva odnosno radnika ispod 30 godina starosti<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iranian unemployment rate not reduced to target|url=http://previous.presstv.com/detail.aspx?id=117056&sectionid=351020102|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=26. 1. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2013-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20130926193211/http://previous.presstv.com/detail.aspx?id=117056&sectionid=351020102|dead-url=yes}}</ref>. === Osobni prihodi === [[Datoteka:Provinces of Iran GDP 2004 (Cro).jpg|mini|desno|250px|[[Iranske pokrajine]] prema udjelu u ukupnom državnom [[BDP]]-u]] [[Iran]] se klasificira kao zemlja viših srednjih prihoda koja je napravila značajan napredak u [[Zdravstvo|zdravstvu]] i [[Obrazovanje|obrazovanju]] tijekom razdoblja ''Milenijskog razvojnog programa'' (MDG). Pokrivenost zdravstvenom skrbi iznosi gotovo 100%, isto kao i postotak upisa u [[Osnovna škola|osnovne škole]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Nation Master|title=Education Statistics > School enrollment, primary > % net (most recent) by country|url=http://www.nationmaster.com/graph/edu_sch_enr_pri_net-education-school-enrollment-primary-net|publisher=World Bank|location=Washington D.C.|year=2005.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110610064706/http://www.nationmaster.com/graph/edu_sch_enr_pri_net-education-school-enrollment-primary-net|dead-url=yes}}</ref>. U [[2010.]] godini prosječna iranska mjesečna [[plaća]] iznosila je oko 500 [[USD]] <ref>{{eng icon}} {{cite web|last=World Bank|title=Iran, Islamic Rep.|url=http://data.worldbank.org/country/iran-islamic-republic|publisher=The World Bank|location=Washington D.C.|year=2009.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref> (11.396 [[USD]] po stanovniku godišnje prema [[Paritet kupovne moći|paritetu kupovne moći]]<ref name="IMFIran2010"/>). U zemlji je za svaku ekonomsku granu propisana i minimalna [[plaća]] koju određuje vrhovno radničko vijeće, a u [[2009.]] godini ona je iznosila približno 3,030.480 [[Iranski rijal|rijala]] (oko 303 [[USD]]) mjesečno odnosno 6700 [[USD]] godišnje (približno 60% [[BDP]]-a po glavi stanovnika)<ref>Vidi:<br />• {{fas icon}} {{cite web|last=Hesabdary|url=http://www.hesabdary.com/news/detail.asp?id=1402|title=حداقل دستمزد سال 1389|publisher=Hesabdary.com|location=Iran|year=2009.|accessdate=21. 4. 2011|archivedate=2017-12-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171201131459/http://www.hesabdary.com/news/detail.asp/?id=1402|deadurl=yes}}<br />• {{fas icon}} {{cite web|last=Fars News|url=http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8812221177|title=حداقل دستمزد كارگران 303 هزار و 48 تومان تعيين شد|publisher=Fars News Agency|location=Tehran|year=2009.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Prema podacima [[Svjetska banka|Svjetske banke]] iz [[2001.]] godine o iranskim kućanstvima, oko 20% potrošnje odlazilo je za [[Hrana|hranu]], 32% za [[gorivo]], 12% za [[zdravstvo]], te 8% za [[obrazovanje]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Nations Encyclopedia|title=Iran - Income|url=http://www.nationsencyclopedia.com/Asia-and-Oceania/Iran-INCOME.html|publisher=Encyclopedia of the Nations|location=Farmington Hills, Michigan|date=2007.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Granica [[Siromaštvo|siromaštva]] u [[Teheran]]u je [[2008.]] godine iznosila 9612 [[USD]], dok je prosječna granica siromaštva u cijeloj zemlji bila 4932 [[USD]] godišnje. Postotak siromašnog stanovništva u [[2007.]] godini iznosio je 18%<ref name="IranCIA2011"/>. === Socijalna sigurnost === [[Iran]]ska socijalna sigurnost na visokoj je razini ako se promatra kroz [[Bliski istok|regionalnu]] perspektivu<ref name="Yamouri2010"/>, a u zemlji postoji 28 raznih vrsta socijalnog osiguranja<ref name="Yamouri2010"/> koja su obvezna za sve zaposlene u zemlji<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Rasmi|first=Rouznameh|title=Islamic Republic of Iran|url=http://www.ilo.org/dyn/natlex/docs/WEBTEXT/21843/64830/E90IRN01.htm|publisher=International Labour Organization - Natlex|location=Geneva|date=17. 2. 1991.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Socijalna sigurnost također obuhvaća [[Nezaposlenost|nezaposlene]], [[Bolest|bolesne]], starije osobe, te [[Ozljeda na radu|povrijeđene radnike]]<ref name="SocialSecurity2005">{{eng icon}} {{cite web|last=Social Security|title=Asia and the Pacific: Iran|url=https://www.socialsecurity.gov/policy/docs/progdesc/ssptw/2004-2005/asia/iran.html|publisher=U.S. Social Security Administration|location=Baltimore, Maryland|year=2005.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Godine [[2003.]] minimalna [[mirovina]] iznosila je 50% redovitih [[prihod]]a, ali ne ispod minimalne propisane granice<ref name="SocialSecurity2005"/>. Iste godine Iran je potrošio 22,5% državnog [[budžet]]a za socijalna izdvajanja od čega je oko 50% odlazilo na [[Mirovina|mirovine]]<ref name="CBI2009">{{eng icon}} {{cite web|last=CBI|title=Annual Review for 1387 (2008/09)|url=http://www.cbi.ir/showitem/6650.aspx|publisher=Central Bank of the Islamic Republic of Iran|location=Tehran|date=1. 12. 2009.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110618061133/http://www.cbi.ir/showitem/6650.aspx|dead-url=yes}}</ref>. Trenutačni omjer radnika i umirovljenika u zemlji je 15:1<ref>{{fas icon}} {{cite web|last=BBC|title=وضعیت بازنشستگی و بازنشستگان به روایت آمار|url=http://www.bbc.co.uk/persian/business/2010/09/100914_pensions_table.shtml|publisher=BBCPersian.com|location=London|date=9. 9. 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Zaposlenici u dobi između 18 i 65 godina pokriveni su sustavom [[Mirovinsko osiguranje|mirovinskog osiguranja]], a financiranje se vrši putem zaposlenika (7% od plaće), poslodavca (20-23%) te države koja pokriva doprinos poslodavca do ukupne vrijednosti od 3%<ref name="SocialSecurity2005"/>. Osiguravanje socijalne sigurnosti je prošireno na samozaposlene radnike koji dobrovoljno doprinose između 12% i 18% od prihoda ovisno o vrsti zatraženog osiguranja<ref name="SocialSecurity2005"/>. Državni službenici, redovni [[Vojnik|vojnici]], agencije za provedbu [[zakon]]a, te pripadnici [[Iranska revolucionarna garda|revolucionarne garde]] sačinjavaju posebni ogranak mirovinskog sustava<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=World Bank|title=Iran - The pension system in Iran|url=http://web.worldbank.org/external/default/main?pagePK=51187349&piPK=51189435&theSitePK=312943&menuPK=64187510&searchMenuPK=312997&theSitePK=312943&entityID=000160016_20031029121338&searchMenuPK=312997&theSitePK=312943|publisher=The World Bank|location=Washington D.C.|date=9. 1. 2003.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. == Ekonomske grane == === Poljoprivreda i prehrana === {{glavni|Poljoprivreda u Iranu}} [[Datoteka:Iran Major Crops (Cro).jpg|mini|desno|250px|Karta [[Iran]]a s prikazanim [[Usjev|poljoprivrednim kulturama]]]] Površina [[Obradivo tlo|obradivog tla]] u [[Iran]]u iznosi oko 221.400 [[km²]] odnosno 13,43% od ukupne površine, od čega se većina nalazi uz [[Kaspijsko jezero]] i u sjeverozapadnim [[dolina]]ma zemlje. U sjevernim i zapadnim dijelovima Irana [[Poljoprivreda|poljoprivredne]] površine uspjevaju zahvaljujući [[Kiša|kiši]], dok je kod ostalih za uspješne [[usjev]]e nužno [[navodnjavanje]]<ref name="CurtisHooglund2008"/>. Gotovo 40% obradivih površina se navodnjava (82.970&nbsp;km²<ref>{{fas icon}}{{eng icon}} {{cite web|last=Statistical Centre of Iran|title=4.8. Agricultural Lands Area on Holdings with Irrigated Cropland by Ostan: 1382|url=http://amar.sci.org.ir/Detail.aspx?Ln=E&no=98547&S=TP|location=Tehran|publisher=Iranian ministry of the Interior|year=2006.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2016-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20160311155350/http://amar.sci.org.ir/detail.aspx?ln=e&no=98547&s=tp|dead-url=yes}}</ref>) po čemu Iran kotira peti u [[svijet]]u<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=The World Factbook|title=Irrigated Land|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2146.html|publisher=The World Factbook|location=USA|year=2003.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2017-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20170429211413/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2146.html|dead-url=yes}}</ref>, dok se trend navodnjavanja povećava iz godine u godinu zahvaljujući gradnji velikih [[brana]] i vodospremnika podno [[Zagros]]a i [[Alborz]]a. Površina stalnih [[usjev]]a je oko 116.470&nbsp;km² prema službenim iranskim podacima iz [[2004.]] godine<ref>{{fas icon}}{{eng icon}} {{cite book|last=Statistical Centre of Iran|title=4.6. Agricultural Lands Area on Holdings with Cropland by Size: 1382|url=http://amar.sci.org.ir/Detail.aspx?Ln=E&no=98545&S=TP|location=Tehran|publisher=Iranian ministry of the Interior|year=2006.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2016-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308214905/http://amar.sci.org.ir/detail.aspx?ln=e&no=98545&s=tp|deadurl=yes}}</ref>. Modernizacija, mehanizacija, poboljšanje kvalitete usjeva i stoke, te brojni programi preraspodjele zemljišta uvjetuju snažan rast [[Poljoprivreda|poljoprivredne]] proizvodnje<ref name="WorldBank20061994">{{eng icon}} {{cite web|last=World Bank|title=Islamic Republic of Iran Services for Agriculture and Rural Development|url=http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/IB/1994/06/20/000009265_3961004234937/Rendered/PDF/multi_page.pdf|publisher=The World Bank|location=Washington D.C.|date=20. 6. 1994.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. [[Pšenica]] kao najvažniji [[usjev]] uzgaja se uglavnom u zapadnim i sjeverozapadnim dijelovima zemlje, dok su [[Polje|polja]] [[Riža|riže]] smještena uz [[Kaspijsko jezero|kaspijsko]] područje. Ostale poljoprivredne kulture koje uspijevaju u zemlji su [[ječam]], [[kukuruz]], [[pamuk]], [[šećerna repa]], [[čaj]], industrijska [[konoplja]], [[duhan]], [[voće]], [[krumpir]], [[mahunarke]] ([[grah]] i [[leća]]), [[povrće]], [[krmno bilje]] ([[lucerna]] i [[djetelina]]), [[badem]]i, [[orasi]] i [[začin]]i. Iran je najveći svjetski proizvođač [[šafran]]a, [[pistacija]] i [[bobica]]<ref name="FAO2008">{{eng icon}} {{cite web|last=FAO|title=Commodities by country: Iran|url=http://faostat.fao.org/site/339/default.aspx|publisher=UN Food and Agriculture Organization|location=Rome, Italy|year=2008.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2018-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226044213/http://www.fao.org/faostat/en/}}</ref>, odnosno drugi najveći proizvođač [[datulja]] i [[marelica]]<ref name="FAO2008"/>. Iranski [[Meso|mesni]] i [[Mlijeko|mliječni]] proizvodi uključuju [[Janjetina|janjetinu]], [[kozje meso]], [[Govedina|govedinu]], [[Piletina|piletinu]], [[mlijeko]], [[jaja]], [[maslac]] i [[sir]]. Ostali važni proizvodi su [[vuna]] i [[Koža (materijal)|koža]], [[med]] se prikuplja iz [[košnica]], te [[svila]] od dudovog svilca. Oko 110.750&nbsp;km² [[Šuma|šumskih]] površina<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=UN|title=Environmental Indicators: Forest area|url=http://unstats.un.org/unsd/environment/forestarea.htm|publisher=United Nations|location=New York City|date=decembar 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref> većinom na sjevernim obroncima planine [[Alborz]] važan su gospodarski faktor za proizvodnju [[Drvo (materijal)|drva]] iako je sječa [[Stablo|stabala]] pod strogom kontrolom vlade koja provodi i intezivan program [[Pošumljavanje|pošumljavanja]]<ref>Vidi:<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=Ajorlo|first=M.|title=The History of Afforestation in Iran|url=http://www.fao.org/DOCREP/ARTICLE/WFC/XII/0402-B1.HTM|publisher=XII World Forestry Congress|location=Québec City, Canada|year=2003.|accessdate=21. 4. 2011}}<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=UN|title=The Islamic Republic of Iran: Economy|url=http://www.un.org.ir/about_iran.asp|publisher=United Nations|location=New York City|year=2010.|accessdate=21. 4. 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100717001210/http://www.un.org.ir/about_iran.asp|archivedate=2010-07-17|deadurl=no}}</ref>. [[Rijeka (vodotok)|Rijeke]] [[Kaspijsko jezero|kaspijskog]] slijeva bogate su [[losos]]om, [[šaran]]om, [[Pastrva|pastrvom]], [[Štuka|štukom]] i [[Kečiga|kečigom]], a jedna od važnijih grana u [[Ribarstvo|ribarstvu]] je proizvodnja [[kavijar]]a u kojoj [[Iran]] predvodi u svijetu<ref name="WorldBank20061994"/><ref>{{eng icon}} {{cite web|last=BBC|title=Crunch time for Caspian caviar|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1394717.stm|publisher=British Broadcasting Corporation|location=London|date=19. 6. 2001.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Od [[Iranska revolucija|revolucije]] iz [[1979.]] godine provedena je opsežna reforma [[Poljoprivreda|poljoprivredne]] proizvodnje koja se od [[1980.]] do [[2004.]] godine utrostručila i danas iznosi 41% više od svjetskog prosjeka<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=UN|title=Table 9. Aricultural production index|url=http://www.unescap.org/stat/data/statind/pdf/t9_dec05.pdf|location=New York City|publisher=United Nations|year=2005.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2007-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20070609232059/http://unescap.org/stat/data/statind/pdf/t9_dec05.pdf|dead-url=yes}}</ref>. Godine [[1997.]] vrijednost proizvedenih poljoprivrednih dobara iznosila je 25 milijardi [[USD]]<ref name="IMOC2009"/>. U to vrijeme Iran je ostvario 85%-tnu samodostatnost u prijeko potrebnim poljoprivrednim proizvodima<ref name="Agropolis2004">{{eng icon}} {{cite web|last=Agropolis International|title=The Case Study of The Islamic Republic of Iran|url=http://info.worldbank.org/etools/docs/library/55547/geoindications/geoindications/pdf/casIRANillustrated.pdf|publisher=World Bank|location=Montpellier, France|date=10. 6. 2004.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2018-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20180104073419/http://info.worldbank.org/etools/docs/library/55547/geoindications/geoindications/pdf/casIRANillustrated.pdf|url-status=dead}}</ref> iako proizvodnja [[Riža|riže]] nije zadovoljila domaću potražnju zbog čega je djelomično uvožena. U [[2007.]] godini Iran je ostvario potpunu samodostatnnost u proizvodnji [[Pšenica|pšenice]] pa je postao [[izvoz]]nikom te [[Usjev|kulture]]<ref name="LiderPress20032008"/><ref>{{eng icon}} {{cite web|last=NITC|title=Trade With PGCC To Improve|url=http://www.nitc.co.ir/iran-daily/1386/3029/html/economy.htm#s283482|publisher=Iran Daily|location=Tehran|date=31. 12. 2007.|accessdate=21. 4. 2011}}{{Dead link|date=July 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Početkom [[2000-ih]] godina poljoprivredni proizvodi činili su četvrtinu iranskog nenaftnog izvoza<ref name="Agropolis2004"/>, a najvažniji među njima bili su svježe [[voće]], jezgričasto voće, životinjska [[Koža (materijal)|koža]], prerađena [[hrana]] i [[začin]]i<ref name="IMOC2009"/>. :'''''Dodatak''''': [[Iran u internacionalnim statistikama#Poljoprivreda|Iran u internacionalnim statistikama: Poljoprivreda]] === Industrija === {{glavni|Industrija u Iranu}} [[Datoteka:Iran Industry (Cro).jpg|mini|desno|250px|Karta [[Iran]]a s prikazanim [[Industrija|industrijskim]] središtima]] [[Datoteka:Industrial Workforce Middle East (Cro).PNG|mini|desno|250px|[[Iran]] prema broju radnika sačunjava oko 40% [[Industrija|industrijskog]] radništva na [[Bliski istok|Bliskom istoku]]]] Proces [[Industrijalizacija|industrijalizacije]] većih razmjera u [[Iran]]u započinje [[1920-ih]] godina i postupno se razvijalo tijekom sljedećih desetljeća. U vrijeme [[Iransko-irački rat|iransko-iračkog rata]] brojna iranska industrijska postrojenja u jugozapadnom dijelu zemlje bila su oštećena, uključujući i golemu [[Rafinerija nafte|rafineriju]] [[Nafta|nafte]] u [[Abadan]]u gdje je proizvodnja potpuno obustavljena<ref name="Coutsoukis10112004">{{eng icon}} {{cite web|last=Coutsoukis|first=Photius|title=Iran Refining and Transport|url=http://www.photius.com/countries/iran/economy/iran_economy_refining_and_transpo~270.html|publisher=Photius.com|location=Medford and Ashland, Oregon|date=10. 11. 2004.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Njena rekonstrukcija započela je [[1988.]] godine, dok je proizvodnja pokrenuta pet godina kasnije. Tijekom [[Iransko-irački rat|ratnog razdoblja]] otvorene su brojne manje [[Tvornica|tvornice]] za proizvodnju dobara i materijala potrebnih [[Oružane snage Irana|iranskoj vojsci]]<ref name="Pike13022009">{{eng icon}} {{cite web|last=Pike|first=John|title=Defense Industry of Iran|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/iran/industry.htm|publisher=Global Security|location=Alexandria, Virginia|date=13. 2. 2009.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Najvažniji iranski [[Industrija|industrijski]] proizvodi danas su petrokemikalije, [[čelik]] i [[Bakar (element)|bakar]], a među ostalima [[motorna vozila]], [[elektronika]], kućanski aparati, [[lijekovi]], [[tekstil]]i, [[hrana]], [[papir]], [[guma]], [[cement]] i građevinski materijali, [[Telekomunikacije|telekomunikacijska oprema]], [[Vojna industrija|vojni proizvodi]], te industrijski [[stroj]]evi<ref name="IranCIA2011"/>. Također, [[Iran]] je i najveći proizvođač industrijskih [[robot]]a u [[Zapadna Azija|zapadnoj Aziji]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=UNECE|title=UNECE/IFR issues its 2005 World Robotics survey|url=http://www.worldrobotics.org/downloads/General.pdf|publisher=United Nations Economic Commission for Europe|location=Geneva|date=11. 10. 2005.|accessdate=21. 4. 2011}}{{Dead link|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Godine [[2000.]] [[tekstil]]ni pogoni [[pamuk]]a i [[Vuna|vune]] u sjevernom dijelu zemlje zapošljavali su oko 400.000 radnika<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Soltani|first=Ehsan|title=Iran: a land of apparel opportunity?|url=http://www.just-style.com/analysis/a-land-of-apparel-opportunity_id92975.aspx|publisher=Just Style|location=Bromsgrove, Worcestershire|date=8. 4. 2002.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2012-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20120517011114/http://www.just-style.com/analysis/a-land-of-apparel-opportunity_id92975.aspx|dead-url=yes}}</ref>. Prema podacima ''The Economista'', vrijednost iranskih [[Industrija|industrijskih]] proizvoda [[2008.]] godine bila je 23 milijarde [[USD]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=NITC|title=Iran 39th Industrialized Country|url=http://www.nitc.co.ir/iran-daily/1388/3410/html/economy.htm#s382353|publisher=Iran Daily|location=Tehran|date=27. 5. 2009.|accessdate=21. 4. 2011}}{{Dead link|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> (29. u svijetu prema podacima [[Svjetska banka|Svjetske banke]] iz [[2005.]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Nation Master|title=Industry Statistics > Manufacturing, value added > constant 2000 US$ (most recent) by country|url=http://www.nationmaster.com/graph/ind_man_val_add_con_2000_us-value-added-constant-2000-us|publisher=World Bank|location=Washington D.C.|year=2005.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>), dok je između [[2008.]] i [[2009.]] godine zabilježen skok sa 69. na 28. mjesto prema rastu industrijske proizvodnje<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Tehran Times|title=Iran advances 41 places in industrial production|url=http://www.tehrantimes.com/index_View.asp?code=215089|publisher=Tehran Times|location=Tehran|date=28. 2. 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Najnovije studije pokazuju da je [[Iran]] u posljednjih nekoliko godina ostvario golem napredak u različitim [[Znanost|znanstvenim]] i [[Tehnologija|tehnološkim]] područjima. Značajan napredak ostvaren je na području petrokemijske, farmaceutske, svemirske, obrambene i teške industrije, unatoč tridesetogodišnjim [[SAD|američkim]] sankcijama. Krajem [[2000-ih]] godina [[Iran]] se priključio skupini visokoindustrijaliziranih zemalja<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Torbat|first=Akbar E.|title=Industrialization and Dependency: the Case of Iran|url=http://www.ecosecretariat.org/ftproot/Publications/Journal/2/Industrialization%20and%20Dependency%20-%20the%20Case%20of%20Iran%20d%20by%20Akbar%20Torbat.doc|publisher=California State University|location=Los Angeles|date=27. 9. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archivedate=2011-07-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110726015057/http://www.ecosecretariat.org/ftproot/Publications/Journal/2/Industrialization%20and%20Dependency%20-%20the%20Case%20of%20Iran%20d%20by%20Akbar%20Torbat.doc|deadurl=yes}}</ref>. :'''''Dodatak''''': [[Iran u internacionalnim statistikama#Industrija|Iran u internacionalnim statistikama: Industrija]] ==== Rukotvorine ==== {{glavni|Iranska umjetnost|Perzijski sagovi}} [[Iran]] ima [[Povijest Irana|tisućljetnu tradiciju]] u proizvodnji [[Umjetnost|umjetničkih]] dobara kao što su [[Perzijski sag|sagovi]], [[keramika]], [[Bakar|bakreno]] i [[mjed]]eno posuđe, [[staklo]], [[Koža (materijal)|koža]], [[tekstil]] i [[Drvo (materijal)|drvene]] rukotvorine. Najvažnija grana ove industrije je proizvodnja ručno izrađenih [[sag]]ova čija tradicija seže duboko u [[stari vijek]] a danas čini značajni dio prihoda u ruralnim krajevima. Procjenjuje se da 1,2 milijuna ljudi izrađuje sagove za domaće i inozemno tržište<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran to form carpet export consortium|url=http://previous.presstv.com/Detail.aspx?id=74845&sectionid=351020102|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=9. 11. 2008.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2012-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20120325125625/http://previous.presstv.com/Detail.aspx?id=74845&sectionid=351020102|dead-url=yes}}</ref>. Godišnja zarada od sagova premašuje 500 milijuna [[USD]] i ima udjel od 30% na svjetskom tržištu<ref>Vidi:<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=NITC|title=Health Insurance for Carpet Weavers|url=http://www.nitc.co.ir/iran-daily/1387/3296/html/economy.htm#s352050|publisher=Iran Daily|location=Tehran|date=16. 12. 2008.|accessdate=21. 4. 2011}}{{Dead link|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=Khalaj|first=Mehrnosh|title=Iran’s oldest craft left behind|url=http://www.ft.com/cms/s/5a5c0444-1669-11df-bf44-00144feab49a,Authorised=false.html?_i_location=http%3A%2F%2Fwww.ft.com%2Fcms%2Fs%2F0%2F5a5c0444-1669-11df-bf44-00144feab49a.html&_i_referer=|publisher=Financial Times|location=London|date=10. 2. 2010.|accessdate=21. 4. 2011}} ''(potrebna pretplata)''</ref>. Oko 5,2 milijuna ljudi sveukupno je zaposleno na 250 različitih polja izrade rukotvorina čija industrija sačinjava oko 3% iranskog [[BDP|bruto domaćeg proizvoda]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran handcraft exports reach $106mn in 8 months|url=http://previous.presstv.com/detail.aspx?id=115459&sectionid=351020102|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=6. 1. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20111129211922/http://previous.presstv.com/detail.aspx?id=115459&sectionid=351020102|dead-url=yes}}</ref>. <center> <gallery> Datoteka:Yazd man weaving.jpg|Ručna proizvodnja perzijanera u [[Jazd]]u Datoteka:TCarpet2.jpg|Uzorak perzijskog saga Datoteka:Esfahan Craftsman Art.jpg|Rukotvorina iz [[Isfahan]]a Datoteka:IranianHandicrafts.JPG|Rukotvorine u Torgabu pokraj [[Mašhad]]a </gallery> </center> ==== Graditeljstvo ==== {{glavni|Graditeljstvo u Iranu}} Do ranih [[1950-ih]] godina iranska [[Građevinarstvo|građevinska]] industrija oslanjala se uglavnom na malena domaća [[Poduzeće|poduzeća]]. Povećanje prihoda od [[Nafta|nafte]] i [[Prirodni plin|prirodnog plina]] kao i mogućnost podizanja povoljnih [[kredit]]a uvjetovali su snažan rast građevinske industrije odnosno priljev stranih građevinskih [[Tvrtka|tvrtki]]. Ovaj rast nastavljen je do sredine [[1970-ih]] godina kada naglo pada zbog povećanja [[Inflacija|inflacije]] i ukidanja povoljnih [[kredit]]a. Građevinska industrija ponovno je doživjela veliki zamah sredinom [[1980-ih]] godina, posebno zbog ubrzane [[Urbanizacija|urbanizacije]]. Sa 178 [[brana]] u izgradnji<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=NITC|title=Simultaneous Dam, Spillways Construction Obligatory, 30% Drinking Water Wasted|url=http://iran-daily.com/1385/2720/html/economy.htm|publisher=Iran Daily|location=Tehran|date=29. 11. 2006.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2007-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20071020011634/http://iran-daily.com/1385/2720/html/economy.htm|dead-url=}}</ref> [[Iran]] je danas uz [[Kina|Kinu]] i [[Turska|Tursku]] najveći graditelj [[hidroelektrana]] u svijetu<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Shana|title=Iran, 3rd Major Dam Builder Worldwide|url=http://www.shana.ir/51948-en.html|publisher=Islamic Republic News Agency|location=Tehran|date=6. 5. 2005.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref> među kojima je i najviša svjetska brana Bahtijari visine od 315 m<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran to build world's tallest concrete dam|url=http://www.presstv.ir/detail/169941.html|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=14. 3. 2011.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20110603105037/http://www.presstv.ir/detail/169941.html|dead-url=yes}}</ref>. Jedan od graditeljskih simbola suvremenog Irana je i [[toranj]] [[Milad (toranj)|Milad]] (435 m) koji je sredinom [[2000-ih]] u potpunosti građen domaćom tehnologijom<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Payvand News|title=Milad Tower to Become Tehran Symbol|url=http://www.payvand.com/news/05/may/1119.html|publisher=Cultural Heritage News Agency|location=Tehran|date=15. 5. 2005.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2008-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20081211101215/http://www.payvand.com/news/05/may/1119.html|dead-url=yes}}</ref>. Godišnji prihodi ostvareni u građevinskoj industriji iznosili su 38,4 milijarde [[USD]] u [[2005.]] godini<ref name="Austrade08022007">{{eng icon}} {{cite web|last=Austrade|title=Construction to Iran|url=http://www.austrade.gov.au/Construction-to-Iran/default.aspx|publisher=Australian Trade Commission|location=Sydney, Australia|date=8. 2. 2007.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2007-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20070306065159/http://www.austrade.gov.au/Construction-to-Iran/default.aspx|dead-url=}}</ref> odnosno 32,8 milijardi [[USD]] u [[2011.]] godini<ref name="BMI02012011">{{eng icon}} {{cite web|last=PRLog.org|title=Iran Infrastructure Report Q1 2011: New research report available at Fast Market Research|url=http://www.prlog.org/11187248-iran-infrastructure-report-q1-2011-new-research-report-available-at-fast-market-research.html|publisher=Business Monitor International|location=London|date=2. 1. 2011.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>, a samo graditeljstvo jedan je od najvažnijih grana iranske industrije s obzirom da obuhvaća između 20% i 50% ukupnog privatnog ulaganja u [[grad]]ska područja<ref name="CBI2009"/>. Državni udio u [[Građevinarstvo|građevinarstvu]] je 2% dok ostalih 98% leži u privatnom vlasništvu<ref name="Austrade08022007"/>, a godišnji rast građevinske industrije u [[2011.]] godini procjenjuje se na 1,4%<ref name="BMI02012011"/>. Oko 70% Iranaca posjeduje vlastiti [[Kuća|dom]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=NITC|title=70% of Population Own Homes|url=http://www.nitc.co.ir/iran-daily/1386/2812/html/economy.htm#s218292|publisher=Iran Daily|location=Tehran|date=9. 4. 2007.|accessdate=21. 4. 2011}}{{Dead link|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. <center> <gallery> Datoteka:Tehran skyline may 2007.jpg|[[Teheran]] noću; [[Toranj Milad]] u prvom planu Datoteka:Dariush Grand Hotel - 2.jpg|[[Dariush Grand Hotel]] na otoku [[Kiš]] Datoteka:Karun-3 Dam.JPG|[[Brana]] [[Karun-3]] </gallery> </center> ==== Motorna vozila ==== {{glavni|Iranska automobilska industrija}} Od [[2001.]] godine u [[Iran]]u postoji 13 državnih i privatnih proizvođača [[automobil]]a među kojima su najveći ''[[Iran Hodro]]'' i ''[[Saipa]]'' čiji udjel u domaćoj proizvodnji iznosi 96%<ref name="ABC20102008">{{eng icon}} {{cite web|last=ABC|title=Iran’s Automotive Industry Overview|url=http://www.atiehbahar.com/Resource.aspx?n=1000042|publisher=Atieh Bahar Consulting|location=Tehran|date=20. 10. 2008.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Iran Hodrov model ''[[Pajkan]]'' bio je iranski nacionalni automobil sve do [[2005.]] godine kada ga je zamijenio model ''[[Samand]]''<ref name="AutoMobile2011">{{sh}} {{cite web|last=Auto Mobile|title=Iranski Samand stigao na BiH tržište|url=http://www.auto-mobile.ba/index.php?option=com_content&task=view&id=167&Itemid=1|publisher=Auto-Mobile.ba|location=Sarajevo|year=2011.|accessdate=21. 4. 2011}}{{Dead link|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Ostali iranski autohtoni modeli su ''[[Runna]]'' koja je izašla na tržište [[2011.]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran unveils domestic-made car Runna|url=http://edition.presstv.ir/detail/91873.html|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=19. 4. 2009.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2012-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20121204075628/http://edition.presstv.ir/detail/91873.html|dead-url=yes}}</ref>, odnosno [[:Kategorija:Luksuzni automobili|luksuzni automobil]] ''[[Dena]]'' koja izlazi [[2012.]] godine<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran Khodro unveils luxury car Dena|url=http://www.presstv.ir/detail/175212.html|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=17. 4. 2011.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110423012247/http://www.presstv.ir/detail/175212.html|dead-url=yes}}</ref>. Drugi iranski proizvođači automobila su ''Grupa Bahman'', ''Kerman Motori'', ''Kiš Hodro'', ''Raniran'', ''Šahab Hodro'' i ostali čiji ukupni udjel u proizvodnji iznosi 3,7%<ref name="ABC20102008"/>. Navedeni autoproizvođači proizvode razne vrste [[Motorno vozilo|motornih vozila]] uključujući [[motocikl]]e, [[Osobni automobil|osobne automobile]], [[furgon]]e, [[Kombinirano vozilo|kombije]], [[kamion]]e i razna [[Teretno vozilo|teretna vozila]], [[autobus]]e, te brojna druga [[specijalna vozila]]<ref name="ABC20102008"/>. Godine [[2009.]] Iran je kotirao peti u svijetu prema rastu proizvodnje [[Motorno vozilo|motornih vozila]] nakon [[Kina|Kine]], [[Tajvan]]a, [[Rumunjska|Rumunjske]] i [[Indija|Indije]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Fars News|title=Iran Ranks 5th in Car Production Growth|url=http://english.farsnews.ir/newstext.php?nn=8905271515|publisher=Fars News Agency|location=Tehran|date=18. 8. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120301004951/http://english.farsnews.ir/newstext.php?nn=8905271515|archivedate=2012-03-01|deadurl=no}}</ref>. U [[2010.]] godini Iran je bio 13. najveći proizvođač [[Motorno vozilo|motornih vozila]] odnosno 11. najveći proizvođač [[automobil]]a u svijetu<ref name="OICA2010">{{eng icon}} {{cite web|last=OICA|title=World Motor Vehicle Production|url=http://oica.net/category/production-statistics/|publisher=Organisation Internationale des Constructeurs d’Automobiles|location=Paris|year=2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20110501190306/http://oica.net/category/production-statistics/}}</ref>, s ukupno 11 milijuna vozila u čitavoj zemlji<ref name="TehranTimes20092010">{{eng icon}} {{cite web|last=Tehran Times|title=Iran ranks 2nd in using gas-fueled cars|url=http://www.tehrantimes.com/index_View.asp?code=226986|publisher=Tehran Times|location=Tehran|date=20. 9. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110614013203/http://www.tehrantimes.com/index_View.asp?code=226986|url-status=dead}}</ref>. Navedene godine proizvedeno je 1,599.454 motornih vozila od čega 1,367.014 automobila odnosno 232.440 komercijalnih vozila<ref name="OICA2010"/>, a godišnji rast u proizvodnji svih motornih vozila iznosi 14,7%<ref name="OICA2010"/>. Iranski [[automobil]]i poput ''[[Samand]]a'' izvoze se u dvadesetak država [[svijet]]a, među kojima su i [[Europa|europske]] zemlje [[Rusija]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Payvand News|title=Iran Khodro to boost Samand export to Russia|url=http://www.payvand.com/news/10/jan/1091.html|publisher=Mehr News Agency|location=Tehran|date=10. 1. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305185342/http://www.payvand.com/news/10/jan/1091.html|dead-url=yes}}</ref>, [[Bjelorusija]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Samand gaining foothold in Belarus|url=http://edition.presstv.ir/detail/33155.html|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=30. 11. 2007.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2014-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20140812204227/http://edition.presstv.ir/detail/33155.html|dead-url=yes}}</ref>, [[Bosna i Hercegovina]]<ref name="AutoMobile2011"/>, te [[Švicarska]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran exports Samand to Switzerland|url=http://edition.presstv.ir/detail/110157.html|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=1. 11. 2009.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110118074438/http://edition.presstv.ir/detail/110157.html|dead-url=yes}}</ref>. <center> <gallery> Datoteka:Samand white.jpg|Iranski automobil „Samand” Datoteka:Mb-firetruck-irankhodro.jpg|Vatrogasno vozilo proizvođača „Iran Hodro” Datoteka:2009 Mercedes-Benz E350.jpg|[[Mercedes-Benz]] E-klase (iranska proizvodnja) Datoteka:EF7 Dual-Fuel Front.jpg|Iranski [[automobil]]ski [[motor]]i IKCO EF </gallery> </center> ==== Vojna industrija ==== {{glavni|Oružane snage Irana}} [[Iran]]ski državni budžet za [[Oružane snage Irana|oružane snage]] prema procjeni [[SAD|američke]] organizacije ''Global Security'' u [[2011.]] godini iznosio je 20.65 milijardi [[USD]]<ref name="Pike17012011">{{eng icon}} {{cite web|last=Pike|first=John|title=World Wide Military Expenditures - 2011|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/spending.htm|location=Alexandria, Virginia|date=17. 1. 2011.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref> (15. u svijetu; 2,5% [[BDP]]-a<ref name="Pike17012011"/>), dok je godinu ranije iznosio oko 18 milijardi [[USD]]<ref>{{fas icon}} {{cite web|last=IranianUK|title=اطلاعات جالبي از بودجه دستگاه‌هاي امنيتي در سال آينده|publisher=IranianUK.com|location=UK|url=http://www.iranianuk.com/article.php?id=46184|year=2010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Procjene [[CIA]]-e iz [[2003.]] godine govore o izdvajanju 64.77 [[USD]] po glavi stanovnika što je jedan od najmanjih prosjeka na [[Bliski istok|Bliskom istoku]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Nation Master|title=Military Statistics > Expenditures > Dollar figure (per capita) (most recent) by country |url=http://www.nationmaster.com/graph/mil_exp_dol_fig_percap-expenditures-dollar-figure-per-capita|publisher=The World Factbook|location=USA|year=2003.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Iranska [[vojna industrija]] značajno se razvila u posljednjih 25 godina pa Iran danas proizvodi brojne vrste [[Oružje|oružja]] i vojne opreme, te je jedna od rijetkih zemalja svijeta koja nastoji ostvariti apsolutnu samodostatnost u obrambenoj industriji<ref name="Pike13022009"/>. Od [[1992.]] godine iranska Organizacija obrambene industrije (DIO) proizvodi vlastite [[tenk]]ove, [[Borbeno oklopno vozilo|borbena oklopna vozila]], navođene [[projektil]]e, [[radar]]e, [[razarač]]e i druge [[Ratni brod|ratne brodove]], [[Podmornica|podmornice]], [[helikopter]]e i [[Borbeni zrakoplov|borbene zrakoplove]]<ref>Vidi:<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=AP|title=Iran builds new smart submarine|url=http://english.pravda.ru/news/world/12-08-2008/106076-submarine-0/|publisher=Pravda|location=Vienna, Saint Petersburg, Moscow|date=12. 8. 2008.|accessdate=21. 4. 2011}}<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Advanced attack chopper joins Iran fleet|url=http://previous.presstv.com/detail.aspx?id=95824&sectionid=351020101|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=24. 5. 2009.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2012-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20120325125715/http://previous.presstv.com/detail.aspx?id=95824&sectionid=351020101|dead-url=yes}}</ref>. U [[2006.]] godini [[Iran]] je izvozio [[oružje]] vrijedno 100 milijuna [[USD]] u 57 država [[svijet]]a uključujući članice [[NATO]]-a<ref>Vidi:<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=IRIB|title=IRI exports warfare to 50 countries|url=http://www.iribnews.ir/Full_en.asp?news_id=190718&n=32|publisher=[[Islamic Republic of Iran Broadcasting]]|location=Tehran|date=23. 4. 2005.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2008-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20080213202418/http://www.iribnews.ir/Full_en.asp?news_id=190718&n=32|dead-url=}}<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=IRIB|title=Iran exports military equipment|url=http://www.iribnews.ir/Full_en.asp?news_id=220656&n=12|publisher=[[Islamic Republic of Iran Broadcasting]]|location=Tehran|date=3. 9. 2006.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2007-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927213942/http://www.iribnews.ir/Full_en.asp?news_id=220656&n=12|dead-url=}}</ref>. :'''''Dodatak''''': [[Iran u internacionalnim statistikama#Vojska|Iran u internacionalnim statistikama: Vojska]] ==== Rudarstvo ==== {{glavni|Rudarstvo u Iranu}} [[Rudarstvo]] čini 0,6% udjela u iranskom [[BDP|bruto domaćem proizvodu]] prema procjenama iz [[2011.]] godine<ref name="PressTV17012011">{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran's mineral exports up 39 percent|url=http://www.presstv.com/detail/160504.html|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=17. 1. 2011.|accessdate=21. 4. 2011|archivedate=2011-09-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110901025413/http://www.presstv.com/detail/160504.html|deadurl=yes}}</ref>. Iako [[Nafta|naftna]] industrija čini većinu prihoda, u njoj je zaposleno svega 25% ukupnih radnika u rudarstvu<ref name="IMOC2009"/> dok ostatak radi na proizvodnji [[ugljen]]a, [[Željezo|željezne rudače]], [[Bakar|bakra]], [[Olovo|olova]], [[cink]]a, [[krom]]a, [[barit]]a, [[sol]]i, [[gips]]a, [[molibden]]a, [[stroncij]]a, [[silicij]]a, [[uranij]]a, [[Zlato|zlata]], itd. Nalazište [[Bakar|bakra]] u Sarčešmi u [[Kermanska pokrajina|Kermanskoj pokrajini]] drugo je najveće u svijetu<ref name="CurtisHooglund2008"/>, dok se velika nalazišta [[Željezo|željezne rudače]] nalaze u središnjem Iranu odnosno pokraj [[Bafk]]a, [[Jazd]]a i [[Kerman]]a. S provjerenim zalihama od 37 milijardi odnosno potencijalnim zalihama od 57 milijardi [[tona]] Iran spada među 15 rudarsko najbogatijih zemalja svijeta<ref name="PressTV17012011"/>. Oko 90% rudnika i povezanih industrija nalazi se u državnom vlasništvu, no postotak opada zahvaljujući liberalizaciji tržišta odnosno stranim ulaganjima<ref name="Austrade31072007">{{eng icon}} {{cite web|last=Austrade|title=Mining to Iran|url=http://www.austrade.gov.au/Mining-to-Iran/default.aspx|publisher=Australian Trade Commission|location=Sydney, Australia|date=31. 7. 2007.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2008-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20080723094637/http://www.austrade.gov.au/Mining-to-Iran/default.aspx|dead-url=}}</ref>. [[Rudarstvo]] čini oko 3% ukupnog iranskog [[izvoz]]a<ref name="Austrade31072007"/>. Iranske zalihe [[ugljen]]a procjenjuju se na između 13 i 50 milijardi [[tona]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Pars Times|title=Iran's Uranium Reserves, 44 Billion Barrels of Crude Oil|url=http://www.parstimes.com/business/uranium_reserves.html|publisher=Hamshahri|location=Tehran|date=23. 6. 2002.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Sredinom [[2000-ih]] Iran je proizvodio 1.33 milijuna tona [[ugljen]]a godišnje, dok je zbog povećane potrošnje također uvozio oko 520.000 tona<ref name="EIUMarketProfile2008">{{eng icon}} {{cite web|last=Zawya|title=Market Profile for Iran|url=https://www.zawya.com/story.cfm?id=EIU20080501212100777&pass=1|publisher=Economist Intelligence Unit|location=London|year=2008.|accessdate=21. 4. 2011}} ''(potrebna pretplata)''</ref>. U novembru [[2008.]] godine proizvodnja ugljena premašila je dva milijuna tona<ref name="Klimasinska28112008">{{eng icon}} {{cite web|last=Klimasinska|first=Katarzyna|title=Iran Plans to Produce 250,000 Tons of Copper in Year to March|url=http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=a1rzkB_rOKok|publisher=Bloomberg|location=New York City|date=28. 11. 2008.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>, dok se [[2012.]] očekuje porast proizvodnje na pet milijuna [[tona]]<ref name="Klimasinska28112008"/>. Iran je postao samodostatan u proizvodnji [[čelik]]a [[2009.]] godine<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=NITC|title=Steel Self-Sufficiency This Summer|url=http://www.nitc.co.ir/iran-daily/1388/3421/html/economy.htm#s385275|publisher=Iran Daily|location=Tehran|date=11. 6. 2009.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110414124724/http://www.nitc.co.ir/iran-daily/1388/3421/html/economy.htm#s385275|dead-url=yes}}</ref>, zahvaljujući rastu proizvodnje u glavnim čeličanama smještenima u [[Isfahan]]u i [[Huzestan]]u. Iste godine proizvedeno je 10,873.000 tona [[čelik]]a, dok je uz trenutačne industrijske kapacitete moguća proizvodnja oko 20 milijuna tona<ref>Vidi:<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran's steel output to hit 20mn tons|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|url=http://www.presstv.ir/detail/167245.html|date=27. 2. 2011.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20110513043724/http://www.presstv.ir/detail/167245.html|dead-url=yes}}<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=IRIB|title=Minister: Iran's steel output to hit 20mn tons|publisher=[[Islamic Republic of Iran Broadcasting]]|location=Tehran|url=http://english.irib.ir/news/economy/item/71645-minister-irans-steel-output-to-hit-20mn-tons|date=27. 2. 2011.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Službene procjene rasta proizvodnje su 17,6 milijuna tona u [[2013.]], 23 milijuna tona u [[2014.]] i 29,8 milijuna tona u [[2015.]] godini<ref name="IMIDRO01022010">{{eng icon}} {{cite web|last=IMIDRO|title=Iran’s Steel Production Capacity to Hit 35 mt in 5 Years|publisher=Iranian Mines and Mining Industries Development and Renovation Organization|location=Tehran|url=http://news.imidro.org/en/magazines=no.30/categories=2/news=578/show.aspx|date=1. 2. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110823052213/http://news.imidro.org/en/magazines%3Dno.30/categories%3D2/news%3D578/show.aspx|dead-url=yes}}</ref>, a procjene rasta kapaciteta su 25,1 milijuna tona u [[2013.]], 34,7 milijuna tona u [[2014.]], 35,5 milijuna tona u [[2015.]]<ref name="IMIDRO01022010"/>, te konačno 55 milijuna tona [[2020.]] godine čime bi postali četvrti proizvođač čelika u svijetu.<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Refractories|title=Steel Production Capacity at 20 Mt|publisher=Refractories World Forum|location=Germany|url=http://www.refractories-worldforum.com/global-news/130-steel-production-capacity-at-20-mt.html|year=2010.|accessdate=21. 4. 2011|archivedate=2011-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110715170434/http://www.refractories-worldforum.com/global-news/130-steel-production-capacity-at-20-mt.html|deadurl=yes}}</ref> Od ostalih važnijih [[metal]]a u industriji treba izdvojiti proizvodnju [[aluminij]]a od 281.300 tona<ref name="BGS2011"/>, odnosno proizvodnju [[Bakar (element)|bakra]] od 262.500 [[tona]]<ref name="BGS2011"/>. Godišnje se proizvede 65 milijuna tona [[cement]]a<ref name="PressTV05072010"/> (uz godišnji porast proizvodnje od 16%<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran exports $637mn of cement|publisher=PressTV|location=Tehran|url=http://www.presstv.ir/detail/139606.html|date=22. 8. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110729080933/http://www.presstv.ir/detail/139606.html|dead-url=yes}}</ref>) koji se izvozi u 40 zemalja svijeta<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Tehran Times|title=Iran exports cement to 40 countries|url=http://www.tehrantimes.com/index_View.asp?code=213927|publisher=Tehran Times|location=Tehran|date=8. 2. 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. :'''''Dodatak''''': [[Iran u internacionalnim statistikama#Rudarstvo|Iran u internacionalnim statistikama: Rudarstvo]] ==== Energetika ==== {{glavni|Iran Energy Map (Cro).JPG|Iranska naftna industrija|Iranski nuklearni program}} [[Datoteka:Iran Energy Map (Cro).JPG|mini|desno|250px|Karta Irana s prikazanim nalazištima [[Nafta|nafte]] i [[Prirodni plin|prirodnog plina]], glavnim [[Rafinerija nafte|rafinerijama]], naftovodima, plinovodima i [[luka]]ma]] [[Datoteka:Iran NPP CIMG2451 m1.jpg|thumb|desno|250px|Maketa [[NE Bušer]] izgrađene [[2010.]] godine]] [[Iran]] je drugi u [[svijet]]u po zalihama [[Prirodni plin|prirodnog plina]] (15%)<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=The World Factbook|title=Natural Gas - Proved Reserves|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2179rank.html|publisher=The World Factbook|location=USA|year=2010.|accessdate=21. 4. 2011|archivedate=2013-03-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130309174844/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2179rank.html|deadurl=yes}}</ref><ref name="DOE012010">{{eng icon}} {{cite web|last=DOE|title=Iran|url=http://www.eia.doe.gov/countries/cab.cfm?fips=IR|publisher=United States Department of Energy|location=Washington D.C.|date=januar 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref> odnosno treći u svijetu po zalihama [[Nafta|nafte]] (10%)<ref name="DOE012010"/><ref>{{eng icon}} {{cite web|last=The World Factbook|title=Oil - Proved Reserves|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2178rank.html|publisher=The World Factbook|location=USA|year=2010.|accessdate=21. 4. 2011|archivedate=2007-06-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070613005503/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2178rank.html|deadurl=yes}}</ref>. [[Termoelektrana|Termoelektrane]] na naftu, plin i [[ugljen]] zajedno s [[Nuklearna elektrana|nuklearnom elektranom]] u [[Bušer]]u, [[hidroelektrana]]ma i drugim [[elektrana]]ma koje koriste [[Obnovljivi izvori energije|obnovljive izvore energije]] zadovoljavaju zemlju [[Električna energija|eletričnom energijom]]<ref name="DOE012010"/>. Godišnje rasipanje [[Energija|energije]] procjenjuje se između šest i sedam milijardi [[USD]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Payvand News|title=Energy Wastage In Iran Equals 6-7 Billion Dallars Per Year|url=http://www.payvand.com/news/08/oct/1303.html|publisher=Islamic Republic News Agency|location=Tehran|date=30. 10. 2008.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2020-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200115095247/http://www.payvand.com/news/08/oct/1303.html|dead-url=yes}}</ref>, dok je energetska potrošnja mnogo veća od svjetskog prosjeka<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=BP|title=BP Statistical Review of World Energy|url=http://www.bp.com/liveassets/bp_internet/globalbp/globalbp_uk_english/reports_and_publications/statistical_energy_review_2008/STAGING/local_assets/2010_downloads/statistical_review_of_world_energy_full_report_2010.pdf|publisher=British Petroleum|location=London|date=juni 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100630210655/http://www.bp.com/liveassets/bp_internet/globalbp/globalbp_uk_english/reports_and_publications/statistical_energy_review_2008/STAGING/local_assets/2010_downloads/statistical_review_of_world_energy_full_report_2010.pdf|archivedate=2010-06-30|deadurl=no}}</ref>. U [[2008.]] godini iranska vlada isplatila je 84 milijardi [[USD]] subvencija za naftu, plin i električnu energiju<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=NITC|title=Energy Subsidies Reach $84b|url=http://www.nitc.co.ir/iran-daily/1387/3111/html/economy.htm|publisher=Iran Daily|location=Tehran|date=27. 4. 2008.|accessdate=21. 4. 2011}}{{Dead link|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Iran godišnje troši oko 140 milijardi m³ godišnje (najviše nakon [[SAD]]-a i [[Rusija|Rusije]])<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=The World Factbook|title=Natural Gas - Consumption|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2181rank.html|publisher=The World Factbook|location=USA|year=2009.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2012-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20120129051956/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2181rank.html|dead-url=yes}}</ref>, uz najveći porast potrošnje u svijetu. Godine [[2010.]] uz [[Rusija|rusku]] pomoć otvorena je prva iranska [[nuklearna elektrana]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran: Bushehr launch peaceful symbol|url=http://www.presstv.ir/detail/139502.html|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=11. 8. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20110728160117/http://www.presstv.ir/detail/139502.html|dead-url=yes}}</ref>, dok je u planu izgradnja dodatnih 19 diljem zemlje<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=AP|title=Iran plans 19 more nuclear plants|url=http://articles.latimes.com/2007/dec/25/world/fg-iran25|publisher=Los Angeles Times|location=Los Angeles|date=25. 12. 2007.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Iran je među glavnim izvoznicima [[Nafta|nafte]] još od [[1913.]] godine. Najznačajnija nalazišta smještena su u jugozapadnom dijelu zemlje zapadno od [[Zagros]]a, odnosno u [[Iranske pokrajine|pokrajinama]] [[Ilam (pokrajina)|Ilamu]], [[Huzestan]]u, [[Bušer (pokrajina)|Bušeru]], [[Hormuzgan]]u i [[Fars]]u. Velika naftna i plinska polja također se nalaze i na području [[Perzijski zaljev|Perzijskog zaljeva]]. Godine [[1978.]] Iran je bio četvrti najveći proizvođač [[Nafta|nafte]] u [[svijet]]u, odnosno drugi najveći [[OPEC]]-ov proizvođač i izvoznik<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Pars Times|title=Iran: The Economy|url=http://www.parstimes.com/history/economy.html|publisher=The Library of Congress Country Studies|location=Washington D.C.|date=decembar 1987.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Nakon [[Iranska revolucija|revolucije]] iz [[1979.]] godine nova vlada smanjila je proizvodnju u skladu s politikom dugoročnog očuvanja izvora, a nagli pad proizvodnje nadalje je zabilježen tijekom [[Iransko-irački rat|iransko-iračkog rata]] tijekom kojeg su [[Irak|iračke]] i [[SAD|američke]] oružane snage [[Bombardiranje|bombardirale]] iranske [[Rafinerija nafte|rafinerije]]. Kasnih [[1980-ih]] godina proizvodnja nafte raste, što je uvjetovano obnovom infrastrukture kao i novootkrivenim nalazištima u [[Perzijski zaljev|Perzijskom zaljevu]]. Godine [[2004.]] proizvodnja nafte dosegla je 1,4 milijarde [[barel]]a godišnje čime je ostvaren neto profit od 50 milijardi [[USD]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=AP|title=Iran oil industry founders, report says|url=http://seattletimes.nwsource.com/html/nationworld/2003494872_iranoil26.html|publisher=The Seattle Times|location=Seattle|date=26. 12. 2006.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>, dok se [[2009.]] godine proizvodnja povećala na 1.53 milijarde [[barel]]a. Krajem [[2000-ih]] godina [[Iran]] je s [[Kina|Kinom]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=CRI|title=China, Iran sign biggest oil & gas deal|url=http://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2004-10/31/content_387140.htm|publisher=China Daily|location=Beijing, China|date=31. 10. 2004.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>, [[Rusija|Rusijom]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=JP|title=Iran and Russia sign major oil deal|url=http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1215330962516&pagename=JPost/JPArticle/ShowFull|publisher=Jerusalem Post|location=Jerusalem|date=14. 7. 2008.|accessdate=21. 4. 2011}}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, [[Indija|Indijom]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Rediff|title=OVL-Hinduja plan $20 bn investment in Iran, India|url=http://in.rediff.com/money/2008/jan/04ongc.htm|publisher=Rediff Business|location=Mumbai, India|date=4. 1. 2008.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref> i [[Malezija|Malezijom]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=China Daily|title=Iran, Malaysia sign $16b oil deal|url=http://www.chinadaily.com.cn/world/2007-12/27/content_6351901.htm|publisher=China Daily|location=Beijing, China|date=27. 12. 2007.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref> sklopio brojne ugovore na području naftne infrastrukture čija je vrijednost više desetaka milijardi [[USD]]. Iran u domaćim pogonima trenutačno proizvodi 70-80% potrebne opreme za istraživanje, proizvodnju i transport [[Fosilna goriva|fosilnih goriva]]<ref>Vidi:<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=Trend|title=FM: Iran produces major equipment for its oil and gas industry|url=http://en.trend.az/capital/energy/1757093.html|publisher=Trend News Agency|location=Baku, Azerbaijan|date=27. 9. 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=Fars News|title=Equipment Needs in Iran's Oil, Gas Industries Mostly Supplied Domestically|url=http://english.farsnews.ir/newstext.php?nn=8907041206|publisher=Fars News Agency|location=Tehran|date=26. 9. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archiveurl=https://archive.today/20120708082052/http://english.farsnews.com/newstext.php?nn=8907041206|archivedate=2012-07-08|dead-url=no}}<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=Shana|title=Share of domestically made equipments on the rise|url=http://www.shana.ir/155561-en.html|publisher=Shana.ir|location=Tehran|date=18. 7. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archivedate=2012-03-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120309074817/http://www.shana.ir/155561-en.html|deadurl=yes}}</ref>. Prema procjenama iranskih službenika, nakon dovršetka radova na infrastrukturi zarada od [[Nafta|nafte]] i [[Prirodni plin|prirodnog plina]] će u [[2015.]] godini dosegnuti 250 milijardi [[USD]]<ref name="Payvand22122010"/>. <center> <gallery> Datoteka:Top Oil Producing Counties (Cro).JPG|Najveći svjetski proizvođači [[Nafta|nafte]] od [[1960.]] do [[2006.]] g. Datoteka:Iran Oil Products (Cro).JPG|Iranski [[Rafinerija nafte|rafinerijski]] kapaciteti (procjene od [[2007.]] do [[2012.]] g.) Datoteka:IRAN oil&gas production (Cro).JPG|Iranska proizvodnja [[Nafta|nafte]] i [[Prirodni plin|prirodnog plina]] od [[1970.]] do [[2030.]] g. Datoteka:Iran Electricity (Cro).PNG|Iranska proizvodnja i potrošnja [[Električna energija|el. energije]] od [[1988.]] do [[2007.]] g. Datoteka:Energy consumption per capita-Iran (Cro).PNG|Iranska potrošnja [[Energija|energije]] po stanovniku od [[1971.]] do [[2006.]] g. </gallery> </center> Glavne iranske [[Rafinerija nafte|rafinerije]] smještene su u [[Abadan]]u (prva iranska rafinerija), [[Kermanšah]]u, [[Teheran]]u, [[Isfahan]]u, [[Širaz]]u, [[Tabriz]]u, [[Arak]]u i [[Bandar-e Abas]]u<ref name="Coutsoukis10112004"/>. Golema većina [[Nafta|nafte]] s nalazišta u rafinerije transportira se [[naftovod]]ima. Ukupna dužina [[cjevovod]]a je 34.789&nbsp;km, od čega 7&nbsp;km kondenzacijskih, 397&nbsp;km za kondenzirani prirodni plin, 19.161&nbsp;km za prirodni plin (4. u svijetu<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Shana|url=http://www.shana.ir/142918-en.html|title=Iran Ranks 4th in Gas Pipeline Scope|publisher=Shana.ir|location=Tehran|date=15. 6. 2009.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>), 570&nbsp;km za ukapljeni naftni plin, 7018&nbsp;km za naftu, te 7936&nbsp;km za ostale rafinirane proizvode. Do [[2025.]] godine planira se proširenje mreže cjevovoda za prirodni plin na 70.000&nbsp;km.<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=GasAndOil|url=http://www.gasandoil.com/goc/company/cnm93321.htm|title=Alexander's Gas & Oil Connections - Iran plans 40,000 km gas pipeline network by 2025|publisher=GasAndOil.com|location=Limbach, Germany|date=20. 8. 2009.|accessdate=21. 4. 2011}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Najznačajnije [[Luka|luke]] za izvoz nafte su [[Abadan]], [[Bandar-e Abas]], [[Mahšaher]], [[Harg]], [[Lavan]], [[Kiš]] i [[Amirabadska luka|Amirabad]]<ref name="DOE012010"/>. Godine [[2008.]] na otoku [[Kiš]]u otvorena je Iranska naftna burza (IOB) na kojoj se trguje [[Nafta|nafte]], [[Prirodni plin|prirodnim plinom]] i petrokemijskim proizvodima<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=IRNA|title=1st phase of Iran oil stock inaugurated on Kish island|url=http://www2.irna.ir/en/news/view/line-203/0802173565111734.htm|publisher=Islamic Republic News Agency|location=Tehran|date=17. 2. 2008.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2009-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20090110151138/http://www2.irna.ir/en/news/view/line-203/0802173565111734.htm|dead-url=}}</ref>. Većina trgovine obavlja se u [[Euro|eurima]] i [[Iranski rijal|iranskim rijalima]] te ostalim [[valuta]]ma<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Oil bourse opens in Iran's Kish Island|url=http://previous.presstv.com/Detail.aspx?id=43476&sectionid=351020102|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=17. 2. 2008.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20110825023915/http://previous.presstv.com/Detail.aspx?id=43476&sectionid=351020102|dead-url=yes}}</ref>, dok je [[američki dolar]] u potpunosti isključen<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Austin|first=Steve|title=Iranian Oil Bourse Opening|url=http://www.oil-price.net/en/articles/iranian-oil-bourse-opening.php|publisher=Oil-Price.net|location=USA|date=2. 6. 2008.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Zahvaljujući proizvodnji dušičnog [[Gnojivo|gnojiva]] u [[Širaz]]u<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Shana|title=Shiraz Fertilizer Plant Tender Started|url=http://www.shana.ir/25007-en.html|publisher=Shana.ir|location=Tehran|date=28. 6. 2004.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>, najvećoj [[Tvornica|tvornici]] [[eten]]a u svijetu smještenoj u [[Asaluja|Asaluji]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran opens world largest ethylene unit|url=http://previous.presstv.com/Detail.aspx?id=77737&sectionid=351020102|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=7. 12. 2008.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20110825025338/http://previous.presstv.com/Detail.aspx?id=77737&sectionid=351020102|dead-url=yes}}</ref> kao i drugim proizvodnjim zonama diljem zemlje, iranski [[izvoz]] petrokemikalija dosegnuo je 5,5 milijardi [[USD]] u [[2007.]]<ref name="PressTV26042008">{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran exports $570M of petrochemicals|url=http://previous.presstv.com/Detail.aspx?id=53267&sectionid=351020102|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=26. 4. 2008.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20110825025101/http://previous.presstv.com/Detail.aspx?id=53267&sectionid=351020102|dead-url=yes}}</ref>, 9 milijardi [[USD]] u [[2008.]]<ref name="PressTV26042008"/>, te 7,6 milijardi [[USD]] u prvih deset mjeseci [[2010.]] godine<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Shana|title=Petrochemical Exports Pass $7 Billion|url=http://www.shana.ir/165360-en.html|publisher=Shana.ir|location=Tehran|date=31. 1. 2011.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Prema podacima Iranskog ministarstva za naftu, [[Iran]] do [[2025.]] godine planira uložiti 500 milijardi [[USD]] u naftnu infrastrukturu<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=NITC|title=$500b Needed For Hydrocarbon Sector|url=http://www.nitc.co.ir/iran-daily/1387/3109/html/economy.htm#s297894|publisher=Iran Daily|location=Tehran|date=24. 4. 2008.|accessdate=21. 4. 2011}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. :'''''Dodatak''''': [[Iran u internacionalnim statistikama#Energetika|Iran u internacionalnim statistikama: Energetika]] === Uslužne djelatnosti === [[Datoteka:Carpet Bazaar of Tabriz.JPG|thumb|desno|250px|Veliki [[bazar]] ([[tržnica]]) u [[Tabriz]]u]] Unatoč ekonomskoj [[Liberalizam|liberalizaciji]] iz [[1990-ih]] godina, državna potrošnja (uključujući izdatke poluvladinih fondova) ostala je relativno visoka. Procjene potrošnje u uslužnim djelatnostima Irana iznose približno 40% [[BDP|bruto domaćeg proizvoda]], od čega je većina državnog karaktera uključujući i izdatke za [[Oružane snage Irana|oružane snage]], državne [[Plaća|plaće]] i isplate za socijalnu sigurnost<ref name="IranCIA2011"/>. Proces [[Urbanizacija|urbanizacije]] značajno je doprinio uslužnim djelatnostima među kojima su najznačajnije javne službe (uključujući [[obrazovanje]]), [[trgovina]], osobne i stručne usluge, te [[turizam]]. Ukupna vrijednost [[promet]]a i [[Komunikacije|komunikacija]] prema procjenama za [[2013.]] godinu porasti će na 46 milijardi [[USD]] što predstavlja 6,8% iranskog [[BDP]]-a<ref name="NITC18062009">{{eng icon}} {{cite web|last=NITC|title=Freight Transport Report|url=http://www.nitc.co.ir/iran-daily/1388/3427/html/economy.htm#s386826|publisher=Iran Daily|location=Tehran|date=18. 6. 2009.|accessdate=21. 4. 2011}}{{Dead link|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Prema podacima Međunarodne radničke organizacije o zapošljavanju iz [[1996.]] godine, na području prometa i komunikacija bilo je zaposleno oko 3,4 milijuna ljudi odnosno oko 20,5% ukupne radne snage iz [[2008.]] godine<ref name="NITC18062009"/>. ==== Maloprodaja ==== Iranska industrija [[Maloprodaja|maloprodaje]] sastoji se uglavnom od [[zadruga]] (uglavnom pod vladinim sponzorstvom) i nezavisnih trgovaca na malo koji posluju u [[bazar]]ima ([[tržnica]]ma)<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Iranica|title=Bāzār|work=Encyclopedia Iranica|location=New York|url=http://www.iranica.com/articles/bazar-index|date=15. 12. 1989.|accessdate=3. 2. 2011|archive-date=2010-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20101208194537/http://www.iranica.com/articles/bazar-index}}</ref>. Najveći dio [[Hrana|hrane]] pojavljuje se na uličnim tržnicama s [[cijena]]ma koje određuje iranski Glavni statistički zavod. U zemlji djeluje 438.478 trgovaca mješovitom robom<ref name="Euromonitor032011">{{eng icon}} {{cite web|last=Euromonitor|title=Retailing in Iran|url=http://www.euromonitor.com/retailing-in-iran/report|publisher=Euromonitor International|location=London|date=mart 2011.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref> od kojih većina posluje van [[Teheran]]a gdje postoji velik broj hipermarketa i [[supermarket]]a. Diljem Irana bilježi se i veliki rast manjih [[trgovina]] koje su većinom u privatnom [[Vlasništvo|vlasništvu]]. Najveći iranski trgovački lanci u državnom vlasništvu su ''Etka'', ''Refah'', ''Šahrvand'' and ''Hyperstar Market''<ref name="Euromonitor032011"/>. [[Elektroničko poslovanje]] u [[2008.]] godini ostvarilo je promet od milijardu [[USD]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=IRNA|title=Iran's e-commerce to reach rls10,000b|url=http://www2.irna.ir/en/news/view/menu-234/0812030911192309.htm|publisher=Islamic Republic News Agency|location=Tehran|date=3. 12. 2008.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2009-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20090110154827/http://www2.irna.ir/en/news/view/menu-234/0812030911192309.htm|dead-url=}}</ref>. ==== Zdravstvo i ljekarništvo ==== {{glavni|Zdravstvo u Iranu}} {| style="margin:1em; background:#f9f9f9; border:1px #aaa solid; border-collapse:collapse; font-size:90%; float:right;" |- style="background:lightblue;" ! Zdravstvo u Iranu (''Izvor: [[Economist Intelligence Unit]]''<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Zawya|title=Iran: Healthcare and Pharmaceuticals Forecast|url=http://www.zawya.com/countries/ir/macrowatch.cfm?eiusection=Healthcare%20And%20Pharmaceuticals%20Forecast&pass=1|publisher=Economist Intelligence Unit|location=London|date=18. 8. 2008.|accessdate=21. 4. 2011}} ''(potrebna pretplata)''</ref>) ! 2005. ! 2006. ! 2007. ! 2008. ! 2009. ! 2010. ! 2011. ! 2012. |- | Očekivana životna dob (godina) | 70,0 | 70,3 | 70,6 | 70,9 | 71,1 | 71,4 | 71,7 | 72,0 |- | Izdvajanja za zdravstvo (postotak BDP-a) | 4,2 | 4,2 | 4,2 | 4,2 | 4,2 | 4,2 | 4,2 | 4,2 |- | Izdvajanja za zdravstvo (milijardi USD) | 7,9 | 9,2 | 10,8 | 13,8 | 16,2 | 19,3 | 23,1 | 27,3 |- | Izdvajanja za zdravstvo (USD per capita) | 113 | 132 | 151 | 191 | 223 | 261 | 309 | 362 |} Iranskim [[ustav]]om zajamčena je [[Zdravstvo|zdravstvena]] skrb svim stanovnicima zemlje. Do [[2008.]] godine 73% Iranaca bilo je obuhvaćeno dobrovoljnom nacionalnom zdravstvenom skrbi<ref name="EIUMarketProfile2008"/>. Oko 85% stanovnštva koristi sustav osiguranja za lijekove, a vlada uvelike subvencionira [[Farmacija|farmaceutsku]] proizvodnju u cilju povećanja dostupnosti [[lijek]]ova i [[Cijepljenje|cjepiva]]. Ukupna tržišna vrijednost iranske [[Zdravstvo|zdravstvene]] i [[Medicina|medicinske]] mreže bila je 24 milijarde [[USD]] u [[2002.]] godini, dok se s obzirom na sve veću potražnju zdravstvenih usluga procjenjuje rast na 50 milijardi [[USD]] do [[2013.]] godine<ref name="Austrade19072007">{{eng icon}} {{cite web|last=Austrade|title=Health services and pharmaceuticals to Iran|url=http://www.austrade.gov.au/Health-services-and-pharmaceuticals-to-Iran/default.aspx|publisher=Australian Trade Commission|location=Sydney, Australia|date=19. 7. 2007.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2008-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20080419082947/http://www.austrade.gov.au/Health-services-and-pharmaceuticals-to-Iran/default.aspx|dead-url=}}</ref><ref name="BMI25032009">{{eng icon}} {{cite web|last=Payvand News|title=Iran Pharmaceuticals and Healthcare Report Q2|url=http://www.payvand.com/news/09/apr/1027.html|publisher=Business Monitor International|location=London|date=25. 3. 2009.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20111129222751/http://www.payvand.com/news/09/apr/1027.html|dead-url=yes}}</ref>. Od [[2006.]] godine 55 iranskih [[Farmacija|farmaceutskih]] tvrtki proizvodi 96% lijekova<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran's medicine production growing|url=http://www.presstv.ir/detail/144089.html|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=26. 9. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2010-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20100929072124/http://www.presstv.ir/detail/144089.html|dead-url=yes}}</ref> vrijednih 1,2 milijarde [[USD]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Iran Daily|title=18% of Medicines Thrown Out Annually|url=http://iran-daily.com/1386/2880/html/national.htm|publisher=Iran-Daily.com|location=Tehran|date=30. 6. 2007.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2007-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20071018051214/http://iran-daily.com/1386/2880/html/national.htm|dead-url=}}</ref> dok se vrijednost cjelokupnog tržišta procjenjuje na 310 milijardi [[USD]]<ref name="Austrade19072007"/>. Procjenjuje se da će samo farmaceutsko tržište [[2013.]] godine narasti na 3.65 milijardi [[USD]]<ref name="BMI25032009"/>. :'''''Dodatak''''': [[Iran u internacionalnim statistikama#Zdravstvo|Iran u internacionalnim statistikama: Zdravstvo]] ==== Turizam ==== {{glavni|Turizam u Iranu}} [[Turizam]] kao ekonomska aktivnost u [[Iran]]u dramatično se smanjila tijekom [[Iransko-irački rat|rata s Irakom]] [[1980-ih]] godina, no [[2000-ih]] je relativno oživjela. Godine [[2004.]] približno 1,659.000 stranih turista posjetilo je zemlju<ref name="IranTravels2010">{{eng icon}} {{cite web|last=Iran Travels|title=Iran: Economy|url=http://www.iran-travels.com/english/economy.php|publisher=Shokoufeh|location=Tehran|year=2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2016-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310014302/http://iran-travels.com/english/economy.php}}</ref>, dok je broj u [[2007.]] godini premašio dva milijuna<ref name="UNWTO062010">{{eng icon}} {{cite web|last=UNWTO|title=World Tourism Barometer (Vol. 8, No. 2)|url=http://www.unwto.org/facts/eng/pdf/barometer/UNWTO_Barom10_2_en.pdf|publisher=UN World Tourism Organization|location=Madrid|date=juni 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2015-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150903225411/http://www.unwto.org/facts/eng/pdf/barometer/UNWTO_Barom10_2_en.pdf|dead-url=yes}}</ref> odnosno dosegnuo 2,3 milijuna u [[2009.]] godini<ref name="PressTV19032010">{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran 'hosted 2.3mn tourists this year'|url=http://previous.presstv.com/detail.aspx?id=121199&sectionid=351020108|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=19. 3. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2013-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20131221100152/http://previous.presstv.com/detail.aspx?id=121199&sectionid=351020108|dead-url=yes}}</ref>. Iste je godine zabilježen porast stranih turističkih posjeta od 7%<ref name="PressTV19032010"/>. Većina posjetitelja dolazi iz [[Azija|azijskih]] država, dok oko 10% turista dolazi iz [[Europa|europskih]] i [[Amerika|američkih]] zemalja<ref name="IranTravels2010"/><ref name="PressTV19032010"/>. Početkom [[2000-ih]] godina oko 2% iranske radne snage bilo je zaposleno u turističkim djelatnostima<ref name="Payvand07092003"/>. <center> <gallery> Datoteka:Kish sea sides 1.jpg|Ljetovalište na otoku [[Kiš]]u Datoteka:Persepolis hdr.JPG|[[Darije I. Veliki|Darijeva]] palača u [[Perzepolis]]u Datoteka:Naghshe Jahan Square Isfahan modified.jpg|Trg [[Nakš-e Džahan]] u [[Isfahan]]u Datoteka:Imam Reza shrine 06.jpg|Grobnica [[Imam Reza|Imama Reze]] u [[Mašhad]]u Datoteka:Dizin.jpg|Skijalište [[Dizin]] </gallery> </center> Najpopularnija iranska turistička odredišta kulturološkog karaktera su [[Isfahan]], [[Mašhad]] i [[Širaz]]. Početkom [[2000-ih]] najveće prepreke u razvoju [[Turizam u Iranu|iranskog turizma]] bile su nedovoljna [[promet]]na infrastruktura, zakonska ograničenja i manjak stručnih kadrova<ref name="CurtisHooglund2008"/>. Velik broj posjetitelja su [[Šijiti|šijitski]] [[muslimani]] iz [[Azija|azijskih]] država koji posjećuju [[Šijiti|šijitska]] svetišta u [[Mašhad]]u i [[Kum (grad)|Kumu]]<ref name="PressTV19032010"/>, dok manjinu čine [[Europa|Europljani]] i drugi [[Zapadni svijet|zapadnjaci]] koji posjećuju [[:Kategorija:Arheološki lokaliteti u Iranu|arheološke lokalitete]] i [[spomenik]]e. U [[2007.]] godini zemlju je posjetilo oko 2,219.000 stranih turista<ref name="UNWTO2010"/> (58. u [[svijet]]u) kojima je na raspolaganju 641 [[hotel]] s ukupno 63.000 [[krevet]]a, dok je godišnja zarada od turizma u [[2008.]] iznosila 8,7 milijardi [[USD]]<ref name="UNWTO062010"/> (28. u svijetu) što je približno dvanaesterostruki porast u odnosu na [[2000.]] godinu<ref name="UNWTO062010"/>. Zbog atraktivnih [[Geografija Irana|prirodnih]] i [[Povijest Irana|povijesnih]] turističkih resursa Iran je rangiran među prvih 10 turističkih zemalja svijeta<ref name="Payvand07092003"/>. :'''''Dodatak''''': [[Iran u internacionalnim statistikama#Kultura|Iran u internacionalnim statistikama: Kultura]] ==== Bankarstvo, financije i osiguranja ==== [[Datoteka:TEPIX (Cro).PNG|mini|lijevo|250px|[[Teheranska burza]] se prema [[Zapadni svijet|zapadnim]] procjenama smatra jednom od najuspješnijih u [[svijet]]u posljednjih godina<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=BBC|title=Iran blocks share price gains|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/3129995.stm|publisher=British Broadcasting Corporation|location=London|date=6. 8. 2003.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref><ref name="Bloomberg26072010">{{eng icon}} {{cite web|last=Sheikholeslami|first=Ali|coauthors=Sukumar, Nandini|title=Tehran Exchange Trades Futures to Attract Investors|url=http://www.businessweek.com/news/2010-07-26/tehran-exchange-trades-futures-to-attract-investors.html|publisher=Bloomberg BusinessWeek|location=New York City|date=26. 7. 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>]] Vladini [[kredit]]i i [[Zajam|zajmovi]] su dostupni za industrijske i poljoprivredne projekte, prvenstveno putem [[Banka|banaka]]. Službena [[iran]]ska [[valuta]] je [[Iranski rijal|rijal]] čiji je tečaj krajem [[2000-ih]] iznosio oko 10.000 rijala za jedan [[američki dolar]]<ref name="IranCIA2011"/>, dok se na neslužbenom tržištu mijenjaju i po višoj tarifi. Nakon [[Iranska revolucija|revolucije]] [[1979.]] godine iranska je vlada [[Nacionalizacija|nacionalizirala]] sve privatne [[Banka|banke]], a [[Kamata|kamate]] su u skladu s [[islam]]skim zakonom zamijenjene obrađivačkim pristojbama. Ovaj sustav stupio je na snagu sredinom [[1980-ih]] godina<ref name="CurtisHooglund2008"/>. [[Banka]]rski sustav sastoji se od središnje banke ([[Iranska središnja banka|Markazi banka]]) koja izdaje valutu i nadzire sve državne i privatne banke. Nekoliko poslovnih [[Banka|banaka]] sa sjedištem u [[Teheran]]u ima podružnice u cijeloj zemlji. Postoje i dvije razvojne banke i stambene banka koja je specijalizirana u stambenim [[hipoteka]]ma. Računima vladinih banaka dominiraju krediti državi, „[[bonjad]]” poduzeća, velike privatne tvrtke i četiri tisuće imućnijih pojedinaca koji ponekad ne uspijevaju otplatiti svoje [[kredit]]e<ref>Vidi:<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=NITC|title=Banking System Needs Overhaul|url=http://www.nitc.co.ir/iran-daily/1387/3238/html/|publisher=Iran Daily|location=Tehran|date=7. 10. 2008.|accessdate=21. 4. 2011}}{{Dead link|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=NITC|title=President in Birjand Rally|url=http://www.nitc.co.ir/iran-daily/1387/3240/html/|publisher=Iran Daily|location=Tehran|date=9. 10. 2008.|accessdate=21. 4. 2011}}{{Dead link|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Vlada je počela s privatizacijom bankarskog sustava u [[2001.]] godini kada su izdane dozvole za otvaranje dviju banaka u privatnom vlasništvu<ref name="EIUFinancial2008">{{eng icon}} {{cite web|last=Zawya|title=Iran Financial Services Forecast|url=http://www.zawya.com/marketing.cfm?zp&p=/story.cfm?id=EIU20080501212121777&section=Countries&page=Iran&eiusection=Financial%20Services%20Forecast-1&cc|publisher=Economist Intelligence Unit|location=London|year=2008.|accessdate=21. 4. 2011|archivedate=2012-04-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120402104415/http://www.zawya.com/marketing.cfm?zp&p=%2Fstory.cfm%3Fid%3DEIU20080501212121777&section=Countries&page=Iran&eiusection=Financial%20Services%20Forecast-1&cc|deadurl=yes}} ''(potrebna pretplata)''</ref>. Godine [[2010.]] iranske devizne pričuve u inozemnim bankama dosegle su iznos od 75.06 milijardi [[USD]] prema američkim izvorima<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=The World Factbook|title=Country comparison: Reserves of foreign exchange and gold|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2188rank.html|publisher=The World Factbook|location=USA|year=2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2007-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20070613005020/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2188rank.html|dead-url=yes}}</ref>, odnosno oko 100 milijardi [[USD]] prema službenim [[iran]]skim izvorima<ref name=autogenerated1 />. Od [[2010.]] godine [[Teheranska burza]] trguje dionicama više od 330 registriranih [[Tvrtka|tvrtki]]<ref name="Bloomberg26072010"/> čija je ukupna vrijednost u [[2011.]] godini bila oko 100 milijardi [[USD]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=TSE ranked as best bourse index|url=http://www.presstv.com/detail/163110.html|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=1. 2. 2011.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110916081515/http://www.presstv.com/detail/163110.html|dead-url=yes}}</ref>. Iran prema mišljenju stručnjaka pruža mnoge mogućnosti ulaganja, posebno na Teheranskoj burzi<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=NITC|title=Vast Economic Potential Lauded|url=http://www.nitc.co.ir/iran-daily/1387/3240/html/economy.htm|publisher=Iran Daily|location=Tehran|date=9. 10. 2008.|accessdate=21. 4. 2011}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Premije [[Osiguranje|osiguranja]] iznosile su tek nešto manje od 1% [[BDP]]-a u [[2008.]] godini<ref name="EIUMarketProfile2008"/> što je uvjetovano prosječnim primanjima po glavi stanovnika<ref name="EIUMarketProfile2008"/>. Pet državnih osiguravajućih društava dominiraju na [[Tržište|tržištu]], od kojih su četiri aktivna u komercijalnom osiguranju. Vodeća osiguravajuća društva su ''Iransko osiguravajuće društvo'', ''Azija osiguranje'', ''Alborz osiguranje'' i ''Dana osiguranje''. U iranskoj fiskalnoj godini [[2001.]]/[[2002.]] osiguranja treće strane činili su 46% premija, slijedi zdravstveno osiguranje sa 13%, protupožarno osiguranje sa 10%, te životno osiguranje sa 9,9%<ref name="EIUFinancial2008"/>. ==== Komunikacije i informatička tehnologija ==== {{glavni|Komunikacije u Iranu}} [[Datoteka:IR Telecom (Cro).JPG|mini|desno|250px|[[Iran]] je među pet vodećih zemalja prema rastu [[Telekomunikacije|telekomunikacijskog]] sektora (iznad 20%)<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Burkhart|first=Grey E.|title=Iran|url=http://www.georgetown.edu/research/arabtech/pgi98-4.html|publisher=National Security and the Internet in the Persian Gulf Region|location=Washington D.C.|year=1998.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2007-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20070703041209/http://www.georgetown.edu/research/arabtech/pgi98-4.html|dead-url=}}</ref>]] [[Mediji|Medije]] u zemlji čine brojne službene [[Novine|novinske]] agencije, veliki broj dnevnih [[Novine|novina]] i [[časopis]]a, službeni i privatni [[TV|televizijski]] kanali odnosno [[Radio|radijske]] stanice. U [[2009.]] godini na 1000 stanovnika postojalo je 331 [[Telefon|fiksnih]] odnosno 675 [[Mobitel|mobilnih]] telefonskih linija<ref name="IranCIA2011"/>. Broj [[Osobno računalo|osobnih računala]] naglo se povećao sredinom [[1990-ih]] godina, nakon čega počinje i snažan rast broja korisnika [[internet]]a koji je [[2010.]] godine iznosio približno 33,200.000 (oko 50% ukupnog stanovništva)<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Internet World Stats|title=Iran|url=http://www.internetworldstats.com/me/ir.htm|publisher=Miniwatts Marketing Group|location=Bogota, Colombia|year=2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110520115447/http://www.internetworldstats.com/me/ir.htm}}</ref>. Također, Iran je sa 700.000 [[blog]]ova treća zemlja u svijetu<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Joffe-Walt|first=Benjamin|title=Hackers take Iran's civil war online|url=http://www.jpost.com/International/Article.aspx?id=167963|publisher=Jerusalem Post|location=Jerusalem|date=2. 6. 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Godine [[2006.]] u zemlji je postojalo 1223 [[pružatelj internet usluga]] (ISP) od čega su svi u privatnom vlasništvu<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Austrade|title=Information and communications technology (ICT) to Iran|url=http://www.austrade.gov.au/ICT-to-Iran/default.aspx|publisher=Australian Trade Commission|location=Sydney, Australia|date=4. 6. 2008.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2008-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20080727015312/http://www.austrade.gov.au/ICT-to-Iran/default.aspx|dead-url=}}</ref>, a prihodi od [[internet]]a se za istu godinu procjenjuju na 1,2 milijarde [[USD]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=NITC|title=Privatization of Telecom Companies|url=http://www.iran-daily.com/1385/2681/html/focus.htm|publisher=Iran Daily|location=Tehran|date=9. 10. 2006.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2008-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20080219133406/http://www.iran-daily.com/1385/2681/html/focus.htm|dead-url=}}</ref>. Prema podacima [[Svjetska banka|Svjetske banke]], [[komunikacije]] i [[informatička tehnologija]] čine 1,4% udjela u iranskom [[BDP]]-u iz [[2008.]] godine<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=World Bank|title=ICT At-a-Glance: Iran|url=http://devdata.worldbank.org/ict/irn_ict.pdf|publisher=The World Bank|location=Washington D.C.|year=2008.|accessdate=21. 4. 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051215045113/http://devdata.worldbank.org/ict/irn_ict.pdf|archivedate=2005-12-15|deadurl=yes}}</ref>. U navedenim ekonomskim granama zaposleno je oko 150.000 ljudi, uključujući 20.000 u industriji [[softver]]a<ref name="EIUIT2008">{{eng icon}} {{cite web|last=EIU|title=Iran: Telecoms and technology background|url=http://www.ebusinessforum.com/index.asp?layout=newdebi&country_id=IR|publisher=Economist Intelligence Unit|location=London|year=2008.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2006-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20060813091822/http://www.ebusinessforum.com/index.asp?layout=newdebi&country_id=IR|url-status=dead}}</ref>. U [[2002.]] godini u zemlji je bilo registrirano 1200 tvrtki za informatičku tehnologiju, od čega je 200 bilo uključeno u razvoj softvera tj. programske podrške<ref name="EIUIT2008"/>. Iranski izvoz softvera u [[2008.]] godini iznosio je 60 milijuna [[USD]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=ITP|title=Iran software export market nearing $60 million|url=http://www.itp.net/542560-iran-software-export-market-to-hit-60-million|publisher=ITP.net|location=UAE|date=4. 1. 2009.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Krajem [[2009.]] godine iransko telekomunikacijsko tržište zabilježilo je prihode od 9,2 milijarde [[USD]], dok se [[2014.]] godine uz trenutni rast od 6,9% očekuje povećanje na 12,9 milijardi [[USD]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Campbell|first=Susan J.|title=Iran Telecom Market Expected to Reach $12.9 Billion by 2014: Report|url=http://voice-quality.tmcnet.com/topics/phone-service/articles/73387-iran-telecom-market-expected-reach-129-billion-2014.htm|publisher=Voice Quality|location=Norwalk, Connecticut|date=22. 1. 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. :'''''Dodatak''''': [[Iran u internacionalnim statistikama#Komunikacije|Iran u internacionalnim statistikama: Komunikacije]] ==== Promet ==== {{glavni|Promet u Iranu}} [[Iran]] ima razvijenu mrežu [[asfalt]]iranih [[cesta]] koje spajaju golemu većinu [[Popis gradova u Iranu|gradova]] i manjih naselja. Američke procjene iz [[2006.]] godine navode kako je ukupna dužina svih iranskih [[cesta]] 172.927&nbsp;km<ref name="IranCIA2011"/>, od čega je 125.908&nbsp;km (73%) [[asfalt]]irano<ref name="IranCIA2011"/>. Broj [[Motorno vozilo|motornih vozila]] na 1000 stanovnika u [[2011.]] godini bio je 146<ref name="EIUAutomotive2008">{{eng icon}} {{cite web|last=Zawya|title=Automotive Forecast: Iran|url=https://www.zawya.com/marketing.cfm?zp&p=/countries/ir/macrowatch.cfm?eiusection=Automotive%20Forecast|publisher=Economist Intelligence Unit|location=London|date=18. 8. 2008.|accessdate=21. 4. 2011}} ''(potrebna pretplata)''</ref>, dok godišnji porast iznosi 9%<ref name="EIUAutomotive2008"/>. Godine [[2009.]] Iran je sa 1.67 milijuna [[Motorno vozilo|vozila]] na [[prirodni plin]] i 1021 stanicom zauzimao treće mjesto u svijetu, a krajem [[2010.]] godine njihov se broj povećao na dva milijuna vozila (1,3 milijuna tvorničkih i 0,7 milijuna ugrađenih motora na plin) odnosno 1546 stanica čime trenutno zauzima drugo mjesto u svijetu<ref name="TehranTimes20092010"/>. Iran također bilježi i najbrži svjetski porast korištenja vozila na plin<ref>Vidi:<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=Kurczewski|first=Nick|url=http://wheels.blogs.nytimes.com/2009/03/05/iranian-automaker-bets-on-natural-gas/|title=Iranian Automaker Bets on Natural Gas|publisher=New York Times|location=New York|date=5. 3. 2009.|accessdate=21. 4. 2011}}<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=Jarman|first=Brett|url=http://www.ngvglobal.com/iranian-cng-revolution-continues-1-5-million-ngvs-and-growing-0805|title=Iranian CNG Revolution Continues – 1.5 Million NGVs and Growing|publisher=NGV Global|location=Auckland, New Zealand|date=5. 8. 2009.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2009-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20090811034706/http://www.ngvglobal.com/iranian-cng-revolution-continues-1-5-million-ngvs-and-growing-0805|dead-url=yes}}</ref> pa se [[2012.]] godine očekuje porast na tri milijuna vozila na plin<ref>{{eng icon}} {{cite web|author=Dow Jones Newswires|url=http://www.ngvglobal.com/irans-push-for-fuel-self-sufficiency-drives-ngv-growth-0729|title=Iran’s Push for Fuel Self-Sufficiency Drives NGV Growth|publisher=NGV Global|location=Auckland, New Zealand|date=29. 7. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20111004201248/http://www.ngvglobal.com/irans-push-for-fuel-self-sufficiency-drives-ngv-growth-0729|dead-url=yes}}</ref> odnosno 2500 stanica za punjenje. U svim velikim gradovima postoje gradske [[autobus]]ne linije, dok više privatnih tvrtki upravlja međugradskim autobusnim linijama. Operativna [[podzemna željeznica]] trenutačno postoji samo u [[Teheran]]u čija je ukupna dužina linija [[2007.]] godine bila 120,1&nbsp;km (sa 64 stanice). Do [[2012.]] godine planira se proširenje [[teheran]]ske podzemne željeznice za dodatna 172&nbsp;km, a u izgradnji je i 380&nbsp;km podzemnih željeznica u ostalim gradovima poput [[Mašhad]]a, [[Širaz]]a, [[Tabriz]]a, [[Ahvaz]]a i [[Isfahan]]a<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=MEED: Tehran metro funding admirable|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|url=http://edition.presstv.ir/detail/74892.html|date=10. 11. 2008.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2016-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310131900/http://edition.presstv.ir/detail/74892.html|dead-url=yes}}</ref>. Duljina [[Željeznička pruga|željezničkih pruga]] je 8442&nbsp;km<ref name="IranCIA2011"/>, dok je trenutačno u izgradnji dodatnih 5000&nbsp;km<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran constructing 5,000 km railway|url=http://www.presstv.ir/detail/161731.html|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=24. 1. 2011.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110729010924/http://www.presstv.ir/detail/161731.html|dead-url=yes}}</ref>. <center> <gallery> Datoteka:Bandarabbas-sahel-2.jpg|[[Bandar-e Abas]], najznačajnija iranska [[luka]] Datoteka:Tehran Karaj Rd.jpg|[[Autocesta]] [[Teheran]]-[[Karadž]] Datoteka:Iran railway (2006) hr.png|Iranska [[Željeznica|željeznička]] mreža (septembar [[2006.]]) Datoteka:Tehran subway.jpg|[[Podzemna željeznica]] u [[Teheran]]u, glavnom [[promet]]nom žarištu zemlje Datoteka:IranAir 747 at Mehrabad International Airport.JPG|Iranski [[Boeing 747]] u zračnoj luci u [[Zračna luka Mehrabad|Mehrabadu]] </gallery> </center> Najznačajnija [[luka]] nalazi se u [[Bandar-e Abas]]u koji je smješten na obali [[Hormuški tjesnac|Hormuškog tjesnaca]]<ref name="DOE012010"/>, a pristigla se [[roba]] po državi raznosi [[kamion]]ima ili [[vlak]]ovima. [[Željeznička pruga]] između [[Teheran]]a i Bandar-e Abasa otvorena je [[1995.]] godine i zahvaljujući željezničkom spojnicom s [[Mašhad]]om igra važnu ulogu u opskrbi [[Središnja Azija|središnje Azije]]. Ostale značajne iranske luke uključuju [[Bandar-e Anzali]], [[Amirabadska luka|Amirabad]] i [[Bandar-e Turkaman]] na [[Kaspijsko jezero|kaspijskoj]] obali<ref name="DOE012010"/>, odnosno [[Horamšaher]] i [[Bandar-e Homeini]] na obali [[Perzijski zaljev|Perzijskog zaljeva]]<ref name="DOE012010"/>. Iran raspolaže flotom od 74 [[Trgovački brod|trgovačka broda]], uz dodatnih 78 brodova registriranih u stranim zemljama<ref name="IranCIA2011"/>. Prvi iranski prekooceanski teretni brod u domaćim [[Brodogradilište|brodogradilištima]] izgrađen je [[2007.]] godine<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran builds first huge cargo ship|url=http://edition.presstv.ir/detail/28630.html|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=26. 10. 2007.|accessdate=21. 4. 2011}}{{Dead link|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Deseci [[Popis gradova u Iranu|iranskih gradova]] imaju vlastite [[Zračna luka|zračne luke]] za prihvat [[Putnički zrakoplov|putničkih]] i [[Teretni zrakoplov|teretnih zrakoplova]]. U čitavoj zemlji postoji 319 aktivnih zračnih luka od čega je 133 asfaltiranih<ref name="IranCIA2011"/>, dok prema broju (42) zračnih luka s velikim pistama (iznad 3048 m odnosno 10.000 stopa) Iran zauzima četvrto mjesto u svijetu<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=The World Factbook|title=Airports - With Paved Runways|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2030.html|publisher=The World Factbook|location=USA|year=2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2015-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150406133103/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2030.html|dead-url=yes}}</ref>. Iransko nacionalno zrakoplovno poduzeće ''[[Iran Air]]'' osnovano je [[1962.]] godine i danas upravlja flotom od 51 zrakoplova<ref>Vidi:<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=IranAir|title=IranAir Fleet|url=http://www.iranair.com/DesktopDefault.aspx?tabid=309|publisher=Iran Air|location=Tehran|date=februar 2011.|accessdate=21. 4. 2011|archivedate=2011-05-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110516140610/http://www.iranair.com/DesktopDefault.aspx?tabid=309|deadurl=yes}}<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=Jaeger|first=Thomas|coauthors=Saugy, Martial|title=Iran Air Fleet|url=http://ch-aviation.ch/aircraft.php?search=set&airline=IR&al_op=1|publisher=CH-Aviation|location=Switzerland|year=2011.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref> (uz 30 narudžbi<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=RIA Novosti|title=Russia's Ilyushin Finance to supply Tu-204 planes to Iran|url=http://en.rian.ru/russia/20071116/88447536-print.html|publisher=Russian International News Agency|location=Moscow|date=16. 11. 2007.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2012-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20121013075520/http://en.rian.ru/russia/20071116/88447536-print.html|dead-url=yes}}</ref>) koji lete na domaćim i međunarodnim letovima. U cjelokupnom prometnom sektoru zaposleno je više od milijun ljudi, a prihodi od prometne industrije u [[2008.]] godini činili su 9% [[BDP]]-a<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=NITC|title=Road Construction Projects Upbeat|url=http://www.nitc.co.ir/iran-daily/1387/3298/html/economy.htm#s352350|publisher=Iran Daily|location=Tehran|date=21. 12. 2008.|accessdate=21. 4. 2011}}{{Dead link|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. :'''''Dodatak''''': [[Iran u internacionalnim statistikama#Promet|Iran u internacionalnim statistikama: Promet]] == Međunarodna trgovina i ekonomski odnosi == [[Datoteka:Iranian Export 2006 (Cro).PNG|mini|lijevo|320px|[[Iran]]ski nenaftni [[izvoz]] u [[2006.]] godini]] [[Iran]] je jedan od osnivača [[OPEC|Organizacije zemalja izvoznica nafte]] (OPEC)<ref name="DOE14072010">{{eng icon}} {{cite web|last=DOE|title=Iran|url=http://www.eia.doe.gov/countries/country-data.cfm?fips=IR|publisher=United States Department of Energy|location=Washington D.C.|date=14. 7. 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref> i [[OGEC|Organizacije zemalja izvoznica plina]] (OGEC)<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Fars News|title=Envoy: Iran to Join Gas Exporters Club Soon|url=http://english.farsnews.ir/newstext.php?nn=8810271643|publisher=Fars News Agency|location=Tehran|date=17. 1. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120329131936/http://english.farsnews.ir/newstext.php?nn=8810271643|archivedate=2012-03-29|deadurl=no}}</ref>. Udjel industrije [[Nafta|nafte]] i [[Prirodni plin|prirodnog plina]] u iranskom [[BDP|bruto domaćem proizvodu]] iznosi manje od 10%<ref name="IMF2010.15"/>, dok istovremeno sačinjava oko 70% [[izvoz]]a<ref name="PressTV02032011"/> odnosno 66,2 milijardi [[USD]] prema procjeni iz [[2010.]] godine<ref name="PressTV02032011"/> što je porast od iznad 40% u odnosu na [[2006.]] kada je zarada iznosila 46,9 milijardi [[USD]]<ref name="DOE14072010"/>. Izvoz ostalih proizvoda (30%) iste godine je iznosio 28,4 milijarde [[USD]]<ref name="PressTV02032011"/> odnosno 75% više nego u [[2007.]] godini kada je ostvarena zarada od 16,3 milijarde [[USD]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=IRNA|title=Iran's non-oil export up to dlrs 16.3b|url=http://www2.irna.ir/en/news/view/menu-237/0704155593011805.htm|publisher=Islamic Republic News Agency|location=Tehran|date=1. 10. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2007-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20071001002335/http://www2.irna.ir/en/news/view/menu-237/0704155593011805.htm|dead-url=}}</ref>. Najveći udjel u iranskom izvozu osim nafte i plina čine [[motorna vozila]], [[sag]]ovi ručne izrade, [[pistacija]], [[metanol]] i [[ukapljeni naftni plin]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran to launch more trade counselors|url=http://previous.presstv.com/detail.aspx?id=73214&sectionid=351020102|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=25. 10. 2008.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2012-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20120407055630/http://previous.presstv.com/detail.aspx?id=73214&sectionid=351020102|dead-url=yes}}</ref>. Iranski izvoz tehničkih i inženjerskih usluga obuhvaćao je poslove vrijedne 2,7 milijardi USD od čega je 40% otpadalo na [[Središnja Azija|središnju Aziju]] i [[Kavkaz]], 30% odnosno 350 milijuna [[USD]] na [[Irak]], 20% na [[Afrika|afričke]] države, te 10% na ostatak [[svijet]]a (uglavnom [[Južna Amerika]])<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Karimi|first=Majid|title=Engineering Service Exports Improve|url=http://www.nitc.co.ir/iran-daily/1387/3278/html/|publisher=Iran Daily|location=Tehran|date=24. 11. 2008.|accessdate=21. 4. 2011}}{{Dead link|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Iranske tvrtke u navedenim zemljama većinom obavljaju poslove vezane uz [[Energetika|energetiku]], izgradnju [[cjevovod]]a, [[navodnjavanje]], te izgradnju [[brana]] i [[elektrana]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran's trade not limited to Europe|url=http://previous.presstv.com/detail.aspx?id=123160&sectionid=351020102|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=13. 4. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2012-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20120407055651/http://previous.presstv.com/detail.aspx?id=123160&sectionid=351020102|dead-url=yes}}</ref>. Izvoz nenaftnih [[proizvod]]a jedan je od glavnih iranskih državnih prioriteta<ref name="France2411012010"/>, a oslanja se na snažnu domaću industriju, obrazovane i motivirane radnike, te povoljan geostrateški položaj s obzirom da u okolnim državama živi više od 300 milijuna ljudi<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=UNIDO|title=An Overview of the Economy of the Islamic Republic of Iran|url=http://www.unido.org/index.php?id=5035|publisher=United Nations Industrial Development Organization|location=New York City|year=2009.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Prema [[SAD|američkim]] procjenama iz [[2009.]] godine, glavni iranski izvozni partneri bili su [[Kina]] (16.58%), [[Japan]] (11.9%), [[Indija]] (10.54%), [[Južna Koreja]] (7.54%) i [[Turska]] (4.36%)<ref name="IranCIA2011"/>. [[Iran]] pripada manjini svjetskih država kojima je [[izvoz]] značajno veći od [[uvoz]]a<ref name="IranCIA2011"/>. Godine [[2000.]] uvoz je iznosio 13,7 milijardi [[USD]] odnosno 39,7 milijardi [[USD]] u [[2005.]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Habibi|first=Nader|title=The Cost of Economic Sanctions on Major Exporters to Iran|url=http://www.payvand.com/news/06/may/1046.html|publisher=Payvand News|location=San Francisco|date=5. 5. 2006.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20110709163548/http://www.payvand.com/news/06/may/1046.html|dead-url=yes}}</ref>, dok je [[2010.]] porastao na 58.97 milijardi<ref name="IranCIA2011"/> prema američkim odnosno 55 milijardi [[USD]]<ref name="PressTV02032011"/> prema službenim iranskim izvorima (približno upola manje od izvoza). Iran je također jedna od rijetkih vodećih zemalja svijeta koja je ubilježila rast [[BDP|bruto domaćeg proizvoda]] unatoč [[Svjetska financijska kriza od 2007. godine|svjetskoj financijskoj krizi]] koja traje od [[2007.]]<ref name="2Kriza"/> godine što je prije svega uvjetovano sankcijama nametnutim od strane [[SAD|Sjedinjenih Država]]<ref name="2Kriza"/>. Američki izvori iz [[2009.]] godine kao vodeće iranske uvozne partnere spominju [[UAE]] (15.14%, [[Kina|Kinu]] (13.48%), [[Njemačka|Njemačku]] (9.66%), [[Južna Koreja|Južnu Koreju]] (7.16%), [[Italija|Italiju]] (5.27%), [[Rusija|Rusiju]] (4.81%) i [[Indija|Indiju]] (4.12%)<ref name="IranCIA2011"/>. [[Datoteka:Economic Cooperation Organization map.svg|mini|desno|320px|Članice [[ECO]]-a]] Sredinom [[1990-ih]] godina [[Iran]] je unaprijedio ekonomsku suradnju sa zemljama u razvoju poput [[Sirija|Sirije]], [[Indija|Indije]], [[Kina|Kine]], [[Južna Afrika|Južne Afrike]], [[Kuba|Kube]] i [[Venecuela|Venecuele]]. U [[2007.]] godini trgovina s [[Indija|Indijom]] dosegla je 13 milijardi [[USD]], dok godišnji rast bilateralne ekonomske suradnje iznosi 80%<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=$13bn: new record in Iran-India trade|url=http://previous.presstv.ir/Detail.aspx?id=73952&sectionid=351020102|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=1. 11. 2008.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-07-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110718224422/http://previous.presstv.ir/Detail.aspx?id=73952&sectionid=351020102|dead-url=yes}}</ref>. Iran također ojačava suradnju sa [[Turska|Turskom]] i [[Pakistan]]om koji pripadaju Organizaciji za ekonomsku suradnju ([[ECO]]) čije tržište obuhvaća države [[Središnja Azija|središnje]], [[Južna Azija|južne]] i [[Jugozapadna Azija|jugozapadne Azije]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=PressTV|title=Iran pres. to attend ECO summit|url=http://www.presstv.ir/detail/155512.html|publisher=PressTV.ir|location=Tehran|date=15. 12. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20110728162425/http://www.presstv.ir/detail/155512.html|dead-url=yes}}</ref>. Od [[2003.]] godine [[Iran]] je povećao ulaganja u ekonomski razvoj i rekonstrukciju susjednih država poput [[Irak]]a<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=IRNA|title=Iran, Iraq to broaden mutual cooperation|url=http://irna.ir/ENNewsShow.aspx?NID=30257471|publisher=Islamic Republic News Agency|location=Tehran|date=20. 2. 2011.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref> i [[Afganistan]]a<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=IRNA|title=Iran, Afghanistan trade up 25%|url=http://www.irna.ir/ENNewsShow.aspx?NID=30191919|publisher=Islamic Republic News Agency|location=Tehran|date=17. 1. 2011.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref> koji su pogođeni [[rat]]ovima. Procjenjuje se da iranski emigranti posjeduju oko 20% nekretnina u [[Dubai]]ju ([[UAE]]) što je proporcionalno i njihovom udjelu u stanovništvu tog emirata<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=NITC|title=Islamic WTO Proposed|url=http://iran-daily.com/1384/2481/html/economy.htm|publisher=Iran Daily|location=Tehran|date=22. 1. 2006.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2007-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20071017220758/http://iran-daily.com/1384/2481/html/economy.htm|dead-url=}}</ref>, dok godišnja iranska ulaganja u [[Dubai]] iznose 200-300 milijardi [[USD]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=NITC|title=In 2005: Import Bill From Dubai $28.7b|url=http://iran-daily.com/1385/2528/html/economy.htm|publisher=Iran Daily|location=Tehran|date=4. 4. 2006.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2008-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20080219133355/http://iran-daily.com/1385/2528/html/economy.htm|dead-url=}}</ref>. U [[2006.]] godini iranski su građani iz [[Dubai]]ja vratili u domovinu oko dvije milijarde [[USD]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=NITC|title=Overseas Workers Remit Over $2b|url=http://iran-daily.com/1386/2971/html/economy.htm|publisher=Iran Daily|location=Tehran|date=22. 10. 2007.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2008-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20080225040145/http://iran-daily.com/1386/2971/html/economy.htm|dead-url=}}</ref>, dok se između [[2005.]] i [[2009.]] godine trgovina između Irana i Dubaija utrostručila na 12 milijardi [[USD]]<ref name="Bloomberg25012010">{{eng icon}} {{cite web|last=Foroohar|first=Kambiz|title=Dubai Helps Iran Evade Sanctions as Smugglers Ignore U.S. Laws|url=http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=av5smtYe_DDA|publisher=Bloomberg BusinessWeek|location=New York City|date=25. 1. 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref> od čega se većina odnosi na tržište [[nekretnina]]ma i uvozno-izvozne poslove<ref name="Bloomberg25012010"/>. === Izravna strana ulaganja === [[Datoteka:FDI Iran (Cro).PNG|mini|desno|320px|Izravna [[strana ulaganja]] u [[Iran]] od [[2000.]] do [[2007.]] godine]] Tijekom [[1990-ih]] i [[2000-ih]] godina [[Iran]] je sklopio određene poslovne ugovore sa stranim [[tvrtka]]ma, uključujući otkup ugovora na [[Nafta|naftnom]] području gdje izvođač radova osigurava financiranje a potom dobiva naknadu od [[NIOC|Iranskog nacionalnog naftnog poduzeća]] (NIOC) proporcionalno proizvodnom učinku. Nakon određenog broj godina, rad na terenu završetkom ugovora prebačen je pod okrilje NIOC-a<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=ABC|title=Iran - Oil & Gas|url=http://www.atiehbahar.com/Resources/Oil%26Gas.htm|publisher=Atieh Bahar Consulting|location=Tehran|date=juni 2002.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2007-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928000413/http://www.atiehbahar.com/Resources/Oil%26Gas.htm|dead-url=}}</ref>. Nepovoljni ili složeni operativni zahtjevi i međunarodne sankcije otežavali su strana ulaganja u zemlji tijekom protekla dva desetljeća, dok je ranih [[2000-ih]] godina provodena liberalizacija [[Tržište|tržišta]] čime je njihov broj znatno porastao. Između [[1993.]] i [[2007.]] godine Iran je absorbirao oko 24,3 milijarde [[USD]] stranih ulaganja<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Payvand News|title=Iran attracted $24.3b foreign capital in 16 years|url=http://www.payvand.com/news/07/may/1313.html|publisher=Mehr News Agency|location=Tehran|date=27. 5. 2007.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2007-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929120459/http://www.payvand.com/news/07/may/1313.html|dead-url=yes}}</ref>, dok je [[2007.]] godine zabilježen rekord od 10,2 milijarde [[USD]] što je osjetno povećanje u odnosu na 4,2 milijarde [[USD]] iz [[2005.]] ili dva milijuna [[USD]] iz [[1994.]] godine<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Iran Daily|title=Foreign Investment At Record Level|url=http://iran-daily.com/1386/2813/html/economy.htm|publisher=Iran-Daily.com|location=Tehran|date=10. 4. 2007.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2007-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20071222164054/http://iran-daily.com/1386/2813/html/economy.htm|dead-url=}}</ref>. Između [[2000.]] i [[2007.]] godine ugovoreni su poslovi u vrijednosti od 150 milijardi [[USD]], što uključuje privatna i državna kreditiranja<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Rodman|first=Véronique|title=Global Investment in Iran: Interactive|url=http://www.aei.org/press/26147|publisher=American Enterprise Institute|location=Washington D.C.|date=9. 5. 2007.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110610130424/http://www.aei.org/press/26147|dead-url=yes}}</ref>. Prema procjenama [[EIU]]-a, iznos izravnih stranih ulaganja u razdoblju između [[2010.]] i [[2014.]] godine povećati će se za 100%<ref name="Parsi22052010">{{eng icon}} {{cite web|last=Parsi|first=Massoud|title=The tragicomedy of Iran sanctions|url=http://english.aljazeera.net/focus/2010/05/201052271814825709.html|publisher=[[Al Jazeera]]|location=Doha, Qatar|date=22. 5. 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. S druge strane, godine [[2007.]] Iran je posjedovao inozemne nekretnine u vrijednosti od 62 milijarde [[USD]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Mehr News|title=Iran’s foreign assets surpass $62b|url=http://www.mehrnews.ir/en/NewsDetail.aspx?NewsID=510378|publisher=Mehr News Agency|location=Tehran|date=30. 6. 2007.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2007-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20071212043225/http://www.mehrnews.ir/en/NewsDetail.aspx?NewsID=510378|dead-url=yes}}</ref>. Strani ulagači uglavnom su zainteresirani za područja [[Energija|energetike]], proizvodnju [[Motorna vozila|motornih vozila]], rudnike [[Bakar (element)|bakra]], [[Građevinarstvo|graditeljstvo]], uslužne programe, [[Rafinerija nafte|petrokemikalije]], [[Odjeća|odjeću]], [[Hrana|hranu]] i [[Piće|pića]], [[telekomunikacije]], te [[ljekarništvo]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Amuzegar|first=Jahangir|title=Iran's Third Development Plan: an Appraisal|url=http://www.redorbit.com/news/science/258875/irans_third_development_plan_an_appraisal/index.html|publisher=Red Orbit|location=Dallas, Texas|date=3. 10. 2005.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20111129212318/http://www.redorbit.com/news/science/258875/irans_third_development_plan_an_appraisal/index.html|dead-url=yes}}</ref>. Veliki udjel u stranim ulaganjima čini i iransko iseljeništvo čiji se [[kapital]] procjenjuje na više od 1300 milijardi [[USD]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Iran Daily|title=Expats Worth $1.3 Trillion|url=http://www.iran-daily.com/1385/2781/html/economy.htm|publisher=Iran-Daily.com|location=Tehran|date=14. 2. 2007.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2007-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20071230222828/http://www.iran-daily.com/1385/2781/html/economy.htm|dead-url=}}</ref>. [[Iran]] je član Multilateralne agencije za garanciju investicija ([[MIGA]], ogranak [[Svjetska banka|Svjetske banke]])<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=MIGA|title=MIGA Member Countries (175)|url=http://www.miga.org/about/index_sv.cfm?stid=1695|publisher=Multilateral Investment Guarantee Agency|location=Washington D.C.|date=22. 11. 1010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Pedesetak tvrtki ulagalo je u iransku ekonomiju između [[1992.]] i [[2008.]] godine, među kojima su vodeće one iz [[Europa|europskih]] i [[Azija|azijskih]] zemalja<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=NITC|title=$34b Foreign Investment in 16 Years|url=http://www.nitc.co.ir/iran-daily/1387/3289/html/economy.htm#s349941|publisher=Iran Daily|location=Tehran|date=7. 12. 2008.|accessdate=21. 4. 2011}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>: {| style="margin:1em; background:#f9f9f9; border:1px #aaa solid; border-collapse:collapse; font-size:90%; float:center" |- style="background:lightblue;" ! Kontinent !! Vodeće zemlje prema ulaganjima u Iran (1992.-2008.) !! Broj projekata !! Ukupni iznos ulaganja |- | [[Azija]] || [[Ujedinjeni Arapski Emirati]], [[Singapur]], [[Indonezija]] i [[Oman]] ||align="center"| 190 || 11,6 milijardi [[USD]] |- | [[Europa]] || [[Njemačka]], [[Nizozemska]], [[Španjolska]], [[UK]], [[Turska]], [[Italija]], [[Francuska]] (ukupno 20 država) ||align="center"| 253 || 10,9 milijardi [[USD]] |- | [[Amerika]] || [[Kanada]], [[Panama]], [[SAD]] i [[Jamajka]] ||align="center"| 7 || 1,4 milijardi [[USD]] |- | [[Afrika]] || [[Mauricijus]], [[Liberija]] i [[Južna Afrika]] ||align="center"| ''nepoznato'' || 8 milijardi [[USD]] |- | [[Australija]] || [[Australija]] ||align="center"| 1 || 682 milijuna [[USD]] |} === Odnosi sa Svjetskom trgovinskom organizacijom === [[Datoteka:Middle east graphic 2003.jpg|thumb|desno|250px|[[Bliski istok]] najznačanije je [[tržište]] za iranski nenaftni [[izvoz]]]] Od [[2005.]] godine [[Iran]] ima status promatrača pri [[WTO|Svjetskoj trgovinskoj organizaciji]]<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=WTO|title=Accessions: Iran|url=http://www.wto.org/english/thewto_e/acc_e/a1_iran_e.htm|publisher=World Trade Organization|location=Geneva, Switzerland|year=2011.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>, iako su [[SAD|Sjedinjene Države]] dosljedno blokirale iranska nastojanja za priključenjem godinama ranije<ref name="Dombey26052005">{{eng icon}} {{cite web|last=Dombey|first=Daniel|title=US agrees to Iran WTO membership talks|url=http://www.ft.com/cms/s/59c6898c-cdd5-11d9-9a8a-00000e2511c8,Authorised=false.html?_i_location=http%3A%2F%2Fwww.ft.com%2Fcms%2Fs%2F0%2F59c6898c-cdd5-11d9-9a8a-00000e2511c8.html&_i_referer=|publisher=Financial Times|location=London|date=26. 5. 2005.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2008-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20080723195715/http://www.ft.com/cms/s/59c6898c-cdd5-11d9-9a8a-00000e2511c8,Authorised=false.html?_i_location=http%3A%2F%2Fwww.ft.com%2Fcms%2Fs%2F0%2F59c6898c-cdd5-11d9-9a8a-00000e2511c8.html&_i_referer=|dead-url=yes}} ''(potrebna pretplata)''</ref>. Otvaranje vrata organizacije Iranu smatra se znakom dobre volje zbog olakšavanja pregovora oko [[Iranski nuklearni program|iranskog nuklearnog programa]]<ref name="Dombey26052005"/><ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Iran Daily|title=WTO Membership|url=http://iran-daily.com/1386/2817/html/focus.htm|publisher=Iran-Daily.com|location=Tehran|date=15. 4. 2007.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2008-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20080215030351/http://iran-daily.com/1386/2817/html/focus.htm|dead-url=}}</ref>. U slučaju iranskog dobivanja statusa punopravnog člana u [[WTO]]-u, jedan od preduvjeta biti će provođenje zakona o [[Autorsko pravo|autorskim pravima]] što će zahtjevati značajnu rekonstrukciju [[Poduzetništvo|poduzetništva]] i [[Trgovina|trgovine]]. Otvaranjem brojnih zona slobodne trgovine poput onih na [[Kešm]]u, [[Čabahar]]u i [[Kiš]]u, Iran očekuje privlačenje milijarda dolara izravnih stranih ulaganja odnosno stvaranje povoljnije ekonomske atmosfere koja će pripomoći pristupanju u [[WTO|Svjetsku trgovinsku organizaciju]]. U [[2010.]] godini, Iran je izdvojio 20 milijardi [[USD]] kredita za pokretanje dvadeset trgovačkih centara u drugim zemljama<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Fars News|title=Iran Plans to Open Trade Centers Abroad|url=http://english.farsnews.ir/newstext.php?nn=8810261289|publisher=Fars News Agency|location=Tehran|date=16. 1. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120301004459/http://english.farsnews.ir/newstext.php?nn=8810261289|archivedate=2012-03-01|deadurl=no}}</ref>. === Međunarodne sankcije === Nakon [[Iranska revolucija|iranske revolucije]] iz [[1979.]] godine, [[SAD|Sjedinjene Države]] prekinule su ekonomske i diplomatske odnose s [[Iran]]om, zabranile uvoz iranske [[Nafta|nafte]], te zamrznule oko 11 milijardi [[USD]] iranskog novca u američkim [[banka]]ma<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Maloney|first=Suzanne|title=The Revolutionary Economy|url=http://iranprimer.usip.org/resource/revolutionary-economy|publisher=United States Institute of Peace|location=Washington D.C.|year=2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2012-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20121129234420/http://iranprimer.usip.org/resource/revolutionary-economy}}</ref>. Godine [[1996.]] američka vlada donijela je novi postupak sankcija Iranu i [[Libija|Libiji]] (''ILSA'') kojim se američkim i neameričkim [[tvrtka]]ma zabranjuju ulaganja i trgovina s Iranom u vrijednosti većoj od 20 milijuna [[USD]] godišnje<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Katzman|first=Kenneth|title=The Iran-Libya Sanctions Act (ILSA)|url=http://fpc.state.gov/documents/organization/23591.pdf|publisher=[[Congressional Research Service]]|location=Washington D.C.|date=31. 7. 2003.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Od [[2000.]] godine odobrene su iznimke za poduzeća koja se bave trgovinom [[lijek]]ova i [[Medicina|medicinske]] opreme<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=Becker|first=Jo|title=U.S. Approved Business With Blacklisted Nations|url=http://www.nytimes.com/2010/12/24/world/24sanctions.html?_r=1&pagewanted=all|publisher=New York Times|location=New York City|date=23. 12. 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. [[Iranski nuklearni program]] od [[2006.]] godine povećao je političke napetosti sa [[SAD|Sjedinjenim Državama]] i njenim saveznicima koje optužuju Iran da pokušava konstruirati [[nuklearno oružje]]. Na američku inicijativu [[Vijeće sigurnosti]] [[UN]]-a je [[Iran]]u do [[2010.]] godine uvelo tri kruga [[Sankcije|sankcija]] sa svrhom izoliranja zemlje na svjetskoj političkoj i ekonomskoj sceni. Sankcije su vezane uz iranski nuklearni program, razvoj balističkih kapaciteta, izvoz i uvoz vojne opreme, pomorski promet, te petrokemijsku industriju<ref>{{eng icon}} {{cite web|last=France 24|title=Iran nuclear talks back on, in Geneva next week|url=http://www.france24.com/en/20101130-iran-nuclear-talks-back-geneva-next-week|publisher=France 24|location=Issy-les-Moulineaux|date=30. 11. 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. Ipak, brojni [[iran]]ski i [[Zapadni svijet|zapadni]] stručnjaci tvrde kako su sankcije neučinkovite s obzirom na razvijenu mrežu iranskih posrednih puteva poslovanja<ref name="Parsi22052010"/><ref>Vidi:<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=Fars News|title=Envoy Dismisses Sanctions against Iran as Inefficient|url=http://english.farsnews.ir/newstext.php?nn=8903011372|publisher=Fars News Agency|location=Tehran|date=22. 5. 2010.|accessdate=21. 4. 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100523171504/http://english.farsnews.ir/newstext.php?nn=8903011372|archivedate=2010-05-23|deadurl=no}}<br />• {{eng icon}} {{cite web|last=Richter|first=Paul|title=Diplomat says Iran sanctions not working|url=http://www.philly.com/philly/news/nation_world/20101103_Diplomat_says_Iran_sanctions_not_working.html|publisher=Tribune Washington Bureau|location=Washington D.C.|date=3. 11. 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. === Iransko-hrvatski ekonomski odnosi === [[Hrvatska]] je jedna od 33 zemlje koje imaju sklopljene bilateralne ekonomske odnose s [[Iran]]om<ref name="IMOC2009"/>, a ekonomski odnosi datiraju još iz vremena [[SFRJ|SFR Jugoslavije]] kada su u Iranu djelovale hrvatske tvrtke poput [[Končar Elektroindustrija|Končara]], [[Đuro Đaković Holding d.d.|Đure Đakovića]], [[Ingra|Ingre]] ili [[TŽV Gredelj d.o.o.|Gredelja]]<ref name="LiderPress20032008"/> koje su tijekom i nakon [[Domovinski rat|Domovinskog rata]] zamijenile tvrtke iz [[EU]]<ref name="LiderPress20032008"/>. U maju [[2000.]] godine hrvatsko [[brodogradilište]] „Greben” iz [[Vela Luka|Vele Luke]] sklopilo je s Iranom ugovor o izgradnji 12 [[Patrolni brod|patrolnih brodova]] vrijedan 12 milijuna [[USD]]<ref name="Cvitić30032004">{{sh}} {{cite web|last=Cvitić|first=Plamenko|title=Mesić nakon Blairova posjeta inzistira na trgovanju s Libijom|url=http://www.nacional.hr/clanak/10945/mesic-nakon-blairova-posjeta-inzistira-na-trgovanju-s-libijom|publisher=[[Nacional]]|location=Zagreb|date=30. 3. 2004.|accessdate=21. 4. 2011}}{{Dead link|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, no posao nije proveden u djelo zbog [[SAD|američkog]] političkog pritiska odnosno optužbi da Iran potpomaže [[terorizam]]<ref name="Cvitić30032004"/>. Iran je nakon toga sklopio istovjetni ugovor s [[Francuska|francuskim]] brodogradilištima<ref name="Cvitić30032004"/>, dok su Amerikanci [[Hrvatska|Hrvatskoj]] ponudili zamjenski poslovni ugovor koji također nije proveden u djelo<ref name="Cvitić30032004"/>. Glavne ekonomske grane na kojima [[Iran]] i [[Hrvatska]] surađuju su [[brodogradnja]], [[željeznice]], [[Energija|energetika]], gradnja [[termoelektrana]], [[Prehrana|prehrambena]] industrija, [[ribarstvo]], [[poljoprivreda]] i [[turizam]]<ref name="LiderPress20032008"/>, među kojima se hrvatska [[Brodogradilište|brodogradilišta]] najčešće ističu kao glavni temelj suradnje<ref name="Cvitić30032004"/><ref name="Čubelić08112008">{{sh}} {{cite web|last=Čubelić|first=Tonka|title=Mohammad Hassan Fadaifard: Želimo ulagati u brodogradnju|url=http://www.slobodnadalmacija.hr/Spektar/tabid/94/articleType/ArticleView/articleId/29160/Default.aspx|publisher=[[Slobodna Dalmacija]]|location=Split|date=8. 11. 2008.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref><ref>{{sh}} {{cite web|last=Klarić|first=Jasmina|title=Iranski veleposlanik o suradnji s Istrom|url=http://www.hrt.hr/index.php?id=439&tx_ttnews%5Btt_news%5D=72690&tx_ttnews%5BbackPid%5D=438&cHash=616a105b94|publisher=[[Hrvatska radiotelevizija]]|location=Zagreb|date=10. 5. 2010.|accessdate=21. 4. 2011}}</ref>. [[TDR]] iz [[Rovinj]]a prva je hrvatska tvrtka koja je otvorila [[Tvornica|tvornicu]] u [[Iran]]u (2008.)<ref>{{sh}} {{cite web|last=TDR|title=TDR gradi tvornicu u Iranu|url=http://www.tdr.hr/novosti_press/novosti/objava_08092008.html|publisher=Tvornica duhana Rovinj|location=Rovinj|date=8. 9. 2008.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20110415013037/http://www.tdr.hr/novosti_press/novosti/objava_08092008.html|dead-url=yes}}</ref>, dok se s druge strane na hrvatsko tržište planira plasirati iranski [[automobil]] ''[[Samand]]'' za čiju su prodaju zainteresirane četiri hrvatske tvrtke<ref>{{sh}} {{cite web|last=Vejnović|first=Saša|title=Iranski Samand stiže u Hrvatsku|url=http://www.poslovni.hr/vijesti/iranski-samand-stize-u-hrvatsku-108436.aspx|publisher=Poslovni dnevnik|location=Zagreb|date=13. 2. 2009.|accessdate=21. 4. 2011}}{{Dead link|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[Iran]]sko-[[Hrvatska|hrvatski]] trgovački odnosi su u [[2008.]] godini prema riječima iranskog [[veleposlanik]]a u [[RH]] iznosili simboličkih 8-10 milijuna [[USD]]<ref name="LiderPress20032008"/><ref name="Čubelić08112008"/>, dok je istovremeno trgovina između [[Iran]]a i [[SAD|Sjedinjenih Država]] unatoč nepostojanju političkih odnosa bila trideseterostruko veća<ref name="Čubelić08112008"/>. == Veze == * [[Iran u internacionalnim statistikama#Ekonomija|Iran u internacionalnim statistikama: Ekonomija]] == Izvori == {{reflist|3}} == Literatura == ;Knjige * {{eng icon}} {{cite book|last=Nash|first=Jason John|coauthors=Sasmaz, Aytng|title=The Business Year 2011: Iran|publisher=The Business Year|location=London|year=2011.|isbn=978-1908180001}} * {{eng icon}} {{cite book|author=IBP USA|title=Doing Business and Investing in Iran Guide|publisher=International Business Publications USA|location=Washington D.C.|year=2009.|isbn=978-1433011023}} * {{eng icon}} {{cite book|last=Gheissari|first=Ali|title=Contemporary Iran: Economy, Society, Politics|publisher=Oxford University Press|location=New York City|year=2009.|isbn=978-0-19-537849-8}} * {{eng icon}} {{cite book|last=Curtis|first=Glenn|coauthors=Hooglund, Eric|title=Iran, a country study|url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/pdf/CS_Iran.pdf|publisher=U.S. Library of Congress|location=Washington D.C.|year=2008.|isbn=978-0-8444-1187-3}} * {{eng icon}} {{cite book|last=Jbili|first=A.|coauthors=Kramarenko, V.; Bailén, J. M.|title=Islamic Republic of Iran: Managing the Transition to a Market Economy|url=http://www.imf.org/External/Pubs/NFT/2007/iran/market/market.pdf|publisher=International Monetary Fund|location=Washington D.C.|year=2007.|isbn=9781589064416}} * {{eng icon}} {{cite book|last=Mohammadi|first=Ali|title=Iran encountering globalization: problems and prospects|publisher=Routledge|location=London|year=2003.|isbn=978-0415308274}} * {{eng icon}} {{cite book|last=Parvin|first=Alizadeh|coauthors=Hakimian, Hassan|title=The Economy of Iran: Dilemmas of an Islamic State|url=https://archive.org/details/theeconomyofiran0000unse|publisher=I. B. Tauris|location=London|year=2001.|isbn=978-1860644641}} ;Dokumenti * {{eng icon}} {{cite web|author=IMF|title=Regional Economic Outlook - Middle East and Central Asia|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/reo/2010/mcd/eng/10/mreo1024.pdf|work=World Economic and Financial Survey|publisher=International Monetary Fund|location=Washington, D.C.|date=oktobar 2010.|accessdate=21. 4. 2011}} * {{eng icon}} {{cite web|author=IMF|title=Islamic Republic of Iran: 2009 Article IV Consultation|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/scr/2010/cr1074.pdf|work=World Economic and Financial Survey|publisher=International Monetary Fund|location=Washington, D.C.|date=mart 2010.|accessdate=21. 4. 2011}} * {{eng icon}} {{cite web|author=World Bank|title=Regional appendix: Middle East and North Africa|url=http://siteresources.worldbank.org/INTGEP2010/Resources/GEP2010Summer2010-MENAAnnex.pdf|work=Global Economic Prospects|publisher=The World Bank|location=Washington, D.C.|year=2010.|accessdate=21. 4. 2011}} * {{eng icon}} {{cite web|last=DeRosa|first=Dean A.|coauthors=Hufbauer, Gary Clyde|title=Normalization of Economic Relations - Consequences for Iran’s Economy and the United States|url=http://www.nftc.org/default/trade/NFTC%20Iran%20Normalizaton%20Book.pdf|publisher=National Foreign Trade Council|location=Washington D.C.|date=21. 11. 2008.|accessdate=21. 4. 2011}} * {{eng icon}} {{cite web|last=Wilson|first=Dominic|coauthors=Stupnytsk, Anna|title=The N-11: More Than an Acronym|url=http://www.chicagobooth.edu/alumni/clubs/pakistan/docs/next11dream-march%20%2707-goldmansachs.pdf|publisher=Goldman Sachs|location=New York City|date=28. 3. 2007.|accessdate=21. 4. 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090611224820/http://www.chicagobooth.edu/alumni/clubs/pakistan/docs/next11dream-march%20'07-goldmansachs.pdf|archivedate=2009-06-11|deadurl=no}} * {{eng icon}} {{cite web|author=UNIDO|title=Islamic Republic of Iran|url=http://www.unido.org/fileadmin/user_media/Publications/Pub_free/Strategy_document_to_enhance_contribution_of_efficient_and_competitive_SME_sector%20_in_Iran.pdf|publisher=United Nations Industrial Development Organization|location=Vienna, Austria|date=februar 2003.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2013-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20130903060902/http://www.unido.org/fileadmin/user_media/Publications/Pub_free/Strategy_document_to_enhance_contribution_of_efficient_and_competitive_SME_sector%20_in_Iran.pdf|dead-url=yes}} * {{eng icon}} {{cite web|last=World Bank|title=Islamic Republic of Iran Services for Agriculture and Rural Development|url=http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/IB/1994/06/20/000009265_3961004234937/Rendered/PDF/multi_page.pdf|publisher=The World Bank|location=Washington D.C.|date=20. 6. 1994.|accessdate=21. 4. 2011}} ;Vladina izdanja * {{eng icon}} {{cite web|author=Markazi Bank|title=Annual Review 2009/10|url=http://www.cbi.ir/page/7575.aspx|publisher=Central Bank of the Islamic Republic of Iran|location=Tehran|year=2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20110928084852/http://www.cbi.ir/page/7575.aspx|dead-url=yes}} * {{eng icon}} {{cite web|author=IMOC|title=Memorandum – The foreign trade regime of the Islamic Republic of Iran|url=http://www.irantradelaw.com/wp-content/uploads/2010/03/Irans-Foreign-Trade-Regime-Report.pdf|publisher=Iranian Ministry of Commerce|location=Tehran|year=2009.|accessdate=21. 4. 2011}} * {{eng icon}} {{cite web|last=Ilias|first=Shayerah|title=Iran’s Economy|url=http://fpc.state.gov/documents/organization/107234.pdf|publisher=[[Congressional Research Service]]|location=Washington D.C.|date=12. 6. 2008.|accessdate=21. 4. 2011}} ;Medijski članci * {{sh icon}} {{cite web|last=Figenwald|first=Vanja|title=Zemlje koje su nametnule sankcije Iranu s njim dobro gospodarski surađuju|url=http://www.liderpress.hr/Default.aspx?sid=39941|publisher=Lider Press|location=Zagreb|date=20. 3. 2008.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2011-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110820044227/http://www.liderpress.hr/Default.aspx?sid=39941|dead-url=yes}} * {{eng icon}} {{cite web|last=Maloney|first=Suzanne|title=The Revolutionary Economy|url=http://iranprimer.usip.org/resource/revolutionary-economy|publisher=United States Institute of Peace|location=Washington D.C.|year=2010.|accessdate=21. 4. 2011|archive-date=2012-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20121129234420/http://iranprimer.usip.org/resource/revolutionary-economy}} * {{eng icon}} {{cite web|last=Salehi-Isfahani|first=Djavad|title=Iran's Economy: Short Term Performance and Long Term Potential|url=http://www.brookings.edu/speeches/2008/0523_iran_economy_salehi_isfahani.aspx|publisher=Brookings|location=Washington D.C.|date=23. 5. 2008.|accessdate=21. 4. 2011}} ;Video zapisi * {{eng icon}} PressTV (Tehran, Iran): [http://presstv.com/Program/170721.html Iran's Budget Bill (FY 2011)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723102239/http://presstv.com/Program/170721.html |date=2011-07-23 }} (mart 2011.) * {{eng icon}} PressTV (Tehran, Iran): [http://presstv.com/Program/157036.html Iran's Economic Reform Plan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110119211109/http://presstv.com/Program/157036.html |date=2011-01-19 }} (decembar 2010.) * {{eng icon}} PressTV (Tehran, Iran): [http://www.presstv.com/program/153427.html Fifth Development Plan in Majlis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110119211053/http://presstv.com/Program/153427.html |date=2011-01-19 }} (novembar 2010.) * {{eng icon}} PressTV (Tehran, Iran): [http://www.presstv.com/program/151362.html Iran's Prospering Economy and the Global Financial Crisis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110123111406/http://presstv.com///Program/151362.html |date=2011-01-23 }} (novembar 2010.) == Vanjske veze == ;Izdanja i statistike * {{eng icon}}{{fas icon}} [http://amar.sci.org.ir/index_e.aspx Statistical Centre of Iran] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160503181043/http://amar.sci.org.ir/index_e.aspx |date=2016-05-03 }} - službena [[iran]]ska baza podataka i indeks izdanja * {{eng icon}} [http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/MENAEXT/IRANEXTN/0,,menuPK:312982~pagePK:141132~piPK:141109~theSitePK:312943,00.html World Bank Statistics] - društveni i gospodarski pokazatelji [[Svjetska banka|Svjetske banke]] * {{eng icon}} [http://www.turquoisepartners.com/iraninvestment/archive.php Turquoise Partners] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070317123020/http://www.turquoisepartners.com/iraninvestment/archive.php |date=2007-03-17 }} - [[iran]]sko-[[UK|britanski]] mjesečnik s podacima o [[Teheran]]skoj burzi * {{eng icon}} [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html The World Factbook: Iran's entry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120203093100/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html |date=2012-02-03 }} - izvještaj [[SAD|američke]] [[CIA|Središnje obavještajne agencije]] * {{eng icon}} [http://www.eia.doe.gov/countries/country-energy-data.cfm?fips=IR US Department of Energy: Iran's entry] - statistike američkog ministarstva za energetiku * {{eng icon}} [http://www.irantracker.org/global-business-in-iran American Enterprise Institute: Global Investment in Iran] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170125154418/http://www.irantracker.org/global-business-in-iran |date=2017-01-25 }} - popis međunarodnih tvrtki koje ulažu u Iran (prema podrijetlu, vrsti posla i iznosima) ;Službene stranice * {{sh}} [http://hgd.mvpei.hr/gospodarski_prikaz/iran/10/ Hrvatska gospodarska diplomacija: Iran] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120424211558/http://hgd.mvpei.hr/gospodarski_prikaz/iran/10 |date=2012-04-24 }} - stranice hrvatskog [[Ministarstvo vanjskih poslova i europskih integracija Republike Hrvatske|ministarstva vanjskih poslova]] * {{eng icon}} [http://en.freezones.ir/ High Council of Iran Free Trade-Industrial Zone] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070717193706/http://en.freezones.ir/ |date=2007-07-17 }} - službene stranice o iranskim slobodnim trgovinskim zonama * {{eng icon}} [http://www.cbi.ir/default_en.aspx Central Bank of Iran] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210203093839/https://www.cbi.ir/default_en.aspx |date=2021-02-03 }} - opće informacije i statistike Iranske središnje banke * {{eng icon}} [http://en.tpo.ir/ Trade Promotion Organization of Iran] {{Webarchive|url=https://archive.today/20121227213223/http://en.tpo.ir/ |date=2012-12-27 }} - baza podataka Iranske organizacije za trgovinu * {{eng icon}} [https://web.archive.org/web/20061004192232/http://www.austrade.gov.au/australia/layout/0,,0_S2-1_CLNTXID0019-2_-3_PWB1151550-4_doingbusiness-5_-6_-7_,00.html Doing Business in Iran] - izvještaji i statistike australske vlade ;Generalno * {{eng icon}} [http://www.parstimes.com/IBR.html Pars Times – Iran Business Resources] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141013184826/http://www.parstimes.com/IBR.html |date=2014-10-13 }} - sveobuhvatan popis izvora o iranskom gospodarstvu * {{eng icon}} [http://www.dmoz.org/Regional/Middle_East/Iran/Business_and_Economy/Economic_Development/ Iran Economic Development] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110507233312/http://www.dmoz.org/Regional/Middle_East/Iran/Business_and_Economy/Economic_Development/ |date=2011-05-07 }} ([[Open Directory Project]]) ;Ostali projekti {{WProjekti |commonscat = Economy of Iran |commonscatsh = Ekonomija Irana }} [[Kategorija:Ekonomija Irana| ]] [[Kategorija:Iran]] [[Kategorija:Ekonomija Azije po državama|Iran]] [[Kategorija:Ekonomija po državama|Iran]] aydm2ez06hoszj403qof943j1bj2m7z 0 129200 42587008 42561670 2026-05-03T14:08:07Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587008 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Strari bigz.jpg|mini|desno|[[Zgrada BIGZ-a]] u Beogradu, delo arhitekte Brašovana]] [[Datoteka:Komanda vazduhoplovstva, Zemun.jpg|mini|desno|[[Zgrada Komande vazduhoplovstva u Zemunu]], oštećena u NATO bombardovanju 1999. godine]] '''Dragiša Brašovan''' ([[Vršac]], [[25. 5.|25. maj]] [[1887]] – [[Beograd]], [[7. 4.|7. april]] [[1965]]) je bio [[Arhitektura|arhitekt]], jedan od pionira [[Jugoslavenska arhitektura|srpske moderne arhitekture]]. == Počeci == Osnovno i srednje obrazovanje Brašovan stiče u rodnom mestu, a zatim, [[1906]]. godine upisuje Arhitek­tonski fakultet Tehni­­č­kog univerziteta u [[Budimpešta|Budimpešti]]. Sistem nastave na fakultetu bio je organizovan kroz osam semestara, a nakon druge godine studija polagao se strogi (stručni) ispit, što je inače u to vreme bila uobičajena procedura na svim tehničkim fakultetima i akademijama u Srednjoj Evropi. == Karijera == Diplomski rad (koji se sastojao od diplomskog projekta i završnog ispita) položio je 30. septembra 1912. godine sa ocenom „odličan“. Narednih šest godina provešće radeći u prosla­vljenom Arhitektonskom ateljeu „Teri i Poganj“ u Budimpešti. Nakon rata vraća se u otadžbinu. Nekoliko godina je bio zaposlen na mestu gradskog arhitekte u [[Zrenjanin|Velikom Bečkereku]]. Otuda je Brašovanovo delo bilo poprilično zastupljeno u ovom gradu (Sokolski dom, vila na [[Begej]]u, adaptacija Pozorišta), kao i u okolini (Crkva u [[Orlovat]]u). [[File:SPC Vavedenja Bogorodice u Orlovatu.jpg|mini|lijevo|[[Srpska pravoslavna crkva u Orlovatu]]]] [[File:Museum of Nikola Tesla, Belgrade, Serbia-cropped.JPG|mini|lijevo|[[Muzej Nikole Tesle|Kuća Đorđa Genčića]], danas zgrada Muzeja Nikole Tesle]] [[File:Bulevar Mihajla Pupina - panoramio (1).jpg|mini|lijevo|[[Zgrada Radničke komore u Novom Sadu|Radnički dom u Novom Sadu]], 1931.]] [[Datoteka:Izvršno veće.jpg|mini|lijevo|[[Kompleks Banovine u Novom Sadu|Zgrada Banovine]] (danas Pokrajinska vlada Vojvodine) u Novom Sadu, 1939.]] Međutim, već početkom dvadesetih godina prošlog veka, Brašovan će svoju afirmaciju potpuno vezati za [[Beograd]]. U prestonici je sa arhitektom Milanom Sekulićem osnovao firmu „Arhi­tekt“, gde je on radio kao glavni projektant. Firma se bavila i izvođačkim radovima. Sa Sekulićem se razilazi 1925. godine i od tada radi samostalno, pod firmom „Arhitekta Dragiša Brašovan“, isključivo za projektantske usluge. Ono po čemu je Brašovan najviše vrednovan u istoriji srpske arhitekture vezuje se za potonji period, kada svoje sjajno akademsko obrazovanje ostavlja po strani i prihvata osnovne postulate nadolazeće, [[modernizam|moderne arhitekture]]. Tada nastaju i nje­go­va najznačajnija dela: [[Zgrada Radničke komore u Novom Sadu]], [[Kompleks Banovine u Novom Sadu]],<ref name="brašovan">{{Cite web |url= https://www.gradnja.rs/treci-deo-malog-vodica-kroz-novosadsku-arhitekturu-iz-objektiva-jednog-beogradjanina/ |title= Treći deo malog vodiča kroz novosadsku arhitekturu iz objektiva jednog Beograđanina - 8. januar 2024. |work= Gradnja - www.gradnja.rs - 6. januar 2024. |accessdate= 30. jun. 2025}}</ref> [[Zgrada BIGZ-a|zgrada Držav­ne štamparije]] i hotela [["Metropol"]] u Beogradu i Komanda Ratnog vazduhoplovstva u Zemunu.<ref name="komanda">{{Cite web |url= https://www.beforeafter.rs/grad/vazduhoplovna-komanda-zaboravljeni-ikar/ |title= Vazduhoplovna komanda i zaboravljeni Ikar, 29. novembar 2022. |work= www.beforeafter.rs |accessdate= 8. jul. 2025 |archive-date= 2025-09-14 |archive-url= https://web.archive.org/web/20250914112816/https://www.beforeafter.rs/grad/vazduhoplovna-komanda-zaboravljeni-ikar/ |url-status= dead }}</ref> Među mnogobrojnim počastima, jedna je bez presedana u srpskoj arhi­tek­turi: bio je izabran za počasnog člana RIBA - Kraljevskog instituta britanskih arhitekata. == Dela == '''Zrenjanin''': * Zgrada Srpske banke, oko 1920. * [[Sokolski dom u Zrenjaninu|Sokolski dom, 1927.]] '''Orlovat''': * [[Srpska pravoslavna crkva u Orlovatu|Crkva Vavedenja Bogorodice]], 1924-1927.<ref>[http://www.zrenjaninheritage.com/txt/index.php?action=orlovat-crkva-vavedenja-bogorodice Crkva Vavedenja Bogorodice u Orlovatu]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> '''Novi Sad''': * [[Zgrada Radničke komore u Novom Sadu|Radnička komora, 1931.]]<ref name="raddom">{{Cite web |url= https://graditeljins.wordpress.com/brasovanova-arhitektonska-trilogija-u-novom-sadu/ |title= Brašovanova arhitektonska trilogija u Novom Sadu |work= Graditelji Novog Sada - Druga polovina XIX – prva polovina XX veka - Radnička komora - graditeljins.wordpress.com, 2003, Katalog istoimene izložbe u Spomen- zbirci Pavla Beljanskog |accessdate= 10. jul. 2025}}</ref> * [[Kompleks Banovine u Novom Sadu|Zgrada Dunavske banovine (danas Pokrajinska vlada Vojvodine), 1939.]]<ref name="palatat">{{Cite web |url= https://www.academia.edu/38109533/Od_Parisa_do_Bra%C5%A1ovana_Arhitektura_javnih_zdanja_izme%C4%91u_dva_svetska_rata_u_Novom_Sadu |title= Od Parisa do Brašovana. Arhitektura javnih zdanja između dva svetska rata u Novom Sadu - Banovina, st. 25 |work= Academia - www.academia.edu, 2003, Katalog istoimene izložbe u Spomen- zbirci Pavla Beljanskog |accessdate= 10. jul. 2025}}</ref> * Letnjikovac u [[Čortanovci]]ma kao i kompletan enterijer i nameštaj vile, 1938. <ref name="raddom"/> * [[Zgrada Pošte u Novom Sadu|Glavna pošta, 1961.]]<ref name="brašova">{{Cite web |url= https://graditeljins.wordpress.com/graditelji-info/dragisa-brasovan/brasovan-posta/ |title= Graditelji Novog Sada - Druga polovina XIX – prva polovina XX veka - Pošta, 1958-1962. |work= graditeljins.wordpress.com |accessdate= 30. jun. 2025}}</ref> * Adaptacija Oficirskog paviljona na [[Petrovaradinska tvrđava|Petrovaradinskoj tvrđavi]], početkom 1960-ih.. Brašovanovo parterno rešenje čitavog platoa sa terasom, pešačkim komunikacijama i vezom sa ostalim delom tvrđave i danas postoji.<ref name="raddom"/> * Tipska zgrada osnovne škole na novosadskom naselju [[Telep]], početkom 1960-ih.<ref name="raddom"/> '''Beograd''': * [[Muzej Nikole Tesle|Kuća Đorđa Genčića]], danas zgrada Muzeja Nikole Tesle, 1932.<ref name="muzejtesla">{{Cite web |url= https://scindeks.ceon.rs/article.aspx?artid=1450-605X0405135K |title= O arhitekturi Genčićeve kuće |work= SCINDEKS - scindeks.ceon.rs, 2004. |accessdate= 8. jul. 2025}}</ref> * [[Zgrada BIGZ-a|Zgrada Državne štamparije]] (današnji [[Zgrada BIGZ-a|BIGZ]]), 1934-1941. * [[Zgrada Komande vazduhoplovstva u Zemunu]], 1939.<ref name="kom">{{Cite web |url= https://arhitekton.net/komanda-ratnog-vazduhoplovstva-i-arhitektura-dragise-brasovana/ |title= Komanda ratnog vazduhoplovstva i arhitektura Dragiše Brašovana, 29. novembar 2022. |work= Arhitektura, arhitekton.net |accessdate= 8. jul. 2025 }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Hotel Metropol]], 1953.<ref name="metropol">{{Cite web |url= https://beogradskonasledje.rs/kd/zavod/palilula/hotel_metropol.html |title= Hotel Metropol |work= Katalog nepokretnih kulturnih dobara na području grada Beograda - beogradskonasledje.rs |accessdate= 8. jul. 2025 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Nekoliko stambenih zgrada izgrađenih tridesetih godina -{XX}- veka (Francuska br. 5, Bulevar Oslobođenja br. 2, Bulevar despota Stefana br. 8, itd.) '''Jagodina''': * Stambeni blokovi [[Fabrika kablova Svetozarevo|Fabrike kablova Svetozarevo]] (FKS), izgrađeni krajem pedesetih godina XX veka == Reference == {{reflist|2}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Dragiša Brašovan}} * [http://www.sanu.ac.rs/Clanstvo/IstClan.aspx?arg=788, Biografija na sajtu SANU] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303202407/http://www.sanu.ac.rs/Clanstvo/IstClan.aspx?arg=788, |date=2016-03-03 }} * {{Cite web |url= https://www.blic.rs/kultura/dragisa-brasovan-stvaralac-i-narucilac-sopstvene-zaostavstine/70k38sg |title= DRAGIŠA BRAŠOVAN - STVARALAC I NARUČILAC SOPSTVENE ZAOSTAVŠTINE: "Ima nečeg tajanstvenog u trenucima uhvaćenim u ogledalima, sadržaju ispražnjenih fioka" |work= Blic - blic.rs 14. avgust. 2023. |accessdate= 19. 5. 2025}} * {{Cite web |url= https://blog.nadjidom.com/2023/06/u-novom-sadu-otvorena-izlozba-poklon-zbirka-dragise-brasovana/ |title= Dragiša Brašovan – pionir srpske moderne arhitekture |work= nađidom - blog.nadjidom.com, 6. juna. 2023. |accessdate= 19. 6. 2025}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Brašovan, Dragiša}} [[Kategorija:Rođeni 1887.]] [[Kategorija:Umrli 1965.]] [[Kategorija:Srpski arhitekti]] [[Kategorija:Biografije, Vršac]] [[Kategorija:Dopisni članovi SANU]] [[Kategorija:Jugoslavenski arhitekti]] [[Kategorija:Moderna arhitektura u Srbiji]] 0rpvywwupromw1wrwjokrqiseeg2u14 0 130934 42587141 42340639 2026-05-03T17:37:07Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Znanstvena knjižnica Zadar]] na [[Naučna biblioteka Zadar]]: + 42340639 wikitext text/x-wiki '''Znanstvena knjižnica [[Zadar]]''' je [[knjižnica]] koja djeluje u [[Zadar|Zadru]] od [[1855.]] godine. == Historija == Godine 1850. je [[Pier Alessandro Paravia]], talijanski učenjak rodom iz Zadra, posjetio svoj rodni grad i odlučio darovati svoju bogatu zbirku knjiga koja je trebala postati jezgrom buduće javne knjižnice. Službeno je osnovana 1855. godine, ali je s radom zapravo počela nakon Paravijine smrti 18. kolovoza 1857. godine pod nazivom ''Biblioteca Comunale Paravia'' (Općinska knjižnica Paravia). S fondom od 18.000 svezaka knjižnične građe predstavljala je najveću knjižnicu u tadašnjoj [[Dalmacija|Dalmaciji]], a postupno je obogaćen s više privatnih zbirki knjiga poznatih zadarskih obitelji tako da je oko 1932. godine imala 60.000 jedinica knjižnične građe. Pod vlašću [[Kraljevina Italija (1861 - 1946)|Italije]], Knjižnica je zbog velike količine građe morala biti 1938. preseljena u u namjenski izgrađeno krilo nove zgrade zadarske Općine, ali je, usprkos tome, zbog restriktivne nacionalističke politike u njoj bilo zapriječeno uzimanje knjiga i periodika na [[hrvatski jezik|hrvatskom]]. Nakon izbijanja [[drugi svjetski rat|drugog svjetskog rata]] su talijanske vlasti u Italiju evakuirale 5.100 jedinica najvrjednije knjižnične građe, među kojima dio rijetkih knjiga ([[Judita (Marko Marulić)|Judita]] iz 1521.), novine ([[Kraljski Dalmatin]], 1806-1810), sve inkunabule, rukopise i pergamene. Odnesena građa ostala je u Italiji sve do 1961. godine, kada je vraćena Zadru temeljem [[Pariski mirovni ugovor (1947)|mirovnog ugovora]] između Italije i [[FNRJ|Jugoslavije]]. U vrijeme strahovitih razaranja Zadra od 1943. do 1944. godine Knjižnica je prestala s radom. Zgrada Knjižnice je pretrpjela oštećenja, ali nije uništena. Biblioteca Paravia je ponovno otvorena za javnost 14. listopada 1945. pod novim nazivom – Narodna biblioteka. U novootvorenoj Narodnoj biblioteci pored Naučnog odjela koji se sastojao uglavnom od fonda "Paravije", osnovan je i Posudbeni odjel sa skromnim fondom od 992 sveska knjiga koji se ubrzo razvio zahvaljujući brojnim knjigama prikupljenim ispod ruševina grada. Narodna biblioteka se početkom 1949. godine razdvaja u dvije samostalne ustanove: Naučni odjel postaje Naučna biblioteka i nastavlja samostalno djelovati u postojećim prostorima, a Posudbeni odjel prerasta u Gradsku biblioteku koja je tada smještena u zgradu Doma kulture (Kneževa palača). Naučna biblioteka dolazi u nadležnost Komiteta za naučne ustanove, sveučilišta i visoke škole pri Vladi [[NR Hrvatska|Narodne Republike Hrvatske]] koji je 1949. godine donio odluku da se ovoj Knjižnici dostavlja obvezni primjerak svih tiskovina s područja Hrvatske. Knjižnica je tada fond obogatila i privatnim knjižnicama uvaženih građana. Godine 1956. u Zadru je otvoren [[Sveučilište u Zadru|Filozofski fakultet]], između ostalog i zbog bogatog fonda Naučne biblioteke. Odlukom Savjeta za kulturu Narodnog odbora Općine Zadar iz 1962. godine Naučna biblioteka određena je za matičnu knjižnicu Općine Zadar, a 1976. godine Savjet za biblioteke Hrvatske povjerio je Naučnoj biblioteci matičnu službu za knjižnice viših i visokih škola, znanstvenih i kulturnih institucija, te knjižnice spomeničkog značaja (Kaptolska, Sjemeništa "Zmajević", sv. Mihovila, sv. Frane, sv. Pavla Pustinjaka na Školjiću…) Uslijed velikog rasta fonda kao i priliva studenata šezdesetih godina gradske su vlasti odlučile Naučnu biblioteku preseliti u adaptiranu zgradu bivše austrijske vojarne izgrađenu 1848. godine. U nove prostore Knjižnica useljava 4. siječnja 1972. Fond Knjižnice i dalje ubrzano raste, i to najvećim dijelom obveznim primjerkom (75%), zatim darovanim publikacijama, kupnjom i nešto malo razmjenom. Zbog svojeg općeznanstvenog karaktera Naučna biblioteka 1990. godine postaje pridružena članica [[Sveučilište u Splitu|Sveučilišta u Splitu]], a 1992. godine mijenja svoj naziv u Znanstvena knjižnica. Tijekom [[Rat u Hrvatskoj|Domovinskog rata]] Knjižnica je u dva navrata stradala; u listopadu 1991. kada je direktno pogođena s desetak granata i u svibnju 1992. godine. U bombardiranju je uništena cjelokupna računalna oprema, radne prostorije knjižničara kao i građa koja se tamo zatekla, a oštećeno je i krovište zgrade. Ukupna ratna šteta procijenjena je na iznos od 200.000 EUR. Usprkos neposrednoj ratnoj opasnosti i oštećenjima zgrade, Knjižnica je kroz cijeli rat bila na usluzi korisnicima. Godine 1995. dodijeljena joj je nagrada Grada Zadra za "zapažene uspjehe na polju znanosti i kulture". Od rujna 2000. je omogućeno pretraživanje građe putem elektroničkog kataloga, a preko [[internet]]a omogućeno je i pretraživanje fondova umreženih hrvatskih kao i stranih knjižnica. == Vanjske veze == * [http://www.zkzd.hr Službene stranice Znanstvene knjižnice Zadar] {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nastanci 1855.]] [[Kategorija:Knjižnice u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Obrazovanje u Zadru]] [[Kategorija:Građevine u Zadru]] puld08fvqqg8tpv5lfph5sz7xs67cbp 0 143754 42587158 42445442 2026-05-03T18:01:21Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587158 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name =Edmund | title =Kralj Istočnih Angla | image =[[Datoteka:Edmundbeingmartyred05.jpg|200px]] | caption =Srednjovjekovna ilustracija Edmundove smrti | reign =25. decembar 855 (tradicionalna) – 20. novembar 869 (ili 870) | birth_date =841 (po tradiciji) | death_date =20. novembar 869 | death_place = | burial_date = | burial_place = <!-- <br /> {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --> | predecessor =[[Æthelweard od Istočne Anglije]] | successor =[[Oswald od Istočne Anglije|Oswald]] | royal house =nepoznata | father =možda Æthelweard | mother = | religion =kršćanin }} '''Edmund Mučenik''' {{lang-en|Edmund the Martyr}}; [[staroengleski jezik|staroengleski]]: ''Eadmund'', ''ēad'', "blagostanje", "bogatstvo"; i ''mund'', "zaštitnik"); također poznat i kao '''Sveti Edmund''' ili '''Edmund od Istočne Anglije''' (? - 20. novembar 869) bio je kralj [[Kraljevina Istočna Anglija|Istočne Anglije]] od oko 855. do smrti 869. O njegovom životu i vladavini se ne zna gotovo ništa, a jedini izvori iz njegovog doba jesu par oskudnih zapisa u ''[[Anglosaksonska kronika|Angosaksonskoj kronici]]'' i numizmatički artefakti. Takav je slučaj i s brojnim drugim istočnoanglijskim vladarima, što se tumači [[Vikinzi|vikinškim]] pljačkaškim pohodima na Istočnu Angliju u kojoj su poharani tamošnji samostani i spaljene službene kronike i dokumenti. Sam Edmund je poginuo u borbi protiv Vikinga, najvjerojatnije protiv [[Velika poganska vojska|Velike poganske armije]] koja je pustošila istok Engleske nastojeći osvetiti smrt [[Ragnar Lodbrok|Ragnara Lodbroka]]. Edmundovu smrt je, pak, krajem 10. vijeka opisao [[Abbon od Fleuryja|Abbo od Fleuryja]] u [[hagiografija|hagiografiji]] za račun [[Ramsey Abbey|Opatije Ramsey]], nakon čega je stekao status [[kršćanski mučenici|mučenika]] i [[svetac|sveca]]. == Literatura == * {{cite web | title =The Martyrdom of St. Edmund, King of East Anglia, 870|author=Abbo of Fleury|authorlink=Abbo of Fleury|work =Abbo of Fleury's Life of St. Edmund| publisher =Mediaeval Sourcebook| year =| url =http://www.fordham.edu/halsall/source/870abbo-edmund.html | accessdate=}} * {{Cite book|last=Altmann|first=Barbara K.|title=The Court Reconvenes: Courtly Literature Across the Disciplines|year=2003|publisher=Brewer|location=Woodbridge|isbn=9780859917971|url=http://books.google.co.uk/books?id=dtsDg48PgtMC&lpg=PA15&dq=Caerlaverock%20Castle%201300%20banner%20edmund&pg=PA15#v=onepage&q&f=false|ref=harv}} * {{Cite book|last=Ball|first=Ann|title=The Encyclopaedia of Catholic Devotion and Practices|year=2003|publisher=Our Sunday Visitor Inc.|location=Huntingdon, USA|isbn=0-87973-910-X|url=http://books.google.co.uk/books?id=tjI9YQBFDGYC&pg=PA676&dq=saint+edmund+%22torture+victims%22&hl=en&ei=u8zxTrDuI4mz8QOHz6zUAQ&sa=X&oi=book_result&ct=book-thumbnail&resnum=5&ved=0CEoQ6wEwBA#v=onepage&q=edmund&f=false|ref=harv}}{{Dead link|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite web | url = http://www.archive.org/stream/catholicencyclo09wynngoog#page/n335/mode/1up | title = Edmund the Martyr, Saint | year = 1913 | work = The Catholic Encyclopedia: Volume 5 | publisher = Internet Archive | page = | accessdate = }} * {{cite journal|title=The Basilica of St Saturnin|journal=The Catholic World: A Monthly Magazine of General Literature and Science|date=|volume=VIII|issue=October 1868 - March 1869|url=http://books.google.co.uk/books?id=kLcRAAAAYAAJ&pg=PA104&dq=toulouse+edmund&hl=en&ei=5K71TqKNEoS3hAfXprnJAQ&sa=X&oi=book_result&ct=book-thumbnail&resnum=2&ved=0CDYQ6wEwATgK#v=onepage&q=toulouse%20edmund&f=false|accessdate=|location=New York|publisher=The Catholic Publication House}} * {{cite book|title=The English Medieval Landscape|year=1982|publisher=Croom Helm|location=London|isbn=0709907079|url=http://books.google.co.uk/books?id=GdwNAAAAQAAJ&pg=PA176&dq=edmund+patron+saint+of+england&hl=en&ei=vAj-Tq3CDYTK8gOGrrWmAQ&sa=X&oi=book_result&ct=book-thumbnail&resnum=6&ved=0CFIQ6wEwBQ#v=onepage&q=edmund&f=false|editor=Cantor, Leonard}} * {{cite book | author = Earle, John | authorlink = John Earle (professor) | title = Two of the Saxon Chronicles Parallel | year = 1865 | url = http://books.google.co.uk/books?id=_FUJAAAAQAAJ&printsec=frontcover&dq=Earle,+John+(1865).+Two+of+the+Saxon+Chronicles+Parallel&hl=en&ei=YirdTafUGtGp8QODqYEP&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCsQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false | publisher = Clarendon Press | location = Oxford | language = [[staroengleski jezik|staroengleski]] }} * {{Cite book|last=Farmer|first=David Hugh|title=Oxford Dictionary of Saints|year=2004|publisher=Oxford University Press|location=Oxford, New York|isbn=0-19-860949-3 1|url=http://books.google.co.uk/books?id=lsNT9eUEzaIC&lpg=PT234&dq=%22patron%20saint%20of%20Toulouse%22%20edmund&pg=PT7#v=onepage&q&f=false|ref=harv}} * {{cite book|last1=Field|first1=Rosalind|last2=Brewer|first2=Derek |title=Christianity and Romance in Medieval England |series=Christianity and Culture|year=2010|publisher=Brewer|location=Woodbridge|isbn=184384219X|url=http://books.google.co.uk/books?id=7gzPUxTuhuwC&pg=PA147&dq=edmund+patron+saint+of+england&hl=en&ei=Ow3-To60A5CV8gOD5ozPAQ&sa=X&oi=book_result&ct=book-thumbnail&resnum=3&ved=0CEIQ6wEwAjgK#v=onepage&q&f=false}} * {{Cite book|last=Frantzen|first=Allen J.|title=Bloody Good: Chivalry, Sacrifice, and the Great War|year=2004|publisher=University of Chicago Press|location=Chicago|isbn=9780226260853|url=http://books.google.co.uk/books?id=6wTrTje_hI8C&pg=PA69&dq=edmund+crowns+banner&hl=en&ei=QKv8Tr7xEYTc8QOEmPiiAQ&sa=X&oi=book_result&ct=book-thumbnail&resnum=7&ved=0CFsQ6wEwBg#v=onepage&q=edmund%20crowns%20banner&f=false|ref=harv}} * {{Cite book|last=Gransden|first=Antonia|title=Legends, Traditions and History in Medieval England|year=1992|publisher=Hambleton Press|location=London, Rio Grande|isbn=1-85285-016-7|url=http://books.google.co.uk/books?id=_5TcZNIlSh8C&lpg=PA89&dq=Gransden%201981%20edmund&pg=PR4#v=onepage&q&f=false|authorlink=Antonia Gransden|ref=harv}} * {{Cite book |last1=Grierson |first1=Philip |authorlink1= |last2=Blackburn |first2=Mark |authorlink2= |editor1-first= |editor1-last= |title=Medieval European Coinage 1. The Early Middle Ages (5th-10th centuries) |trans_title= |url=http://books.google.co.uk/books?id=WpQiZ8BX2q8C&pg=PA294&dq=coinage+edmund+east+anglia&hl=en&ei=RhzzToCeIcWj8QO14oC5AQ&sa=X&oi=book_result&ct=book-thumbnail&resnum=1&ved=0CDMQ6wEwAA#v=snippet&q=edmund&f=false |volume= |year=1986 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge, New York |language= |isbn=978-0-521-26009-1|ref=harv}} * {{citation |last1=Hanks |first1=Patrick |last2=Hardcastle |authorlink1=Patrick Hanks |first2=Kate |last3=Hodges |first3=Flavia |title=A Dictionary of First Names |edition=2nd |series=Oxford Paperback Reference |year=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |location=Oxford |isbn=978-0-19-861060-1 |page=84 }} * {{cite journal|last=Kennedy|first=John J|title=The Arms of Ireland: Medieval and Modern|journal=Coat of Arms|date=Autumn 1991|issue=155|url=http://www.theheraldrysociety.com/articles/ireland/arms_of_Ireland_by_kennedy.htm|accessdate = 2012-01-02 |publisher=The Heraldary Society}} * {{cite encyclopedia | last = Mawer | first = Allen | author = | authorlink = | editor = | encyclopedia =Encyclopaedia Britannica | title = Edmund, King of East Anglia | url = http://www.archive.org/stream/encyclopaediabrit08chisrich#page/946/mode/2up|edition=11th | accessdate = 2011-12-20 | edition = 11th | year =1910 | publisher =Cambridge University Press | volume =8 | location =Cambridge | id = | oclc = | doi = }} * {{Cite encyclopedia | last = Mostert | first = Marco | authorlink = | title = Edmund, St, King of East Anglia | editor = M. Lapidge ''et al'' | encyclopedia = The Blackwell Encyclopedia of Anglo-Saxon England | publisher = Blackwell | location = London | year = 1999 | pages = | doi = | isbn = 0-631-22492-0}} * {{Cite book|last=Nicolas|first=Sir Harris|authorlink=Nicholas Harris Nicolas|title=History of the Battle of Agincourt|year=1832|publisher=Johnson|location=London|url=http://books.google.co.uk/books?id=P-w9AAAAcAAJ&pg=RA1-PA14&dq=agincourt+edmund+banner&hl=en&sa=X&ei=bsMBT6roDcLY8QPHvfS6AQ&ved=0CDwQ6AEwADg8#v=snippet&q=edmund&f=false|ref=harv}} * {{Cite book | last = Plunkett | first = Steven | authorlink = | title = Suffolk in Anglo-Saxon Times | publisher = Tempus | location = Stroud | year = 2005 | page = | doi = | isbn =9780752-43139-0}} * {{Cite book|last=Preble|first=George Henry|title=Origin and History of the American Flag and of the Naval and Yacht-Club Signals, Seals and Arms, and Principal National Songs of the United States, with a Chronicle of the Symbols, Standards, Banners, and Flags of Ancient and Modern Nations|year=1917|publisher=N. L. Brown|location=Philadelphia|url=http://www.archive.org/stream/originandhistor01asnigoog#page/n154/mode/2up/search/edmund|ref=harv}} * {{Cite book|last=Stead|first=Ian Mathieson|title=Lindow Man: The Body in the Bog|url=https://archive.org/details/isbn_9780714120355|year=1986|publisher=British Museum|location=London|isbn=0714113867 |coauthors=Bourke, J. and Brothwell, D.|ref=harv}} * {{Cite book |last= Swanton|first= Michael|title= The Anglo-Saxon Chronicle|year= 1997| location=London |publisher= Routledge |isbn=0-415-92129-5|ref=harv}} * {{Cite book | last = Warner | first = Peter | authorlink = | title = The Origins of Suffolk | url = https://archive.org/details/originsofsuffolk0000warn | publisher = Manchester University Press | location = Manchester and New York | year = 1996 | page = | doi = | isbn = 0-7190-3817-0}} * {{Cite book | last = Yorke | first = Barbara | authorlink = Barbara Yorke | title = Kings and Kingdoms of Early Anglo-Saxon England | publisher = Routledge | location = London and New York | year = 2002 | page = | doi = | isbn = 0-415-16639-X}} * {{Cite book|last=Yorke|first=Barbara|title=Wessex in the Early Middle Ages|url=https://archive.org/details/wessexinearlymid0000york|year=1995|publisher=Leicester University Press|location=New York|isbn=0-7185-1314-2|authorlink=Barbara Yorke|ref=harv}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Edmund the Martyr}} * An account of Edmund's legendary life and his veneration in mediaeval times at the [http://www.stedmundsbury.gov.uk/sebc/visit/stedmund.cfm St Edmundsbury Borough Council website.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070602074402/http://www.stedmundsbury.gov.uk/sebc/visit/stedmund.cfm |date=2007-06-02 }} * Saint Edmund: "England's Original Patron Saint", at [http://www.hoxne.net/history/St_Edmund.html Hoxne's website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723145028/http://www.hoxne.net/history/St_Edmund.html |date=2011-07-23 }}. * Other examples of illuminated manuscripts depicting Edmund, from the British Library: ::- [http://www.bl.uk/catalogues/illuminatedmanuscripts/record.asp?MSID=8737&CollID=8&NStart=1766 Harley 1766] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130618054820/http://www.bl.uk/catalogues/illuminatedmanuscripts/record.asp?MSID=8737&CollID=8&NStart=1766 |date=2013-06-18 }} (''The Fall of Princes'') ::- [http://www.bl.uk/catalogues/illuminatedmanuscripts/record.asp?MSID=8793&CollID=16&NStart=20206 Royal 2 B VI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141223104000/http://www.bl.uk/catalogues/illuminatedmanuscripts/record.asp?MSID=8793&CollID=16&NStart=20206 |date=2014-12-23 }} (''Psalter and Canticles'' 13th century) * [http://www.pase.ac.uk/pdb?dosp=VIEW_RECORDS&st=OFFICE&value=3&level=1&lbl=King Prosopography of Anglo-Saxon England (PASE)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303181848/http://www.pase.ac.uk/pdb?dosp=VIEW_RECORDS&st=OFFICE&value=3&level=1&lbl=King |date=2016-03-03 }} database. {{s-start}} {{s-roy|en}} {{s-bef|before=[[Æthelweard od Istočne Anglije|Æthelweard]]}} {{s-ttl|title=[[Kraljevi Istočne Anglije|Kralj Istočne Anglije]] |years=25 December 855 (trad.) – 20. novembar 869}} {{s-aft|after=[[Oswald od Istočne Anglije|Oswald]]}} {{s-end}} {{Kraljevi Istočne Anglije}} {{Lifetime|841|869|Edmund Mučenik}} [[Kategorija:Istočnoanglijski monarsi]] [[Kategorija:Kršćanski mučenici]] [[Kategorija:Sveci]] 7nmso88as1ot9019uk4ujhstfshw2ps 0 145634 42587374 42563600 2026-05-04T08:57:43Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587374 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija |ime = George Birimisa |slika = George-birimisa-small-1a.jpg |alt = |opis = George Birimisa |datum_rođenja = [[21. 2.|21. februara]] [[1924]]. |mjesto_rođenja = [[Santa Cruz]], [[Kalifornija]], {{flag|SAD}} |datum_smrti = [[10. 5.|10. maja]] [[2012]]. |mjesto_smrti = [[San Francisco]], [[Kalifornija]], {{flag|SAD}} |ostala_imena = |poznat_po = |zanimanje = dramski pisac, glumac i reditelj |nacionalnost = }} '''George Birimisa''' ([[Santa Cruz]], [[1924]].<ref name="Smith"/> – [[San Francisco]], [[2012]].<ref>{{cite journal |author=Cynthia Laird |date=2012-05-17 |title=Gay playwright George Birimisa dies |journal=Bay Area Reporter |location=San Francisco |volume=42 |issue=20 |url=//www.cpanel.ebar.com/news/article.php?sec=news&article=67720 |accessdate= |archive-date=2013-01-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130101214409/http://www.cpanel.ebar.com/news/article.php?sec=news&article=67720 |dead-url=yes }}</ref>), je bio [[sjedinjene Američke Države|američki]] dramski pisac, [[glumci|glumac]] i [[reditelj|redatelj]] koji je pridonio eksploziji gay pozorišta sredinom 1960-ih u ​​ranim godinama [[Off-Off-Broadway]]-a. Njegova djela sadrže [[seks]]ualno eksplicitne, emotivno nabijene opise [[homoseksualnost|homoseksualnih]] muškaraca iz radničke klase, najčešće onih koji prikrivaju svoju seksualnost, a u godinama prije [[Stounvolska revolucija|Stounvolske revolucije]] iz [[1969]], događaja koji je označio rođenje američkog i međunarodnog pokreta za gay prava.<ref>B.J. Harbin, K. Marta, R.A. Schanke, eds., ''The Gay and Lesbian Theatrical Legacy: A Biographical Dictionary of Major Figures in American Stage History in the Pre-Stonewall Era'', Ann Arbor, University of Michigan Press, 2005, pp. 63–66</ref> Savremeni autori navode da "Birmisine drame opisuju teme ljudske izolacije, frustriranog idealizma, i bijesa protiv nepotrebnih patnji, i obično su usredotočene oko homoseksualnih likova".<ref>''Contemporary Authors'', Volume 89-92, Detroit, Gale Research Company, 1980, p. 62</ref> Prema kritičaru i dramskom piscu [[Michael Smith|Michaelu Smithu]], Birimisino pisanje "povezuje bol ljudske izolacije sa ekonomskim i socijalnim korijenima".<ref>D.L. Kirkpatrick, ed., ''Contemporary Dramatists'', 4th ed., Chicago, 1988, p. 54</ref> Birimisa je i danas aktivan dramski pisac, autor, urednik, i učitelj. == Rani život i karijera == George Birimisa je rođen u Santa Cruzu u [[Kalifornija|Kaliforniji]], kao jedno od petoro djece [[Hrvati u SAD|hrvatskih imigranata]].<ref name="Blue">{{cite web |url=//bluele.blogspot.com/2008/04/going-to-watsonville-with-george.html |title=Going to Watsonville with George |publisher=The Blue Elephant |date = 29. 4. 2008. |accessdate = 25. 1. 2012.}}</ref> Dok je George još bio dijete, njegov otac je umro od posljedica povreda koje je dobio u zatvoru nakon što je uhapšen jer je govorio u ime [[Komunistička partija SAD|Komunističke]] partije SAD-a na jednom skupu radnika. Birimisina majka se preudala, ali je njegov očuh odbio da primi njega i njegova dva starija brata. George je proveo većinu svog djetinjstva u katoličkom sirotištu (Katolička škola za dječake Sv. Franje, [[Engleski jezik|eng]]. St. Francis Catholic School for Boys)<ref name="Catholic">{{cite book |editor1-first=Winston (ed.) |editor1-last=Leyland |title=Anthology of Fiction/Poetry/Prose |url=https://archive.org/details/anthologyofficti00leyl |series=Gay Sunshine Journal, no. 47 |last=Birimisa |first=George |chapter=Sissy! |year=1982 |publisher=Gay Sunshine Press |location=San Francisco |isbn=0917342003 |page=[https://archive.org/details/anthologyofficti00leyl/page/75 75] |quote=This is an excerpt from an autobiographical novel in progress. The time is the autumn of 1933. The place is the outskirts of Watsonville, California. Mr. Dardona, the social worker, is taking the three Birimisa boys to St. Francis Catholic School for Boys.}}</ref> a zatim u nizu udomiteljskih porodica. Njegovo obrazovanje se završilo u devetom razredu. Kratko je bio u braku sa Nancy Linden (razveli su se 1961).<ref name="Gareffa">{{cite book |editor1-first=Peter M. |editor1-last=Gareffa |title=Contemporary Authors New Revision Series: A Bio-Bibliographical Guide to Current Writers in Fiction, General Non-Fiction, Poetry, Journalism, Drama, Motion Pictures, Television, & Other Fields |year=2003 |publisher=Gale / Cengage Learning |location=Farmington Hills |pages=49-50 |isbn=9780787667146}}</ref> Nakon što je tijekom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] služio kao rezervista američke mornarice, Birimisa se ​​izdržavao radeći niz poslova kao što su tvornički radnik, konobar, disk džokej, menadžer zdravstvenog studija, žigolo, a radio je i u restoranu iz lanca Howard Johnson. Na ovom poslednjem radnom mjestu, jednom je odbio da usluži Winchella Waltera, koji je stigao nakon završetka radnog vremena. U znak odmazde, uticajni kolumnista je napisao tekst u kojem je nazvao restoran u Šestoj aveniji u Greenwich Villageu, svratištem za "razvratne" (odnosno homoseksualce). Winchellova odmazda je imala kontraefekat: publicitet je pretvorio ovaj ogranak Howard Johnsona u magnet za gej muškarce.<ref>G. Birimisa, "Harriet Johnsons," in L. Baugniet, P. Sagan, eds., ''Birimisa: Portraits, Plays, Perversions'', San Francisco, Sweetheart Press, 2009, pp. 295–297</ref> Incident je uvjerio Birimisu da počne iskreno pisati o svojoj [[ljudska seksualnost|seksualnosti]]. U 41. godini, dok je studirao glumu s [[Uta Hagen|Utom Hagen]] u Herbert Berghof studiju u New Yorku, odlučio je da piše drame. == Dramski pisac == === New York === Birimisina prva drama ''Degrees''<ref>G. Birimisa, ''Degrees'', in L. Baugniet, P. Sagan, eds., ''Birimisa: Portraits, Plays, Perversions'', San Francisco, Sweetheart Press, 2009, pp. 27–41</ref> (Stupnjevi) (februar 1966)<ref name="Smith">{{cite book |editor1-first=Michael Townsend |editor1-last=Smith |title=More plays from Off-Off Broadway |url=https://archive.org/details/bwb_S0-BUF-016 |year=1972 |publisher=Bobbs-Merrill Co |location=Indianapolis |page=[https://archive.org/details/bwb_S0-BUF-016/page/34 35] |quote=GEORGE BIRIMISA was born in Santa Cruz, California, on February 21, 1924. His first play, ''Degrees'', was produced at Theatre Genesis in New York in February, 1966. ''Daddy Violet'' opened at the Troupe Theatre Club, moved to the Caffe Cino, and then toured the United States and Canada. ''Mister Jello'' opened at the Playbox in April, 1968, and was subsequently produced in London; (...)}}</ref>, koja prikazuje gay vezu, premijerno je prikazana u ''Theater Genesis'' u [[East Village]]u. U to vrijeme, gay predstave obično nisu privlačile ozbiljnu pozornost umjetnika ili kritičara. Sam Birimisa se prisjeća da su ga godinama čak i gay ljudi pitali "Kada ćete napisati svoju prvu pravu predstavu?"<ref>Harbin, Marta, Schanke, p. 63</ref> ''Degrees'' je sadržavala i [[autobiografija|autobiografske]] elemente, koji su jači i prisutniji u Birimisinim kasnijim djelima. Iznad svega, on piše iz potrebe da kaže istinu o svom životu. "Ne slažem se da postoje ''nijanse istine''", kaže. "Mi svi znamo istinu, duboko u sebi. Kao umjetnici, imamo odgovornost da otkrijemo tko smo mi doista, a ne da stvaramo u sivim nijansama. Ta istina uključuje i naša seksualna bića".<ref>Baugniet & Sagan, front matter</ref> Birimisa je režirao i igrao u svojoj najpoznatijoj Off-Off-Broadway predstavi, ''Daddy Violet'',<ref>G. Birimisa, ''Daddy Violet'' (original version, 1967), ''Prism International'' (Vancouver), 7(3):1968; also in S. Susoyev, G. Birimisa, ''Return to the Caffe Cino'', San Francisco, Moving Finger Press, 2007, pp. 195–210</ref> iz [[1967]]. U pitanju je polu-improvizirana osuda [[Vijetnamski rat|rata u Vijetnamu]]. ''Daddy Violet'' je prvi put izvedena u ''Troupe Theatre Club'',<ref name="Smith"/> a u [[jun]]u 1967. premijerno je izvedena u poznatom bifeu ''Caffe Cino'' u Greenwich Villageu, koji se smatra rodnim mjestom Off-Off-Broadwaya.<ref>Susoyev & Birimisa, p. 195</ref> Predstava je naknadno izvođena u okviru turneje po koledžima u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]] i [[Kanada|Kanadi]], a pojavila se i na Međunarodnom pozorišnom festivalu u [[Vancouver]]u [[1968]]. Danas, Birimisa priznaje da je napisao ''Daddy Violet'' kao [[parodija|parodiju]] na apstraktno, improvizovano pozorište, i da je pokušao da, u [[avangarda|avangardnom]] smislu, nadmaši sve ostale.<ref>Baugniet & Sagan, p. 5</ref> Predstava je [[2006]]. izvedena u Bostonskom konzervatoriju, a Birimisa je izmenio [[scenarist|scenario]] kako bi se odnosio na [[rat u Iraku]].<ref>G. Birimisa, ''Daddy Violet'' (revised 2006), in Baugniet & Sagan, pp. 50–64</ref> [[Datoteka:George-birimisa-250x315-1a.jpg|left|alt=George Birimisa]] Godine 1969, Birimisa je postao prvi [[coming out|otvoreno gej]] dramski pisac koji je dobio finansijsku potporu od fondacije Rockefeller. To mu je omogućilo da prisustvuje probama za londonsku produkciju njegove prve predstave u dva čina, Mr. Jello.<ref>G. Birimisa, ''Mr. Jello'', in Baugniet & Sagan, pp. 66–99</ref> (april 1968).<ref name="Smith"/> U predstavi se pojavljuju likovi kao što su [[drag queen]], oženjen gay muškarac, i hastler. Predstava ''Georgie Porgie''<ref>G. Birimisa, ''Georgie Porgie'', in Baugniet & Sagan, pp. 101–135</ref> ([[20. 11.|20. novembar]]<ref name="Smith"/> [[1968]]), ilustruje razornu snagu samomržnje kod [[gej|gay]] muškaraca. ''Village Voice'' je o ovoj predstavi pisao: "Birimisin dijalog je graziozan i usmeren, njegova karakterizacija je brza i prodorna, i zapanjujuće, njegove najbolnije scene su često i najsmješnije, kao da je u mogućnosti da dođe do višeg nivoa boli i smijeha oslanjajući ove osjećaje jedan na drugi....Birimisin značajan talent je tako fluidan kao što je sirov, i tako strastven kao što je brutalan."<ref>R. Wetzsteon, “Theatre Journal,” ''Village Voice'', Nov. 28, 1968, p. 46</ref> U ''Best Plays of 1968–1969'', ''Georgie Porgie'' je navedena kao vrhunac ''Off-Off-Broadway'' sezone.<ref>R.J. Schroeder, “The 1968–69 Off-Off Broadway Season,” in O.L. Guernsey, Jr., ed., ''The Best Plays of 1968–1969'', New York, 1969, pp. 39–41</ref> ''Contemporary Authors'' citira kritiku iz časopisa ''Variety'' u kojoj se ''Georgie Porgie'' opisuje kao "'napredak u svom polju, kojoj za razliku od mnogih njenih scenskih prethodnika (kao što su ''Boys in the Band'' i ''Foreplay''), nedostaje svega nekoliko slika ili riječi u opisu nevolja njenih likova. Grubi jezik i golotinja se koriste kako bi se postigao psihološki efekat dok se likovi suočavaju sa melodramatičnim situacijama", nastavlja ''Variety'', "dok Birimisa dopušta da se radnja razvija do logičnih a ponekad i iznenađujućih zaključaka."<ref>''Contemporary Authors'', p. 62</ref> Međutim, muška golotinja i simulirani [[seks]] u predstavi sprečili su planirani prenos na [[Off-Broadway]], iako je kasnije, tokom [[1971]], ''Georgie Porgie'' imala 107 Off-Broadway izvođenja.<ref>M.T. Smith, ed., ''More Plays from Off-Off Broadway'', Indianapolis, Bobbs-Merrill Co., 1972, pp. 36–125</ref> U isto vrijeme, ponovno izvođenje je pokazalo da mainstream kritika i dalje ima otpornost prema djelima sa gay tematikom, čak i nakon Off-Broadway uspjeha ''[[The Boys in the Band]]'' (1968) dramaturga Marta Crowleya. U jednom radijskom pregledu je objavljeno: "Georgie Porgie u Fortune pozorištu Greenwich Village-a je drama koju je napisao homoseksualac, o homoseksualcima, s posebnim interesom za homoseksualce. To ne znači da nije u pitanju ozbiljan rad. Zaista, to je dobro izveden pokušaj da se tačno prikaže ukupnost iskustava homoseksualaca ...ismijavanje u djetinjstvu, odbojnost prema heteroseksualnim odnosima roditelja, brutalnost i premlaćivanja usmjerena protiv homoseksualaca, falsifikovano svjedočenje policajaca, muška prostitucija, crna i bijela homoseksualna privlačnost, obožavanje bicepsa, brak između homoseksualaca i žena, sve je to dotaknuto...''Georgie Porgie'' je, dakle, predstava namijenjena ograničenom broju gledalaca, jer mnogi smatraju cijelu temu nepopularnom i neukusnom".<ref>R.J. Scholem, “Greater New York Radio Theatre Review,” WGSM Radio, August 11, 1971</ref> === Los Angeles === Godine [[1976]], Birimisa se preselio u [[Los Angeles]]. Odbacuje tri predstave koje je tamo napisao, ''A Dress Made of Diamonds'' (1976), ''Pogey Bait''<ref>G. Birimisa, ''Pogey Bait'', in ''Drummer'' 1977, 12:13 & 19; also in Baugniet & Sagan, pp. 137–174</ref> (1976), i ''A Rainbow in the Night'' (1978) kao inferiorne u odnosu na njegove ranije radove. Međutim, ''A Rainbow in the Night'', autobiografski portret dva gay muškarca koji žive u New Yorku [[1953]], osvojila je [[1978]]. ''Drama-Logue Award'', dok je ''Pogey Bait'', komedija koja se temelji na Birimisinim ratnim iskustvima u američkoj mornarici, naknadno izvođena u [[Minneapolis]]u, [[San Francisco|San Franciscu]], [[New York]]u i Los Angelesu. === San Francisco === Birimisa se preselio u [[San Francisco]] [[1980]]. i nije napisao nijednu predstavu tokom skoro 10 godina. Tada je započeo rad na revidiranoj verziji ''A Rainbow in the Night'', pod nazivom ''The Man With Straight Hair''<ref>G. Birimisa, ''The Man With Straight Hair'', in Baugniet & Sagan, pp. 176–216</ref> (1994), koja je premijerno izvedena u ''Theatre Rhinoceros''. Predstava sa jednim likom, ''Looking for Mr. America''<ref>G. Birimisa, ''Looking for Mr. America'', in Baugniet & Sagan, pp. 221–237</ref> (1995), debitovala je u ''Josie’s Cabaret'' i ''Juice Joint'' a kasnije je izvođena u [[New York]]u u ''La MaMa Experimental Theatre Club''. Birimisa, koji je tada imao 71 godinu, nastupao je sam na pozornici, igrajući čovjeka koji opisuje svoju seksualnu zavisnost koja traje cijeli život. [[Dean Goodman]] je u svojoj kritici primijetio da predstava pruža "rječit i dirljiv portret putovanja jednog gay muškarca kroz drugu polovinu 20. stoljeća".<ref>D. Goodman, “San Francisco Scene,” ''Drama-Logue'', Sept. 28, 1995, p. 24</ref> ''Viagra Falls''<ref>G. Birimisa, ''Viagra Falls'', in Baugniet & Sagan, pp. 239–280</ref> (2005) je imala koncertno izvođenje u ''La MaMa Experimental Theatre Club'', 17. septembra 2007. Predstava portretiše dugoročni sadomazohistički odnos mladog gay muškarca sa oftalmologom koji krije svoju seksualnost. [[Steve Susoyev]] i Birimisa su zajedno uredili ''Return to Caffe Cino'' (2007), zbornik eseja i drama pisaca povezanih sa Caffe Cinom.<ref>Susoyev & Birimisa</ref> Knjiga je 2007. osvojila ''Lambda književnu nagradu'' za pozorište i dramu. ''Birimisa: Portraits, Plays, Perversions'' (2009), antologija prikupljenih radova i eseja o Birimisinom ličnom životu i karijeri, uključuje neproducirani scenario ''The Kewpie-Doll Kiss'',<ref>G. Birimisa, ''The Kewpie-Doll Kiss'', in Baugniet & Sagan, pp. 315–357</ref> koji govori o Birimisinom gubitku oca u djetinjstvu, napuštanju od strane njegove majke, i otkriću njegove seksualnosti, temama koje su istraživane i ranije na sceni u ''A Dress Made of Diamonds''. George Birmisa je predavao kreativno pisanje od [[1983]], pod pokroviteljstvom ''New Leaf Services''. Godine [[2004]], dobio je ''Harry Hay nagradu'' kao priznanje za svoje pisanje i rad. Trenutno piše [[autobiografija|autobiografiju]] pod nazivom ''Wildflowers''.<ref name="Blue"/> Njegovi neobjavljeni rukopisi čuvaju se u ''Joe Cino Memorial Library'' u [[New York]]u. == Izvori == {{izvori|2}} == Vanjske veze == * [http://gaygeorge.com/ George Birimisa's blog & photo archives] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130212075927/http://www.gaygeorge.com/ |date=2013-02-12 }} * [http://caffecino.wordpress.com/1902/01/01/year-by-year/2010-04-07_2010-copy-2/ Photo of Birimisa's play Daddy Violet at Caffe Cino, 1967] * [http://caffecino.wordpress.com/1930/01/01/cino-playwrights-in-the-cino/zzzzzzdaddy-violet-1/ Another photo from "Daddy Violet" at the Caffe Cino, 1967] * [http://caffecino.wordpress.com/1934/01/01/cino-actors-elsewhere/wpcinoatlamama2/ Photo from Birimisa's "George Porgie" at the Village Arena, 1960s]. * [http://caffecino.wordpress.com/1934/01/01/cino-actors-elsewhere/georgiesmaller/ Photo of Birimisa in his play, "George Porgie" at the Cooper Square Theatre, 1968] {{DEFAULTSORT:Birimisa, George}} [[Kategorija:Rođeni 1924.]] [[Kategorija:Gej pisci]] [[Kategorija:Gej glumci]] [[Kategorija:LGBT vojno osoblje]] 8hmxohg0lelhpysegpc2llo6nqhuebw 0 145941 42587022 42529467 2026-05-03T16:06:02Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587022 wikitext text/x-wiki {{Grad u Nemačkoj | naziv = Duizburg | izvorni_naziv = ''Duisburg'' | slika = Duisburg Innenhafen Ludwigturm.jpg | opis_slike = Luka u Duizburgu | gradska_zastava = Flagge der Stadt Duisburg mit Wappen.svg | grb =DEU_Duisburg_COA.svg | država = [[Nemačka|Njemačka]] | pokrajina = [[Sjeverna Rajna-Vestfalija|Severna Rajna-Vestfalija]] | lokacija = | osnivanje = | stanovništvo = 488.005<ref>Број становника по [http://www.it.nrw.de/statistik/a/daten/amtlichebevoelkerungszahlen/index.html] 31.12.2011</ref> | gustina = 2.096 | aglomeracija = | površina = 232,8 | gšir = 51.42472 | gduž = 6.76528 | nadmorska_visina = 33 | registarska_oznaka = DU | pozivni_broj = 02841 | poštanski_kod = 47051–47279 | dan_grada = | veb-strana = [http://www.duisburg.de/ www.duisburg.de] | gradonačelnik = ''[[Sören Link]]'' | stranka = [[Socijaldemokratska partija Njemačke|SPD]] | ije = da }} '''Duizburg''' ({{jez-nem|Duisburg}}) je grad u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Sjeverna Rajna-Vestfalija|Severna Rajna-Vestfalija]] u zapadnom delu [[Rurska oblast|Rurske oblasti]]. Ima najveću kontinentalnu [[Luka|luku]] u Evropi. Ima 502.522 stanovnika (2005.). Grad je poznat po [[čeličana]]ma. Oko 34,4% [[čelik]]a u Nemačkoj proizvodi se u Duizburgu. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 5112000, ''[[NUTS]]'' (DEA12) i ''[[UN/LOCODE|LOCODE]]'' (DE DUI) kod. == Geografski i demografski podac == [[Datoteka:North rhine w DU.svg|thumb|left|250px|Položaj grada u okrugu]] Grad se nalazi na nadmorskoj visini od 33 metra. Površina opštine iznosi 232,8&nbsp;km². U samom gradu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 491.931 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 2.113 stanovnika/km². == Historija == Današnja tržnica se koristila u prvom veku. Postala je veliko trgovačko mesto u 5. veku. Sam grad se nalazio na značajnom srednjovekovnom trgovačkom putu "Halvegu" i na prelazu preko Rajne. Rimljani su čuvali prelaz. * [[420]]. [[Franci]] su uzurpirali rimsko naselje i rekolonizirali stari deo grada * [[883]]. [[Normani]] su zauzeli Duizburg i ostali u njemu preko zime. Tada prvi istorijski dokumenti spominju Duizburg Zbog važnog geografskog položaja sagrađen je palatinat, a grad je proglašen slobodnim kraljevskim gradom. Duizburg je postao član [[Hanza|Hanteatske lige]]. Oko 1000. [[Rajna]] je pomerila tok zapadno od grada, pa je razvoj grada bio zaustavljen. Osnivanje univerziteta [[1655]]. i kartograf [[Gerard Merkator]] doprineli su ugledu grada. * oko 1000. [[Rajna]] je pomerila tok * [[1120]] - gradnja gradskih bedema * [[1279]]. - kralj [[Lotar III Saksonac|Lotar III]] je proglasio Duizburg slobodnim gradom * [[1666]]. postaje deo [[Brandenburg]]a i [[Pruska|Pruske]] Razvojem duvanske i tekstilne industrije Duizburg je postao industrijski centar. Velike industrijske kompanije, kao [[Krup]] i [[Tisen]] su imali uticaj na razvoj grada. * [[1824]]. sagrađena je fabrika sumporne kiseline * [[1828]]. sagrađeni su dokovi za parobrode * [[1846]]. železnica do Diseldorfa * [[1904]]. ima 100.000 stanovnika * [[1921]]. francuska vojska je zauzela Duizburg da bi se osiguralo plaćanje [[reparacije|ratnih reparacija]]. * [[1938]]. [[nacionalsocijalizam|nacisti]] su uništili sinagogu Za vreme [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]] Duizburg je zbog hemijske i industrije čelika i gvožđa bio glavna meta savezničkih bombardera * [[1941]] 12-13. juna na grad je palo 445 tona bombi * [[1943]]. 577 bombardera je uništilo 12-13. maja stari grad sa 1588 tona bombi. 96.000 ljudi je ostalo bez krova nad glavom. * [[1944]]. 22. maja je 2.000 tona bombi palo na grad. [[14. 10.|14. oktobra]] je palo 4.000 tona bombi za vreme operacije Hariken. Postojali su brojni slični napadi * [[1945]]. Grad je bio meta artiljerije od 3. aprila 1945. Američka 9. armija je [[12. 4.|12. aprila]] [[1945]]. ušla u Duizburg Bilo je 299 bombardovanja Duizburga. 80% zgrada za stanovanje je potpuno ili delomično uništeno. Gotovo celi grad se morao ponovo graditi. == Ekonomija i infrastruktura == Duizburg ima najveću kontinentalnu luku na svetu. Preveze se 40 miliona tona tereta sa 20.000 brodova. Luka ima površinu od 7,4&nbsp;km². Povezan je dobro sa auto-putevima i sa železnicom. == Kultura == Pored Diseldorfa Duizburg je sedište Nemačke opere na Rajni, jedne od najvećih [[opera]] u Nemačkoj. Duizburški filharmonijski orhestar uživa međunarodni ugled. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}} * {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}} * {{ShawUrbanHistoricalGeography}} * {{HomeGermany}} * {{HammDemographicChange}} * {{BerghahnModernGermany}} * {{KleinerAtlas}} * {{GrosserAtlas}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Duisburg}} * [http://www.duisburg.de/ Zvanični sajt opštine] {{de}} * [http://www.destatis.de/ Njem. Savezni zavod za statistiku] {{de}} * [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}} * [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}} * [http://www.uni-duisburg-essen.de Univerzitet Duisburg-Essen (njemački)] * [http://www.duisburg-tourism.com/en/ Duisburg turističke informacije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090728221854/http://www.duisburg-tourism.com/en/ |date=2009-07-28 }} * [http://www.zoo-infos.de/zoos-en/96.html Duisburg zoološki vrt (engleski)] [[Kategorija:Gradovi u Sjevernoj Rajni-Vestfaliji]] 2mzf0e2ikno9urtmh4ze64y1sx8e9cv 0 153366 42587373 42342321 2026-05-04T08:54:25Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587373 wikitext text/x-wiki {{Naselje (HR) | ime =George | ime_genitiv =Georgea | izvorno_ime =<small>George Island</small><br /><small>Isla Jorge</small> | translit_jezik1 = | translit_jezik1_vrsta = | translit_jezik1_info = | slika_panorama =Moulting juvenile Spheniscus magellanicus.jpg | veličina_slike =280 px | opis_slike =[[Magellanov pingvin|Magellanovi pingvini]] na otoku George | slika_lokacijska_karta_država =Falklandi | slika_lokacijska_karta_opis =<center>Otok George na karti Falklanda | širina-stupnjevi =52 | širina-minute =20 | širina-oznaka =S | dužina-stupnjevi =59 | dužina-minute =44 | dužina-oznaka =W | lokacija_ime =[[Britanski prekomorski teritoriji|Britanska prekomorska područja]] | lokacija_info =[[Datoteka:Flag of the Falkland Islands.svg|26px]], [[Falklandi|Falklandski Otoci]] | lokacija1_ime =[[Istočni Falkland]] | lokacija1_info = | lokacija2_ime = | lokacija2_info = | lokacija3_ime = | lokacija3_info = | visina =18 | površina_ukupna =24 [[kvadratni kilometar|km²]] <ref name=bar/> | stanovništvo_godina = | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo = | stanovništvo_gustoća = | stanovništvo_uže = | stanovništvo_uže_gustoća = | stanovništvo_šire =0 | stanovništvo_šire_gustoća = | stanovništvo_prazno1_ime = | stanovništvo_prazno1 = | stanovništvo_gustoća_prazno1 = | stanovništvo_prazno2_ime = | stanovništvo_prazno2 = | stanovništvo_gustoća_prazno2 = | vremenska_zona =FKST | utc_pomak =-4 | vremenska_zona_DST = | utc_pomak_DST =-3 }} '''George''' ([[engleski jezik|engleski]]: ''George Island'', [[španski jezik|španjolski]]: ''Isla Jorge'') je drugi [[ostrvo|otok]] u nizu (nakon [[Speedwell, Falklandi|Speedwella]] koji leži južno od [[poluotok]]a [[Lafonia|Lafonije]] u [[Falklandi|Falklandskom arhipelagu]]. == Geografija == ''George'' je mali niski otok (najviša toka je 18 m) površine 24 [[kvadratni kilometar|km²]].<ref name=bar>{{cite web | url =http://www.falklandsconservation.com/wildlife/birds/IBAs/iba_speedwell.pdf | title =''Speedwell Island Group'' | accessdate =14. 04. 2012 | language =engleski | publisher =Falklands Conservation | archivedate =2011-07-10 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20110710223159/http://www.falklandsconservation.com/wildlife/birds/IBAs/iba_speedwell.pdf | deadurl =yes }}</ref> Na otoku postoji nekoliko bara, i velike površine erodiranog tla u središnjem dijelu otoka. ''George'' se zajedno sa otokom [[Barren (Falklandi)|Barren]] koristi kao [[pašnjak]] za uzgoj [[Ovca|ovaca]], to su najužniji otoci, koji se koriste u tu svrhu.<ref name=bar/> Na otoku nema stalnih stanovnika, osim [[Ovca|ovaca]]. Jednom mjesečno do otoka doplovi [[trajekt]] ''Concordia Bay'' iz luke [[New Haven (Falklandi)|New Haven]], on usput svraća i na otoke; [[Speedwell, Falklandi|Speedwell]], [[Sealion (Falklandi)|Sealion]], [[Bleaker]] i [[Lively (Falklandi)|Lively]].<ref name=tra>{{cite web | url =http://www.horariodeferry.com/fk/ | title =''Ferry and Boat in Falkland Islands'' | accessdate =13. 04. 2012 | language =engleski | publisher =Horario de ferry }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Obale otoka stanište su brojnih kolonija [[pingvini|pingvina]], [[morski lav|morskih lavova]], [[delfin]]a i [[ptica]] zbog tog se George zajedno [[Barren (Falklandi)|Barrenom]] u novije vrijeme tokom ljeta koristi kao [[Turizam|turistička]] destinacija, za jednodnevne izlete. == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.falklandislands.com/contents/view/76 George & Barren Island Group (na portalu Falkland Islands Tourist Board Stanley)] {{en icon}} * [http://www.falklandislands.com/contents/view/97 Detaljna karta Falklanda] [[Kategorija:Falklandski otoci]] <!--interwiki --> tqo4aqbnxfwquja9ww8jmknvuw2sk14 0 155803 42587007 42229738 2026-05-03T13:29:22Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587007 wikitext text/x-wiki {{other uses|Dąbrówka (razvrstavanje)}} {{Infokutija kraljevska krv |consort=yes | ime =Doubravka od Češke | sukcesija =[[Popis poljskih vladarskih supruga|Kneginja Poljana]] | slika =Dobrawa (274945).jpg | opis =Dobrawa od Češke; autor: [[Jan Matejko]] | vladavina =965–977 | suprug =[[Mješko I|Mieszko I od Poljske]] | potomstvo =[[Boleslav I Hrabri|Bolesław I Chrobry]]<br />kćer, supruga [[Swein Forkbeard]]a<br />''[[Vladivoj, knez od Češke]]?'' | kuća =[[Pšemislovići]] (po rođenju)<br />[[Pjastovići]] (po braku) | otac =[[Boleslav I od Češke|Boleslav I, knez Češke]] | majka =[[Biagota]] | datum rođenja =cca. 940/45 | datum smrti =977 |}} '''Dobrawa (Dąbrówka) ''' ({{lang-cs|'''Doubravka'''}} ili '''Dobrava''', {{lang-pl|'''Dobrawa'''}}) (cca. 940/45 – 977) bila je češka princeza iz [[Pšemislovići|dinastije Pšemislovića]] koja je preko braka postala [[Popis poljskih vladarskih supruga|vojvotkinja Poljana]]. Bila je kćer [[češka (historijska)|češkog]] kneza [[Boleslav I od Češke|Boleslava I Okrutnog]], a majka joj je možda bila tajanstvena [[Biagota]].<ref name=<ref name="BOHEMIA">{{Cite web |url=http://fmg.ac/Projects/MedLands/BOHEMIA.htm#Dobrawadied977 |title=BOHEMIA |access-date=2012-05-18 |archive-date=2021-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210420161717/http://fmg.ac/Projects/MedLands/BOHEMIA.htm#Dobrawadied977 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Complete Genealogy of the Přemyslid dynasty |url=http://genealogy.euweb.cz/bohemia/bohemia1.html#DB1 |access-date=2012-05-18 |archive-date=2012-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120812225437/http://genealogy.euweb.cz/bohemia/bohemia1.html#DB1 |dead-url=yes }}</ref> Prema ranijim izvorima je upravo Dobrawa potakla svog supruga [[Mješko I|Mješka I]] da se [[Krštenje Poljske|pokrsti]] 966. godine, odnosno godinu dana nakon braka. Moderni historičari, pak, drže da je krštenje bilo ranije dogovoreno kao dio poljsko-češkog političkog saveza, odnosno da njena uloga u tim događajima nije bila tako važna. == Preci == {{ahnentafel top|width=100%}} <center>{{ahnentafel-compact5 |style=font-size: 90%; line-height: 110%; |border=1 |boxstyle=padding-top: 0; padding-bottom: 0; |boxstyle_1=background-color: #fcc; |boxstyle_2=background-color: #fb9; |boxstyle_3=background-color: #ffc; |boxstyle_4=background-color: #bfc; |boxstyle_5=background-color: #9fe; |1= 1. '''Dobrawa od Češke''' |2= 2. [[Boleslav I od Češke]] |3= 3. [[Biagota]] (?) |4= 4. [[Vratislav I|Vratislav I od Češke]] |5= 5. [[Drahomíra|Drahomíra od Havolanaca]] |6= 6. (?) |7= 7. (?) |8= 8. [[Borživoj I|Bořivoj I od Češke]] |9= 9. [[Sveta Ljudmila|Ljudmila od Češke]] |10= 10. (?) |11= 11. (?) |12= 12. (?) |13= 13. (?) |14= 14. (?) |15= 15. (?) |16= 16. [[Hostivít]] (?) |17= 17. (?) |18= 18. [[:cs:Slavibor|Slavibor]] (?) |19= 19. (?) |20= 20. (?) |21= 21. (?) |22= 22. (?) |23= 23. (?) |24= 24. (?) |25= 25. (?) |26= 26. (?) |27= 27. (?) |28= 28. (?) |29= 29. (?) |30= 30. (?) |31= 31. (?) }}</center> {{ahnentafel bottom}} == Izvori == {{Reflist}} {{S-start}} {{S-hou|[[Pšemislovići]]||cca. 940/45||977|}} {{S-roy|pl}} {{S-bef|before=[[Gorka (supruga Siemomysła)|Gorka]]}} {{S-ttl|title=[[Popis poljskih vladarskih supruga|Vojvotkinja Poljana]]|years=965–977}} {{S-aft|after=[[Oda od Haldenslebena]]}} {{End}} {{Lifetime|930-ih|977|Doubravka od Češke}} [[Kategorija:Poljsko plemstvo]] [[Kategorija:Princeze]] [[Kategorija:Přemyslovići]] spmv0hzgzty1bpi9l6g2qgnlbt6hz1q 0 159135 42587225 42170407 2026-05-03T21:47:54Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587225 wikitext text/x-wiki {{Eparhija | Eparhija = Episkopija bregalnička | Pomjesna crkva = [[Makedonska pravoslavna crkva]] | Slika = | Opis = | Država = [[Severna Makedonija]] | Površina = | Stanovništvo = | Arhiepiskopija = | Mitropolija = | Sjedište = [[Štip]] | Osnovana = | Ukinuta = | Broj namjesništava = | Broj crkvenih opština = | Broj parohija = | Broj manastira = | Broj hramova = | Broj sveštenika = | Broj monaha = | Broj vjernika = | Zvanična stranica = | Eparhijski arhijerej = [[Ilarion Bregalnički]] | Čin arhijereja = [[Episkopos|Episkop]] | Titula arhijereja = ''Episkop bregalnički i mjestobljustitelj bitoljski'' | Arhiepiskop = [[Arhiepiskop ohridski Jovan VI|Jovan VI]] | Mitropolit = | Vikarni arhijerej = | Titula vikarnog arhijereja = | Karta = [[Datoteka:Map of Eparchies of Serbian Orthodox Church (Orthodox Ohrid Archbishopric)-sr.svg|290px]] }} '''Episkopija bregalnička''' je eparhija [[Makedonska pravoslavna crkva|Makedonske pravoslavne crkve]]. Nadležni arhijerej je gospodin [[Ilarion Bregalnički|Ilarion]], a sjedište episkopije se nalazi u [[Štip]]u. == Osnivanje == Episkopija bregalnička je zvanično uspostavljena uručivanjem ''Tomosa o crkvenoj autonomiji za Pravoslavnu ohridsku arhiepiskopiju'' od strane poglavara Pećke patrijaršije, [[Patrijarh srpski Pavle|patrijarha srpskog Pavla]] dana [[21. 5.|21]]/[[11. 5.|11. maja]] [[2005]]. godine. == Povezano == * [[:mk:Иларион Брегалнички]] == Izvori == * [https://www.bregalnickaeparhija.org.mk/ Episkopija bregalnička; Makedonska pravoslavna crkva]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Makedonska pravoslavna crkva}} [[Kategorija:Eparhije Makedonske pravoslavne crkve]] hx2k4qqaikt4op0xf2fs52iuw0066uj 0 159439 42587320 42297573 2026-05-03T23:54:52Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587320 wikitext text/x-wiki {{Zemunske crkve|align=right}} '''Evangelička crkva u Zemunu''' nalazi se na uglu ulica Tošin bunar, Ivićeve i Prilaza. Podignuta je krajem [[1920e|dvadesetih]] godina 20. veka, za potrebe dela (protestantskog) [[Nemci|nemačkog]] življa. Nemci protestanti i katolici su tada činili oko četvrtinu stanovništva [[Zemun]]a<ref>http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2002/03/17/srpski/DO02031601.shtml {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130205135503/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2002/03/17/srpski/DO02031601.shtml |date=2013-02-05 }} „Kuće u Francstalu vrede 100 miliona evra“</ref>. == Opis crkve == Crkva je služila svojoj nameni od završetka izgradnje (1926-1930.) do kraja [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]], kada je prestala da bude aktivna zbog iseljavanja nemačkog življa u Nemačku. Jedno vreme je crkva bila zakatančena a kasnije je služila kao sedište mesne zajednice i prostor za društveni i kultuni život mladih Zemuna. Uprkos tome što su, još 2003. godine, Evangelička verska zajednica i [[Opština Zemun]] postigle dogovor da se crkva vrati vernicima na korišćenje, ona i danas služi kao poslovni prostor<ref>http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2003/06/19/srpski/BG03061803.shtml {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150624043704/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2003/06/19/srpski/BG03061803.shtml |date=2015-06-24 }} „Kockari i boemi u crkvama“</ref>. Crkva je, krajem [[2005]]. godine, proglašena za spomenik kulture<ref>http://www.ekapija.com/website/sr/page/33780 „Evangelistička crkva u Zemunu proglašena za spomenik kulture“</ref><ref>Službeni glasnik RS br. 108/05</ref>. == Arhitektura crkve == Crkvu odlikuje osnova koja asocira na oblike trolista – rotonde sa naglašenom apsidom i dva bočna krila, simetrično postavljena u odnosu na centralni ulaz. Iznad troslivnih krovova koji pokrivaju skraćenu pripratu i bočna krila, diže se tambur većih dimenzija. Nad kubetom je lanterna na koju je prvobitno postavljen krst kao simbol Hristovog stradanja. Građevina poseduje sveden broj simetrično postavljenih otvora na fasadi. Ovo kompaktno, zatvoreno arhitektonsko rešenje, koje najverovatnije pripada školi arhitekata Huga Erliha i Viktora Kovačića, poseduje urbanističku vrednost oličenu u izuzetno uspešnom rešenju u odnosu na položaj raskršća, nadomak prilaza Starom jezgru Zemuna. Crkva predstavlja originalno i retko arhitektonsko ostvarenje oblikovano u dosledno sprovedenom modernističkom konceptu. Nesumnjiva je njegova kulturno-istorijska i dokumentarna vrednost, kao svedočanstva postojanja i življenja jedne hrišćanske konfesionalne zajednice u periodu između dva svetska rata u Zemunu. == Literatura == # Branko Najhold, ''Zemunske crkve'', Trag, Zemun, 1993., == Izvori == {{izvori}} == Galerija == == Vanjske veze == * [http://www.ekd.de/international/berichte/2006/reader_2006_47.html {{de}} M.Krupp, Deutschsprachiger Seelsorgedienst in Belgrad] * [http://beogradskonasledje.rs/kd/zavod/zemun/evangelisticka_crkva.html Evangelička crkva]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.politikin-zabavnik.rs/pz/content/beograd-koga-vise-nema?page=1659 arh. Hugo Erlih Evangelička crkva u Zemunu]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://natasabarisic.com/zemun/index.php?option=com_k2&view=item&id=53:evangelisti%C4%8Dka-crkva&Itemid=121 Evangelička crkva]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.tczemun.rs/ZEMUN/index.php/kultura/2012-03-07-14-12-08/94-2012-03-07-12-27-04 Turistički centar Zemuna Evangelička crkva]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorija:Crkve u Zemunu]] [[Kategorija:Evangelizam]] 1ci1nk0xh109zd1rvbqu5bg7dklff4z 0 159545 42587223 42170383 2026-05-03T21:36:17Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587223 wikitext text/x-wiki {{Eparhija | Eparhija = Eparhija austrijsko-švajcarska | Pomjesna crkva = [[Srpska pravoslavna crkva]] | Slika = | Opis = | Država = [[Austrija]], [[Švajcarska]], [[Italija]] | Površina = | Stanovništvo = | Arhiepiskopija = | Mitropolija = | Sjedište = [[Beč]] | Osnovana = [[26. 5.|26. maj]] [[2011]]. | Ukinuta = | Broj namjesništava = | Broj crkvenih opština = | Broj parohija = | Broj manastira = | Broj hramova = | Broj sveštenika = | Broj monaha = | Broj vjernika = | Zvanična stranica = | Eparhijski arhijerej = [[Andrej Ćilerdžić|Andrej]], Episkop remezijanski | Čin arhijereja = [[Episkopos|Episkop]] | Titula arhijereja = ''Episkop austrijsko-svajcarski'' | Arhiepiskop = | Mitropolit = | Vikarni arhijerej = | Titula vikarnog arhijereja = | Karta = [[Datoteka:Map of Eparchies of Serbian Orthodox Church in Europe-sr.svg|290px]] }} '''Eparhija austrijska (nekad austrijsko-švajcarska)''' je eparhija [[Srpska pravoslavna crkva|Srpske pravoslavne crkve]]. Nadležni arhijerej je koji administrira eparhijom je vladika Irinej (Bulović) a sjedište eparhije se nalazi u [[Beč]]u. == Osnivanje == Eparhija je formirana [[26. 5.|26. maja]] [[2011]]. godine odlukom [[Sveti arhijerejski sabor|Svetog arhijerejskog sabora Srpske pravoslavne crkve]] na redovnom majskom zasjedanju. Za administratora novoformirane eparhije postavljen je gospodin [[Irinej Bulović|Irinej]], episkop bački. == Povezano == * [[Eparhija srednjoevropska]] * [[Crkva Svetog Spiridona u Trstu]] * [[Srbi u Beču]] == Izvori == * [http://www.spc.rs/sr/saopstenje_za_javnost_svetog_arhijerejskog_sabora_srpske_pravoslavne_crkve Saopštenje za javnost Svetog Arhijerejskog Sabora Srpske Pravoslavne Crkve] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130214183243/http://spc.rs/sr/saopstenje_za_javnost_svetog_arhijerejskog_sabora_srpske_pravoslavne_crkve |date=2013-02-14 }} * [http://www.spc.rs/sr/primopredaja_novoosnovane_eparhije_austrijskoshvajcarske Primopredaja novoosnovane Eparhije austrijsko-švajcarske] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121030085408/http://spc.rs/sr/primopredaja_novoosnovane_eparhije_austrijskoshvajcarske |date=2012-10-30 }} == Vanjske veze == * [http://www.crkva.at/ Sajt eparhije] * [http://www.serb-kirche.at/ SPC - Beč] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191206130301/http://www.serb-kirche.at/ |date=2019-12-06 }} * [http://www.spc-innsbruck.at/srb/index.php SPC - Insbruk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120104123651/http://www.spc-innsbruck.at/srb/index.php |date=2012-01-04 }} * [http://www.spcoluzern.ch/ SPC - Lucern] * [http://www.spc-linz.org/ SPC - Linc] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120621075413/http://www.spc-linz.org/ |date=2012-06-21 }} * [http://www.spc-saalfelden.at/ SPC - Salfelden] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111230214556/http://www.spc-saalfelden.at/ |date=2011-12-30 }} * [http://www.spcobern.ch/cp/ SPC - Bern] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120207010304/http://www.spcobern.ch/cp/ |date=2012-02-07 }} * [http://www.spco-lausanne.org/ SPC - Lozana] * [http://www.spcticino.ch/ SPC - Lugano] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120513173228/http://www.spcticino.ch/ |date=2012-05-13 }} * [http://spc-basel.ch/index.php?id=22 SPC - Bazel] * [http://www.pravoslavnacrkva.ch/ SPC - Cirih] {{Srpska pravoslavna crkva}} [[Kategorija:Eparhije Srpske pravoslavne crkve]] [[Kategorija:Eparhija austrijsko-švajcarska]] 96pgyxh97zx4u9ag553xvkxc53qo0xl 0 159618 42587224 42170389 2026-05-03T21:38:48Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587224 wikitext text/x-wiki {{Eparhija | Eparhija = Eparhija kruševačka | Pomjesna crkva = [[Srpska pravoslavna crkva]] | Slika = | Opis = | Država = [[Srbija]] | Površina = | Stanovništvo = | Arhiepiskopija = | Mitropolija = | Sjedište = [[Kruševac]] | Osnovana = [[19. 11.|19. novembar]] [[2010]]. | Ukinuta = | Broj namjesništava = pet (5) | Broj crkvenih opština = | Broj parohija = 88 | Broj manastira = | Broj hramova = | Broj sveštenika = | Broj monaha = | Broj vjernika = | Zvanična stranica = [http://www.eparhijakrusevacka.com/ www.eparhijakrusevacka.com] | Eparhijski arhijerej = [[David Perović|David]] | Čin arhijereja = [[Episkopos|Episkop]] | Titula arhijereja = ''Episkop kruševački'' | Arhiepiskop = | Mitropolit = | Vikarni arhijerej = | Titula vikarnog arhijereja = | Karta = [[Datoteka:Map of Eparchies of Serbian Orthodox Church-sr.svg|290px]] }} '''Eparhija kruševačka''' je eparhija [[Srpska pravoslavna crkva|Srpske pravoslavne crkve]] sa sedištem u [[Kruševac|Kruševcu]], gde se nalazi i [[Saborna crkva u Kruševcu|saborna crkva]] eparhije. Nadležni arhijerej je gospodin [[David Perović|David]]. == Osnivanje == Eparhija je formirana [[19. 11.|19. novembra]] [[2010]]. godine odlukom [[Sveti arhijerejski sabor|Svetog arhijerejskog sabora Srpske pravoslavne crkve]] na redovnom jesenjem zasjedanju. Kruševačku eparhiju čine dijelovi [[Eparhija niška|Niške]], [[Eparhija šumadijska|Šumadijske]], [[Eparhija braničevska|Braničevske]] i [[Eparhija žička|Žičke eparhije]]. Nakon osnivanja eparhije donesena je odluka da će prvi episkop biti izabran na redovnom proljećnom zasjedanju [[Sveti arhijerejski sabor|Svetog arhijerejskog sabora]]. Do tada je za administratora novoformirane eparhije postavljen gospodin [[Hrizostom Stolić|Hrizostom]]. Dana [[13. 2.|13. februara]] [[2010]], održana je osnivačka sjednica i zvanično je pročitan akt o osnivanju eparhije. Za novog administratora je postavljen episkop šumadijski g. [[Jovan Mladenović|Jovan]]. Na sjednici su izabrani članovi [[Eparhijski crkveni sud|Eparhijskog crkvenog suda]], [[Eparhijski savjet|Eparhijskog savjeta]] i [[Eparhijski upravni odbor|Eparhijskog upravnog odbora]]. Dana [[26. 5.|26. maja]] [[2011]]. godine na redovnom Svetom arhijerejskom saboru SPC, na mesto vladike u novoosnovnoj Kruševačkoj eparhiji postavljen je jerođakon [[David Perović]], docent [[Bogoslovski fakultet|Bogoslovskog fakulteta]] u [[Beograd]]u.<ref>[http://www.rts.rs/page/stories/ci/story/124/Društvo/898692/Odluke+Sabora+SPC.html RTS: Odluke Sabora SPC]</ref> == Namjesništva == Novoformirana eparhija se sastoji od pet namjesništava: kruševačkog, ćićevačkog, trsteničkog, župskog i temnićkog. U eparhiji se nalaze 88 parohija iz [[Brus]]a, [[Aleksandrovac|Aleksandrovca]], [[Trstenik]]a, [[Varvarin]]a, [[Ćićevac|Ćićevca]], [[Ražanj (mesto)|Ražnja]] i [[Kruševac|Kruševca]]. == Manastiri == Eparhija ima 13 manastira: * Manastir Rođenja Presvete Bogorodice - [[Manastir Naupare|Naupare]], u [[Naupara (Kruševac)|Nauparu]] * Manastir Pokrova Presvete Bogorodice - [[Manastir Mrezenica|Mrezenica]], u [[Mrzenica|Mrzenici]] * Manastir Vavedenja Presvete Bogorodice - [[Manastir Drenča|Drenča]], u [[Drenča|Drenči]] * Manastir Svetih Joakima i Ane - [[Manastir Strmac|Strmac]], u [[Batote|Batotama]] * Manastir Svetog arhiđakona Stefana - [[Manastir Lepenac|Lepenac]], u [[Lepenac (Brus)|Lepencu]] * Manastir Svetih besrebrenika Kozme i Damjana - [[Manastir Pleš|Pleš]], u [[Pleš]]u * Manastir Svetog proroka Ilije - [[Manastir Rudenica|Rudenica]], u [[Rudenice (Aleksandrovac)|Rudenici]] * Manastir Svetog arhiđakona Stefana - [[Manastir Milentija|Milentija]], u [[Milentija|Milentiji]] * Manastir Uspenja Presvete Bogorodice - [[Manastir Ljubostinja|Ljubostinja]], u [[Prnjavor (Trstenik)|Prnjavoru]] * Manastir Vavedenja Presvete Bogorodice - [[Manastir Veluće|Veluće]], u [[Veluće|Veluću]] * Manastir Svetog apostola i javanđeliste Luke - [[Manastir Bošnjane|Bošnjane]], u [[Bošnjane (Varvarin)|Bošnjanu]] * Manastir Svetog Nikole Mirlikijskog - [[Manastir Svojnovo|Svojnovo]], u [[Svojnovo|Svojnovu]] * Manastir Pokrova Presvete Bogorodice - [[Manastir Lešje|Lešje]], u [[Lešje|Lešju]] == Povezano == * [[Kruševac]] == Reference == {{reflist}} * [http://www.spc.rs/sr/formirana_eparhija_krusevacka Formirana Eparhija kruševačka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110218012244/http://spc.rs/sr/formirana_eparhija_krusevacka |date=2011-02-18 }} * [http://www.spc.rs/sr/episkopija_krusevacka_istorija_obnova Episkopija kruševačka — istorija i obnova] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110513030350/http://www.spc.rs/sr/episkopija_krusevacka_istorija_obnova |date=2011-05-13 }} == Vanjske veze == * [http://www.eparhijakrusevacka.com/ Zvanična stranica Eparhije kruševačke]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.manastiri-crkve.com/manastiri/manastir_veluce.htm Манастир Велуће на сајту Манастири и Цркве] {{Srpska pravoslavna crkva}} [[Kategorija:Eparhije Srpske pravoslavne crkve]] [[Kategorija:Eparhija kruševačka]] cd9mh72sftwwhbbcdf56d0wheuui36y 0 165886 42587365 42307972 2026-05-04T08:08:42Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587365 wikitext text/x-wiki {{drugo značenje3|Gej strejt alijansa}} {{Organizacija | name = Gej strejt alijansa (GSA) | image = | size = 250px | caption = Logo GSA | image_border = | map = | msize = |mcaption = | moto = | zvanični_naziv = | osnivanje = 17. novembar 2005. | prestanak_rada = | tip = | sedište = [[Beograd]], [[Srbija]] | ogranci = | članstvo = | jezik = | područje_bavljenja =[[Prava LGBT osoba|LGBT prava]], [[Lobi]]ranje,[[Monitoring]] | članovi/ce = [[Lazar Pavlović]], [[Mirjana Bogdanović]] | budžet = | članica = | website =[http://gsa.org.rs/ Zvanični sajt GSA] }} '''Gej strejt alijansa''' (GSA) je srpska nevladina organizacija osnovana 2005. godine u Beogradu. Ova organizacija se bavi ljudskim pravima, političkim lobiranjem za dobrobit LGBT osoba i drugim srodnim projektima. GSA je bila noseća organizacija iza prve održane Parade Ponosa 2010. == Osnivanje == Neposredni povod za osnivanje GSA je pokušaj [[Novi Sad|novosadske]] policije 2005. godine da napravi popis LGBT osoba i prikupi što više ličnih podataka o njima. Kao odgovor na ovakav nezakonit čin policije, LGBT aktivista [[Boris Milićević]] organizuje kampanju kojom se informiše javnost o ovom pokušaju i u kojoj je više od 600 LGBT osoba, njihovih prijatelja i rođaka poslalo svoje lične podatke [[Predsednik Republike Srbije|predsedniku Srbije]], [[predsednik Vlade Republike Srbije|premijeru]], [[slavica Đukić-Dejanović|predsedniku parlamenta]] i ministarstvima policije, pravde i ljudskih prava kao znak podrške LGBT populaciji u Srbiji i zaštiti njihovih ljudskih prava. Nakon toga, 17. novembra 2005. godine u [[Beograd]]u, [[Boris Milićević|Milićević]] sa grupom prijatelja osniva Gej strejt alijansu. GSA je nastala po modelu američkih “Gay Straight Alliances”, organizacija koje deluju širom SAD na koledžima i u srednjim školama, a koje takođe okupljaju LGBT i heteroseksualne osobe sa ciljem inkluzije i što bolje socijalizacije LGBT populacije u obrazovnim sredinama.<ref>[http://gsa.org.rs/o-nama/istorijat/ Gej strejt alijansa | GSA | Istorijat<!-- Bot generated title -->]</ref> == Izvori == {{izvori}} == Povezano == * [[Položaj LGBT osoba u Srbiji]] * [[Beogradska parada ponosa|Beogradska povorka ponosa]] == Vanjske veze == {{portal|LGBT}} * [http://www.gsa.org.rs Zvanična internet stranica Gej strejt alijanse]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorija:Nastanci 2005.]] [[Kategorija:LGBT organizacije u Srbiji]] nymsyduemydi4ysrvhf8zlh0gttkz5v 0 167197 42587305 42584063 2026-05-03T23:04:02Z ~2026-13681-46 333099 /* Etničko čišćenje */ 42587305 wikitext text/x-wiki {{sređivanje|razlog=[[:en:WP:QUOTEFARM|Preterana upotreba citata]]}} {{neutralnost}} '''Ideologija četnika''' je [[ideologija]] koju su tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] zastupali pripadnici [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Jugoslovenske vojske u otadžbini]], predvođeni [[Draža Mihailović|Dražom Mihailovićem]]. Proklamovani vojni i politički cilj Jugoslovenske vojske u otadžbini bio je obnova demokratske{{citation needed}} Jugoslavije i restauracija [[Monarhija|monarhije]], tj. povratak [[Dinastija Karađorđevića|dinastije Karađorđević]] na vlast. Međutim, u naređenjima, govorima i programskim spisima tog gerilskog pokreta, istoričari prepoznaju elemente [[Srpski nacionalizam|srpskog nacionalizma]], [[šovinizam|šovinizma]], [[antikomunizam|antikomunizma]] i [[antisemitizam|antisemitizma]]. Oko Mihailovića su se nalazili ideolozi Srpskog kulturnog kluba, koji su razradili osnovne postavke ideologije četničkog pokreta. U značajne ideologe ubrajaju se: [[Stevan Moljević]], [[Dragiša Vasić]] i Dragoslav Stranjaković.<ref name="Petranović"/> Ideologija četnika razvila je se pod uticajem unutrašnjih i međunarodnih okolnosti, suprostavljenjem politici [[NOP|Narodnooslobodilačkog pokreta]] i prilagođavanja politici izbjegličke vlade. Do 1944. programi nisu bili usvojeni na nekom opštečetničkom skupu, nego su postojali u obliku programskih dokumenata značajnih ideologa, kao što su spisi Stevana Moljevića "[[Homogena Srbija]]",<ref name="Moljević"> {{cite web |url= https://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%A5%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%A1%D1%80%D0%B1%D0%B8%D1%98%D0%B0 |title= Homogena Srbija |last= Moljević |first= Stevan |date= 1941 |website= |publisher= [[Wikisource]] |accessdate= 19. 1. 2026 |quote=}} </ref> program beogradskog nacionalnog komiteta Draže Mihailovića i [[instrukcija Draže Mihailovića Pavlu Đurišiću|Mihailovićeve instrukcije]].<ref name="Petranović"/> == Komponente == Četničku ideologiju i ratne ciljeve Dragoljub Mihailović je izložio u govoru, kojem je prisustvovao i britanski pukovnik [[William Bailey|Vilijam Bejli]], u [[Gornje Lipovo|Lipovu]] kod [[Kolašin]]a, [[28. februara]] [[1943.]] godine. U svom govoru Mihajlović je izjavio: {{izdvojeni citat|Moji neprijatelji su partizani, ustaše, muslimani i Hrvati. Kada se s njima budem obračunao, onda ću krenuti protiv Italijana i Nemaca.<ref>[http://www.danas.rs/dodaci/vikend/antifasizam_i_kolaboracija.26.html?news_id=240018 Antifašizam i kolaboracija]</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} === Etničko čišćenje === {{main|Velika Srbija|Homogena Srbija|Etničko čišćenje}} [[Datoteka:Uputstvo za ravnogorske borce iz 1944.jpg|mini|''Uputstvo za Ravnogorske borce'' iz 1944. godine (Istorijski arhiv [[Negotin]])]] {{izdvojeni citat|Najenergičnije nast[oj]ati da se sve zauzete teritorije što pre potpuno očiste od Muslimana.<ref>Vojni arhiv, Četnička arhiva, kutija 165, fascikla 4, dokument 5, Štab Limsko-sandžačkih četničkih odreda komandantu Fočanske brigade, 11. februar 1943.</ref><ref>Milan Radanović, ’Noć osvetljena lomačama sa kojih se dizao plamen do neba…’ Zločini JVuO nad muslimanskim stanovništvom u Pribojskom srezu februara 1943., Da pravda ne utihne: spisak žrtava zločina nad Muslimanima na području sreza Priboj na Limu od 1941. do 1945. s posebnim naglaskom na 1943. godinu, Sarajevo, 2019, str. 40.</ref>|[[Pavle Đurišić]]}} {{izdvojeni citat|Tokom borbi koje su izbile u Bosni tokom Drugog svjetskog rata, ustaške jedinice uništavale su muslimanska sela i ubijale njihove stanovnike. Slična zvjerstva počinili su i srpski četnici, koji su optuživali Muslimane za učešće u antisrpskim i antipravoslavnim akcijama Hrvata. Do 1943. ubijeno je preko 100.000 Muslimana; 250.000 je bilo u izbjeglištvu.<ref>[https://www.znaci.org/00001/181.htm Roland Kaltenegger: TOTENKOPF & EDELWEIß], četvrti dio: Das Kriegsjahr 1944, Ares-Verlag, Graz, strana 197.</ref>|Roland Kaltenegger, ''Totenkopf & Edelweiß''}} Pukovnik Draža Mihailović je u depeši izbegličkoj vladi u Londonu u septembru 1941. izložio svoj program koji uključuje [[etničko čišćenje]]: {{izdvojeni citat|Pripremati da bi u danima sloma mogli izvršiti ove akcije: a: da kazni sve one koji su na zločinački način služili neprijatelju i koji su svesno radili na istrebljenju srpskog naroda; b: omeđiti »de fakto« srpske zemlje i učiniti da u njima ostane samo srpski živalj; v: posebno imati u vidu brzo i radikalno čišćenje gradova i njihovo popunjenje svežim srpskim elementom; g: izgraditi plan za čišćenje ili pomeranje seoskog stanovništva sa ciljem homogenosti srpske državne zajednice; d: u srpskoj jedinici kao naročito težak problem uzeti pitanje muslimana i po mogućnosti rešiti ga u ovoj fazi.<ref>[http://www.znaci.org/00001/4_14_1_6.htm Mihailovićev program izložen u depeši vladi u Londonu septembra 1941.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111005185357/http://www.znaci.org/00001/4_14_1_6.htm |date=2011-10-05 }}, [[Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu jugoslovenskih naroda|Zbornik NOR-a]] tom XIV - četnički dokumenti, [http://www.znaci.org/00001/4_14_1.htm knjiga 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110912013523/http://www.znaci.org/00001/4_14_1.htm |date=2011-09-12 }}, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 6</ref>|Mihailovićev program izložen u depeši vladi u Londonu septembra 1941.}} Prijedlozi koje je Beogradski četnički komitet formulisao u ljeto 1941, a koje je u septembru te godine iznio iz zemlje i kasnije predao emigrantskoj vladi [[Miloš Sekulić]], uveliko su se podudarali s teritorijalnim pretenzijama Stevana Moljevića. Karta koja je izrađena navodno na toj osnovi nadilazi Moljevićevu jer izlaže detalje velikih preseljavanja stanovništva, koji su bila neophodnа kako bi u srpskoj jedinici ostalo isključivo srpsko stanovništvo. Prema tom planu, iz koncipirane [[Velika Srbija|Velike Srbije]] trebalo bi silom protjerati oko 2.675.000 ljudi, uključujući 1.000.000 Hrvata i 500.000 Nijemaca, dok bi u novouspostavljenu Srbiju ušlo 1.310.000 ljudi, od toga 300.000 Srba iz Hrvatske. Dopustilo bi se da u novoj Velikoj Srbiji ostane oko 200.000 Hrvata.<ref>Jozo Tomasevich, Četnici u Drugom svjetskom ratu, Sveučilišna naklada Liber, Zagreb, 1979, str. 158.</ref><ref name="Jozo Tomasevich 1945">[https://znaci.org/00001/40_40.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje GLAVNI CILJ: VELIKA SRBIJA]</ref> Nakon sastanka pukovnika [[Jovan Trišić|Jovana Trišića]], prvog vršioca dužnosti komandanta kvislinške [[Srpske žandarmerije]] (od marta 1942. preimenovana u [[Srpska državna straža|Srpsku državnu stražu]]), sa jednim od čelnih ljudi Mihailovićeve organizacije u valjevskom kraju, poručnikom [[Neško Nedić|Neškom Nedićem]], specijalni izaslanik Komesarijata unutrašnjih dela iz [[Valjevo|Valjeva]] 17. jula 1941. podnosi izvještaj [[Milan Aćimović|Milanu Aćimoviću]]. Između ostalog, u izvještaju se prenose sljedeće informacije: {{izdvojeni citat|Gospodin Nedić kaže da je cilj njihov da posle odlaska Nemaca iz Srbije žele da održe red u Srbiji do povratka Nj. V. Kralja a posle da učestvuju u radu organizacije države onakva kakva bude bila. Napomenuo je da se tom prilikom neće ostaviti u zemlji ničije manjine i da će se Arnauti potpuno uništiti. Isto tako da će se postupiti po kratkom postupku sa svim onim licima koja su nanela zlo ovoj zemlji, bez obzira da li je Srbin, Hrvat ili Slovenac.<ref>Jovan Marjanović, Ustanak i narodno-oslobodilački pokret u Srbiji 1941, Institut društvenih nauka, Beograd, 1963, str. 128-129.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_4.htm RAVNA GORA POSTAJE STOŽER VELIKOSRPSKE BURŽOAZIJE]</ref>}} U drugoj polovini decembra 1941. [[Stevan Moljević]] šalje pismo [[Dragiša Vasić|Dragiši Vasiću]] sa priloženom kartom o razgraničenju i uputstvima za [[etničko čišćenje]]: {{izdvojeni citat| Što se tiče našeg unutrašnjeg pitanja, razgraničenja sa Hrvatima, tu držimo da treba odmah, čim se ukaže prilika, prikupiti sve snage i stvoriti svršen čin: <br /> a) zaposesti na karti označenu teritoriju; <br /> b) očistiti je pre nego li se iko pribere. <br /><br /> Zaposedanje bi se, mislimo, moglo izvesti samo tako ako bi se jakim odredima zaposela glavna čvorišta i to: Osijek, Vinkovci, Slav. Brod, Sunja, Karlovac, Knin i Šibenik, te Mostar i Metković, a onda iznutra pristupiti čišćenju zemlje od svih nesrpskih elemenata. Krivci bi imali da budu na mestu kažnjavani, a ostalima bi valjalo otvoriti put — Hrvatima u Hrvatsku, a muslimanima u Tursku (ili Albaniju{{efn|Tekst u zagradi olovkom dopisao major Zaharije Ostojić.}}). <br /><br /> (...) Javite nam vaše mišljenje čim pre i primite naše tople pozdrave sa željom da sretno provedete božične praznike i čim pre dočekate čas oslobođenja.<ref>{{Cite web |title=Pismo Stevana Moljevića iz druge polovine decembra 1941. Dragiši Vasiću o granicama i društvenom uređenju posleratne "Velike Srbije" |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_1_35.htm |access-date=2022-08-30 |archive-date=2022-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220830100834/https://znaci.org/00001/4_14_1_35.htm }}</ref>|Pismo Stevana Moljevića Dragiši Vasiću sa uputstvima za etničko čišćenje (decembar 1941.)}} Poručnik [[Kamenko Jeftić]] uputio je 20. decembra 1941. godine, nakon [[Pljevaljska bitka|Pljevaljske bitke]], četničkoj Privremenoj upravi istočne Bosne sljedeće sugestije za rad na ideološkom planu, uz pomoć italijanskog okupatora: {{izdvojeni citat|Mišljenja sam da bi se trebalo jasno ograditi od komunista i voditi samo srpsku politiku... Koga je sada moliti nije ga ljutiti (odnosi se na Nemce). Ja mislim, znajući italijansko raspoloženje prema našem pokretu u Bosni, da je najbolje da mi ceo naš rad krstimo sa Srpski dobrovoljački pokret u Bosni, koji ima zadatak spašavanja srpstva. Mislim da nam treba biti zakon: Velika slobodna i čista Srbija...<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, arhivski fond Draže Mihailovića, dok. BH—P—224.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_16.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje ISKRENO SAVEZNIŠTVO]</ref>}} U izvještaju poslatom generalu Mihailoviću 26. januara 1942. godine, major [[Boško Todorović]] navodi korake koje bi trebalo poduzeti radi obezbjeđivanja slobode kretanja u italijanskoj okupacionoj zoni, nakon čega bi četnici, uz dozvolu okupatora, mogli preuzeti vlast i pristupiti provođenju etničkog čišćenja [[Bošnjaci|Bošnjaka]] („Turaka”) i [[Hrvati|Hrvata]]: {{izdvojeni citat|Posredstvom srpskih dobrovoljačkih četnika odvojiti Italijane od Pavelića i njemu odanih hrvatskih renegata, odnosno turaka, a postići da se naši četnički odredi mogu što slobodnije kretati na celoj teritoriji okupiranoj od Italijana, čime bi bilo upola rešeno ne samo srpsko pitanje u ovim krajevima (preuzimanje civilne vlasti od strane Srba, evakuacija, istrebljenje, prinudno iselenje znatnog broja muslimana i katolika) već i neobično olakšano kretanje naših odreda redovne vojske za dalje operacije u duhu direktiva naše Vrhovne komande (npr. čitavi pukovi mogli bi se pod zaštitom dobrovoljačkih četnika koji prividno sarađuju sa Italijanima, tajno i po ešelonima prebacivati duž Dinarskih planina iz Srbije u Liku ili kroz Sandžak i Crnu Goru u oblast Skadra, Drača, Tetova, Bitolja i Lerina).<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_49.htm Izveštaj Komande operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine od 26. januara 1942. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj situaciji u istočnoj Hercegovini i o pregovorima o saradnji sa italijanskim okupatorom]</ref>}} U Elaboratu [[Dinarska četnička divizija|Dinarske četničke divizije]], dokumentu napisanom u [[Mostar]]u od 8. do 12. marta 1942. godine (autori: major [[Borivoje S. Radulović]], kapetan I klase [[Radovan S. Ivanišević]] i kapetan II klase [[Milo Rakočević]]), precizirani su zadaci Dinarske divizije, kao i njena uloga u daljnjem jačanju četničkog pokreta. Dokumentom se, između ostalog, definiše stav prema „raznim neprijateljima”.<ref name="povijest.net">{{Cite web |title=Hrvatski povjesni portal: Domagoj Zovak – Dinarska četnička divizija (3) – Feljton o Dinarskoj četničkoj diviziji |url=https://povijest.net/dinarska-cetnicka-divizija-3/ |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302075000/https://povijest.net/dinarska-cetnicka-divizija-3/ |dead-url=yes }}</ref> U odjeljku naslovljenom „Prema muslimanima uopšte” stoji: {{izdvojeni citat|U prvo vreme, dok Dinarska divizija ne ojača u tolikoj meri, da joj partizanski odredi ne predstavljaju glavnog protivnika, prema muslimanskom življu biti strpljiv, ne ubijati ga i ne pljačkati ga. Drugim rečima prema muslimanima, na vešt način, treba primeniti take metode, da oni zaista steknu ubeđenje, da su im vojno-četnički odredi prijatelji tj. za sada muslimani treba o vojno-četničkim odredima da imaju mišljenje, kao što su Srbi o njima imali kroz 20 prošlih godina, no za drugim momentom, što će u pogodnom času baš ti muslimani doživeti od vojno-četničkih odreda ono, što su Srbi doživeli od njih od 16. aprila 1941. g., pa do danas. Svaka preuranjena akcija protiv muslimanskog življa ojačala bi partizane. Zbog toga oni treba da sede kod svojih kuća, pa da ih na njihovim domovima uništimo. Dakle razum treba da nadvlada osećajima što znači veštim postupcima i političkim mahinacijama težiti da se broj neprijatelja što više smanji.<ref>Narodnooslobodilačka borba u Dalmaciji 1941–1945, Zbornik dokumenata; knj. 2, Institut za historiju radničkog pokreta Dalmacije, Split 1982, str. 1128.</ref>}} U pismu Draži Mihailoviću iz aprila/maja 1942. [[Dragiša Vasić]] je opisao značaj uspostavljanja vojne dominacije u cilju etničkog čišćenja tokom ratnih dejstava: {{izdvojeni citat|U pogledu tačke 2 pod b), gde se govori o tome da je potrebno zaposednutu teritoriju odmah, i pre nego što se iko pribere, očistiti od stranog elementa, mislim da nam ovo pitanje nemora zadavati mnogo brige. Pamtim vrlo dobro stanje u kome se Evropa nalazila posle prošlog rata. Ratujuće države bile su toliko zauzete svojim brigama, da nijedna takoreći nije mogla voditi računa o tome šta druge u svojim granicama rade i preduzimaju. U prvoj godini iza prošlog rata moglo se prosto istrebiti jedan dobar deo svoga neželjenog stanovništva a da niko zbog toga i ne okrene glave. Dakle, ako budemo pametni, ovo pitanje čišćenja odnosno preseljavanja i izmene stanovništva, neće nam biti naročito teško.<ref>http://www.znaci.org/00001/11_28.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220819134328/https://znaci.org/00001/11_28.htm |date=2022-08-19 }}. Pismo Dragiše Vasića Draži Mihailoviću iz aprila 1942, Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_85.htm Pismo Dragiše Vasića iz prve polovine maja 1942. Draži Mihailoviću sa primedbama na program posleratnog uređenja Jugoslavije]</ref>|Pismo Dragiše Vasića Draži Mihailoviću iz aprila 1942.}} Neposredno prije početka [[Bitka na Kozari|bitke na Kozari]] održana je konferencija četničkih odreda s područja doline [[Vrbas (rijeka)|Vrbasa]]. Na konferenciji je raspravljano o [[Suradnja četnika sa NDH|saradnji četnika s vlastima NDH]] nakon sporazuma potpisanih između dvije strane u proljeće i ljeto 1942, kao i o učešću četnika u predstojećoj operaciji protiv partizana na strani [[Sile Osovine|sila Osovine]] i [[kvisling]]a. Tada je [[Vukašin Marčetić]], četnički komandant s [[Manjača|Manjače]], između ostalog, izjavio: {{izdvojeni citat|Smatram da su Bosna i Srbija jedna zemlja i nadam se da će se iz Bosne očistiti sve što nije srpsko. Treba što pre uspostaviti veze sa Istočnom Bosnom i Srbijom i saznati za namere naše vlade u Londonu.<ref name="ReferenceE">[https://znaci.org/00001/4_14_1_100.htm Zapisnik sa konferencije četničkih odreda sa područja doline Vrbasa od 7. juna 1942. o organizaciji odreda, sadejstvu u akcijama protiv NOP-a i saradnji sa NDH]</ref>}} U pismu iz sredine juna 1942. koje su major [[Petar Baćović]] i kapetan [[Rudolf Perhinek]] uputili [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] pominje se da je u [[Pljevlja|Pljevljima]] održana konferencija na kojoj se raspravljalo o uređenju Jugoslavije po završetku rata: {{izdvojeni citat|Pri prolazu kroz Plevlja pri odlasku na položaj pozvao sam na konferenciju Grig. Božovića, Voju Nenadića i sav. min. spolj. pos. Lisičića Nićifora. Konferisali smo punih 6 sati. I pridobio sam ih da i oni pomažu naše ljude. Izjavili su da stoje na istoj liniji, kao i mi. Iznosim mišljenje Gligorija Božovića: Jugoslavija — monarhija — dinastija Karađorđevića. Konfederacija — u Srbiji samo pravoslavni i Slovenci. Arnauti se isključuju iz drž. zajednice. Granice kao i naše.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_109.htm Pismo majora Petra Baćovića i kapetana Rudolfa Perhineka od 15. juna 1942. majoru Zahariju Ostojiću o situaciji u rejonu Foče]</ref>}} [[Lazar Trklja]], predratni sekretar [[Zemljoradnička stranka (Jugoslavija)|Zemljoradničke stranke]] i član četničkog [[Centralnog nacionalnog komiteta]], piše 30. juna 1942. godine generalu Mihailoviću i Vrhovnoj komandi JVuO sljedeće: {{izdvojeni citat|Naglašavamo da ovaj prostor ima sve uslove da posluži kao odlična baza za akciju u datom momentu. Zadatak će biti težak ako se želi, zašto su ovamo svi rešeni, da se stvori čista etnička veza Srbija sa srpskim blokovima u Krajini i Lici kao i Crnoj Gori i Hercegovini. Molimo da se pri ukazivanju svih vrsta pomoći i razumevanja ovo ima u vidu radi opšte srpske stvari. Za ovo, vi ste naša nada.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_123.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 18. jula 1942. godine]</ref>}} U zajedničkom izveštaju majora Petra Baćovića i Dobrosava Jevđevića s kraja avgusta 1942. Draži Mihailoviću o političkoj situaciji u istočnoj Bosni i Hercegovini se navodi: {{izdvojeni citat|Pitanje muslimana vrlo je delikatno. Narod neće da čuje za saradnju sa njima i već je formirao uverenje u duši da njih mora da nestane.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_162.htm</ref>}} Kapetan [[Radovan Ivanišević]] piše 29. septembra 1942. majoru Zahariju Ostojiću da je vojvoda [[Ilija Trifunović-Birčanin]] sklopio sporazum sa italijanskim okupatorom o snabdijevanju oružjem, ali da Italijani uslovljavaju ispunjenje dogovorenog prestankom četničke »akcije protiv Hrvata i Muslimana«. Stoga, Ivanišević smatra da provođenje planirane odmazde nad njima treba odložiti za povoljniji trenutak: {{izdvojeni citat|Uslov da sve ovo realizujemo je, da se obustavi akcija protiv Hrvata i Muslimana, jer oni protestvuju preko Nemačke, koja opet vrši presiju na Rim. Visoki interesi opšte stvari nalažu da ne kidamo sada, kad toliko očekujemo od njih. Muslimani i ustaše odn. Hrvati platiće ceh pre ili posle, za njih ima vremena, jer nemaju gde, ostaju nam jednako pod ruku. Smatram da Ti gledaš na stvari ovako kao i ja.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_170.htm Pismo kapetana Radovana Ivaniševića od 29. septembra 1942. majoru Zahariju Ostojiću o sporazumu između Ilije Trifunovića Birčanina i komandanta 2. italijanske armije o saradnji u borbi protiv NOP-a]</ref>}} U zaključcima konferencije četničke omladine Crne Gore, Boke Kotorske i Sandžaka, održanoj u [[Tomaševo|Šahovićima]] 2. decembra 1942. godine, o poslijeratnom državnom i društvenom uređenju Jugoslavije se navodi: {{izdvojeni citat|Na teritoriji buduće države živeti će samo Srbi, Hrvati i Slovenci. Nacionalnih manjina ne može biti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_200.htm Zaključci konferencije četničke omladine Crne Gore, Boke Kotorske i Sandžaka od 2. decembra 1942. o posleratnom državnom i društvenom uređenju Jugoslavije]</ref>|Zaključci konferencije četničke omladine Crne Gore, Boke Kotorske i Sandžaka od 2. decembra 1942. o posleratnom državnom i društvenom uređenju Jugoslavije}} Draža Mihailović je u ličnoj beležnici po pitanju [[Muslimani|muslimana]] zapisao: {{izdvojeni citat|»Muslimansko stanovništvo je svojim držanjem dovelo do toga da ih naš svet više ne želi i neće da ima u svojoj sredini. Potrebno je još sad da se pripremi iseljavanje u Tursku ili ma gđe van naše teritorije. Na dan ustanka oni će svi biti pokrenuti sa svojih naselja a što niko neće moći sprečiti. — U danom momentu svi muslimani ima da budu pokrenuti sa svojih ognjišta. Oni koji su bliži hrvatskim oblastima tamo — glavno je da svi budu pokrenuti«.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 1, registarski broj 17/3-18</ref>}} Major [[Đorđije Lašić]] je 7. januara 1942. uputio proglas stanovništvu u Crnoj Gori (naslovljen »Braćo Crnogorci«) u kome ih je pozvao na borbu protiv okupatora, kao i na osvetu nad muslimanskim stanovništvom, pozivajući se na „[[Istraga poturica|istragu poturica]]“. Каpetan [[Pavle Đurišić]] je u svojstvu zapovjednika Limskog četničkog odreda u naredbi od 18. januara iste godine pisao komandantu Ljevorečkog bataljona da će „veliki deo Mađarske i rumunski Banat, Metohija i Sandžak, Bosna i Hercegovina biti očišćene“ od svih nenacionalnih elemenata.<ref>Milutin D. Živković, Sandžak 1941–1943. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet, Univerzitet u Beogradu, 2017, str. 400.</ref> U jednoj naredbi načelnog karaktera od 3. rujna 1942. godine, Pavle Đurišić imenuje neprijatelje četničkog pokreta, kao i političke ciljeve za koje bi četnici trebalo da se bore: {{izdvojeni citat|Neprijatelja imamo i previše, ali najopasniji su nam oni, koji žele da izazovu razdor u našim nacionalnim četničkim odredima. Ciljevi su veliki, ostvarenje velike slobodne države — čiste od svih manjina, narodnih izroda i gulikoža. Da bismo mogli te ciljeve i ostvariti potrebno je prvo postići jedinstvo duha — očistiti se od svih koji nisu za Monarhiju sa Dinastijom Karađorđevića na čelu. Mi ne možemo da otpočnemo borbe širega zamaha sve dotle dok se ne očistimo od komunističkih bandita koji bi nam zaboli nož u leđa baš onda kada bi to za nas bilo najteže. Ovo nam nalaže borbu protivu njih do njihovog istrebljenja, bez ikakvog zavaravanja da se neko od onih koji su zagrezli u bratsku krv za račun jevrejskih plaćenika mogu povratiti — popraviti i biti sutra korisni članovi našega društva.<ref>[https://znaci.org/00001/281.htm Radoje Pajović - Dušan Željeznov - Branislav Božović: PAVLE ĐURIŠIĆ - LOVRO HACIN - JURAJ ŠPILER], Centar za informacije i publicitet, Zagreb 1987. str. 49-50.</ref>}} 6. decembra 1942, pred početak [[Pokolj muslimana Sandžaka i istočne Bosne 1943.|akcije istrebljenja muslimanskog stanovništva u Sandžaku i istočnoj Bosni i Hercegovini]], kao i [[Operacija Vajs|operacije Weiss]], u referatu<ref>Vojni arhiv, Četnička arhiva, kutija 12, fascikla 2, dokument 22, strana 5.</ref><ref>Milutin D. Živković, n.d., str. 400, fus. 1308.</ref> sa uputstvima o djelovanju četničkih jedinica u slučaju eventualne italijanske kapitulacije, major Zaharije Ostojić iznosi plan u kom predlaže ekstremne mjere za obračun sa Muslimanima: {{izdvojeni citat|Likvidiranje muslimana treba izvršiti parcijalno i u momentu kada se Italijani neće interesovati za sudbinu muslimana. A to može biti na nekoliko dana pre početka akcije prema Italijanima... Posle razoružanja Italijana, ako se pre toga vremena ne svrši sa Muslimanima treba planski pristupiti razoružanju, a potom likvidiranju Muslimana. Za ovo treba obrazovati specijalne leteće jedinice. U svakom slučaju zonu koja će se osloboditi, treba u najkraćem roku očistiti od svih unutrašnjih neprijatelja. Jedino tako, moći ćemo skoncentrisati svu pažnju na front...|Major [[Zaharije Ostojić]]}} Nakon početka same akcije, poručnik [[Jovan Jelovac]], komandant Pljevaljske brigade Mileševskog korpusa JVuO, uputio je 10. februara 1943. naređenje Baju Pivljaninu, komandantu 4. bataljona Pljevaljske brigade, zahtijevajući nastavak ubijanja muslimanskih civila, uključiv i neboračko stanovništvo (žene i djecu): {{izdvojeni citat|Postupajte i dalje prema već izdatom naređenju. Hvatajte i ubijajte sve muslimane, žene i decu. Hvatajte tu gubu i sve ubijajte to je naređenje naših najviših starešina i to moramo izvršavati. Raditi i samo raditi ovih dana to je naša svetinja ovih dana... Radite i držite zasede i ubijajte sve što vam dođe do ruke. Sada nastaje čišćenje do kraja.<ref>VA, ČA, k. 142, k. 4, d. 25, Naređenje komandanta Pljevaljske brigade JVuO Jovana R. Jelovca komandantu 4. bataljona Pljevaljske brigade Baju Pivljaninu, 10. februar 1943.</ref><ref>Milan Radanović, ’Noć osvetljena lomačama sa kojih se dizao plamen do neba…’, str. 41.</ref>}} {{izdvojeni citat|Muslimansko pitanje zahteva akciju. Na uništavalački pohod četnika protiv Muslimana u Sandžaku i dolini Drine Italijani gledaju blagonaklono.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=808&rec=78&roll=332 Nacionalni arhiv Vašington, T-78, rolna 332, frejm 6290058.] ({{jez-njem|"Die muselmanische Frage bedarf einer Lösung. Die Mordbrennereien der DM—Cetniks gegenüber den Muselmanen im Sandschak und im Drinatal werden von den Italienern begünstigt."}})</ref>|Procjena situacije komande Jugoistoka za mart 1943. (1. april 1943.)}} [[Milovan Pisarri]], istoričar i naučni saradnik [[Institut za filozofiju i društvenu teoriju|Instituta za filozofiju i društvenu teoriju]], u monografiji “Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta“,<ref>[https://www.frs.org.rs/stradanje-roma-u-srbiji-za-vreme-holokausta/ Forum Roma Srbije: Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> zaključuje da su četnici Draže Mihailovića, u cilju stvaranja Velike Srbije, počinili [[genocid]] nad stanovništvom [[islam]]ske konfesije, te da su žrtve ovog genocida istovremeno bili i [[Romi]] muslimani: {{izdvojeni citat|Četnici, koji su s jedne strane očajnički pokušavali da uspostave nekakvu kontrolu nad određenim teritorijama u Srbiji i ostalim delovima Jugoslavije, s druge strane su se u više navrata upustili u proces realizacije političkog programa stvaranja etnički čiste Velike Srbije. U tom smislu, i četničke snage su počinile razne zločine nad Romima muslimanske vere, koje je, zajedno s drugim muslimanima, trebalo istrebiti ili na neki način odstraniti sa buduće srpske nacionalne teritorije. U ovom drugom slučaju, zločini su bili najmasovniji i pogodili najviše stanovnika u jugozapadnoj Srbiji, odnosno u Sandžaku. Postoje ozbiljne indicije da su u pokoljima u kojima je ubijeno više od 8.000 žena i dece, stradali i mnogi Romi. Romi koji su bili žrtve terora snaga pod komandom Draže Mihailovića, čak i ako se ne mogu smatrati za žrtve nacionalsocijaličkog plana istrebljenja, ipak su bili žrtve genocida koji je izvršen od strane četnika nad muslimanima i koji je, pored jugozapadne Srbije, obuhvatao Crnu Goru i Bosnu i Hercegovinu.<ref>Milovan Pisarri, Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta, Forum za primenjenu istoriju, Beograd, 2014, str. 70—71.</ref>}} Delegat Draže Mihailovića za Crnu Goru major Rudolf Perhinek je 5. maja 1943. propisao smjernice za dalji rad na pridobijanju stanovištva za četnički pokret u Crnoj Gori i Sandžaku. U tački 5. uputstva stoji: {{izdvojeni citat|Mi tražimo čistu nacionalnu državu. Ako to ostvarimo biće zemlje i suviše, jer će preko 2,5 miliona narodnih manjina morati napustiti našu zemlju. Ta zemlja će se svakako podeliti u prvom redu onima koji se danas zalažu za ostvarenje naše slobodne države.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 144, reg. br. 32/4—1</ref><ref>Zbornik NOR-a, XIV, knj. 2, str. 788.</ref>}} U pismu od 16. jula 1943. godine,<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 815.</ref> vojvoda [[Momčilo Đujić]] obavještava komandanta Bosanskokrajiškog četničkog korpusa (»brata [[Uroš Drenović|Uroša Drenovića]]«), o operacijama protiv [[NOVJ]] i poziva na borbeno jedinstvo dalmatinskih i zapadnobosanskih četnika. Takođe, vojvoda Đujić podsjeća Drenovića i na najvažniji politički cilj četničkog pokreta: {{izdvojeni citat|Jedinstvo i sloga u današnjim danima od životnog su značaja za ceo Srpski narod. Da su pojedinci od ranije toga bili svesni danas bi vojnička i politička situacija bila u potpunosti u našim rukama. Mi smo u zakašnjenju s obzirom na svetske događaje pa zato moramo žuriti da nas događaji ne zateču nespremnim i nesposobnim, da ostvarimo naš politički cilj, a to je stvaranje etnički čiste Srpske države.}} U uputstvu od 10. aprila 1944. godine, izdatom pripadnicima [[Negotin|Krajinske]] brigade Jugoslovenske vojske u otadžbini, pobrojani su ciljevi ravnogorske borbe: {{izdvojeni citat|JA SE BORIM: 1. Za oslobođenje svoje otadžbine i ujedinjenje svih Srba u jednu Državu. 2. Za povratak Kralja u Otadžbinu. 3. Za uništenje: izdajnika, petokolonaša, ratnih bogataša i komunista. 4. Za iseljenje svih manjina iz naše zemlje: Nemaca, Mađara, Arnauta i drugih, i za davanje njihove zemlje našim borcima.}} Stav četničkog pokreta prema Muslimanima bio je da ih treba sistematski uništavati u toku rata a one koji ne budu ubijeni, iseliti u Tursku i na njihovu teritoriju naseliti srpsko stanovništvo.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_1_6.htm |access-date=2022-11-26 |archive-date=2011-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111005185357/http://www.znaci.org/00001/4_14_1_6.htm }}</ref> U ostvarivanju plana o uništenju Muslimana, četnici su izvršili decembra 1941. i avgusta 1942. izvršili pokolje [[Foča u Narodnooslobodilačkoj borbi|na području Foče]], a početkom 1943. [[pokolj muslimana Pljevalja, Čajniča i Foče]]. Pred kraj rata, od 1944. godine, Draža Mihailović je svoj stav prema muslimanima promenio, i počeo je zastupati demokratsko stanovnište. === Šovinizam === {{main|Šovinizam}} {{izdvojeni citat|'''Antihrvatstvo, antimuslimanstvo i antijugoslovenstvo, to je ideologija srpskog četništva'''... <br /> Iskustvo je međutim pokazalo da je, mimo uzajamnih uništavanja, versko-šovinistička ideologija imala za jedinu posledicu da i Srbe i Hrvate i Muslimane goni u zavisnost i u potčinjavanje tuđem osvajaču. Samo se tako mogao očuvati svoj narod i izboriti se sa domaćim inovercima. Komunisti su međutim udarili drugim putem, putem zajednice svih Južnih Slovena i verske snošljivosti. Oni su uspeli da za to nađu razumevanja kod mladih generacija Srba, Hrvata i Muslimana, upravo u ovim mešanim krajevima.<ref name="Jozo Tomasevich 1945">[https://znaci.org/00001/40_40.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje GLAVNI CILJ: VELIKA SRBIJA]</ref><ref>Živko Topalović, Pokreti narodnog otpora u Jugoslaviji 1941-1945, Pariz, 1958, str. 52-53.</ref>|[[Živko Topalović]]}} Muslimane u internoj komunikaciji četnici nazivaju "Turcima".<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_37.htm</ref> Iako četnici zvanično predstavljaju svoj pokret jugoslovenskim, četnički kapetan Milorad Momčilović veoma zamera partizanima je to što primaju "Turke i Hrvate" u svoje redove: {{izdvojeni citat|Komunisti se odriču Boga, vere, slave, zabranjuju opela, primaju Turke i Hrvate u redove partizana, vrše rekvizicije, desilo se i nekoliko ubistva viđenijih ljudi.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_101.htm IZVEŠTAJ KAPETANA MILORADA MOMČlLOVlĆA OD 7. JUNA 1942. MAJORU PETRU BAĆOVIĆU O DOGAĐAJIMA U ISTOČNOJ BOSNI OD JUNA 1941 DO JUNA 1942 GODINE]</ref>}} Četnici ne priznaju posebne narode kao što su [[Crnogorci]] i [[Makedonci]], nego samo srpski narod.<ref name="AVII 1941">AVII, ČA, 223-7-13; Proglas: Srpskom narodu i četnicima od 15. novembra 1941.</ref> Oni novembra 1941. zameraju partizanima što na rukovodećim položajima ima dosta ljudi koji nisu "naše krvi, imena i vere", navodeći da je pošteno da oslobodilački pokret vode samo Srbi, "jer svoju novu slobodu ne želimo više ni sa kim da delimo".<ref name="AVII 1941"/> {{izdvojeni citat|Četnici su narodna vojska koja se bori za srpski narod, a partizani su komunisti koji u borbu unose politiku i štite muslimane i Hrvate.<ref name="Zbornik NOR-a, 4-2, str. 143-144">Zbornik NOR-a, 4-2, str. 143-144</ref>}} U jednom proglasu Gorskog štaba Bosanskih četničkih odreda s jeseni ili kraja 1941, kaže se: {{izdvojeni citat|Mi se borimo za bolju budućnost srpskog naroda od bugarske granice do [[Jadransko more|Jadranskog mora]] i od [[Solun]]a do Subotice i ne priznajemo nikakve posebne narode kao što su [[Crnogorci]], bosanski i makedonski, kako nas sve nazivaju komunisti, nego priznajemo samo srpski narod.<ref>AVII—DM—BH—V—1901/1.</ref><ref>Jovan Marjanović, Ustanak i narodno-oslobodilački pokret u Srbiji 1941, Institut društvenih nauka, Beograd, 1963, str. 189, fus. 310.</ref>}} Partizani su nekad odgovarali proglasima, kao ovim od 8. decembra: {{izdvojeni citat|Svi narodi Jugoslavije koji su od njenih bivših režima opljačkani, zavađeni pa onda prodati neprijatelju i ostavljeni mu na milost i nemilost, danas se grupišu u borbene redove da smaknu jaram ropstva i svojim naraštajima i onima koji preteknu ove užasne borbe bolju budućnost osiguraju.<ref>AJ, CK KPJ, 1941/101.</ref>}} U izvještaju koji je početkom 1942. godine majoru [[Bošku Todoroviću]] poslao poručnik [[Kamenko Jevtić]], komandant Višegradskog četničkog odreda, piše i o odnosu okupacionih snaga prema lokalnom [[Bošnjaci|bošnjačkom]] stanovništvu: {{izdvojeni citat|Muslimani svuda dižu glavu kada vide nemačke trupe ali hrabri nemački vojnici ih preziru jer ovi muslimani ni svoje narodnosti nemaju.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_40.htm Izveštaj Komande Višegradskog četničkog odreda od 11. januara 1942. komandantu operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine o sporazumu o saradnji sa nemačkim trupama u predstojećoj ofanzivi protiv partizanskih jedinica]</ref>}} Kapetan Bogdan Marjanović 24. februara 1942. povodom preuzimanja dužnosti komandanta Rogatičkog odreda, zasniva svoj govor protiv partizana na međuetničkoj isključivosti: {{izdvojeni citat|Budite junaci svesni da nam preti opasnost od novih neprijatelja, a to su komunisti. Oni pod lažnim lozinkama da se bore protiv okupatora, pokušavaju da u svoje ruke uvuku što više naših neukih Srba Bosanaca, a posle da nas potčine pod vlast čivuta i onih istih krvoločnih Turaka i Hrvata, koji su stotine hiljada naše braće uništili na najzverskiji način.<ref name="AVII, ČA, 175-5-25">AVII, ČA, 175-5-25</ref>}} U izvještaju Kotarske ispostave u [[Goražde|Goraždu]] od 16. maja 1942. godine, citiraju se odlomci iz govora koji je, po zauzeću grada od strane četničkih snaga 30. novembra 1941, okupljenim [[Bošnjaci]]ma i [[Hrvati]]ma navodno održao major [[Jezdimir Dangić]]. Tom prilikom, četnici su počinili masovne zločine nad civilnim stanovništvom u gradu i okolnim selima: {{izdvojeni citat|U to je naišao krvavi major Dangić i nazvao Boga, na što je vodstvo te povorke odgovorilo sa "Živila Velika Srbija i Živili četnici". Na to je zloglasni major održao govor u kome je između ostalog rekao: "Mi smo se digli Srbi sa motikom i vilama u ruci, šta je ko imao protiv Hrvata i Muslimana". Na to je zloglasni Traparić dignute glave plačući odgovorio, "Hvala Vam braćo četnici što ste nas oslobodili Hrvatske i turskoga zuluma. Mi smo svi unuci Nemanjića i svi četnici. Pod ovo malo vladavine Hrvatske, a nama sto godina pod njihovim terorom smo živjeli, ipak smo svi radili koji se osjećamo Srbi i pomagali četničku organizaciju". Na te i druge riječi odgovorio je Dangić: "Nema više Hrvata nema više Turaka, sada je velika Srbija". Iza toga se Dangić okrenuo Hrvatima i Muslimanima koji su bili zarobljeni i okupljeni tu i rekao oštrim tonom: "Niste nam mogli umaći ni pobjeći", pa se okrene četnicima i rekne: "Draga braćo četnici nećemo više zajedno mi i balije".<ref>Smail Čekić, Genocid nad Bošnjacima u Drugom svjetskom ratu: Dokumenti, Sarajevo, 1996, str. 134.</ref>}} U jednom izvještaju iz jula 1942. godine, Dobroslav Jevđević piše majoru Petru Baćoviću (tada u svojstvu izaslanika Draže Mihailovića u Hercegovini) o raspoloženju među srpskim stanovništvom u Hercegovini prema [[Bošnjaci|Muslimanima]]: {{izdvojeni citat|Odnos prema muslimanima u Hercegovini u širokim narodnim masama nije pretrpio nikakvih izmena. I ako mi iz razloga političke taktike propagiramo u ovom momentu politiku snošljivih odnosa, u narodnoj duši postoji neizmenjiva svest, da više nema zajedničkog života sa njima i treba mnogo napora i autoriteta, da ne dođe do erupcije tih raspoloženja.<ref>{{Cite web |title=Izvještaj Dobroslava Jevđevića iz druge polovine jula 1942. majoru Petru Baćoviću o vojno-političkoj i ekonomskoj situaciji u Hercegovini i saradnji sa italijanskim okupatorom |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_1_130.htm |access-date=2022-12-11 |archive-date=2022-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211121324/https://znaci.org/00001/4_14_1_130.htm }}</ref>}} Ravnogorska propaganda, da bi odvraćala ljude da ne stupaju u partizanske formacije obavezno je isticala da na čelu NOP-a stoje [[Jevreji]] i drugi tuđinci. Četnički izvještaji, zapovijesti, depeše, partizane najčešće imenuju kao "mošinovce" (sinonim za Jevreje) ili "komuniste".<ref name="Recite slobodno Moša Pijade">[http://www.danas.rs/danasrs/dijalog/recite_slobodno_mosa_pijade.46.html?news_id=194744 Recite slobodno Moša Pijade]</ref><ref name="ReferenceA">https://www.znaci.org/00001/4_14_3_13.htm</ref> {{izdvojeni citat|Treba da znate da se na čelu partizana nalaze Hrvatske Ustaše, kojima je za cilj da gurnu naš narod u bratoubilački rat i da spreče odmazdu Hrvatima.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_27.htm Naređenje Draže Mihailovića od 9. novembra 1941. komandantu bosanskih četničkih odreda za prebacivanje četničkih jedinica iz istočne Bosne u rejon Užica i Kosjerića radi napada na partizane</ref>|Draža Mihailović}} Mihailović je tvrdnje da se na čelu partizana nalaze [[ustaše]] širio sa ciljem da srpsko stanovništvo u [[NDH]], ogorčeno na ustaške zločine, odvrati od pristupanja [[NOP]]-u. S druge strane, pokušavao je privuče Srbe obećavanjem "odmazde Hrvatima", identifikujući ceo hrvatski narod sa ustaškim jedinicama.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_27.htm</ref> Četnički proglas iz septembra 1942. definiše razliku između četnika i partizana na sledeći način: dok "samo pravi Srbin može postati četnik", na drugoj strani "ustaša, Nemac, Jevrejin ili Ciganin može postati partizan".<ref>AVII Chetnik Collection, box 222, facs. 4, doc. 5.</ref> === Antikomunizam === {{main|Antikomunizam}} {{izdvojeni citat|Sve moje snage su okupljene za borbu protiv komunizma.<ref name="znaci.org">[http://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/154_4.pdf |date=2022-09-04 }}, str. I/265.</ref>|Pukovnik Draža Mihailović u razgovoru sa predstavnicima njemačkog [[Vermaht]]a na [[Sastanak u Divcima|sastanku u Divcima]], 11. novembar 1941.}} {{izdvojeni citat|Neophodno je potrebno i vrlo važno potući komuniste svuda da im se traga ne zna.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_155.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 22. do 28. avgusta 1942. godine]</ref>|Iz depeše generala Draže Mihailovića majoru Petru Baćoviću od 28. avgusta 1942. godine}} {{izdvojeni citat|Prema komunistima nepoštedna borba do njihovog potpunog uništenja.<ref name="ReferenceB">[https://znaci.org/00001/4_14_1_157.htm Uputstvo Štaba Limsko-sandžačkih četničkih odreda od 30. avgusta 1942. komandantu novovaroškog sreza za lojalan stav prema okupatoru i bespoštednu borbu protiv pripadnika NOP-a]</ref>|Kapetan Pavle Đurišić u pismu poručniku Vuku Kalaitoviću, 30. avgust 1942.}} {{izdvojeni citat|Komuniste treba da smatraš kao državnog neprijatelja br. 1. i protivu njih povedi bezkompromisnu borbu, koju voditi sve dotle dok se te proklete bande Tita i Moše Pijade potpuno ne dotuku.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_210.htm Pismo majora Zaharija Ostojića od 17. decembra 1942. komandantu četničkog bataljona "Gvozdeni bataljon" o spoljnoj i unutrašnjoj vojno-političkoj situaciji i značaju borbe za uništenje NOV i POJ]</ref>|Iz pisma majora Zaharija Ostojića jednom četničkom komandantu, 17. decembar 1942.}} {{izdvojeni citat|Ovaj ugovor, kao i buduće mere, se baziraju na međusobnom poverenju i želji da se komunizam uništi, zemlja umiri i Srbiji omogući stabilna budućnost u Evropi oslobođenoj od komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=974&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frames no. 000969—000970: Sporazum između krajskomandanture Zaječar i potpukovnika Jovanovića o nenapadanju i saradnji u borbi protiv NOVJ (23./25. decembar 1943.)] <br/> ({{jez-njem|"Diese Vereinbarung sowie die zukünftigen Massnahmen sollen getragen sein vom gegenseitigen Vertrauen und dem Willen, den Kommunismus zu vernichten, das Land zu befrieden und Serbien einer geordneten Zukunft im Rahmen eines vom Kommunismus befreiten Europas entgegenzuführen."}})</ref>|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Ljuba Jovanović Patak|Ljube Jovanovića Patka]] o borbi protiv partizana u Srbiji (decembar [[1943]].)}} {{izdvojeni citat|Četnici su smatrali partizanski komunistički pokret daleko većom pretnjom po Jugoslaviju nego nemačke okupacione snage.<ref>{{Cite web |title=Thomas T. Matteson, Commander, USCG: AN ANALYSIS OF THE CIRCUMSTANCES SURROUNDING THE RESCUE AND EVACUATION OF ALLIED AIRCREWMEN FROM YUGOSLAVIA, 1941-1945 |url=http://www.znaci.org/00002/406.htm |access-date=2022-12-22 |archive-date=2022-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220819133847/https://znaci.org/00002/406.htm }}</ref>|Thomas T. Matteson, američki avijatičar}} {{izdvojeni citat|Mihailović je osjećao fanatičnu mržnju, duboko i čvrsto usađenu još u vojnoj akademiji, prema svemu što je, kao na primjer komunizam, bilo po njegovim uskogrudnim shvaćanjima i mjerilima suprotno interesima monarhije (u biti srpske) i, u manjoj mjeri, interesima crkve (u biti pravoslavne).<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/171_7.pdf |title=Elisabeth Barker — BRITANSKA POLITIKA PREMA JUGOISTOČNOJ EVROPI U DRUGOM SVJETSKOM RATU |publisher=Znaci.org |date= |accessdate=2024-07-17}}</ref>|Pukovnik [[William Bailey]], šef britanske misije kod četnika, 1973.}} {{izdvojeni citat| Draža Mihajlović je neosporno dokazao: 1. da želi da održava primirje s okupacionim silama i 2. da je on toliko antikomunista, da je usprkos engleskim ponudama dao prednost prosjačenju kod okupatora pred slogom s crvenom stranom. Obećanja Draže Mihajlovića u pogledu lojalnog držanja treba uzeti ozbiljno, pošto je Draža Mihajlović u pitanju antikomunizma uvek zauzimao dosledno držanje.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=575&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000570.] <br /> ({{jez-njem|"D.M. habe zweifellos bewiesen, dass er <br /> 1. Burgfrieden mit Besatzungsmacht halten will und <br /> 2. So sehr Antikommunist ist, dass er trotz Angeboten von englischer Seite einen Bettelgang beim Okkupator der Einigung mit der roten Seite vorgezegen hat. <br /> Zusicherungen D.M.'s auf loyale Einstellung sind ernst zu nehmen, da D.M. in antikommunistischer Frage stets konsequente Haltung eingenommen hat."}})</ref><ref>{{Cite web |title=ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVIĆA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm |access-date=2022-12-22 |archive-date=2022-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221015183044/https://znaci.org/00001/4_14_4_229.htm }}</ref>|Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 18. avgusta 1944. povodom ponude Draže Mihailovića za saradnju u borbi protiv NOVJ}} Jedan od ključnih elemenata četničke ideologije bio je [[antikomunizam]]. Četnički kapetan Sergije Mihailović 5. decembra 1941. poručuje Srbima da je [[komunizam]] narodna bolest koja ne zna za vjeru, slavu, Boga, za crkvu, sveštenstvo, porodicu i opšte za hrišćanstvo i tvrdi da "za njih je sestra što i svaka druga žena".<ref name="Zbornik NOR-a, 4-2, str. 143-144">Zbornik NOR-a, 4-2, str. 143-144</ref> Pukovnik [[Branislav Pantić]], jedan je od najbližih Mihailovićevih saradnika u prvim mjesecima rata i okupacije; Pantić je učestvovao u pregovorima sa generalom [[Milan Nedić|Milanom Nedićem]] u oktobru, kao i sa [[Sastanak u Divcima|predstavnicima njemačke okupacione sile u Divcima]] u novembru 1941. U izjavi datoj u emigraciji, Pantić piše o ideološkoj profilaciji ravnogorskog pokreta i antikomunizmu kao njegovoj najbitnijoj odrednici: {{izdvojeni citat|Poznate su ideološko-političke smernice borbenog pokreta srpskog naroda pod vođstvom pukovnika Mihailovića. One su postavljene početkom maja 1941, kada se komunistička akcija još nije pojavila, ni osetila na zemljištu. Sa rane jeseni 1941, komunistička opasnost tačno je i jasno uočena i procenjena. OD TOGA MOMENTA BORBA PROTIV KOMUNIZMA ZAUZIMA GLAVNO I SREDIŠNO MESTO U SVIMA POTHVATIMA PUKOVNIKA MIHAILOVIĆA I SRPSKOG NARODA. TAKVA OSTAJE DO KRAJA. Razume se, da su se prema razvoju događaja, menjali taktički postupci i, po potrebi, primenjivao politički oportunizam.<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 113—114.</ref>}} Međutim, vođstvo Jugoslovenske vojske u otadžbini nije moglo lako privoljeti ljudstvo u sopstvenim redovima na borbu protiv partizana, s obzirom da su u pitanju bili njihovi sunarodnici. U tom smislu, komandant Užičke četničke brigade kapetan [[Milorad Mitić]], 8. decembra 1941. godine (nakon [[Operacija Užice|pada Užičke republike]] i otpočinjanja procesa [[Legalizovani četnici|legalizacije četničkih odreda]]), svojim demotivisanim borcima naglašava značaj i smisao borbe protiv pripadnika [[NOVJ]]: {{izdvojeni citat|U ovim momentima kada su sve srpske nacionalne snage zauzete borbom protiv komunizma, pojedini četnici ne pokazuju dovoljno volje i revnosti u vršenju svojih vojničkih i građanskih dužnosti. [...] Naša organizacija i druge stranke mogu imati različite poglede na izvesne probleme, ali ne i na borbu protiv komunizma, tog najvećeg narodnog neprijatelja.<ref>Kosta Nikolić, Istorija ravnogorskog pokreta (knjiga I), Beograd, 1999, str. 161.</ref><ref>Damjan Pavlica, Draža za početnike - priručnik za borbu protiv revizije prošlosti, Levo krilo, Beograd, 2014, str. 35.</ref>}} Štab legalizovanih Požeško-užičkih odreda kojima je komandovao major [[Manojlo Korać]] (ujedno i načelnik okruga Užičkog), objavio je sredinom decembra 1941. godine letak upućen »Srbima« u kome se apeluje na stanovništvo da ne izaziva okupatorski teror, ali i da se priključi borbi protiv partizana: {{izdvojeni citat|A najpreča dužnost srpskog naroda u ovom času jeste da obezbedi, sačuva i održava red i mir sopstvenim snagama. Nosioci toga mira i reda danas su srpske oružane snage... Zato, draga braćo, smirujte se i posvećujte se svom radu... Pomažite, istrebljujte i prijavljujte svakog komunistu da biste sačuvali sebe, svoj dom i novu Srbiju... Znajte, što se pre budu istrebili komunisti i pohvatali gde god se budu skrili, utoliko je bolje za svakog pojedinca i ceo srpski narod...<ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, dok. S—X—127/1.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_18.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje POD ZAŠTITOM LEGALIZOVANIH ODREDA]</ref>}} U jednoj objavi o radu prijekog suda u okrugu Užičkom, vjerovatno s kraja 1941. ili početkom 1942. godine, okružni načelnik major (28. januara 1942. unaprijeđen u čin potpukovnika od strane generala [[Milan Nedić|Milana Nedića]]<ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2019, str. 60.</ref>) Manojlo S. Korać prijeti hapšenjem građanima koji uspiju da oslobode lice osumnjičeno da je komunista, kao i licima koja su tom prilikom puštena na slobodu od strane kvislinških vlasti: {{izdvojeni citat|NARODU OKRUGA UŽIČKOG Poslednjih dana zapazio sam veliki broj građana, koji dolaze u kancelarije činovnika, koja po dužnosti rade na predmetima uhapšenih komunista, intervenišući da se ti poznati komunisti puste. Saznao sam i to, da se u varoši prikupljaju potpisi za poznate kumuniste [sic!] i komunističke vođe, te da se isti iz zatvora puste, a da i ne izađu pred sud radi suđenja. Poslednji put skrećem pažnju građanstvu i zabranjujem dolazak u nadleštvo kancelarije u kojima se vrše isleđenja uhapšenih komunista. Ko se bude uhvatio od tih, koji su došli radi intervencije, odmah će biti lišen slobode i smatraće se saučesnikom uhapšenog. Isto tako, ako budem uhvatio spisak potpisnika, koji jamče, da li je uhapšeni kriv ili nije, svi će potpisnici biti uhapšeni.<ref>Радивоје Папић, ''Ужичка република 1941. Водич кроз изложбу'', Народни музеј Ужице, 2017, стр. 152.</ref>}} Već od januara 1942. godine, Draža Mihailović je izdavao naredbe da komuniste treba napadati i eliminisati, smatrajući ih najvećom preprekom za preuzimanje vlasti nakon okončanja okupacije i obnovu monarhije, ali i za obračun s pripadnicima nesrpskih narodâ te svim neprijateljima četnikâ: {{izdvojeni citat|Najodlučnije tajno pripremanje za borbu kao prema najopasnijem unutrašnjem neprijatelju, ne po našoj volji, već po njihovoj. Po svaku cenu postati jači od njih, ne ispuštati ih sa oka i ne dozvoliti njihovu infiltraciju u svoju organizaciju. Nikakve iluzije u odnosu na njih. Po prirodi stvari, mi smo za njih neprijatelj br. 1 i oni će učiniti sve da nas oslabe, iskoriste i unište, kao što su već činili gde god smo mi bili naivni i gde god su oni mogli. Svaki njihov predlog za saradnju je golo taktiziranje s tim ciljem, a svaki nacionalni stav prosta maska. Njihov je cilj samo jedan — komunistička [[revolucija]] i [[diktatura proletarijata]]. Jasno je da će nemački slom povući sa sobom i okupatorski režim saradnje domaće vlasti i desničarske pokrete. Ostaje tada sam jugoslovenski nacionalni pokret (Jugoslovenska vojska u Otadžbini) kao glavna, upravo jedina, smetnja njihovom preuzimanju vlasti. (...) Vara se ko u njima gleda pripadnike našeg naroda (...) Imati na umu da je potrebno izvršiti još pre svršetka rata preventivnu kontrarevoluciju (bilo da se izvede jednim udarcem bez oklevanja, jer će se pri slomu Nemačke partizanima priključiti svi vojnici komunisti iz okupacionih jedinica sa oružjem, kao i svi oni kojima preti nacionalna odmazda (ustaše, neprijatelj, manjine, muslimani, izdajice i dr.). U trenutku nemačkog sloma, mi moramo imati slobodne ruke za druge zadatke. Ovome treba pristupiti što pre. U borbi protiv komunista okupiti sve nacionalne i konzervativne snage Srba, Hrvata i Slovenaca.<ref name="cacakmuzej.org.rs">[https://www.cacakmuzej.org.rs/files/nmcacak_zbornik_35.pdf ДРУГИ СВЕТСКИ РАТ У ЧАЧАНСКОМ КРАЈУ – СУПРОТСТАВЉЕНА ТУМАЧЕЊА], ЗБОРНИК РАДОВА НАРОДНОГ МУЗЕЈА XXXV, Горан ДАВИДОВИЋ, Милош ТИМОТИЈЕВИЋ, 2005, стр. 199–249.</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Načelnik Komande Istočne Bosne i Hercegovine JVuO major [[Jezdimir Dangić]] je na pregovorima sa predstavnicima njemačke okupacione sile i srpske kvislinške vlade, krajem januara i početkom februara 1942. godine, nedvosmisleno izrazio do koje je mjere bio pripravan da se, skupa sa svojim četničkim odredima, svrsta u borbeni antikomunistički front: {{izdvojeni citat|Dangić je spreman da se sa svim svojim ljudstvom bezuslovno stavi pod nemačku komandu za potpuno uništenje komunista u istočnoj Bosni i održavanje mira, tako da se izbeglice mogu vratiti. [...] Dangić je pri tom izjavio da bi se sa svojim ljudima i pri jednom opštem ustanku na Balkanu i iskrcavanju Engleza nepokolebljivo verno borio na nemačkoj strani. Dangić je pri tom izražavao, čak, svoje uverenje da bi samo nemačka pobeda mogla Srbiji da obezbedi pripadajući položaj na Balkanu, dok bi pobeda boljševizma značila uništenje svakog naroda, pa, dakle, i srpskog. Da [[Milan Nedić|Nedić]] zastupa isto mišljenje poznato je.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_2_2.pdf Zbornik NOR-a, XII/2, Beograd, 1976.] str. 115—116.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1094&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 001090—001091.] <br /> ({{jez-njem|"D. ist bereit, sich mit allen seinen Leuten unbedingt dem deutschen Befehl zu unterstellen, die Kommunisten in Ost–Bosnien restlos zu vernichten und die Ruhe aufrechtzuerhalten, sodass die Flüchtlinge zurückgeführt werden können. </br> D. erklärte dabei, dass er mit seinen Leuten auch bei einem allgemeinen Balkanaufstand und einer Landung der Engländer unverbrüchlich treu auf deutscher Seite kämpfen würde. Er entwickelte dabei seine Überzeugung dahingehend, dass nur der deutsche Sieg Serbien zu der ihm gebührenden Stellung auf den Balkan verhelfen könnte, während der Sieg den Bolschewismus die Vernichtung jeden Volkes, also auch des serbischen bedeuten würde. Dass Nedić dieselbe Auffassung vertritt, ist bekannt."}})</ref>}} Pukovnik [[Bajo Stanišić]] bio je prvi četnički komandant u [[Crna Gora|Crnoj Gori]] koji je postigao sporazum s predstavnicima italijanske okupacione vojske. Naime, 6. marta 1942. u [[Podgorica|Podgorici]], Stanišić i pukovnik Gabrielo Boglione potpisali su sporazum kojim se četnici („crnogorski nacionalisti”) obavezuju da „neće upotrebiti nikad oružje protiv italijanskih trupa”.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_64.htm Sporazum između četničke organizacije na području Podgorice i doline Zete i Glavne komande italijanskih trupa u Crnoj Gori od 6. marta 1942. o saradnji u borbi protiv NOP-a]</ref> Međutim, najvažnije tačke sporazuma se odnose na »borbu protiv komunizma«: {{izdvojeni citat|ODBOR CRNOGORSKIH NACIONALISTA IZ PODGORICE I DOLINE ZETE sa svoje strane obavezuje se: 1) — Da će voditi beskompromisnu borbu protiv komunizma i komunista u Crnoj Gori — tog najvećeg međunarodnog neprijatelja; 2) — Da će vođa Odreda Crnogorskih Nacionalista iz Podgorice i Doline Zete, Pukovnik Bajo J. Stanišić, bilo lično ili preko osoba koje on delegira, biti u stalnom kontaktu sa Glavnom Komandom Italijanskih Trupa u Crnoj Gori za sve sporazume o izvođenju zajedničke akcije u borbi protiv komunizma u Crnoj Gori; 3) — Da će iz pokreta potpuno isključiti svaku politiku a jedino ostaje borba protivu komunizma u Crnoj Gori;}} Draža Mihailović će aprila [[1942]]. naložiti [[Pavle Đurišić|Pavlu Đurišiću]] da se bori protiv partizana, a ne okupatora: {{izdvojeni citat|Važno je da ostanete u nacionalnoj liniji potpuno kao i dosada. Komuniste čistite gde možete a izbegavajte Talijane i posredno iskoristite ako se što može izvući od njih.<ref>https://znaci.org/00001/4_14_1_72.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama štaba Draže Mihailovića od 21. marta do 26. aprila 1942. godine</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Mihailović javlja [[Zvonko Vučković|Zvonku Vučkoviću]] i drugim komandantima u Srbiji da je borba sa komunistima „odlučna”, da su komunisti „krvoloci”, te da ih uništavaju nemilosrdno, jer bi komunisti, kao „izdajnici”, pokušali da „nas ometu u oslobođenju otadžbine koju oni ne priznaju”: {{izdvojeni citat|Te zlotvore i krvnike našeg naroda uništavajte bez milosti. Oni nas ometaju da imamo slobodne ruke prema neprijateljima. Oni isto kao i Ljotićevci podjednako služe Nemcima. Bez milosti uništavajte. Svi komandanti su mi odgovorni za svoje reone da su čisti od ovih mangupa i probisveta koje vode stranci Tito i Moša Pijade.<ref name="Petranović"/><ref>Zbornik NOR-a, XIV/2, Beograd, 1983, str. 131.</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Četnički komandanti su naglašavali kako je jaz između dva vojna i politička pokreta nepremostiv. U zapisniku sa konferencije četničkih odreda s područja doline [[Vrbas (rijeka)|Vrbasa]], održane 7. juna 1942. godine, zabilježene su riječi vojvode [[Rade Radić|Radeta Radića]], komandanta [[Bosna (regija)|bosanskih]] četnika, koji je na lapidaran način iskazao neumitnost sukoba sa partizanima: {{izdvojeni citat|Komandant Rade Radić kaže: da se mi nismo digli protiv komunista, došle bi u pitanje i naše glave.<ref name="ReferenceE">[https://znaci.org/00001/4_14_1_100.htm Zapisnik sa konferencije četničkih odreda sa područja doline Vrbasa od 7. juna 1942. o organizaciji odreda, sadejstvu u akcijama protiv NOP-a i saradnji sa NDH]</ref>}} O komunizmu kao ideološkom antipodu četničkog pokreta pod komandom generala Mihailovića, te o [[Komunistička partija Jugoslavije|jugoslovenskim komunistima]] kao najradikalnijim protivnicima stanja u [[Kraljevina Jugoslavija|prvoj Jugoslaviji]], vojvoda [[Ilija Trifunović-Birčanin]] je pisao komandantu JVuO u drugoj polovini aprila 1942. godine: {{izdvojeni citat|Prilike za rad ovamo ne samo da nisu povoljne, nego su čak veoma nepovoljne. Talas marksističkog socijalizma pod firmom komunizma ili [[Socijaldemokratija|socijalne demokratije]], zahvatio je široke narodne slojeve Bosne, Hercegovine, Crne Gore, Like i Dalmacije. Političko i duhovno vođstvo Komunističke partije Jugoslavije, veštom propagandom, a naročito terorom i zločinima u masi uspelo je: da narod ovih krajeva zavede na duhovnu stranputicu, da mu tragično pomrači vidike, dovodeći ga u suton one legendarne vidovitosti, koja je uvek prestavljala jasnu odliku našeg naroda. Rezultat ovakvog njihova rada poznat Vam je: dvostruko ropstvo i tiranija od strane okupatora i crvenih, snošenje teških udaraca i nanošenje ogromnih gubitaka, a iznad svega pojavila se strašna vizija gladi u ovim inače pasivnim krajevima. Pa ipak u poslednjem dvana[j]estom času narod kao da se trgao i počeo da se vraća: od internacionalizma—[[Nacionalizam|nacionalizmu]], od [[Ateizam|ateizma]] i bezbožništva etici i veri, od razbuktalog nemorala i strasti ka porodici i moralu, od kolektivizma ka slobodi i individualizmu, dakle našoj vekovnoj tradiciji: svemu onom što je prestavljalo žarište i ideje vodilje nacionalne svesti i misli.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_76.htm Izveštaj Ilije Trifunovića Birčanina od aprila 1942. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj situaciji u Bosni, Hercegovini, Crnoj Gori, Lici i Dalmaciji i o saradnji sa italijanskim okupatorom]</ref>|Izveštaj Ilije Trifunovića Birčanina Draži Mihailoviću (april 1942.)}} General Draža Mihailović poslao je 26. maja 1942. depešu predsedniku Ministarskog saveta Kraljevine Jugoslavije [[Slobodan Jovanović|Slobodanu Jovanoviću]] sljedeće sadržine: {{izdvojeni citat|Prošle jeseni primio sam znanju saopštenje britanske Vlade da Jugosloveni ima da se bore za Jugoslaviju, a ne da se borba pretvori u pobunu komunista za Sovjetsku Rusiju. Ponavljam komunisti su omrznuti u narodu zbog užasnog terora. Zapamtite: narod ih neće i uskoro im je kraj. Srbija, Sandžak i Istočna Bosna potpuno slobodni od njih. U Crnoj Gori sam se narod digao listom protiv njih. Ponavljam sam narod i sad se i Crna Gora čisti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_105.htm Izvod iz zbirke telegrama Štaba Draže Mihailovića poslatih izbegličkoj jugoslovenskoj vladi od 4. novembra 1941. do 11. juna 1942. godine]</ref>}} Nakon što su četnici sredinom 1942. godine u sadjejstvu sa italijanskim trupama [[Treća neprijateljska ofanziva|protjerali partizane iz Hercegovine]], u bilećkom, gatačkom i nevesinjskom srezu su održane smotre jedinica kojima je prisustvovao i vojvoda Ilija Trifunović-Birčanin, komandant zapadnobosanskih, ličko-dalmatinskih i hercegovačkih četničkih odreda. U obilasku četničkih jedinica, Trifunovića su pratili italijanski general Alessandro Lusana, vojvoda [[Dobroslav Jevđević]] i lokalni četnički komandanti. U svom govoru u [[Bileća|Bileći]], vojvoda Trifunović-Birčanin naglašava koliko je značajna "''borba protiv komunizma''" u tom trenutku: {{izdvojeni citat|Zahvaljujem vam se junaci, što ste u ovim krajevima slomili komunizam i uništili te krvave bande. Pozivam vas, da se pokoravate zakonima i ne nasjedate lažnim vijestima, te da se i dalje borite protiv komunizma, jer su boljševičke armije već na umoru. Danas je glavna borba uperena protiv komunizma, u kojoj se osim ostalih naroda Evrope bore i svi južni Sloveni, jednako Srbi, Hrvati i Slovenci, a iz koje će borbe izići nova Evropa, gdje nas očekuje novi život, koji će sigurno biti bolji, te ćemo u miru moći podizati svoje razrušene domove i orati naša polja.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_120.htm Izveštaj komandanta zapadnobosanskih, ličko-dalmatinskih i hercegovačkih vojnočetničkih odreda od 16. jula 1942. Draži Mihailoviću o četničkim jedinicama u Hercegovini, Dalmaciji, Lici i zapadnoj Bosni]</ref>}} General Draža Mihailović je zahtijevao od svojih oficira da ga redovno izvještavaju o tome šta su poduzeli po pitanju izvršenja likvidacije komunista. 16. jula 1942. godine, u dvjema depešama poslatim komandantu Severnih pokrajina JVuO ([[Vojvodina]] i [[Slavonija]]) majoru [[Žarko Todorović|Žarku Todoroviću]] (pseudonim »Valter«; major Todorović je ujedno bio i ravnogorski komandant Beograda), Mihailović se raspituje: {{izdvojeni citat|Dajte podrobnije podatke o licu koje nosi [[Ante Pavelić|Pavelić]]eve poruke. Da li je to Mitrović. Kakva je situacija u [[Srem]]u u pogledu komunista. Šta ste preduzeli za njihovo uništavanje.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref>}} U raspisu svim komandantima poslatom iz štaba Draže Mihailovića 30. jula 1942. koji potpisuje major [[Zaharije Ostojić]], između ostalog se sugeriše da bi komuniste i partizane trebalo izravno uništiti, paralelno koristeći usluge kvislinških struktura u Srbiji (poput [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]] ili [[Specijalne policije Uprave grada Beograda]]): {{izdvojeni citat|Komuniste trebite bez milosti svim sredstvima posredno i neposredno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref>}} U depeši koju je 23. avgusta 1942. godine Draža Mihailović uputio [[Siniša Ocokoljić|Siniši Ocokoljiću]] (pseudonim »Ilijev«), komandantu Mlavskog korpusa JVuO, stoji: {{izdvojeni citat|Naša propaganda preko r. Londona radi punom parom, komunisti gube pa imaju pravo da se ljute. Naša vlada održava savezničke veze sa Rusijom, a mi ima da ih u zemlji pomlatimo i uništimo gde god ih sretnemo, nastanite na tome u vašoj oblasti.<ref>https://znaci.org/00001/4_14_1_155.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 22. do 28. avgusta 1942. godine</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Njemački vojni istoričar kapetan Ernst Vishaupt, na zahtjev načelnika štaba Komande Jugoistoka, sastavio je u drugoj polovini 1942. godine opširan izvještaj u kojem je obradio najvažnije događaje u okupiranoj Jugoslaviji u periodu od juna 1941. do avgusta 1942. Analizirajući situaciju u zemlji tokom prvih nedjelja [[Ustanak u Srbiji|ustanka u Srbiji]], kapetan Vishaupt piše: {{izdvojeni citat|Ustaničkim pokretom u Srbiji rukovode četničke jedinice i komunističke bande. Četničke jedinice su za sada podeljene u tri grupe: u jedinice [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]], koje stoje iza vlade Nedića, u grupe generala [[Ljubo Novaković|Novakovića]], koji naginje komunistima i antikomunističke jedinice generalštabnog pukovnika Mihailovića. Mihailović je protiv Pećanca i Novakovića. U njegovoj okolini su pretežno oficiri. Njegova organizacija je izgrađena čisto vojnički. On je odbio komuniste zato što smatra da nije došlo još vreme za opšti ustanak. On hoće najpre da organizuje celu zemlju pa tek onda da krene napred.<ref>[https://znaci.org/zb/4.php?broj=544&bk=2&vol=12 Borbe protiv ustaničkog pokreta na području Jugoistoka od juna 1941. do avgusta 1942. godine], u Zbornik NOR-a, tom XII, knjiga 2: Dokumenti Nemačkog rajha 1941—1945, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1976, dokument br. 209, str. 1020—1021.</ref>|Izvještaj o borbama protiv ustaničkog pokreta na području Jugoistoka od juna 1941. do avgusta 1942. godine}} Teror koji su četnici provodili u cilju očuvanja svojih pozicija vodio se pod parolom borbe protiv komunizma. Pored ubijanja zarobljenih partizana, zastrašivanja i teroriziranja stanovništva, taj je teror pratila sve izraženija propaganda. U letku pod naslovom »Braćo Srbi i sestre Srpkinje!«, koji su četnici krajem kolovoza 1942. raspačavali u okolici [[Knin]]a, ističe se da četnici vode borbu »protiv partizana-komunista na život i smrt« i da će je voditi »do njihovog konačnog istrebljenja«. Također, 10. rujna iste godine, vojvoda [[Momčilo Đujić]] je u obliku letka uputio poruku »Srbima partizanima i partizanskim simpatizerima na srpskoj tromeđi«, u kojoj ih poziva da se vrate kućama i »jave kod nadležnih komandira četničkih odreda i ostalih predstavnika četničke vlasti, te neka im se stave na raspoloženje sa svojim oružjem«.<ref>AVII, NDH, kut. 197, br. reg. 9/10.</ref> Đujić prijeti da je to njegova »poslednja opomena i poslednja poruka koju čini u ime Srpskih četničkih odreda«, jer će nakon toga poduzeti »represalije koje će konačno pogoditi smrtonosnim udarcem sve one koji se udružiše sa našim neprijateljem i služe razornoj ideji komunizma uništavajući sve ono što je ''NAŠE, RASNO I NACIONALNO''«.<ref>[https://znaci.org/00001/41_12.htm Četnici i problemi borbe protiv NOP-a]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=932&rec=314&roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000928.]</ref> U cilju vođenja bespoštedne borbe protiv partizana, kao i njihovog uništenja, kapetan [[Pavle Đurišić]] je svojim jedinicama izdavao konkretna naređenja, u kojima je stajalo: {{izdvojeni citat|Svakog uhvaćenog komunistu ubiti na licu mesta sem vođa, koje vezati i sprovesti ovom štabu. U koliko bi se uhvatio sa tačnim i osvedočenim dokazima, koji komunistički jatak, bez razmišljanja ga ubiti.<ref>[https://znaci.org/00001/281.htm Radoje Pajović — Dušan Željeznov — Branislav Božović: PAVLE ĐURIŠIĆ — LOVRO HACIN — JURAJ ŠPILER], Centar za informacije i publicitet, Zagreb 1987. str. 50.</ref>}} Prilikom izvođenja jedne akcije potkraj studenog 1942. Đurišić naređuje: »Svakoga komunistu — partizana na koga se naiđe ili se u borbi uhvati likvidirati po kratkom postupku. Na celoj teritoriji kroz koju se prolazi pretresati teren i kuće i svako lice koje je sumnjivo hapsiti. Isto tako pohapsiti sva ona lica za koja se utvrdi da nisu seljaci-meštani već došljaci...«<ref>Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941-1945, Obod, Cetinje 1977, str. 295.</ref> General [[Blažo Đukanović]], koji se nalazio na čelu [[Kvisling|kvislinške]] [[Glavne nacionalne komande Crne Gore]] sa sjedištem na [[Cetinje|Cetinju]], u naređenju od 30. novembra 1942. piše pukovniku Baju Stanišiću: {{izdvojeni citat|Naredite najenergičniju potjeru za komunistima koje po svaku cijenu uništiti i onemogućiti im dalju akciju na reonu te komande. Sve jedinice uputiti na teren. Biti nemilosrdan prema komunistima i onima koji ih pomažu. [...] Energičan rad protivu komunista i njihovo uništenje mora se izvršiti u što kraćem vremenu. Odlaganja nema. Sentimentalnosti ne smije da bude.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_196.htm Naređenje četničke Glavne nacionalne komande Crne Gore od 30. novembra 1942. komandantu Zetskog letećeg odreda za maksimalno angažovanje odreda u uništenju komunista i pripadnika NOP-a]</ref>}} Mnogi četnici su svoju borbu prvenstveno vidjeli kao borbu protiv partizanskog ustanka, a ne protiv okupatora: {{izdvojeni citat|Uzeli smo oružje ne da riješimo međunarodne probleme niti da politiziramo — jer i kad bi to radili, to bi bilo bez ikakvog rezultata kao do sada, budući smo potpuno ubijeđeni da mi ne možemo imati nikakvog uticaja pri rešavanju svjetskih događaja. Uzeli smo oružje da oslobodimo naš narod od strašnog terora jedne pljačkaške bande i bandita kao što su Moša Pijade i drugovi.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_90.htm</ref>|Pismo Jakova Jovovića italijanskom guverneru Crne Gore o stavu četnika prema italijanskom okupatoru (29. maj 1942.)}} Četničke snage su u [[Operacija Weiss|operaciji Weiss]], pokrenutoj sa ciljem uništenja [[Bihaćka republika|Bihaćke republike]], uzeli učešća zajedno sa njemačkim, italijanskim i [[Ustaše|ustaško]]-[[Hrvatsko domobranstvo|domobranskim]] jedinicama. U direktivi od 2. januara 1943. komandantima korpusa JVuO u predstojećoj operaciji, Draža Mihailović naređuje početak opšte ofanzive na snage NOVJ: {{izdvojeni citat|'''III Naš cilj i ideja manevra.''' <br /> Naša je namera da iz obuhvatnog položaja koga imaju naše snage izvrše koncentričan napad na komuniste na označenoj prostoriji, komunisti unište i time oslobode ovu srpsku teritoriju komunističkog terora.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_1.htm Direktiva Draže Mihailovića od 2. januara 1943. komandantima korpusa za borbu protiv jedinica NOV i POJ na slobodnoj teritoriji zapadne Bosne, Like i Korduna]</ref>}} U raspisu svim svojim komandantima od 13. januara 1943, general Mihailović javlja: {{izdvojeni citat|Navijanje londonskog radia za pomirenje sa komunistima objasnite u usmenoj propagandi da je to naše lukavstvo da komuniste malo umirimo i da ih uništimo. Objasnite javno narodu da nas Englezi u tome potpomažu da bi smo se jednom otarasili komunista koji se ne bore da oslobode već da zarobe narod. Saopštite i susedima.<ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/4_14_2_25.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića od 10. do 31. januara 1943. godine]</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Istog dana, Mihailović piše »Feliksu« (poručnik [[Zvonimir Vučković]], komandant 1. ravnogorskog korpusa JVuO), »Leonardu« (kapetan I klase [[Dragiša Ninković]], komandant Rudničkog korpusa), i »Fricu« (major [[Dušan Smiljanić]], komandant 1. šumadijskog korpusa) da je neprijateljstvo između četnika i partizana duboko ukorijenjeno, i zato ga je nemoguće prevazići. Komandant JVuO naređuje: {{izdvojeni citat|Borba koju vodimo sa njima je odlučna. Nećemo ih jer su krvoloci i žele da ponovo zadobiju teren. Uništavajte ih nemilosrdno jer se veliki događaji približuju krupnim koracima. Kao izdajnici pokušali bi da nas ometu u oslobođenju otadžbine koju oni ne priznaju.<ref name="ReferenceC"/>}} 16. januara iste godine, Dragoljub Mihailović u cirkularnoj depeši svim četničkim komandantima u [[Nedićeva Srbija|okupiranoj Srbiji]] naređuje „uništenje komunista”: {{izdvojeni citat|I pored svih nevolja narоčitо podvlačim da je komunistička opasnost jedna od najvećih... [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|Naša vlada u Londonu]] preduzima sve da spreči englesku propagandu za partizane. [[Slobodan Jovanović]] vodi tešku borbu u tome pogledu. Ja ulažem proteste i sprečavam koliko najviše mogu ali najbolji način sprečavanja ovog je u uništenju komunista posle čega Englezi neće imati koga da hvale. Na tome radimo i uskoro će te čuti da smo ih u ime Boga likvidirali. Kod vas na vašem terenu uništavajte ih bez milosti. To su zlotvori i dželati našeg naroda.<ref>AVII, reg. br. 18/1, k. 299, d. 193.</ref><ref>Potpukovnik Branko Latas, Saradnja četnika i Nemaca u borbama protiv Glavne operativne grupe divizija NOVJ u dolini Neretve (februar—mart 1943), Prilozi Instituta za istoriju, broj 17/1980, Sarajevo, str. 201, fus. 62.</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 131—132.</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Potom je 21. januara 1943. uputio depešu majoru Siniši Ocokoljiću u kojoj naređuje: {{izdvojeni citat|Komunistima ne dozvoliti da dižu glavu. Uništavati ih bez milosti kao naše najveće zlotvore. Teren od njih mora biti čist. Postupati bez sentimentalnosti isto kao što i oni rade.<ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/4_14_2_25.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića od 10. do 31. januara 1943. godine]</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} I sjutradan, Mihailović u depeši Ocokoljiću urgira za uništenje komunista, napominjući da je komandantima JVuO zabranjeno baviti se politikom: {{izdvojeni citat|Komunistički agenti gmižu kroz narod a zašto ne uputite naše agente da i oni gmižu i da ih ubijaju. Očekujem od vas vesti i aktivnost. Ne busajte se u grudi situacije će biti i teže. Odgovorite mi po vašem običaju da vi govorite istinu a ja ne volim istinu. Odgovaram da volim istinu ali i prisebnost u vezi sa stalnom radljivošću. Naređujem da komuniste uništavate gde god za njih čujete. Vi komandujete vojnicima a ne ženama. Borba je naš posao. Izvestite o sudarima sa komunistima i koliko ste ih pobili. Više nemojte kritikovati niti voditi spoljnu politiku. Zahtevam da očistite vaš teren jer mi za svoj teren odgovarate lično.<ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/4_14_2_25.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića od 10. do 31. januara 1943. godine]</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga II, dok. 25, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 135-136.</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Kako bi opravdao obračun s glavnim neprijateljem (NOVJ), Dragoljub Mihailović je znao u naređenjima svojim komandantima nerijetko posegnuti i za konfabulacijama o saradnji partizana s okupatorom. 22. januara 1943, general Mihailović šalje depešu majoru [[Dragutin Keserović|Dragutinu Keseroviću]] (pseudonim »Orel«): „Primio vaš izveštaj o borbi Dukađinske brigade sa komunistima... Nastanite da vaš kraj potpuno očistite od komunista naročito [[Jastrebac]] — uništavajte ih bez milosti jer nas ometaju u radu i sarađuju sa Nemcima.” U ''Raspisu svima'' od 24. januara, on traži: {{izdvojeni citat|Naši saveznici preko radi[j]a ukazuju na važne i velike odluke ovih dana. Nemcima se bliži kraj. Pripremajte se za odsudnu akciju. Stoga, red i rad na prvom mestu. Raščistite teren svuda od komunista da bismo imali odrešene ruke za odsudni momenat. Saopštite svima susedima.<ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/4_14_2_25.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića od 10. do 31. januara 1943. godine]</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} General Draža Mihailović nagovještava 28. januara 1943. odvijanje predstojeće operacije u više faza: {{izdvojeni citat|Za uništavanje komunista dve faze. Prva faza uništavanje sovjetske republike. Druga faza gonjenje u celoj Bosni, Lici i Kordunu i definitivno uništavanje. Italijani za sada onemogućili prolaz Crnogorcima, pod izgovorom da je sovjetska republika pred uništenjem, i da Crnogorci nisu potrebni.<ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/4_14_2_25.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića od 10. do 31. januara 1943. godine]</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Mihailović je odbacivao bilo kakvu ideju o eventualnom prekidu neprijateljstava sa vođstvom jugoslovenskih partizana, čak i nakon intervencija sa strane najviših političkih adresa u [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkim zemljama]]. 31. januara 1943. godine, on piše komandantu Srbije JVuO generalu [[Miroslav Trifunović|Miroslavu Trifunoviću]] (pseudonim »Ditrih«) da je [[Anthony Eden]], ministar vanjskih poslova [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]], uputio apel za izmirenjem dvije zaraćene strane: {{izdvojeni citat|Izjava Idnova o mirenju ne važi ništa. Čistiti komuniste do poslednjeg. Mi našu kuću uređujemo i niko drugi. Oni neka pregovaraju to se nas ništa ne tiče.<ref name="ReferenceC"/>}} Tokom operacije Weiss, major Zaharije Ostojić (»Branko«) šalje 29. januara 1943. depešu Vrhovnoj komandi JVuO u kojoj o odnosu prema partizanima, kao i o eventualnom dogovoru s njima, kaže sljedeće: {{izdvojeni citat|Ja ostajem do kraja zakleti neprijatelj crvenih zlikovaca i ubeđen sam da bi svako sporazumevanje sa komunistima značilo ogromni gubitak za našu stvar u narodu.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_28.htm Izvod iz knjige primljenih depeša Štaba Draže Mihailovića u vremenu od 18. januara do 4. februara 1943. godine]</ref>}} U propagandnom letku od 10. februara 1943, upućenom stanovništvu [[Bosna (oblast)|Bosne]], [[Lika|Like]] i [[Dalmacija|Dalmacije]], u povodu početka operacije Weiss, a koji potpisuju četvorica četničkih komandanata sa teritorije [[NDH]] (potpukovnik [[Ilija Mihić]], major [[Petar Baćović]], vojvoda u rangu majora<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 7.</ref> [[Momčilo Đujić]] i kapetan [[Radovan Ivanišević]]), poziva se na istrebljivanje partizana: {{izdvojeni citat| Petna[j]est hiljada četnika do zuba naoružanih napada sa raznih strana i uništava na svom istoriskom pohodu sve što pokazuje otpor. <br /> '''Komunisti će biti istrebljeni. Prema njima nema milosti'''. <br /> A Vi braćo, koji ste prisiljeni ili zavedeni lažju i obmanom okrenite oružje protiv najvećih neprijatelja našeg naroda. Poubijajte političke komesare i stupite odmah u naše redove, gde ćemo Vas primiti bratski. Ugledajte se na stotine i stotine njih koji nam se svakodnevno predaju, svesni da su izdati i prevareni od komunista jevreja. <br /> Narod Bosne, Like i Dalmacije neka ostane na svojim ognjištima i neka čuva svoje domove, jer dolaze četnici da ga oslobode komunističke kuge, terora i strahovlade.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_31.htm Proglas četničkih komandanata istočne Bosne, Hercegovine, Dalmacije i Like od 10. februara 1943. narodu Bosne, Like i Dalmacije za borbu protiv Narodnooslobodilačke vojske]</ref>}} 21. februara 1943. godine, u trenutku kada počinju najžešće [[Bitka na Neretvi|borbe u dolini Neretve]], Draža Mihailović naređuje kapetanu [[Aleksandru Mihajloviću]] (pseudonim »Saša«), komandantu Beograda JVuO: {{izdvojeni citat|Na Vašem terenu ne sme postojati Komunista. Propagandu razvijajte sami. Dovoljno argumenata protiv njih postoji da ih narod više ne želi, a kad ih London i Moskva hvali, znajte da su u najvećem škripcu. Sada bijemo s njima poslednju bitku i nadam se s Božjom pomoću u uspeh.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_74.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića u vremenu od 20. februara do 6. marta 1943. godine]</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} [[Italija]]nsko poslanstvo u [[Beograd]]u redovno je izvještavalo ministarstvo vanjskih poslova u [[Rim]]u o svim važnijim događajima u okupiranoj Jugoslaviji. Tokom 1943. godine, ukazivalo se na razlike u ratnoj taktici Mihailovića i [[Josip Broz Tito|Tita]], tj. tvrdilo se da dok je prvi iščekivao „pravi momenat”, drugi je, sa svojim partizanima, bio mnogo aktivniji što mu je donosilo sve više pristalica „među seljačkim masama”.<ref>DDI, Spalazzi a Mussolini, serie IX, vol X, d. 383, 503.</ref> U jednom izvještaju iz marta te godine, navodi se da ideološki sukob čini saradnju između dva pokreta nemogućom, prvenstveno usljed jasnog antikomunističkog stava „generala nacionaliste”.<ref>Бојан Симић, Окупирана Србија у извештајима италијанског посланства у Београду (1941-1943). Војноисторијски гласник, Институт за стратегијска истраживања - Одељење за војну историју Министарства одбране Републике Србије, 2017, стр. 107.</ref> U prijedlogu koji je 11. maja 1943. komandantu Jugoistoka uputio potpukovnik Heinz iz [[Brandenburger|divizije Brandenburg]], a u vezi sa izvođenjem predstojeće [[Operacija Crno|operacije Schwarz]] te odnosom prema formaciji pod komandom Pavla Đurišića, kao karakteristično za dosadašnje držanje četnikâ, pominje se sljedeće: {{izdvojeni citat|10. 5. bio sam u navodnom glavnom stanu Draže Mihailovića u [[Kolašin]]u na razgovorima sa četničkim vođom Đurišićem. Rezultat ovih razgovora: a)  Đurišićevi četnici su od Italije legalizovana domaća milicija na području Crne Gore. Jačina 2000 — 3000 pušaka. b)  Njihov stav je antikomunistički, njihova parola je red i mir.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_3_63.htm Predlog potpukovnika Hajnca od 11. maja 1943. komandantu Jugoistoka za angažovanje delova divizije Brandenburg u Crnoj Gori i za saradnju sa četničkim odredima Pavla Đurišića nakon obavljenih pregovora u Kolašinu]</ref>}} I nakon teškog poraza koji su doživjeli u bici na Neretvi, četnici nijesu odustajali od ispunjenja svog najvažnijeg zadatka — uništenja partizanskih snagâ. U trenutku kada nije u potpunosti siguran da li će predstojeća [[operacija Schwarz]] biti uperena i protiv njegovih jedinica (kao što će se ubrzo ispostaviti), general Mihailović šalje 9. maja 1943. depešu majoru Petru Baćoviću (pseudonim »Ištvan«), u kojoj pohvaljuje njegov rad: „Vaši uspesi su veličanstveni. Organizujte svakoga, naročito omladinu i pojašite komunistima na leđa za njihovo definitivno uništenje.” U depeši koju je istog dana poslao majoru Pavlu Đurišiću (pseudonim »Đuzepe«), on navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|Moje mišljenje je da se komunisti imaju uništiti gonjenjem na svim frontovima... Celu oblast na desnoj obali [[Lim (rijeka)|Lim]]a primio je major [[Dragutin Keserović|Keserović]] i za nekoliko dana očistiće je od svih simpatizera. '''Pobićemo sve što nevalja i to odmah'''.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 297, registarski broj 2/1.</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 731—733.</ref>|General Draža Mihailović}} U svrhu mobilizacije pripadnika JVuO za borbu protiv partizana, Dragoljub Mihailović i četnički komandanti su često, u propagandne svrhe, isticali navodno prisustvo velikog broja ustaša u redovima NOVJ: {{izdvojeni citat|Da bi se ovom zlu jednom stalo na put naređujem: Prvo da se u celoj zemlji u svim našim pokrajinama proglasi svi Srbi na okup i u zajedničku borbu protivu najopasnijeg našeg neprijatelja-komunista u čijim se redovima nalaze ustaše i ceo ostali ološ ove zemlje; Drugo proglašavam mobilizaciju svih raspoloživih naoružanih snaga i svih pokrajina naše zemlje i to odmah bez čekanja i odugovlačenja; Treće u svim pokrajinama preduzeti najenergičnije udare na komuniste gde god se zateknu jer je to '''najveće zlo u našoj sredini'''.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 141—142.</ref>|Cirkularna depeša Draže Mihailovića iz novembra 1943.}} U depeši [[Dragutin Keserović|Dragutinu Keseroviću]] (pseudonim »Orel«) od 12. novembra 1943. godine, Draža Mihailović piše: {{izdvojeni citat|Produžite rad na definitivnom čišćenju komunista. Oni ne smeju postojati u Srbiji. Krajnje je vreme da sa tim gadovima raščistimo. Uništavajte sve njihove simpatizere i jatake bez milosti. Kad ne budu imali simpatizere neće moći ni da postoje.<ref>Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 7. novembra do 3. decembra 1943. godine, broj 493—499 od 7. novembra 1943. - NAREĐENjE... - http://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015183053/https://znaci.org/00001/4_14_3_42.htm |date=2022-10-15 }}</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Dva dana nakon ove naredbe, Mihailović je uputio naredbu potpukovniku [[Radoslav Đurić|Radoslavu Đuriću]] u kojoj se ističe da se sem „uništenja komunista” u isto vreme „unište njihovi simpatizeri, koji su najopasniji”. Mihailović je 26. novembra uputio naređenje [[Nikola Kalabić|Nikoli Kalabiću]], komandantu Korpusa gorske garde: „Produžite čišćenje komunista, gde god ih čujete... Čistite bez milosti.”<ref>Милослав Самарџић, Генерал Дража Михаиловић и општа историја четничког покрета, III, Крагујевац, 2006, стр. 408-409.</ref><ref>Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 117.</ref> U trenutku kada snage NOVJ pokušavaju prodrijeti iz [[Istočna Bosna|istočne Bosne]] i [[Sandžak]]a u Srbiju, u cirkularnoj depeši svim četničkim zapovjednicima u [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupiranoj Jugoslaviji]] (»''Raspis svima''«) od 21. novembra 1943. godine, Draža Mihailović izdaje naređenje o borbi protiv partizana do njihovog potpunog istrebljenja: {{izdvojeni citat|Naređujem svima kako u Srbiji tako i u ostalim našim pokrajinama da koriste ovu situaciju komunista i da ih unište u svim pokrajinama do poslednjeg. Komunisti su ispraznili druge terene na kojim su se nalazili te je ovo zgodna prilika da u svim oblastima dođemo do punog izražaja i potpuno sve ostale pokrajine kao u Srbiji stavimo pod svoju vlast.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 3, dokument br. 42, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 153.</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Nakon tri dana, Dragoljub Mihailović izričito ponavlja zahtjev za uništenjem komunista: {{izdvojeni citat|U pogledu komunista nastavite akciju do potpunog njihovog uništenja. '''Mi taj čir ne možemo trpeti na našem telu a najmanje u Srbiji'''.<ref name="ReferenceD">[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 7. novembra do 3. decembra 1943. godine]</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Kada je kapetan Aleksandar Mihajlović generalu Mihailoviću dostavio veoma važan i povjerljiv izvještaj četničkog saradnika Borislava Mesarovića (»August«) o organizaciji i personalnom sastavu [[Gestapo]]a (BdS) u Beogradu, četnički je komandant 30. novembra 1943. našao za shodno da ponovi da se glavna borba vodi protiv ideološkog protivnika: {{izdvojeni citat|Primili smo Vaše pismene izveštaje, koji su odlični. August je učinio veliku uslugu. Ove izveštaje nećemo nikom otkrivati, preduzećemo samo potrebne radnje za one koji su prešli preko mora. Ponavljam, izveštaji su odlični i korisni. Produžite sa uništenjem komunističkih grupa i njihovih tajnih organizacija i sastavljajte spiskove njihovih simpatizera.<ref>Istorijski arhiv Beograda, fond monografije o Beogradu, inv. br. 8, I, str. 119—120, D—29—186.</ref><ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941—1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 309—310.</ref>|General [[Draža Mihailović]]}} Poput svog vrhovnog komandanta, i Mihailovićevi su oficiri na terenu svojim podređenima izdavali naredbe o uništenju partizana, te njihovih simpatizera i jataka: {{izdvojeni citat|Dragi Brano, ovih dana pripremam jednu veliku akciju protiv Mošinaca оd Zaječara pa u pravcu Niša, gde god ih nađem. [...] <br /> Јоš jednom za našu predstojeću akciju. Тi sam valjda znaš da je ona neophodnа јer partizani se moraju definitivno i u korenu uništiti ako želimo da u datom momentu radimo po predviđenim planovima. Partizane sada treba potpuno uništiti — dvanaesti je čas!<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_10.htm Pismo komandanta Timočkog korpusa od 14. januara 1943. Branivoju Petroviću o potrebi zajedničke akcije protiv pripadnika Narodnooslobodilačke vojske na relaciji Zaječar—Niš]</ref><ref>[https://www.rastko.rs/istorija/delo/13229 Мајор ЈВуО Бранимир Петровић и криза покрета отпора у Србији 1942-1944.]</ref>|Pismo komandanta Timočkog korpusa potpukovnika [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubomira Jovanovića]] majoru Branimiru Petroviću od 14. januara 1943. godine}} Posljednjeg dana marta 1943. godine, major [[Petar Baćović]] izdaje naređenje o postupku prema pripadnicima i simpatizerima Narodnooslobodilačkog pokreta, kao i članovima njihovih obitelji: {{izdvojeni citat|Da se putem ove naredbe saopšti celokupnom stanovništvu Bosne i Hercegovine: <br /> 1) Da će odbeglim komunistima, njihovim jatacima i saradnicima, biti uhapšene porodice, kuće uništene i pokretna imovina, a imanja oduzeta za račun nacionalne četničke organizacije, ukoliko to do sada nije učinjeno. <br /> 2) Ko se od odbeglih lica ne vrati svojoj kući i ne prijavi najbližoj četničkoj vlasti u roku od pet dana od dana izlaska ove naredbe biće oglašen za narodnog neprijatelja i kao takav streljan gde se bude uhvatio, a njegova porodica streljana, imanje oduzeto, a kuća uništena. <br /> 3) Da će biti streljano svako lice koje bude prikrivalo, hranilo i na ma koji drugi način pomagalo komuniste, a njegova porodica uhapšena, kuća spaljena i imanja oduzeta.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 527.</ref><ref>Milan Radanović, n. d., str. 202.</ref>}} U pismu poslatom 8. avgusta 1943. kapetanu [[Predrag Raković|Predragu Rakoviću]], komandantu 2. ravnogorskog korpusa, šef 2. odseka Operativnog odeljenja Vrhovne komande JVUO major [[Mirko Lalatović]] pominje prispjeće depeše koju je sačinio pukovnik [[William Bailey]], u kojoj je navedeno da će britanska Vlada nastaviti sa „davanjem potpore Đeneralu Mihailoviću gdegod on bude u stanju da preduzme operacije protiv Osovine”.<ref>Zbornik NOR-a, XIV/2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 1005.</ref> Major Lalatović sugeriše kapetanu Rakoviću da bi [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničku]] podršku trebalo iskoristiti kao ''carte blanche'' za eliminaciju partizana: {{izdvojeni citat|Mogu vam javiti da su se naši odnosi popravili sa našim saveznicima. 6/VIII Čiča je dobio jednu depešu u kojoj mu se uglavnom daje za pravo i obećava pomoć svuda gde mi nađemo da treba preduzeti akciju protiv okupatora. Tu ćemo mi pomalo i crvene zakačinjati, ali, naravno, sve pod vidom odbrane. Moramo ih uništiti! Po podacima kojima raspolažemo njihova je situacija vrlo teška. Ponovo su ih u Ist. Bosni razbili Nemci sa nešto ustaša. Iza Nemaca naši čiste pozadinu. U Hercegovini, Crnoj Gori i Sandžaku ima samo manjih delova mestimično, koji sada ne pretstavljaju nikakvu snagu i koje naši odredi nemilosrdno trebe. Sem toga imamo podataka iz naređenja koja je Tito izdavao i izveštaja nekih politkoma da je kod njih nastala velika pokolebanost (uhvaćen njihov kurir). Zatim u Dalmaciji traže vezu sa nama. Preduzimamo sve da ih razbijemo a potom uništimo.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2: Dokumenti četničkog pokreta Draže Mihailovića 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dokument br. 189, str. 902—904.</ref>}} Neprijateljski stav četnika prema komunistima uslovio je formiranje svijesti o okupatoru kao manjem zlu, što je dalje vodilo normalizaciji kolaboracije. Tako se, kao karakteristično za odnos s Nijemcima, može uzeti tumačenje koje je, vjerojatno u rujnu 1943. godine, javno iskazao vojvoda [[Momčilo Đujić]], komandant Dinarske divizije JVuO: {{izdvojeni citat|Mi smo svesni da smo okupirani i izbačeni iz rata, a prema tome i da smo isključeni iz učešća u događajima koji se dešavaju na frontovima. Radi toga smo riješeni da mirno očekujemo kraj rata, kojom će se prilikom riješiti i naše pitanje bilo na jedan ili drugi način. Ne želimo nikoga da napadamo, ali smo ipak riješili da se odupremo bilo teroru koji bi bezrazložno bio sprovođen nad našim glavama. Radi toga smo se digli i protiv ustaša svojevremeno, koji su bez ikakova razloga pokušali da nas istrebe. Radi te iste stvari vodimo već pune dve godine bezkompromisnu borbu protiv komunizma, kojega smatramo najvećim protivnikom i našim i celoga čovečanstva. U toj borbi uništena su velika naša materijalna dobra i mi smo dali hiljade naših najdragocenijih života. Pri ovakvom našem stavu stojim na gledištu da su dužni da nas pomognu svim sredstvima, svi oni koji smatraju, da je komunizam najveća opasnost za sve narode.<ref>Arhiv Instituta za historiju radničkog pokreta Hrvatske (AIHRPH), Zagreb, Neprijateljska građa, kut. 429, f. 6.</ref>}} Septembra 1943, vojvoda Đujić je dao i upute za vojnu organizaciju oblasti koja bi bila podijeljena na korpuse. Pri štabu svakog četničkog korpusa, komandant je trebalo da imenuje savjetodavno tijelo pod nazivom »nacionalni komitet«, koji bi činili predstavnici vojske i stanovništva. Prema Đujićevim uputama, »jedan od najvažnijih zadataka nacionalnog komiteta jeste nacionalno-ideološko izgrađivanje narodnih masa i njihovo upućivanje u krstašku i odlučnu borbu protiv komunizma kao najvećeg neprijatelja čovječanstva i naše Nacije«.<ref>AIHRPH, NG, kut. 424, f. 4, Đujićevo uputstvo od 6. IX 1943.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/41_17.htm U funkciji politike njemačkih okupacionih snaga]</ref> Početkom oktobra 1943, general Blažo Đukanović naređuje pukovniku Baju Stanišiću sljedeće: „Borbu voditi samo protiv partizana, do njihovog konačnog uništenja i to ne samo pismenu, već i aktivnim pokretima.”<ref>AVII, CG—V—477, Naređenje B. Đukanovića od 3. oktobra 1943.</ref> Svoj stav je Đukanović još potpunije formulisao u pismu jednom saradniku od 5. X 1943: {{izdvojeni citat|Mi smo digli ustanak jedino protivu komunista, jer nam je bio cilj spasenje naroda. Na tome stanovištu stojim i sada i borićemo se protivu komunista do našeg ili njihovog istrebljenja. Ta borba, s obzirom na akcije komunista, dovoljna je za nas, i ako uspijemo da se do oslobođenja otresemo komunista i uspostavimo nacionalnu vlast, mi smo izvršili svoju dužnost prema Kralju i prema Otadžbini.<ref>AVII, CG—V—478.</ref><ref>Др Радоје Пајовић, Контрареволуција у Црној Гори: Четнички и федералистички покрет 1941—1945, Обод, Цетиње 1977, стр. 393—394.</ref>|General [[Blažo Đukanović]]}} Poručnik [[Miloš Radosavljević]], komandant Valjevskog korpusa JVuO, u naređenju komandi Kolubarske brigade od 19. oktobra 1943, pozivajući se na „naređenja Gospodina Ministra vojske, mornarice i vazduhoplovstva”, piše „da se u najkraćem roku ima likvidirati sa komunističkim ilegalnim grupicama i njihovim legalnim jatacima (centrima veze, kuririma i simpatizerima: davaocima hrane i prenoćišta)”. Svojim saborcima poručnik Radosavljević naglašava: {{izdvojeni citat|Primetio sam u više prilika da pojedine starešine poverenog mi korpusa nemaju prečišćene pojmove o našem stavu prema komunizmu i komunistima kod nas, što ima za posledicu da toleriraju komunističke simpatizere i što više i sami nesvesno hvale i odobravaju uspehe boljševika na [[Istočni front|Istočnom frontu]], kao i od ustaških spikera radio-Londona lažno pretstavljene uspehe nekih »partizanskih oslobodilačkih« odreda u Jugoslaviji... Jednom za svagda i svi imaju znati da nam sa komunistima kod nas stoji borba do krajnjeg i potpunog uništenja.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_18.htm Naređenje komandanta Valjevskog korpusa od 17. oktobra 1943. komandantu Kolubarske brigade za borbu protiv pripadnika i simpatizera narodnooslobodilačkog pokreta na teritoriji brigade]</ref>}} I u naređenju jedinicama Valjevskog korpusa od 9. novembra 1943, Radosavljević iznova podcrtava: {{izdvojeni citat|Borbu protiv izdajnika, Nedićevih i Ljotićevih bandi, produžite i na svakom koraku nemilosrdno ih uništavati. Komunizam istaći kao najveće zlo ovog vremena i našeg najvećeg neprijatelja. Borba protiv komunizma bila je i biće nemilosrdna. Sve što se zove i što radi za komunizam — uništiti.<ref>Коста Николић, Историја равногорског покрета, књига I, стр. 401.</ref><ref>{{Cite journal|last=Сегић|first=Дејан|date=2011|title=Четници и капитулација Италије 1943.|url=http://www.isi.mod.gov.rs/multimedia/dodaci/vig_1_2011_1554880246.pdf|journal=Војноисторијски гласник|publisher=Институт за стрaтегијска истраживања Одељења за војну историју Министарства одбране Републике Србије|volume=1/2011|pages=219}}</ref>}} Potporučnik [[Milutin Janković]], komandant 1. dragačevske brigade JVuO, piše komandantu 2. ravnogorskog korpusa kapetanu Predragu Rakoviću o borbama protiv snagâ NOVJ u [[Šumadija|Šumadiji]] tokom novembra 1943. i, između ostalog, navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|Prilikom prolaska komunističke bande kroz Gružu njihovi simpatizeri podigli su glavu. Ovaj zločin ne sme niti može biti nezapažen. Mi ravnogorci, dužni smo da zlu stanemo na put. Ova komunistička banda od 530 ljudi zadržala se u selu Žunama 24 časa, gde je održala zbor stanovnicima oba pola sela Žuna. Žunci su rekli da im nikad bolji ljudi nisu došli, a komunisti da ih niko nije bolje dočekao nego Žunci. Odakle ovo dolazi? Dolazi otuda što u selu Žunama ima komunista. Kako da ovo istrebimo? Popaliti i uništiti.<ref>Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi — Centralna Srbija, Nolit — Prosveta, Beograd, 1967, str. 547.</ref>}} Major [[Radomir Cvetić]], komandant Javorskog korpusa JVuO, u depeši Mihailoviću od 20. novembra 1943.<ref>VA, ČA, k. 32, f. 2, d. 43.</ref> ističe svoj rezolutni antikomunistički stav: {{izdvojeni citat|Priznajem i to da mi je teško bilo vršiti represalije u svom rodnom kraju, ali od ovoga slučaja svi ovi obziri padaju, i više ništa ne radim kao ličnost, već isključivo kao član Ravnogorskog pokreta i kao Vaš čovek. Od sada prema izrodima milosti neću imati. Uništavaću sve što simpatiše crvene, pa makar stradala i čitava naselja.<ref>Milan Radanović, n. d., str. 204—205.</ref>}} 12. decembra 1943. godine, u biltenu Zlatiborskog korpusa JVuO, komandant korpusa kapetan [[Dušan Radović Kondor]] pohvaljuje saborce za učinkovit rad: {{izdvojeni citat|Jake formacije Jugoslovenske vojske đenerala Draže Mihailovića po Crnoj Gori, Starom Rasu, Bosni i Hercegovini, Dalmaciji i ostalim našim pokrajinama, uspešno i neumorno uništavaju crvene jedinice koje su u rasulu i traže spasa bekstvom u teško prohodne i besputne gudure visokih planina. I tamo će ih stići i nemilosrdno uništavati...<ref>{{Cite web|url=https://www.pogledi.rs/kapetan-dusan-radovic-kondor.html|title=Душан Радовић Кондор|last=Самарџић|first=Милослав|date= 23. март 2013.|url-status=live}}</ref>}} Komandant Smederevskog korpusa JVuO major [[Živan Lazović]] (pseudonim »Dob«), u depeši koja je u Vrhovnu komandu JVuO stigla 22. decembra 1943. godine,<ref name="ReferenceF">[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16. do 23. decembra 1943. godine]</ref> obećava da će učiniti sve da njegova zona odgovornosti bude »očišćena od komunista«, da bi samo nekoliko dana docnije uslijedio [[Masakr u Boleču|pokolj u Boleču]]: {{izdvojeni citat|U roku od 20 dana očistiću Grocku od komunista. Pobiću sve što je partizan[sko] ako ne nađem aktivne.}} 28. decembra 1943. potpukovnik [[Milutin Radojević]] (pseudonim »Georgi«), Mihailovićev delegat za [[Južna Srbija|Južnu Srbiju]] (područje [[Jablanica|Jablanice]] i [[Toplica|Toplice]]), javlja Vrhovnoj komandi da četnici ubijaju partizanske porodice te pale sva naselja u kojima bi partizani našli utočište: {{izdvojeni citat|Zbog toga što srpski izrodi pomažu proletarijatski ološ u pojedinim selima naredio sam uništenje celih porodica, palenje domova i celih sela, tamo, gde partizani nalaze svoja uporišta. Ovako sam naredio zato, što gubimo cvet naših nacionalista zbog izroda našeg roda.<ref name="ReferenceF">[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16. do 23. decembra 1943. godine]</ref>}} I u depeši koja je u štab Draže Mihailovića stigla 4. januara 1944, potpukovnik Radojević se očituje kao zastupnik radikalnog rješenja u obračunu s [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]: {{izdvojeni citat|Za poslednjih deset dana ovde smo likvidirali 40 partizana. Sada ih gonimo na sve strane i ubijamo sve što ih simpatiše. Za ovaj kraj ne brinite, prečistićemo sa ovim izrodima bez milosti.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref>}} Krajem 1943, komandant Mlavskog korpusa major Simeon Ocokoljić javlja Vrhovnoj komandi JVuO: {{izdvojeni citat|Nastavljamo bezpoštedno gonjenje ostataka ovih bednika, koji se rastureni kriju čak i po nužnicima. Istrebljenje ne samo jataka već i simpatizera komunističkih, u toku je.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 212.</ref>}} S koliko su fanatizma četnički komandanti pristupali provedbi naređenjâ Vrhovne komande JVuO i generala Mihailovića o »uništenju komunista«, veoma dobro ilustruju i navodi iz izvještaja koji je, 18. aprila 1944. godine, kapetanu Živanu Lazoviću poslao komandant Velikooraške brigade Smederevskog korpusa JVuO kapetan Ranko Dimitrijević: {{izdvojeni citat|Komunisti imaju nade i dobro se drže. '''Treba sva ta sela zapaliti i poklati'''. Vi to nećete e pa hvatajte ih žive i sudite ja nemogu. Pozovite gardu da ih uništimo dok još ima vremena. Ljudi i ja smo premoreni jer ne spavamo po 2 sata noću jer smo stalno u pokretu iz sela u selo a sve komunizirano.<ref>AVII, ČA, k. 102, reg. br. 27/4—1 (S—V—17331/4—a).</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_121.htm Izveštaj komandanta Jurišnog korpusa od 18. aprila 1944. komandantu Smederevskog korpusa o razbijanju jurišnog korpusa od strane Kosmajskog NOP odreda kod s. Drugovac]</ref>}} Major [[Svetislav Trifković]], komandant Avalskog korpusa JVuO, piše 22. aprila 1944. Draži Mihailoviću da je do tog trenutka učinio sve da se „komunisti potpuno unište, ali nisam naišao na razumevanje”. Major Trifković istovremeno predlaže izvođenje široke „akcije čišćenja” terena u okolini Beograda: {{izdvojeni citat|Izvođenje iznetog plana i akcije ka Beogradu jednim temeljnim i detaljnim čišćenjem komunista u ovim krajevima bilo bi onemogućeno jednom za svagda. Zavođenjem naše organizacije po svima selima onemogućilo bi se njihovo ponovno podizanje. Posle toga Beogradu iz Srbije ne bi pretila ni najmanja opasnost od komunističke akcije, a komunisti i njihovi simpatizeri u Beogradu bili bi ostavljeni sami sebi i osuđeni na potpunu i brzu propast. Ostala bi nam još samo akcija u Sremu. Ovoj akciji trebalo bi da prethodi uništenje komunista u navednim srezovima Okruga beogradskog i napose u Srezu podunavskom kao najbolje organizovanom. Dostavljajući prednji izveštaj molim za naređenje susednim komandantima da u saradnji sa mojim korpusom preduzmu akciju čišćenja sa mnogo većim snagama nego do sada i da udruženim snagama sa sviju strana obuhvatimo komuniste i bez milosti uništimo sve njihove ilegalne borce i sve osvedočene jatake i pomagače.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_127.htm Izveštaj komandanta Avalskog korpusa od 22. aprila 1944. Draži Mihailoviću o stanju četničke organizacije i aktivnostima pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta u okolini Beograda]</ref>}} Mihailović je insistirao na uništenju komunista, ceneći da će one snage koje prve dođu u kontakt sa saveznicima biti najpre prihvaćene.<ref name="Petranović"/> U antikomunističkoj propagandi se sve više približavao okupatoru. Vremenom je došlo do potpunog stapanja četničke i nacističke antikomunističke propagande. Usled [[Pokušaj proboja NOVJ u Srbiju proleća 1944.|pokušaja proboja NOVJ u Srbiju]], [[12. mart]]a 1944. godine sa Nemcima je dogovoreno: {{izdvojeni citat|Propagandna borba protiv komunizma ima da se sprovodi zajedničkim snagama.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941 — 1944'', Dokumenti, "Arhivski pregled", Beograd, [[1976]].</ref>}} Ni u kontaktima sa predstavnicima [[Nedićeva Srbija|kvislinške uprave]] ili njemačkih okupacionih vlasti, četnički zapovjednici nijesu propuštali priliku da iskažu sopstveni animozitet prema komunizmu. Potpukovnik [[Velimir Piletić]], komandant Krajinskog korpusa JVuO, u razgovoru vođenom 21. januara 1944. sa okružnim načelnikom iz [[Kladovo|Kladova]], nedvosmisleno je zaključio: {{izdvojeni citat|Tada je [Piletić] istaknuo da se danas jedino treba boriti protiv komunizma, jer bi on donio smrt srpskom narodu. U ovoj borbi nema lične poštede ili suzdržanosti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1016&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001012.] <br /> ({{jez-njem|"Er hob hierauf hervor, daß heute nur die Notwendigkeit bestehe den Kampf gegen den Kommunismus zu führen, da dieser das serbische Volk todbringend niederlegen würde. In diesem Kampf gebe es keine persönliche Schonung oder Zurückhaltung."}})</ref>|Izvještaj načelnika okruga Klujcki-Kladovo o razgovoru sa potpukovnikom Piletićem (26. januar 1944. godine)}} Autori ratnog dnevnika Vrhovne komande [[Wehrmacht]]a takođe konstatuju da četnički vođa Mihailović smatra komuniste glavnim neprijateljem: {{izdvojeni citat|Mihailović je dugo razmišljao, da li na prvom mestu stoji nemačka opasnost ili komunistička. Postupno je došao do zaključka da su mu komunisti, ipak, neprijatelj broj jedan.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Život u šumi)}} Na drugom mjestu, oficiri Wehrmachta koji su bili zaduženi za vođenje dnevnika zapisuju dodatna zapažanja o Mihailovićevoj ideološkoj platformi: {{izdvojeni citat|U svojoj spoljnoj politici Draža je bio protiv Nemačke. On je, sa druge strane, zastupao strogu antikomunističku liniju, a oslonac je video u [[Pravoslavlje|pravoslavlju]] i [[Monarhija|monarhiji]].<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta ("Draža protiv nas")}} [[Hermann Neubacher]] je bio specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova, kojeg je vođa [[Treći Reich|Trećeg Reicha]] [[Adolf Hitler]] poslao u jesen 1943. u Beograd sa ciljem približavanja njemačkom okupatoru svih nacionalističkih oružanih formacija u borbi protiv komunističkih pokretâ otpora u [[Jugoistočna Evropa|jugoistočnoj Evropi]]. U knjizi ratnih memoarâ „Specijalni zadatak Balkan“, Hermann Neubacher kvalifikuje antikomunističko usmjerenje četnikâ na način identičan vojnom rukovodstvu u [[Berlin]]u: {{izdvojeni citat|Za četnike su komunistički partizani odavno postali neprijatelj broj jedan. Znali su da im posle odlaska okupatora predstoji borba sa Titom za budućnost Jugoslavije. Ovaj neizbežan i fatalan razvoj, gde je došlo do sukoba između nacionalističkih i komunističkih pokreta otpora, nije karakterističan samo za Srbe, već, je, takođe, zabeležen u Grčkoj i Albaniji. To je dovelo do toga da su nacionalistički gerilci morali da odustanu od aktivne borbe protiv okupatora.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 143.</ref>}} U govoru održanom proljeća 1944, povodom [[Slava|slave]] Gorske garde JVuO, komandant ove elitne formacije kapetan [[Nikola Kalabić]], između ostalog, istakao je: {{izdvojeni citat|Komunisti! Mi smo dva sveta: između nas i vas nema pomirenja! Vi hulite na Boga — mi za njega ginemo, smatramo ga svojim zaštitnikom! Vi rušite porodice i [[Srpstvo]], a mi ističemo kao glavna načela naših stremljenja, bez kojih bi nam i sama borba bila štura i beskorisna! Zato borba koju vodimo protivu vas mora se završiti našom potpunom pobedom.<ref>''Млада Шумадија'', лист равногорске омладине 1. шумадиј­ског корпуса, број 3, пролеће 1944.</ref><ref>[https://www.pogledi.rs/nikola-kalabic-ocena-karaktera-26316.html Милослав Самарџић — Никола Калабић: Оцена карактера]</ref>|Kapetan [[Nikola Kalabić]], komandant [[Korpusa Gorske garde JVuO]]}} Na sastanku sa pripadnicima srpske kvislinške uprave održanom 5. maja 1944. u [[Манастир Радовашница|manastiru Radovašnici]], major [[Dragoslav Račić]], komandant Cersko-majevičke grupe korpusa JVuO, uz žaljenje što se „ideologija organizacije D. M. nije svuda pravilno shvatila, naročito kod dobrovoljačkih odreda”, stavlja akcenat na antikomunizam kao ''raison d’être'' četničkog pokreta Draže Mihailovića: {{izdvojeni citat|Cela organizacija Draže Mihailovića stvorena je radi toga, da sačuva Srbiju od komunista, i kao on, tako i svi ostali komandanti vode energičnu i beskompromisnu borbu protiv komunista, jer ih smatraju najvećim neprijateljima srpskog naroda.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 127, reg. br. 2/17.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_139.htm Naređenje komandanta Cersko-majevičke grupe korpusa od 6. maja 1944. komandantu azbukovačkog sreza da se razgovori sa Nemcima vode po odobrenju Štaba Grupe korpusa]</ref>}} Partizani su za ravnogorski pokret predstavljali najopasnijeg »unutrašnjeg neprijatelja«. U naređenju od 15. maja 1944. koje potpisuje major [[Zdravko Milošević]], komandant Varvarinskog korpusa, stoji da je borba protiv komunista od prvorazrednog značaja: {{izdvojeni citat|Čišćenje unutrašnjih neprijatelja: komunista i njima sličnih ima biti što pre i bez svakog obzira, jer dani momenat tj. akcija protivu okupatora ima da nas nađe čista od svih unutrašnjih neprijatelja — ujedinjeno duhovno i fizički za borbu protiv vekovnog neprijatelja.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_150.htm Naređenje komandanta Varvarinskog korpusa od 15. maja 1944. komandantu 1. beličke brigade za borbu protiv NOVJ i odnos četnika prema okupatorima]</ref>}} U naredbi od 9. jula 1944. godine, koja je upućena stanovnicima pet seoskih opština između [[Priboj]]a i [[Nova Varoš|Nove Varoši]], izdatoj s namjerom „što uspešnijeg uništavanja najvećeg dušmanina Srpstva krvoločnih boljševika—komunista [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]]”, komandant Zlatiborskog korpusa JVuO kapetan Dušan Radović Kondor prijeti [[drakon]]skim mjerama u slučaju pojave partizana na području korpusa: {{izdvojeni citat|Kazniće se '''smrću''' svaki onaj koji delom ili rečju bude pomagao ili koristio ma i u najmanjoj meri neprijatelju – komunistima. Biće spaljeno i do temelja uništeno celo naselje (selo, zaseok) u kome bi ma ko od meštana pružio oružani otpor borbenim delovima ili oružanim pojedincima – četnicima, pripadnicima ovog korpusa. Biće spaljeno i uništeno selo ako ma ko od seljaka u svojoj kući ili na imanju bude prikrivao pojedinca ili grupu komunista.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_210.htm Naredba komandanta Zlatiborskog korpusa od 9. jula 1944. za uvođenje policijskog časa u opštinama Banja, Bistrica, Rača, Štrpci, Radojinja, Rutoše i preduzimanje represivnih mera protiv simpatizera narodnooslobodilačkog pokreta]</ref><ref>Milan Radanović, n.d., str. 158.</ref>}} U jednom nacrtu pripremljenom od strane osoblja glavnog komandanta jugoistočne Evrope feldmaršala [[Maximilian von Weichs|Maximiliana von Weichsa]], povodom njegovog sastanka s vođom [[Treći Reich|Velikonjemačkog Rajha]] 22. augusta 1944, govori se o vojnoj i političkoj situaciji koja vlada u Srbiji i drugdje u Jugoslaviji. Maximilian von Weichs primjećuje da ponašanje četnika Draže Mihailovića u prvom redu obilježava „aktivna borba protiv komunističkog neprijatelja u Srbiji, NDH i Crnoj Gori”. U dokumentu se dalje navodi da iako je general [[Milan Nedić]] imao izvjesnih rezervi prema generalu Mihailoviću, sada je on pred Nijemcima postao jedan od Mihailovićevih zagovornika. Stoga, feldmaršal von Weichs tvrdi da se može reći da postoji ujedinjeni srpski antikomunistički front u kojem Mihailović ima podršku „više od 90% svih Srba”.<ref>Mikrofilm br. T-311, rola 195, snimci 960-961.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> U želji da istakne značaj Mihailovićevog pokreta u »borbi protiv komunizma«, von Weichs zaključuje: {{izdvojeni citat|Komandant Jugoistoka je svjestan važnosti temeljno pozitivnog stava prema srpskim zahtjevima i ne previđa opasnosti koje bi mogle nastati ako razvoj situacije na prostoru Balkana bude nepovoljan. No, na osnovu dosadašnjeg iskustva mora se konstatirati da pokret Draže Mihailovića i druge vojne ustanove u Srbiji trenutno predstavljaju '''najpozitivniji''' element u borbi protiv komunizma, od kojeg se ni pod kojim uvjetima ne može odustati.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=973&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000963.] <br /> ({{jez-njem|"O.B. Südost ist sich der Bedeutung einer grundsätzlich positiven Einstellung zu den serbischen Forderungen bewusst und übersieht auch nicht die Gefahren, die spätestens bei einer ungünstigen Lageentwicklung im Balkanraum eintreten können. Es muss jedoch nach den bisherigen Erfahrungen festgestellt werden, dass die DM—Bewegung und auch übrigen militanten Einrichtungen Serbiens z.Zt. das positivste Element im Kampf gegen den Kommunismus darstellen, auf das z.Zt unter keinen Umständen verzichtet werden kann."}})</ref>}} Vojvoda [[Dobroslav Jevđević]], u svojstvu Mihailovićevog delegata za [[Istra|Istru]] i [[Slovenija|Sloveniju]], šalje 8. novembra 1944. apel komandi [[Slovensko domobranstvo|Slovenskog domobranstva]] (tog dana je istim povodom poslao dopis i generalu [[Kosti Mušickom]], komandantu [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]]), kako bi se pomoglo četnicima [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]] u evakuaciji nakon [[Kninska operacija|Kninske operacije]], izražavajući želju za stvaranjem zajedničkog antikomunističkog bloka: {{izdvojeni citat|Ako padne Đujić, to znači istodobno doslovnu smrt pola milijuna Srba, koje je osiguravala njegova vojna snaga. U času napada na nas, komunističke snage u ovom prostoru udariće nas sa leđa i naša je sudbina zapečaćena. Vrhovna komanda apeluje na sve poštene Jugoslovene, da se složno i bratski pomogne vojvodi Đujiću. To je dužnost sviju nas i slovenska i jugoslovenska, i hrišćanska i antikomunistička, i bratska i drugarska!<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_102.htm Apel političkog delegata Draže Mihailovića za Sloveniju i Istru od 8. novembra 1944. Slovenskom narodnom odboru i Komandi Slovenije za pomoć četnicima Dinarske divizije koji se povlače ispred partizana]</ref>}} U izvještaju obavještajnog odjeljenja 91. armijskog korpusa [[Wehrmacht]]a „o situaciji kod neprijatelja” iz 24. novembra 1944. godine, za četnike se navodi: {{izdvojeni citat|Antikomunistički četnici Draže Mihailovića: [...] Držanje četnika izrazito antikomunističko. Ono, međutim, jako zavisi i od engleskog uticaja i podrške. Iako četnici dosad uopšte nisu ometali njemačke pokrete, raspoloženje pojedinih grupa je nepoznato. Prema tome, nalaže se oprez i uzdržanost, pogotovo kod manjih jedinica i zaštitnica.<ref>[https://znaci.org/ok/T317.php?sta1=etni&sta2=D.M&idem=1406 National Archive Washington, T314, Roll 1630, frame 000884.]</ref>}} Nakon [[Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)|povlačenja iz Srbije]] u zimu 1944, major [[Nikola Kalabić]], komandant [[Korpusa gorske garde JVUO]], moleći u dopisu njemačkog oficira za isporuku municije (neophodne za uništenje »najvećih zlotvora celog sveta — komunista«), ističe [[nacionalizam]] kao ideološku kopču između četnika i [[Nacionalsocijalizam|nacista]]: {{izdvojeni citat|Kako Gorska Garda Nj. V. Kralja Petra II ni jednom prilikom nije napadala nemačku vojsku iza busija i zaseda, nego se uvek samo borila protiv najvećih zlotvora celog sveta — komunista, to bi u našem zajedničkom interesu bilo dobro da nas pomognete u puščanoj, mitraljeskoj i bacačkoj municiji, te kako bi mogli produžiti našu borbu do konačnog uništenja komunista. [...] Smatram, da ćete me kao vojnik i nacionalista potpuno razumeti i shvatiti situaciju u kojoj se danas zajedno nalazimo, te ćete nas u toliko pre pomoći.<ref>{{Cite web |title=Obaveštenje komandanta Grupe korpusa gorske garde od 13. decembra 1944. nemačkom komandantu odseka Rogatica — Sarajevo o upućivanju oficira za vezu radi dobijanja municije za borbu protiv NOVJ |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_4_119.htm |access-date=2023-05-22 |archive-date=2022-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024030147/https://www.znaci.org/00001/4_14_4_119.htm }}</ref>}} General Mihailović nastavio je s izdavanjem naređenja usmjerenih ka uništenju komunista i nakon zvaničnog svršetka ratnih dejstava u maju 1945, tj. pošto je glavnina snaga pod njegovom komandom bila poražena i gotovo u potpunosti uništena u [[Bitka na Zelengori|bici na Zelengori]]. U opštoj direktivi poslatoj 15. juna 1945. Draža Mihailović je od preostalih četničkih snaga, između ostalog, zatražio: {{izdvojeni citat|Opšta akcija protiv komunista u Srbiji je već otpočela. Prema sadašnjoj situaciji u Jugoslaviji i u svetu, mi moramo nastaviti borbu za oslobođenje naroda od komunističke tiranije... <br /> Muslimanima ne dozvoljavati povratak u njihova napuštena sela, pošto su nesigurni i pošto se i sada ponašaju prema nama kao i pod ustašama 1941. <br /> Na svojoj teritoriji odmah otpočnite sa napadima. Napade vršiti na sve saobraćajne veze (drumove, železničke pruge, telefonske linije i t. sl.), uništavati komunističke manje posade, patrole, kurire, itd. Prema komunističkim simpatizerima biti nemilosrdan, pošto su nam oni naneli velikog zla.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1985, str. 1018.</ref><ref>Milan Radanović, n. d., str. 517.</ref>}} Profesor [[Branko Petranović]], šef Katedre za istoriju Jugoslavije na [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu|Filozofskom fakultetu u Beogradu]], uočava da je Mihailovićeva ideološka isključivost u odnosu na komunizam uslovila da se borba protiv okupatora i kvislinških snagâ potisne u drugi plan: {{izdvojeni citat|Za Mihailovića je od novembra 1941. bilo bitno da se unište komunisti. Koliko li je telegrama Mihailović uputio svojim komandantima u kojima traži „likvidaciju”, pri čemu se nije birao saveznik? [...] Mihailović je bio obuzet mišlju kako da u svim krajevima pod svojom kontrolom, stvarnom ili pretpostavljenom, likvidira „zagađenost” komunista.<ref name="Petranović"/>}} Miloš Timotijević, muzejski saradnik [[Narodnog muzeja Čačak]], u ratnoj biografiji [[Zvonimir Vučković|Zvonimira Vučkovića]] piše o »klasnom radikalizmu« [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]] kao katalizatoru antikomunizma četničkog pokreta Draže Mihailovića: {{izdvojeni citat|Pokret generala Mihailovića nije bio samo antifašistički, već i antikomunistički, a partizani su izrasli u najopasnijeg protivnika, konkurenta za preuzimanje vlasti u obnovljenoj Jugoslaviji. Klasni radikalizam komunista i otvorena socijalna revolucija uslovili su izbijanje antikomunizma kao najvažnijeg cilja borbe JVuO. Izostavljanjem uloge komunista u izbijanju građanskog rata menja se cela percepcija sukoba partizana i četnika. [...] Antikomunizam JVuO bio je bitno obeležje celog pokreta, ali to nije dovelo do prihvatanja fašističkog ideološkog programa.<ref>Милош Тимотијевић, Звонко Вучковић — Ратна биографија (1941-1944): Расправа о проблемима прошлости и садашњости, ЈП Службени гласник, Београд, 2015, стр. 449—451.</ref>}} === Antisemitizam === {{main|Antisemitizam|Jevreji u Narodnooslobodilačkoj borbi}} Četnička propaganda je obilato koristila prisustvo [[Jevreji u Narodnooslobodilačkoj borbi|Jevreja u narodnooslobodilačkom pokretu]], radi isticanja navodno "nesrpskog" karaktera partizana. Još u pregovorima sa Nemcima u novembru 1941, Mihailović uverava Nemce da "partizane vode stranci, oni koji nisu Srbi: [[Bugarin]] Janković, [[Jevrejin]] Lindemajer, [[Mađar]] Borota, dva [[musliman]]a čija mi imena nisu poznata, pripadnik [[ustaša]] major Boganić" (imena i podaci su netačni sem Borote, ali on nije Mađar).<ref name="Divci"/> Retorika ove vrste je brzo usvojena. Kapetan [[Bogdan Marjanović]] [[24. februar]]a 1942, povodom preuzimanja dužnosti komandanta Rogatičkog odreda, zasniva svoj govor protiv partizana na međuetničkoj isključivosti protiv "čivuta" (pogrdan naziv za Jevrejina), "Turaka" i Hrvata: {{izdvojeni citat|Budite junaci svesni da nam preti opasnost od novih neprijatelja, a to su komunisti. Oni pod lažnim lozinkama da se bore protiv okupatora, pokušavaju da u svoje ruke uvuku što više naših neukih Srba Bosanaca, a posle da nas potčine pod vlast '''čivuta''' i onih istih krvoločnih Turaka i Hrvata, koji su stotine hiljada naše braće uništili na najzverskiji način.<ref name="AVII, ČA, 175-5-25">AVII, ČA, 175-5-25</ref>}} Osam dana ranije, kapetan Marjanović obavještava jednog komandira čete iz Rogatičkog odreda da je postigao dogovor sa komandantom italijanskih trupa u [[Višegrad]]u o borbi protiv partizana i dodaje sljedeće: {{izdvojeni citat|Municiju Ti šaljem u količini od 800 metaka, no znaj da svaki metak moraš da iskoristiš korisno protiv našeg mrskog neprijatelja — partizana, koji žele da se prebace u našu Bosnu ponosnu i da nas opljačkaju, da nam unište veru, Kralja i Otadžbinu i da služe svojim vođama čivutima.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_60.htm Pismo komandanta Rogatičkog četničkog odreda od 16. februara 1942. Novici Džidu o sporazumu o saradnji sa italijanskim okupatorom u borbi protiv NOP-a u istočnoj Bosni]</ref>}} Ravnogorska propaganda, da bi odvraćala ljude da ne stupaju u partizanske formacije, obavezno je isticala da na čelu NOP-a stoje [[Jevreji]] i drugi tuđinci. Četnički izvještaji, zapovijesti, depeše [[partizan]]e često imenuju kao "mošinovce" (sinonim za Jevreje i komuniste), sledbenike [[Moše Pijade]].<ref name="Recite slobodno Moša Pijade"/><ref name="ReferenceA"/> Sličnu [[rasizam|rasističku]] retoriku koristi i [[Jezdimir Dangić]], četnički komandant iz istočne Bosne, koji optužuje partizanske odrede da ih vode "čivut Moša Pijade, Turčin Safet Mujić, mađar Franjo Vajnert i takozvani Petar Ilić čije pravo ime niko ne zna", a cilj im je da unište [[srpstvo]].<ref>AVII Chetnik Collection, box 222, facs. 5, doc. 23.</ref><ref name="Hoare">[https://www.znaci.org/00001/177.pdf Dr. Marko Hoare: The Chetniks and the Jews]</ref> Četnički komandant u oblasti Nevesinja [[Boško Todorović]] u svom proglasu iz 1941. piše da će [[Srbi]], kada postignu zlatnu slobodu, slobodno izjasniti da li su za [[Velika Srbija|Veliku Srbiju]], očišćenu od Turaka i drugih ne-Srba, ili neku drugu državu u kojoj će "Turci i Jevreji" ponovo biti ministri, komesari, oficiri i "drugovi".<ref>AVII Chetnik Collection, box 222, facs. 4, doc. 25.</ref> Januara 1942. grupa partizana je prebegla u četnike iz jer su im u vođstvu bili Jevreji i Hrvati.<ref>Marijan Stilinović, Bune i otpori, Zora, Zagreb, 1969, str. 140.</ref> [[Dobroslav Jevđević]], Mihailovićev delegat u istočnoj Bosni i Hercegovini, u svom izveštaju iz juna 1942. godine napominje da proleterske brigade imaju mnogo "Jevreja, Cigana i muslimana."<ref>Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilackom ratu jugoslovenskih naroda, Vojnoistorijski institut Jugoslovenske narodne armije, Belgrade, 1954-, pt 14, vol. 1, doc. 114, p. 400.</ref> Jevđević u proglasu protiv partizana jula 1942. godine iznosi prilično bizarne optužbe: "Oni uništavaju srpske crkve i dižu džamije, sinagoge i katoličke hramove".<ref>AVII Chetnik Collection, box 222, facs. 4, doc. 29.</ref> Na skupu četnika u Trebinju jula 1942, partizani su proglašeni najvećom pretnjom za srpski narod, jer ih vode "muslimani, katolici i Jevreji". Na istom zboru je odlučeno da u srpskim zemljama moraju živeti samo Srbi.<ref>HMBiH (Historical Museum of Bosnia-Hercegovina, Sarajevo) Collection ‘UNS’, box 2, doc. 443.</ref> U izvještaju iz prve polovine avgusta 1942, major [[Petar Baćović]] obavještava generala Dražu Mihailovića o pripremama za napad na [[Foča|Foču]], kao i o pregovorima koje je vodio sa italijanskim okupacionim vlastima u prisustvu vojvode Dobroslava Jevđevića. Baćović piše da je odbio „sporazum koji su mi ponudili da potpišem”, budući da su „Talijani [su] u tom sporazumu smatrali nas kao neku njihovu miliciju”.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 222, registarski broj 49/5 (BH-V-2285).</ref> O vojvodi [[Ilija Trifunović-Birčanin|Iliji Trifunoviću Birčaninu]], čiji se štab nalazio u [[Split]]u, Baćović piše: {{izdvojeni citat|Birčanin se nalazi u Splitu sa svojim Štabom. Poručnik Jovanović-ađutant Birčaninov koji je Vama prestavljen saznao sam da je Jevrejin, njegova je uloga slična Hanafu. [...] Mislim da bi trebalo dati jedan opšti raspis da se u naše redove ne uvlače Jevreji jer sa njima imamo hrđavo iskustvo...<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_141.htm Izveštaj komandanta Komande operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine iz prve polovine avgusta 1942. o toku priprema za napad na Foču, kadrovskim problemima i saradnji sa italijanskim okupatorom]</ref>}} Petar Baćović, nasljednik majora Boška Todorovića u istočnoj BiH, u svom proglasu Srbima u partizanskim redovima oktobra 1942, objašnjava kako su "Jevreji, udruženi sa najvećim šljamom zemlje", pobjegli u šume i tamo propagiraju bolji život u komunističkoj državi.<ref>AVII Chetnik Collection, box 222, facs. 5, doc. 34.</ref> On svom proglas završava riječima: {{izdvojeni citat|Vas još uvek vode [[Tito]], [[Moša Pijade]], [[Roćko Čolaković]], [[Vlado Šegrt]], [[Rade Hamović]], [[Savo Mizera]] i mnogi drugi Jevreji, muslimani, Hrvati, Mađari, Bugari i ostali belosvetski šljam.}} Na [[Beogradski proces|suđenju Draži Mihailoviću i pripadnicima njegove organizacije]], tužilac je pročitao pozdravno slovo koje je kapetan [[Pavle Đurišić]] održao u čast generala [[Alessandro Pirzio Biroli|Alesandra Pircija Birolija]], okupacionog guvernera Crne Gore, početkom novembra 1942. u [[Kolašin]]u. Na jednom mjestu u govoru, Pavle Đurišić veli: {{izdvojeni citat|U tom vremenu kada je narod u Crnoj Gori bio doveden u jedan težak položaj, sreća nam se nasmejala i baš tada došao je među nas veliki prijatelj srpskog naroda, solunac, nosilac Belog orla sa mačevima, njegova ekselencija armijski đeneral gospodin Aleksandar Pircio Biroli. Došao je za guvernera Crne Gore... On je sa svojim komandantima Nj. E. generalom Luiđi Mentastijem, generalom Silvijem Boninijem, generalom Ćitorijem i drugim potčinjenim komandantima dao mogućnosti da se vidno ispolji izraz nacionalnog ponosa i svesti kod srpskog naroda u Crnoj Gori, da uz pripomoć italijanske vojske i italijanskog oružja očisti Crnu Goru od tih izroda i jevrejskih plaćenika i da zavede red i mir u Crnoj Gori...<ref>[https://znaci.org/00003/800.pdf#page=36 Damjan Pavlica: Draža za početnike - priručnik za borbu protiv revizije prošlosti], str. 270.</ref>}} Prethodno, general Biroli je posjetio i [[manastir Ostrog]]. I ovom prilikom je italijanskom guverneru priređen svečani doček. U broju od 20. oktobra 1942, [[Kvisling|kvislinški]] list “Glas Crnogorca” prenio je govor pukovnika [[Bajo Stanišić|Baja Stanišića]], koji je tada kazao: {{izdvojeni citat|Rušilački duh jevrejskih zlikovaca, naučen da lovi u mutnom, oslonjen na krupne fondove strane propagande, našao je pogodan teren, da u savezu sa našim domaćim izrodima i otpadnicima napadne na Vaše mirne vojnike. I kada je toga radi narod doveden između dvije vatre i našao se na ivici propasti i u pitanju biti ili ne biti, vi ste, Ekselencijo, velikodušno odustali od represalija, na koje ste imali puno pravo. Vi ste dobro uočili otkuda sve to potiče i, kao stari prijatelj srpskog naroda i vitez Bijelog Orla sa mačevima, velikodušno pružili svaku pomoć da se naš narod spasi od propasti u najkritičnijem času naše istorije.<ref name="antenam.net">[https://www.antenam.net/istorija/151664-slucaj-mitropolita-joanikija-lipovca Boban Batrićević: Slučaj mitropolita Joanikija Lipovca (Antena M)]</ref>}} [[Datoteka:Tito and Moša Pijade 1942.jpg|thumb|[[Tito]] i [[Moša Pijade]], najčešće mete četničke antijevrejske propagande.]] Četnički pamflet u okolini Sarajeva u jesen 1942. govori o „komunistima čije vođe su Jevreji i koji hoće da nametnu jevrejsku vladavinu svijetu”.<ref>HMBiH Collection ‘UNS’, box 2, doc. 518/3.</ref> Četnici su decembra 1942. rasturali rasistički pamflet u istočnoj Hercegovini koji glasi: {{izdvojeni citat|Vrhovni zapovednik svih komunističkih snaga u zemlji je neki Drug [[Tito]], čije pravo ime niko ne zna, ali znamo jedino da je zagrebački Jevrejin. Njegov glavni saradnik je [[Moša Pijade]], beogradski Jevrejin; [[Franjo Vajner]], mađarski Jevrejin; [[Azija Kokuder]], bosanski Turčin; [[Safet Mujije]], Turčin iz Mostara, [[Vlado Šegrt]], bivši robijaš; i mnogi drugi njima slični. Njihova imena najbolje svedoče ko su i koliko se bore za naš narod.<ref>HMBiH Collection ‘UNS’, box 2, doc. 627.</ref>}} Četnički komandant [[Draža Mihailović|Mihailović]] na jednom mjestu za partizane kaže: {{izdvojeni citat|To su najveći zlotvori koje vodi jevrejština.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_74.htm IZVOD IZ KNJIGE POSLATIH DEPEŠA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA U VREMENU OD 20. FEBRUARA DO 6. MARTA 1943. GODINE]</ref>}} On u obraćanju potčinjenima u decembru 1942. godine takođe koristi prisustvo Jevreja i pripadnika drugih naroda u redovima NOVJ kao argument protiv partizana: {{izdvojeni citat|Partizanske jedinice su pune razbojnika svih vrsta, kao što su ustaše - najgori kasapi srpskog naroda - Jevreji, Hrvati, Dalmatinci, Bugari, Turci, Mađari i svih drugih naroda sveta.<ref>Mihailović, Rat i mir đenerala, vol. 1, p. 297.</ref>}} Dana [[10. februar]]a [[1943]]. godine, početkom [[Četvrta neprijateljska ofanziva|Četvrte neprijateljske ofanzive]], četnički komandanti Istočne Bosne, Hercegovine, Dalmacije i Like objavili su zajedničko saopštenje "narodu Bosne, Like i Dalmacije" u kojem kažu: {{izdvojeni citat|Pošto smo očistili Srbiju, Crnu Goru i Hercegovinu, došli smo Vam u pomoć da razbijemo žalosne ostatke komunističke međunarodne, zlikovačke bande Tita, Moše Pijade, Levi Vajnerta i drugih plaćenih jevreja.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_2_31.htm Zbornik dokumenata, pt 14, vol. 2, doc. 31, p. 175.</ref>|Četnički proglas povodom početka [[Četvrta neprijateljska ofanziva|Četvrte neprijateljske ofanzive]]}} Oni ih pozivaju da "poubijaju [[politički komesar|političke komesare]] i stupe odmah u četničke redove, kao i stotine i stotine drugih koji shvataju da su "izdati i prevareni od komunista jevreja".<ref>Zbornik dokumenata, pt 14, vol. 2, doc. 31, p. 175.</ref> Proglas su potpisali [[Ilija Mihić]], [[Momčilo Đujić]], [[Petar Baćović]] i [[Radovan Ivanišević]]. U jednom njemačkom izvještaju s kraja oktobra 1943. govori se afirmativno o saradnji sa četnicima u [[Slavonija|Slavoniji]] pod komandom majora [[Dušana Janjića]]: {{izdvojeni citat|187. ResDiv. izvještava o ponudama Janićevih četnika za saradnju; u augustu 43. jedna grupa prešla Savu kod Bos. Gradiške uz dozvolu jednog njem. bataljona; imali teške gubitke i jednom prilikom izbavili jednu domobransku četu od partizanskog napada; zbog protesta NDH, četnici se morali vratiti u Bosnu; u septembru 43. druga ponuda od iste grupe; Nijemci prihvatili da Janić sa 16-20 ljudi vrši izviđačke zadatke na Psunju (bez pismenog sporazuma); borbeni su i dobro se pokazali; sam major Janić odaje dobar utisak; mrzi Jevreje, masone, pa samim tim i komuniste i Ujedinjeno Kraljevstvo i SAD.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=389&rec=314&roll=1544 National Archive Washington, T314, Roll 1544, frames 000383-4.]</ref>|Izvještaj 187. rezervne divizije o saradnji sa četnicima (31. oktobar 1943. godine)}} Na tragu [[Nacionalsocijalizam|nacionalsocijalističke]] propagandne mantre o »jevrejsko-boljševičkoj opasnosti«, često su i vođe četnika identifikovale Jevreje sa komunistima, dok je sama [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]], budući organizator NOP-a, proglašena za glavnog neprijatelja srpskog naroda. U jednom članku iz oktobra 1943. godine, vojvoda Momčilo Đujić piše: {{izdvojeni citat|Danas je naša borba protiv tog neprijatelja olakšana time što se komunisti više ne kriju, oni sada rade otvoreno, a pod njihovu firmu srpa i čekića i jevrejske petokrake zvijezde, svrstali su se, osim Jevreja i frankovci koji su duhovno podigli ustaše - za koje je već i radio London javio već nekoliko puta, da prelaze u masama u komunističke redove. Sada su se svi strpali u jedan koš, i naš narod žilavo udara po tome košu bez milosti i sažaljenja, onako kao što su i komunisti pune dvije godine bez milosti, ubijali naše najbolje sinove, uništavali naša narodna bogatstva, i pod krvavom jevrejskom petokrakom zvijezdom kroz našu razapetu Otadžbinu, u znaku srpa i čekića, sijali glad i smrt i stvarali od naroda i njegove imovine nova i strašna zgarišta, grobljišta i pepelišta.<ref>AIHRPH, NG, kut. 428, M. Đujić: »O našem najvećem narodnom neprijatelju o komunistima«, listopad 1943.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/41_20.htm Politička kampanja protiv NOP-a kao posljednje oružje]</ref>}} U toku 1942. pa sve do septembra 1944, u [[Logor Banjica|koncentracioni logor na Banjici]] dovođeni su Jevreji, koji su se po kapitulaciji Jugoslavije sklonili van gradskih sredinâ, pretežno po ruralnim predjelima okupirane Srbije. Oni su bili hvatani od strane [[Srpski dobrovoljački korpus|ljotićevaca]], [[Srpska državna straža|nedićevaca]] i četnikâ te isporučivani Njemcima. Za svakog uhvaćenog Jevreja koji je predat okupatoru, predviđena je bila novčana naknada. Prema nepotpunim podacima, u tom periodu dovedeno je u Banjički logor 455 Jevreja, koji su odmah po dolasku likvidirani.<ref>[https://www.jevrejskadigitalnabiblioteka.rs/handle/123456789/651 Jaša Romano, Jevreji Jugoslavije 1941-1945. Žrtve genocida i učesnici Narodnooslobodilačkog rata, Savez jevrejskih opština Jugoslavije], Beograd 1980, str. 75.</ref> [[Šovinizam]] četnika, a naročito njihov [[antisemitizam]], veoma je blizak [[propaganda Nedićeve vlade|propagandi Nedićeve vlade]], koja je, opet, deo opšte nacističke ideologije.<ref name="Hoare"/> Često apostrofiranje "Jevreja" u partizanskim redovima, u jeku [[holokaust]]a u Jugoslaviji, delom je dodvoravanje nacistima.<ref name="Hoare"/> U knjizi ''Encyclopedia of the Holocaust'' (“Encikolpedija Holokausta”), izdatoj [[1990]]. godine, odnos Mihailovićevih četnika prema Jevrejima tokom [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupacije Jugoslavije]] tumači se na sljedeći način: {{izdvojeni citat|U početku je među četnicima bilo nekih Jevreja, ali kada se pokazalo da se četnici ne bore protiv okupatora i njihovih saradnika, nego da su zapravo skloni da sarađuju ​​s njima, Jevreji su prešli u redove partizana. Kako se povećavala [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu|saradnja četnika s Njemcima]], njihov odnos prema Jevrejima u područjima pod njihovom kontrolom se pogoršavao, a Jevreje su poistovjećivali s omraženim komunistima. Bilo je dosta primjera da su četnici ubijali Jevreje ili ih predavali Njemcima.<ref name="Hoare">[https://www.znaci.org/00001/177.pdf Dr. Marko Hoare: The Chetniks and the Jews]</ref><ref>{{cite web |title=Chetniks |url=https://www.yadvashem.org/odot_pdf/microsoft%20word%20-%20160.pdf |website=yadvashem.org |publisher=Yad Vashem}}</ref><ref>Gutman, Encyclopedia of the Holocaust, p. 289. <br /> ({{jez-eng|"At the initial stage, there were some Jews among the Chetniks, but when it turned out that the Chetniks were not fighting the invaders and their collaborators, and in fact were inclined to cooperate with them, the Jews switched to the ranks of the partisans. As the Chetniks increased their cooperation with the Germans, their attitude toward the Jews in the areas under their control deteriorated, and they identified the Jews with the hated Communists. There were many instances of Chetniks murdering Jews or handing them over to the Germans."}})</ref>}} === Stav prema okupatoru === {{main|Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu}} {{izdvojeni citat|Održavanje neprijateljskog stava prema okupatorima i njihovim pomagačima, ali za sada, do daljeg, ne ulaziti u neposredne borbe osim u slučajevima samoodbrane kao što je slučaj u Hrvatskoj.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_6.htm</ref>|Program četničkog pokreta DM od septembra 1941. upućen izbegličkoj vladi Kraljevine Jugoslavije}} {{izdvojeni citat|Nije moja namera da ratujem protiv okupatora, jer kao generalštabni oficir poznajem snage obeju snaga. [...] Nećemo se boriti protiv Nemaca, pa ni onda ako nam ova borba bude nametnuta.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_244.htm Zapisnik sa sastanka Draže Mihailovića i predstavnika nemačkog opunomoćenog komandanta korpusa u Srbiji od 12. novembra 1941. o saradnji u borbi protiv partizana]</ref>|Pukovnik Draža Mihailović na [[Sastanak u Divcima|sastanku u Divcima]], 11. novembra 1941.}} {{izdvojeni citat|Ja i svi moji drugovi nacionalisti zahvaljujemo Italijanskoj Vojnoj Sili za veličanstvenu pomoć koja nam je ukazana u najcrnjem momentu naše nacionalne istorije.<ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Zagreb-Beograd, 1979, str. 237.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_90.htm Pismo Jakova Jovovića od 29. maja 1942. italijanskom guverneru Crne Gore o ličnom i opštem stavu četnika prema italijanskom okupatoru]</ref>|Marinski kapetan Jakov Jovović u pismu od 29. maja 1942. generalu Alesandru Pirciju Biroliju, italijanskom guverneru Crne Gore}} {{izdvojeni citat|D.M.-pokret: Mihailovićeva taktika se sastoji u tome da organizuje i štedi svoje snage za planirani narodni ustanak. On izbjegava svaki konflikt sa okupacionim trupama.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=665&rec=78&roll=332 Nacionalni arhiv Vašington, T-78, rolna 332, frejm 6289915: Procjena situacije komande Jugoistoka za februar 1943 (2. mart 1943.)]</ref>|Procjena situacije komande Jugoistoka za februar 1943. (2. mart 1943.)}} {{izdvojeni citat|Ako se pokaže kao zgodno za uništenje komunističkih grupa u šumi i njihovih simpatizera, služiti se i okupatorom, kome preko za to pogodnih ličnost njih prokazivati. U tome moralisti neka ne vide ništa nemoralno.<ref>AVII, ČA, CG—V—1581, Direktiva delegata VK R. Perhineka od 5. juna 1943.</ref><ref>[https://znaci.org/00003/639.pdf Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori — Četnički i federalistički pokret 1941 — 1945, Obod, Cetinje, 1977.], str. 368.</ref>|Rudolf Perhinek, delegat Vrhovne komande JVuO za Crnu Goru, u direktivi od 5. juna 1943.}} {{izdvojeni citat|Sa okupatorom održavati dobre odnose i ne napadati ga već po mogućnosti iskoristiti ga svugde i na svakom mestu do uništenja komunista.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_2.htm Naređenje komandanta operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine od 17. septembra 1943. komandantu Gatačke brigade o saradnji četnika i Nemaca u borbi protiv NOVJ]</ref>|Naređenje Petra Baćovića, komandanta operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine o saradnji četnika i Nemaca u borbi protiv NOVJ (17. septembar 1943.)}} {{izdvojeni citat|Koristeći se akcijom okupatora i satelita, upotrebiti sve raspoložive snage za potpuno čišćenje od komunista svih srpskih pokrajina.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_43.htm Pismo majora Zaharija Ostojića od 6. decembra 1943. Draži Mihailoviću o potrebi većeg angažovanja četnika s okupatorskim trupama radi sprečavanja prodora jedinica NOVJ u Srbiju]</ref>|Iz pisma Zaharija Ostojića Draži Mihailoviću od 6. decembra 1943.}} {{izdvojeni citat|U velikom broju neprijatelja protiv kojih se borimo nije ništa nelogično koristiti jedne protiv drugih.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 1a/1, depeša br. 361.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref>|General Dragoljub Mihailović u depeši od 13. januara 1944.}} {{izdvojeni citat|Četničko držanje se neće promijeniti sve do neposredno pred [savezničko] iskrcavanje.<ref>NAW, T-314, Roll 564,000510</ref>|Izvještaj obavještajnog odjeljenja nemačkog [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog korpusa]] za period od 13. februara do 12. marta 1944.}} {{izdvojeni citat|Četnike su podržavali naši saveznici Italijani, a i naši neprijatelji Englezi. Italijani su neprestano nastojali da četnike upotrebe u borbi protiv komunista, premda smo mi Italijanima dali nepobitne dokaze da Mihailović najuže sarađuje sa saveznicima i da mu je jedini cilj da iskoristi Italijane, kako bi i njih u pogodnom trenutku izbacio iz zemlje.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Događaji na Balkanu od 1. januara do 31. marta 1944.)}} {{izdvojeni citat|U početku su postojala dva pokreta otpora u Jugoslaviji, četnici i partizani. Otpor četnika je trajao samo do jeseni 1941, njihovi lideri su tada prešli neprijatelju ili se vratili pasivnosti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/3_1_0.htm Basil Davidson: PARTISAN PICTURE] "In the beginning there had been two resistance movements in Jugoslavia, the chetniks and the partisans. The resistance of the chetniks had lasted only until the autumn of 1941, their leaders then going over to the enemy or returning to passivity."</ref>|[[Basil Davidson]]}} {{izdvojeni citat|Plan nacionalista bio je sledeći: dokle god su nemački i italijanski okupatori u zemlji, da se od njih na ovaj ili onaj način dobije što je moguće više oružja. To je bio jedini razlog zbog koga su četnici, povremeno, sarađivali sa okupatorom. Niko od nacionalista nije imao nikakve simpatije za ratne ciljeve okupatora i niko od četnika nije bio spreman da se bori za ratne ciljeve Nemačke ili Italije. </br> Ovo se, pre svega, u potpunosti odnosi na srpskog vođu četnika, bivšeg pukovnika Generalštaba Dražu Mihailovića. Politika ovog srpskog nacionaliste može da se razume i objasni samo iz tog, ratnog okvira, kada u zemlji besni građanski rat.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 149.</ref>|[[Hermann Neubacher]]}} U Srbiji će između antiokupatorskih pokreta doći do suprotstavljanja dvije strategije: ofanzivne, komunističke, i strategije [[Atantizam|atantizma]], četničke.<ref name="Petranović"/> Četnički odnos prema [[ustanak u Srbiji 1941.|ustanku u Srbiji 1941.]] i borbi protiv okupatora je bio da je borba počela prerano, tj. da vrijeme za borbu protiv okupatora još nije došlo, budući da je Njemačka još uvijek jaka. Naime, borbe treba otpočeti kada Saveznici stignu do Balkana. Do tada, treba čuvati snage i boriti se protiv unutrašnjih neprijatelja: {{izdvojeni citat|Početi odmah sa propagandom protiv komunista i svugde i na svakom mestu objasniti istinu da je do ovoga žalosnog stanja došlo zato što su oni u želji da preotmu vlast počeli borbu prerano. Narodu uvek skrenuti pažnju na jednu nepobitnu činjenicu: Nemačka mora izgubiti rat pa makar koliko on dugo trajao. (...) Mi zato nećemo i ne možemo zajedno sa Nemcima ali nećemo ni u otvorenu borbu, koju sada ne možemo izdržati. Mi ćemo nastaviti da se spremamo da se naoružavamo i počećemo borbu onda kad naši saveznici vežu Nemačke snage na Balkanu i budu u stanju da i nas potpomognu. Dotle dok ovaj momenat ne dođe mi moramo iskoristiti rasulo kod komunista da ih razoružamo (...)<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_33.htm Naređenje Štaba 1. valjevskog četničkog odreda od 13. decembra 1941. za saradnju sa vlastima srpske kvislinške vlade</ref>|Naređenje Štaba 1. valjevskog četničkog odreda za saradnju sa vlastima srpske kvislinške vlade (13. decembra 1941.)}} Četnici su često isticali da bi za ostvarenje svojih političkih i vojnih ciljeva bilo poželjno „koristiti“ okupatora, dok su zapravo okupatori instrumentalizovali četnike, u prvom redu za borbu protiv pripadnika [[Narodnooslobodilački pokret|NOP]]-a, tj. za održavanje reda i mira na okupiranim teritorijama. »Iskorištavanje neprijatelja« u potrebnoj mjeri — kako su četnici voljeli nazivati svoj način kolaboracije — činilo im se kao jedino rješenje i to je bio pravac kojim su oni odlučili krenuti. Tako je kroz stanovito vrijeme i u raznim dijelovima Jugoslavije došlo do kolaboracije četnika, najprije s [[Milan Nedić|Nedić]]evim snagama u Srbiji, zatim s [[Talijani]]ma u [[Kraljevina Crna Gora (1941-1944)|Crnoj Gori]] i u talijanskim dijelovima [[NDH]], zatim s nekim [[Ante Pavelić|Pavelić]]evim snagama u dijelovima [[Bosna (regija)|Bosne]] koje su kontrolirali [[Nijemci]], a nakon talijanskog sloma i s Nijemcima neposredno.<ref>[https://znaci.org/00001/40_45.htm DVOJNA POLITIKA U SRBIJI]</ref> Antikomunizam je bio glavni ideološki faktor koji je prouzrokovao nalaženje zajedničkih interesa između JVuO i okupatorâ, ali i između JVuO i kvislinških, odnosno domaćih profašističkih pokreta.<ref>[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]</ref> Takođe, prema mišljenju profesora [[Branko Petranović|Branka Petranovića]], saradnja četnika sa okupatorima i kvislinzima bila je antikomunistička po svojoj suštini.<ref>Branko Petranović, Srbija u Drugom svetskom ratu 1939-1945, Vojnoizdavački i novinski centar, Beograd, 1992, str. 363.</ref> Britanski kapetan Bil Hadson 1942. konstatuje da Mihailović "još sarađuje s Osovinom u Crnoj Gori i Sandžaku i miruje u Srbiji", a u Dalmaciji Trifunovićevi legalizovani četnici, podsticani od Italijana, "sanjaju o nekoj Srbo-Sloveniji i Dalmaciji".<ref name="Deakin2">[https://www.znaci.org/00001/5_3.htm William Deakin, BOJOVNA PLANINA]</ref> Direktiva komandanta operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine od 9. januara 1942. potčinjenim oficirima za slučaj napada italijanskih i nemačkih jedinica kaže: {{izdvojeni citat|Situacija je takova da svakog trenutka može doći do nemačko-italijanske invazije našeg oslobođenog dela Kraljevine Jugoslavije, a odnos snaga ne daje izgleda za naš uspešan otpor. U takvoj situaciji, svaki otpor bio bi štetan do krajnosti za srpsko stanovništvo u ovom kraju, a uz to uzaludan. (...) Borba se može i mora produžiti, prvenstveno tamo gde je najlakše, a to je u delu naše Kraljevine gde nema jakih okupatorskih garnizona i gde je okupator manje zainteresovan (...) iako se ne može napadati može se dugo braniti, koristeći sva sredstva koja služe braniocu, naročito prikrivanje, kamuflažu i tajnost uopšte.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1.htm 38. Direktiva komandanta operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine od 9. januara 1942. potčinjenim oficirima za postupak u slučaju napada italijanskih i nemačkih jedinica na četnike</ref>|Direktiva komandanta operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine za postupak u slučaju napada italijanskih i nemačkih jedinica (9. januara 1942.)}} U izvještaju o pokušaju organizovanja odreda JVuO u [[Slavonija|Slavoniji]], koji je 13. februara 1942. kapetan [[Žarko Milurović]] poslao majoru [[Bošku Todoroviću]], predlaže se kakav bi stav trebalo zauzeti prema okupacionim vlastima, kao i prema [[Ustaše|ustaša]]ma. Kada je o ustašama riječ, Milurović piše da će »osveta i pokolj biće izvršen nad ustašama — krivcima i oficirima — izdajnicima«, dok za Nijemce daje sljedeću preporuku: {{izdvojeni citat|Prema okupatorima, u početku, bićemo pasivni i sa njima prećutno imati jedan »Džetleman-agreman«, a ako pak oni okrenu drukčije, ili njihova situacija bude loša, onda sa njima učiniti što i sa ustašama.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_58.htm Izveštaj kapetana Žarka Milurovića od 13. februara 1942. majoru Bošku Todoroviću o pokušaju organizovanja četničkih jedinica u Slavoniji]</ref>}} [[Dobroslav Jevđević]], uoči predstojeće [[Operacija Trio|operacije protiv partizana u Hercegovini, Crnoj Gori i Sandžaku]], obavještava Dražu Mihailovića aprila 1942. o tome kakvi su odnosi između četnika i Italijana: {{izdvojeni citat|Usled nemilosrdnog partizanskog terora prisiljeni smo bili na razgovore i kolaboraciju sa italijanskim trupama koje su to jedva dočekale, da izbegnu borbi izlaganju svojih vojnika, nadajući se da ćemo mi sami likvidirati komuniste. Talijanska vojska nam je dala u više mahova oružje zatim oko 250.000 metaka, 10 mitraljeza i daje na revers i veće količine hrane za odrede koju upotrebljujemo za prehranu stanovništva koje direktno skapava od gladi. Svi ti odredi su isključivo pod komandom naših aktivnih oficira i spremni u svakom času da izvrše svaku zapovijest protiv Italijana ili koga god želite. O ovom sam smatrao za dužnost da Vas izvestim!<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_77.htm Izveštaj Dobrosava Jevđevića od aprila 1942. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj i ekonomskoj situaciji u Bosni, Hercegovini i Dalmaciji i o saradnji četnika sa italijanskim okupatorom u borbi protiv NOP-a]</ref>}} U sličnom tonu Jevđević jula 1942. piše i [[Petar Baćović|Petru Baćoviću]]. Kao presudan faktor za približavanje četnika Italijanima, pored antagonizma prema partizanima, Jevđević ukazuje i na politiku [[Ustaše|ustaških]] vlasti prema Srbima u [[NDH]]: {{izdvojeni citat|Za nas Srbe taktiziranje sa Italijom donosilo je spas od Ustaških pokolja, preuzimanja srpskog oružja u srpske ruke, dobivanje hrane izgladneloj srpskoj sirotinji i stvaranje jedne prostrane poluslobodne zone u kojoj bi se mogla nesmetano vršiti politička i vojna organizacija Srpskoga naroda. I ako je komunistički val naneo mnogo nesreće srpskom narodu, učinio nam je jedno veliko dobro, jer je prisilio Italiju da nam dade daleko veći broj oružja i živeža nego što je to ranije predviđala. Kako je naša snaga rasla mi smo bili čvršći u našim zahtevima i prećutno sve više otimali uzde iz ruku.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_130.htm Izveštaj Dobroslava Jevđevića iz druge polovine jula 1942. majoru Petru Baćoviću o vojno-političkoj i ekonomskoj situaciji u Hercegovini i saradnji sa italijanskim okupatorom]</ref>}} Potpisivanjem [[Suradnja četnika sa NDH|ugovora sa ustaškim vlastima]] u aprilu, maju i junu 1942, četnički odredi na teritoriji NDH obavezali su se na priznanje [[suverenitet]]a (»vrhovničtvo«) kvislinške države i njezinog [[Ante Pavelić|poglavnika]], kao i na prekid svih neprijateljstava sa civilnim i vojnim vlastima NDH. Zaključivanjem ovih sporazuma, većina bosanskih četnika bila je ''de facto'' inkorporirana u njemački okupacioni sistem. U [[Doboj]]u je 9. jula 1942. sačinjen aneks ugovora potpisanog 28. maja od strane predstavnika NDH i pripadnika Ozrenskog i Trebavskog četničkog odreda.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_89.htm Zapisnik o sporazumu između predstavnika Ozrenskog, Trebavskog i odreda "Kralj Petar II" i NDH od 28. maja 1942. o saradnji u borbi protiv NOP-a u istočnoj Bosni]</ref> U biti, aneks se sastoji od jedne tačke: {{izdvojeni citat|Predstavnici gore označenih četničkih odreda izjavljuju: »Samo se po sebi razumije da se trenutkom prekida neprijateljstva sa hrvatskim domobranstvom prekidaju i neprijateljstva protivu savezničkih njemačkih i talijanskih četa«.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_117.htm Dodatak zapisniku o sporazumu između Ozrenskog i Trebavskog četničkog odreda i predstavnika NDH od 28. maja 1942. sačinjen 9. jula 1942. godine]</ref>}} U svijetlu saradnje četnika i Italijana u zajedničkom frontu protiv partizana, paradigmatičan je i izvještaj koji je 28. jula 1942. Vrhovnoj komandi JVuO uputio kapetan [[Vojislav Lukačević]] (pseudonim »Rampini«): {{izdvojeni citat|12. jula sastali smo se sa Vojvodom Birčaninom u Nevesinju. Vojvoda kao Vaš punomoćnik za zapadnu Bosnu, Liku, Dalmaciju i Hercegovinu, u pratnji celog štaba baš je vršio inspekciju četničkih odreda po Hercegovini. Svi četnici na ovoj teritoriji su legalizovani i dejstvuju u tesnoj saradnji sa Italijanima te im predaju i sve zarobljenike i krivce.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_132.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 19. jula do 3. avgusta 1942. godine]</ref>}} U Zimonjića Kuli kod [[Avtovac|Avtovca]] 22. jula 1942. godine, održan je sastanak [[Ilija Trifunović-Birčanin|Ilije Trifunovića-Birčanina]] sa Dražom Mihailovićem. Sastanku su prisustvovali i major [[Zaharije Ostojić]], kapetan [[Pavle Đurišić]] i veći broj četničkih komandanata i vođa iz [[Hercegovina|Hercegovine]]. U izveštaju italijanske Više komande oružanih snaga »Slovenija—Dalmacija« od 7. avgusta 1942. o tom sastanku, između ostalog, piše: {{izdvojeni citat|U toku razgovora vođe Hercegovine razmatrali su delatnost italijanskih trupa na područjima Hrvatske nastanjenim pravoslavnim stanovništvom, navodno, zaključili da je potrebno nastaviti postojeću lojalnu saradnju u borbi protiv komunista i za normalizaciju prilika. — Na interpelaciju Trifunovića o njegovim operativnim planovima, general Mihailović je, navodno, izjavio da je vlada iz Londona vršila pritisak na njega da ponovo raspali gerilski rat protiv trupa Osovine na Balkanu. On je, navodno, odgovorio da učešće Srba u borbi, može da bude razmatrano tek kada Rusi budu u Budimpešti a Englezi u Sofiji. — Ovo zbog toga što se, s obzirom na već pretrpljene gubitke srpskog stanovništva u ratu, u ustaškim progonima i u partizanskom ustanku, tom stanovništvu ne mogu nametati nove žrtve i novi rizici...<ref>Arhiv VII, NAW-I-T-821, r. 403, sn. 55—57</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_121.htm Izveštaj majora Petra Baćovića od 16. jula 1942. Draži Mihailoviću o vojnopolitičkoj situaciji u Hercegovini i saradnji sa italijanskim okupatorom]</ref>}} Drugog dana konferencije, Trifunović-Birčanin je sa Dobroslavom Jevđevićem otputovao nedaleko od [[Trebinje|Trebinja]], gdje se sastaju sa [[Radmilom Grđićem]] i [[Milanom Šantićem]], političkim predstavnicima četnika u Hercegovini. Njemački konzulat u [[Sarajevo|Sarajevu]] je izvijestio 20. avgusta 1942. poslanstvo u [[Zagreb]]u da je na sastanku postignut dogovor o neposrednoj strategiji, te da su ustanovljeni krajnji ciljevi borbe: * Stvaranje [[Velika Srbija|Velike Srbije]], * Uništavanje partizana, * Uklanjanje katolika i muslimana, * Nepriznavanje [[NDH]], * Ne surađivati sa Nijemcima i * Privremena saradnja sa Italijanima radi dobijanja oružja, municije i hrane.<ref>Matteo J. Milazzo, The Chetnik Movement & the Yugoslav Resistance. Baltimore, Maryland: Johns Hopkins University Press, 1975, p. 94–95.</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 261.</ref> [[Radivoje Kerović]], komandant [[Majevica|majevičkih]] četnika, u pismu njemačkoj komandi u [[Tuzla|Tuzli]] od 10. avgusta 1942. navodi da ima puno povjerenje u okupacionu silu i obećava da četnici neće izazivati incidente i napadati [[Wehrmacht]] i snage NDH: {{izdvojeni citat|Što se tiče Hrvatske vojske, ona je do danas prema nama bila korektna i u nju ima povjerenja. U Njemačku vojnu silu imamo potpuno povjerenje i spremni smo sa njom potpuno lojalno sarađivati, samo ako su naši životi i imovina obezbeđena. Do danas nije zabilježen nijedan slučaj napada sa naše strane na Njemačku vojsku ne samo na Majevici, nego i u cijeloj Bosni, a garantujemo da se to ni u buduće neće desiti.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_142.htm Obaveštenje Štaba Majevičke četničke grupe od 10. avgusta 1942. nemačkoj komandi u Tuzli o uslovima četničko-nemačke saradnje]</ref>}} Kapetan Pavle Đurišić u uputstvu koje je krajem avgusta 1942. poslao komandantu [[Nova Varoš|novovaroškog]] sreza, poručniku [[Vuk Kalaitović|Vuku Kalaitoviću]], preporučuje da, paralelno sa beskompromisnim stavom prema partizanima, treba imati i lojalno držanje u odnosu na okupatorske snage: {{izdvojeni citat|Da bi Vam se olakšao rad na terenu, aktom ove komande Pov. Br. 344 od 26 ov. m., traženo je od Komandanta divizije »Venecija« da Vas u područnom Vam srezu smatra legalnim, kao i Vaš rad, pošto ste pod komandom potpisatog. Vaš stav prema okupatoru ima biti lojalan i upravljen tačno po naređenjima i direktivama ove Komande. Nikakvih akcija nesmete preduzeti da prethodno ne obavestite ovu Komandu o njima.<ref name="ReferenceB">[https://znaci.org/00001/4_14_1_157.htm Uputstvo Štaba Limsko-sandžačkih četničkih odreda od 30. avgusta 1942. komandantu novovaroškog sreza za lojalan stav prema okupatoru i bespoštednu borbu protiv pripadnika NOP-a]</ref>}} Radmilo Grđić, politički predstavnik Komande bosanskih, ličko-dalmatinskih i hercegovačkih vojnočetničkih odreda pri italijanskoj Višoj komandi oružanih snaga »Slovenija — Dalmacija« (''Supersloda''), u izvještaju poslatom Draži Mihailoviću krajem septembra 1942, piše o držanju četnika prema Italijanima, o uslovljenosti pozitivnog stava prema okupatoru [[Genocid u NDH|ustaškim genocidom nad Srbima]] te o saradnji sa italijanskom vojskom u borbi protiv [[NOVJ]]: {{izdvojeni citat|Vama, gospodine ministre, moram da saopštim i tu činjenicu: da nije bilo te dobre volje i pomoći italijanske, ja ne znam kad bi se — i da li bi se uopšte — obnovila četnička organizacija, i kad bi se ovi krajevi oslobodili od partizana. Razume se, da su oni imali tu svoje interesa pred očima, ali je istina da je to bio jedini put da dođemo ponovo do svoje nacionalne oružane organizacije i do oslobođenja naših krajeva od partizana. Ostaće istorijska činjenica: da je italijanska politika učinila strašan zločin prema srpskom narodu osnivajući, zajedno sa Nemcima, Pavelićevu Hrvatsku, — ali da je i italijanska vojska zaustavila klanje Srba od strane ustaša, a posle toga Srbima dala odlučnu pomoć da se oslobode partizana.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_173.htm Izveštaj četničkog predstavnika pri italijanskoj Višoj komandi oružanih snaga "Slovenija—Dalmacija" s kraja septembra 1942. Draži Mihailoviću o razlozima saradnje sa italijanskim okupatorom]</ref>}} [[File:Chetniks with Italians in Bosansko Grahovo 1942.jpg|thumb|Četnički komandanti [[Milan Cvjetićanin]] i [[Brane Bogunović]] predaju raport italijanskom komandantu, [[Bosansko Grahovo]], avgust 1942.]] 12. oktobra 1942. general Mihailović (koji u tom trenutku boravi u štabu Pavla Đurišića u selu [[Gornje Lipovo]], pokraj [[Kolašin]]a) šalje kapetanu [[Đuru Ivetiću]], komandantu sektora [[Boka kotorska|Kotorski zaliv]] — [[Grbalj]] — [[Luštica]], odobrenje za legalizaciju odreda kod italijanskih trupa: {{izdvojeni citat|OVLAŠĆENJE Kojim odobravam pešadijskom kapetanu I klase Đuru Ivetiću, da može svoj odred u cilju što boljeg rada za Otadžbinu legalizovati kod okupatorskih vlasti na najpogodniji način, starajući se pri tome da ostane na nacionalnoj liniji. Uputstva po ovome dobiće od majora Radulovića. Ovo čuvati kao strogo poverljivo.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_179.htm Ovlašćenje Draže Mihailovića od 12. oktobra 1942. kapetanu Đuru Ivetiću za legalizaciju odreda kod okupatorskih vlasti]</ref>}} Italijani su znali da se u njihovoj okupacionoj zoni nalazi general Mihailović, koga Nemci traže, ali su ga tolerisali, dok god su četnici bili u njihovoj službi ili zadržavali pasivan stav prema okupatoru. 2. novembra 1942. Pavle Đurišić izveštava Dražu Mihailovića da je razgovarao sa okupacionim guvernerom Crne Gore o njemu, i da Italijani nemaju ništa protiv njegovog boravka u Đurišićevom štabu: {{izdvojeni citat|Ništa nemaju protiv Vas samo da se ne stvori ovde drugi front i da ne uđemo u neku avanturu.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_184.htm Izveštaj kapetana Pavla Đurišića od 2. novembra 1942. Draži Mihailoviću o poseti italijanskom guverneru Crne Gore i stanju u Crnoj Gori]</ref><ref>Damjan Pavlica, Draža za početnike - priručnik za borbu protiv revizije prošlosti, Levo krilo, Beograd, 2014, str. 60.</ref>}} U [[Kulaši]]ma, blizu [[Prnjavor]]a, 1. decembra 1942. godine, održana je međuodredska konferencija bosanskih četničkih odreda. Konferenciji su prisustvovali gotovo svi komandanti odredâ i većina članova Štaba bosanskih četničkih odreda, kao npr. [[Rade Radić]], koji se nalazio na čelu Komande bosanskih četničkih odreda, zatim pop [[Savo Božić]], komandant odreda »Trebava«, [[Lazar Tešanović]], komandant odreda »Obilić«, major [[Slavoljub Vranješević]], kao i delegati odreda čiji komandanti nijesu uzeli učešća.<ref>Petar Kačavenda, Prilog pitanju odnosa Komande bosanskih četnika i Vrhovne komande Draže Mihailovića (1942), Prilozi, br. 8., Sarajevo, 1982, str. 266-267.</ref> Govoreći o rezultatima i posljedicama postignutih [[Suradnja četnika sa NDH|sporazuma sa vlastima NDH]], Stevan Botić, delegat sa [[Trebava|Trebave]] i lokalni prvak [[Zemljoradnička stranka (Jugoslavija)|Zemljoradničke stranke]] prije rata, istakao je: {{izdvojeni citat|Mi četnici demoralisani smo kao saveznici ustaša i Nemaca, а to tako da i London sam hvali partizane, а ne nas četnike. Mi smo silom prilika sklopili ugovor о primirju, ali danas se situacija menja da ćе se usporiti oslobođenje, а sa druge strane partizani postaju sve aktivniji prema ustašama... Treba da imamo na umu da s obzirom na današnju situaciju treba da zauzmemo drugi stav i da se borimo kao što to rade partizani ра da i mi uzimamo oružje, ја sam mišljenja da bi bilo potrebno da napadamo Hrvate, i da uzimamo oružje od ustaša...<ref>Zapisnik međuodredske konferencije, ВН—Х—573.</ref><ref>Rasim Hurem, Sporazumi o saradnji između državnih organa Nezavisne države Hrvatske i nekih četničkih odreda u istočnoj Bosni 1942. godine. Prilozi, Sarajevo, 1966, br. 2, str. 321.</ref>}} Major Slavoljub Vranješević, komandant zapadne Bosne JVuO, u izvještaju s početka februara 1943. piše da se četnici bore protiv partizana u sadejstvu sa Njemcima, kao i da se ovi raspituju da li bosanski četnici stoje pod vođstvom Draže Mihailovića: {{izdvojeni citat|Četnički odredi učestvuju u borbi zajedno sa Nemcima češće puta, ali na zasebnim sektorima. Pre našeg dolaska, Nemci su uspeli da u borbu protiv komunista uvode četnike tako, da im ovi osiguravaju krila i da se mešaju u komandovanje. Ovome se je odmah stalo na put, ma da sa dosta poteškoća. Po sebi se razume da se mnogo interesuju o tome, da li mi imamo kakve veze sa Dražom Mihailovićem — što mi odbijamo, navodeći da je to samo komunistička propaganda kako bi izazvali Nemce protiv nas, pa nas tako priklještene, uveli u svoje redove. Ipak, često puta Nemci čuju kako svi četnici pevaju »Od Topole pa do Ravne Gore« ili »Od Manjače pa do Ravne Gore«, »sve su straže generala Draže« itd., dakle jasno primećuju, ali moraju da trpe. Njihova nemoć oseća se.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_27.htm Izveštaj majora Slavoljuba Vranješevića od 3. februara 1943. majoru Zahariju Ostojiću o vojno-političkoj situaciji u četničkim odredima zapadne Bosne i saradnji sa nemačkim i ustaško-domobranskim jedinicama]</ref>}} 28. februara 1943. oficiri [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|15. brdskog armijskog korpusa]] [[Wehrmacht]]a daju o četnicima sljedeće karakteristike: {{izdvojeni citat|Četnici spolja odaju utisak lojalne saradnje, ali iz agresivnog ponašanja pojedinaca, razoružanja izdvojenih hrvatskih odeljenja i pustošenja muslimanskih i hrvatskih sela vidi se da veruju da će njihov čas kucnuti uskoro. Upadljiva je želja za municijom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=554&broj=365 National Archive Washington, T314, Roll 554, frame no. 000359.] </br> ({{jez-njem|"Die Cetniks erwecken zwar äusserlich zunächst noch den Eindruck loyaler Zusammenarbeit, aber aus der aggressiven Haltung Einzelner, dem Entwaffnen abgelegener kroat. Abteilungen und der Plünderung von muselmanischen und kroat. Gehöften ist zu entnehmen, dass sie ihre Stunde bald für gekommen halten. Auffalend ist das Bestreben aller Cetnikabteilungen, auf jede erdenkliche Weise Munition in die Hände zu bekommen."}})</ref>}} {{izdvojeni citat|Četnici: Prividna saradnja, naročito kad su neposredno ugroženi; inače, velikosrpski raspoloženi.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=210&rec=314&roll=1548 National Archive and Records Administration, T314, Roll 1548, frame no. 000204.] </br> ({{jez-njem|"Četnik: Scheinbare Zusammenarbeit, besonders dann wenn sie bedroht sind, ansonsten grosserbisch [sic!] gestimmt."}})</ref>|Procjena situacije u [[NDH]] od strane njemačke komande 2. zbornog područja (14.2.44)}} Zamisao Vrhovne komande JVuO i generala Draže Mihailovića o »iskorištavanju neprijatelja« s prevashodnim ciljem »uništenja komunista«, svom ostvarenju je najbliže došla tokom [[Operacija Weiss|operacije Weiss]], tj. [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]]. Osnovna ideja četničkog operacijskog plana je bila da se sa na brzinu prikupljenim snagama iz [[Hercegovina|Hercegovine]] i [[Istočna Bosna|istočne Bosne]] spriječi prodor Glavne operativne grupe [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] u Hercegovinu, a zatim da se s jakim četničkim snagama iz [[Crna Gora|Crne Gore]] i Hercegovine, u sadejstvu s italijanskim, njemačkim i [[Ustaše|ustaško]]-[[Hrvatsko domobranstvo|domobranskim]] jedinicama izvrši koncentrični napad na partizane. Time bi se postiglo opkoljavanje snaga NOVJ, nakon čega bi se pristupilo njihovom potpunom uništenju u džepu [[Neretva|Neretve]]. Za provedbu ovog cilja, četnička Vrhovna komanda se rukovodila sljedećim načelima: {{izdvojeni citat|Budite uvereni da su mi pred očima na prvom mestu interesi naroda. Nema nikakve bojazni da dođe do nerazmišljenih naših akcija, ali u svim svojim potezima moramo biti odlučni i rešeni. Poznajemo mi vrlo dobro sve naše neprijatelje i znamo tačno dokle i kako možemo zatezati. [...] Mi radimo samo za sebe i nikog više; nas se samo tiču interesi Srba i buduće Jugoslavije; za postizanje cilja koristimo jednog neprijatelja protivu drugog, tačno onako, kao što i svi neprijatelji, bez razlike rade; postići uspeh s najmanje moguće žrtava, ali podneti i najveće žrtve, ako je to potrebno za opštu stvar; sačuvati narod od svakog nepotrebnog izlaganja na domu. O svemu ovome vodi se računa.<ref>''Документи о издајству Драже Михаиловића — књига 1'', Државна комисија за утврђивање злочина окупатора и његових помагача, Београд, 1945, док. бр. 66, стр. 117—118.</ref><ref>[https://znaci.org/00003/639.pdf Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori — Četnički i federalistički pokret 1941 — 1945, Obod, Cetinje, 1977.], str. 320—321.</ref>|Iz pisma generala [[Dragoljub Mihailović|Dragoljuba Mihailovića]] pukovniku [[Bajo Stanišić|Baju Stanišiću]], 9. mart 1943. godine}} U depeši koju je 30. maja 1943. poslao majoru [[Karl Novak|Karlu Novaku]] (pseudonim »Ludvig«), komandantu [[Plava garda|Plave garde]], general [[Draža Mihailović]] o potencijalnim kontaktima sa Italijanima piše: {{izdvojeni citat|Što se tiče nekih razgovora sa italijanskim komandantom to nije poželjno, ali ukoliko možete da ih izradite na pogodan način to učinite ne kompromitujući ni pokret ni sebe. U teškoj borbi koju vodite treba koristiti jednog protiv drugog neprijatelja. Organizacija jugosl. vojske na Vama leži a učinite sve da je ojačate bez obzira na sve prepreke.<ref>Zbornik NOR-a, XIV/II, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 741.</ref>}} U pismu od 22. juna 1943. upućenom [[Mladen Žujović|Mladenu Žujoviću]], vojvoda [[Momčilo Đujić]] naglašava da su italijansko-četnički odnosi besprijekorni, izražavajući nadu da ni u budućnosti neće doći ni do kakve promjene u tom pogledu: {{izdvojeni citat|Naši odnosi sa Italijanima teku i dalje normalno u najboljoj prijateljskoj atmosferi, i mi smo uvereni da će tako ostati i do kraja i da će konačno biti krunisani trajnim prijateljstvom između naša dva naroda.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 798.</ref>}} Kakav je stav Vrhovna komanda JVuO smatrala da bi trebalo zauzeti spram Njemaca i oružanih snaga [[NDH]] s jedne, odnosno [[NOVJ]] s druge strane, može se zaključiti i iz depeša majora [[Zaharije Ostojić|Zaharija Ostojića]] upućenih 20. jula 1943. kapetanu Borivoju Mitranoviću, delegatu Vrhovne komande za Zapadnu Bosnu. Major Ostojić, između ostalog, poručuje: {{izdvojeni citat|[[Rade Radić|Radić]] neka vodi politiku sa Nemcima i Hrvatima, samo im ništa ne verovati, a odrede sačuvati po svaku cenu, izbegavajući borbu sa Nemcima. Niko od oficira i komandanata da ne razgovara sa Nemcima, nego da sve svršava Radić, kome vi dajte instrukcije. Dok ne uništimo boljševike, koji su neprijatelj broj jedan, prema svima ostalima voditi politiku.<ref>AVII, ČA, k. 18, reg. br. 27/7</ref><ref>Zbornik NOR-a, XIV/2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 810, fus. 7.</ref>}} Naredba komandanta 1. takovske brigade potporučnika [[Čedomira Unkovića]] od 22. jula 1943. godine, najbolje ilustruje koliko je strategija atantizma (oklijevanja i neizazivanja okupatora do povoljnog trenutka), koju je četničko vođstvo zagovaralo bila neučinkovita, budući da Njemci nijesu obustavili represalije nad civilnim stanovništvom i rekviziciju životnih namirnica: {{izdvojeni citat|Svesni svireposti okupatora nastojali smo svima silama da ga ničim ne izazovemo. Davali smo mu sve šta je tražio: hranu, stoku i ostale životne potrebe, lišavajući se na taj način najpotrebnijih sredstava za život, samo da ga ne izazovemo. Niti jedan naš metak nije ispaljen na okupatora, iako se u svima krajevima naše otadžbine vode ogorčene borbe sa okupatorom na život i smrt. Cela je Jugoslavija upaljena, samo je naša Srbija mirna, a u celoj Srbiji najmirniji je bio naš srez. Naše jedinice, formirane po naređenju Njegovog Veličanstva Kralja izbegavale su svaki susret sa Okupatorom i svako izazivanje Okupatora u tolikoj meri, da za vreme ove terorističke akcije, kao i pre, okupator nije primetio niti jednog oružanog niti nenaoružanog četnika. Ova kaznena ekspedicija nije bila upućena da nas »kazni« za neku našu nelojalnost ili izazivanje okupatora, jer toga nije ni bilo, već su je uputile sluge Hitlera — loše sluge goreg gospodara, u slepoj mržnji prema nama Srbima da nas unište i da nam zatru pleme.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knj. 2, Beograd, 1983, str. 827-828.</ref>}} Britanski major [[Neil Selby]] je krajem avgusta 1943. javio Kairu da su [[Draža Mihailović|Mihailovićeve]] snage u području Kopaonika (posed [[Dragutin Keserović|Keserovića]]) više "profašističke nego prosavezničke" i da ne odobravaju sabotaže protiv Nemaca.<ref name="Deakin">[https://www.znaci.org/00001/5_3.htm William Deakin: BOJOVNA PLANINA]</ref> Odnose između četnika i okupatorâ (prvenstveno njemačkog) karakterisalo je međusobno nepovjerenje, ali je zajednička opasnost, koja je prijetila od [[Tito]]vih partizana, najviše doprinijela približavanju dviju strana. Za Mihailovića su komunisti bili glavni neprijatelj, dok su okupatori predstavljali »[[Antiantifašizam|manje zlo]]« koje bi trebalo koristiti zarad uništenja većeg. U jednoj depeši iz prve polovine novembra 1943, general Mihailović svojim komandantima poručuje sljedeće: {{izdvojeni citat|Nemci su postali vrlo ljubazni, nude nam neku sigurnost a nalaze nam se za leđima. Obećavaju neke blagonaklone postupke a mi se odavno poznajemo. Nedozvolite da ni jedan naš komandant padne u grešku da im poveruje. Zbog napada komunista iz Sandžaka u pravcu Srbije prinuđeni smo da svu pažnju obratimo sada na komunističku opasnost i zato da se tačno postupi po mojim naređenjima u pogledu propagande protivu komunista, kao i u pogledu naređenja da se jednovremeno preduzme akcija protiv komunista u celoj zemlji a u isto vreme da se preduzme akcija protivu komunista iz Sandžaka koji hoće u Srbiju. Zbog toga svu pažnju moramo obratiti na uništenje komunista. Zbog toga sve pogodnosti koje nam ostali neprijatelji nude vešto i tajno iskoristiti držeći se toga da neprijatelja imamo mnogo i da ih ne možemo sve od jedared tući.<ref name="ReferenceD">[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 7. novembra do 3. decembra 1943. godine]</ref>}} {{izdvojeni citat|Potrebno je da se prema Nemcima prekine svaka akcija. Ovo je potrebno ovako: jer kad bi napali na Nemce, direktno bi pomagali komuniste, a time bi otežavali samo akciju naših snaga. Stoga ima da se prekine, do mog daljeg naređenja, svaka oružana akcija prema okupatorskim snagama.<ref>AVII, arhivski fond D. M., D — 31 — 481.</ref>|Telegram Mihailovića svojim potčinjenim komandantima 7. maja 1944.}} Nakon [[Kapitulacija Italije|kapitulacije Italije]] septembra 1943, u oblastima Jugoslavije koje su do tada spadale u italijansku okupacionu zonu, četnici su prihvatili saradnju s njemačkim trupama. Za vrijeme trajanja [[Operacija Balkanski klanac|operacije Balkanski klanac]], tokom koje je Njemcima pošlo za rukom da ovladaju zaleđem obale [[Jadransko more|Jadrana]], u depeši Vrhovnoj komandi od 20. oktobra 1943. major [[Rudolf Perhinek]] piše: {{izdvojeni citat|Žalosno ali tačno. Da nisu Nemci angažovali ovolike snage, nas ovde više ne bi bilo, jer se više niko nije hteo boriti, već samo begati, ali nije se više imalo kud... Mi se izvlačimo i gledamo da smo pozadi njih, da bi iskoristili njihovu borbu sa komunistima i uništavanje istih.<ref>AVII, ČA, Knjiga predatih depeša CG—3, Depeša br. 211.</ref><ref>Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941-1945, Obod, Cetinje, 1977, str. 408.</ref>}} 30. decembra 1943. [[Tomo Guzina]], načelnik Štaba Nevesinjskog korpusa JVuO, upućuje komandanta Konjičke brigade na saradnju sa Njemcima »do maksimuma«, u svrhu uništenja komunista: {{izdvojeni citat|Sa Njemcima možete stupiti u vezu. Recite da ste pod mojom komandom i da pripadate grupi četničkih odreda Nevesinje — Gacko. Govorite u duhu naših usmenih razgovora t.j. odobravam Vam da sve učinite što će biti na korist Srpskog naroda. Ja sam pre par dana bio u nemačkoj Armiji u Sarajevu i pored ostalog sam molio da legalizujem i tu brigadu t.j. odred, šta mi je i obećano. Moramo sve učiniti da spasemo ono što se spasiti može pa i jednog neprijatelja koristiti da bi pomoću njega uništili drugog koji nam je opasniji. Ne treba da se plašite njemačkih oficira jer su oni dobili direktive i obaveštenja u pogledu moga sporazuma sa njihovom Armijom.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_51.htm Uputstvo komandanta Nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu Konjičke brigade za saradnju sa Nemcima]</ref>}} Takođe, u depeši koju je 3. februara 1944. majoru [[Pavle Đurišić|Pavlu Đurišiću]] (pseudonim »Berta«) poslao potpukovnik [[Mirko Lalatović]], šef 2. odseka Operativnog odeljenja VK JVUO, kaže se sljedeće: {{izdvojeni citat|Iskoristite one komandante koji sarađuju sa Nemcima u Crnoj Gori za borbu protivu komunista.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>}} I poručnik [[Jovan Pupavac]] u pismu od 10. februara 1944. upućenom komandantu Zapadne Bosne majoru Slavoljubu Vranješeviću, kao glavni razlog za napuštanje [[Dinarska četnička divizija|Dinarske četničke oblasti]], navodi to što su snage pod komandom vojvode Momčila Đujića ušle u otvorenu kolaboraciju sa okupatorom, dok ljudstvo divizije kao »milicija« služi Njemcima: {{izdvojeni citat|Dinarsku oblast sam napustio iz sledećih razloga: 1) Posle propasti Italije u Dalmaciju su došli Nemci. Komandant Dinarske oblasti pop Đujić stupio je u saradnju sa njima, najpre preko Mane Rokvića koji je došao sa njima iz Bosanskog Petrovca. Kasnije je delegirao kod štaba 114 Nemačke divizije svoga načelnika štaba kapetana Mijovića Novaka. Ljudstvo je postalo Nemačka milicija, primajući od njih redovnu hranu, municiju i dopunu oružja. Nemci su vrlo rado primili saradnju četnika.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_73.htm Izveštaj komandanta 1. brigade Bosanskokrajiškog četničkog korpusa od 10. februara 1944. komandantu korpusa o saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji]</ref>}} [[Mornarica|Mornarički]] kapetan [[Jakov Jovović]], komandant Bjelopavlićke brigade JVuO, u nedatiranom pismu svom saradniku (najvjerovatnije s kraja 1943. ili iz 1944. godine), jezgrovito formuliše stav prema njemačkom okupatoru, koji se može smatrati karakterističnim za četničko vođstvo u Crnoj Gori: {{izdvojeni citat|Saradnju sa Njemcima potpuno odobravam i ne samo to već je preporučujem kao jedini spasonosni način da se zla ovoga oslobodimo. Nemačku silu ne smatram neprijateljem ako ona čini da nas spase komunističke opasnosti, jer iako smo bili protivnici na frontu u ratu koji smo svojevremeno izgubili danas smatram da možemo biti iskreni i časni saveznici u borbi protiv komunizma. Nemačka komanda, vjerujem, ne može od mene zahtijevati da se odrečem svoje svete ideologije, svog kralja i svoje otadžbine i da će dozvoliti moju borbu za njenu slobodu. Ali svečano izjavljujem da nemačku vojsku ne smatram neprijateljskom kada je ona pristala da mi pomogne meni i mom narodu da nastavimo borbu protiv najvećeg neprijatelja sveg čovečanstva – komunizma...<ref>AVII, ČA, CG—X—381.</ref><ref>Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941-1945, Obod, Cetinje, 1977, str. 441.</ref>}} Nakon potpisivanja [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|ugovora o saradnji četnika i Wehrmachta]], komandant 4. brigade iz sastava [[Korpusa Gorske garde]] JVuO [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]], izdaje 16. januara 1944. naređenje o nenapadanju na okupatorske snage i napominje svojim potčinjenima da je primarni zadatak jedinice likvidacija komunista: {{izdvojeni citat|NAREĐUJEM: Da se Nemci i pripadnici Nemačke oružane sile ne smeju napadati pa ni razoružavati, kako po naseljenim mestima, tako na pruzi i na drumovima. Ovog mog naređenja imaju se pridržavati sve jedinice, kako bi nesmetano od okupatora mogli očistiti gore od komunista, partizana i mošinaca. Za svako neizvršenje ovog mog naređenja, učinioce dela staviću pod preki sud i kažnjavaću smrću.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_59.htm Naređenje komandanta 4. brigade korpusa Gorske garde od 16. januara 1944. komandantu 2. bataljona o stavu prema Nemcima]</ref>}} Pukovnik [[Jevrem Simić]] 12. aprila 1944. izdaje jednom četničkom oficiru objavu o nesmetanom kretanju na terenu brigade kojom komanduje, a u svrhu istrebljivanja partizanskih simpatizera i jataka: {{izdvojeni citat|OBJAVA Za G. Milića Majstorovića p.poručnika, komandanta II bataljona III leteće kosmajske brigade, koja mu se izdaje s tim da može slobodno da se kreće sam ili sa svojom vojskom po terenu koji je ugovoren sa našim saveznicima Nemcima i Bugarima i da u ime Kralja Petra II Karađorđevića oduzima svu rekviziciju i kolje sve partizanske jatake i simpatizere zbog čega će dobiti čin majora.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_115.htm Objava komandanta četničke oblasti u Srbiji od 12. aprila 1944. komandantu 2. bataljona 3. kosmajske brigade za nesmetano kretanje od okupatora i klanje simpatizera narodnooslobodilačkog pokreta]</ref>}} 20. aprila 1944. u mjestu [[Vrlika]] održan je sastanak Momčila Đujića sa rittmeisterom Pörtnerom, šefom specijalnog »odreda IC« [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog armijskog korpusa]]. Već sljedećeg dana, rittmeister Pörtner je o razgovorima s Đujićem poslao povjerljiv (»geheim«) izvještaj. Pörtner piše da mu je Đujić »tumačio političke stavove i ciljeve svoje borbe«, a bilo je riječi i o odnosu četnika prema okupatorima, kao i prema [[Ujedinjeno kraljevstvo|Ujedinjenom kraljevstvu]] i [[SSSR]]. Đujić je izrazio uvjerenje da [[Nacionalsocijalizam|nacistički]] »novi evropski poredak« — osiguravajući mjesto Srbima, kojima je cilj samo »nacionalna obnova, a ne i neko veliko srpsko carstvo« — neće »previdjeti činjenicu da je od njegovih 9000 boraca do sada u borbi protiv komunizma poginulo 3200«.<ref>[https://znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.], str. 326.</ref> Također, Đujić iznosi mišljenje o tome kakvu bi poziciju srpski narod trebalo da zauzme u sukobu između [[Sile Osovine|sila Osovine]], s jedne i [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|antihitlerovske koalicije]], s druge strane: {{izdvojeni citat|Đujić: sudbinu srpskog naroda odlučuju trojica ljudi: Staljin, Čerčil i Hitler. Staljin se kao komunista odbacuje; ostaju Čerčil i Hitler. Hitler, kao i srpski narod, u komunizmu vidi glavnog neprijatelja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=277&rec=314&roll=565 Nacionalni arhiv SAD, mikrofilm publikacija T-314, rolna 565, snimci 271—273, 15. brdski armijski korpus (XV. Gebirgs Armeekorps) (21. april 1944.).] <br/> ({{jez-njem|"Djujic fuehrte weiter aus: Das Schicksal des serbischen Volkes liege zwischen Stalin, Churchill und Hitler. Stalin schalte aus, als Vertreter des Kommunismus. Es blieben Hitler and Churchill, wobei das serbische Volk ebenso wie Adolf Hitler den Hauptfeind in Kommunismus saehen [sic]."}})</ref>}} 11. maja 1944. godine, za vrijeme [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodora operativne grupe divizija NOVJ u Srbiju]], general Dragoljub Mihailović piše pukovniku [[Milutinu Radojeviću]] da četnička kolaboracija sa okupatorom i [[Kvisling|kvislinzima]] ima za cilj samo jedno — uništenje partizana: {{izdvojeni citat|Iskoristićemo akciju Nemaca protiv komunista, i to istovremenim napadima na komuniste. Moramo nastojati da komuniste uništimo što pre, a nemačka akcija će nam dobro doći. Moramo sada ostaviti sve po strani, a samo komuniste tući.<ref>AVII, ČA, reg. br. 5/1, kut. 276.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943-1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 358, fus. 68.</ref>}} Koliko je za borbu protiv pripadnika [[Narodnooslobodilački pokret|NOP]]-a važna bila pravovremena isporuka municije četnicima od strane okupatora, vidi se i iz Mihailovićeve depeše poslate 6. februara 1945. pukovniku [[Gojko Borota|Gojku Boroti]] (pseudonim »Maus«), komandantu Romanijskog korpusa JVuO: {{izdvojeni citat|Poručite sledeće br. 11: Sva obećanja do sada nisu izvršena, u pogledu municije. Zbog toga, Srbijanske snage ne mogu učestvovati u akciji prema Tuzli, niti uopšte mogu učestvovati u akcijama. Srbijanske snage stiču uverenje, da se naročito odugovlači sa municijom i da broj 11 na ovaj način ide naročito na ruku komunistima. Celokupan uspešan rad prema komunistima zavisi isključivo od municije koju treba da nam da broj 11. Ne bismo želeli da pokvarimo odnose. O rezultatu i roku isporuke najhitnije nas izvestite.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_192.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša štaba Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 7. aprila 1945. godine]</ref>}} Dan početka ustanka u četničkim dokumentima ima više naziva: »otsudni momenat«, »presudni momenat«, »otsudni trenutak«, »momenat povoljnih uslova«, »dani moment« i dr. Četnički pokret DM je »povoljnim uslovima« smatrao invaziju saveznika na Balkan, odnosno njihov prodor u Jugoslaviju. Kako se to nije ostvarilo, do oružanog ustanka Mihailovićevog pokreta nije došlo. Pravdajući četničku neaktivnost, kao i taktičku saradnju sa okupatorom u borbi protiv partizana, Draža Mihailović je u telegramu komandantu Rasinskog četničkog korpusa 13. decembra 1943, između ostalog, napisao: {{izdvojeni citat|U odnosu na okupatora mi imamo određenu liniju od koje nećemo otstupiti makar šta bilo sve dok ne dođe do invazije Balkana. Ovo radi znanja za komandante korpusa i više starešine.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://znaci.org/00001/4_14_1_2.htm |access-date=2022-12-21 |archive-date=2022-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221223536/https://znaci.org/00001/4_14_1_2.htm }}</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} O četničkom stavu prema okupatoru svjedočili su i zapovjednici njemačkih i italijanskih snaga na teritoriji okupirane Jugoslavije tokom Drugog svjetskog rata. Tako je general [[Alexander Löhr]], iščekujući u zatvoru početak procesa pred Vojnim sudom u Beogradu, ostavio rukopis na preko 180 stranica, u kom se osvrće na brojne izazove s kojima je bio suočen, nakon što je u avgustu 1942. preuzeo dužnost komandanta njemačke XII armije (od januara 1943. [[Armijska grupa E]]). O četnicima Löhr piše: {{izdvojeni citat|U Srbiji je bilo u šumi raznih grupa četnika Draže Mihailovića. Borbe su bile popustile, samo je na severoistoku bilo osetnog prepadanja na saobraćaj dunavske plovidbe. Železnički saobraćaj je ometan sabotažama. Engleska i Amerika su zvanično priznale Mihailovića i njegove jedinice kao savezničku jugoslovensku vojsku, koja je bila potčinjena kralju i njegovoj vladi u Engleskoj. Ove jedinice snabdevane su vazdušnim putem. Na teritoriji koju su okupirali Italijani, od [[Sušak]]a do zaključno Crne Gore, nalazio se veliki broj - prema docnijim podacima oko 35.000 Mihailovićevih četnika, koje su Italijani snabdevali i koji su delovali po italijanskim naređenjima. U Crnoj Gori bilo je takođe separatističkih i jugoslovenskih četnika koji nisu slušali Mihailovića. I ove su Italijani snabdevali. Na jugu Bosne operisali su Mihailovićevi četnici. Inače je bilo još takozvanih lokalnih četnika koji su bili nezavisni od Mihailovića i koji su uglavnom štitili samo svoj uži kraj od ustaških i partizanskih prepada. Prema Nemcima su bili delimično hladni i rezervisani, a delimično neprijateljski raspoloženi. Pokatkad su nemačke trupe nastojale da sklope lokalne sporazume, što im je pokoji put i uspelo (u leto 1942). [[Adolf Hitler|Führer]] je zbog ovakvih odnosa bio veoma ljut. On je ponovio raniju zabranu, izdatu svim nemačkim trupama, da se ma sa kim upuštaju u pregovore i smatrao je da su postupci Italijana u suprotnosti sa savezničkim obavezama, a isto tako i opasni, jer će se ipak, u datom momentu, svi četnici okrenuti protiv stranaca.<ref>{{cite web|url=http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html | title = Записи Александра Лера, часопис СРПСКО НАСЛЕЂЕ, број 7/1998 | publisher = Srpsko-nasledje.co.rs |date=3. 1. 1943. | accessdate=4. 1. 2023. | archive-url = https://web.archive.org/web/20130216202528/http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html# | archive-date=16. 2. 2013 |url-status=dead | df = }}</ref>}} Prilikom ispitivanja od strane istražitelja 7. američke armije avgusta 1945. godine, pisanu izjavu o svojim aktivnostima u ratnom periodu sastavio je i [[feldmaršal]] [[Maximilian von Weichs]], koji je avgusta 1943. naslijedio generala Löhra na mjestu glavnokomandujućeg Jugoistoka. U odjeljku naslovljenom »Grupe koje pomažu Njemačkoj«, von Weichs o četnicima Draže Mihailovića piše sljedeće: {{izdvojeni citat|Mihailovićeve trupe su se nekada borile protiv naših okupacionih trupa iz lojalnosti prema svome kralju. U isto vreme su se borile protiv Tita, zbog svojih antikomunističkih ubeđenja. Ovaj rat na dva fronta nije mogao dugo potrajati, posebno kada je britanska podrška počela favorizovati Tita. Sledstveno, Mihailović je pokazao pronemačka stremljenja. Bilo je angažmana tokom kojih su se srpski četnici borili protiv Tita zajedno sa nemačkim trupama. Sa druge strane, dešavalo se da neprijateljski raspoložene četničke grupe napadnu nemačke vozove za snabdevanje da bi popunili sopstvene zalihe. Mihailović je voleo da ostane u pozadini, i prepusti takve poslove svojim podređenima. On se nadao da će dočekati svoje vreme ovom igrom moći, dok mu anglo-američko iskrcavanje ne obezbedi dovoljnu podršku protiv Tita. Nemačka je prigrlila njegovu podršku, koliko god privremenu. Četničke izviđačke aktivnosti naši komandanti su visoko cenili.<ref>http://znaci.org/00002/318_4.htm ({{jez-eng|"MIHAILOVIC's troops once fought against our occupation troops out of loyalty to their King. At the same time they fought against TITO, because of anti—Communist convictions. This two front war could not last long, particularly when British support favored TITO. Consequently MIHAILOVIC showed pro-German leanings. There were engagements during which Serbian Chetniks fought TITO alongside German troops. On the other hand, hostile Chetnik groups were known to attack German supply trains in order to replenish their own stocks. ''MIHAILOVIC liked to remain in the background, and leave such affairs up to his subordinates. He hoped to bide his time with this play of power until an Anglo—American landing would provide sufficient support against TITO. Germany welcomed his support, however temporary. Chetnik reconnaissance activities were valued highly by our commanders''."}})</ref>}} [[Otto Kumm]], jedan od četvorice ratnih komandanata [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS dobrovoljačke brdske divizije Prinz Eugen]], u poslijeratnim zapisima objavljenim pod nazivom ''Vorwärts, Prinz Eugen! Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"'' („Naprijed, Prinz Eugen! Istorija 7. SS dobrovoljačke divizije Prinz Eugen”) daje generalnu ocjenu četničko-njemačkih odnosa. General Kumm ističe da te odnose odlikuju ambivalentnost i varljivost, kao i da se četničko postupanje prema pripadnicima ostalih [[Južni Slaveni|južnoslovenskih naroda]] nije moglo predvidjeti. Na koncu, SS-general Kumm u jugoslovenskim partizanima identifikuje zajedničkog neprijatelja: {{izdvojeni citat|Kao ostatak „u šumi“ regularne armije nakon okupacije Jugoslavije, oni su nosili stare uniforme - i nove brade, jer su se zakleli da se neće brijati dok okupator ne bude isteran iz zemlje. Oni su bili verni kraljevini i borili su se za svog mladog kralja Petra II, ali radije su se držali udaljenih sela i oblasti, ne napadajući naše jedinice, osim ako se nisu osećali dovoljno nadmoćnim. Disciplina i naoružanje bilo im je relativno dobro, a u odnosu prema drugim jugoslovenskim narodnim i verskim grupama bili su nepredvidljivi - što je često išlo do napada na hrvatska sela i muslimanske žene. Kao prijatelje još su imali Engleze - i njihov radio. Na volovskim kolima ili na konjskim leđima oni su se povremeno prebacivali u druge oblasti, najčešće neuzdrmani, jer smo ih mi puštali, smatrajući da ih dugoročno možemo pridobiti za nas - kao braću po oružju protiv komunizma. To je donekle nejasna situacija, oni nisu prijatelji, ali ni neprijatelji, i situacija se menja s vremena na vreme.<ref>[http://www.znaci.org/00001/200.htm Otto Kumm: VORWÄRTS, PRINZ EUGEN! - Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"], [http://www.znaci.org/00001/200_5.pdf Aufstellung der Division "Prinz Eugen"] str. 52.</ref>}} I [[Hermann Neubacher]], [[Austrijanci|austrijski]] [[Nacionalsocijalistička njemačka radnička partija|nacista]] i specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za Balkan, u memoarskoj knjizi ''Sonderauftrag Südost 1940–1945.'' (prevedena na [[srpski jezik]] i objavljena 2005. pod naslovom „Specijalni zadatak Balkan“), analizira odnose četnika i okupatorâ, navodeći Hitlerov [[antisrpski sentiment]] kao najveću prepreku za uspostavljanje pune saradnje Njemaca i četnika: {{izdvojeni citat|Već i pre mog dolaska se dešavalo da su se neke četničke jedinice u Srbiji, Bosni i Hercegovini, u Crnoj Gori i Dalmaciji, povremeno zajedno sa italijanskim i nemačkim trupama borile protiv partizanskih snaga. Ova saradnja, kojom su se naročito Italijani mnogo koristili, bila je Nemačkom glavnom štabu nepoželjna, a zapravo i zabranjena. Pa ipak, i pored zabrane Hitlera, Nemci i četnici su i dalje, s vremena na vreme, sarađivali. Balkanski klanci i gudure su mračne a Glavni štab je bio daleko. Dešavalo se da se usamljeni komandant neke manje nemačke vojne formacije našao u teškoj situaciji i, odjednom, stigla mu je neočekivana i dobrodošla pomoć od neke četničke jedinice; on ju je, razume se, prihvatio. Komunisti su bili zajednički neprijatelji i četnicima i Nemcima. Hitler sâm, međutim, bio je strogo protiv takve saradnje, a to se dobro vidi i iz njegove prepiske sa [[Benito Mussolini|Musolinijem]]. Firer nije ni kasnije dozvolio, kada je Tito već postao ime i sila, da se sarađuje sa četnicima. Dopustio je i gledao kroz prste samo na povremenu lokalnu saradnju sa četnicima. Čak je i takve dozvole davao veoma nerado. Hitler je pripadao onoj vrsti Austrijanaca, koja polako izumire, a koja od godine 1914. ima antisrpski kompleks i to zbog ubistva prestolonaslednika u Sarajevu i izbijanja Prvog svetskog rata. Srbi su za njega: bombaši, ubice kraljeva, zaverenici, pučisti i krivci za svetske požare i evropske ratove.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], str. 144.</ref>}} Konačno, i general [[Mario Roatta]] će u ratnim memoarima naslovljenim ''Otto milioni di baionette'' („Osam miliona bajoneta“) ukazati do koje mjere je italijansko protežiranje četnika izazivalo otpor od strane vlasti [[Nacistička Nemačka|Njemačkog Rajha]] i [[NDH]]: {{izdvojeni citat|Četnička politička obojenost, njihovi indirektni odnosi sa »saveznicima« i njihov program za budućnost nisu zanimali tog komandanta i on je »ignorirao« te stvari. On je samo utvrdio i iskorištavao postojeću činjenicu da su na teritoriju pod njegovom komandom »četnici« djelovali u našu korist. Tim gore po Hrvate i Nijemce u drugim krajevima, koji nisu htjeli ili znali da od četnika stvore svoje saveznike. Tako smo usprkos protestima Berlina i Zagreba i naporima vlade u Rimu (koja je često mijenjala svoje mišljenje i napokon prihvatila njemačko stanovište) sa svoje strane nastavili kolaborirati s »četnicima«. Dotične formacije snabdijevali smo oružjem itd. i tako ih učinili regularnim (kao što su bile i druge dobrovoljačke formacije) sve dok nisu dosegle ukupnu jačinu od oko 30.000 ljudi.<ref>[https://znaci.org/00003/482.pdf Mario Roatta: OTTO MILIONI DI BAIONETTE], str. 177.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/40_48.htm KOLABORACIJA S TALIJANIMA U NDH]</ref>}} === Stav prema saveznicima === U poznim godinama rata kod mnogih četnika je bio prisutan antisaveznički stav. Četnički komandant [[Neško Nedić]] je Nemcima 1944. govorio o velikoj mržnji svih četnika prema Engleskoj. On je napomenuo da su "četnici u Englesku izgubili svako poverenje, pošto su ih Englezi izdali i sada Titovim bandama liferuju naoružanje i municiju, usled čega četnici moraju da krvare i da umiru. Pošto su oni sami u borbi protiv komunizma i suviše slabi, uvideli su da moraju tražiti oslonac u nemačkom [[Vermaht]]u kome će se bezuslovno potčiniti sa puno poverenja."<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B8%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%83_%D1%81_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_14.7.1944. Nemački izveštaj o razgovoru s četnicima od 14.7.1944.]</ref> Nakon što su Saveznici i jugoslovenski kralj Petar podržali partizane, među četnicima je zavladalo veliko ogorčenje i na samog kralja Petra. Major [[Miodrag Kapetanović]] je izjavljivao Nemcima: "Ako kralj Petar pređe bandama, on je za nas kralj Petar pokojni".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_270.htm Izveštaj obaveštajnog odeljenja nemačke 264. pesadijske divizije od 18. aprila 1944. o razgovorima sa Momčilom Đujićem i Miodragom Kapetanovićem]</ref> Draža Mihailović je svojim potčinjenim komandantima često ponavljao naređenje da ne dozvole britanskim misijama da se uvjere u pravo stanje stvari na terenu. O tome 28. avgusta 1943. javlja komandantu Rasinskog korpusa: {{izdvojeni citat|U ovom smislu naređujem da sa puno pažnje ophodite se sa engleskim misijama, ali da im onemogućite svaki kontakt sa komunistima i da me o svakom takvom slučaju izvestite. Englezi bi rado uhvatili vezu sa njima i najmanjom grupom iz Srbije, samo da bi nam dokazali da ne vladamo potpuno Srbijom, a pored toga da bi vršili sabotaže bez obzira na represalije, samo da bi nas ucenili da i mi to radimo. Svaki onaj, koji u ovome pomogne namerno ili iz nehata čini najveću izdaju prema narodu i takve odmah likvidirati.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 287, reg. br. 18/1—31</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knj. 2, Vojnoistorijski glasnik, Beograd, 1983, str. 812.</ref>}} Draža Mihailović je na Engleze gledao kao na krvopije, koji dolaze da prave nevolje Srbima. U depeši od 22. novembra 1943. upućenoj majoru [[Milošu Radojloviću]] (pseudonim »Do-Do«), komandantu Mlavsko-smederevske grupe korpusa, general Mihailović piše: {{izdvojeni citat|Englezi su se stalno interesovali za vas i tvrdili kako ste im obećali rušenje pruge u dolini Morave i stalno traže da im ja taj predlog odobrim. Odgovorio sam Englezima da vi za sad nemate pod komandom nikakve trupe, već da vršite organizaciju Banata. Prema tome se upravljajte. Ostanite tamo i nemojte dolaziti. Nikakva podmetanja naši ljudi nisu vršili već Englezi i čuvajte ih se dobro i nikakve pregovore nemojte voditi. U pogledu rada sa Englezima sve sam preneo na puk. Pavlovića. Narediću Ilievu za Vojvođane. Ostanite na svome mestu i dalje radite, a čuvajte se Engleza. Nemojte im uopšte verovati u njihove doture materijala. Oni su obični trgovci za kupovinu ljudske krvi i to za jeftinu cenu.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_42.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 7. novembra do 3. decembra 1943. godine]</ref>}} Nakon pokušaja jednog oficira britanske misije da potakne komandanta Timočkog četničkog korpusa na akciju protiv Nijemaca, Mihailović krajem 1943. naređuje da ga najure: {{izdvojeni citat|»Nije došao da vas pomogne u materijalu već da uništi naša sela za neku sitnu sabotažu. Naređujem da majora Grinvuda sa celom pratnjom najurite kao kučku.«<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm IZVOD IZ KNJIGE POSLATIH DEPEŠA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA U VREMENU OD 7. NOVEMBRA DO 3. DECEMBRA 1943. GODINE</ref>}} 2. februara 1944. godine, svom delegatu u [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]] pukovniku [[Dragoslavu Pavloviću]], Draža Mihailović je poručio sljedeće: {{izdvojeni citat|Ako se borite za Kralja kao što stalno tvrdite i naglašavate onda ne padajte u pogrešku koju ja vidim. Izgleda da je Vama mnogo stalo da zadovoljite Engleze. Rušenje objekata izvršiće se kada ja to budem naredio a ja znam kada ću to narediti. Vi treba da znate da su Kralj i vlada saglasni sa mojim radom.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 3/1, depeša 1537.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_45.htm Zapisnik sa konferencije Draže Mihailovića i šefa britanskih vojnih misija od 17. decembra 1943. o angažovanju četnika u borbama protiv okupatorskih trupa]</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} U izrazito oštrom tonu o [[Englezi]]ma je pisao i vojvoda [[Momčilo Đujić]]. U depeši poslatoj 28. februara 1944. godine Vrhovnoj komandi JVuO, vojvoda Đujić tvrdi: {{izdvojeni citat|Istovremeno tražimo od naše vlade, da upozori mister Čerčila, da mi nismo njegovi kolonijalci, Afrikanci, Crnci, Indijanci i ostali. Mi smo slobodari, koji za poslednjih sedam vekova u temelje svoje slobode uziđujemo milione života svojih najboljih sinova ne želeći da nikom robujemo. Mi se i sada borimo protiv svih naših neprijatelja pa i protiv komunista koje smatramo neprijateljem čovečanstva, komunista koji ubijaju naše najbolje sinove i raskopavaju naša narodna ognjišta. U toj borbi mi smo nekompromisni i neustrašivi. Mi ćemo tu borbu nastaviti do kraja protiv njih i protiv svih onih koji ih pomažu makar to bili i Englezi, Englezi koji nanose uvrede našem Kralju i našoj naciji i koji su nas kao saveznici svojim nečovečnim držanjem razrešili svake obaveze savezništva, Englezi koji danas radi svojeg sramnog i izdajničkog držanja prema nama nipočemu više ne liče na naše saveznike.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 432.</ref>}} Slično je Đujić govorio i sredinom marta 1944. godine komandantima u [[Kosovo Polje (Dalmacija)|Dalmatinskom Kosovu]] kraj [[Knin]]a: {{izdvojeni citat|»Mi se borimo protiv komunista i protiv svakog onog ko u ma kom vidu sarađuje sa komunistima. Ako saveznici budu potpomagali i dalje [[NOVJ|N.O.V.]], mi ćemo se boriti protiv njih i to na strani Nemaca.«<ref name="Pop izdaje">[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.]</ref>}} Načelnik štaba nemačkog komandanta Srbije, [[Kurt von Geitner]] sredinom 1944. javlja da su "do sada Britanci ozbiljno razočarali Dražu", te se na njega može računati za priključenje "antikomunističkom" frontu u predstojećoj [[bitka za Srbiju|bici za Srbiju]].<ref>https://www.znaci.org/temp/geitner.html Iz knjige Karl Hnilicka: DAS ENDE AUF DEM BALKAN 1944/45</ref> Đujić je i u prisustvu Njemaca naglašavao svoj resentiman spram saveznika. Prema njegovim riječima, [[Operacija Ratweek|saveznička bombardovanja Jugoslavije]], zatim „primjer borbe njemačke vojske protiv komunizma, te nedostatak razmijevanja za stvarnu borbu srpskog naroda su učinili da simpatije za Englesku nestanu [...]. Nikada se ne bi desilo da njegovi ljudi udare u leđa Nijemcima. Njihovo bi držanje u tom slučaju bilo neutralno. Ako bi, naprotiv, Englezi poduzeli invaziju u saradnji s bandama, onda bi njegovi ljudi bili spremni da se bore protiv Engleza.”<ref>NAW, T-314, Roll 565, frame 000272: Zabilješka sa sastanka sa Momčilom Đujićem na dan 20. aprila 1944 (21. april 1944.).</ref> === Posleratno uređenje Jugoslavije === U [[Šahovići]]ma kod Bijelog Polja (20-ak kilometara od Mihailovićevog štaba u Lipovu) je 1. decembra 1942. održana "Konferencija četničke intelektualne omladine Crne Gore, Boke i Sandžaka", na kojoj se posebno raspravljalo o poslijeratnom uređenju Jugoslavije. Na konferenciji su donijeti sljedeći zaključci: * Na teritoriji buduće države živeti će samo Srbi, Hrvati i Slovenci. Nacionalnih manjina ne može biti. * Privatna svojina je zajemčena, ali njen obim mora se ograničiti u opštem interesu. Zemlja pripada onome koji je obrađuje. Veliki privatni posedi moraju se ukinuti i staviti državi na raspoloženje. Celokupna industrija mora biti u državnim rukama. Privreda treba da bude izgrađena na principu državnog zadrugarstva. * Crkva je državna, a verska nastava je obavezna u svim osnovnim i srednjim školama. * Sudije da budu birani iz redova četničke organizacije, kao i svi ostali činovnici. * Štampa da bude u službi nacionalne obnove. Štamparska preduzeća moraju biti u državnim rukama. * U novoj državi treba posvetiti naročitu pažnju propagandi u duhu programa četničke organizacije i ideologije. * Žandarmerija treba da bude formirana iz četničkih redova i da stoji pod direktnom kontrolom četničke organizacije. * Državni činovnici imaju biti nacionalno i moralno ispravni, iz četničkih redova. * Četnička organizacija će biti jedini nosilac celokupne državne vlasti do ostvarenja četničkog programa i stvaranja uslova za prelaz na šire ustavne slobode. * Žene mogu biti državne činovnice samo u oskudici muškaraca i to samo u specijalnim njima podobnim strukama.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_200.htm ZAKLJUČCI KONFERENCIJE ČETNIČKE OMLADINE CRNE GORE, BOKE KOTORSKE I SANDŽAKA OD 2. DECEMBRA 1942. O POSLERATNOM DRŽAVNOM I DRUŠTVENOM UREĐENJU JUGOSLAVIJE]</ref> === Ostali stavovi === Mihailović je nameravao da stvori veliku Srbiju u velikoj Jugoslaviji. On je hteo da ujedini Bugarsku i Jugoslaviju pod dinastijom Karađorđevića.<ref name="Saslušanje">[https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih]</ref> [[Živko Topalović]], Mihalovićev saradnik, je o četničkoj ideologiji zapisao: "Nisam mu međutim, krio da su na mene učinile loš utisak protivdemokratske izjave izvesnih predstavnika toga pokreta koje sam ranije čitao. Čuo sam da i general Mihailović preti uništenjem političara, zabranom političkih partija i zavođenjem vojne diktature."<ref>Živko Topalović, Borba za budućnost Jugoslavije, Pariz, 1967, 9.</ref> Topalović se plašio da će Mihailović uspostaviti vojnu diktaturu i da će posleratni život početi "novim klanjem Hrvata i Slovenaca i sa koncentracionim logorima za sve demokratske elemente".<ref>Živko Topalović, Borba za budućnost Jugoslavije, Pariz, 1967, 10-11.</ref> Topalović je smatrao da je "vojna diktatura u potpunosti organizovana i da ona nad sobom nema političku kontrolu." Dotadašnji rad Ravnogorskog pokreta Topalović je označio kao "autoritarni režim u kome se vide tragovi fašističke ideologije".<ref>Živko Topalović, Borba za budućnost Jugoslavije, Pariz, 1967, 23.</ref> == Promena četničke politike == Nakon [[ravnogorski kongres|ravnogorskog kongresa]] 1944. godine, koji predstavlja odgovor na [[Drugo zasedanje AVNOJ-a]], četnička iredentistička politika je znatno ublažena u korist službeno jugoslovenske politike. Posebno nakon dolaska američkog izaslanika Mekdauela avgusta 1944. godine, i povlačenja četnika u Bosnu, sve je više primetna izrazito jugoslovenska i pomirljiva retorika četničkog vođe Mihailovića. Ipak, u duhu odluka donesenih na kongresu u selu Ba, Mihailović u jednoj naredbi od 23. novembra 1944. naglašava opredjeljenje za federativnu Jugoslaviju (koju bi sačinjavale tri »jedinice« — srpska, hrvatska i slovenačka), pozivajući svoje saborce i sljedbenike na okup pod parolom za »snažno i ujedinjeno srpstvo«: {{izdvojeni citat|Država koja se stvara treba da bude na federativnoj bazi. Pored Hrvatske i Slovenačke u novoj Jugoslaviji mora postojati i Srpska jedinica, koja će okupiti sve Srbe. Kako će se ona zvati, to nije aktuelno. No za nas je najvažnije, da svi Srbi budu zajedno i da su složni. U svojoj novoj državi svaki Srbin imaće ista prava i dužnosti ma odakle on bio, i prema svom radu srpski mu narod neće zaboraviti dati dužnu nagradu. Punih pet stotina godina Srpski narod je davao stotinu hiljada svojih najboljih sinova za svoju slobodu i jedinstvo. Ovo je cilj i »veruju« Ravnogorskog pokreta.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_106.htm Naredba Draže Mihailovića od 23. novembra 1944. za okupljanje četnika pod parolom »Za snažno i ujedinjeno srpstvo u okviru federativne Jugoslavije« radi borbe protiv narodnooslobodilačkog pokreta]</ref>}} 25. decembra 1944. godine u Bosni, Draža Mihailović je svojim ljudima naređivao da pridobiju nesrpsko stanovništvom: {{izdvojeni citat|Mesnom stanovništvu muslimanskom, pravoslavnom i katoličkom ukazujete punu pažnju i zaštitu.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_4_192.htm</ref>}} Jedna od karakterističnih naredbi iz tog perioda, Draža je poslao svim komandatima 11. februara 1945. godine: {{izdvojeni citat|Državna politika koju vodimo ide na to da ujedini sve narodne mase, bez obzira na veru, u borbi protivu komunističke tiranije. Svi naši građani su ravnopravni i svi podjednako uživaju zaštitu JVuO. Najveću štetu opštim interesima nanose one jedinice koje o ovome ne vode računa i starešine koje dozvoljavaju pljačku bilo muslimanskih, bilo katoličkih, bilo pravoslavnih sela. Štete od toga su neizmerne i neka svako zna da će ovo komunisti iskorišćavati protivu jedinstvenog narodnog fronta. Svima treba da je poznato, da objedinjene narodne snage, bez obzira na veru, su najsigurnija garancija naše pobede, jer komunisti predstavljaju bednu manjinu, ukoliko ih mi ne bi ojačavali našim postupcima. Na ovo skrećem pažnju poslednji put i neka svi imaju na umu narodnu izreku: “Brat je mio, koje vere bio“.<ref name="Муслимани у четницима">[http://www.pogledi.rs/category/istorija-2/cetnici-jugoslovenska-vojska/page/103/ Муслимани у четницима]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="AVII, ČA, K-297, reg. br. 24\1">AVII, ČA, K-297, reg. br. 24\1.</ref>}} Na osnovu gornje iznesenog, Draža Mihailović je naredio posebno pažljivo odnošenje prema muslimanima: {{izdvojeni citat|2. Prilikom kampovanja po muslimanskim selima obratiti naročitu pažnju na osetljivost muslimana prema njihovim domovima i na prvom mestu koristiti za stanovanje javne zgrade: škole, kafane, nadleštva, itd, pa tek u sporazumima sa mesnim odoborima uzimati domaćinske kuće za stanovanje, ostavljajući potrebne prostorije domaćinu za stanovanje. 3. Svaki naš borac i starešina ima da bude propagator slobode veroispovesti i verske tolerancije. Treba svaki od nas da bude propagator i da zna, da mi sada obrazujemo verski front protivu bezbožnika. Svaki starešina i borac ima da poštuje tuđu veru, kao i svoju. Na ovo naročito da obrate pažnju sveštenici, koje će komandanti upoznati sa ovim naređenjem. U ovom smislu poučiti sve starešine i sve borce…<ref name="Муслимани у четницима">[http://www.pogledi.rs/category/istorija-2/cetnici-jugoslovenska-vojska/page/103/ Муслимани у четницима]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="AVII, ČA, K-297, reg. br. 24\1">AVII, ČA, K-297, reg. br. 24\1.</ref>}} == Tumačenja == Historičar [[Branko Petranović]] ocenjuje da "četnička politika i strategija pokazale su se kao potpuno inferiorne u odnosu na komunističku. Proklamovanjem kolektivne nacionalne odmazde nad celim narodima, uskraćivala je sebi jugoslovensku oznaku, prisvojenu od komunista."<ref name="Petranović">[https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović: Srpski narod u ustanku]</ref> == Povezano == * [[Homogena Srbija]] * [[Velika Srbija]] * [[Rojalizam]] * [[Antikomunizam]] * [[Propaganda Nedićeve vlade]] == Napomene == {{notelist|2|}} == Reference == {{reflist|3|}} == Literatura == {{refbegin}} * {{cite journal|last=Hurem |first=Rasim |authorlink= Rasim Hurem | date = 1966| title = Sporazumi o saradnji između državnih organa Nezavisne države Hrvatske i nekih četničkih odreda u istočnoj Bosni 1942. godine | url = | journal = Prilozi Instituta za istoriju | volume = 2| issue = | pages =| doi = | ref = }} * {{Cite book |last=Kaltenegger |first=Roland |authorlink= Roland Kaltenegger |date=1944 |title=Totenkopf & Edelweiß |publisher= Ares-Verlag|location=Graz |isbn=|pages=|ref =}} * {{cite journal|last=Latas |first=Branko |authorlink= Branko Latas | date = 1980| title = The Imperial Circumcision Festival of 1582: An Interpretation| url = | journal = Prilozi Instituta za istoriju | volume = 17| issue = | pages =| doi = | ref = }} * {{Cite book |last=Marjanović |first=Jovan |authorlink= Jovan Marjanović |date=1979 |title= Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik |publisher= Globus/Narodna knjiga/Prosveta |location=Zagreb—Beograd |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Milazzo |first=Matteo |authorlink= Matteo J. Milazzo|date=1975 |title= The Chetnik Movement & the Yugoslav Resistance |url=https://archive.org/details/chetnikmovementy00unse |publisher= Johns Hopkins University Press |location=Baltimore, Maryland |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Nikolić |first=Kosta |authorlink= Kosta Nikolić|date=1999 |title= Istorija ravnogorskog pokreta |publisher=|location=Beograd |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Pajović |first=Radoje |authorlink=Radoje Pajović |date=1977 |title=Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941-1945 |publisher=Obod |location=Cetinje |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Pavlica |first=Damjan |authorlink= Damjan Pavlica |date=2014 |title= Draža za početnike - priručnik za borbu protiv revizije prošlosti |publisher= Levo krilo|location=Beograd |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Samardžić |first=Miloslav |authorlink= Miloslav Samardžić |date=2006 |title= General Draža Mihailović i opšta istorija četničkog pokreta |publisher= |location=Kragujevac |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Tomasevich |first=Jozo |authorlink= Jozo Tomasevich |date=1979 |title= Četnici u Drugom svjetskom ratu |publisher= Sveučilišna naklada Liber|location=Zagreb |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Topalović |first=Živko |authorlink=Živko Topalović |date=1967 |title=Borba za budućnost Jugoslavije |publisher= |location=Pariz |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Topalović |first=Živko |authorlink= Živko Topalović |date=1958 |title= Pokreti narodnog otpora u Jugoslaviji 1941-1945 |publisher= |location=Pariz |isbn=|pages=|ref =}} {{refend}} [[Kategorija:Četnici]] [[Kategorija:Srpski iredentizam]] [[Kategorija:Dragoljub Mihailović]] lda54uxqgnb0gzbntro5etfckwkahgt 42587306 42587305 2026-05-03T23:05:46Z ~2026-13681-46 333099 /* Etničko čišćenje */ 42587306 wikitext text/x-wiki {{sređivanje|razlog=[[:en:WP:QUOTEFARM|Preterana upotreba citata]]}} {{neutralnost}} '''Ideologija četnika''' je [[ideologija]] koju su tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] zastupali pripadnici [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Jugoslovenske vojske u otadžbini]], predvođeni [[Draža Mihailović|Dražom Mihailovićem]]. Proklamovani vojni i politički cilj Jugoslovenske vojske u otadžbini bio je obnova demokratske{{citation needed}} Jugoslavije i restauracija [[Monarhija|monarhije]], tj. povratak [[Dinastija Karađorđevića|dinastije Karađorđević]] na vlast. Međutim, u naređenjima, govorima i programskim spisima tog gerilskog pokreta, istoričari prepoznaju elemente [[Srpski nacionalizam|srpskog nacionalizma]], [[šovinizam|šovinizma]], [[antikomunizam|antikomunizma]] i [[antisemitizam|antisemitizma]]. Oko Mihailovića su se nalazili ideolozi Srpskog kulturnog kluba, koji su razradili osnovne postavke ideologije četničkog pokreta. U značajne ideologe ubrajaju se: [[Stevan Moljević]], [[Dragiša Vasić]] i Dragoslav Stranjaković.<ref name="Petranović"/> Ideologija četnika razvila je se pod uticajem unutrašnjih i međunarodnih okolnosti, suprostavljenjem politici [[NOP|Narodnooslobodilačkog pokreta]] i prilagođavanja politici izbjegličke vlade. Do 1944. programi nisu bili usvojeni na nekom opštečetničkom skupu, nego su postojali u obliku programskih dokumenata značajnih ideologa, kao što su spisi Stevana Moljevića "[[Homogena Srbija]]",<ref name="Moljević"> {{cite web |url= https://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%A5%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%A1%D1%80%D0%B1%D0%B8%D1%98%D0%B0 |title= Homogena Srbija |last= Moljević |first= Stevan |date= 1941 |website= |publisher= [[Wikisource]] |accessdate= 19. 1. 2026 |quote=}} </ref> program beogradskog nacionalnog komiteta Draže Mihailovića i [[instrukcija Draže Mihailovića Pavlu Đurišiću|Mihailovićeve instrukcije]].<ref name="Petranović"/> == Komponente == Četničku ideologiju i ratne ciljeve Dragoljub Mihailović je izložio u govoru, kojem je prisustvovao i britanski pukovnik [[William Bailey|Vilijam Bejli]], u [[Gornje Lipovo|Lipovu]] kod [[Kolašin]]a, [[28. februara]] [[1943.]] godine. U svom govoru Mihajlović je izjavio: {{izdvojeni citat|Moji neprijatelji su partizani, ustaše, muslimani i Hrvati. Kada se s njima budem obračunao, onda ću krenuti protiv Italijana i Nemaca.<ref>[http://www.danas.rs/dodaci/vikend/antifasizam_i_kolaboracija.26.html?news_id=240018 Antifašizam i kolaboracija]</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} === Etničko čišćenje === {{main|Velika Srbija|Homogena Srbija|Etničko čišćenje}} [[Datoteka:Uputstvo za ravnogorske borce iz 1944.jpg|mini|''Uputstvo za Ravnogorske borce'' iz 1944. godine (Istorijski arhiv [[Negotin]])]] {{izdvojeni citat|Najenergičnije nast[oj]ati da se sve zauzete teritorije što pre potpuno očiste od Muslimana.<ref>Vojni arhiv, Četnička arhiva, kutija 165, fascikla 4, dokument 5, Štab Limsko-sandžačkih četničkih odreda komandantu Fočanske brigade, 11. februar 1943.</ref><ref>Milan Radanović, ’Noć osvetljena lomačama sa kojih se dizao plamen do neba…’ Zločini JVuO nad muslimanskim stanovništvom u Pribojskom srezu februara 1943., Da pravda ne utihne: spisak žrtava zločina nad Muslimanima na području sreza Priboj na Limu od 1941. do 1945. s posebnim naglaskom na 1943. godinu, Sarajevo, 2019, str. 40.</ref>|[[Pavle Đurišić]]}} {{izdvojeni citat|Tokom borbi koje su izbile u Bosni tokom Drugog svjetskog rata, ustaške jedinice uništavale su muslimanska sela i ubijale njihove stanovnike. Slična zvjerstva počinili su i srpski četnici, koji su optuživali Muslimane za učešće u antisrpskim i antipravoslavnim akcijama Hrvata. Do 1943. ubijeno je preko 100.000 Muslimana; 250.000 je bilo u izbjeglištvu.<ref>[https://www.znaci.org/00001/181.htm Roland Kaltenegger: TOTENKOPF & EDELWEIß], četvrti dio: Das Kriegsjahr 1944, Ares-Verlag, Graz, strana 197.</ref>|Roland Kaltenegger, ''Totenkopf & Edelweiß''}} Pukovnik Draža Mihailović je u depeši izbegličkoj vladi u Londonu u septembru 1941. izložio svoj program koji uključuje [[etničko čišćenje]]: {{izdvojeni citat|Pripremati da bi u danima sloma mogli izvršiti ove akcije: a: da kazni sve one koji su na zločinački način služili neprijatelju i koji su svesno radili na istrebljenju srpskog naroda; b: omeđiti »de fakto« srpske zemlje i učiniti da u njima ostane samo srpski živalj; v: posebno imati u vidu brzo i radikalno čišćenje gradova i njihovo popunjenje svežim srpskim elementom; g: izgraditi plan za čišćenje ili pomeranje seoskog stanovništva sa ciljem homogenosti srpske državne zajednice; d: u srpskoj jedinici kao naročito težak problem uzeti pitanje muslimana i po mogućnosti rešiti ga u ovoj fazi.<ref>[http://www.znaci.org/00001/4_14_1_6.htm Mihailovićev program izložen u depeši vladi u Londonu septembra 1941.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111005185357/http://www.znaci.org/00001/4_14_1_6.htm |date=2011-10-05 }}, [[Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu jugoslovenskih naroda|Zbornik NOR-a]] tom XIV - četnički dokumenti, [http://www.znaci.org/00001/4_14_1.htm knjiga 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110912013523/http://www.znaci.org/00001/4_14_1.htm |date=2011-09-12 }}, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 6</ref>|Mihailovićev program izložen u depeši vladi u Londonu septembra 1941.}} Prijedlozi koje je Beogradski četnički komitet formulisao u ljeto 1941, a koje je u septembru te godine iznio iz zemlje i kasnije predao emigrantskoj vladi [[Miloš Sekulić]], uveliko su se podudarali s teritorijalnim pretenzijama Stevana Moljevića. Karta koja je izrađena navodno na toj osnovi nadilazi Moljevićevu jer izlaže detalje velikih preseljavanja stanovništva, koji su bila neophodnа kako bi u srpskoj jedinici ostalo isključivo srpsko stanovništvo. Prema tom planu, iz koncipirane [[Velika Srbija|Velike Srbije]] trebalo bi silom protjerati oko 2.675.000 ljudi, uključujući 1.000.000 Hrvata i 500.000 Nijemaca, dok bi u novouspostavljenu Srbiju ušlo 1.310.000 ljudi, od toga 300.000 Srba iz Hrvatske. Dopustilo bi se da u novoj Velikoj Srbiji ostane oko 200.000 Hrvata.<ref>Jozo Tomasevich, Četnici u Drugom svjetskom ratu, Sveučilišna naklada Liber, Zagreb, 1979, str. 158.</ref><ref name="Jozo Tomasevich 1945">[https://znaci.org/00001/40_40.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje GLAVNI CILJ: VELIKA SRBIJA]</ref> Nakon sastanka pukovnika [[Jovan Trišić|Jovana Trišića]], prvog vršioca dužnosti komandanta kvislinške [[Srpske žandarmerije]] (od marta 1942. preimenovana u [[Srpska državna straža|Srpsku državnu stražu]]), sa jednim od čelnih ljudi Mihailovićeve organizacije u valjevskom kraju, poručnikom [[Neško Nedić|Neškom Nedićem]], specijalni izaslanik Komesarijata unutrašnjih dela iz [[Valjevo|Valjeva]] 17. jula 1941. podnosi izvještaj [[Milan Aćimović|Milanu Aćimoviću]]. Između ostalog, u izvještaju se prenose sljedeće informacije: {{izdvojeni citat|Gospodin Nedić kaže da je cilj njihov da posle odlaska Nemaca iz Srbije žele da održe red u Srbiji do povratka Nj. V. Kralja a posle da učestvuju u radu organizacije države onakva kakva bude bila. Napomenuo je da se tom prilikom neće ostaviti u zemlji ničije manjine i da će se Arnauti potpuno uništiti. Isto tako da će se postupiti po kratkom postupku sa svim onim licima koja su nanela zlo ovoj zemlji, bez obzira da li je Srbin, Hrvat ili Slovenac.<ref>Jovan Marjanović, Ustanak i narodno-oslobodilački pokret u Srbiji 1941, Institut društvenih nauka, Beograd, 1963, str. 128-129.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_4.htm RAVNA GORA POSTAJE STOŽER VELIKOSRPSKE BURŽOAZIJE]</ref>}} U drugoj polovini decembra 1941. [[Stevan Moljević]] šalje pismo [[Dragiša Vasić|Dragiši Vasiću]] sa priloženom kartom o razgraničenju i uputstvima za [[etničko čišćenje]]: {{izdvojeni citat| Što se tiče našeg unutrašnjeg pitanja, razgraničenja sa Hrvatima, tu držimo da treba odmah, čim se ukaže prilika, prikupiti sve snage i stvoriti svršen čin: <br /> a) zaposesti na karti označenu teritoriju; <br /> b) očistiti je pre nego li se iko pribere. <br /><br /> Zaposedanje bi se, mislimo, moglo izvesti samo tako ako bi se jakim odredima zaposela glavna čvorišta i to: Osijek, Vinkovci, Slav. Brod, Sunja, Karlovac, Knin i Šibenik, te Mostar i Metković, a onda iznutra pristupiti čišćenju zemlje od svih nesrpskih elemenata. Krivci bi imali da budu na mestu kažnjavani, a ostalima bi valjalo otvoriti put — Hrvatima u Hrvatsku, a muslimanima u Tursku (ili Albaniju{{efn|Tekst u zagradi olovkom dopisao major Zaharije Ostojić.}}). <br /><br /> (...) Javite nam vaše mišljenje čim pre i primite naše tople pozdrave sa željom da sretno provedete božične praznike i čim pre dočekate čas oslobođenja.<ref>{{Cite web |title=Pismo Stevana Moljevića iz druge polovine decembra 1941. Dragiši Vasiću o granicama i društvenom uređenju posleratne "Velike Srbije" |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_1_35.htm |access-date=2022-08-30 |archive-date=2022-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220830100834/https://znaci.org/00001/4_14_1_35.htm }}</ref>|Pismo Stevana Moljevića Dragiši Vasiću sa uputstvima za etničko čišćenje (decembar 1941.)}} Poručnik [[Kamenko Jeftić]], komandant Višegradskog četničkog odreda, uputio je 20. decembra 1941. godine, nakon [[Pljevaljska bitka|Pljevaljske bitke]], četničkoj Privremenoj upravi istočne Bosne sljedeće sugestije za rad na ideološkom planu: {{izdvojeni citat|Mišljenja sam da bi se trebalo jasno ograditi od komunista i voditi samo srpsku politiku... Koga je sada moliti nije ga ljutiti (odnosi se na Nemce). Ja mislim, znajući italijansko raspoloženje prema našem pokretu u Bosni, da je najbolje da mi ceo naš rad krstimo sa Srpski dobrovoljački pokret u Bosni, koji ima zadatak spašavanja srpstva. Mislim da nam treba biti zakon: Velika slobodna i čista Srbija...<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, arhivski fond Draže Mihailovića, dok. BH—P—224.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_16.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje ISKRENO SAVEZNIŠTVO]</ref>}} U izvještaju poslatom generalu Mihailoviću 26. januara 1942. godine, major [[Boško Todorović]] navodi korake koje bi trebalo poduzeti radi obezbjeđivanja slobode kretanja u italijanskoj okupacionoj zoni, nakon čega bi četnici, uz dozvolu okupatora, mogli preuzeti vlast i pristupiti provođenju etničkog čišćenja [[Bošnjaci|Bošnjaka]] („Turaka”) i [[Hrvati|Hrvata]]: {{izdvojeni citat|Posredstvom srpskih dobrovoljačkih četnika odvojiti Italijane od Pavelića i njemu odanih hrvatskih renegata, odnosno turaka, a postići da se naši četnički odredi mogu što slobodnije kretati na celoj teritoriji okupiranoj od Italijana, čime bi bilo upola rešeno ne samo srpsko pitanje u ovim krajevima (preuzimanje civilne vlasti od strane Srba, evakuacija, istrebljenje, prinudno iselenje znatnog broja muslimana i katolika) već i neobično olakšano kretanje naših odreda redovne vojske za dalje operacije u duhu direktiva naše Vrhovne komande (npr. čitavi pukovi mogli bi se pod zaštitom dobrovoljačkih četnika koji prividno sarađuju sa Italijanima, tajno i po ešelonima prebacivati duž Dinarskih planina iz Srbije u Liku ili kroz Sandžak i Crnu Goru u oblast Skadra, Drača, Tetova, Bitolja i Lerina).<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_49.htm Izveštaj Komande operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine od 26. januara 1942. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj situaciji u istočnoj Hercegovini i o pregovorima o saradnji sa italijanskim okupatorom]</ref>}} U Elaboratu [[Dinarska četnička divizija|Dinarske četničke divizije]], dokumentu napisanom u [[Mostar]]u od 8. do 12. marta 1942. godine (autori: major [[Borivoje S. Radulović]], kapetan I klase [[Radovan S. Ivanišević]] i kapetan II klase [[Milo Rakočević]]), precizirani su zadaci Dinarske divizije, kao i njena uloga u daljnjem jačanju četničkog pokreta. Dokumentom se, između ostalog, definiše stav prema „raznim neprijateljima”.<ref name="povijest.net">{{Cite web |title=Hrvatski povjesni portal: Domagoj Zovak – Dinarska četnička divizija (3) – Feljton o Dinarskoj četničkoj diviziji |url=https://povijest.net/dinarska-cetnicka-divizija-3/ |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302075000/https://povijest.net/dinarska-cetnicka-divizija-3/ |dead-url=yes }}</ref> U odjeljku naslovljenom „Prema muslimanima uopšte” stoji: {{izdvojeni citat|U prvo vreme, dok Dinarska divizija ne ojača u tolikoj meri, da joj partizanski odredi ne predstavljaju glavnog protivnika, prema muslimanskom življu biti strpljiv, ne ubijati ga i ne pljačkati ga. Drugim rečima prema muslimanima, na vešt način, treba primeniti take metode, da oni zaista steknu ubeđenje, da su im vojno-četnički odredi prijatelji tj. za sada muslimani treba o vojno-četničkim odredima da imaju mišljenje, kao što su Srbi o njima imali kroz 20 prošlih godina, no za drugim momentom, što će u pogodnom času baš ti muslimani doživeti od vojno-četničkih odreda ono, što su Srbi doživeli od njih od 16. aprila 1941. g., pa do danas. Svaka preuranjena akcija protiv muslimanskog življa ojačala bi partizane. Zbog toga oni treba da sede kod svojih kuća, pa da ih na njihovim domovima uništimo. Dakle razum treba da nadvlada osećajima što znači veštim postupcima i političkim mahinacijama težiti da se broj neprijatelja što više smanji.<ref>Narodnooslobodilačka borba u Dalmaciji 1941–1945, Zbornik dokumenata; knj. 2, Institut za historiju radničkog pokreta Dalmacije, Split 1982, str. 1128.</ref>}} U pismu Draži Mihailoviću iz aprila/maja 1942. [[Dragiša Vasić]] je opisao značaj uspostavljanja vojne dominacije u cilju etničkog čišćenja tokom ratnih dejstava: {{izdvojeni citat|U pogledu tačke 2 pod b), gde se govori o tome da je potrebno zaposednutu teritoriju odmah, i pre nego što se iko pribere, očistiti od stranog elementa, mislim da nam ovo pitanje nemora zadavati mnogo brige. Pamtim vrlo dobro stanje u kome se Evropa nalazila posle prošlog rata. Ratujuće države bile su toliko zauzete svojim brigama, da nijedna takoreći nije mogla voditi računa o tome šta druge u svojim granicama rade i preduzimaju. U prvoj godini iza prošlog rata moglo se prosto istrebiti jedan dobar deo svoga neželjenog stanovništva a da niko zbog toga i ne okrene glave. Dakle, ako budemo pametni, ovo pitanje čišćenja odnosno preseljavanja i izmene stanovništva, neće nam biti naročito teško.<ref>http://www.znaci.org/00001/11_28.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220819134328/https://znaci.org/00001/11_28.htm |date=2022-08-19 }}. Pismo Dragiše Vasića Draži Mihailoviću iz aprila 1942, Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_85.htm Pismo Dragiše Vasića iz prve polovine maja 1942. Draži Mihailoviću sa primedbama na program posleratnog uređenja Jugoslavije]</ref>|Pismo Dragiše Vasića Draži Mihailoviću iz aprila 1942.}} Neposredno prije početka [[Bitka na Kozari|bitke na Kozari]] održana je konferencija četničkih odreda s područja doline [[Vrbas (rijeka)|Vrbasa]]. Na konferenciji je raspravljano o [[Suradnja četnika sa NDH|saradnji četnika s vlastima NDH]] nakon sporazuma potpisanih između dvije strane u proljeće i ljeto 1942, kao i o učešću četnika u predstojećoj operaciji protiv partizana na strani [[Sile Osovine|sila Osovine]] i [[kvisling]]a. Tada je [[Vukašin Marčetić]], četnički komandant s [[Manjača|Manjače]], između ostalog, izjavio: {{izdvojeni citat|Smatram da su Bosna i Srbija jedna zemlja i nadam se da će se iz Bosne očistiti sve što nije srpsko. Treba što pre uspostaviti veze sa Istočnom Bosnom i Srbijom i saznati za namere naše vlade u Londonu.<ref name="ReferenceE">[https://znaci.org/00001/4_14_1_100.htm Zapisnik sa konferencije četničkih odreda sa područja doline Vrbasa od 7. juna 1942. o organizaciji odreda, sadejstvu u akcijama protiv NOP-a i saradnji sa NDH]</ref>}} U pismu iz sredine juna 1942. koje su major [[Petar Baćović]] i kapetan [[Rudolf Perhinek]] uputili [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] pominje se da je u [[Pljevlja|Pljevljima]] održana konferencija na kojoj se raspravljalo o uređenju Jugoslavije po završetku rata: {{izdvojeni citat|Pri prolazu kroz Plevlja pri odlasku na položaj pozvao sam na konferenciju Grig. Božovića, Voju Nenadića i sav. min. spolj. pos. Lisičića Nićifora. Konferisali smo punih 6 sati. I pridobio sam ih da i oni pomažu naše ljude. Izjavili su da stoje na istoj liniji, kao i mi. Iznosim mišljenje Gligorija Božovića: Jugoslavija — monarhija — dinastija Karađorđevića. Konfederacija — u Srbiji samo pravoslavni i Slovenci. Arnauti se isključuju iz drž. zajednice. Granice kao i naše.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_109.htm Pismo majora Petra Baćovića i kapetana Rudolfa Perhineka od 15. juna 1942. majoru Zahariju Ostojiću o situaciji u rejonu Foče]</ref>}} [[Lazar Trklja]], predratni sekretar [[Zemljoradnička stranka (Jugoslavija)|Zemljoradničke stranke]] i član četničkog [[Centralnog nacionalnog komiteta]], piše 30. juna 1942. godine generalu Mihailoviću i Vrhovnoj komandi JVuO sljedeće: {{izdvojeni citat|Naglašavamo da ovaj prostor ima sve uslove da posluži kao odlična baza za akciju u datom momentu. Zadatak će biti težak ako se želi, zašto su ovamo svi rešeni, da se stvori čista etnička veza Srbija sa srpskim blokovima u Krajini i Lici kao i Crnoj Gori i Hercegovini. Molimo da se pri ukazivanju svih vrsta pomoći i razumevanja ovo ima u vidu radi opšte srpske stvari. Za ovo, vi ste naša nada.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_123.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 18. jula 1942. godine]</ref>}} U zajedničkom izveštaju majora Petra Baćovića i Dobrosava Jevđevića s kraja avgusta 1942. Draži Mihailoviću o političkoj situaciji u istočnoj Bosni i Hercegovini se navodi: {{izdvojeni citat|Pitanje muslimana vrlo je delikatno. Narod neće da čuje za saradnju sa njima i već je formirao uverenje u duši da njih mora da nestane.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_162.htm</ref>}} Kapetan [[Radovan Ivanišević]] piše 29. septembra 1942. majoru Zahariju Ostojiću da je vojvoda [[Ilija Trifunović-Birčanin]] sklopio sporazum sa italijanskim okupatorom o snabdijevanju oružjem, ali da Italijani uslovljavaju ispunjenje dogovorenog prestankom četničke »akcije protiv Hrvata i Muslimana«. Stoga, Ivanišević smatra da provođenje planirane odmazde nad njima treba odložiti za povoljniji trenutak: {{izdvojeni citat|Uslov da sve ovo realizujemo je, da se obustavi akcija protiv Hrvata i Muslimana, jer oni protestvuju preko Nemačke, koja opet vrši presiju na Rim. Visoki interesi opšte stvari nalažu da ne kidamo sada, kad toliko očekujemo od njih. Muslimani i ustaše odn. Hrvati platiće ceh pre ili posle, za njih ima vremena, jer nemaju gde, ostaju nam jednako pod ruku. Smatram da Ti gledaš na stvari ovako kao i ja.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_170.htm Pismo kapetana Radovana Ivaniševića od 29. septembra 1942. majoru Zahariju Ostojiću o sporazumu između Ilije Trifunovića Birčanina i komandanta 2. italijanske armije o saradnji u borbi protiv NOP-a]</ref>}} U zaključcima konferencije četničke omladine Crne Gore, Boke Kotorske i Sandžaka, održanoj u [[Tomaševo|Šahovićima]] 2. decembra 1942. godine, o poslijeratnom državnom i društvenom uređenju Jugoslavije se navodi: {{izdvojeni citat|Na teritoriji buduće države živeti će samo Srbi, Hrvati i Slovenci. Nacionalnih manjina ne može biti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_200.htm Zaključci konferencije četničke omladine Crne Gore, Boke Kotorske i Sandžaka od 2. decembra 1942. o posleratnom državnom i društvenom uređenju Jugoslavije]</ref>|Zaključci konferencije četničke omladine Crne Gore, Boke Kotorske i Sandžaka od 2. decembra 1942. o posleratnom državnom i društvenom uređenju Jugoslavije}} Draža Mihailović je u ličnoj beležnici po pitanju [[Muslimani|muslimana]] zapisao: {{izdvojeni citat|»Muslimansko stanovništvo je svojim držanjem dovelo do toga da ih naš svet više ne želi i neće da ima u svojoj sredini. Potrebno je još sad da se pripremi iseljavanje u Tursku ili ma gđe van naše teritorije. Na dan ustanka oni će svi biti pokrenuti sa svojih naselja a što niko neće moći sprečiti. — U danom momentu svi muslimani ima da budu pokrenuti sa svojih ognjišta. Oni koji su bliži hrvatskim oblastima tamo — glavno je da svi budu pokrenuti«.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 1, registarski broj 17/3-18</ref>}} Major [[Đorđije Lašić]] je 7. januara 1942. uputio proglas stanovništvu u Crnoj Gori (naslovljen »Braćo Crnogorci«) u kome ih je pozvao na borbu protiv okupatora, kao i na osvetu nad muslimanskim stanovništvom, pozivajući se na „[[Istraga poturica|istragu poturica]]“. Каpetan [[Pavle Đurišić]] je u svojstvu zapovjednika Limskog četničkog odreda u naredbi od 18. januara iste godine pisao komandantu Ljevorečkog bataljona da će „veliki deo Mađarske i rumunski Banat, Metohija i Sandžak, Bosna i Hercegovina biti očišćene“ od svih nenacionalnih elemenata.<ref>Milutin D. Živković, Sandžak 1941–1943. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet, Univerzitet u Beogradu, 2017, str. 400.</ref> U jednoj naredbi načelnog karaktera od 3. rujna 1942. godine, Pavle Đurišić imenuje neprijatelje četničkog pokreta, kao i političke ciljeve za koje bi četnici trebalo da se bore: {{izdvojeni citat|Neprijatelja imamo i previše, ali najopasniji su nam oni, koji žele da izazovu razdor u našim nacionalnim četničkim odredima. Ciljevi su veliki, ostvarenje velike slobodne države — čiste od svih manjina, narodnih izroda i gulikoža. Da bismo mogli te ciljeve i ostvariti potrebno je prvo postići jedinstvo duha — očistiti se od svih koji nisu za Monarhiju sa Dinastijom Karađorđevića na čelu. Mi ne možemo da otpočnemo borbe širega zamaha sve dotle dok se ne očistimo od komunističkih bandita koji bi nam zaboli nož u leđa baš onda kada bi to za nas bilo najteže. Ovo nam nalaže borbu protivu njih do njihovog istrebljenja, bez ikakvog zavaravanja da se neko od onih koji su zagrezli u bratsku krv za račun jevrejskih plaćenika mogu povratiti — popraviti i biti sutra korisni članovi našega društva.<ref>[https://znaci.org/00001/281.htm Radoje Pajović - Dušan Željeznov - Branislav Božović: PAVLE ĐURIŠIĆ - LOVRO HACIN - JURAJ ŠPILER], Centar za informacije i publicitet, Zagreb 1987. str. 49-50.</ref>}} 6. decembra 1942, pred početak [[Pokolj muslimana Sandžaka i istočne Bosne 1943.|akcije istrebljenja muslimanskog stanovništva u Sandžaku i istočnoj Bosni i Hercegovini]], kao i [[Operacija Vajs|operacije Weiss]], u referatu<ref>Vojni arhiv, Četnička arhiva, kutija 12, fascikla 2, dokument 22, strana 5.</ref><ref>Milutin D. Živković, n.d., str. 400, fus. 1308.</ref> sa uputstvima o djelovanju četničkih jedinica u slučaju eventualne italijanske kapitulacije, major Zaharije Ostojić iznosi plan u kom predlaže ekstremne mjere za obračun sa Muslimanima: {{izdvojeni citat|Likvidiranje muslimana treba izvršiti parcijalno i u momentu kada se Italijani neće interesovati za sudbinu muslimana. A to može biti na nekoliko dana pre početka akcije prema Italijanima... Posle razoružanja Italijana, ako se pre toga vremena ne svrši sa Muslimanima treba planski pristupiti razoružanju, a potom likvidiranju Muslimana. Za ovo treba obrazovati specijalne leteće jedinice. U svakom slučaju zonu koja će se osloboditi, treba u najkraćem roku očistiti od svih unutrašnjih neprijatelja. Jedino tako, moći ćemo skoncentrisati svu pažnju na front...|Major [[Zaharije Ostojić]]}} Nakon početka same akcije, poručnik [[Jovan Jelovac]], komandant Pljevaljske brigade Mileševskog korpusa JVuO, uputio je 10. februara 1943. naređenje Baju Pivljaninu, komandantu 4. bataljona Pljevaljske brigade, zahtijevajući nastavak ubijanja muslimanskih civila, uključiv i neboračko stanovništvo (žene i djecu): {{izdvojeni citat|Postupajte i dalje prema već izdatom naređenju. Hvatajte i ubijajte sve muslimane, žene i decu. Hvatajte tu gubu i sve ubijajte to je naređenje naših najviših starešina i to moramo izvršavati. Raditi i samo raditi ovih dana to je naša svetinja ovih dana... Radite i držite zasede i ubijajte sve što vam dođe do ruke. Sada nastaje čišćenje do kraja.<ref>VA, ČA, k. 142, k. 4, d. 25, Naređenje komandanta Pljevaljske brigade JVuO Jovana R. Jelovca komandantu 4. bataljona Pljevaljske brigade Baju Pivljaninu, 10. februar 1943.</ref><ref>Milan Radanović, ’Noć osvetljena lomačama sa kojih se dizao plamen do neba…’, str. 41.</ref>}} {{izdvojeni citat|Muslimansko pitanje zahteva akciju. Na uništavalački pohod četnika protiv Muslimana u Sandžaku i dolini Drine Italijani gledaju blagonaklono.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=808&rec=78&roll=332 Nacionalni arhiv Vašington, T-78, rolna 332, frejm 6290058.] ({{jez-njem|"Die muselmanische Frage bedarf einer Lösung. Die Mordbrennereien der DM—Cetniks gegenüber den Muselmanen im Sandschak und im Drinatal werden von den Italienern begünstigt."}})</ref>|Procjena situacije komande Jugoistoka za mart 1943. (1. april 1943.)}} [[Milovan Pisarri]], istoričar i naučni saradnik [[Institut za filozofiju i društvenu teoriju|Instituta za filozofiju i društvenu teoriju]], u monografiji “Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta“,<ref>[https://www.frs.org.rs/stradanje-roma-u-srbiji-za-vreme-holokausta/ Forum Roma Srbije: Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> zaključuje da su četnici Draže Mihailovića, u cilju stvaranja Velike Srbije, počinili [[genocid]] nad stanovništvom [[islam]]ske konfesije, te da su žrtve ovog genocida istovremeno bili i [[Romi]] muslimani: {{izdvojeni citat|Četnici, koji su s jedne strane očajnički pokušavali da uspostave nekakvu kontrolu nad određenim teritorijama u Srbiji i ostalim delovima Jugoslavije, s druge strane su se u više navrata upustili u proces realizacije političkog programa stvaranja etnički čiste Velike Srbije. U tom smislu, i četničke snage su počinile razne zločine nad Romima muslimanske vere, koje je, zajedno s drugim muslimanima, trebalo istrebiti ili na neki način odstraniti sa buduće srpske nacionalne teritorije. U ovom drugom slučaju, zločini su bili najmasovniji i pogodili najviše stanovnika u jugozapadnoj Srbiji, odnosno u Sandžaku. Postoje ozbiljne indicije da su u pokoljima u kojima je ubijeno više od 8.000 žena i dece, stradali i mnogi Romi. Romi koji su bili žrtve terora snaga pod komandom Draže Mihailovića, čak i ako se ne mogu smatrati za žrtve nacionalsocijaličkog plana istrebljenja, ipak su bili žrtve genocida koji je izvršen od strane četnika nad muslimanima i koji je, pored jugozapadne Srbije, obuhvatao Crnu Goru i Bosnu i Hercegovinu.<ref>Milovan Pisarri, Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta, Forum za primenjenu istoriju, Beograd, 2014, str. 70—71.</ref>}} Delegat Draže Mihailovića za Crnu Goru major Rudolf Perhinek je 5. maja 1943. propisao smjernice za dalji rad na pridobijanju stanovištva za četnički pokret u Crnoj Gori i Sandžaku. U tački 5. uputstva stoji: {{izdvojeni citat|Mi tražimo čistu nacionalnu državu. Ako to ostvarimo biće zemlje i suviše, jer će preko 2,5 miliona narodnih manjina morati napustiti našu zemlju. Ta zemlja će se svakako podeliti u prvom redu onima koji se danas zalažu za ostvarenje naše slobodne države.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 144, reg. br. 32/4—1</ref><ref>Zbornik NOR-a, XIV, knj. 2, str. 788.</ref>}} U pismu od 16. jula 1943. godine,<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 815.</ref> vojvoda [[Momčilo Đujić]] obavještava komandanta Bosanskokrajiškog četničkog korpusa (»brata [[Uroš Drenović|Uroša Drenovića]]«), o operacijama protiv [[NOVJ]] i poziva na borbeno jedinstvo dalmatinskih i zapadnobosanskih četnika. Takođe, vojvoda Đujić podsjeća Drenovića i na najvažniji politički cilj četničkog pokreta: {{izdvojeni citat|Jedinstvo i sloga u današnjim danima od životnog su značaja za ceo Srpski narod. Da su pojedinci od ranije toga bili svesni danas bi vojnička i politička situacija bila u potpunosti u našim rukama. Mi smo u zakašnjenju s obzirom na svetske događaje pa zato moramo žuriti da nas događaji ne zateču nespremnim i nesposobnim, da ostvarimo naš politički cilj, a to je stvaranje etnički čiste Srpske države.}} U uputstvu od 10. aprila 1944. godine, izdatom pripadnicima [[Negotin|Krajinske]] brigade Jugoslovenske vojske u otadžbini, pobrojani su ciljevi ravnogorske borbe: {{izdvojeni citat|JA SE BORIM: 1. Za oslobođenje svoje otadžbine i ujedinjenje svih Srba u jednu Državu. 2. Za povratak Kralja u Otadžbinu. 3. Za uništenje: izdajnika, petokolonaša, ratnih bogataša i komunista. 4. Za iseljenje svih manjina iz naše zemlje: Nemaca, Mađara, Arnauta i drugih, i za davanje njihove zemlje našim borcima.}} Stav četničkog pokreta prema Muslimanima bio je da ih treba sistematski uništavati u toku rata a one koji ne budu ubijeni, iseliti u Tursku i na njihovu teritoriju naseliti srpsko stanovništvo.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_1_6.htm |access-date=2022-11-26 |archive-date=2011-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111005185357/http://www.znaci.org/00001/4_14_1_6.htm }}</ref> U ostvarivanju plana o uništenju Muslimana, četnici su izvršili decembra 1941. i avgusta 1942. izvršili pokolje [[Foča u Narodnooslobodilačkoj borbi|na području Foče]], a početkom 1943. [[pokolj muslimana Pljevalja, Čajniča i Foče]]. Pred kraj rata, od 1944. godine, Draža Mihailović je svoj stav prema muslimanima promenio, i počeo je zastupati demokratsko stanovnište. === Šovinizam === {{main|Šovinizam}} {{izdvojeni citat|'''Antihrvatstvo, antimuslimanstvo i antijugoslovenstvo, to je ideologija srpskog četništva'''... <br /> Iskustvo je međutim pokazalo da je, mimo uzajamnih uništavanja, versko-šovinistička ideologija imala za jedinu posledicu da i Srbe i Hrvate i Muslimane goni u zavisnost i u potčinjavanje tuđem osvajaču. Samo se tako mogao očuvati svoj narod i izboriti se sa domaćim inovercima. Komunisti su međutim udarili drugim putem, putem zajednice svih Južnih Slovena i verske snošljivosti. Oni su uspeli da za to nađu razumevanja kod mladih generacija Srba, Hrvata i Muslimana, upravo u ovim mešanim krajevima.<ref name="Jozo Tomasevich 1945">[https://znaci.org/00001/40_40.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje GLAVNI CILJ: VELIKA SRBIJA]</ref><ref>Živko Topalović, Pokreti narodnog otpora u Jugoslaviji 1941-1945, Pariz, 1958, str. 52-53.</ref>|[[Živko Topalović]]}} Muslimane u internoj komunikaciji četnici nazivaju "Turcima".<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_37.htm</ref> Iako četnici zvanično predstavljaju svoj pokret jugoslovenskim, četnički kapetan Milorad Momčilović veoma zamera partizanima je to što primaju "Turke i Hrvate" u svoje redove: {{izdvojeni citat|Komunisti se odriču Boga, vere, slave, zabranjuju opela, primaju Turke i Hrvate u redove partizana, vrše rekvizicije, desilo se i nekoliko ubistva viđenijih ljudi.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_101.htm IZVEŠTAJ KAPETANA MILORADA MOMČlLOVlĆA OD 7. JUNA 1942. MAJORU PETRU BAĆOVIĆU O DOGAĐAJIMA U ISTOČNOJ BOSNI OD JUNA 1941 DO JUNA 1942 GODINE]</ref>}} Četnici ne priznaju posebne narode kao što su [[Crnogorci]] i [[Makedonci]], nego samo srpski narod.<ref name="AVII 1941">AVII, ČA, 223-7-13; Proglas: Srpskom narodu i četnicima od 15. novembra 1941.</ref> Oni novembra 1941. zameraju partizanima što na rukovodećim položajima ima dosta ljudi koji nisu "naše krvi, imena i vere", navodeći da je pošteno da oslobodilački pokret vode samo Srbi, "jer svoju novu slobodu ne želimo više ni sa kim da delimo".<ref name="AVII 1941"/> {{izdvojeni citat|Četnici su narodna vojska koja se bori za srpski narod, a partizani su komunisti koji u borbu unose politiku i štite muslimane i Hrvate.<ref name="Zbornik NOR-a, 4-2, str. 143-144">Zbornik NOR-a, 4-2, str. 143-144</ref>}} U jednom proglasu Gorskog štaba Bosanskih četničkih odreda s jeseni ili kraja 1941, kaže se: {{izdvojeni citat|Mi se borimo za bolju budućnost srpskog naroda od bugarske granice do [[Jadransko more|Jadranskog mora]] i od [[Solun]]a do Subotice i ne priznajemo nikakve posebne narode kao što su [[Crnogorci]], bosanski i makedonski, kako nas sve nazivaju komunisti, nego priznajemo samo srpski narod.<ref>AVII—DM—BH—V—1901/1.</ref><ref>Jovan Marjanović, Ustanak i narodno-oslobodilački pokret u Srbiji 1941, Institut društvenih nauka, Beograd, 1963, str. 189, fus. 310.</ref>}} Partizani su nekad odgovarali proglasima, kao ovim od 8. decembra: {{izdvojeni citat|Svi narodi Jugoslavije koji su od njenih bivših režima opljačkani, zavađeni pa onda prodati neprijatelju i ostavljeni mu na milost i nemilost, danas se grupišu u borbene redove da smaknu jaram ropstva i svojim naraštajima i onima koji preteknu ove užasne borbe bolju budućnost osiguraju.<ref>AJ, CK KPJ, 1941/101.</ref>}} U izvještaju koji je početkom 1942. godine majoru [[Bošku Todoroviću]] poslao poručnik [[Kamenko Jevtić]], komandant Višegradskog četničkog odreda, piše i o odnosu okupacionih snaga prema lokalnom [[Bošnjaci|bošnjačkom]] stanovništvu: {{izdvojeni citat|Muslimani svuda dižu glavu kada vide nemačke trupe ali hrabri nemački vojnici ih preziru jer ovi muslimani ni svoje narodnosti nemaju.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_40.htm Izveštaj Komande Višegradskog četničkog odreda od 11. januara 1942. komandantu operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine o sporazumu o saradnji sa nemačkim trupama u predstojećoj ofanzivi protiv partizanskih jedinica]</ref>}} Kapetan Bogdan Marjanović 24. februara 1942. povodom preuzimanja dužnosti komandanta Rogatičkog odreda, zasniva svoj govor protiv partizana na međuetničkoj isključivosti: {{izdvojeni citat|Budite junaci svesni da nam preti opasnost od novih neprijatelja, a to su komunisti. Oni pod lažnim lozinkama da se bore protiv okupatora, pokušavaju da u svoje ruke uvuku što više naših neukih Srba Bosanaca, a posle da nas potčine pod vlast čivuta i onih istih krvoločnih Turaka i Hrvata, koji su stotine hiljada naše braće uništili na najzverskiji način.<ref name="AVII, ČA, 175-5-25">AVII, ČA, 175-5-25</ref>}} U izvještaju Kotarske ispostave u [[Goražde|Goraždu]] od 16. maja 1942. godine, citiraju se odlomci iz govora koji je, po zauzeću grada od strane četničkih snaga 30. novembra 1941, okupljenim [[Bošnjaci]]ma i [[Hrvati]]ma navodno održao major [[Jezdimir Dangić]]. Tom prilikom, četnici su počinili masovne zločine nad civilnim stanovništvom u gradu i okolnim selima: {{izdvojeni citat|U to je naišao krvavi major Dangić i nazvao Boga, na što je vodstvo te povorke odgovorilo sa "Živila Velika Srbija i Živili četnici". Na to je zloglasni major održao govor u kome je između ostalog rekao: "Mi smo se digli Srbi sa motikom i vilama u ruci, šta je ko imao protiv Hrvata i Muslimana". Na to je zloglasni Traparić dignute glave plačući odgovorio, "Hvala Vam braćo četnici što ste nas oslobodili Hrvatske i turskoga zuluma. Mi smo svi unuci Nemanjića i svi četnici. Pod ovo malo vladavine Hrvatske, a nama sto godina pod njihovim terorom smo živjeli, ipak smo svi radili koji se osjećamo Srbi i pomagali četničku organizaciju". Na te i druge riječi odgovorio je Dangić: "Nema više Hrvata nema više Turaka, sada je velika Srbija". Iza toga se Dangić okrenuo Hrvatima i Muslimanima koji su bili zarobljeni i okupljeni tu i rekao oštrim tonom: "Niste nam mogli umaći ni pobjeći", pa se okrene četnicima i rekne: "Draga braćo četnici nećemo više zajedno mi i balije".<ref>Smail Čekić, Genocid nad Bošnjacima u Drugom svjetskom ratu: Dokumenti, Sarajevo, 1996, str. 134.</ref>}} U jednom izvještaju iz jula 1942. godine, Dobroslav Jevđević piše majoru Petru Baćoviću (tada u svojstvu izaslanika Draže Mihailovića u Hercegovini) o raspoloženju među srpskim stanovništvom u Hercegovini prema [[Bošnjaci|Muslimanima]]: {{izdvojeni citat|Odnos prema muslimanima u Hercegovini u širokim narodnim masama nije pretrpio nikakvih izmena. I ako mi iz razloga političke taktike propagiramo u ovom momentu politiku snošljivih odnosa, u narodnoj duši postoji neizmenjiva svest, da više nema zajedničkog života sa njima i treba mnogo napora i autoriteta, da ne dođe do erupcije tih raspoloženja.<ref>{{Cite web |title=Izvještaj Dobroslava Jevđevića iz druge polovine jula 1942. majoru Petru Baćoviću o vojno-političkoj i ekonomskoj situaciji u Hercegovini i saradnji sa italijanskim okupatorom |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_1_130.htm |access-date=2022-12-11 |archive-date=2022-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211121324/https://znaci.org/00001/4_14_1_130.htm }}</ref>}} Ravnogorska propaganda, da bi odvraćala ljude da ne stupaju u partizanske formacije obavezno je isticala da na čelu NOP-a stoje [[Jevreji]] i drugi tuđinci. Četnički izvještaji, zapovijesti, depeše, partizane najčešće imenuju kao "mošinovce" (sinonim za Jevreje) ili "komuniste".<ref name="Recite slobodno Moša Pijade">[http://www.danas.rs/danasrs/dijalog/recite_slobodno_mosa_pijade.46.html?news_id=194744 Recite slobodno Moša Pijade]</ref><ref name="ReferenceA">https://www.znaci.org/00001/4_14_3_13.htm</ref> {{izdvojeni citat|Treba da znate da se na čelu partizana nalaze Hrvatske Ustaše, kojima je za cilj da gurnu naš narod u bratoubilački rat i da spreče odmazdu Hrvatima.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_27.htm Naređenje Draže Mihailovića od 9. novembra 1941. komandantu bosanskih četničkih odreda za prebacivanje četničkih jedinica iz istočne Bosne u rejon Užica i Kosjerića radi napada na partizane</ref>|Draža Mihailović}} Mihailović je tvrdnje da se na čelu partizana nalaze [[ustaše]] širio sa ciljem da srpsko stanovništvo u [[NDH]], ogorčeno na ustaške zločine, odvrati od pristupanja [[NOP]]-u. S druge strane, pokušavao je privuče Srbe obećavanjem "odmazde Hrvatima", identifikujući ceo hrvatski narod sa ustaškim jedinicama.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_27.htm</ref> Četnički proglas iz septembra 1942. definiše razliku između četnika i partizana na sledeći način: dok "samo pravi Srbin može postati četnik", na drugoj strani "ustaša, Nemac, Jevrejin ili Ciganin može postati partizan".<ref>AVII Chetnik Collection, box 222, facs. 4, doc. 5.</ref> === Antikomunizam === {{main|Antikomunizam}} {{izdvojeni citat|Sve moje snage su okupljene za borbu protiv komunizma.<ref name="znaci.org">[http://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/154_4.pdf |date=2022-09-04 }}, str. I/265.</ref>|Pukovnik Draža Mihailović u razgovoru sa predstavnicima njemačkog [[Vermaht]]a na [[Sastanak u Divcima|sastanku u Divcima]], 11. novembar 1941.}} {{izdvojeni citat|Neophodno je potrebno i vrlo važno potući komuniste svuda da im se traga ne zna.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_155.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 22. do 28. avgusta 1942. godine]</ref>|Iz depeše generala Draže Mihailovića majoru Petru Baćoviću od 28. avgusta 1942. godine}} {{izdvojeni citat|Prema komunistima nepoštedna borba do njihovog potpunog uništenja.<ref name="ReferenceB">[https://znaci.org/00001/4_14_1_157.htm Uputstvo Štaba Limsko-sandžačkih četničkih odreda od 30. avgusta 1942. komandantu novovaroškog sreza za lojalan stav prema okupatoru i bespoštednu borbu protiv pripadnika NOP-a]</ref>|Kapetan Pavle Đurišić u pismu poručniku Vuku Kalaitoviću, 30. avgust 1942.}} {{izdvojeni citat|Komuniste treba da smatraš kao državnog neprijatelja br. 1. i protivu njih povedi bezkompromisnu borbu, koju voditi sve dotle dok se te proklete bande Tita i Moše Pijade potpuno ne dotuku.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_210.htm Pismo majora Zaharija Ostojića od 17. decembra 1942. komandantu četničkog bataljona "Gvozdeni bataljon" o spoljnoj i unutrašnjoj vojno-političkoj situaciji i značaju borbe za uništenje NOV i POJ]</ref>|Iz pisma majora Zaharija Ostojića jednom četničkom komandantu, 17. decembar 1942.}} {{izdvojeni citat|Ovaj ugovor, kao i buduće mere, se baziraju na međusobnom poverenju i želji da se komunizam uništi, zemlja umiri i Srbiji omogući stabilna budućnost u Evropi oslobođenoj od komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=974&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frames no. 000969—000970: Sporazum između krajskomandanture Zaječar i potpukovnika Jovanovića o nenapadanju i saradnji u borbi protiv NOVJ (23./25. decembar 1943.)] <br/> ({{jez-njem|"Diese Vereinbarung sowie die zukünftigen Massnahmen sollen getragen sein vom gegenseitigen Vertrauen und dem Willen, den Kommunismus zu vernichten, das Land zu befrieden und Serbien einer geordneten Zukunft im Rahmen eines vom Kommunismus befreiten Europas entgegenzuführen."}})</ref>|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Ljuba Jovanović Patak|Ljube Jovanovića Patka]] o borbi protiv partizana u Srbiji (decembar [[1943]].)}} {{izdvojeni citat|Četnici su smatrali partizanski komunistički pokret daleko većom pretnjom po Jugoslaviju nego nemačke okupacione snage.<ref>{{Cite web |title=Thomas T. Matteson, Commander, USCG: AN ANALYSIS OF THE CIRCUMSTANCES SURROUNDING THE RESCUE AND EVACUATION OF ALLIED AIRCREWMEN FROM YUGOSLAVIA, 1941-1945 |url=http://www.znaci.org/00002/406.htm |access-date=2022-12-22 |archive-date=2022-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220819133847/https://znaci.org/00002/406.htm }}</ref>|Thomas T. Matteson, američki avijatičar}} {{izdvojeni citat|Mihailović je osjećao fanatičnu mržnju, duboko i čvrsto usađenu još u vojnoj akademiji, prema svemu što je, kao na primjer komunizam, bilo po njegovim uskogrudnim shvaćanjima i mjerilima suprotno interesima monarhije (u biti srpske) i, u manjoj mjeri, interesima crkve (u biti pravoslavne).<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/171_7.pdf |title=Elisabeth Barker — BRITANSKA POLITIKA PREMA JUGOISTOČNOJ EVROPI U DRUGOM SVJETSKOM RATU |publisher=Znaci.org |date= |accessdate=2024-07-17}}</ref>|Pukovnik [[William Bailey]], šef britanske misije kod četnika, 1973.}} {{izdvojeni citat| Draža Mihajlović je neosporno dokazao: 1. da želi da održava primirje s okupacionim silama i 2. da je on toliko antikomunista, da je usprkos engleskim ponudama dao prednost prosjačenju kod okupatora pred slogom s crvenom stranom. Obećanja Draže Mihajlovića u pogledu lojalnog držanja treba uzeti ozbiljno, pošto je Draža Mihajlović u pitanju antikomunizma uvek zauzimao dosledno držanje.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=575&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000570.] <br /> ({{jez-njem|"D.M. habe zweifellos bewiesen, dass er <br /> 1. Burgfrieden mit Besatzungsmacht halten will und <br /> 2. So sehr Antikommunist ist, dass er trotz Angeboten von englischer Seite einen Bettelgang beim Okkupator der Einigung mit der roten Seite vorgezegen hat. <br /> Zusicherungen D.M.'s auf loyale Einstellung sind ernst zu nehmen, da D.M. in antikommunistischer Frage stets konsequente Haltung eingenommen hat."}})</ref><ref>{{Cite web |title=ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVIĆA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm |access-date=2022-12-22 |archive-date=2022-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221015183044/https://znaci.org/00001/4_14_4_229.htm }}</ref>|Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 18. avgusta 1944. povodom ponude Draže Mihailovića za saradnju u borbi protiv NOVJ}} Jedan od ključnih elemenata četničke ideologije bio je [[antikomunizam]]. Četnički kapetan Sergije Mihailović 5. decembra 1941. poručuje Srbima da je [[komunizam]] narodna bolest koja ne zna za vjeru, slavu, Boga, za crkvu, sveštenstvo, porodicu i opšte za hrišćanstvo i tvrdi da "za njih je sestra što i svaka druga žena".<ref name="Zbornik NOR-a, 4-2, str. 143-144">Zbornik NOR-a, 4-2, str. 143-144</ref> Pukovnik [[Branislav Pantić]], jedan je od najbližih Mihailovićevih saradnika u prvim mjesecima rata i okupacije; Pantić je učestvovao u pregovorima sa generalom [[Milan Nedić|Milanom Nedićem]] u oktobru, kao i sa [[Sastanak u Divcima|predstavnicima njemačke okupacione sile u Divcima]] u novembru 1941. U izjavi datoj u emigraciji, Pantić piše o ideološkoj profilaciji ravnogorskog pokreta i antikomunizmu kao njegovoj najbitnijoj odrednici: {{izdvojeni citat|Poznate su ideološko-političke smernice borbenog pokreta srpskog naroda pod vođstvom pukovnika Mihailovića. One su postavljene početkom maja 1941, kada se komunistička akcija još nije pojavila, ni osetila na zemljištu. Sa rane jeseni 1941, komunistička opasnost tačno je i jasno uočena i procenjena. OD TOGA MOMENTA BORBA PROTIV KOMUNIZMA ZAUZIMA GLAVNO I SREDIŠNO MESTO U SVIMA POTHVATIMA PUKOVNIKA MIHAILOVIĆA I SRPSKOG NARODA. TAKVA OSTAJE DO KRAJA. Razume se, da su se prema razvoju događaja, menjali taktički postupci i, po potrebi, primenjivao politički oportunizam.<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 113—114.</ref>}} Međutim, vođstvo Jugoslovenske vojske u otadžbini nije moglo lako privoljeti ljudstvo u sopstvenim redovima na borbu protiv partizana, s obzirom da su u pitanju bili njihovi sunarodnici. U tom smislu, komandant Užičke četničke brigade kapetan [[Milorad Mitić]], 8. decembra 1941. godine (nakon [[Operacija Užice|pada Užičke republike]] i otpočinjanja procesa [[Legalizovani četnici|legalizacije četničkih odreda]]), svojim demotivisanim borcima naglašava značaj i smisao borbe protiv pripadnika [[NOVJ]]: {{izdvojeni citat|U ovim momentima kada su sve srpske nacionalne snage zauzete borbom protiv komunizma, pojedini četnici ne pokazuju dovoljno volje i revnosti u vršenju svojih vojničkih i građanskih dužnosti. [...] Naša organizacija i druge stranke mogu imati različite poglede na izvesne probleme, ali ne i na borbu protiv komunizma, tog najvećeg narodnog neprijatelja.<ref>Kosta Nikolić, Istorija ravnogorskog pokreta (knjiga I), Beograd, 1999, str. 161.</ref><ref>Damjan Pavlica, Draža za početnike - priručnik za borbu protiv revizije prošlosti, Levo krilo, Beograd, 2014, str. 35.</ref>}} Štab legalizovanih Požeško-užičkih odreda kojima je komandovao major [[Manojlo Korać]] (ujedno i načelnik okruga Užičkog), objavio je sredinom decembra 1941. godine letak upućen »Srbima« u kome se apeluje na stanovništvo da ne izaziva okupatorski teror, ali i da se priključi borbi protiv partizana: {{izdvojeni citat|A najpreča dužnost srpskog naroda u ovom času jeste da obezbedi, sačuva i održava red i mir sopstvenim snagama. Nosioci toga mira i reda danas su srpske oružane snage... Zato, draga braćo, smirujte se i posvećujte se svom radu... Pomažite, istrebljujte i prijavljujte svakog komunistu da biste sačuvali sebe, svoj dom i novu Srbiju... Znajte, što se pre budu istrebili komunisti i pohvatali gde god se budu skrili, utoliko je bolje za svakog pojedinca i ceo srpski narod...<ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, dok. S—X—127/1.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_18.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje POD ZAŠTITOM LEGALIZOVANIH ODREDA]</ref>}} U jednoj objavi o radu prijekog suda u okrugu Užičkom, vjerovatno s kraja 1941. ili početkom 1942. godine, okružni načelnik major (28. januara 1942. unaprijeđen u čin potpukovnika od strane generala [[Milan Nedić|Milana Nedića]]<ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2019, str. 60.</ref>) Manojlo S. Korać prijeti hapšenjem građanima koji uspiju da oslobode lice osumnjičeno da je komunista, kao i licima koja su tom prilikom puštena na slobodu od strane kvislinških vlasti: {{izdvojeni citat|NARODU OKRUGA UŽIČKOG Poslednjih dana zapazio sam veliki broj građana, koji dolaze u kancelarije činovnika, koja po dužnosti rade na predmetima uhapšenih komunista, intervenišući da se ti poznati komunisti puste. Saznao sam i to, da se u varoši prikupljaju potpisi za poznate kumuniste [sic!] i komunističke vođe, te da se isti iz zatvora puste, a da i ne izađu pred sud radi suđenja. Poslednji put skrećem pažnju građanstvu i zabranjujem dolazak u nadleštvo kancelarije u kojima se vrše isleđenja uhapšenih komunista. Ko se bude uhvatio od tih, koji su došli radi intervencije, odmah će biti lišen slobode i smatraće se saučesnikom uhapšenog. Isto tako, ako budem uhvatio spisak potpisnika, koji jamče, da li je uhapšeni kriv ili nije, svi će potpisnici biti uhapšeni.<ref>Радивоје Папић, ''Ужичка република 1941. Водич кроз изложбу'', Народни музеј Ужице, 2017, стр. 152.</ref>}} Već od januara 1942. godine, Draža Mihailović je izdavao naredbe da komuniste treba napadati i eliminisati, smatrajući ih najvećom preprekom za preuzimanje vlasti nakon okončanja okupacije i obnovu monarhije, ali i za obračun s pripadnicima nesrpskih narodâ te svim neprijateljima četnikâ: {{izdvojeni citat|Najodlučnije tajno pripremanje za borbu kao prema najopasnijem unutrašnjem neprijatelju, ne po našoj volji, već po njihovoj. Po svaku cenu postati jači od njih, ne ispuštati ih sa oka i ne dozvoliti njihovu infiltraciju u svoju organizaciju. Nikakve iluzije u odnosu na njih. Po prirodi stvari, mi smo za njih neprijatelj br. 1 i oni će učiniti sve da nas oslabe, iskoriste i unište, kao što su već činili gde god smo mi bili naivni i gde god su oni mogli. Svaki njihov predlog za saradnju je golo taktiziranje s tim ciljem, a svaki nacionalni stav prosta maska. Njihov je cilj samo jedan — komunistička [[revolucija]] i [[diktatura proletarijata]]. Jasno je da će nemački slom povući sa sobom i okupatorski režim saradnje domaće vlasti i desničarske pokrete. Ostaje tada sam jugoslovenski nacionalni pokret (Jugoslovenska vojska u Otadžbini) kao glavna, upravo jedina, smetnja njihovom preuzimanju vlasti. (...) Vara se ko u njima gleda pripadnike našeg naroda (...) Imati na umu da je potrebno izvršiti još pre svršetka rata preventivnu kontrarevoluciju (bilo da se izvede jednim udarcem bez oklevanja, jer će se pri slomu Nemačke partizanima priključiti svi vojnici komunisti iz okupacionih jedinica sa oružjem, kao i svi oni kojima preti nacionalna odmazda (ustaše, neprijatelj, manjine, muslimani, izdajice i dr.). U trenutku nemačkog sloma, mi moramo imati slobodne ruke za druge zadatke. Ovome treba pristupiti što pre. U borbi protiv komunista okupiti sve nacionalne i konzervativne snage Srba, Hrvata i Slovenaca.<ref name="cacakmuzej.org.rs">[https://www.cacakmuzej.org.rs/files/nmcacak_zbornik_35.pdf ДРУГИ СВЕТСКИ РАТ У ЧАЧАНСКОМ КРАЈУ – СУПРОТСТАВЉЕНА ТУМАЧЕЊА], ЗБОРНИК РАДОВА НАРОДНОГ МУЗЕЈА XXXV, Горан ДАВИДОВИЋ, Милош ТИМОТИЈЕВИЋ, 2005, стр. 199–249.</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Načelnik Komande Istočne Bosne i Hercegovine JVuO major [[Jezdimir Dangić]] je na pregovorima sa predstavnicima njemačke okupacione sile i srpske kvislinške vlade, krajem januara i početkom februara 1942. godine, nedvosmisleno izrazio do koje je mjere bio pripravan da se, skupa sa svojim četničkim odredima, svrsta u borbeni antikomunistički front: {{izdvojeni citat|Dangić je spreman da se sa svim svojim ljudstvom bezuslovno stavi pod nemačku komandu za potpuno uništenje komunista u istočnoj Bosni i održavanje mira, tako da se izbeglice mogu vratiti. [...] Dangić je pri tom izjavio da bi se sa svojim ljudima i pri jednom opštem ustanku na Balkanu i iskrcavanju Engleza nepokolebljivo verno borio na nemačkoj strani. Dangić je pri tom izražavao, čak, svoje uverenje da bi samo nemačka pobeda mogla Srbiji da obezbedi pripadajući položaj na Balkanu, dok bi pobeda boljševizma značila uništenje svakog naroda, pa, dakle, i srpskog. Da [[Milan Nedić|Nedić]] zastupa isto mišljenje poznato je.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_2_2.pdf Zbornik NOR-a, XII/2, Beograd, 1976.] str. 115—116.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1094&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 001090—001091.] <br /> ({{jez-njem|"D. ist bereit, sich mit allen seinen Leuten unbedingt dem deutschen Befehl zu unterstellen, die Kommunisten in Ost–Bosnien restlos zu vernichten und die Ruhe aufrechtzuerhalten, sodass die Flüchtlinge zurückgeführt werden können. </br> D. erklärte dabei, dass er mit seinen Leuten auch bei einem allgemeinen Balkanaufstand und einer Landung der Engländer unverbrüchlich treu auf deutscher Seite kämpfen würde. Er entwickelte dabei seine Überzeugung dahingehend, dass nur der deutsche Sieg Serbien zu der ihm gebührenden Stellung auf den Balkan verhelfen könnte, während der Sieg den Bolschewismus die Vernichtung jeden Volkes, also auch des serbischen bedeuten würde. Dass Nedić dieselbe Auffassung vertritt, ist bekannt."}})</ref>}} Pukovnik [[Bajo Stanišić]] bio je prvi četnički komandant u [[Crna Gora|Crnoj Gori]] koji je postigao sporazum s predstavnicima italijanske okupacione vojske. Naime, 6. marta 1942. u [[Podgorica|Podgorici]], Stanišić i pukovnik Gabrielo Boglione potpisali su sporazum kojim se četnici („crnogorski nacionalisti”) obavezuju da „neće upotrebiti nikad oružje protiv italijanskih trupa”.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_64.htm Sporazum između četničke organizacije na području Podgorice i doline Zete i Glavne komande italijanskih trupa u Crnoj Gori od 6. marta 1942. o saradnji u borbi protiv NOP-a]</ref> Međutim, najvažnije tačke sporazuma se odnose na »borbu protiv komunizma«: {{izdvojeni citat|ODBOR CRNOGORSKIH NACIONALISTA IZ PODGORICE I DOLINE ZETE sa svoje strane obavezuje se: 1) — Da će voditi beskompromisnu borbu protiv komunizma i komunista u Crnoj Gori — tog najvećeg međunarodnog neprijatelja; 2) — Da će vođa Odreda Crnogorskih Nacionalista iz Podgorice i Doline Zete, Pukovnik Bajo J. Stanišić, bilo lično ili preko osoba koje on delegira, biti u stalnom kontaktu sa Glavnom Komandom Italijanskih Trupa u Crnoj Gori za sve sporazume o izvođenju zajedničke akcije u borbi protiv komunizma u Crnoj Gori; 3) — Da će iz pokreta potpuno isključiti svaku politiku a jedino ostaje borba protivu komunizma u Crnoj Gori;}} Draža Mihailović će aprila [[1942]]. naložiti [[Pavle Đurišić|Pavlu Đurišiću]] da se bori protiv partizana, a ne okupatora: {{izdvojeni citat|Važno je da ostanete u nacionalnoj liniji potpuno kao i dosada. Komuniste čistite gde možete a izbegavajte Talijane i posredno iskoristite ako se što može izvući od njih.<ref>https://znaci.org/00001/4_14_1_72.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama štaba Draže Mihailovića od 21. marta do 26. aprila 1942. godine</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Mihailović javlja [[Zvonko Vučković|Zvonku Vučkoviću]] i drugim komandantima u Srbiji da je borba sa komunistima „odlučna”, da su komunisti „krvoloci”, te da ih uništavaju nemilosrdno, jer bi komunisti, kao „izdajnici”, pokušali da „nas ometu u oslobođenju otadžbine koju oni ne priznaju”: {{izdvojeni citat|Te zlotvore i krvnike našeg naroda uništavajte bez milosti. Oni nas ometaju da imamo slobodne ruke prema neprijateljima. Oni isto kao i Ljotićevci podjednako služe Nemcima. Bez milosti uništavajte. Svi komandanti su mi odgovorni za svoje reone da su čisti od ovih mangupa i probisveta koje vode stranci Tito i Moša Pijade.<ref name="Petranović"/><ref>Zbornik NOR-a, XIV/2, Beograd, 1983, str. 131.</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Četnički komandanti su naglašavali kako je jaz između dva vojna i politička pokreta nepremostiv. U zapisniku sa konferencije četničkih odreda s područja doline [[Vrbas (rijeka)|Vrbasa]], održane 7. juna 1942. godine, zabilježene su riječi vojvode [[Rade Radić|Radeta Radića]], komandanta [[Bosna (regija)|bosanskih]] četnika, koji je na lapidaran način iskazao neumitnost sukoba sa partizanima: {{izdvojeni citat|Komandant Rade Radić kaže: da se mi nismo digli protiv komunista, došle bi u pitanje i naše glave.<ref name="ReferenceE">[https://znaci.org/00001/4_14_1_100.htm Zapisnik sa konferencije četničkih odreda sa područja doline Vrbasa od 7. juna 1942. o organizaciji odreda, sadejstvu u akcijama protiv NOP-a i saradnji sa NDH]</ref>}} O komunizmu kao ideološkom antipodu četničkog pokreta pod komandom generala Mihailovića, te o [[Komunistička partija Jugoslavije|jugoslovenskim komunistima]] kao najradikalnijim protivnicima stanja u [[Kraljevina Jugoslavija|prvoj Jugoslaviji]], vojvoda [[Ilija Trifunović-Birčanin]] je pisao komandantu JVuO u drugoj polovini aprila 1942. godine: {{izdvojeni citat|Prilike za rad ovamo ne samo da nisu povoljne, nego su čak veoma nepovoljne. Talas marksističkog socijalizma pod firmom komunizma ili [[Socijaldemokratija|socijalne demokratije]], zahvatio je široke narodne slojeve Bosne, Hercegovine, Crne Gore, Like i Dalmacije. Političko i duhovno vođstvo Komunističke partije Jugoslavije, veštom propagandom, a naročito terorom i zločinima u masi uspelo je: da narod ovih krajeva zavede na duhovnu stranputicu, da mu tragično pomrači vidike, dovodeći ga u suton one legendarne vidovitosti, koja je uvek prestavljala jasnu odliku našeg naroda. Rezultat ovakvog njihova rada poznat Vam je: dvostruko ropstvo i tiranija od strane okupatora i crvenih, snošenje teških udaraca i nanošenje ogromnih gubitaka, a iznad svega pojavila se strašna vizija gladi u ovim inače pasivnim krajevima. Pa ipak u poslednjem dvana[j]estom času narod kao da se trgao i počeo da se vraća: od internacionalizma—[[Nacionalizam|nacionalizmu]], od [[Ateizam|ateizma]] i bezbožništva etici i veri, od razbuktalog nemorala i strasti ka porodici i moralu, od kolektivizma ka slobodi i individualizmu, dakle našoj vekovnoj tradiciji: svemu onom što je prestavljalo žarište i ideje vodilje nacionalne svesti i misli.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_76.htm Izveštaj Ilije Trifunovića Birčanina od aprila 1942. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj situaciji u Bosni, Hercegovini, Crnoj Gori, Lici i Dalmaciji i o saradnji sa italijanskim okupatorom]</ref>|Izveštaj Ilije Trifunovića Birčanina Draži Mihailoviću (april 1942.)}} General Draža Mihailović poslao je 26. maja 1942. depešu predsedniku Ministarskog saveta Kraljevine Jugoslavije [[Slobodan Jovanović|Slobodanu Jovanoviću]] sljedeće sadržine: {{izdvojeni citat|Prošle jeseni primio sam znanju saopštenje britanske Vlade da Jugosloveni ima da se bore za Jugoslaviju, a ne da se borba pretvori u pobunu komunista za Sovjetsku Rusiju. Ponavljam komunisti su omrznuti u narodu zbog užasnog terora. Zapamtite: narod ih neće i uskoro im je kraj. Srbija, Sandžak i Istočna Bosna potpuno slobodni od njih. U Crnoj Gori sam se narod digao listom protiv njih. Ponavljam sam narod i sad se i Crna Gora čisti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_105.htm Izvod iz zbirke telegrama Štaba Draže Mihailovića poslatih izbegličkoj jugoslovenskoj vladi od 4. novembra 1941. do 11. juna 1942. godine]</ref>}} Nakon što su četnici sredinom 1942. godine u sadjejstvu sa italijanskim trupama [[Treća neprijateljska ofanziva|protjerali partizane iz Hercegovine]], u bilećkom, gatačkom i nevesinjskom srezu su održane smotre jedinica kojima je prisustvovao i vojvoda Ilija Trifunović-Birčanin, komandant zapadnobosanskih, ličko-dalmatinskih i hercegovačkih četničkih odreda. U obilasku četničkih jedinica, Trifunovića su pratili italijanski general Alessandro Lusana, vojvoda [[Dobroslav Jevđević]] i lokalni četnički komandanti. U svom govoru u [[Bileća|Bileći]], vojvoda Trifunović-Birčanin naglašava koliko je značajna "''borba protiv komunizma''" u tom trenutku: {{izdvojeni citat|Zahvaljujem vam se junaci, što ste u ovim krajevima slomili komunizam i uništili te krvave bande. Pozivam vas, da se pokoravate zakonima i ne nasjedate lažnim vijestima, te da se i dalje borite protiv komunizma, jer su boljševičke armije već na umoru. Danas je glavna borba uperena protiv komunizma, u kojoj se osim ostalih naroda Evrope bore i svi južni Sloveni, jednako Srbi, Hrvati i Slovenci, a iz koje će borbe izići nova Evropa, gdje nas očekuje novi život, koji će sigurno biti bolji, te ćemo u miru moći podizati svoje razrušene domove i orati naša polja.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_120.htm Izveštaj komandanta zapadnobosanskih, ličko-dalmatinskih i hercegovačkih vojnočetničkih odreda od 16. jula 1942. Draži Mihailoviću o četničkim jedinicama u Hercegovini, Dalmaciji, Lici i zapadnoj Bosni]</ref>}} General Draža Mihailović je zahtijevao od svojih oficira da ga redovno izvještavaju o tome šta su poduzeli po pitanju izvršenja likvidacije komunista. 16. jula 1942. godine, u dvjema depešama poslatim komandantu Severnih pokrajina JVuO ([[Vojvodina]] i [[Slavonija]]) majoru [[Žarko Todorović|Žarku Todoroviću]] (pseudonim »Valter«; major Todorović je ujedno bio i ravnogorski komandant Beograda), Mihailović se raspituje: {{izdvojeni citat|Dajte podrobnije podatke o licu koje nosi [[Ante Pavelić|Pavelić]]eve poruke. Da li je to Mitrović. Kakva je situacija u [[Srem]]u u pogledu komunista. Šta ste preduzeli za njihovo uništavanje.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref>}} U raspisu svim komandantima poslatom iz štaba Draže Mihailovića 30. jula 1942. koji potpisuje major [[Zaharije Ostojić]], između ostalog se sugeriše da bi komuniste i partizane trebalo izravno uništiti, paralelno koristeći usluge kvislinških struktura u Srbiji (poput [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]] ili [[Specijalne policije Uprave grada Beograda]]): {{izdvojeni citat|Komuniste trebite bez milosti svim sredstvima posredno i neposredno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref>}} U depeši koju je 23. avgusta 1942. godine Draža Mihailović uputio [[Siniša Ocokoljić|Siniši Ocokoljiću]] (pseudonim »Ilijev«), komandantu Mlavskog korpusa JVuO, stoji: {{izdvojeni citat|Naša propaganda preko r. Londona radi punom parom, komunisti gube pa imaju pravo da se ljute. Naša vlada održava savezničke veze sa Rusijom, a mi ima da ih u zemlji pomlatimo i uništimo gde god ih sretnemo, nastanite na tome u vašoj oblasti.<ref>https://znaci.org/00001/4_14_1_155.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 22. do 28. avgusta 1942. godine</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Njemački vojni istoričar kapetan Ernst Vishaupt, na zahtjev načelnika štaba Komande Jugoistoka, sastavio je u drugoj polovini 1942. godine opširan izvještaj u kojem je obradio najvažnije događaje u okupiranoj Jugoslaviji u periodu od juna 1941. do avgusta 1942. Analizirajući situaciju u zemlji tokom prvih nedjelja [[Ustanak u Srbiji|ustanka u Srbiji]], kapetan Vishaupt piše: {{izdvojeni citat|Ustaničkim pokretom u Srbiji rukovode četničke jedinice i komunističke bande. Četničke jedinice su za sada podeljene u tri grupe: u jedinice [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]], koje stoje iza vlade Nedića, u grupe generala [[Ljubo Novaković|Novakovića]], koji naginje komunistima i antikomunističke jedinice generalštabnog pukovnika Mihailovića. Mihailović je protiv Pećanca i Novakovića. U njegovoj okolini su pretežno oficiri. Njegova organizacija je izgrađena čisto vojnički. On je odbio komuniste zato što smatra da nije došlo još vreme za opšti ustanak. On hoće najpre da organizuje celu zemlju pa tek onda da krene napred.<ref>[https://znaci.org/zb/4.php?broj=544&bk=2&vol=12 Borbe protiv ustaničkog pokreta na području Jugoistoka od juna 1941. do avgusta 1942. godine], u Zbornik NOR-a, tom XII, knjiga 2: Dokumenti Nemačkog rajha 1941—1945, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1976, dokument br. 209, str. 1020—1021.</ref>|Izvještaj o borbama protiv ustaničkog pokreta na području Jugoistoka od juna 1941. do avgusta 1942. godine}} Teror koji su četnici provodili u cilju očuvanja svojih pozicija vodio se pod parolom borbe protiv komunizma. Pored ubijanja zarobljenih partizana, zastrašivanja i teroriziranja stanovništva, taj je teror pratila sve izraženija propaganda. U letku pod naslovom »Braćo Srbi i sestre Srpkinje!«, koji su četnici krajem kolovoza 1942. raspačavali u okolici [[Knin]]a, ističe se da četnici vode borbu »protiv partizana-komunista na život i smrt« i da će je voditi »do njihovog konačnog istrebljenja«. Također, 10. rujna iste godine, vojvoda [[Momčilo Đujić]] je u obliku letka uputio poruku »Srbima partizanima i partizanskim simpatizerima na srpskoj tromeđi«, u kojoj ih poziva da se vrate kućama i »jave kod nadležnih komandira četničkih odreda i ostalih predstavnika četničke vlasti, te neka im se stave na raspoloženje sa svojim oružjem«.<ref>AVII, NDH, kut. 197, br. reg. 9/10.</ref> Đujić prijeti da je to njegova »poslednja opomena i poslednja poruka koju čini u ime Srpskih četničkih odreda«, jer će nakon toga poduzeti »represalije koje će konačno pogoditi smrtonosnim udarcem sve one koji se udružiše sa našim neprijateljem i služe razornoj ideji komunizma uništavajući sve ono što je ''NAŠE, RASNO I NACIONALNO''«.<ref>[https://znaci.org/00001/41_12.htm Četnici i problemi borbe protiv NOP-a]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=932&rec=314&roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000928.]</ref> U cilju vođenja bespoštedne borbe protiv partizana, kao i njihovog uništenja, kapetan [[Pavle Đurišić]] je svojim jedinicama izdavao konkretna naređenja, u kojima je stajalo: {{izdvojeni citat|Svakog uhvaćenog komunistu ubiti na licu mesta sem vođa, koje vezati i sprovesti ovom štabu. U koliko bi se uhvatio sa tačnim i osvedočenim dokazima, koji komunistički jatak, bez razmišljanja ga ubiti.<ref>[https://znaci.org/00001/281.htm Radoje Pajović — Dušan Željeznov — Branislav Božović: PAVLE ĐURIŠIĆ — LOVRO HACIN — JURAJ ŠPILER], Centar za informacije i publicitet, Zagreb 1987. str. 50.</ref>}} Prilikom izvođenja jedne akcije potkraj studenog 1942. Đurišić naređuje: »Svakoga komunistu — partizana na koga se naiđe ili se u borbi uhvati likvidirati po kratkom postupku. Na celoj teritoriji kroz koju se prolazi pretresati teren i kuće i svako lice koje je sumnjivo hapsiti. Isto tako pohapsiti sva ona lica za koja se utvrdi da nisu seljaci-meštani već došljaci...«<ref>Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941-1945, Obod, Cetinje 1977, str. 295.</ref> General [[Blažo Đukanović]], koji se nalazio na čelu [[Kvisling|kvislinške]] [[Glavne nacionalne komande Crne Gore]] sa sjedištem na [[Cetinje|Cetinju]], u naređenju od 30. novembra 1942. piše pukovniku Baju Stanišiću: {{izdvojeni citat|Naredite najenergičniju potjeru za komunistima koje po svaku cijenu uništiti i onemogućiti im dalju akciju na reonu te komande. Sve jedinice uputiti na teren. Biti nemilosrdan prema komunistima i onima koji ih pomažu. [...] Energičan rad protivu komunista i njihovo uništenje mora se izvršiti u što kraćem vremenu. Odlaganja nema. Sentimentalnosti ne smije da bude.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_196.htm Naređenje četničke Glavne nacionalne komande Crne Gore od 30. novembra 1942. komandantu Zetskog letećeg odreda za maksimalno angažovanje odreda u uništenju komunista i pripadnika NOP-a]</ref>}} Mnogi četnici su svoju borbu prvenstveno vidjeli kao borbu protiv partizanskog ustanka, a ne protiv okupatora: {{izdvojeni citat|Uzeli smo oružje ne da riješimo međunarodne probleme niti da politiziramo — jer i kad bi to radili, to bi bilo bez ikakvog rezultata kao do sada, budući smo potpuno ubijeđeni da mi ne možemo imati nikakvog uticaja pri rešavanju svjetskih događaja. Uzeli smo oružje da oslobodimo naš narod od strašnog terora jedne pljačkaške bande i bandita kao što su Moša Pijade i drugovi.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_90.htm</ref>|Pismo Jakova Jovovića italijanskom guverneru Crne Gore o stavu četnika prema italijanskom okupatoru (29. maj 1942.)}} Četničke snage su u [[Operacija Weiss|operaciji Weiss]], pokrenutoj sa ciljem uništenja [[Bihaćka republika|Bihaćke republike]], uzeli učešća zajedno sa njemačkim, italijanskim i [[Ustaše|ustaško]]-[[Hrvatsko domobranstvo|domobranskim]] jedinicama. U direktivi od 2. januara 1943. komandantima korpusa JVuO u predstojećoj operaciji, Draža Mihailović naređuje početak opšte ofanzive na snage NOVJ: {{izdvojeni citat|'''III Naš cilj i ideja manevra.''' <br /> Naša je namera da iz obuhvatnog položaja koga imaju naše snage izvrše koncentričan napad na komuniste na označenoj prostoriji, komunisti unište i time oslobode ovu srpsku teritoriju komunističkog terora.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_1.htm Direktiva Draže Mihailovića od 2. januara 1943. komandantima korpusa za borbu protiv jedinica NOV i POJ na slobodnoj teritoriji zapadne Bosne, Like i Korduna]</ref>}} U raspisu svim svojim komandantima od 13. januara 1943, general Mihailović javlja: {{izdvojeni citat|Navijanje londonskog radia za pomirenje sa komunistima objasnite u usmenoj propagandi da je to naše lukavstvo da komuniste malo umirimo i da ih uništimo. Objasnite javno narodu da nas Englezi u tome potpomažu da bi smo se jednom otarasili komunista koji se ne bore da oslobode već da zarobe narod. Saopštite i susedima.<ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/4_14_2_25.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića od 10. do 31. januara 1943. godine]</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Istog dana, Mihailović piše »Feliksu« (poručnik [[Zvonimir Vučković]], komandant 1. ravnogorskog korpusa JVuO), »Leonardu« (kapetan I klase [[Dragiša Ninković]], komandant Rudničkog korpusa), i »Fricu« (major [[Dušan Smiljanić]], komandant 1. šumadijskog korpusa) da je neprijateljstvo između četnika i partizana duboko ukorijenjeno, i zato ga je nemoguće prevazići. Komandant JVuO naređuje: {{izdvojeni citat|Borba koju vodimo sa njima je odlučna. Nećemo ih jer su krvoloci i žele da ponovo zadobiju teren. Uništavajte ih nemilosrdno jer se veliki događaji približuju krupnim koracima. Kao izdajnici pokušali bi da nas ometu u oslobođenju otadžbine koju oni ne priznaju.<ref name="ReferenceC"/>}} 16. januara iste godine, Dragoljub Mihailović u cirkularnoj depeši svim četničkim komandantima u [[Nedićeva Srbija|okupiranoj Srbiji]] naređuje „uništenje komunista”: {{izdvojeni citat|I pored svih nevolja narоčitо podvlačim da je komunistička opasnost jedna od najvećih... [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|Naša vlada u Londonu]] preduzima sve da spreči englesku propagandu za partizane. [[Slobodan Jovanović]] vodi tešku borbu u tome pogledu. Ja ulažem proteste i sprečavam koliko najviše mogu ali najbolji način sprečavanja ovog je u uništenju komunista posle čega Englezi neće imati koga da hvale. Na tome radimo i uskoro će te čuti da smo ih u ime Boga likvidirali. Kod vas na vašem terenu uništavajte ih bez milosti. To su zlotvori i dželati našeg naroda.<ref>AVII, reg. br. 18/1, k. 299, d. 193.</ref><ref>Potpukovnik Branko Latas, Saradnja četnika i Nemaca u borbama protiv Glavne operativne grupe divizija NOVJ u dolini Neretve (februar—mart 1943), Prilozi Instituta za istoriju, broj 17/1980, Sarajevo, str. 201, fus. 62.</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 131—132.</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Potom je 21. januara 1943. uputio depešu majoru Siniši Ocokoljiću u kojoj naređuje: {{izdvojeni citat|Komunistima ne dozvoliti da dižu glavu. Uništavati ih bez milosti kao naše najveće zlotvore. Teren od njih mora biti čist. Postupati bez sentimentalnosti isto kao što i oni rade.<ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/4_14_2_25.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića od 10. do 31. januara 1943. godine]</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} I sjutradan, Mihailović u depeši Ocokoljiću urgira za uništenje komunista, napominjući da je komandantima JVuO zabranjeno baviti se politikom: {{izdvojeni citat|Komunistički agenti gmižu kroz narod a zašto ne uputite naše agente da i oni gmižu i da ih ubijaju. Očekujem od vas vesti i aktivnost. Ne busajte se u grudi situacije će biti i teže. Odgovorite mi po vašem običaju da vi govorite istinu a ja ne volim istinu. Odgovaram da volim istinu ali i prisebnost u vezi sa stalnom radljivošću. Naređujem da komuniste uništavate gde god za njih čujete. Vi komandujete vojnicima a ne ženama. Borba je naš posao. Izvestite o sudarima sa komunistima i koliko ste ih pobili. Više nemojte kritikovati niti voditi spoljnu politiku. Zahtevam da očistite vaš teren jer mi za svoj teren odgovarate lično.<ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/4_14_2_25.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića od 10. do 31. januara 1943. godine]</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga II, dok. 25, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 135-136.</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Kako bi opravdao obračun s glavnim neprijateljem (NOVJ), Dragoljub Mihailović je znao u naređenjima svojim komandantima nerijetko posegnuti i za konfabulacijama o saradnji partizana s okupatorom. 22. januara 1943, general Mihailović šalje depešu majoru [[Dragutin Keserović|Dragutinu Keseroviću]] (pseudonim »Orel«): „Primio vaš izveštaj o borbi Dukađinske brigade sa komunistima... Nastanite da vaš kraj potpuno očistite od komunista naročito [[Jastrebac]] — uništavajte ih bez milosti jer nas ometaju u radu i sarađuju sa Nemcima.” U ''Raspisu svima'' od 24. januara, on traži: {{izdvojeni citat|Naši saveznici preko radi[j]a ukazuju na važne i velike odluke ovih dana. Nemcima se bliži kraj. Pripremajte se za odsudnu akciju. Stoga, red i rad na prvom mestu. Raščistite teren svuda od komunista da bismo imali odrešene ruke za odsudni momenat. Saopštite svima susedima.<ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/4_14_2_25.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića od 10. do 31. januara 1943. godine]</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} General Draža Mihailović nagovještava 28. januara 1943. odvijanje predstojeće operacije u više faza: {{izdvojeni citat|Za uništavanje komunista dve faze. Prva faza uništavanje sovjetske republike. Druga faza gonjenje u celoj Bosni, Lici i Kordunu i definitivno uništavanje. Italijani za sada onemogućili prolaz Crnogorcima, pod izgovorom da je sovjetska republika pred uništenjem, i da Crnogorci nisu potrebni.<ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/4_14_2_25.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića od 10. do 31. januara 1943. godine]</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Mihailović je odbacivao bilo kakvu ideju o eventualnom prekidu neprijateljstava sa vođstvom jugoslovenskih partizana, čak i nakon intervencija sa strane najviših političkih adresa u [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkim zemljama]]. 31. januara 1943. godine, on piše komandantu Srbije JVuO generalu [[Miroslav Trifunović|Miroslavu Trifunoviću]] (pseudonim »Ditrih«) da je [[Anthony Eden]], ministar vanjskih poslova [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]], uputio apel za izmirenjem dvije zaraćene strane: {{izdvojeni citat|Izjava Idnova o mirenju ne važi ništa. Čistiti komuniste do poslednjeg. Mi našu kuću uređujemo i niko drugi. Oni neka pregovaraju to se nas ništa ne tiče.<ref name="ReferenceC"/>}} Tokom operacije Weiss, major Zaharije Ostojić (»Branko«) šalje 29. januara 1943. depešu Vrhovnoj komandi JVuO u kojoj o odnosu prema partizanima, kao i o eventualnom dogovoru s njima, kaže sljedeće: {{izdvojeni citat|Ja ostajem do kraja zakleti neprijatelj crvenih zlikovaca i ubeđen sam da bi svako sporazumevanje sa komunistima značilo ogromni gubitak za našu stvar u narodu.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_28.htm Izvod iz knjige primljenih depeša Štaba Draže Mihailovića u vremenu od 18. januara do 4. februara 1943. godine]</ref>}} U propagandnom letku od 10. februara 1943, upućenom stanovništvu [[Bosna (oblast)|Bosne]], [[Lika|Like]] i [[Dalmacija|Dalmacije]], u povodu početka operacije Weiss, a koji potpisuju četvorica četničkih komandanata sa teritorije [[NDH]] (potpukovnik [[Ilija Mihić]], major [[Petar Baćović]], vojvoda u rangu majora<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 7.</ref> [[Momčilo Đujić]] i kapetan [[Radovan Ivanišević]]), poziva se na istrebljivanje partizana: {{izdvojeni citat| Petna[j]est hiljada četnika do zuba naoružanih napada sa raznih strana i uništava na svom istoriskom pohodu sve što pokazuje otpor. <br /> '''Komunisti će biti istrebljeni. Prema njima nema milosti'''. <br /> A Vi braćo, koji ste prisiljeni ili zavedeni lažju i obmanom okrenite oružje protiv najvećih neprijatelja našeg naroda. Poubijajte političke komesare i stupite odmah u naše redove, gde ćemo Vas primiti bratski. Ugledajte se na stotine i stotine njih koji nam se svakodnevno predaju, svesni da su izdati i prevareni od komunista jevreja. <br /> Narod Bosne, Like i Dalmacije neka ostane na svojim ognjištima i neka čuva svoje domove, jer dolaze četnici da ga oslobode komunističke kuge, terora i strahovlade.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_31.htm Proglas četničkih komandanata istočne Bosne, Hercegovine, Dalmacije i Like od 10. februara 1943. narodu Bosne, Like i Dalmacije za borbu protiv Narodnooslobodilačke vojske]</ref>}} 21. februara 1943. godine, u trenutku kada počinju najžešće [[Bitka na Neretvi|borbe u dolini Neretve]], Draža Mihailović naređuje kapetanu [[Aleksandru Mihajloviću]] (pseudonim »Saša«), komandantu Beograda JVuO: {{izdvojeni citat|Na Vašem terenu ne sme postojati Komunista. Propagandu razvijajte sami. Dovoljno argumenata protiv njih postoji da ih narod više ne želi, a kad ih London i Moskva hvali, znajte da su u najvećem škripcu. Sada bijemo s njima poslednju bitku i nadam se s Božjom pomoću u uspeh.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_74.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića u vremenu od 20. februara do 6. marta 1943. godine]</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} [[Italija]]nsko poslanstvo u [[Beograd]]u redovno je izvještavalo ministarstvo vanjskih poslova u [[Rim]]u o svim važnijim događajima u okupiranoj Jugoslaviji. Tokom 1943. godine, ukazivalo se na razlike u ratnoj taktici Mihailovića i [[Josip Broz Tito|Tita]], tj. tvrdilo se da dok je prvi iščekivao „pravi momenat”, drugi je, sa svojim partizanima, bio mnogo aktivniji što mu je donosilo sve više pristalica „među seljačkim masama”.<ref>DDI, Spalazzi a Mussolini, serie IX, vol X, d. 383, 503.</ref> U jednom izvještaju iz marta te godine, navodi se da ideološki sukob čini saradnju između dva pokreta nemogućom, prvenstveno usljed jasnog antikomunističkog stava „generala nacionaliste”.<ref>Бојан Симић, Окупирана Србија у извештајима италијанског посланства у Београду (1941-1943). Војноисторијски гласник, Институт за стратегијска истраживања - Одељење за војну историју Министарства одбране Републике Србије, 2017, стр. 107.</ref> U prijedlogu koji je 11. maja 1943. komandantu Jugoistoka uputio potpukovnik Heinz iz [[Brandenburger|divizije Brandenburg]], a u vezi sa izvođenjem predstojeće [[Operacija Crno|operacije Schwarz]] te odnosom prema formaciji pod komandom Pavla Đurišića, kao karakteristično za dosadašnje držanje četnikâ, pominje se sljedeće: {{izdvojeni citat|10. 5. bio sam u navodnom glavnom stanu Draže Mihailovića u [[Kolašin]]u na razgovorima sa četničkim vođom Đurišićem. Rezultat ovih razgovora: a)  Đurišićevi četnici su od Italije legalizovana domaća milicija na području Crne Gore. Jačina 2000 — 3000 pušaka. b)  Njihov stav je antikomunistički, njihova parola je red i mir.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_3_63.htm Predlog potpukovnika Hajnca od 11. maja 1943. komandantu Jugoistoka za angažovanje delova divizije Brandenburg u Crnoj Gori i za saradnju sa četničkim odredima Pavla Đurišića nakon obavljenih pregovora u Kolašinu]</ref>}} I nakon teškog poraza koji su doživjeli u bici na Neretvi, četnici nijesu odustajali od ispunjenja svog najvažnijeg zadatka — uništenja partizanskih snagâ. U trenutku kada nije u potpunosti siguran da li će predstojeća [[operacija Schwarz]] biti uperena i protiv njegovih jedinica (kao što će se ubrzo ispostaviti), general Mihailović šalje 9. maja 1943. depešu majoru Petru Baćoviću (pseudonim »Ištvan«), u kojoj pohvaljuje njegov rad: „Vaši uspesi su veličanstveni. Organizujte svakoga, naročito omladinu i pojašite komunistima na leđa za njihovo definitivno uništenje.” U depeši koju je istog dana poslao majoru Pavlu Đurišiću (pseudonim »Đuzepe«), on navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|Moje mišljenje je da se komunisti imaju uništiti gonjenjem na svim frontovima... Celu oblast na desnoj obali [[Lim (rijeka)|Lim]]a primio je major [[Dragutin Keserović|Keserović]] i za nekoliko dana očistiće je od svih simpatizera. '''Pobićemo sve što nevalja i to odmah'''.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 297, registarski broj 2/1.</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 731—733.</ref>|General Draža Mihailović}} U svrhu mobilizacije pripadnika JVuO za borbu protiv partizana, Dragoljub Mihailović i četnički komandanti su često, u propagandne svrhe, isticali navodno prisustvo velikog broja ustaša u redovima NOVJ: {{izdvojeni citat|Da bi se ovom zlu jednom stalo na put naređujem: Prvo da se u celoj zemlji u svim našim pokrajinama proglasi svi Srbi na okup i u zajedničku borbu protivu najopasnijeg našeg neprijatelja-komunista u čijim se redovima nalaze ustaše i ceo ostali ološ ove zemlje; Drugo proglašavam mobilizaciju svih raspoloživih naoružanih snaga i svih pokrajina naše zemlje i to odmah bez čekanja i odugovlačenja; Treće u svim pokrajinama preduzeti najenergičnije udare na komuniste gde god se zateknu jer je to '''najveće zlo u našoj sredini'''.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 141—142.</ref>|Cirkularna depeša Draže Mihailovića iz novembra 1943.}} U depeši [[Dragutin Keserović|Dragutinu Keseroviću]] (pseudonim »Orel«) od 12. novembra 1943. godine, Draža Mihailović piše: {{izdvojeni citat|Produžite rad na definitivnom čišćenju komunista. Oni ne smeju postojati u Srbiji. Krajnje je vreme da sa tim gadovima raščistimo. Uništavajte sve njihove simpatizere i jatake bez milosti. Kad ne budu imali simpatizere neće moći ni da postoje.<ref>Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 7. novembra do 3. decembra 1943. godine, broj 493—499 od 7. novembra 1943. - NAREĐENjE... - http://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015183053/https://znaci.org/00001/4_14_3_42.htm |date=2022-10-15 }}</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Dva dana nakon ove naredbe, Mihailović je uputio naredbu potpukovniku [[Radoslav Đurić|Radoslavu Đuriću]] u kojoj se ističe da se sem „uništenja komunista” u isto vreme „unište njihovi simpatizeri, koji su najopasniji”. Mihailović je 26. novembra uputio naređenje [[Nikola Kalabić|Nikoli Kalabiću]], komandantu Korpusa gorske garde: „Produžite čišćenje komunista, gde god ih čujete... Čistite bez milosti.”<ref>Милослав Самарџић, Генерал Дража Михаиловић и општа историја четничког покрета, III, Крагујевац, 2006, стр. 408-409.</ref><ref>Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 117.</ref> U trenutku kada snage NOVJ pokušavaju prodrijeti iz [[Istočna Bosna|istočne Bosne]] i [[Sandžak]]a u Srbiju, u cirkularnoj depeši svim četničkim zapovjednicima u [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupiranoj Jugoslaviji]] (»''Raspis svima''«) od 21. novembra 1943. godine, Draža Mihailović izdaje naređenje o borbi protiv partizana do njihovog potpunog istrebljenja: {{izdvojeni citat|Naređujem svima kako u Srbiji tako i u ostalim našim pokrajinama da koriste ovu situaciju komunista i da ih unište u svim pokrajinama do poslednjeg. Komunisti su ispraznili druge terene na kojim su se nalazili te je ovo zgodna prilika da u svim oblastima dođemo do punog izražaja i potpuno sve ostale pokrajine kao u Srbiji stavimo pod svoju vlast.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 3, dokument br. 42, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 153.</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Nakon tri dana, Dragoljub Mihailović izričito ponavlja zahtjev za uništenjem komunista: {{izdvojeni citat|U pogledu komunista nastavite akciju do potpunog njihovog uništenja. '''Mi taj čir ne možemo trpeti na našem telu a najmanje u Srbiji'''.<ref name="ReferenceD">[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 7. novembra do 3. decembra 1943. godine]</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Kada je kapetan Aleksandar Mihajlović generalu Mihailoviću dostavio veoma važan i povjerljiv izvještaj četničkog saradnika Borislava Mesarovića (»August«) o organizaciji i personalnom sastavu [[Gestapo]]a (BdS) u Beogradu, četnički je komandant 30. novembra 1943. našao za shodno da ponovi da se glavna borba vodi protiv ideološkog protivnika: {{izdvojeni citat|Primili smo Vaše pismene izveštaje, koji su odlični. August je učinio veliku uslugu. Ove izveštaje nećemo nikom otkrivati, preduzećemo samo potrebne radnje za one koji su prešli preko mora. Ponavljam, izveštaji su odlični i korisni. Produžite sa uništenjem komunističkih grupa i njihovih tajnih organizacija i sastavljajte spiskove njihovih simpatizera.<ref>Istorijski arhiv Beograda, fond monografije o Beogradu, inv. br. 8, I, str. 119—120, D—29—186.</ref><ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941—1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 309—310.</ref>|General [[Draža Mihailović]]}} Poput svog vrhovnog komandanta, i Mihailovićevi su oficiri na terenu svojim podređenima izdavali naredbe o uništenju partizana, te njihovih simpatizera i jataka: {{izdvojeni citat|Dragi Brano, ovih dana pripremam jednu veliku akciju protiv Mošinaca оd Zaječara pa u pravcu Niša, gde god ih nađem. [...] <br /> Јоš jednom za našu predstojeću akciju. Тi sam valjda znaš da je ona neophodnа јer partizani se moraju definitivno i u korenu uništiti ako želimo da u datom momentu radimo po predviđenim planovima. Partizane sada treba potpuno uništiti — dvanaesti je čas!<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_10.htm Pismo komandanta Timočkog korpusa od 14. januara 1943. Branivoju Petroviću o potrebi zajedničke akcije protiv pripadnika Narodnooslobodilačke vojske na relaciji Zaječar—Niš]</ref><ref>[https://www.rastko.rs/istorija/delo/13229 Мајор ЈВуО Бранимир Петровић и криза покрета отпора у Србији 1942-1944.]</ref>|Pismo komandanta Timočkog korpusa potpukovnika [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubomira Jovanovića]] majoru Branimiru Petroviću od 14. januara 1943. godine}} Posljednjeg dana marta 1943. godine, major [[Petar Baćović]] izdaje naređenje o postupku prema pripadnicima i simpatizerima Narodnooslobodilačkog pokreta, kao i članovima njihovih obitelji: {{izdvojeni citat|Da se putem ove naredbe saopšti celokupnom stanovništvu Bosne i Hercegovine: <br /> 1) Da će odbeglim komunistima, njihovim jatacima i saradnicima, biti uhapšene porodice, kuće uništene i pokretna imovina, a imanja oduzeta za račun nacionalne četničke organizacije, ukoliko to do sada nije učinjeno. <br /> 2) Ko se od odbeglih lica ne vrati svojoj kući i ne prijavi najbližoj četničkoj vlasti u roku od pet dana od dana izlaska ove naredbe biće oglašen za narodnog neprijatelja i kao takav streljan gde se bude uhvatio, a njegova porodica streljana, imanje oduzeto, a kuća uništena. <br /> 3) Da će biti streljano svako lice koje bude prikrivalo, hranilo i na ma koji drugi način pomagalo komuniste, a njegova porodica uhapšena, kuća spaljena i imanja oduzeta.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 527.</ref><ref>Milan Radanović, n. d., str. 202.</ref>}} U pismu poslatom 8. avgusta 1943. kapetanu [[Predrag Raković|Predragu Rakoviću]], komandantu 2. ravnogorskog korpusa, šef 2. odseka Operativnog odeljenja Vrhovne komande JVUO major [[Mirko Lalatović]] pominje prispjeće depeše koju je sačinio pukovnik [[William Bailey]], u kojoj je navedeno da će britanska Vlada nastaviti sa „davanjem potpore Đeneralu Mihailoviću gdegod on bude u stanju da preduzme operacije protiv Osovine”.<ref>Zbornik NOR-a, XIV/2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 1005.</ref> Major Lalatović sugeriše kapetanu Rakoviću da bi [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničku]] podršku trebalo iskoristiti kao ''carte blanche'' za eliminaciju partizana: {{izdvojeni citat|Mogu vam javiti da su se naši odnosi popravili sa našim saveznicima. 6/VIII Čiča je dobio jednu depešu u kojoj mu se uglavnom daje za pravo i obećava pomoć svuda gde mi nađemo da treba preduzeti akciju protiv okupatora. Tu ćemo mi pomalo i crvene zakačinjati, ali, naravno, sve pod vidom odbrane. Moramo ih uništiti! Po podacima kojima raspolažemo njihova je situacija vrlo teška. Ponovo su ih u Ist. Bosni razbili Nemci sa nešto ustaša. Iza Nemaca naši čiste pozadinu. U Hercegovini, Crnoj Gori i Sandžaku ima samo manjih delova mestimično, koji sada ne pretstavljaju nikakvu snagu i koje naši odredi nemilosrdno trebe. Sem toga imamo podataka iz naređenja koja je Tito izdavao i izveštaja nekih politkoma da je kod njih nastala velika pokolebanost (uhvaćen njihov kurir). Zatim u Dalmaciji traže vezu sa nama. Preduzimamo sve da ih razbijemo a potom uništimo.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2: Dokumenti četničkog pokreta Draže Mihailovića 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dokument br. 189, str. 902—904.</ref>}} Neprijateljski stav četnika prema komunistima uslovio je formiranje svijesti o okupatoru kao manjem zlu, što je dalje vodilo normalizaciji kolaboracije. Tako se, kao karakteristično za odnos s Nijemcima, može uzeti tumačenje koje je, vjerojatno u rujnu 1943. godine, javno iskazao vojvoda [[Momčilo Đujić]], komandant Dinarske divizije JVuO: {{izdvojeni citat|Mi smo svesni da smo okupirani i izbačeni iz rata, a prema tome i da smo isključeni iz učešća u događajima koji se dešavaju na frontovima. Radi toga smo riješeni da mirno očekujemo kraj rata, kojom će se prilikom riješiti i naše pitanje bilo na jedan ili drugi način. Ne želimo nikoga da napadamo, ali smo ipak riješili da se odupremo bilo teroru koji bi bezrazložno bio sprovođen nad našim glavama. Radi toga smo se digli i protiv ustaša svojevremeno, koji su bez ikakova razloga pokušali da nas istrebe. Radi te iste stvari vodimo već pune dve godine bezkompromisnu borbu protiv komunizma, kojega smatramo najvećim protivnikom i našim i celoga čovečanstva. U toj borbi uništena su velika naša materijalna dobra i mi smo dali hiljade naših najdragocenijih života. Pri ovakvom našem stavu stojim na gledištu da su dužni da nas pomognu svim sredstvima, svi oni koji smatraju, da je komunizam najveća opasnost za sve narode.<ref>Arhiv Instituta za historiju radničkog pokreta Hrvatske (AIHRPH), Zagreb, Neprijateljska građa, kut. 429, f. 6.</ref>}} Septembra 1943, vojvoda Đujić je dao i upute za vojnu organizaciju oblasti koja bi bila podijeljena na korpuse. Pri štabu svakog četničkog korpusa, komandant je trebalo da imenuje savjetodavno tijelo pod nazivom »nacionalni komitet«, koji bi činili predstavnici vojske i stanovništva. Prema Đujićevim uputama, »jedan od najvažnijih zadataka nacionalnog komiteta jeste nacionalno-ideološko izgrađivanje narodnih masa i njihovo upućivanje u krstašku i odlučnu borbu protiv komunizma kao najvećeg neprijatelja čovječanstva i naše Nacije«.<ref>AIHRPH, NG, kut. 424, f. 4, Đujićevo uputstvo od 6. IX 1943.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/41_17.htm U funkciji politike njemačkih okupacionih snaga]</ref> Početkom oktobra 1943, general Blažo Đukanović naređuje pukovniku Baju Stanišiću sljedeće: „Borbu voditi samo protiv partizana, do njihovog konačnog uništenja i to ne samo pismenu, već i aktivnim pokretima.”<ref>AVII, CG—V—477, Naređenje B. Đukanovića od 3. oktobra 1943.</ref> Svoj stav je Đukanović još potpunije formulisao u pismu jednom saradniku od 5. X 1943: {{izdvojeni citat|Mi smo digli ustanak jedino protivu komunista, jer nam je bio cilj spasenje naroda. Na tome stanovištu stojim i sada i borićemo se protivu komunista do našeg ili njihovog istrebljenja. Ta borba, s obzirom na akcije komunista, dovoljna je za nas, i ako uspijemo da se do oslobođenja otresemo komunista i uspostavimo nacionalnu vlast, mi smo izvršili svoju dužnost prema Kralju i prema Otadžbini.<ref>AVII, CG—V—478.</ref><ref>Др Радоје Пајовић, Контрареволуција у Црној Гори: Четнички и федералистички покрет 1941—1945, Обод, Цетиње 1977, стр. 393—394.</ref>|General [[Blažo Đukanović]]}} Poručnik [[Miloš Radosavljević]], komandant Valjevskog korpusa JVuO, u naređenju komandi Kolubarske brigade od 19. oktobra 1943, pozivajući se na „naređenja Gospodina Ministra vojske, mornarice i vazduhoplovstva”, piše „da se u najkraćem roku ima likvidirati sa komunističkim ilegalnim grupicama i njihovim legalnim jatacima (centrima veze, kuririma i simpatizerima: davaocima hrane i prenoćišta)”. Svojim saborcima poručnik Radosavljević naglašava: {{izdvojeni citat|Primetio sam u više prilika da pojedine starešine poverenog mi korpusa nemaju prečišćene pojmove o našem stavu prema komunizmu i komunistima kod nas, što ima za posledicu da toleriraju komunističke simpatizere i što više i sami nesvesno hvale i odobravaju uspehe boljševika na [[Istočni front|Istočnom frontu]], kao i od ustaških spikera radio-Londona lažno pretstavljene uspehe nekih »partizanskih oslobodilačkih« odreda u Jugoslaviji... Jednom za svagda i svi imaju znati da nam sa komunistima kod nas stoji borba do krajnjeg i potpunog uništenja.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_18.htm Naređenje komandanta Valjevskog korpusa od 17. oktobra 1943. komandantu Kolubarske brigade za borbu protiv pripadnika i simpatizera narodnooslobodilačkog pokreta na teritoriji brigade]</ref>}} I u naređenju jedinicama Valjevskog korpusa od 9. novembra 1943, Radosavljević iznova podcrtava: {{izdvojeni citat|Borbu protiv izdajnika, Nedićevih i Ljotićevih bandi, produžite i na svakom koraku nemilosrdno ih uništavati. Komunizam istaći kao najveće zlo ovog vremena i našeg najvećeg neprijatelja. Borba protiv komunizma bila je i biće nemilosrdna. Sve što se zove i što radi za komunizam — uništiti.<ref>Коста Николић, Историја равногорског покрета, књига I, стр. 401.</ref><ref>{{Cite journal|last=Сегић|first=Дејан|date=2011|title=Четници и капитулација Италије 1943.|url=http://www.isi.mod.gov.rs/multimedia/dodaci/vig_1_2011_1554880246.pdf|journal=Војноисторијски гласник|publisher=Институт за стрaтегијска истраживања Одељења за војну историју Министарства одбране Републике Србије|volume=1/2011|pages=219}}</ref>}} Potporučnik [[Milutin Janković]], komandant 1. dragačevske brigade JVuO, piše komandantu 2. ravnogorskog korpusa kapetanu Predragu Rakoviću o borbama protiv snagâ NOVJ u [[Šumadija|Šumadiji]] tokom novembra 1943. i, između ostalog, navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|Prilikom prolaska komunističke bande kroz Gružu njihovi simpatizeri podigli su glavu. Ovaj zločin ne sme niti može biti nezapažen. Mi ravnogorci, dužni smo da zlu stanemo na put. Ova komunistička banda od 530 ljudi zadržala se u selu Žunama 24 časa, gde je održala zbor stanovnicima oba pola sela Žuna. Žunci su rekli da im nikad bolji ljudi nisu došli, a komunisti da ih niko nije bolje dočekao nego Žunci. Odakle ovo dolazi? Dolazi otuda što u selu Žunama ima komunista. Kako da ovo istrebimo? Popaliti i uništiti.<ref>Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi — Centralna Srbija, Nolit — Prosveta, Beograd, 1967, str. 547.</ref>}} Major [[Radomir Cvetić]], komandant Javorskog korpusa JVuO, u depeši Mihailoviću od 20. novembra 1943.<ref>VA, ČA, k. 32, f. 2, d. 43.</ref> ističe svoj rezolutni antikomunistički stav: {{izdvojeni citat|Priznajem i to da mi je teško bilo vršiti represalije u svom rodnom kraju, ali od ovoga slučaja svi ovi obziri padaju, i više ništa ne radim kao ličnost, već isključivo kao član Ravnogorskog pokreta i kao Vaš čovek. Od sada prema izrodima milosti neću imati. Uništavaću sve što simpatiše crvene, pa makar stradala i čitava naselja.<ref>Milan Radanović, n. d., str. 204—205.</ref>}} 12. decembra 1943. godine, u biltenu Zlatiborskog korpusa JVuO, komandant korpusa kapetan [[Dušan Radović Kondor]] pohvaljuje saborce za učinkovit rad: {{izdvojeni citat|Jake formacije Jugoslovenske vojske đenerala Draže Mihailovića po Crnoj Gori, Starom Rasu, Bosni i Hercegovini, Dalmaciji i ostalim našim pokrajinama, uspešno i neumorno uništavaju crvene jedinice koje su u rasulu i traže spasa bekstvom u teško prohodne i besputne gudure visokih planina. I tamo će ih stići i nemilosrdno uništavati...<ref>{{Cite web|url=https://www.pogledi.rs/kapetan-dusan-radovic-kondor.html|title=Душан Радовић Кондор|last=Самарџић|first=Милослав|date= 23. март 2013.|url-status=live}}</ref>}} Komandant Smederevskog korpusa JVuO major [[Živan Lazović]] (pseudonim »Dob«), u depeši koja je u Vrhovnu komandu JVuO stigla 22. decembra 1943. godine,<ref name="ReferenceF">[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16. do 23. decembra 1943. godine]</ref> obećava da će učiniti sve da njegova zona odgovornosti bude »očišćena od komunista«, da bi samo nekoliko dana docnije uslijedio [[Masakr u Boleču|pokolj u Boleču]]: {{izdvojeni citat|U roku od 20 dana očistiću Grocku od komunista. Pobiću sve što je partizan[sko] ako ne nađem aktivne.}} 28. decembra 1943. potpukovnik [[Milutin Radojević]] (pseudonim »Georgi«), Mihailovićev delegat za [[Južna Srbija|Južnu Srbiju]] (područje [[Jablanica|Jablanice]] i [[Toplica|Toplice]]), javlja Vrhovnoj komandi da četnici ubijaju partizanske porodice te pale sva naselja u kojima bi partizani našli utočište: {{izdvojeni citat|Zbog toga što srpski izrodi pomažu proletarijatski ološ u pojedinim selima naredio sam uništenje celih porodica, palenje domova i celih sela, tamo, gde partizani nalaze svoja uporišta. Ovako sam naredio zato, što gubimo cvet naših nacionalista zbog izroda našeg roda.<ref name="ReferenceF">[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16. do 23. decembra 1943. godine]</ref>}} I u depeši koja je u štab Draže Mihailovića stigla 4. januara 1944, potpukovnik Radojević se očituje kao zastupnik radikalnog rješenja u obračunu s [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]: {{izdvojeni citat|Za poslednjih deset dana ovde smo likvidirali 40 partizana. Sada ih gonimo na sve strane i ubijamo sve što ih simpatiše. Za ovaj kraj ne brinite, prečistićemo sa ovim izrodima bez milosti.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref>}} Krajem 1943, komandant Mlavskog korpusa major Simeon Ocokoljić javlja Vrhovnoj komandi JVuO: {{izdvojeni citat|Nastavljamo bezpoštedno gonjenje ostataka ovih bednika, koji se rastureni kriju čak i po nužnicima. Istrebljenje ne samo jataka već i simpatizera komunističkih, u toku je.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 212.</ref>}} S koliko su fanatizma četnički komandanti pristupali provedbi naređenjâ Vrhovne komande JVuO i generala Mihailovića o »uništenju komunista«, veoma dobro ilustruju i navodi iz izvještaja koji je, 18. aprila 1944. godine, kapetanu Živanu Lazoviću poslao komandant Velikooraške brigade Smederevskog korpusa JVuO kapetan Ranko Dimitrijević: {{izdvojeni citat|Komunisti imaju nade i dobro se drže. '''Treba sva ta sela zapaliti i poklati'''. Vi to nećete e pa hvatajte ih žive i sudite ja nemogu. Pozovite gardu da ih uništimo dok još ima vremena. Ljudi i ja smo premoreni jer ne spavamo po 2 sata noću jer smo stalno u pokretu iz sela u selo a sve komunizirano.<ref>AVII, ČA, k. 102, reg. br. 27/4—1 (S—V—17331/4—a).</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_121.htm Izveštaj komandanta Jurišnog korpusa od 18. aprila 1944. komandantu Smederevskog korpusa o razbijanju jurišnog korpusa od strane Kosmajskog NOP odreda kod s. Drugovac]</ref>}} Major [[Svetislav Trifković]], komandant Avalskog korpusa JVuO, piše 22. aprila 1944. Draži Mihailoviću da je do tog trenutka učinio sve da se „komunisti potpuno unište, ali nisam naišao na razumevanje”. Major Trifković istovremeno predlaže izvođenje široke „akcije čišćenja” terena u okolini Beograda: {{izdvojeni citat|Izvođenje iznetog plana i akcije ka Beogradu jednim temeljnim i detaljnim čišćenjem komunista u ovim krajevima bilo bi onemogućeno jednom za svagda. Zavođenjem naše organizacije po svima selima onemogućilo bi se njihovo ponovno podizanje. Posle toga Beogradu iz Srbije ne bi pretila ni najmanja opasnost od komunističke akcije, a komunisti i njihovi simpatizeri u Beogradu bili bi ostavljeni sami sebi i osuđeni na potpunu i brzu propast. Ostala bi nam još samo akcija u Sremu. Ovoj akciji trebalo bi da prethodi uništenje komunista u navednim srezovima Okruga beogradskog i napose u Srezu podunavskom kao najbolje organizovanom. Dostavljajući prednji izveštaj molim za naređenje susednim komandantima da u saradnji sa mojim korpusom preduzmu akciju čišćenja sa mnogo većim snagama nego do sada i da udruženim snagama sa sviju strana obuhvatimo komuniste i bez milosti uništimo sve njihove ilegalne borce i sve osvedočene jatake i pomagače.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_127.htm Izveštaj komandanta Avalskog korpusa od 22. aprila 1944. Draži Mihailoviću o stanju četničke organizacije i aktivnostima pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta u okolini Beograda]</ref>}} Mihailović je insistirao na uništenju komunista, ceneći da će one snage koje prve dođu u kontakt sa saveznicima biti najpre prihvaćene.<ref name="Petranović"/> U antikomunističkoj propagandi se sve više približavao okupatoru. Vremenom je došlo do potpunog stapanja četničke i nacističke antikomunističke propagande. Usled [[Pokušaj proboja NOVJ u Srbiju proleća 1944.|pokušaja proboja NOVJ u Srbiju]], [[12. mart]]a 1944. godine sa Nemcima je dogovoreno: {{izdvojeni citat|Propagandna borba protiv komunizma ima da se sprovodi zajedničkim snagama.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941 — 1944'', Dokumenti, "Arhivski pregled", Beograd, [[1976]].</ref>}} Ni u kontaktima sa predstavnicima [[Nedićeva Srbija|kvislinške uprave]] ili njemačkih okupacionih vlasti, četnički zapovjednici nijesu propuštali priliku da iskažu sopstveni animozitet prema komunizmu. Potpukovnik [[Velimir Piletić]], komandant Krajinskog korpusa JVuO, u razgovoru vođenom 21. januara 1944. sa okružnim načelnikom iz [[Kladovo|Kladova]], nedvosmisleno je zaključio: {{izdvojeni citat|Tada je [Piletić] istaknuo da se danas jedino treba boriti protiv komunizma, jer bi on donio smrt srpskom narodu. U ovoj borbi nema lične poštede ili suzdržanosti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1016&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001012.] <br /> ({{jez-njem|"Er hob hierauf hervor, daß heute nur die Notwendigkeit bestehe den Kampf gegen den Kommunismus zu führen, da dieser das serbische Volk todbringend niederlegen würde. In diesem Kampf gebe es keine persönliche Schonung oder Zurückhaltung."}})</ref>|Izvještaj načelnika okruga Klujcki-Kladovo o razgovoru sa potpukovnikom Piletićem (26. januar 1944. godine)}} Autori ratnog dnevnika Vrhovne komande [[Wehrmacht]]a takođe konstatuju da četnički vođa Mihailović smatra komuniste glavnim neprijateljem: {{izdvojeni citat|Mihailović je dugo razmišljao, da li na prvom mestu stoji nemačka opasnost ili komunistička. Postupno je došao do zaključka da su mu komunisti, ipak, neprijatelj broj jedan.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Život u šumi)}} Na drugom mjestu, oficiri Wehrmachta koji su bili zaduženi za vođenje dnevnika zapisuju dodatna zapažanja o Mihailovićevoj ideološkoj platformi: {{izdvojeni citat|U svojoj spoljnoj politici Draža je bio protiv Nemačke. On je, sa druge strane, zastupao strogu antikomunističku liniju, a oslonac je video u [[Pravoslavlje|pravoslavlju]] i [[Monarhija|monarhiji]].<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta ("Draža protiv nas")}} [[Hermann Neubacher]] je bio specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova, kojeg je vođa [[Treći Reich|Trećeg Reicha]] [[Adolf Hitler]] poslao u jesen 1943. u Beograd sa ciljem približavanja njemačkom okupatoru svih nacionalističkih oružanih formacija u borbi protiv komunističkih pokretâ otpora u [[Jugoistočna Evropa|jugoistočnoj Evropi]]. U knjizi ratnih memoarâ „Specijalni zadatak Balkan“, Hermann Neubacher kvalifikuje antikomunističko usmjerenje četnikâ na način identičan vojnom rukovodstvu u [[Berlin]]u: {{izdvojeni citat|Za četnike su komunistički partizani odavno postali neprijatelj broj jedan. Znali su da im posle odlaska okupatora predstoji borba sa Titom za budućnost Jugoslavije. Ovaj neizbežan i fatalan razvoj, gde je došlo do sukoba između nacionalističkih i komunističkih pokreta otpora, nije karakterističan samo za Srbe, već, je, takođe, zabeležen u Grčkoj i Albaniji. To je dovelo do toga da su nacionalistički gerilci morali da odustanu od aktivne borbe protiv okupatora.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 143.</ref>}} U govoru održanom proljeća 1944, povodom [[Slava|slave]] Gorske garde JVuO, komandant ove elitne formacije kapetan [[Nikola Kalabić]], između ostalog, istakao je: {{izdvojeni citat|Komunisti! Mi smo dva sveta: između nas i vas nema pomirenja! Vi hulite na Boga — mi za njega ginemo, smatramo ga svojim zaštitnikom! Vi rušite porodice i [[Srpstvo]], a mi ističemo kao glavna načela naših stremljenja, bez kojih bi nam i sama borba bila štura i beskorisna! Zato borba koju vodimo protivu vas mora se završiti našom potpunom pobedom.<ref>''Млада Шумадија'', лист равногорске омладине 1. шумадиј­ског корпуса, број 3, пролеће 1944.</ref><ref>[https://www.pogledi.rs/nikola-kalabic-ocena-karaktera-26316.html Милослав Самарџић — Никола Калабић: Оцена карактера]</ref>|Kapetan [[Nikola Kalabić]], komandant [[Korpusa Gorske garde JVuO]]}} Na sastanku sa pripadnicima srpske kvislinške uprave održanom 5. maja 1944. u [[Манастир Радовашница|manastiru Radovašnici]], major [[Dragoslav Račić]], komandant Cersko-majevičke grupe korpusa JVuO, uz žaljenje što se „ideologija organizacije D. M. nije svuda pravilno shvatila, naročito kod dobrovoljačkih odreda”, stavlja akcenat na antikomunizam kao ''raison d’être'' četničkog pokreta Draže Mihailovića: {{izdvojeni citat|Cela organizacija Draže Mihailovića stvorena je radi toga, da sačuva Srbiju od komunista, i kao on, tako i svi ostali komandanti vode energičnu i beskompromisnu borbu protiv komunista, jer ih smatraju najvećim neprijateljima srpskog naroda.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 127, reg. br. 2/17.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_139.htm Naređenje komandanta Cersko-majevičke grupe korpusa od 6. maja 1944. komandantu azbukovačkog sreza da se razgovori sa Nemcima vode po odobrenju Štaba Grupe korpusa]</ref>}} Partizani su za ravnogorski pokret predstavljali najopasnijeg »unutrašnjeg neprijatelja«. U naređenju od 15. maja 1944. koje potpisuje major [[Zdravko Milošević]], komandant Varvarinskog korpusa, stoji da je borba protiv komunista od prvorazrednog značaja: {{izdvojeni citat|Čišćenje unutrašnjih neprijatelja: komunista i njima sličnih ima biti što pre i bez svakog obzira, jer dani momenat tj. akcija protivu okupatora ima da nas nađe čista od svih unutrašnjih neprijatelja — ujedinjeno duhovno i fizički za borbu protiv vekovnog neprijatelja.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_150.htm Naređenje komandanta Varvarinskog korpusa od 15. maja 1944. komandantu 1. beličke brigade za borbu protiv NOVJ i odnos četnika prema okupatorima]</ref>}} U naredbi od 9. jula 1944. godine, koja je upućena stanovnicima pet seoskih opština između [[Priboj]]a i [[Nova Varoš|Nove Varoši]], izdatoj s namjerom „što uspešnijeg uništavanja najvećeg dušmanina Srpstva krvoločnih boljševika—komunista [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]]”, komandant Zlatiborskog korpusa JVuO kapetan Dušan Radović Kondor prijeti [[drakon]]skim mjerama u slučaju pojave partizana na području korpusa: {{izdvojeni citat|Kazniće se '''smrću''' svaki onaj koji delom ili rečju bude pomagao ili koristio ma i u najmanjoj meri neprijatelju – komunistima. Biće spaljeno i do temelja uništeno celo naselje (selo, zaseok) u kome bi ma ko od meštana pružio oružani otpor borbenim delovima ili oružanim pojedincima – četnicima, pripadnicima ovog korpusa. Biće spaljeno i uništeno selo ako ma ko od seljaka u svojoj kući ili na imanju bude prikrivao pojedinca ili grupu komunista.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_210.htm Naredba komandanta Zlatiborskog korpusa od 9. jula 1944. za uvođenje policijskog časa u opštinama Banja, Bistrica, Rača, Štrpci, Radojinja, Rutoše i preduzimanje represivnih mera protiv simpatizera narodnooslobodilačkog pokreta]</ref><ref>Milan Radanović, n.d., str. 158.</ref>}} U jednom nacrtu pripremljenom od strane osoblja glavnog komandanta jugoistočne Evrope feldmaršala [[Maximilian von Weichs|Maximiliana von Weichsa]], povodom njegovog sastanka s vođom [[Treći Reich|Velikonjemačkog Rajha]] 22. augusta 1944, govori se o vojnoj i političkoj situaciji koja vlada u Srbiji i drugdje u Jugoslaviji. Maximilian von Weichs primjećuje da ponašanje četnika Draže Mihailovića u prvom redu obilježava „aktivna borba protiv komunističkog neprijatelja u Srbiji, NDH i Crnoj Gori”. U dokumentu se dalje navodi da iako je general [[Milan Nedić]] imao izvjesnih rezervi prema generalu Mihailoviću, sada je on pred Nijemcima postao jedan od Mihailovićevih zagovornika. Stoga, feldmaršal von Weichs tvrdi da se može reći da postoji ujedinjeni srpski antikomunistički front u kojem Mihailović ima podršku „više od 90% svih Srba”.<ref>Mikrofilm br. T-311, rola 195, snimci 960-961.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> U želji da istakne značaj Mihailovićevog pokreta u »borbi protiv komunizma«, von Weichs zaključuje: {{izdvojeni citat|Komandant Jugoistoka je svjestan važnosti temeljno pozitivnog stava prema srpskim zahtjevima i ne previđa opasnosti koje bi mogle nastati ako razvoj situacije na prostoru Balkana bude nepovoljan. No, na osnovu dosadašnjeg iskustva mora se konstatirati da pokret Draže Mihailovića i druge vojne ustanove u Srbiji trenutno predstavljaju '''najpozitivniji''' element u borbi protiv komunizma, od kojeg se ni pod kojim uvjetima ne može odustati.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=973&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000963.] <br /> ({{jez-njem|"O.B. Südost ist sich der Bedeutung einer grundsätzlich positiven Einstellung zu den serbischen Forderungen bewusst und übersieht auch nicht die Gefahren, die spätestens bei einer ungünstigen Lageentwicklung im Balkanraum eintreten können. Es muss jedoch nach den bisherigen Erfahrungen festgestellt werden, dass die DM—Bewegung und auch übrigen militanten Einrichtungen Serbiens z.Zt. das positivste Element im Kampf gegen den Kommunismus darstellen, auf das z.Zt unter keinen Umständen verzichtet werden kann."}})</ref>}} Vojvoda [[Dobroslav Jevđević]], u svojstvu Mihailovićevog delegata za [[Istra|Istru]] i [[Slovenija|Sloveniju]], šalje 8. novembra 1944. apel komandi [[Slovensko domobranstvo|Slovenskog domobranstva]] (tog dana je istim povodom poslao dopis i generalu [[Kosti Mušickom]], komandantu [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]]), kako bi se pomoglo četnicima [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]] u evakuaciji nakon [[Kninska operacija|Kninske operacije]], izražavajući želju za stvaranjem zajedničkog antikomunističkog bloka: {{izdvojeni citat|Ako padne Đujić, to znači istodobno doslovnu smrt pola milijuna Srba, koje je osiguravala njegova vojna snaga. U času napada na nas, komunističke snage u ovom prostoru udariće nas sa leđa i naša je sudbina zapečaćena. Vrhovna komanda apeluje na sve poštene Jugoslovene, da se složno i bratski pomogne vojvodi Đujiću. To je dužnost sviju nas i slovenska i jugoslovenska, i hrišćanska i antikomunistička, i bratska i drugarska!<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_102.htm Apel političkog delegata Draže Mihailovića za Sloveniju i Istru od 8. novembra 1944. Slovenskom narodnom odboru i Komandi Slovenije za pomoć četnicima Dinarske divizije koji se povlače ispred partizana]</ref>}} U izvještaju obavještajnog odjeljenja 91. armijskog korpusa [[Wehrmacht]]a „o situaciji kod neprijatelja” iz 24. novembra 1944. godine, za četnike se navodi: {{izdvojeni citat|Antikomunistički četnici Draže Mihailovića: [...] Držanje četnika izrazito antikomunističko. Ono, međutim, jako zavisi i od engleskog uticaja i podrške. Iako četnici dosad uopšte nisu ometali njemačke pokrete, raspoloženje pojedinih grupa je nepoznato. Prema tome, nalaže se oprez i uzdržanost, pogotovo kod manjih jedinica i zaštitnica.<ref>[https://znaci.org/ok/T317.php?sta1=etni&sta2=D.M&idem=1406 National Archive Washington, T314, Roll 1630, frame 000884.]</ref>}} Nakon [[Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)|povlačenja iz Srbije]] u zimu 1944, major [[Nikola Kalabić]], komandant [[Korpusa gorske garde JVUO]], moleći u dopisu njemačkog oficira za isporuku municije (neophodne za uništenje »najvećih zlotvora celog sveta — komunista«), ističe [[nacionalizam]] kao ideološku kopču između četnika i [[Nacionalsocijalizam|nacista]]: {{izdvojeni citat|Kako Gorska Garda Nj. V. Kralja Petra II ni jednom prilikom nije napadala nemačku vojsku iza busija i zaseda, nego se uvek samo borila protiv najvećih zlotvora celog sveta — komunista, to bi u našem zajedničkom interesu bilo dobro da nas pomognete u puščanoj, mitraljeskoj i bacačkoj municiji, te kako bi mogli produžiti našu borbu do konačnog uništenja komunista. [...] Smatram, da ćete me kao vojnik i nacionalista potpuno razumeti i shvatiti situaciju u kojoj se danas zajedno nalazimo, te ćete nas u toliko pre pomoći.<ref>{{Cite web |title=Obaveštenje komandanta Grupe korpusa gorske garde od 13. decembra 1944. nemačkom komandantu odseka Rogatica — Sarajevo o upućivanju oficira za vezu radi dobijanja municije za borbu protiv NOVJ |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_4_119.htm |access-date=2023-05-22 |archive-date=2022-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024030147/https://www.znaci.org/00001/4_14_4_119.htm }}</ref>}} General Mihailović nastavio je s izdavanjem naređenja usmjerenih ka uništenju komunista i nakon zvaničnog svršetka ratnih dejstava u maju 1945, tj. pošto je glavnina snaga pod njegovom komandom bila poražena i gotovo u potpunosti uništena u [[Bitka na Zelengori|bici na Zelengori]]. U opštoj direktivi poslatoj 15. juna 1945. Draža Mihailović je od preostalih četničkih snaga, između ostalog, zatražio: {{izdvojeni citat|Opšta akcija protiv komunista u Srbiji je već otpočela. Prema sadašnjoj situaciji u Jugoslaviji i u svetu, mi moramo nastaviti borbu za oslobođenje naroda od komunističke tiranije... <br /> Muslimanima ne dozvoljavati povratak u njihova napuštena sela, pošto su nesigurni i pošto se i sada ponašaju prema nama kao i pod ustašama 1941. <br /> Na svojoj teritoriji odmah otpočnite sa napadima. Napade vršiti na sve saobraćajne veze (drumove, železničke pruge, telefonske linije i t. sl.), uništavati komunističke manje posade, patrole, kurire, itd. Prema komunističkim simpatizerima biti nemilosrdan, pošto su nam oni naneli velikog zla.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1985, str. 1018.</ref><ref>Milan Radanović, n. d., str. 517.</ref>}} Profesor [[Branko Petranović]], šef Katedre za istoriju Jugoslavije na [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu|Filozofskom fakultetu u Beogradu]], uočava da je Mihailovićeva ideološka isključivost u odnosu na komunizam uslovila da se borba protiv okupatora i kvislinških snagâ potisne u drugi plan: {{izdvojeni citat|Za Mihailovića je od novembra 1941. bilo bitno da se unište komunisti. Koliko li je telegrama Mihailović uputio svojim komandantima u kojima traži „likvidaciju”, pri čemu se nije birao saveznik? [...] Mihailović je bio obuzet mišlju kako da u svim krajevima pod svojom kontrolom, stvarnom ili pretpostavljenom, likvidira „zagađenost” komunista.<ref name="Petranović"/>}} Miloš Timotijević, muzejski saradnik [[Narodnog muzeja Čačak]], u ratnoj biografiji [[Zvonimir Vučković|Zvonimira Vučkovića]] piše o »klasnom radikalizmu« [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]] kao katalizatoru antikomunizma četničkog pokreta Draže Mihailovića: {{izdvojeni citat|Pokret generala Mihailovića nije bio samo antifašistički, već i antikomunistički, a partizani su izrasli u najopasnijeg protivnika, konkurenta za preuzimanje vlasti u obnovljenoj Jugoslaviji. Klasni radikalizam komunista i otvorena socijalna revolucija uslovili su izbijanje antikomunizma kao najvažnijeg cilja borbe JVuO. Izostavljanjem uloge komunista u izbijanju građanskog rata menja se cela percepcija sukoba partizana i četnika. [...] Antikomunizam JVuO bio je bitno obeležje celog pokreta, ali to nije dovelo do prihvatanja fašističkog ideološkog programa.<ref>Милош Тимотијевић, Звонко Вучковић — Ратна биографија (1941-1944): Расправа о проблемима прошлости и садашњости, ЈП Службени гласник, Београд, 2015, стр. 449—451.</ref>}} === Antisemitizam === {{main|Antisemitizam|Jevreji u Narodnooslobodilačkoj borbi}} Četnička propaganda je obilato koristila prisustvo [[Jevreji u Narodnooslobodilačkoj borbi|Jevreja u narodnooslobodilačkom pokretu]], radi isticanja navodno "nesrpskog" karaktera partizana. Još u pregovorima sa Nemcima u novembru 1941, Mihailović uverava Nemce da "partizane vode stranci, oni koji nisu Srbi: [[Bugarin]] Janković, [[Jevrejin]] Lindemajer, [[Mađar]] Borota, dva [[musliman]]a čija mi imena nisu poznata, pripadnik [[ustaša]] major Boganić" (imena i podaci su netačni sem Borote, ali on nije Mađar).<ref name="Divci"/> Retorika ove vrste je brzo usvojena. Kapetan [[Bogdan Marjanović]] [[24. februar]]a 1942, povodom preuzimanja dužnosti komandanta Rogatičkog odreda, zasniva svoj govor protiv partizana na međuetničkoj isključivosti protiv "čivuta" (pogrdan naziv za Jevrejina), "Turaka" i Hrvata: {{izdvojeni citat|Budite junaci svesni da nam preti opasnost od novih neprijatelja, a to su komunisti. Oni pod lažnim lozinkama da se bore protiv okupatora, pokušavaju da u svoje ruke uvuku što više naših neukih Srba Bosanaca, a posle da nas potčine pod vlast '''čivuta''' i onih istih krvoločnih Turaka i Hrvata, koji su stotine hiljada naše braće uništili na najzverskiji način.<ref name="AVII, ČA, 175-5-25">AVII, ČA, 175-5-25</ref>}} Osam dana ranije, kapetan Marjanović obavještava jednog komandira čete iz Rogatičkog odreda da je postigao dogovor sa komandantom italijanskih trupa u [[Višegrad]]u o borbi protiv partizana i dodaje sljedeće: {{izdvojeni citat|Municiju Ti šaljem u količini od 800 metaka, no znaj da svaki metak moraš da iskoristiš korisno protiv našeg mrskog neprijatelja — partizana, koji žele da se prebace u našu Bosnu ponosnu i da nas opljačkaju, da nam unište veru, Kralja i Otadžbinu i da služe svojim vođama čivutima.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_60.htm Pismo komandanta Rogatičkog četničkog odreda od 16. februara 1942. Novici Džidu o sporazumu o saradnji sa italijanskim okupatorom u borbi protiv NOP-a u istočnoj Bosni]</ref>}} Ravnogorska propaganda, da bi odvraćala ljude da ne stupaju u partizanske formacije, obavezno je isticala da na čelu NOP-a stoje [[Jevreji]] i drugi tuđinci. Četnički izvještaji, zapovijesti, depeše [[partizan]]e često imenuju kao "mošinovce" (sinonim za Jevreje i komuniste), sledbenike [[Moše Pijade]].<ref name="Recite slobodno Moša Pijade"/><ref name="ReferenceA"/> Sličnu [[rasizam|rasističku]] retoriku koristi i [[Jezdimir Dangić]], četnički komandant iz istočne Bosne, koji optužuje partizanske odrede da ih vode "čivut Moša Pijade, Turčin Safet Mujić, mađar Franjo Vajnert i takozvani Petar Ilić čije pravo ime niko ne zna", a cilj im je da unište [[srpstvo]].<ref>AVII Chetnik Collection, box 222, facs. 5, doc. 23.</ref><ref name="Hoare">[https://www.znaci.org/00001/177.pdf Dr. Marko Hoare: The Chetniks and the Jews]</ref> Četnički komandant u oblasti Nevesinja [[Boško Todorović]] u svom proglasu iz 1941. piše da će [[Srbi]], kada postignu zlatnu slobodu, slobodno izjasniti da li su za [[Velika Srbija|Veliku Srbiju]], očišćenu od Turaka i drugih ne-Srba, ili neku drugu državu u kojoj će "Turci i Jevreji" ponovo biti ministri, komesari, oficiri i "drugovi".<ref>AVII Chetnik Collection, box 222, facs. 4, doc. 25.</ref> Januara 1942. grupa partizana je prebegla u četnike iz jer su im u vođstvu bili Jevreji i Hrvati.<ref>Marijan Stilinović, Bune i otpori, Zora, Zagreb, 1969, str. 140.</ref> [[Dobroslav Jevđević]], Mihailovićev delegat u istočnoj Bosni i Hercegovini, u svom izveštaju iz juna 1942. godine napominje da proleterske brigade imaju mnogo "Jevreja, Cigana i muslimana."<ref>Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilackom ratu jugoslovenskih naroda, Vojnoistorijski institut Jugoslovenske narodne armije, Belgrade, 1954-, pt 14, vol. 1, doc. 114, p. 400.</ref> Jevđević u proglasu protiv partizana jula 1942. godine iznosi prilično bizarne optužbe: "Oni uništavaju srpske crkve i dižu džamije, sinagoge i katoličke hramove".<ref>AVII Chetnik Collection, box 222, facs. 4, doc. 29.</ref> Na skupu četnika u Trebinju jula 1942, partizani su proglašeni najvećom pretnjom za srpski narod, jer ih vode "muslimani, katolici i Jevreji". Na istom zboru je odlučeno da u srpskim zemljama moraju živeti samo Srbi.<ref>HMBiH (Historical Museum of Bosnia-Hercegovina, Sarajevo) Collection ‘UNS’, box 2, doc. 443.</ref> U izvještaju iz prve polovine avgusta 1942, major [[Petar Baćović]] obavještava generala Dražu Mihailovića o pripremama za napad na [[Foča|Foču]], kao i o pregovorima koje je vodio sa italijanskim okupacionim vlastima u prisustvu vojvode Dobroslava Jevđevića. Baćović piše da je odbio „sporazum koji su mi ponudili da potpišem”, budući da su „Talijani [su] u tom sporazumu smatrali nas kao neku njihovu miliciju”.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 222, registarski broj 49/5 (BH-V-2285).</ref> O vojvodi [[Ilija Trifunović-Birčanin|Iliji Trifunoviću Birčaninu]], čiji se štab nalazio u [[Split]]u, Baćović piše: {{izdvojeni citat|Birčanin se nalazi u Splitu sa svojim Štabom. Poručnik Jovanović-ađutant Birčaninov koji je Vama prestavljen saznao sam da je Jevrejin, njegova je uloga slična Hanafu. [...] Mislim da bi trebalo dati jedan opšti raspis da se u naše redove ne uvlače Jevreji jer sa njima imamo hrđavo iskustvo...<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_141.htm Izveštaj komandanta Komande operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine iz prve polovine avgusta 1942. o toku priprema za napad na Foču, kadrovskim problemima i saradnji sa italijanskim okupatorom]</ref>}} Petar Baćović, nasljednik majora Boška Todorovića u istočnoj BiH, u svom proglasu Srbima u partizanskim redovima oktobra 1942, objašnjava kako su "Jevreji, udruženi sa najvećim šljamom zemlje", pobjegli u šume i tamo propagiraju bolji život u komunističkoj državi.<ref>AVII Chetnik Collection, box 222, facs. 5, doc. 34.</ref> On svom proglas završava riječima: {{izdvojeni citat|Vas još uvek vode [[Tito]], [[Moša Pijade]], [[Roćko Čolaković]], [[Vlado Šegrt]], [[Rade Hamović]], [[Savo Mizera]] i mnogi drugi Jevreji, muslimani, Hrvati, Mađari, Bugari i ostali belosvetski šljam.}} Na [[Beogradski proces|suđenju Draži Mihailoviću i pripadnicima njegove organizacije]], tužilac je pročitao pozdravno slovo koje je kapetan [[Pavle Đurišić]] održao u čast generala [[Alessandro Pirzio Biroli|Alesandra Pircija Birolija]], okupacionog guvernera Crne Gore, početkom novembra 1942. u [[Kolašin]]u. Na jednom mjestu u govoru, Pavle Đurišić veli: {{izdvojeni citat|U tom vremenu kada je narod u Crnoj Gori bio doveden u jedan težak položaj, sreća nam se nasmejala i baš tada došao je među nas veliki prijatelj srpskog naroda, solunac, nosilac Belog orla sa mačevima, njegova ekselencija armijski đeneral gospodin Aleksandar Pircio Biroli. Došao je za guvernera Crne Gore... On je sa svojim komandantima Nj. E. generalom Luiđi Mentastijem, generalom Silvijem Boninijem, generalom Ćitorijem i drugim potčinjenim komandantima dao mogućnosti da se vidno ispolji izraz nacionalnog ponosa i svesti kod srpskog naroda u Crnoj Gori, da uz pripomoć italijanske vojske i italijanskog oružja očisti Crnu Goru od tih izroda i jevrejskih plaćenika i da zavede red i mir u Crnoj Gori...<ref>[https://znaci.org/00003/800.pdf#page=36 Damjan Pavlica: Draža za početnike - priručnik za borbu protiv revizije prošlosti], str. 270.</ref>}} Prethodno, general Biroli je posjetio i [[manastir Ostrog]]. I ovom prilikom je italijanskom guverneru priređen svečani doček. U broju od 20. oktobra 1942, [[Kvisling|kvislinški]] list “Glas Crnogorca” prenio je govor pukovnika [[Bajo Stanišić|Baja Stanišića]], koji je tada kazao: {{izdvojeni citat|Rušilački duh jevrejskih zlikovaca, naučen da lovi u mutnom, oslonjen na krupne fondove strane propagande, našao je pogodan teren, da u savezu sa našim domaćim izrodima i otpadnicima napadne na Vaše mirne vojnike. I kada je toga radi narod doveden između dvije vatre i našao se na ivici propasti i u pitanju biti ili ne biti, vi ste, Ekselencijo, velikodušno odustali od represalija, na koje ste imali puno pravo. Vi ste dobro uočili otkuda sve to potiče i, kao stari prijatelj srpskog naroda i vitez Bijelog Orla sa mačevima, velikodušno pružili svaku pomoć da se naš narod spasi od propasti u najkritičnijem času naše istorije.<ref name="antenam.net">[https://www.antenam.net/istorija/151664-slucaj-mitropolita-joanikija-lipovca Boban Batrićević: Slučaj mitropolita Joanikija Lipovca (Antena M)]</ref>}} [[Datoteka:Tito and Moša Pijade 1942.jpg|thumb|[[Tito]] i [[Moša Pijade]], najčešće mete četničke antijevrejske propagande.]] Četnički pamflet u okolini Sarajeva u jesen 1942. govori o „komunistima čije vođe su Jevreji i koji hoće da nametnu jevrejsku vladavinu svijetu”.<ref>HMBiH Collection ‘UNS’, box 2, doc. 518/3.</ref> Četnici su decembra 1942. rasturali rasistički pamflet u istočnoj Hercegovini koji glasi: {{izdvojeni citat|Vrhovni zapovednik svih komunističkih snaga u zemlji je neki Drug [[Tito]], čije pravo ime niko ne zna, ali znamo jedino da je zagrebački Jevrejin. Njegov glavni saradnik je [[Moša Pijade]], beogradski Jevrejin; [[Franjo Vajner]], mađarski Jevrejin; [[Azija Kokuder]], bosanski Turčin; [[Safet Mujije]], Turčin iz Mostara, [[Vlado Šegrt]], bivši robijaš; i mnogi drugi njima slični. Njihova imena najbolje svedoče ko su i koliko se bore za naš narod.<ref>HMBiH Collection ‘UNS’, box 2, doc. 627.</ref>}} Četnički komandant [[Draža Mihailović|Mihailović]] na jednom mjestu za partizane kaže: {{izdvojeni citat|To su najveći zlotvori koje vodi jevrejština.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_74.htm IZVOD IZ KNJIGE POSLATIH DEPEŠA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA U VREMENU OD 20. FEBRUARA DO 6. MARTA 1943. GODINE]</ref>}} On u obraćanju potčinjenima u decembru 1942. godine takođe koristi prisustvo Jevreja i pripadnika drugih naroda u redovima NOVJ kao argument protiv partizana: {{izdvojeni citat|Partizanske jedinice su pune razbojnika svih vrsta, kao što su ustaše - najgori kasapi srpskog naroda - Jevreji, Hrvati, Dalmatinci, Bugari, Turci, Mađari i svih drugih naroda sveta.<ref>Mihailović, Rat i mir đenerala, vol. 1, p. 297.</ref>}} Dana [[10. februar]]a [[1943]]. godine, početkom [[Četvrta neprijateljska ofanziva|Četvrte neprijateljske ofanzive]], četnički komandanti Istočne Bosne, Hercegovine, Dalmacije i Like objavili su zajedničko saopštenje "narodu Bosne, Like i Dalmacije" u kojem kažu: {{izdvojeni citat|Pošto smo očistili Srbiju, Crnu Goru i Hercegovinu, došli smo Vam u pomoć da razbijemo žalosne ostatke komunističke međunarodne, zlikovačke bande Tita, Moše Pijade, Levi Vajnerta i drugih plaćenih jevreja.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_2_31.htm Zbornik dokumenata, pt 14, vol. 2, doc. 31, p. 175.</ref>|Četnički proglas povodom početka [[Četvrta neprijateljska ofanziva|Četvrte neprijateljske ofanzive]]}} Oni ih pozivaju da "poubijaju [[politički komesar|političke komesare]] i stupe odmah u četničke redove, kao i stotine i stotine drugih koji shvataju da su "izdati i prevareni od komunista jevreja".<ref>Zbornik dokumenata, pt 14, vol. 2, doc. 31, p. 175.</ref> Proglas su potpisali [[Ilija Mihić]], [[Momčilo Đujić]], [[Petar Baćović]] i [[Radovan Ivanišević]]. U jednom njemačkom izvještaju s kraja oktobra 1943. govori se afirmativno o saradnji sa četnicima u [[Slavonija|Slavoniji]] pod komandom majora [[Dušana Janjića]]: {{izdvojeni citat|187. ResDiv. izvještava o ponudama Janićevih četnika za saradnju; u augustu 43. jedna grupa prešla Savu kod Bos. Gradiške uz dozvolu jednog njem. bataljona; imali teške gubitke i jednom prilikom izbavili jednu domobransku četu od partizanskog napada; zbog protesta NDH, četnici se morali vratiti u Bosnu; u septembru 43. druga ponuda od iste grupe; Nijemci prihvatili da Janić sa 16-20 ljudi vrši izviđačke zadatke na Psunju (bez pismenog sporazuma); borbeni su i dobro se pokazali; sam major Janić odaje dobar utisak; mrzi Jevreje, masone, pa samim tim i komuniste i Ujedinjeno Kraljevstvo i SAD.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=389&rec=314&roll=1544 National Archive Washington, T314, Roll 1544, frames 000383-4.]</ref>|Izvještaj 187. rezervne divizije o saradnji sa četnicima (31. oktobar 1943. godine)}} Na tragu [[Nacionalsocijalizam|nacionalsocijalističke]] propagandne mantre o »jevrejsko-boljševičkoj opasnosti«, često su i vođe četnika identifikovale Jevreje sa komunistima, dok je sama [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]], budući organizator NOP-a, proglašena za glavnog neprijatelja srpskog naroda. U jednom članku iz oktobra 1943. godine, vojvoda Momčilo Đujić piše: {{izdvojeni citat|Danas je naša borba protiv tog neprijatelja olakšana time što se komunisti više ne kriju, oni sada rade otvoreno, a pod njihovu firmu srpa i čekića i jevrejske petokrake zvijezde, svrstali su se, osim Jevreja i frankovci koji su duhovno podigli ustaše - za koje je već i radio London javio već nekoliko puta, da prelaze u masama u komunističke redove. Sada su se svi strpali u jedan koš, i naš narod žilavo udara po tome košu bez milosti i sažaljenja, onako kao što su i komunisti pune dvije godine bez milosti, ubijali naše najbolje sinove, uništavali naša narodna bogatstva, i pod krvavom jevrejskom petokrakom zvijezdom kroz našu razapetu Otadžbinu, u znaku srpa i čekića, sijali glad i smrt i stvarali od naroda i njegove imovine nova i strašna zgarišta, grobljišta i pepelišta.<ref>AIHRPH, NG, kut. 428, M. Đujić: »O našem najvećem narodnom neprijatelju o komunistima«, listopad 1943.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/41_20.htm Politička kampanja protiv NOP-a kao posljednje oružje]</ref>}} U toku 1942. pa sve do septembra 1944, u [[Logor Banjica|koncentracioni logor na Banjici]] dovođeni su Jevreji, koji su se po kapitulaciji Jugoslavije sklonili van gradskih sredinâ, pretežno po ruralnim predjelima okupirane Srbije. Oni su bili hvatani od strane [[Srpski dobrovoljački korpus|ljotićevaca]], [[Srpska državna straža|nedićevaca]] i četnikâ te isporučivani Njemcima. Za svakog uhvaćenog Jevreja koji je predat okupatoru, predviđena je bila novčana naknada. Prema nepotpunim podacima, u tom periodu dovedeno je u Banjički logor 455 Jevreja, koji su odmah po dolasku likvidirani.<ref>[https://www.jevrejskadigitalnabiblioteka.rs/handle/123456789/651 Jaša Romano, Jevreji Jugoslavije 1941-1945. Žrtve genocida i učesnici Narodnooslobodilačkog rata, Savez jevrejskih opština Jugoslavije], Beograd 1980, str. 75.</ref> [[Šovinizam]] četnika, a naročito njihov [[antisemitizam]], veoma je blizak [[propaganda Nedićeve vlade|propagandi Nedićeve vlade]], koja je, opet, deo opšte nacističke ideologije.<ref name="Hoare"/> Često apostrofiranje "Jevreja" u partizanskim redovima, u jeku [[holokaust]]a u Jugoslaviji, delom je dodvoravanje nacistima.<ref name="Hoare"/> U knjizi ''Encyclopedia of the Holocaust'' (“Encikolpedija Holokausta”), izdatoj [[1990]]. godine, odnos Mihailovićevih četnika prema Jevrejima tokom [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupacije Jugoslavije]] tumači se na sljedeći način: {{izdvojeni citat|U početku je među četnicima bilo nekih Jevreja, ali kada se pokazalo da se četnici ne bore protiv okupatora i njihovih saradnika, nego da su zapravo skloni da sarađuju ​​s njima, Jevreji su prešli u redove partizana. Kako se povećavala [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu|saradnja četnika s Njemcima]], njihov odnos prema Jevrejima u područjima pod njihovom kontrolom se pogoršavao, a Jevreje su poistovjećivali s omraženim komunistima. Bilo je dosta primjera da su četnici ubijali Jevreje ili ih predavali Njemcima.<ref name="Hoare">[https://www.znaci.org/00001/177.pdf Dr. Marko Hoare: The Chetniks and the Jews]</ref><ref>{{cite web |title=Chetniks |url=https://www.yadvashem.org/odot_pdf/microsoft%20word%20-%20160.pdf |website=yadvashem.org |publisher=Yad Vashem}}</ref><ref>Gutman, Encyclopedia of the Holocaust, p. 289. <br /> ({{jez-eng|"At the initial stage, there were some Jews among the Chetniks, but when it turned out that the Chetniks were not fighting the invaders and their collaborators, and in fact were inclined to cooperate with them, the Jews switched to the ranks of the partisans. As the Chetniks increased their cooperation with the Germans, their attitude toward the Jews in the areas under their control deteriorated, and they identified the Jews with the hated Communists. There were many instances of Chetniks murdering Jews or handing them over to the Germans."}})</ref>}} === Stav prema okupatoru === {{main|Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu}} {{izdvojeni citat|Održavanje neprijateljskog stava prema okupatorima i njihovim pomagačima, ali za sada, do daljeg, ne ulaziti u neposredne borbe osim u slučajevima samoodbrane kao što je slučaj u Hrvatskoj.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_6.htm</ref>|Program četničkog pokreta DM od septembra 1941. upućen izbegličkoj vladi Kraljevine Jugoslavije}} {{izdvojeni citat|Nije moja namera da ratujem protiv okupatora, jer kao generalštabni oficir poznajem snage obeju snaga. [...] Nećemo se boriti protiv Nemaca, pa ni onda ako nam ova borba bude nametnuta.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_244.htm Zapisnik sa sastanka Draže Mihailovića i predstavnika nemačkog opunomoćenog komandanta korpusa u Srbiji od 12. novembra 1941. o saradnji u borbi protiv partizana]</ref>|Pukovnik Draža Mihailović na [[Sastanak u Divcima|sastanku u Divcima]], 11. novembra 1941.}} {{izdvojeni citat|Ja i svi moji drugovi nacionalisti zahvaljujemo Italijanskoj Vojnoj Sili za veličanstvenu pomoć koja nam je ukazana u najcrnjem momentu naše nacionalne istorije.<ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Zagreb-Beograd, 1979, str. 237.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_90.htm Pismo Jakova Jovovića od 29. maja 1942. italijanskom guverneru Crne Gore o ličnom i opštem stavu četnika prema italijanskom okupatoru]</ref>|Marinski kapetan Jakov Jovović u pismu od 29. maja 1942. generalu Alesandru Pirciju Biroliju, italijanskom guverneru Crne Gore}} {{izdvojeni citat|D.M.-pokret: Mihailovićeva taktika se sastoji u tome da organizuje i štedi svoje snage za planirani narodni ustanak. On izbjegava svaki konflikt sa okupacionim trupama.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=665&rec=78&roll=332 Nacionalni arhiv Vašington, T-78, rolna 332, frejm 6289915: Procjena situacije komande Jugoistoka za februar 1943 (2. mart 1943.)]</ref>|Procjena situacije komande Jugoistoka za februar 1943. (2. mart 1943.)}} {{izdvojeni citat|Ako se pokaže kao zgodno za uništenje komunističkih grupa u šumi i njihovih simpatizera, služiti se i okupatorom, kome preko za to pogodnih ličnost njih prokazivati. U tome moralisti neka ne vide ništa nemoralno.<ref>AVII, ČA, CG—V—1581, Direktiva delegata VK R. Perhineka od 5. juna 1943.</ref><ref>[https://znaci.org/00003/639.pdf Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori — Četnički i federalistički pokret 1941 — 1945, Obod, Cetinje, 1977.], str. 368.</ref>|Rudolf Perhinek, delegat Vrhovne komande JVuO za Crnu Goru, u direktivi od 5. juna 1943.}} {{izdvojeni citat|Sa okupatorom održavati dobre odnose i ne napadati ga već po mogućnosti iskoristiti ga svugde i na svakom mestu do uništenja komunista.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_2.htm Naređenje komandanta operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine od 17. septembra 1943. komandantu Gatačke brigade o saradnji četnika i Nemaca u borbi protiv NOVJ]</ref>|Naređenje Petra Baćovića, komandanta operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine o saradnji četnika i Nemaca u borbi protiv NOVJ (17. septembar 1943.)}} {{izdvojeni citat|Koristeći se akcijom okupatora i satelita, upotrebiti sve raspoložive snage za potpuno čišćenje od komunista svih srpskih pokrajina.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_43.htm Pismo majora Zaharija Ostojića od 6. decembra 1943. Draži Mihailoviću o potrebi većeg angažovanja četnika s okupatorskim trupama radi sprečavanja prodora jedinica NOVJ u Srbiju]</ref>|Iz pisma Zaharija Ostojića Draži Mihailoviću od 6. decembra 1943.}} {{izdvojeni citat|U velikom broju neprijatelja protiv kojih se borimo nije ništa nelogično koristiti jedne protiv drugih.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 1a/1, depeša br. 361.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref>|General Dragoljub Mihailović u depeši od 13. januara 1944.}} {{izdvojeni citat|Četničko držanje se neće promijeniti sve do neposredno pred [savezničko] iskrcavanje.<ref>NAW, T-314, Roll 564,000510</ref>|Izvještaj obavještajnog odjeljenja nemačkog [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog korpusa]] za period od 13. februara do 12. marta 1944.}} {{izdvojeni citat|Četnike su podržavali naši saveznici Italijani, a i naši neprijatelji Englezi. Italijani su neprestano nastojali da četnike upotrebe u borbi protiv komunista, premda smo mi Italijanima dali nepobitne dokaze da Mihailović najuže sarađuje sa saveznicima i da mu je jedini cilj da iskoristi Italijane, kako bi i njih u pogodnom trenutku izbacio iz zemlje.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Događaji na Balkanu od 1. januara do 31. marta 1944.)}} {{izdvojeni citat|U početku su postojala dva pokreta otpora u Jugoslaviji, četnici i partizani. Otpor četnika je trajao samo do jeseni 1941, njihovi lideri su tada prešli neprijatelju ili se vratili pasivnosti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/3_1_0.htm Basil Davidson: PARTISAN PICTURE] "In the beginning there had been two resistance movements in Jugoslavia, the chetniks and the partisans. The resistance of the chetniks had lasted only until the autumn of 1941, their leaders then going over to the enemy or returning to passivity."</ref>|[[Basil Davidson]]}} {{izdvojeni citat|Plan nacionalista bio je sledeći: dokle god su nemački i italijanski okupatori u zemlji, da se od njih na ovaj ili onaj način dobije što je moguće više oružja. To je bio jedini razlog zbog koga su četnici, povremeno, sarađivali sa okupatorom. Niko od nacionalista nije imao nikakve simpatije za ratne ciljeve okupatora i niko od četnika nije bio spreman da se bori za ratne ciljeve Nemačke ili Italije. </br> Ovo se, pre svega, u potpunosti odnosi na srpskog vođu četnika, bivšeg pukovnika Generalštaba Dražu Mihailovića. Politika ovog srpskog nacionaliste može da se razume i objasni samo iz tog, ratnog okvira, kada u zemlji besni građanski rat.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 149.</ref>|[[Hermann Neubacher]]}} U Srbiji će između antiokupatorskih pokreta doći do suprotstavljanja dvije strategije: ofanzivne, komunističke, i strategije [[Atantizam|atantizma]], četničke.<ref name="Petranović"/> Četnički odnos prema [[ustanak u Srbiji 1941.|ustanku u Srbiji 1941.]] i borbi protiv okupatora je bio da je borba počela prerano, tj. da vrijeme za borbu protiv okupatora još nije došlo, budući da je Njemačka još uvijek jaka. Naime, borbe treba otpočeti kada Saveznici stignu do Balkana. Do tada, treba čuvati snage i boriti se protiv unutrašnjih neprijatelja: {{izdvojeni citat|Početi odmah sa propagandom protiv komunista i svugde i na svakom mestu objasniti istinu da je do ovoga žalosnog stanja došlo zato što su oni u želji da preotmu vlast počeli borbu prerano. Narodu uvek skrenuti pažnju na jednu nepobitnu činjenicu: Nemačka mora izgubiti rat pa makar koliko on dugo trajao. (...) Mi zato nećemo i ne možemo zajedno sa Nemcima ali nećemo ni u otvorenu borbu, koju sada ne možemo izdržati. Mi ćemo nastaviti da se spremamo da se naoružavamo i počećemo borbu onda kad naši saveznici vežu Nemačke snage na Balkanu i budu u stanju da i nas potpomognu. Dotle dok ovaj momenat ne dođe mi moramo iskoristiti rasulo kod komunista da ih razoružamo (...)<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_33.htm Naređenje Štaba 1. valjevskog četničkog odreda od 13. decembra 1941. za saradnju sa vlastima srpske kvislinške vlade</ref>|Naređenje Štaba 1. valjevskog četničkog odreda za saradnju sa vlastima srpske kvislinške vlade (13. decembra 1941.)}} Četnici su često isticali da bi za ostvarenje svojih političkih i vojnih ciljeva bilo poželjno „koristiti“ okupatora, dok su zapravo okupatori instrumentalizovali četnike, u prvom redu za borbu protiv pripadnika [[Narodnooslobodilački pokret|NOP]]-a, tj. za održavanje reda i mira na okupiranim teritorijama. »Iskorištavanje neprijatelja« u potrebnoj mjeri — kako su četnici voljeli nazivati svoj način kolaboracije — činilo im se kao jedino rješenje i to je bio pravac kojim su oni odlučili krenuti. Tako je kroz stanovito vrijeme i u raznim dijelovima Jugoslavije došlo do kolaboracije četnika, najprije s [[Milan Nedić|Nedić]]evim snagama u Srbiji, zatim s [[Talijani]]ma u [[Kraljevina Crna Gora (1941-1944)|Crnoj Gori]] i u talijanskim dijelovima [[NDH]], zatim s nekim [[Ante Pavelić|Pavelić]]evim snagama u dijelovima [[Bosna (regija)|Bosne]] koje su kontrolirali [[Nijemci]], a nakon talijanskog sloma i s Nijemcima neposredno.<ref>[https://znaci.org/00001/40_45.htm DVOJNA POLITIKA U SRBIJI]</ref> Antikomunizam je bio glavni ideološki faktor koji je prouzrokovao nalaženje zajedničkih interesa između JVuO i okupatorâ, ali i između JVuO i kvislinških, odnosno domaćih profašističkih pokreta.<ref>[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]</ref> Takođe, prema mišljenju profesora [[Branko Petranović|Branka Petranovića]], saradnja četnika sa okupatorima i kvislinzima bila je antikomunistička po svojoj suštini.<ref>Branko Petranović, Srbija u Drugom svetskom ratu 1939-1945, Vojnoizdavački i novinski centar, Beograd, 1992, str. 363.</ref> Britanski kapetan Bil Hadson 1942. konstatuje da Mihailović "još sarađuje s Osovinom u Crnoj Gori i Sandžaku i miruje u Srbiji", a u Dalmaciji Trifunovićevi legalizovani četnici, podsticani od Italijana, "sanjaju o nekoj Srbo-Sloveniji i Dalmaciji".<ref name="Deakin2">[https://www.znaci.org/00001/5_3.htm William Deakin, BOJOVNA PLANINA]</ref> Direktiva komandanta operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine od 9. januara 1942. potčinjenim oficirima za slučaj napada italijanskih i nemačkih jedinica kaže: {{izdvojeni citat|Situacija je takova da svakog trenutka može doći do nemačko-italijanske invazije našeg oslobođenog dela Kraljevine Jugoslavije, a odnos snaga ne daje izgleda za naš uspešan otpor. U takvoj situaciji, svaki otpor bio bi štetan do krajnosti za srpsko stanovništvo u ovom kraju, a uz to uzaludan. (...) Borba se može i mora produžiti, prvenstveno tamo gde je najlakše, a to je u delu naše Kraljevine gde nema jakih okupatorskih garnizona i gde je okupator manje zainteresovan (...) iako se ne može napadati može se dugo braniti, koristeći sva sredstva koja služe braniocu, naročito prikrivanje, kamuflažu i tajnost uopšte.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1.htm 38. Direktiva komandanta operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine od 9. januara 1942. potčinjenim oficirima za postupak u slučaju napada italijanskih i nemačkih jedinica na četnike</ref>|Direktiva komandanta operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine za postupak u slučaju napada italijanskih i nemačkih jedinica (9. januara 1942.)}} U izvještaju o pokušaju organizovanja odreda JVuO u [[Slavonija|Slavoniji]], koji je 13. februara 1942. kapetan [[Žarko Milurović]] poslao majoru [[Bošku Todoroviću]], predlaže se kakav bi stav trebalo zauzeti prema okupacionim vlastima, kao i prema [[Ustaše|ustaša]]ma. Kada je o ustašama riječ, Milurović piše da će »osveta i pokolj biće izvršen nad ustašama — krivcima i oficirima — izdajnicima«, dok za Nijemce daje sljedeću preporuku: {{izdvojeni citat|Prema okupatorima, u početku, bićemo pasivni i sa njima prećutno imati jedan »Džetleman-agreman«, a ako pak oni okrenu drukčije, ili njihova situacija bude loša, onda sa njima učiniti što i sa ustašama.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_58.htm Izveštaj kapetana Žarka Milurovića od 13. februara 1942. majoru Bošku Todoroviću o pokušaju organizovanja četničkih jedinica u Slavoniji]</ref>}} [[Dobroslav Jevđević]], uoči predstojeće [[Operacija Trio|operacije protiv partizana u Hercegovini, Crnoj Gori i Sandžaku]], obavještava Dražu Mihailovića aprila 1942. o tome kakvi su odnosi između četnika i Italijana: {{izdvojeni citat|Usled nemilosrdnog partizanskog terora prisiljeni smo bili na razgovore i kolaboraciju sa italijanskim trupama koje su to jedva dočekale, da izbegnu borbi izlaganju svojih vojnika, nadajući se da ćemo mi sami likvidirati komuniste. Talijanska vojska nam je dala u više mahova oružje zatim oko 250.000 metaka, 10 mitraljeza i daje na revers i veće količine hrane za odrede koju upotrebljujemo za prehranu stanovništva koje direktno skapava od gladi. Svi ti odredi su isključivo pod komandom naših aktivnih oficira i spremni u svakom času da izvrše svaku zapovijest protiv Italijana ili koga god želite. O ovom sam smatrao za dužnost da Vas izvestim!<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_77.htm Izveštaj Dobrosava Jevđevića od aprila 1942. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj i ekonomskoj situaciji u Bosni, Hercegovini i Dalmaciji i o saradnji četnika sa italijanskim okupatorom u borbi protiv NOP-a]</ref>}} U sličnom tonu Jevđević jula 1942. piše i [[Petar Baćović|Petru Baćoviću]]. Kao presudan faktor za približavanje četnika Italijanima, pored antagonizma prema partizanima, Jevđević ukazuje i na politiku [[Ustaše|ustaških]] vlasti prema Srbima u [[NDH]]: {{izdvojeni citat|Za nas Srbe taktiziranje sa Italijom donosilo je spas od Ustaških pokolja, preuzimanja srpskog oružja u srpske ruke, dobivanje hrane izgladneloj srpskoj sirotinji i stvaranje jedne prostrane poluslobodne zone u kojoj bi se mogla nesmetano vršiti politička i vojna organizacija Srpskoga naroda. I ako je komunistički val naneo mnogo nesreće srpskom narodu, učinio nam je jedno veliko dobro, jer je prisilio Italiju da nam dade daleko veći broj oružja i živeža nego što je to ranije predviđala. Kako je naša snaga rasla mi smo bili čvršći u našim zahtevima i prećutno sve više otimali uzde iz ruku.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_130.htm Izveštaj Dobroslava Jevđevića iz druge polovine jula 1942. majoru Petru Baćoviću o vojno-političkoj i ekonomskoj situaciji u Hercegovini i saradnji sa italijanskim okupatorom]</ref>}} Potpisivanjem [[Suradnja četnika sa NDH|ugovora sa ustaškim vlastima]] u aprilu, maju i junu 1942, četnički odredi na teritoriji NDH obavezali su se na priznanje [[suverenitet]]a (»vrhovničtvo«) kvislinške države i njezinog [[Ante Pavelić|poglavnika]], kao i na prekid svih neprijateljstava sa civilnim i vojnim vlastima NDH. Zaključivanjem ovih sporazuma, većina bosanskih četnika bila je ''de facto'' inkorporirana u njemački okupacioni sistem. U [[Doboj]]u je 9. jula 1942. sačinjen aneks ugovora potpisanog 28. maja od strane predstavnika NDH i pripadnika Ozrenskog i Trebavskog četničkog odreda.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_89.htm Zapisnik o sporazumu između predstavnika Ozrenskog, Trebavskog i odreda "Kralj Petar II" i NDH od 28. maja 1942. o saradnji u borbi protiv NOP-a u istočnoj Bosni]</ref> U biti, aneks se sastoji od jedne tačke: {{izdvojeni citat|Predstavnici gore označenih četničkih odreda izjavljuju: »Samo se po sebi razumije da se trenutkom prekida neprijateljstva sa hrvatskim domobranstvom prekidaju i neprijateljstva protivu savezničkih njemačkih i talijanskih četa«.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_117.htm Dodatak zapisniku o sporazumu između Ozrenskog i Trebavskog četničkog odreda i predstavnika NDH od 28. maja 1942. sačinjen 9. jula 1942. godine]</ref>}} U svijetlu saradnje četnika i Italijana u zajedničkom frontu protiv partizana, paradigmatičan je i izvještaj koji je 28. jula 1942. Vrhovnoj komandi JVuO uputio kapetan [[Vojislav Lukačević]] (pseudonim »Rampini«): {{izdvojeni citat|12. jula sastali smo se sa Vojvodom Birčaninom u Nevesinju. Vojvoda kao Vaš punomoćnik za zapadnu Bosnu, Liku, Dalmaciju i Hercegovinu, u pratnji celog štaba baš je vršio inspekciju četničkih odreda po Hercegovini. Svi četnici na ovoj teritoriji su legalizovani i dejstvuju u tesnoj saradnji sa Italijanima te im predaju i sve zarobljenike i krivce.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_132.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 19. jula do 3. avgusta 1942. godine]</ref>}} U Zimonjića Kuli kod [[Avtovac|Avtovca]] 22. jula 1942. godine, održan je sastanak [[Ilija Trifunović-Birčanin|Ilije Trifunovića-Birčanina]] sa Dražom Mihailovićem. Sastanku su prisustvovali i major [[Zaharije Ostojić]], kapetan [[Pavle Đurišić]] i veći broj četničkih komandanata i vođa iz [[Hercegovina|Hercegovine]]. U izveštaju italijanske Više komande oružanih snaga »Slovenija—Dalmacija« od 7. avgusta 1942. o tom sastanku, između ostalog, piše: {{izdvojeni citat|U toku razgovora vođe Hercegovine razmatrali su delatnost italijanskih trupa na područjima Hrvatske nastanjenim pravoslavnim stanovništvom, navodno, zaključili da je potrebno nastaviti postojeću lojalnu saradnju u borbi protiv komunista i za normalizaciju prilika. — Na interpelaciju Trifunovića o njegovim operativnim planovima, general Mihailović je, navodno, izjavio da je vlada iz Londona vršila pritisak na njega da ponovo raspali gerilski rat protiv trupa Osovine na Balkanu. On je, navodno, odgovorio da učešće Srba u borbi, može da bude razmatrano tek kada Rusi budu u Budimpešti a Englezi u Sofiji. — Ovo zbog toga što se, s obzirom na već pretrpljene gubitke srpskog stanovništva u ratu, u ustaškim progonima i u partizanskom ustanku, tom stanovništvu ne mogu nametati nove žrtve i novi rizici...<ref>Arhiv VII, NAW-I-T-821, r. 403, sn. 55—57</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_121.htm Izveštaj majora Petra Baćovića od 16. jula 1942. Draži Mihailoviću o vojnopolitičkoj situaciji u Hercegovini i saradnji sa italijanskim okupatorom]</ref>}} Drugog dana konferencije, Trifunović-Birčanin je sa Dobroslavom Jevđevićem otputovao nedaleko od [[Trebinje|Trebinja]], gdje se sastaju sa [[Radmilom Grđićem]] i [[Milanom Šantićem]], političkim predstavnicima četnika u Hercegovini. Njemački konzulat u [[Sarajevo|Sarajevu]] je izvijestio 20. avgusta 1942. poslanstvo u [[Zagreb]]u da je na sastanku postignut dogovor o neposrednoj strategiji, te da su ustanovljeni krajnji ciljevi borbe: * Stvaranje [[Velika Srbija|Velike Srbije]], * Uništavanje partizana, * Uklanjanje katolika i muslimana, * Nepriznavanje [[NDH]], * Ne surađivati sa Nijemcima i * Privremena saradnja sa Italijanima radi dobijanja oružja, municije i hrane.<ref>Matteo J. Milazzo, The Chetnik Movement & the Yugoslav Resistance. Baltimore, Maryland: Johns Hopkins University Press, 1975, p. 94–95.</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 261.</ref> [[Radivoje Kerović]], komandant [[Majevica|majevičkih]] četnika, u pismu njemačkoj komandi u [[Tuzla|Tuzli]] od 10. avgusta 1942. navodi da ima puno povjerenje u okupacionu silu i obećava da četnici neće izazivati incidente i napadati [[Wehrmacht]] i snage NDH: {{izdvojeni citat|Što se tiče Hrvatske vojske, ona je do danas prema nama bila korektna i u nju ima povjerenja. U Njemačku vojnu silu imamo potpuno povjerenje i spremni smo sa njom potpuno lojalno sarađivati, samo ako su naši životi i imovina obezbeđena. Do danas nije zabilježen nijedan slučaj napada sa naše strane na Njemačku vojsku ne samo na Majevici, nego i u cijeloj Bosni, a garantujemo da se to ni u buduće neće desiti.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_142.htm Obaveštenje Štaba Majevičke četničke grupe od 10. avgusta 1942. nemačkoj komandi u Tuzli o uslovima četničko-nemačke saradnje]</ref>}} Kapetan Pavle Đurišić u uputstvu koje je krajem avgusta 1942. poslao komandantu [[Nova Varoš|novovaroškog]] sreza, poručniku [[Vuk Kalaitović|Vuku Kalaitoviću]], preporučuje da, paralelno sa beskompromisnim stavom prema partizanima, treba imati i lojalno držanje u odnosu na okupatorske snage: {{izdvojeni citat|Da bi Vam se olakšao rad na terenu, aktom ove komande Pov. Br. 344 od 26 ov. m., traženo je od Komandanta divizije »Venecija« da Vas u područnom Vam srezu smatra legalnim, kao i Vaš rad, pošto ste pod komandom potpisatog. Vaš stav prema okupatoru ima biti lojalan i upravljen tačno po naređenjima i direktivama ove Komande. Nikakvih akcija nesmete preduzeti da prethodno ne obavestite ovu Komandu o njima.<ref name="ReferenceB">[https://znaci.org/00001/4_14_1_157.htm Uputstvo Štaba Limsko-sandžačkih četničkih odreda od 30. avgusta 1942. komandantu novovaroškog sreza za lojalan stav prema okupatoru i bespoštednu borbu protiv pripadnika NOP-a]</ref>}} Radmilo Grđić, politički predstavnik Komande bosanskih, ličko-dalmatinskih i hercegovačkih vojnočetničkih odreda pri italijanskoj Višoj komandi oružanih snaga »Slovenija — Dalmacija« (''Supersloda''), u izvještaju poslatom Draži Mihailoviću krajem septembra 1942, piše o držanju četnika prema Italijanima, o uslovljenosti pozitivnog stava prema okupatoru [[Genocid u NDH|ustaškim genocidom nad Srbima]] te o saradnji sa italijanskom vojskom u borbi protiv [[NOVJ]]: {{izdvojeni citat|Vama, gospodine ministre, moram da saopštim i tu činjenicu: da nije bilo te dobre volje i pomoći italijanske, ja ne znam kad bi se — i da li bi se uopšte — obnovila četnička organizacija, i kad bi se ovi krajevi oslobodili od partizana. Razume se, da su oni imali tu svoje interesa pred očima, ali je istina da je to bio jedini put da dođemo ponovo do svoje nacionalne oružane organizacije i do oslobođenja naših krajeva od partizana. Ostaće istorijska činjenica: da je italijanska politika učinila strašan zločin prema srpskom narodu osnivajući, zajedno sa Nemcima, Pavelićevu Hrvatsku, — ali da je i italijanska vojska zaustavila klanje Srba od strane ustaša, a posle toga Srbima dala odlučnu pomoć da se oslobode partizana.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_173.htm Izveštaj četničkog predstavnika pri italijanskoj Višoj komandi oružanih snaga "Slovenija—Dalmacija" s kraja septembra 1942. Draži Mihailoviću o razlozima saradnje sa italijanskim okupatorom]</ref>}} [[File:Chetniks with Italians in Bosansko Grahovo 1942.jpg|thumb|Četnički komandanti [[Milan Cvjetićanin]] i [[Brane Bogunović]] predaju raport italijanskom komandantu, [[Bosansko Grahovo]], avgust 1942.]] 12. oktobra 1942. general Mihailović (koji u tom trenutku boravi u štabu Pavla Đurišića u selu [[Gornje Lipovo]], pokraj [[Kolašin]]a) šalje kapetanu [[Đuru Ivetiću]], komandantu sektora [[Boka kotorska|Kotorski zaliv]] — [[Grbalj]] — [[Luštica]], odobrenje za legalizaciju odreda kod italijanskih trupa: {{izdvojeni citat|OVLAŠĆENJE Kojim odobravam pešadijskom kapetanu I klase Đuru Ivetiću, da može svoj odred u cilju što boljeg rada za Otadžbinu legalizovati kod okupatorskih vlasti na najpogodniji način, starajući se pri tome da ostane na nacionalnoj liniji. Uputstva po ovome dobiće od majora Radulovića. Ovo čuvati kao strogo poverljivo.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_179.htm Ovlašćenje Draže Mihailovića od 12. oktobra 1942. kapetanu Đuru Ivetiću za legalizaciju odreda kod okupatorskih vlasti]</ref>}} Italijani su znali da se u njihovoj okupacionoj zoni nalazi general Mihailović, koga Nemci traže, ali su ga tolerisali, dok god su četnici bili u njihovoj službi ili zadržavali pasivan stav prema okupatoru. 2. novembra 1942. Pavle Đurišić izveštava Dražu Mihailovića da je razgovarao sa okupacionim guvernerom Crne Gore o njemu, i da Italijani nemaju ništa protiv njegovog boravka u Đurišićevom štabu: {{izdvojeni citat|Ništa nemaju protiv Vas samo da se ne stvori ovde drugi front i da ne uđemo u neku avanturu.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_184.htm Izveštaj kapetana Pavla Đurišića od 2. novembra 1942. Draži Mihailoviću o poseti italijanskom guverneru Crne Gore i stanju u Crnoj Gori]</ref><ref>Damjan Pavlica, Draža za početnike - priručnik za borbu protiv revizije prošlosti, Levo krilo, Beograd, 2014, str. 60.</ref>}} U [[Kulaši]]ma, blizu [[Prnjavor]]a, 1. decembra 1942. godine, održana je međuodredska konferencija bosanskih četničkih odreda. Konferenciji su prisustvovali gotovo svi komandanti odredâ i većina članova Štaba bosanskih četničkih odreda, kao npr. [[Rade Radić]], koji se nalazio na čelu Komande bosanskih četničkih odreda, zatim pop [[Savo Božić]], komandant odreda »Trebava«, [[Lazar Tešanović]], komandant odreda »Obilić«, major [[Slavoljub Vranješević]], kao i delegati odreda čiji komandanti nijesu uzeli učešća.<ref>Petar Kačavenda, Prilog pitanju odnosa Komande bosanskih četnika i Vrhovne komande Draže Mihailovića (1942), Prilozi, br. 8., Sarajevo, 1982, str. 266-267.</ref> Govoreći o rezultatima i posljedicama postignutih [[Suradnja četnika sa NDH|sporazuma sa vlastima NDH]], Stevan Botić, delegat sa [[Trebava|Trebave]] i lokalni prvak [[Zemljoradnička stranka (Jugoslavija)|Zemljoradničke stranke]] prije rata, istakao je: {{izdvojeni citat|Mi četnici demoralisani smo kao saveznici ustaša i Nemaca, а to tako da i London sam hvali partizane, а ne nas četnike. Mi smo silom prilika sklopili ugovor о primirju, ali danas se situacija menja da ćе se usporiti oslobođenje, а sa druge strane partizani postaju sve aktivniji prema ustašama... Treba da imamo na umu da s obzirom na današnju situaciju treba da zauzmemo drugi stav i da se borimo kao što to rade partizani ра da i mi uzimamo oružje, ја sam mišljenja da bi bilo potrebno da napadamo Hrvate, i da uzimamo oružje od ustaša...<ref>Zapisnik međuodredske konferencije, ВН—Х—573.</ref><ref>Rasim Hurem, Sporazumi o saradnji između državnih organa Nezavisne države Hrvatske i nekih četničkih odreda u istočnoj Bosni 1942. godine. Prilozi, Sarajevo, 1966, br. 2, str. 321.</ref>}} Major Slavoljub Vranješević, komandant zapadne Bosne JVuO, u izvještaju s početka februara 1943. piše da se četnici bore protiv partizana u sadejstvu sa Njemcima, kao i da se ovi raspituju da li bosanski četnici stoje pod vođstvom Draže Mihailovića: {{izdvojeni citat|Četnički odredi učestvuju u borbi zajedno sa Nemcima češće puta, ali na zasebnim sektorima. Pre našeg dolaska, Nemci su uspeli da u borbu protiv komunista uvode četnike tako, da im ovi osiguravaju krila i da se mešaju u komandovanje. Ovome se je odmah stalo na put, ma da sa dosta poteškoća. Po sebi se razume da se mnogo interesuju o tome, da li mi imamo kakve veze sa Dražom Mihailovićem — što mi odbijamo, navodeći da je to samo komunistička propaganda kako bi izazvali Nemce protiv nas, pa nas tako priklještene, uveli u svoje redove. Ipak, često puta Nemci čuju kako svi četnici pevaju »Od Topole pa do Ravne Gore« ili »Od Manjače pa do Ravne Gore«, »sve su straže generala Draže« itd., dakle jasno primećuju, ali moraju da trpe. Njihova nemoć oseća se.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_27.htm Izveštaj majora Slavoljuba Vranješevića od 3. februara 1943. majoru Zahariju Ostojiću o vojno-političkoj situaciji u četničkim odredima zapadne Bosne i saradnji sa nemačkim i ustaško-domobranskim jedinicama]</ref>}} 28. februara 1943. oficiri [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|15. brdskog armijskog korpusa]] [[Wehrmacht]]a daju o četnicima sljedeće karakteristike: {{izdvojeni citat|Četnici spolja odaju utisak lojalne saradnje, ali iz agresivnog ponašanja pojedinaca, razoružanja izdvojenih hrvatskih odeljenja i pustošenja muslimanskih i hrvatskih sela vidi se da veruju da će njihov čas kucnuti uskoro. Upadljiva je želja za municijom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=554&broj=365 National Archive Washington, T314, Roll 554, frame no. 000359.] </br> ({{jez-njem|"Die Cetniks erwecken zwar äusserlich zunächst noch den Eindruck loyaler Zusammenarbeit, aber aus der aggressiven Haltung Einzelner, dem Entwaffnen abgelegener kroat. Abteilungen und der Plünderung von muselmanischen und kroat. Gehöften ist zu entnehmen, dass sie ihre Stunde bald für gekommen halten. Auffalend ist das Bestreben aller Cetnikabteilungen, auf jede erdenkliche Weise Munition in die Hände zu bekommen."}})</ref>}} {{izdvojeni citat|Četnici: Prividna saradnja, naročito kad su neposredno ugroženi; inače, velikosrpski raspoloženi.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=210&rec=314&roll=1548 National Archive and Records Administration, T314, Roll 1548, frame no. 000204.] </br> ({{jez-njem|"Četnik: Scheinbare Zusammenarbeit, besonders dann wenn sie bedroht sind, ansonsten grosserbisch [sic!] gestimmt."}})</ref>|Procjena situacije u [[NDH]] od strane njemačke komande 2. zbornog područja (14.2.44)}} Zamisao Vrhovne komande JVuO i generala Draže Mihailovića o »iskorištavanju neprijatelja« s prevashodnim ciljem »uništenja komunista«, svom ostvarenju je najbliže došla tokom [[Operacija Weiss|operacije Weiss]], tj. [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]]. Osnovna ideja četničkog operacijskog plana je bila da se sa na brzinu prikupljenim snagama iz [[Hercegovina|Hercegovine]] i [[Istočna Bosna|istočne Bosne]] spriječi prodor Glavne operativne grupe [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] u Hercegovinu, a zatim da se s jakim četničkim snagama iz [[Crna Gora|Crne Gore]] i Hercegovine, u sadejstvu s italijanskim, njemačkim i [[Ustaše|ustaško]]-[[Hrvatsko domobranstvo|domobranskim]] jedinicama izvrši koncentrični napad na partizane. Time bi se postiglo opkoljavanje snaga NOVJ, nakon čega bi se pristupilo njihovom potpunom uništenju u džepu [[Neretva|Neretve]]. Za provedbu ovog cilja, četnička Vrhovna komanda se rukovodila sljedećim načelima: {{izdvojeni citat|Budite uvereni da su mi pred očima na prvom mestu interesi naroda. Nema nikakve bojazni da dođe do nerazmišljenih naših akcija, ali u svim svojim potezima moramo biti odlučni i rešeni. Poznajemo mi vrlo dobro sve naše neprijatelje i znamo tačno dokle i kako možemo zatezati. [...] Mi radimo samo za sebe i nikog više; nas se samo tiču interesi Srba i buduće Jugoslavije; za postizanje cilja koristimo jednog neprijatelja protivu drugog, tačno onako, kao što i svi neprijatelji, bez razlike rade; postići uspeh s najmanje moguće žrtava, ali podneti i najveće žrtve, ako je to potrebno za opštu stvar; sačuvati narod od svakog nepotrebnog izlaganja na domu. O svemu ovome vodi se računa.<ref>''Документи о издајству Драже Михаиловића — књига 1'', Државна комисија за утврђивање злочина окупатора и његових помагача, Београд, 1945, док. бр. 66, стр. 117—118.</ref><ref>[https://znaci.org/00003/639.pdf Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori — Četnički i federalistički pokret 1941 — 1945, Obod, Cetinje, 1977.], str. 320—321.</ref>|Iz pisma generala [[Dragoljub Mihailović|Dragoljuba Mihailovića]] pukovniku [[Bajo Stanišić|Baju Stanišiću]], 9. mart 1943. godine}} U depeši koju je 30. maja 1943. poslao majoru [[Karl Novak|Karlu Novaku]] (pseudonim »Ludvig«), komandantu [[Plava garda|Plave garde]], general [[Draža Mihailović]] o potencijalnim kontaktima sa Italijanima piše: {{izdvojeni citat|Što se tiče nekih razgovora sa italijanskim komandantom to nije poželjno, ali ukoliko možete da ih izradite na pogodan način to učinite ne kompromitujući ni pokret ni sebe. U teškoj borbi koju vodite treba koristiti jednog protiv drugog neprijatelja. Organizacija jugosl. vojske na Vama leži a učinite sve da je ojačate bez obzira na sve prepreke.<ref>Zbornik NOR-a, XIV/II, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 741.</ref>}} U pismu od 22. juna 1943. upućenom [[Mladen Žujović|Mladenu Žujoviću]], vojvoda [[Momčilo Đujić]] naglašava da su italijansko-četnički odnosi besprijekorni, izražavajući nadu da ni u budućnosti neće doći ni do kakve promjene u tom pogledu: {{izdvojeni citat|Naši odnosi sa Italijanima teku i dalje normalno u najboljoj prijateljskoj atmosferi, i mi smo uvereni da će tako ostati i do kraja i da će konačno biti krunisani trajnim prijateljstvom između naša dva naroda.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 798.</ref>}} Kakav je stav Vrhovna komanda JVuO smatrala da bi trebalo zauzeti spram Njemaca i oružanih snaga [[NDH]] s jedne, odnosno [[NOVJ]] s druge strane, može se zaključiti i iz depeša majora [[Zaharije Ostojić|Zaharija Ostojića]] upućenih 20. jula 1943. kapetanu Borivoju Mitranoviću, delegatu Vrhovne komande za Zapadnu Bosnu. Major Ostojić, između ostalog, poručuje: {{izdvojeni citat|[[Rade Radić|Radić]] neka vodi politiku sa Nemcima i Hrvatima, samo im ništa ne verovati, a odrede sačuvati po svaku cenu, izbegavajući borbu sa Nemcima. Niko od oficira i komandanata da ne razgovara sa Nemcima, nego da sve svršava Radić, kome vi dajte instrukcije. Dok ne uništimo boljševike, koji su neprijatelj broj jedan, prema svima ostalima voditi politiku.<ref>AVII, ČA, k. 18, reg. br. 27/7</ref><ref>Zbornik NOR-a, XIV/2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 810, fus. 7.</ref>}} Naredba komandanta 1. takovske brigade potporučnika [[Čedomira Unkovića]] od 22. jula 1943. godine, najbolje ilustruje koliko je strategija atantizma (oklijevanja i neizazivanja okupatora do povoljnog trenutka), koju je četničko vođstvo zagovaralo bila neučinkovita, budući da Njemci nijesu obustavili represalije nad civilnim stanovništvom i rekviziciju životnih namirnica: {{izdvojeni citat|Svesni svireposti okupatora nastojali smo svima silama da ga ničim ne izazovemo. Davali smo mu sve šta je tražio: hranu, stoku i ostale životne potrebe, lišavajući se na taj način najpotrebnijih sredstava za život, samo da ga ne izazovemo. Niti jedan naš metak nije ispaljen na okupatora, iako se u svima krajevima naše otadžbine vode ogorčene borbe sa okupatorom na život i smrt. Cela je Jugoslavija upaljena, samo je naša Srbija mirna, a u celoj Srbiji najmirniji je bio naš srez. Naše jedinice, formirane po naređenju Njegovog Veličanstva Kralja izbegavale su svaki susret sa Okupatorom i svako izazivanje Okupatora u tolikoj meri, da za vreme ove terorističke akcije, kao i pre, okupator nije primetio niti jednog oružanog niti nenaoružanog četnika. Ova kaznena ekspedicija nije bila upućena da nas »kazni« za neku našu nelojalnost ili izazivanje okupatora, jer toga nije ni bilo, već su je uputile sluge Hitlera — loše sluge goreg gospodara, u slepoj mržnji prema nama Srbima da nas unište i da nam zatru pleme.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knj. 2, Beograd, 1983, str. 827-828.</ref>}} Britanski major [[Neil Selby]] je krajem avgusta 1943. javio Kairu da su [[Draža Mihailović|Mihailovićeve]] snage u području Kopaonika (posed [[Dragutin Keserović|Keserovića]]) više "profašističke nego prosavezničke" i da ne odobravaju sabotaže protiv Nemaca.<ref name="Deakin">[https://www.znaci.org/00001/5_3.htm William Deakin: BOJOVNA PLANINA]</ref> Odnose između četnika i okupatorâ (prvenstveno njemačkog) karakterisalo je međusobno nepovjerenje, ali je zajednička opasnost, koja je prijetila od [[Tito]]vih partizana, najviše doprinijela približavanju dviju strana. Za Mihailovića su komunisti bili glavni neprijatelj, dok su okupatori predstavljali »[[Antiantifašizam|manje zlo]]« koje bi trebalo koristiti zarad uništenja većeg. U jednoj depeši iz prve polovine novembra 1943, general Mihailović svojim komandantima poručuje sljedeće: {{izdvojeni citat|Nemci su postali vrlo ljubazni, nude nam neku sigurnost a nalaze nam se za leđima. Obećavaju neke blagonaklone postupke a mi se odavno poznajemo. Nedozvolite da ni jedan naš komandant padne u grešku da im poveruje. Zbog napada komunista iz Sandžaka u pravcu Srbije prinuđeni smo da svu pažnju obratimo sada na komunističku opasnost i zato da se tačno postupi po mojim naređenjima u pogledu propagande protivu komunista, kao i u pogledu naređenja da se jednovremeno preduzme akcija protiv komunista u celoj zemlji a u isto vreme da se preduzme akcija protivu komunista iz Sandžaka koji hoće u Srbiju. Zbog toga svu pažnju moramo obratiti na uništenje komunista. Zbog toga sve pogodnosti koje nam ostali neprijatelji nude vešto i tajno iskoristiti držeći se toga da neprijatelja imamo mnogo i da ih ne možemo sve od jedared tući.<ref name="ReferenceD">[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 7. novembra do 3. decembra 1943. godine]</ref>}} {{izdvojeni citat|Potrebno je da se prema Nemcima prekine svaka akcija. Ovo je potrebno ovako: jer kad bi napali na Nemce, direktno bi pomagali komuniste, a time bi otežavali samo akciju naših snaga. Stoga ima da se prekine, do mog daljeg naređenja, svaka oružana akcija prema okupatorskim snagama.<ref>AVII, arhivski fond D. M., D — 31 — 481.</ref>|Telegram Mihailovića svojim potčinjenim komandantima 7. maja 1944.}} Nakon [[Kapitulacija Italije|kapitulacije Italije]] septembra 1943, u oblastima Jugoslavije koje su do tada spadale u italijansku okupacionu zonu, četnici su prihvatili saradnju s njemačkim trupama. Za vrijeme trajanja [[Operacija Balkanski klanac|operacije Balkanski klanac]], tokom koje je Njemcima pošlo za rukom da ovladaju zaleđem obale [[Jadransko more|Jadrana]], u depeši Vrhovnoj komandi od 20. oktobra 1943. major [[Rudolf Perhinek]] piše: {{izdvojeni citat|Žalosno ali tačno. Da nisu Nemci angažovali ovolike snage, nas ovde više ne bi bilo, jer se više niko nije hteo boriti, već samo begati, ali nije se više imalo kud... Mi se izvlačimo i gledamo da smo pozadi njih, da bi iskoristili njihovu borbu sa komunistima i uništavanje istih.<ref>AVII, ČA, Knjiga predatih depeša CG—3, Depeša br. 211.</ref><ref>Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941-1945, Obod, Cetinje, 1977, str. 408.</ref>}} 30. decembra 1943. [[Tomo Guzina]], načelnik Štaba Nevesinjskog korpusa JVuO, upućuje komandanta Konjičke brigade na saradnju sa Njemcima »do maksimuma«, u svrhu uništenja komunista: {{izdvojeni citat|Sa Njemcima možete stupiti u vezu. Recite da ste pod mojom komandom i da pripadate grupi četničkih odreda Nevesinje — Gacko. Govorite u duhu naših usmenih razgovora t.j. odobravam Vam da sve učinite što će biti na korist Srpskog naroda. Ja sam pre par dana bio u nemačkoj Armiji u Sarajevu i pored ostalog sam molio da legalizujem i tu brigadu t.j. odred, šta mi je i obećano. Moramo sve učiniti da spasemo ono što se spasiti može pa i jednog neprijatelja koristiti da bi pomoću njega uništili drugog koji nam je opasniji. Ne treba da se plašite njemačkih oficira jer su oni dobili direktive i obaveštenja u pogledu moga sporazuma sa njihovom Armijom.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_51.htm Uputstvo komandanta Nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu Konjičke brigade za saradnju sa Nemcima]</ref>}} Takođe, u depeši koju je 3. februara 1944. majoru [[Pavle Đurišić|Pavlu Đurišiću]] (pseudonim »Berta«) poslao potpukovnik [[Mirko Lalatović]], šef 2. odseka Operativnog odeljenja VK JVUO, kaže se sljedeće: {{izdvojeni citat|Iskoristite one komandante koji sarađuju sa Nemcima u Crnoj Gori za borbu protivu komunista.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>}} I poručnik [[Jovan Pupavac]] u pismu od 10. februara 1944. upućenom komandantu Zapadne Bosne majoru Slavoljubu Vranješeviću, kao glavni razlog za napuštanje [[Dinarska četnička divizija|Dinarske četničke oblasti]], navodi to što su snage pod komandom vojvode Momčila Đujića ušle u otvorenu kolaboraciju sa okupatorom, dok ljudstvo divizije kao »milicija« služi Njemcima: {{izdvojeni citat|Dinarsku oblast sam napustio iz sledećih razloga: 1) Posle propasti Italije u Dalmaciju su došli Nemci. Komandant Dinarske oblasti pop Đujić stupio je u saradnju sa njima, najpre preko Mane Rokvića koji je došao sa njima iz Bosanskog Petrovca. Kasnije je delegirao kod štaba 114 Nemačke divizije svoga načelnika štaba kapetana Mijovića Novaka. Ljudstvo je postalo Nemačka milicija, primajući od njih redovnu hranu, municiju i dopunu oružja. Nemci su vrlo rado primili saradnju četnika.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_73.htm Izveštaj komandanta 1. brigade Bosanskokrajiškog četničkog korpusa od 10. februara 1944. komandantu korpusa o saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji]</ref>}} [[Mornarica|Mornarički]] kapetan [[Jakov Jovović]], komandant Bjelopavlićke brigade JVuO, u nedatiranom pismu svom saradniku (najvjerovatnije s kraja 1943. ili iz 1944. godine), jezgrovito formuliše stav prema njemačkom okupatoru, koji se može smatrati karakterističnim za četničko vođstvo u Crnoj Gori: {{izdvojeni citat|Saradnju sa Njemcima potpuno odobravam i ne samo to već je preporučujem kao jedini spasonosni način da se zla ovoga oslobodimo. Nemačku silu ne smatram neprijateljem ako ona čini da nas spase komunističke opasnosti, jer iako smo bili protivnici na frontu u ratu koji smo svojevremeno izgubili danas smatram da možemo biti iskreni i časni saveznici u borbi protiv komunizma. Nemačka komanda, vjerujem, ne može od mene zahtijevati da se odrečem svoje svete ideologije, svog kralja i svoje otadžbine i da će dozvoliti moju borbu za njenu slobodu. Ali svečano izjavljujem da nemačku vojsku ne smatram neprijateljskom kada je ona pristala da mi pomogne meni i mom narodu da nastavimo borbu protiv najvećeg neprijatelja sveg čovečanstva – komunizma...<ref>AVII, ČA, CG—X—381.</ref><ref>Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941-1945, Obod, Cetinje, 1977, str. 441.</ref>}} Nakon potpisivanja [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|ugovora o saradnji četnika i Wehrmachta]], komandant 4. brigade iz sastava [[Korpusa Gorske garde]] JVuO [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]], izdaje 16. januara 1944. naređenje o nenapadanju na okupatorske snage i napominje svojim potčinjenima da je primarni zadatak jedinice likvidacija komunista: {{izdvojeni citat|NAREĐUJEM: Da se Nemci i pripadnici Nemačke oružane sile ne smeju napadati pa ni razoružavati, kako po naseljenim mestima, tako na pruzi i na drumovima. Ovog mog naređenja imaju se pridržavati sve jedinice, kako bi nesmetano od okupatora mogli očistiti gore od komunista, partizana i mošinaca. Za svako neizvršenje ovog mog naređenja, učinioce dela staviću pod preki sud i kažnjavaću smrću.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_59.htm Naređenje komandanta 4. brigade korpusa Gorske garde od 16. januara 1944. komandantu 2. bataljona o stavu prema Nemcima]</ref>}} Pukovnik [[Jevrem Simić]] 12. aprila 1944. izdaje jednom četničkom oficiru objavu o nesmetanom kretanju na terenu brigade kojom komanduje, a u svrhu istrebljivanja partizanskih simpatizera i jataka: {{izdvojeni citat|OBJAVA Za G. Milića Majstorovića p.poručnika, komandanta II bataljona III leteće kosmajske brigade, koja mu se izdaje s tim da može slobodno da se kreće sam ili sa svojom vojskom po terenu koji je ugovoren sa našim saveznicima Nemcima i Bugarima i da u ime Kralja Petra II Karađorđevića oduzima svu rekviziciju i kolje sve partizanske jatake i simpatizere zbog čega će dobiti čin majora.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_115.htm Objava komandanta četničke oblasti u Srbiji od 12. aprila 1944. komandantu 2. bataljona 3. kosmajske brigade za nesmetano kretanje od okupatora i klanje simpatizera narodnooslobodilačkog pokreta]</ref>}} 20. aprila 1944. u mjestu [[Vrlika]] održan je sastanak Momčila Đujića sa rittmeisterom Pörtnerom, šefom specijalnog »odreda IC« [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog armijskog korpusa]]. Već sljedećeg dana, rittmeister Pörtner je o razgovorima s Đujićem poslao povjerljiv (»geheim«) izvještaj. Pörtner piše da mu je Đujić »tumačio političke stavove i ciljeve svoje borbe«, a bilo je riječi i o odnosu četnika prema okupatorima, kao i prema [[Ujedinjeno kraljevstvo|Ujedinjenom kraljevstvu]] i [[SSSR]]. Đujić je izrazio uvjerenje da [[Nacionalsocijalizam|nacistički]] »novi evropski poredak« — osiguravajući mjesto Srbima, kojima je cilj samo »nacionalna obnova, a ne i neko veliko srpsko carstvo« — neće »previdjeti činjenicu da je od njegovih 9000 boraca do sada u borbi protiv komunizma poginulo 3200«.<ref>[https://znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.], str. 326.</ref> Također, Đujić iznosi mišljenje o tome kakvu bi poziciju srpski narod trebalo da zauzme u sukobu između [[Sile Osovine|sila Osovine]], s jedne i [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|antihitlerovske koalicije]], s druge strane: {{izdvojeni citat|Đujić: sudbinu srpskog naroda odlučuju trojica ljudi: Staljin, Čerčil i Hitler. Staljin se kao komunista odbacuje; ostaju Čerčil i Hitler. Hitler, kao i srpski narod, u komunizmu vidi glavnog neprijatelja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=277&rec=314&roll=565 Nacionalni arhiv SAD, mikrofilm publikacija T-314, rolna 565, snimci 271—273, 15. brdski armijski korpus (XV. Gebirgs Armeekorps) (21. april 1944.).] <br/> ({{jez-njem|"Djujic fuehrte weiter aus: Das Schicksal des serbischen Volkes liege zwischen Stalin, Churchill und Hitler. Stalin schalte aus, als Vertreter des Kommunismus. Es blieben Hitler and Churchill, wobei das serbische Volk ebenso wie Adolf Hitler den Hauptfeind in Kommunismus saehen [sic]."}})</ref>}} 11. maja 1944. godine, za vrijeme [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodora operativne grupe divizija NOVJ u Srbiju]], general Dragoljub Mihailović piše pukovniku [[Milutinu Radojeviću]] da četnička kolaboracija sa okupatorom i [[Kvisling|kvislinzima]] ima za cilj samo jedno — uništenje partizana: {{izdvojeni citat|Iskoristićemo akciju Nemaca protiv komunista, i to istovremenim napadima na komuniste. Moramo nastojati da komuniste uništimo što pre, a nemačka akcija će nam dobro doći. Moramo sada ostaviti sve po strani, a samo komuniste tući.<ref>AVII, ČA, reg. br. 5/1, kut. 276.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943-1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 358, fus. 68.</ref>}} Koliko je za borbu protiv pripadnika [[Narodnooslobodilački pokret|NOP]]-a važna bila pravovremena isporuka municije četnicima od strane okupatora, vidi se i iz Mihailovićeve depeše poslate 6. februara 1945. pukovniku [[Gojko Borota|Gojku Boroti]] (pseudonim »Maus«), komandantu Romanijskog korpusa JVuO: {{izdvojeni citat|Poručite sledeće br. 11: Sva obećanja do sada nisu izvršena, u pogledu municije. Zbog toga, Srbijanske snage ne mogu učestvovati u akciji prema Tuzli, niti uopšte mogu učestvovati u akcijama. Srbijanske snage stiču uverenje, da se naročito odugovlači sa municijom i da broj 11 na ovaj način ide naročito na ruku komunistima. Celokupan uspešan rad prema komunistima zavisi isključivo od municije koju treba da nam da broj 11. Ne bismo želeli da pokvarimo odnose. O rezultatu i roku isporuke najhitnije nas izvestite.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_192.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša štaba Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 7. aprila 1945. godine]</ref>}} Dan početka ustanka u četničkim dokumentima ima više naziva: »otsudni momenat«, »presudni momenat«, »otsudni trenutak«, »momenat povoljnih uslova«, »dani moment« i dr. Četnički pokret DM je »povoljnim uslovima« smatrao invaziju saveznika na Balkan, odnosno njihov prodor u Jugoslaviju. Kako se to nije ostvarilo, do oružanog ustanka Mihailovićevog pokreta nije došlo. Pravdajući četničku neaktivnost, kao i taktičku saradnju sa okupatorom u borbi protiv partizana, Draža Mihailović je u telegramu komandantu Rasinskog četničkog korpusa 13. decembra 1943, između ostalog, napisao: {{izdvojeni citat|U odnosu na okupatora mi imamo određenu liniju od koje nećemo otstupiti makar šta bilo sve dok ne dođe do invazije Balkana. Ovo radi znanja za komandante korpusa i više starešine.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://znaci.org/00001/4_14_1_2.htm |access-date=2022-12-21 |archive-date=2022-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221223536/https://znaci.org/00001/4_14_1_2.htm }}</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} O četničkom stavu prema okupatoru svjedočili su i zapovjednici njemačkih i italijanskih snaga na teritoriji okupirane Jugoslavije tokom Drugog svjetskog rata. Tako je general [[Alexander Löhr]], iščekujući u zatvoru početak procesa pred Vojnim sudom u Beogradu, ostavio rukopis na preko 180 stranica, u kom se osvrće na brojne izazove s kojima je bio suočen, nakon što je u avgustu 1942. preuzeo dužnost komandanta njemačke XII armije (od januara 1943. [[Armijska grupa E]]). O četnicima Löhr piše: {{izdvojeni citat|U Srbiji je bilo u šumi raznih grupa četnika Draže Mihailovića. Borbe su bile popustile, samo je na severoistoku bilo osetnog prepadanja na saobraćaj dunavske plovidbe. Železnički saobraćaj je ometan sabotažama. Engleska i Amerika su zvanično priznale Mihailovića i njegove jedinice kao savezničku jugoslovensku vojsku, koja je bila potčinjena kralju i njegovoj vladi u Engleskoj. Ove jedinice snabdevane su vazdušnim putem. Na teritoriji koju su okupirali Italijani, od [[Sušak]]a do zaključno Crne Gore, nalazio se veliki broj - prema docnijim podacima oko 35.000 Mihailovićevih četnika, koje su Italijani snabdevali i koji su delovali po italijanskim naređenjima. U Crnoj Gori bilo je takođe separatističkih i jugoslovenskih četnika koji nisu slušali Mihailovića. I ove su Italijani snabdevali. Na jugu Bosne operisali su Mihailovićevi četnici. Inače je bilo još takozvanih lokalnih četnika koji su bili nezavisni od Mihailovića i koji su uglavnom štitili samo svoj uži kraj od ustaških i partizanskih prepada. Prema Nemcima su bili delimično hladni i rezervisani, a delimično neprijateljski raspoloženi. Pokatkad su nemačke trupe nastojale da sklope lokalne sporazume, što im je pokoji put i uspelo (u leto 1942). [[Adolf Hitler|Führer]] je zbog ovakvih odnosa bio veoma ljut. On je ponovio raniju zabranu, izdatu svim nemačkim trupama, da se ma sa kim upuštaju u pregovore i smatrao je da su postupci Italijana u suprotnosti sa savezničkim obavezama, a isto tako i opasni, jer će se ipak, u datom momentu, svi četnici okrenuti protiv stranaca.<ref>{{cite web|url=http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html | title = Записи Александра Лера, часопис СРПСКО НАСЛЕЂЕ, број 7/1998 | publisher = Srpsko-nasledje.co.rs |date=3. 1. 1943. | accessdate=4. 1. 2023. | archive-url = https://web.archive.org/web/20130216202528/http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html# | archive-date=16. 2. 2013 |url-status=dead | df = }}</ref>}} Prilikom ispitivanja od strane istražitelja 7. američke armije avgusta 1945. godine, pisanu izjavu o svojim aktivnostima u ratnom periodu sastavio je i [[feldmaršal]] [[Maximilian von Weichs]], koji je avgusta 1943. naslijedio generala Löhra na mjestu glavnokomandujućeg Jugoistoka. U odjeljku naslovljenom »Grupe koje pomažu Njemačkoj«, von Weichs o četnicima Draže Mihailovića piše sljedeće: {{izdvojeni citat|Mihailovićeve trupe su se nekada borile protiv naših okupacionih trupa iz lojalnosti prema svome kralju. U isto vreme su se borile protiv Tita, zbog svojih antikomunističkih ubeđenja. Ovaj rat na dva fronta nije mogao dugo potrajati, posebno kada je britanska podrška počela favorizovati Tita. Sledstveno, Mihailović je pokazao pronemačka stremljenja. Bilo je angažmana tokom kojih su se srpski četnici borili protiv Tita zajedno sa nemačkim trupama. Sa druge strane, dešavalo se da neprijateljski raspoložene četničke grupe napadnu nemačke vozove za snabdevanje da bi popunili sopstvene zalihe. Mihailović je voleo da ostane u pozadini, i prepusti takve poslove svojim podređenima. On se nadao da će dočekati svoje vreme ovom igrom moći, dok mu anglo-američko iskrcavanje ne obezbedi dovoljnu podršku protiv Tita. Nemačka je prigrlila njegovu podršku, koliko god privremenu. Četničke izviđačke aktivnosti naši komandanti su visoko cenili.<ref>http://znaci.org/00002/318_4.htm ({{jez-eng|"MIHAILOVIC's troops once fought against our occupation troops out of loyalty to their King. At the same time they fought against TITO, because of anti—Communist convictions. This two front war could not last long, particularly when British support favored TITO. Consequently MIHAILOVIC showed pro-German leanings. There were engagements during which Serbian Chetniks fought TITO alongside German troops. On the other hand, hostile Chetnik groups were known to attack German supply trains in order to replenish their own stocks. ''MIHAILOVIC liked to remain in the background, and leave such affairs up to his subordinates. He hoped to bide his time with this play of power until an Anglo—American landing would provide sufficient support against TITO. Germany welcomed his support, however temporary. Chetnik reconnaissance activities were valued highly by our commanders''."}})</ref>}} [[Otto Kumm]], jedan od četvorice ratnih komandanata [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS dobrovoljačke brdske divizije Prinz Eugen]], u poslijeratnim zapisima objavljenim pod nazivom ''Vorwärts, Prinz Eugen! Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"'' („Naprijed, Prinz Eugen! Istorija 7. SS dobrovoljačke divizije Prinz Eugen”) daje generalnu ocjenu četničko-njemačkih odnosa. General Kumm ističe da te odnose odlikuju ambivalentnost i varljivost, kao i da se četničko postupanje prema pripadnicima ostalih [[Južni Slaveni|južnoslovenskih naroda]] nije moglo predvidjeti. Na koncu, SS-general Kumm u jugoslovenskim partizanima identifikuje zajedničkog neprijatelja: {{izdvojeni citat|Kao ostatak „u šumi“ regularne armije nakon okupacije Jugoslavije, oni su nosili stare uniforme - i nove brade, jer su se zakleli da se neće brijati dok okupator ne bude isteran iz zemlje. Oni su bili verni kraljevini i borili su se za svog mladog kralja Petra II, ali radije su se držali udaljenih sela i oblasti, ne napadajući naše jedinice, osim ako se nisu osećali dovoljno nadmoćnim. Disciplina i naoružanje bilo im je relativno dobro, a u odnosu prema drugim jugoslovenskim narodnim i verskim grupama bili su nepredvidljivi - što je često išlo do napada na hrvatska sela i muslimanske žene. Kao prijatelje još su imali Engleze - i njihov radio. Na volovskim kolima ili na konjskim leđima oni su se povremeno prebacivali u druge oblasti, najčešće neuzdrmani, jer smo ih mi puštali, smatrajući da ih dugoročno možemo pridobiti za nas - kao braću po oružju protiv komunizma. To je donekle nejasna situacija, oni nisu prijatelji, ali ni neprijatelji, i situacija se menja s vremena na vreme.<ref>[http://www.znaci.org/00001/200.htm Otto Kumm: VORWÄRTS, PRINZ EUGEN! - Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"], [http://www.znaci.org/00001/200_5.pdf Aufstellung der Division "Prinz Eugen"] str. 52.</ref>}} I [[Hermann Neubacher]], [[Austrijanci|austrijski]] [[Nacionalsocijalistička njemačka radnička partija|nacista]] i specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za Balkan, u memoarskoj knjizi ''Sonderauftrag Südost 1940–1945.'' (prevedena na [[srpski jezik]] i objavljena 2005. pod naslovom „Specijalni zadatak Balkan“), analizira odnose četnika i okupatorâ, navodeći Hitlerov [[antisrpski sentiment]] kao najveću prepreku za uspostavljanje pune saradnje Njemaca i četnika: {{izdvojeni citat|Već i pre mog dolaska se dešavalo da su se neke četničke jedinice u Srbiji, Bosni i Hercegovini, u Crnoj Gori i Dalmaciji, povremeno zajedno sa italijanskim i nemačkim trupama borile protiv partizanskih snaga. Ova saradnja, kojom su se naročito Italijani mnogo koristili, bila je Nemačkom glavnom štabu nepoželjna, a zapravo i zabranjena. Pa ipak, i pored zabrane Hitlera, Nemci i četnici su i dalje, s vremena na vreme, sarađivali. Balkanski klanci i gudure su mračne a Glavni štab je bio daleko. Dešavalo se da se usamljeni komandant neke manje nemačke vojne formacije našao u teškoj situaciji i, odjednom, stigla mu je neočekivana i dobrodošla pomoć od neke četničke jedinice; on ju je, razume se, prihvatio. Komunisti su bili zajednički neprijatelji i četnicima i Nemcima. Hitler sâm, međutim, bio je strogo protiv takve saradnje, a to se dobro vidi i iz njegove prepiske sa [[Benito Mussolini|Musolinijem]]. Firer nije ni kasnije dozvolio, kada je Tito već postao ime i sila, da se sarađuje sa četnicima. Dopustio je i gledao kroz prste samo na povremenu lokalnu saradnju sa četnicima. Čak je i takve dozvole davao veoma nerado. Hitler je pripadao onoj vrsti Austrijanaca, koja polako izumire, a koja od godine 1914. ima antisrpski kompleks i to zbog ubistva prestolonaslednika u Sarajevu i izbijanja Prvog svetskog rata. Srbi su za njega: bombaši, ubice kraljeva, zaverenici, pučisti i krivci za svetske požare i evropske ratove.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], str. 144.</ref>}} Konačno, i general [[Mario Roatta]] će u ratnim memoarima naslovljenim ''Otto milioni di baionette'' („Osam miliona bajoneta“) ukazati do koje mjere je italijansko protežiranje četnika izazivalo otpor od strane vlasti [[Nacistička Nemačka|Njemačkog Rajha]] i [[NDH]]: {{izdvojeni citat|Četnička politička obojenost, njihovi indirektni odnosi sa »saveznicima« i njihov program za budućnost nisu zanimali tog komandanta i on je »ignorirao« te stvari. On je samo utvrdio i iskorištavao postojeću činjenicu da su na teritoriju pod njegovom komandom »četnici« djelovali u našu korist. Tim gore po Hrvate i Nijemce u drugim krajevima, koji nisu htjeli ili znali da od četnika stvore svoje saveznike. Tako smo usprkos protestima Berlina i Zagreba i naporima vlade u Rimu (koja je često mijenjala svoje mišljenje i napokon prihvatila njemačko stanovište) sa svoje strane nastavili kolaborirati s »četnicima«. Dotične formacije snabdijevali smo oružjem itd. i tako ih učinili regularnim (kao što su bile i druge dobrovoljačke formacije) sve dok nisu dosegle ukupnu jačinu od oko 30.000 ljudi.<ref>[https://znaci.org/00003/482.pdf Mario Roatta: OTTO MILIONI DI BAIONETTE], str. 177.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/40_48.htm KOLABORACIJA S TALIJANIMA U NDH]</ref>}} === Stav prema saveznicima === U poznim godinama rata kod mnogih četnika je bio prisutan antisaveznički stav. Četnički komandant [[Neško Nedić]] je Nemcima 1944. govorio o velikoj mržnji svih četnika prema Engleskoj. On je napomenuo da su "četnici u Englesku izgubili svako poverenje, pošto su ih Englezi izdali i sada Titovim bandama liferuju naoružanje i municiju, usled čega četnici moraju da krvare i da umiru. Pošto su oni sami u borbi protiv komunizma i suviše slabi, uvideli su da moraju tražiti oslonac u nemačkom [[Vermaht]]u kome će se bezuslovno potčiniti sa puno poverenja."<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B8%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%83_%D1%81_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_14.7.1944. Nemački izveštaj o razgovoru s četnicima od 14.7.1944.]</ref> Nakon što su Saveznici i jugoslovenski kralj Petar podržali partizane, među četnicima je zavladalo veliko ogorčenje i na samog kralja Petra. Major [[Miodrag Kapetanović]] je izjavljivao Nemcima: "Ako kralj Petar pređe bandama, on je za nas kralj Petar pokojni".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_270.htm Izveštaj obaveštajnog odeljenja nemačke 264. pesadijske divizije od 18. aprila 1944. o razgovorima sa Momčilom Đujićem i Miodragom Kapetanovićem]</ref> Draža Mihailović je svojim potčinjenim komandantima često ponavljao naređenje da ne dozvole britanskim misijama da se uvjere u pravo stanje stvari na terenu. O tome 28. avgusta 1943. javlja komandantu Rasinskog korpusa: {{izdvojeni citat|U ovom smislu naređujem da sa puno pažnje ophodite se sa engleskim misijama, ali da im onemogućite svaki kontakt sa komunistima i da me o svakom takvom slučaju izvestite. Englezi bi rado uhvatili vezu sa njima i najmanjom grupom iz Srbije, samo da bi nam dokazali da ne vladamo potpuno Srbijom, a pored toga da bi vršili sabotaže bez obzira na represalije, samo da bi nas ucenili da i mi to radimo. Svaki onaj, koji u ovome pomogne namerno ili iz nehata čini najveću izdaju prema narodu i takve odmah likvidirati.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 287, reg. br. 18/1—31</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knj. 2, Vojnoistorijski glasnik, Beograd, 1983, str. 812.</ref>}} Draža Mihailović je na Engleze gledao kao na krvopije, koji dolaze da prave nevolje Srbima. U depeši od 22. novembra 1943. upućenoj majoru [[Milošu Radojloviću]] (pseudonim »Do-Do«), komandantu Mlavsko-smederevske grupe korpusa, general Mihailović piše: {{izdvojeni citat|Englezi su se stalno interesovali za vas i tvrdili kako ste im obećali rušenje pruge u dolini Morave i stalno traže da im ja taj predlog odobrim. Odgovorio sam Englezima da vi za sad nemate pod komandom nikakve trupe, već da vršite organizaciju Banata. Prema tome se upravljajte. Ostanite tamo i nemojte dolaziti. Nikakva podmetanja naši ljudi nisu vršili već Englezi i čuvajte ih se dobro i nikakve pregovore nemojte voditi. U pogledu rada sa Englezima sve sam preneo na puk. Pavlovića. Narediću Ilievu za Vojvođane. Ostanite na svome mestu i dalje radite, a čuvajte se Engleza. Nemojte im uopšte verovati u njihove doture materijala. Oni su obični trgovci za kupovinu ljudske krvi i to za jeftinu cenu.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_42.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 7. novembra do 3. decembra 1943. godine]</ref>}} Nakon pokušaja jednog oficira britanske misije da potakne komandanta Timočkog četničkog korpusa na akciju protiv Nijemaca, Mihailović krajem 1943. naređuje da ga najure: {{izdvojeni citat|»Nije došao da vas pomogne u materijalu već da uništi naša sela za neku sitnu sabotažu. Naređujem da majora Grinvuda sa celom pratnjom najurite kao kučku.«<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm IZVOD IZ KNJIGE POSLATIH DEPEŠA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA U VREMENU OD 7. NOVEMBRA DO 3. DECEMBRA 1943. GODINE</ref>}} 2. februara 1944. godine, svom delegatu u [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]] pukovniku [[Dragoslavu Pavloviću]], Draža Mihailović je poručio sljedeće: {{izdvojeni citat|Ako se borite za Kralja kao što stalno tvrdite i naglašavate onda ne padajte u pogrešku koju ja vidim. Izgleda da je Vama mnogo stalo da zadovoljite Engleze. Rušenje objekata izvršiće se kada ja to budem naredio a ja znam kada ću to narediti. Vi treba da znate da su Kralj i vlada saglasni sa mojim radom.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 3/1, depeša 1537.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_45.htm Zapisnik sa konferencije Draže Mihailovića i šefa britanskih vojnih misija od 17. decembra 1943. o angažovanju četnika u borbama protiv okupatorskih trupa]</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} U izrazito oštrom tonu o [[Englezi]]ma je pisao i vojvoda [[Momčilo Đujić]]. U depeši poslatoj 28. februara 1944. godine Vrhovnoj komandi JVuO, vojvoda Đujić tvrdi: {{izdvojeni citat|Istovremeno tražimo od naše vlade, da upozori mister Čerčila, da mi nismo njegovi kolonijalci, Afrikanci, Crnci, Indijanci i ostali. Mi smo slobodari, koji za poslednjih sedam vekova u temelje svoje slobode uziđujemo milione života svojih najboljih sinova ne želeći da nikom robujemo. Mi se i sada borimo protiv svih naših neprijatelja pa i protiv komunista koje smatramo neprijateljem čovečanstva, komunista koji ubijaju naše najbolje sinove i raskopavaju naša narodna ognjišta. U toj borbi mi smo nekompromisni i neustrašivi. Mi ćemo tu borbu nastaviti do kraja protiv njih i protiv svih onih koji ih pomažu makar to bili i Englezi, Englezi koji nanose uvrede našem Kralju i našoj naciji i koji su nas kao saveznici svojim nečovečnim držanjem razrešili svake obaveze savezništva, Englezi koji danas radi svojeg sramnog i izdajničkog držanja prema nama nipočemu više ne liče na naše saveznike.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 432.</ref>}} Slično je Đujić govorio i sredinom marta 1944. godine komandantima u [[Kosovo Polje (Dalmacija)|Dalmatinskom Kosovu]] kraj [[Knin]]a: {{izdvojeni citat|»Mi se borimo protiv komunista i protiv svakog onog ko u ma kom vidu sarađuje sa komunistima. Ako saveznici budu potpomagali i dalje [[NOVJ|N.O.V.]], mi ćemo se boriti protiv njih i to na strani Nemaca.«<ref name="Pop izdaje">[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.]</ref>}} Načelnik štaba nemačkog komandanta Srbije, [[Kurt von Geitner]] sredinom 1944. javlja da su "do sada Britanci ozbiljno razočarali Dražu", te se na njega može računati za priključenje "antikomunističkom" frontu u predstojećoj [[bitka za Srbiju|bici za Srbiju]].<ref>https://www.znaci.org/temp/geitner.html Iz knjige Karl Hnilicka: DAS ENDE AUF DEM BALKAN 1944/45</ref> Đujić je i u prisustvu Njemaca naglašavao svoj resentiman spram saveznika. Prema njegovim riječima, [[Operacija Ratweek|saveznička bombardovanja Jugoslavije]], zatim „primjer borbe njemačke vojske protiv komunizma, te nedostatak razmijevanja za stvarnu borbu srpskog naroda su učinili da simpatije za Englesku nestanu [...]. Nikada se ne bi desilo da njegovi ljudi udare u leđa Nijemcima. Njihovo bi držanje u tom slučaju bilo neutralno. Ako bi, naprotiv, Englezi poduzeli invaziju u saradnji s bandama, onda bi njegovi ljudi bili spremni da se bore protiv Engleza.”<ref>NAW, T-314, Roll 565, frame 000272: Zabilješka sa sastanka sa Momčilom Đujićem na dan 20. aprila 1944 (21. april 1944.).</ref> === Posleratno uređenje Jugoslavije === U [[Šahovići]]ma kod Bijelog Polja (20-ak kilometara od Mihailovićevog štaba u Lipovu) je 1. decembra 1942. održana "Konferencija četničke intelektualne omladine Crne Gore, Boke i Sandžaka", na kojoj se posebno raspravljalo o poslijeratnom uređenju Jugoslavije. Na konferenciji su donijeti sljedeći zaključci: * Na teritoriji buduće države živeti će samo Srbi, Hrvati i Slovenci. Nacionalnih manjina ne može biti. * Privatna svojina je zajemčena, ali njen obim mora se ograničiti u opštem interesu. Zemlja pripada onome koji je obrađuje. Veliki privatni posedi moraju se ukinuti i staviti državi na raspoloženje. Celokupna industrija mora biti u državnim rukama. Privreda treba da bude izgrađena na principu državnog zadrugarstva. * Crkva je državna, a verska nastava je obavezna u svim osnovnim i srednjim školama. * Sudije da budu birani iz redova četničke organizacije, kao i svi ostali činovnici. * Štampa da bude u službi nacionalne obnove. Štamparska preduzeća moraju biti u državnim rukama. * U novoj državi treba posvetiti naročitu pažnju propagandi u duhu programa četničke organizacije i ideologije. * Žandarmerija treba da bude formirana iz četničkih redova i da stoji pod direktnom kontrolom četničke organizacije. * Državni činovnici imaju biti nacionalno i moralno ispravni, iz četničkih redova. * Četnička organizacija će biti jedini nosilac celokupne državne vlasti do ostvarenja četničkog programa i stvaranja uslova za prelaz na šire ustavne slobode. * Žene mogu biti državne činovnice samo u oskudici muškaraca i to samo u specijalnim njima podobnim strukama.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_200.htm ZAKLJUČCI KONFERENCIJE ČETNIČKE OMLADINE CRNE GORE, BOKE KOTORSKE I SANDŽAKA OD 2. DECEMBRA 1942. O POSLERATNOM DRŽAVNOM I DRUŠTVENOM UREĐENJU JUGOSLAVIJE]</ref> === Ostali stavovi === Mihailović je nameravao da stvori veliku Srbiju u velikoj Jugoslaviji. On je hteo da ujedini Bugarsku i Jugoslaviju pod dinastijom Karađorđevića.<ref name="Saslušanje">[https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih]</ref> [[Živko Topalović]], Mihalovićev saradnik, je o četničkoj ideologiji zapisao: "Nisam mu međutim, krio da su na mene učinile loš utisak protivdemokratske izjave izvesnih predstavnika toga pokreta koje sam ranije čitao. Čuo sam da i general Mihailović preti uništenjem političara, zabranom političkih partija i zavođenjem vojne diktature."<ref>Živko Topalović, Borba za budućnost Jugoslavije, Pariz, 1967, 9.</ref> Topalović se plašio da će Mihailović uspostaviti vojnu diktaturu i da će posleratni život početi "novim klanjem Hrvata i Slovenaca i sa koncentracionim logorima za sve demokratske elemente".<ref>Živko Topalović, Borba za budućnost Jugoslavije, Pariz, 1967, 10-11.</ref> Topalović je smatrao da je "vojna diktatura u potpunosti organizovana i da ona nad sobom nema političku kontrolu." Dotadašnji rad Ravnogorskog pokreta Topalović je označio kao "autoritarni režim u kome se vide tragovi fašističke ideologije".<ref>Živko Topalović, Borba za budućnost Jugoslavije, Pariz, 1967, 23.</ref> == Promena četničke politike == Nakon [[ravnogorski kongres|ravnogorskog kongresa]] 1944. godine, koji predstavlja odgovor na [[Drugo zasedanje AVNOJ-a]], četnička iredentistička politika je znatno ublažena u korist službeno jugoslovenske politike. Posebno nakon dolaska američkog izaslanika Mekdauela avgusta 1944. godine, i povlačenja četnika u Bosnu, sve je više primetna izrazito jugoslovenska i pomirljiva retorika četničkog vođe Mihailovića. Ipak, u duhu odluka donesenih na kongresu u selu Ba, Mihailović u jednoj naredbi od 23. novembra 1944. naglašava opredjeljenje za federativnu Jugoslaviju (koju bi sačinjavale tri »jedinice« — srpska, hrvatska i slovenačka), pozivajući svoje saborce i sljedbenike na okup pod parolom za »snažno i ujedinjeno srpstvo«: {{izdvojeni citat|Država koja se stvara treba da bude na federativnoj bazi. Pored Hrvatske i Slovenačke u novoj Jugoslaviji mora postojati i Srpska jedinica, koja će okupiti sve Srbe. Kako će se ona zvati, to nije aktuelno. No za nas je najvažnije, da svi Srbi budu zajedno i da su složni. U svojoj novoj državi svaki Srbin imaće ista prava i dužnosti ma odakle on bio, i prema svom radu srpski mu narod neće zaboraviti dati dužnu nagradu. Punih pet stotina godina Srpski narod je davao stotinu hiljada svojih najboljih sinova za svoju slobodu i jedinstvo. Ovo je cilj i »veruju« Ravnogorskog pokreta.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_106.htm Naredba Draže Mihailovića od 23. novembra 1944. za okupljanje četnika pod parolom »Za snažno i ujedinjeno srpstvo u okviru federativne Jugoslavije« radi borbe protiv narodnooslobodilačkog pokreta]</ref>}} 25. decembra 1944. godine u Bosni, Draža Mihailović je svojim ljudima naređivao da pridobiju nesrpsko stanovništvom: {{izdvojeni citat|Mesnom stanovništvu muslimanskom, pravoslavnom i katoličkom ukazujete punu pažnju i zaštitu.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_4_192.htm</ref>}} Jedna od karakterističnih naredbi iz tog perioda, Draža je poslao svim komandatima 11. februara 1945. godine: {{izdvojeni citat|Državna politika koju vodimo ide na to da ujedini sve narodne mase, bez obzira na veru, u borbi protivu komunističke tiranije. Svi naši građani su ravnopravni i svi podjednako uživaju zaštitu JVuO. Najveću štetu opštim interesima nanose one jedinice koje o ovome ne vode računa i starešine koje dozvoljavaju pljačku bilo muslimanskih, bilo katoličkih, bilo pravoslavnih sela. Štete od toga su neizmerne i neka svako zna da će ovo komunisti iskorišćavati protivu jedinstvenog narodnog fronta. Svima treba da je poznato, da objedinjene narodne snage, bez obzira na veru, su najsigurnija garancija naše pobede, jer komunisti predstavljaju bednu manjinu, ukoliko ih mi ne bi ojačavali našim postupcima. Na ovo skrećem pažnju poslednji put i neka svi imaju na umu narodnu izreku: “Brat je mio, koje vere bio“.<ref name="Муслимани у четницима">[http://www.pogledi.rs/category/istorija-2/cetnici-jugoslovenska-vojska/page/103/ Муслимани у четницима]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="AVII, ČA, K-297, reg. br. 24\1">AVII, ČA, K-297, reg. br. 24\1.</ref>}} Na osnovu gornje iznesenog, Draža Mihailović je naredio posebno pažljivo odnošenje prema muslimanima: {{izdvojeni citat|2. Prilikom kampovanja po muslimanskim selima obratiti naročitu pažnju na osetljivost muslimana prema njihovim domovima i na prvom mestu koristiti za stanovanje javne zgrade: škole, kafane, nadleštva, itd, pa tek u sporazumima sa mesnim odoborima uzimati domaćinske kuće za stanovanje, ostavljajući potrebne prostorije domaćinu za stanovanje. 3. Svaki naš borac i starešina ima da bude propagator slobode veroispovesti i verske tolerancije. Treba svaki od nas da bude propagator i da zna, da mi sada obrazujemo verski front protivu bezbožnika. Svaki starešina i borac ima da poštuje tuđu veru, kao i svoju. Na ovo naročito da obrate pažnju sveštenici, koje će komandanti upoznati sa ovim naređenjem. U ovom smislu poučiti sve starešine i sve borce…<ref name="Муслимани у четницима">[http://www.pogledi.rs/category/istorija-2/cetnici-jugoslovenska-vojska/page/103/ Муслимани у четницима]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="AVII, ČA, K-297, reg. br. 24\1">AVII, ČA, K-297, reg. br. 24\1.</ref>}} == Tumačenja == Historičar [[Branko Petranović]] ocenjuje da "četnička politika i strategija pokazale su se kao potpuno inferiorne u odnosu na komunističku. Proklamovanjem kolektivne nacionalne odmazde nad celim narodima, uskraćivala je sebi jugoslovensku oznaku, prisvojenu od komunista."<ref name="Petranović">[https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović: Srpski narod u ustanku]</ref> == Povezano == * [[Homogena Srbija]] * [[Velika Srbija]] * [[Rojalizam]] * [[Antikomunizam]] * [[Propaganda Nedićeve vlade]] == Napomene == {{notelist|2|}} == Reference == {{reflist|3|}} == Literatura == {{refbegin}} * {{cite journal|last=Hurem |first=Rasim |authorlink= Rasim Hurem | date = 1966| title = Sporazumi o saradnji između državnih organa Nezavisne države Hrvatske i nekih četničkih odreda u istočnoj Bosni 1942. godine | url = | journal = Prilozi Instituta za istoriju | volume = 2| issue = | pages =| doi = | ref = }} * {{Cite book |last=Kaltenegger |first=Roland |authorlink= Roland Kaltenegger |date=1944 |title=Totenkopf & Edelweiß |publisher= Ares-Verlag|location=Graz |isbn=|pages=|ref =}} * {{cite journal|last=Latas |first=Branko |authorlink= Branko Latas | date = 1980| title = The Imperial Circumcision Festival of 1582: An Interpretation| url = | journal = Prilozi Instituta za istoriju | volume = 17| issue = | pages =| doi = | ref = }} * {{Cite book |last=Marjanović |first=Jovan |authorlink= Jovan Marjanović |date=1979 |title= Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik |publisher= Globus/Narodna knjiga/Prosveta |location=Zagreb—Beograd |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Milazzo |first=Matteo |authorlink= Matteo J. Milazzo|date=1975 |title= The Chetnik Movement & the Yugoslav Resistance |url=https://archive.org/details/chetnikmovementy00unse |publisher= Johns Hopkins University Press |location=Baltimore, Maryland |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Nikolić |first=Kosta |authorlink= Kosta Nikolić|date=1999 |title= Istorija ravnogorskog pokreta |publisher=|location=Beograd |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Pajović |first=Radoje |authorlink=Radoje Pajović |date=1977 |title=Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941-1945 |publisher=Obod |location=Cetinje |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Pavlica |first=Damjan |authorlink= Damjan Pavlica |date=2014 |title= Draža za početnike - priručnik za borbu protiv revizije prošlosti |publisher= Levo krilo|location=Beograd |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Samardžić |first=Miloslav |authorlink= Miloslav Samardžić |date=2006 |title= General Draža Mihailović i opšta istorija četničkog pokreta |publisher= |location=Kragujevac |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Tomasevich |first=Jozo |authorlink= Jozo Tomasevich |date=1979 |title= Četnici u Drugom svjetskom ratu |publisher= Sveučilišna naklada Liber|location=Zagreb |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Topalović |first=Živko |authorlink=Živko Topalović |date=1967 |title=Borba za budućnost Jugoslavije |publisher= |location=Pariz |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Topalović |first=Živko |authorlink= Živko Topalović |date=1958 |title= Pokreti narodnog otpora u Jugoslaviji 1941-1945 |publisher= |location=Pariz |isbn=|pages=|ref =}} {{refend}} [[Kategorija:Četnici]] [[Kategorija:Srpski iredentizam]] [[Kategorija:Dragoljub Mihailović]] 91shg5kpt8vnre3r7e1gew5gpav8dxo 42587307 42587306 2026-05-03T23:08:21Z ~2026-13681-46 333099 42587307 wikitext text/x-wiki {{sređivanje|razlog=[[:en:WP:QUOTEFARM|Preterana upotreba citata]]}} {{neutralnost}} '''Ideologija četnika''' je [[ideologija]] koju su tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] zastupali pripadnici [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Jugoslovenske vojske u otadžbini]], predvođeni [[Draža Mihailović|Dražom Mihailovićem]]. Proklamovani vojni i politički cilj Jugoslovenske vojske u otadžbini bio je obnova demokratske{{citation needed}} Jugoslavije i restauracija [[Monarhija|monarhije]], tj. povratak [[Dinastija Karađorđevića|dinastije Karađorđević]] na vlast. Međutim, u naređenjima, govorima i programskim spisima tog gerilskog pokreta, istoričari prepoznaju elemente [[Srpski nacionalizam|srpskog nacionalizma]], [[šovinizam|šovinizma]], [[antikomunizam|antikomunizma]] i [[antisemitizam|antisemitizma]]. Oko Mihailovića su se nalazili ideolozi Srpskog kulturnog kluba, koji su razradili osnovne postavke ideologije četničkog pokreta. U značajne ideologe ubrajaju se: [[Stevan Moljević]], [[Dragiša Vasić]] i Dragoslav Stranjaković.<ref name="Petranović"/> Ideologija četnika razvila je se pod uticajem unutrašnjih i međunarodnih okolnosti, suprostavljenjem politici [[NOP|Narodnooslobodilačkog pokreta]] i prilagođavanja politici izbjegličke vlade. Do 1944. programi nisu bili usvojeni na nekom opštečetničkom skupu, nego su postojali u obliku programskih dokumenata značajnih ideologa, kao što su spisi Stevana Moljevića "[[Homogena Srbija]]",<ref name="Moljević"> {{cite web |url= https://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%A5%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%A1%D1%80%D0%B1%D0%B8%D1%98%D0%B0 |title= Homogena Srbija |last= Moljević |first= Stevan |date= 1941 |website= |publisher= [[Wikisource]] |accessdate= 19. 1. 2026 |quote=}} </ref> program beogradskog nacionalnog komiteta Draže Mihailovića i [[instrukcija Draže Mihailovića Pavlu Đurišiću|Mihailovićeve instrukcije]].<ref name="Petranović"/> == Komponente == Četničku ideologiju i ratne ciljeve Dragoljub Mihailović je izložio u govoru, kojem je prisustvovao i britanski pukovnik [[William Bailey|Vilijam Bejli]], u [[Gornje Lipovo|Lipovu]] kod [[Kolašin]]a, [[28. februara]] [[1943.]] godine. U svom govoru Mihajlović je izjavio: {{izdvojeni citat|Moji neprijatelji su partizani, ustaše, muslimani i Hrvati. Kada se s njima budem obračunao, onda ću krenuti protiv Italijana i Nemaca.<ref>[http://www.danas.rs/dodaci/vikend/antifasizam_i_kolaboracija.26.html?news_id=240018 Antifašizam i kolaboracija]</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} === Etničko čišćenje === {{main|Velika Srbija|Homogena Srbija|Etničko čišćenje}} [[Datoteka:Uputstvo za ravnogorske borce iz 1944.jpg|mini|''Uputstvo za Ravnogorske borce'' iz 1944. godine (Istorijski arhiv [[Negotin]])]] {{izdvojeni citat|Najenergičnije nast[oj]ati da se sve zauzete teritorije što pre potpuno očiste od Muslimana.<ref>Vojni arhiv, Četnička arhiva, kutija 165, fascikla 4, dokument 5, Štab Limsko-sandžačkih četničkih odreda komandantu Fočanske brigade, 11. februar 1943.</ref><ref>Milan Radanović, ’Noć osvetljena lomačama sa kojih se dizao plamen do neba…’ Zločini JVuO nad muslimanskim stanovništvom u Pribojskom srezu februara 1943., Da pravda ne utihne: spisak žrtava zločina nad Muslimanima na području sreza Priboj na Limu od 1941. do 1945. s posebnim naglaskom na 1943. godinu, Sarajevo, 2019, str. 40.</ref>|[[Pavle Đurišić]]}} {{izdvojeni citat|Tokom borbi koje su izbile u Bosni tokom Drugog svjetskog rata, ustaške jedinice uništavale su muslimanska sela i ubijale njihove stanovnike. Slična zvjerstva počinili su i srpski četnici, koji su optuživali Muslimane za učešće u antisrpskim i antipravoslavnim akcijama Hrvata. Do 1943. ubijeno je preko 100.000 Muslimana; 250.000 je bilo u izbjeglištvu.<ref>[https://www.znaci.org/00001/181.htm Roland Kaltenegger: TOTENKOPF & EDELWEIß], četvrti dio: Das Kriegsjahr 1944, Ares-Verlag, Graz, strana 197.</ref>|Roland Kaltenegger, ''Totenkopf & Edelweiß''}} Pukovnik Draža Mihailović je u depeši izbegličkoj vladi u Londonu u septembru 1941. izložio svoj program koji uključuje [[etničko čišćenje]]: {{izdvojeni citat|Pripremati da bi u danima sloma mogli izvršiti ove akcije: a: da kazni sve one koji su na zločinački način služili neprijatelju i koji su svesno radili na istrebljenju srpskog naroda; b: omeđiti »de fakto« srpske zemlje i učiniti da u njima ostane samo srpski živalj; v: posebno imati u vidu brzo i radikalno čišćenje gradova i njihovo popunjenje svežim srpskim elementom; g: izgraditi plan za čišćenje ili pomeranje seoskog stanovništva sa ciljem homogenosti srpske državne zajednice; d: u srpskoj jedinici kao naročito težak problem uzeti pitanje muslimana i po mogućnosti rešiti ga u ovoj fazi.<ref>[http://www.znaci.org/00001/4_14_1_6.htm Mihailovićev program izložen u depeši vladi u Londonu septembra 1941.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111005185357/http://www.znaci.org/00001/4_14_1_6.htm |date=2011-10-05 }}, [[Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu jugoslovenskih naroda|Zbornik NOR-a]] tom XIV - četnički dokumenti, [http://www.znaci.org/00001/4_14_1.htm knjiga 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110912013523/http://www.znaci.org/00001/4_14_1.htm |date=2011-09-12 }}, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 6</ref>|Mihailovićev program izložen u depeši vladi u Londonu septembra 1941.}} Prijedlozi koje je Beogradski četnički komitet formulisao u ljeto 1941, a koje je u septembru te godine iznio iz zemlje i kasnije predao emigrantskoj vladi [[Miloš Sekulić]], uveliko su se podudarali s teritorijalnim pretenzijama Stevana Moljevića. Karta koja je izrađena navodno na toj osnovi nadilazi Moljevićevu jer izlaže detalje velikih preseljavanja stanovništva, koji su bila neophodnа kako bi u srpskoj jedinici ostalo isključivo srpsko stanovništvo. Prema tom planu, iz koncipirane [[Velika Srbija|Velike Srbije]] trebalo bi silom protjerati oko 2.675.000 ljudi, uključujući 1.000.000 Hrvata i 500.000 Nijemaca, dok bi u novouspostavljenu Srbiju ušlo 1.310.000 ljudi, od toga 300.000 Srba iz Hrvatske. Dopustilo bi se da u novoj Velikoj Srbiji ostane oko 200.000 Hrvata.<ref>Jozo Tomasevich, Četnici u Drugom svjetskom ratu, Sveučilišna naklada Liber, Zagreb, 1979, str. 158.</ref><ref name="Jozo Tomasevich 1945">[https://znaci.org/00001/40_40.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje GLAVNI CILJ: VELIKA SRBIJA]</ref> Nakon sastanka pukovnika [[Jovan Trišić|Jovana Trišića]], prvog vršioca dužnosti komandanta kvislinške [[Srpske žandarmerije]] (od marta 1942. preimenovana u [[Srpska državna straža|Srpsku državnu stražu]]), sa jednim od čelnih ljudi Mihailovićeve organizacije u valjevskom kraju, poručnikom [[Neško Nedić|Neškom Nedićem]], specijalni izaslanik Komesarijata unutrašnjih dela iz [[Valjevo|Valjeva]] 17. jula 1941. podnosi izvještaj [[Milan Aćimović|Milanu Aćimoviću]]. Između ostalog, u izvještaju se prenose sljedeće informacije: {{izdvojeni citat|Gospodin Nedić kaže da je cilj njihov da posle odlaska Nemaca iz Srbije žele da održe red u Srbiji do povratka Nj. V. Kralja a posle da učestvuju u radu organizacije države onakva kakva bude bila. Napomenuo je da se tom prilikom neće ostaviti u zemlji ničije manjine i da će se Arnauti potpuno uništiti. Isto tako da će se postupiti po kratkom postupku sa svim onim licima koja su nanela zlo ovoj zemlji, bez obzira da li je Srbin, Hrvat ili Slovenac.<ref>Jovan Marjanović, Ustanak i narodno-oslobodilački pokret u Srbiji 1941, Institut društvenih nauka, Beograd, 1963, str. 128-129.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_4.htm RAVNA GORA POSTAJE STOŽER VELIKOSRPSKE BURŽOAZIJE]</ref>}} U drugoj polovini decembra 1941. [[Stevan Moljević]] šalje pismo [[Dragiša Vasić|Dragiši Vasiću]] sa priloženom kartom o razgraničenju i uputstvima za [[etničko čišćenje]]: {{izdvojeni citat| Što se tiče našeg unutrašnjeg pitanja, razgraničenja sa Hrvatima, tu držimo da treba odmah, čim se ukaže prilika, prikupiti sve snage i stvoriti svršen čin: <br /> a) zaposesti na karti označenu teritoriju; <br /> b) očistiti je pre nego li se iko pribere. <br /><br /> Zaposedanje bi se, mislimo, moglo izvesti samo tako ako bi se jakim odredima zaposela glavna čvorišta i to: Osijek, Vinkovci, Slav. Brod, Sunja, Karlovac, Knin i Šibenik, te Mostar i Metković, a onda iznutra pristupiti čišćenju zemlje od svih nesrpskih elemenata. Krivci bi imali da budu na mestu kažnjavani, a ostalima bi valjalo otvoriti put — Hrvatima u Hrvatsku, a muslimanima u Tursku (ili Albaniju{{efn|Tekst u zagradi olovkom dopisao major Zaharije Ostojić.}}). <br /><br /> (...) Javite nam vaše mišljenje čim pre i primite naše tople pozdrave sa željom da sretno provedete božične praznike i čim pre dočekate čas oslobođenja.<ref>{{Cite web |title=Pismo Stevana Moljevića iz druge polovine decembra 1941. Dragiši Vasiću o granicama i društvenom uređenju posleratne "Velike Srbije" |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_1_35.htm |access-date=2022-08-30 |archive-date=2022-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220830100834/https://znaci.org/00001/4_14_1_35.htm }}</ref>|Pismo Stevana Moljevića Dragiši Vasiću sa uputstvima za etničko čišćenje (decembar 1941.)}} Poručnik [[Kamenko Jeftić]], komandant Višegradskog četničkog odreda, uputio je 20. decembra 1941. godine, nakon [[Pljevaljska bitka|Pljevaljske bitke]], četničkoj Privremenoj upravi istočne Bosne i Hercegovine sljedeće sugestije za rad na ideološkom planu: {{izdvojeni citat|Mišljenja sam da bi se trebalo jasno ograditi od komunista i voditi samo srpsku politiku... Koga je sada moliti nije ga ljutiti (odnosi se na Nemce). Ja mislim, znajući italijansko raspoloženje prema našem pokretu u Bosni, da je najbolje da mi ceo naš rad krstimo sa Srpski dobrovoljački pokret u Bosni, koji ima zadatak spašavanja srpstva. Mislim da nam treba biti zakon: Velika slobodna i čista Srbija...<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, arhivski fond Draže Mihailovića, dok. BH—P—224.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_16.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje ISKRENO SAVEZNIŠTVO]</ref>}} U izvještaju poslatom generalu Mihailoviću 26. januara 1942. godine, major [[Boško Todorović]] navodi korake koje bi trebalo poduzeti radi obezbjeđivanja slobode kretanja u italijanskoj okupacionoj zoni, nakon čega bi četnici, uz dozvolu okupatora, mogli preuzeti vlast i pristupiti provođenju etničkog čišćenja [[Bošnjaci|Bošnjaka]] („Turaka”) i [[Hrvati|Hrvata]]: {{izdvojeni citat|Posredstvom srpskih dobrovoljačkih četnika odvojiti Italijane od Pavelića i njemu odanih hrvatskih renegata, odnosno turaka, a postići da se naši četnički odredi mogu što slobodnije kretati na celoj teritoriji okupiranoj od Italijana, čime bi bilo upola rešeno ne samo srpsko pitanje u ovim krajevima (preuzimanje civilne vlasti od strane Srba, evakuacija, istrebljenje, prinudno iselenje znatnog broja muslimana i katolika) već i neobično olakšano kretanje naših odreda redovne vojske za dalje operacije u duhu direktiva naše Vrhovne komande (npr. čitavi pukovi mogli bi se pod zaštitom dobrovoljačkih četnika koji prividno sarađuju sa Italijanima, tajno i po ešelonima prebacivati duž Dinarskih planina iz Srbije u Liku ili kroz Sandžak i Crnu Goru u oblast Skadra, Drača, Tetova, Bitolja i Lerina).<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_49.htm Izveštaj Komande operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine od 26. januara 1942. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj situaciji u istočnoj Hercegovini i o pregovorima o saradnji sa italijanskim okupatorom]</ref>}} U Elaboratu [[Dinarska četnička divizija|Dinarske četničke divizije]], dokumentu napisanom u [[Mostar]]u od 8. do 12. marta 1942. godine (autori: major [[Borivoje S. Radulović]], kapetan I klase [[Radovan S. Ivanišević]] i kapetan II klase [[Milo Rakočević]]), precizirani su zadaci Dinarske divizije, kao i njena uloga u daljnjem jačanju četničkog pokreta. Dokumentom se, između ostalog, definiše stav prema „raznim neprijateljima”.<ref name="povijest.net">{{Cite web |title=Hrvatski povjesni portal: Domagoj Zovak – Dinarska četnička divizija (3) – Feljton o Dinarskoj četničkoj diviziji |url=https://povijest.net/dinarska-cetnicka-divizija-3/ |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302075000/https://povijest.net/dinarska-cetnicka-divizija-3/ |dead-url=yes }}</ref> U odjeljku naslovljenom „Prema muslimanima uopšte” stoji: {{izdvojeni citat|U prvo vreme, dok Dinarska divizija ne ojača u tolikoj meri, da joj partizanski odredi ne predstavljaju glavnog protivnika, prema muslimanskom življu biti strpljiv, ne ubijati ga i ne pljačkati ga. Drugim rečima prema muslimanima, na vešt način, treba primeniti take metode, da oni zaista steknu ubeđenje, da su im vojno-četnički odredi prijatelji tj. za sada muslimani treba o vojno-četničkim odredima da imaju mišljenje, kao što su Srbi o njima imali kroz 20 prošlih godina, no za drugim momentom, što će u pogodnom času baš ti muslimani doživeti od vojno-četničkih odreda ono, što su Srbi doživeli od njih od 16. aprila 1941. g., pa do danas. Svaka preuranjena akcija protiv muslimanskog življa ojačala bi partizane. Zbog toga oni treba da sede kod svojih kuća, pa da ih na njihovim domovima uništimo. Dakle razum treba da nadvlada osećajima što znači veštim postupcima i političkim mahinacijama težiti da se broj neprijatelja što više smanji.<ref>Narodnooslobodilačka borba u Dalmaciji 1941–1945, Zbornik dokumenata; knj. 2, Institut za historiju radničkog pokreta Dalmacije, Split 1982, str. 1128.</ref>}} U pismu Draži Mihailoviću iz aprila/maja 1942. [[Dragiša Vasić]] je opisao značaj uspostavljanja vojne dominacije u cilju etničkog čišćenja tokom ratnih dejstava: {{izdvojeni citat|U pogledu tačke 2 pod b), gde se govori o tome da je potrebno zaposednutu teritoriju odmah, i pre nego što se iko pribere, očistiti od stranog elementa, mislim da nam ovo pitanje nemora zadavati mnogo brige. Pamtim vrlo dobro stanje u kome se Evropa nalazila posle prošlog rata. Ratujuće države bile su toliko zauzete svojim brigama, da nijedna takoreći nije mogla voditi računa o tome šta druge u svojim granicama rade i preduzimaju. U prvoj godini iza prošlog rata moglo se prosto istrebiti jedan dobar deo svoga neželjenog stanovništva a da niko zbog toga i ne okrene glave. Dakle, ako budemo pametni, ovo pitanje čišćenja odnosno preseljavanja i izmene stanovništva, neće nam biti naročito teško.<ref>http://www.znaci.org/00001/11_28.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220819134328/https://znaci.org/00001/11_28.htm |date=2022-08-19 }}. Pismo Dragiše Vasića Draži Mihailoviću iz aprila 1942, Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_85.htm Pismo Dragiše Vasića iz prve polovine maja 1942. Draži Mihailoviću sa primedbama na program posleratnog uređenja Jugoslavije]</ref>|Pismo Dragiše Vasića Draži Mihailoviću iz aprila 1942.}} Neposredno prije početka [[Bitka na Kozari|bitke na Kozari]] održana je konferencija četničkih odreda s područja doline [[Vrbas (rijeka)|Vrbasa]]. Na konferenciji je raspravljano o [[Suradnja četnika sa NDH|saradnji četnika s vlastima NDH]] nakon sporazuma potpisanih između dvije strane u proljeće i ljeto 1942, kao i o učešću četnika u predstojećoj operaciji protiv partizana na strani [[Sile Osovine|sila Osovine]] i [[kvisling]]a. Tada je [[Vukašin Marčetić]], četnički komandant s [[Manjača|Manjače]], između ostalog, izjavio: {{izdvojeni citat|Smatram da su Bosna i Srbija jedna zemlja i nadam se da će se iz Bosne očistiti sve što nije srpsko. Treba što pre uspostaviti veze sa Istočnom Bosnom i Srbijom i saznati za namere naše vlade u Londonu.<ref name="ReferenceE">[https://znaci.org/00001/4_14_1_100.htm Zapisnik sa konferencije četničkih odreda sa područja doline Vrbasa od 7. juna 1942. o organizaciji odreda, sadejstvu u akcijama protiv NOP-a i saradnji sa NDH]</ref>}} U pismu iz sredine juna 1942. koje su major [[Petar Baćović]] i kapetan [[Rudolf Perhinek]] uputili [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] pominje se da je u [[Pljevlja|Pljevljima]] održana konferencija na kojoj se raspravljalo o uređenju Jugoslavije po završetku rata: {{izdvojeni citat|Pri prolazu kroz Plevlja pri odlasku na položaj pozvao sam na konferenciju Grig. Božovića, Voju Nenadića i sav. min. spolj. pos. Lisičića Nićifora. Konferisali smo punih 6 sati. I pridobio sam ih da i oni pomažu naše ljude. Izjavili su da stoje na istoj liniji, kao i mi. Iznosim mišljenje Gligorija Božovića: Jugoslavija — monarhija — dinastija Karađorđevića. Konfederacija — u Srbiji samo pravoslavni i Slovenci. Arnauti se isključuju iz drž. zajednice. Granice kao i naše.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_109.htm Pismo majora Petra Baćovića i kapetana Rudolfa Perhineka od 15. juna 1942. majoru Zahariju Ostojiću o situaciji u rejonu Foče]</ref>}} [[Lazar Trklja]], predratni sekretar [[Zemljoradnička stranka (Jugoslavija)|Zemljoradničke stranke]] i član četničkog [[Centralnog nacionalnog komiteta]], piše 30. juna 1942. godine generalu Mihailoviću i Vrhovnoj komandi JVuO sljedeće: {{izdvojeni citat|Naglašavamo da ovaj prostor ima sve uslove da posluži kao odlična baza za akciju u datom momentu. Zadatak će biti težak ako se želi, zašto su ovamo svi rešeni, da se stvori čista etnička veza Srbija sa srpskim blokovima u Krajini i Lici kao i Crnoj Gori i Hercegovini. Molimo da se pri ukazivanju svih vrsta pomoći i razumevanja ovo ima u vidu radi opšte srpske stvari. Za ovo, vi ste naša nada.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_123.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 18. jula 1942. godine]</ref>}} U zajedničkom izveštaju majora Petra Baćovića i Dobrosava Jevđevića s kraja avgusta 1942. Draži Mihailoviću o političkoj situaciji u istočnoj Bosni i Hercegovini se navodi: {{izdvojeni citat|Pitanje muslimana vrlo je delikatno. Narod neće da čuje za saradnju sa njima i već je formirao uverenje u duši da njih mora da nestane.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_162.htm</ref>}} Kapetan [[Radovan Ivanišević]] piše 29. septembra 1942. majoru Zahariju Ostojiću da je vojvoda [[Ilija Trifunović-Birčanin]] sklopio sporazum sa italijanskim okupatorom o snabdijevanju oružjem, ali da Italijani uslovljavaju ispunjenje dogovorenog prestankom četničke »akcije protiv Hrvata i Muslimana«. Stoga, Ivanišević smatra da provođenje planirane odmazde nad njima treba odložiti za povoljniji trenutak: {{izdvojeni citat|Uslov da sve ovo realizujemo je, da se obustavi akcija protiv Hrvata i Muslimana, jer oni protestvuju preko Nemačke, koja opet vrši presiju na Rim. Visoki interesi opšte stvari nalažu da ne kidamo sada, kad toliko očekujemo od njih. Muslimani i ustaše odn. Hrvati platiće ceh pre ili posle, za njih ima vremena, jer nemaju gde, ostaju nam jednako pod ruku. Smatram da Ti gledaš na stvari ovako kao i ja.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_170.htm Pismo kapetana Radovana Ivaniševića od 29. septembra 1942. majoru Zahariju Ostojiću o sporazumu između Ilije Trifunovića Birčanina i komandanta 2. italijanske armije o saradnji u borbi protiv NOP-a]</ref>}} U zaključcima konferencije četničke omladine Crne Gore, Boke Kotorske i Sandžaka, održanoj u [[Tomaševo|Šahovićima]] 2. decembra 1942. godine, o poslijeratnom državnom i društvenom uređenju Jugoslavije se navodi: {{izdvojeni citat|Na teritoriji buduće države živeti će samo Srbi, Hrvati i Slovenci. Nacionalnih manjina ne može biti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_200.htm Zaključci konferencije četničke omladine Crne Gore, Boke Kotorske i Sandžaka od 2. decembra 1942. o posleratnom državnom i društvenom uređenju Jugoslavije]</ref>|Zaključci konferencije četničke omladine Crne Gore, Boke Kotorske i Sandžaka od 2. decembra 1942. o posleratnom državnom i društvenom uređenju Jugoslavije}} Draža Mihailović je u ličnoj beležnici po pitanju [[Muslimani|muslimana]] zapisao: {{izdvojeni citat|»Muslimansko stanovništvo je svojim držanjem dovelo do toga da ih naš svet više ne želi i neće da ima u svojoj sredini. Potrebno je još sad da se pripremi iseljavanje u Tursku ili ma gđe van naše teritorije. Na dan ustanka oni će svi biti pokrenuti sa svojih naselja a što niko neće moći sprečiti. — U danom momentu svi muslimani ima da budu pokrenuti sa svojih ognjišta. Oni koji su bliži hrvatskim oblastima tamo — glavno je da svi budu pokrenuti«.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 1, registarski broj 17/3-18</ref>}} Major [[Đorđije Lašić]] je 7. januara 1942. uputio proglas stanovništvu u Crnoj Gori (naslovljen »Braćo Crnogorci«) u kome ih je pozvao na borbu protiv okupatora, kao i na osvetu nad muslimanskim stanovništvom, pozivajući se na „[[Istraga poturica|istragu poturica]]“. Каpetan [[Pavle Đurišić]] je u svojstvu zapovjednika Limskog četničkog odreda u naredbi od 18. januara iste godine pisao komandantu Ljevorečkog bataljona da će „veliki deo Mađarske i rumunski Banat, Metohija i Sandžak, Bosna i Hercegovina biti očišćene“ od svih nenacionalnih elemenata.<ref>Milutin D. Živković, Sandžak 1941–1943. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet, Univerzitet u Beogradu, 2017, str. 400.</ref> U jednoj naredbi načelnog karaktera od 3. rujna 1942. godine, Pavle Đurišić imenuje neprijatelje četničkog pokreta, kao i političke ciljeve za koje bi četnici trebalo da se bore: {{izdvojeni citat|Neprijatelja imamo i previše, ali najopasniji su nam oni, koji žele da izazovu razdor u našim nacionalnim četničkim odredima. Ciljevi su veliki, ostvarenje velike slobodne države — čiste od svih manjina, narodnih izroda i gulikoža. Da bismo mogli te ciljeve i ostvariti potrebno je prvo postići jedinstvo duha — očistiti se od svih koji nisu za Monarhiju sa Dinastijom Karađorđevića na čelu. Mi ne možemo da otpočnemo borbe širega zamaha sve dotle dok se ne očistimo od komunističkih bandita koji bi nam zaboli nož u leđa baš onda kada bi to za nas bilo najteže. Ovo nam nalaže borbu protivu njih do njihovog istrebljenja, bez ikakvog zavaravanja da se neko od onih koji su zagrezli u bratsku krv za račun jevrejskih plaćenika mogu povratiti — popraviti i biti sutra korisni članovi našega društva.<ref>[https://znaci.org/00001/281.htm Radoje Pajović - Dušan Željeznov - Branislav Božović: PAVLE ĐURIŠIĆ - LOVRO HACIN - JURAJ ŠPILER], Centar za informacije i publicitet, Zagreb 1987. str. 49-50.</ref>}} 6. decembra 1942, pred početak [[Pokolj muslimana Sandžaka i istočne Bosne 1943.|akcije istrebljenja muslimanskog stanovništva u Sandžaku i istočnoj Bosni i Hercegovini]], kao i [[Operacija Vajs|operacije Weiss]], u referatu<ref>Vojni arhiv, Četnička arhiva, kutija 12, fascikla 2, dokument 22, strana 5.</ref><ref>Milutin D. Živković, n.d., str. 400, fus. 1308.</ref> sa uputstvima o djelovanju četničkih jedinica u slučaju eventualne italijanske kapitulacije, major Zaharije Ostojić iznosi plan u kom predlaže ekstremne mjere za obračun sa Muslimanima: {{izdvojeni citat|Likvidiranje muslimana treba izvršiti parcijalno i u momentu kada se Italijani neće interesovati za sudbinu muslimana. A to može biti na nekoliko dana pre početka akcije prema Italijanima... Posle razoružanja Italijana, ako se pre toga vremena ne svrši sa Muslimanima treba planski pristupiti razoružanju, a potom likvidiranju Muslimana. Za ovo treba obrazovati specijalne leteće jedinice. U svakom slučaju zonu koja će se osloboditi, treba u najkraćem roku očistiti od svih unutrašnjih neprijatelja. Jedino tako, moći ćemo skoncentrisati svu pažnju na front...|Major [[Zaharije Ostojić]]}} Nakon početka same akcije, poručnik [[Jovan Jelovac]], komandant Pljevaljske brigade Mileševskog korpusa JVuO, uputio je 10. februara 1943. naređenje Baju Pivljaninu, komandantu 4. bataljona Pljevaljske brigade, zahtijevajući nastavak ubijanja muslimanskih civila, uključiv i neboračko stanovništvo (žene i djecu): {{izdvojeni citat|Postupajte i dalje prema već izdatom naređenju. Hvatajte i ubijajte sve muslimane, žene i decu. Hvatajte tu gubu i sve ubijajte to je naređenje naših najviših starešina i to moramo izvršavati. Raditi i samo raditi ovih dana to je naša svetinja ovih dana... Radite i držite zasede i ubijajte sve što vam dođe do ruke. Sada nastaje čišćenje do kraja.<ref>VA, ČA, k. 142, k. 4, d. 25, Naređenje komandanta Pljevaljske brigade JVuO Jovana R. Jelovca komandantu 4. bataljona Pljevaljske brigade Baju Pivljaninu, 10. februar 1943.</ref><ref>Milan Radanović, ’Noć osvetljena lomačama sa kojih se dizao plamen do neba…’, str. 41.</ref>}} {{izdvojeni citat|Muslimansko pitanje zahteva akciju. Na uništavalački pohod četnika protiv Muslimana u Sandžaku i dolini Drine Italijani gledaju blagonaklono.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=808&rec=78&roll=332 Nacionalni arhiv Vašington, T-78, rolna 332, frejm 6290058.] ({{jez-njem|"Die muselmanische Frage bedarf einer Lösung. Die Mordbrennereien der DM—Cetniks gegenüber den Muselmanen im Sandschak und im Drinatal werden von den Italienern begünstigt."}})</ref>|Procjena situacije komande Jugoistoka za mart 1943. (1. april 1943.)}} [[Milovan Pisarri]], istoričar i naučni saradnik [[Institut za filozofiju i društvenu teoriju|Instituta za filozofiju i društvenu teoriju]], u monografiji “Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta“,<ref>[https://www.frs.org.rs/stradanje-roma-u-srbiji-za-vreme-holokausta/ Forum Roma Srbije: Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> zaključuje da su četnici Draže Mihailovića, u cilju stvaranja Velike Srbije, počinili [[genocid]] nad stanovništvom [[islam]]ske konfesije, te da su žrtve ovog genocida istovremeno bili i [[Romi]] muslimani: {{izdvojeni citat|Četnici, koji su s jedne strane očajnički pokušavali da uspostave nekakvu kontrolu nad određenim teritorijama u Srbiji i ostalim delovima Jugoslavije, s druge strane su se u više navrata upustili u proces realizacije političkog programa stvaranja etnički čiste Velike Srbije. U tom smislu, i četničke snage su počinile razne zločine nad Romima muslimanske vere, koje je, zajedno s drugim muslimanima, trebalo istrebiti ili na neki način odstraniti sa buduće srpske nacionalne teritorije. U ovom drugom slučaju, zločini su bili najmasovniji i pogodili najviše stanovnika u jugozapadnoj Srbiji, odnosno u Sandžaku. Postoje ozbiljne indicije da su u pokoljima u kojima je ubijeno više od 8.000 žena i dece, stradali i mnogi Romi. Romi koji su bili žrtve terora snaga pod komandom Draže Mihailovića, čak i ako se ne mogu smatrati za žrtve nacionalsocijaličkog plana istrebljenja, ipak su bili žrtve genocida koji je izvršen od strane četnika nad muslimanima i koji je, pored jugozapadne Srbije, obuhvatao Crnu Goru i Bosnu i Hercegovinu.<ref>Milovan Pisarri, Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta, Forum za primenjenu istoriju, Beograd, 2014, str. 70—71.</ref>}} Delegat Draže Mihailovića za Crnu Goru major Rudolf Perhinek je 5. maja 1943. propisao smjernice za dalji rad na pridobijanju stanovištva za četnički pokret u Crnoj Gori i Sandžaku. U tački 5. uputstva stoji: {{izdvojeni citat|Mi tražimo čistu nacionalnu državu. Ako to ostvarimo biće zemlje i suviše, jer će preko 2,5 miliona narodnih manjina morati napustiti našu zemlju. Ta zemlja će se svakako podeliti u prvom redu onima koji se danas zalažu za ostvarenje naše slobodne države.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 144, reg. br. 32/4—1</ref><ref>Zbornik NOR-a, XIV, knj. 2, str. 788.</ref>}} U pismu od 16. jula 1943. godine,<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 815.</ref> vojvoda [[Momčilo Đujić]] obavještava komandanta Bosanskokrajiškog četničkog korpusa (»brata [[Uroš Drenović|Uroša Drenovića]]«), o operacijama protiv [[NOVJ]] i poziva na borbeno jedinstvo dalmatinskih i zapadnobosanskih četnika. Takođe, vojvoda Đujić podsjeća Drenovića i na najvažniji politički cilj četničkog pokreta: {{izdvojeni citat|Jedinstvo i sloga u današnjim danima od životnog su značaja za ceo Srpski narod. Da su pojedinci od ranije toga bili svesni danas bi vojnička i politička situacija bila u potpunosti u našim rukama. Mi smo u zakašnjenju s obzirom na svetske događaje pa zato moramo žuriti da nas događaji ne zateču nespremnim i nesposobnim, da ostvarimo naš politički cilj, a to je stvaranje etnički čiste Srpske države.}} U uputstvu od 10. aprila 1944. godine, izdatom pripadnicima [[Negotin|Krajinske]] brigade Jugoslovenske vojske u otadžbini, pobrojani su ciljevi ravnogorske borbe: {{izdvojeni citat|JA SE BORIM: 1. Za oslobođenje svoje otadžbine i ujedinjenje svih Srba u jednu Državu. 2. Za povratak Kralja u Otadžbinu. 3. Za uništenje: izdajnika, petokolonaša, ratnih bogataša i komunista. 4. Za iseljenje svih manjina iz naše zemlje: Nemaca, Mađara, Arnauta i drugih, i za davanje njihove zemlje našim borcima.}} Stav četničkog pokreta prema Muslimanima bio je da ih treba sistematski uništavati u toku rata a one koji ne budu ubijeni, iseliti u Tursku i na njihovu teritoriju naseliti srpsko stanovništvo.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_1_6.htm |access-date=2022-11-26 |archive-date=2011-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111005185357/http://www.znaci.org/00001/4_14_1_6.htm }}</ref> U ostvarivanju plana o uništenju Muslimana, četnici su izvršili decembra 1941. i avgusta 1942. izvršili pokolje [[Foča u Narodnooslobodilačkoj borbi|na području Foče]], a početkom 1943. [[pokolj muslimana Pljevalja, Čajniča i Foče]]. Pred kraj rata, od 1944. godine, Draža Mihailović je svoj stav prema muslimanima promenio, i počeo je zastupati demokratsko stanovnište. === Šovinizam === {{main|Šovinizam}} {{izdvojeni citat|'''Antihrvatstvo, antimuslimanstvo i antijugoslovenstvo, to je ideologija srpskog četništva'''... <br /> Iskustvo je međutim pokazalo da je, mimo uzajamnih uništavanja, versko-šovinistička ideologija imala za jedinu posledicu da i Srbe i Hrvate i Muslimane goni u zavisnost i u potčinjavanje tuđem osvajaču. Samo se tako mogao očuvati svoj narod i izboriti se sa domaćim inovercima. Komunisti su međutim udarili drugim putem, putem zajednice svih Južnih Slovena i verske snošljivosti. Oni su uspeli da za to nađu razumevanja kod mladih generacija Srba, Hrvata i Muslimana, upravo u ovim mešanim krajevima.<ref name="Jozo Tomasevich 1945">[https://znaci.org/00001/40_40.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje GLAVNI CILJ: VELIKA SRBIJA]</ref><ref>Živko Topalović, Pokreti narodnog otpora u Jugoslaviji 1941-1945, Pariz, 1958, str. 52-53.</ref>|[[Živko Topalović]]}} Muslimane u internoj komunikaciji četnici nazivaju "Turcima".<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_37.htm</ref> Iako četnici zvanično predstavljaju svoj pokret jugoslovenskim, četnički kapetan Milorad Momčilović veoma zamera partizanima je to što primaju "Turke i Hrvate" u svoje redove: {{izdvojeni citat|Komunisti se odriču Boga, vere, slave, zabranjuju opela, primaju Turke i Hrvate u redove partizana, vrše rekvizicije, desilo se i nekoliko ubistva viđenijih ljudi.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_101.htm IZVEŠTAJ KAPETANA MILORADA MOMČlLOVlĆA OD 7. JUNA 1942. MAJORU PETRU BAĆOVIĆU O DOGAĐAJIMA U ISTOČNOJ BOSNI OD JUNA 1941 DO JUNA 1942 GODINE]</ref>}} Četnici ne priznaju posebne narode kao što su [[Crnogorci]] i [[Makedonci]], nego samo srpski narod.<ref name="AVII 1941">AVII, ČA, 223-7-13; Proglas: Srpskom narodu i četnicima od 15. novembra 1941.</ref> Oni novembra 1941. zameraju partizanima što na rukovodećim položajima ima dosta ljudi koji nisu "naše krvi, imena i vere", navodeći da je pošteno da oslobodilački pokret vode samo Srbi, "jer svoju novu slobodu ne želimo više ni sa kim da delimo".<ref name="AVII 1941"/> {{izdvojeni citat|Četnici su narodna vojska koja se bori za srpski narod, a partizani su komunisti koji u borbu unose politiku i štite muslimane i Hrvate.<ref name="Zbornik NOR-a, 4-2, str. 143-144">Zbornik NOR-a, 4-2, str. 143-144</ref>}} U jednom proglasu Gorskog štaba Bosanskih četničkih odreda s jeseni ili kraja 1941, kaže se: {{izdvojeni citat|Mi se borimo za bolju budućnost srpskog naroda od bugarske granice do [[Jadransko more|Jadranskog mora]] i od [[Solun]]a do Subotice i ne priznajemo nikakve posebne narode kao što su [[Crnogorci]], bosanski i makedonski, kako nas sve nazivaju komunisti, nego priznajemo samo srpski narod.<ref>AVII—DM—BH—V—1901/1.</ref><ref>Jovan Marjanović, Ustanak i narodno-oslobodilački pokret u Srbiji 1941, Institut društvenih nauka, Beograd, 1963, str. 189, fus. 310.</ref>}} Partizani su nekad odgovarali proglasima, kao ovim od 8. decembra: {{izdvojeni citat|Svi narodi Jugoslavije koji su od njenih bivših režima opljačkani, zavađeni pa onda prodati neprijatelju i ostavljeni mu na milost i nemilost, danas se grupišu u borbene redove da smaknu jaram ropstva i svojim naraštajima i onima koji preteknu ove užasne borbe bolju budućnost osiguraju.<ref>AJ, CK KPJ, 1941/101.</ref>}} U izvještaju koji je početkom 1942. godine majoru [[Bošku Todoroviću]] poslao poručnik [[Kamenko Jevtić]], komandant Višegradskog četničkog odreda, piše i o odnosu okupacionih snaga prema lokalnom [[Bošnjaci|bošnjačkom]] stanovništvu: {{izdvojeni citat|Muslimani svuda dižu glavu kada vide nemačke trupe ali hrabri nemački vojnici ih preziru jer ovi muslimani ni svoje narodnosti nemaju.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_40.htm Izveštaj Komande Višegradskog četničkog odreda od 11. januara 1942. komandantu operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine o sporazumu o saradnji sa nemačkim trupama u predstojećoj ofanzivi protiv partizanskih jedinica]</ref>}} Kapetan Bogdan Marjanović 24. februara 1942. povodom preuzimanja dužnosti komandanta Rogatičkog odreda, zasniva svoj govor protiv partizana na međuetničkoj isključivosti: {{izdvojeni citat|Budite junaci svesni da nam preti opasnost od novih neprijatelja, a to su komunisti. Oni pod lažnim lozinkama da se bore protiv okupatora, pokušavaju da u svoje ruke uvuku što više naših neukih Srba Bosanaca, a posle da nas potčine pod vlast čivuta i onih istih krvoločnih Turaka i Hrvata, koji su stotine hiljada naše braće uništili na najzverskiji način.<ref name="AVII, ČA, 175-5-25">AVII, ČA, 175-5-25</ref>}} U izvještaju Kotarske ispostave u [[Goražde|Goraždu]] od 16. maja 1942. godine, citiraju se odlomci iz govora koji je, po zauzeću grada od strane četničkih snaga 30. novembra 1941, okupljenim [[Bošnjaci]]ma i [[Hrvati]]ma navodno održao major [[Jezdimir Dangić]]. Tom prilikom, četnici su počinili masovne zločine nad civilnim stanovništvom u gradu i okolnim selima: {{izdvojeni citat|U to je naišao krvavi major Dangić i nazvao Boga, na što je vodstvo te povorke odgovorilo sa "Živila Velika Srbija i Živili četnici". Na to je zloglasni major održao govor u kome je između ostalog rekao: "Mi smo se digli Srbi sa motikom i vilama u ruci, šta je ko imao protiv Hrvata i Muslimana". Na to je zloglasni Traparić dignute glave plačući odgovorio, "Hvala Vam braćo četnici što ste nas oslobodili Hrvatske i turskoga zuluma. Mi smo svi unuci Nemanjića i svi četnici. Pod ovo malo vladavine Hrvatske, a nama sto godina pod njihovim terorom smo živjeli, ipak smo svi radili koji se osjećamo Srbi i pomagali četničku organizaciju". Na te i druge riječi odgovorio je Dangić: "Nema više Hrvata nema više Turaka, sada je velika Srbija". Iza toga se Dangić okrenuo Hrvatima i Muslimanima koji su bili zarobljeni i okupljeni tu i rekao oštrim tonom: "Niste nam mogli umaći ni pobjeći", pa se okrene četnicima i rekne: "Draga braćo četnici nećemo više zajedno mi i balije".<ref>Smail Čekić, Genocid nad Bošnjacima u Drugom svjetskom ratu: Dokumenti, Sarajevo, 1996, str. 134.</ref>}} U jednom izvještaju iz jula 1942. godine, Dobroslav Jevđević piše majoru Petru Baćoviću (tada u svojstvu izaslanika Draže Mihailovića u Hercegovini) o raspoloženju među srpskim stanovništvom u Hercegovini prema [[Bošnjaci|Muslimanima]]: {{izdvojeni citat|Odnos prema muslimanima u Hercegovini u širokim narodnim masama nije pretrpio nikakvih izmena. I ako mi iz razloga političke taktike propagiramo u ovom momentu politiku snošljivih odnosa, u narodnoj duši postoji neizmenjiva svest, da više nema zajedničkog života sa njima i treba mnogo napora i autoriteta, da ne dođe do erupcije tih raspoloženja.<ref>{{Cite web |title=Izvještaj Dobroslava Jevđevića iz druge polovine jula 1942. majoru Petru Baćoviću o vojno-političkoj i ekonomskoj situaciji u Hercegovini i saradnji sa italijanskim okupatorom |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_1_130.htm |access-date=2022-12-11 |archive-date=2022-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211121324/https://znaci.org/00001/4_14_1_130.htm }}</ref>}} Ravnogorska propaganda, da bi odvraćala ljude da ne stupaju u partizanske formacije obavezno je isticala da na čelu NOP-a stoje [[Jevreji]] i drugi tuđinci. Četnički izvještaji, zapovijesti, depeše, partizane najčešće imenuju kao "mošinovce" (sinonim za Jevreje) ili "komuniste".<ref name="Recite slobodno Moša Pijade">[http://www.danas.rs/danasrs/dijalog/recite_slobodno_mosa_pijade.46.html?news_id=194744 Recite slobodno Moša Pijade]</ref><ref name="ReferenceA">https://www.znaci.org/00001/4_14_3_13.htm</ref> {{izdvojeni citat|Treba da znate da se na čelu partizana nalaze Hrvatske Ustaše, kojima je za cilj da gurnu naš narod u bratoubilački rat i da spreče odmazdu Hrvatima.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_27.htm Naređenje Draže Mihailovića od 9. novembra 1941. komandantu bosanskih četničkih odreda za prebacivanje četničkih jedinica iz istočne Bosne u rejon Užica i Kosjerića radi napada na partizane</ref>|Draža Mihailović}} Mihailović je tvrdnje da se na čelu partizana nalaze [[ustaše]] širio sa ciljem da srpsko stanovništvo u [[NDH]], ogorčeno na ustaške zločine, odvrati od pristupanja [[NOP]]-u. S druge strane, pokušavao je privuče Srbe obećavanjem "odmazde Hrvatima", identifikujući ceo hrvatski narod sa ustaškim jedinicama.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_27.htm</ref> Četnički proglas iz septembra 1942. definiše razliku između četnika i partizana na sledeći način: dok "samo pravi Srbin može postati četnik", na drugoj strani "ustaša, Nemac, Jevrejin ili Ciganin može postati partizan".<ref>AVII Chetnik Collection, box 222, facs. 4, doc. 5.</ref> === Antikomunizam === {{main|Antikomunizam}} {{izdvojeni citat|Sve moje snage su okupljene za borbu protiv komunizma.<ref name="znaci.org">[http://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/154_4.pdf |date=2022-09-04 }}, str. I/265.</ref>|Pukovnik Draža Mihailović u razgovoru sa predstavnicima njemačkog [[Vermaht]]a na [[Sastanak u Divcima|sastanku u Divcima]], 11. novembar 1941.}} {{izdvojeni citat|Neophodno je potrebno i vrlo važno potući komuniste svuda da im se traga ne zna.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_155.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 22. do 28. avgusta 1942. godine]</ref>|Iz depeše generala Draže Mihailovića majoru Petru Baćoviću od 28. avgusta 1942. godine}} {{izdvojeni citat|Prema komunistima nepoštedna borba do njihovog potpunog uništenja.<ref name="ReferenceB">[https://znaci.org/00001/4_14_1_157.htm Uputstvo Štaba Limsko-sandžačkih četničkih odreda od 30. avgusta 1942. komandantu novovaroškog sreza za lojalan stav prema okupatoru i bespoštednu borbu protiv pripadnika NOP-a]</ref>|Kapetan Pavle Đurišić u pismu poručniku Vuku Kalaitoviću, 30. avgust 1942.}} {{izdvojeni citat|Komuniste treba da smatraš kao državnog neprijatelja br. 1. i protivu njih povedi bezkompromisnu borbu, koju voditi sve dotle dok se te proklete bande Tita i Moše Pijade potpuno ne dotuku.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_210.htm Pismo majora Zaharija Ostojića od 17. decembra 1942. komandantu četničkog bataljona "Gvozdeni bataljon" o spoljnoj i unutrašnjoj vojno-političkoj situaciji i značaju borbe za uništenje NOV i POJ]</ref>|Iz pisma majora Zaharija Ostojića jednom četničkom komandantu, 17. decembar 1942.}} {{izdvojeni citat|Ovaj ugovor, kao i buduće mere, se baziraju na međusobnom poverenju i želji da se komunizam uništi, zemlja umiri i Srbiji omogući stabilna budućnost u Evropi oslobođenoj od komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=974&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frames no. 000969—000970: Sporazum između krajskomandanture Zaječar i potpukovnika Jovanovića o nenapadanju i saradnji u borbi protiv NOVJ (23./25. decembar 1943.)] <br/> ({{jez-njem|"Diese Vereinbarung sowie die zukünftigen Massnahmen sollen getragen sein vom gegenseitigen Vertrauen und dem Willen, den Kommunismus zu vernichten, das Land zu befrieden und Serbien einer geordneten Zukunft im Rahmen eines vom Kommunismus befreiten Europas entgegenzuführen."}})</ref>|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Ljuba Jovanović Patak|Ljube Jovanovića Patka]] o borbi protiv partizana u Srbiji (decembar [[1943]].)}} {{izdvojeni citat|Četnici su smatrali partizanski komunistički pokret daleko većom pretnjom po Jugoslaviju nego nemačke okupacione snage.<ref>{{Cite web |title=Thomas T. Matteson, Commander, USCG: AN ANALYSIS OF THE CIRCUMSTANCES SURROUNDING THE RESCUE AND EVACUATION OF ALLIED AIRCREWMEN FROM YUGOSLAVIA, 1941-1945 |url=http://www.znaci.org/00002/406.htm |access-date=2022-12-22 |archive-date=2022-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220819133847/https://znaci.org/00002/406.htm }}</ref>|Thomas T. Matteson, američki avijatičar}} {{izdvojeni citat|Mihailović je osjećao fanatičnu mržnju, duboko i čvrsto usađenu još u vojnoj akademiji, prema svemu što je, kao na primjer komunizam, bilo po njegovim uskogrudnim shvaćanjima i mjerilima suprotno interesima monarhije (u biti srpske) i, u manjoj mjeri, interesima crkve (u biti pravoslavne).<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/171_7.pdf |title=Elisabeth Barker — BRITANSKA POLITIKA PREMA JUGOISTOČNOJ EVROPI U DRUGOM SVJETSKOM RATU |publisher=Znaci.org |date= |accessdate=2024-07-17}}</ref>|Pukovnik [[William Bailey]], šef britanske misije kod četnika, 1973.}} {{izdvojeni citat| Draža Mihajlović je neosporno dokazao: 1. da želi da održava primirje s okupacionim silama i 2. da je on toliko antikomunista, da je usprkos engleskim ponudama dao prednost prosjačenju kod okupatora pred slogom s crvenom stranom. Obećanja Draže Mihajlovića u pogledu lojalnog držanja treba uzeti ozbiljno, pošto je Draža Mihajlović u pitanju antikomunizma uvek zauzimao dosledno držanje.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=575&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000570.] <br /> ({{jez-njem|"D.M. habe zweifellos bewiesen, dass er <br /> 1. Burgfrieden mit Besatzungsmacht halten will und <br /> 2. So sehr Antikommunist ist, dass er trotz Angeboten von englischer Seite einen Bettelgang beim Okkupator der Einigung mit der roten Seite vorgezegen hat. <br /> Zusicherungen D.M.'s auf loyale Einstellung sind ernst zu nehmen, da D.M. in antikommunistischer Frage stets konsequente Haltung eingenommen hat."}})</ref><ref>{{Cite web |title=ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVIĆA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm |access-date=2022-12-22 |archive-date=2022-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221015183044/https://znaci.org/00001/4_14_4_229.htm }}</ref>|Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 18. avgusta 1944. povodom ponude Draže Mihailovića za saradnju u borbi protiv NOVJ}} Jedan od ključnih elemenata četničke ideologije bio je [[antikomunizam]]. Četnički kapetan Sergije Mihailović 5. decembra 1941. poručuje Srbima da je [[komunizam]] narodna bolest koja ne zna za vjeru, slavu, Boga, za crkvu, sveštenstvo, porodicu i opšte za hrišćanstvo i tvrdi da "za njih je sestra što i svaka druga žena".<ref name="Zbornik NOR-a, 4-2, str. 143-144">Zbornik NOR-a, 4-2, str. 143-144</ref> Pukovnik [[Branislav Pantić]], jedan je od najbližih Mihailovićevih saradnika u prvim mjesecima rata i okupacije; Pantić je učestvovao u pregovorima sa generalom [[Milan Nedić|Milanom Nedićem]] u oktobru, kao i sa [[Sastanak u Divcima|predstavnicima njemačke okupacione sile u Divcima]] u novembru 1941. U izjavi datoj u emigraciji, Pantić piše o ideološkoj profilaciji ravnogorskog pokreta i antikomunizmu kao njegovoj najbitnijoj odrednici: {{izdvojeni citat|Poznate su ideološko-političke smernice borbenog pokreta srpskog naroda pod vođstvom pukovnika Mihailovića. One su postavljene početkom maja 1941, kada se komunistička akcija još nije pojavila, ni osetila na zemljištu. Sa rane jeseni 1941, komunistička opasnost tačno je i jasno uočena i procenjena. OD TOGA MOMENTA BORBA PROTIV KOMUNIZMA ZAUZIMA GLAVNO I SREDIŠNO MESTO U SVIMA POTHVATIMA PUKOVNIKA MIHAILOVIĆA I SRPSKOG NARODA. TAKVA OSTAJE DO KRAJA. Razume se, da su se prema razvoju događaja, menjali taktički postupci i, po potrebi, primenjivao politički oportunizam.<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 113—114.</ref>}} Međutim, vođstvo Jugoslovenske vojske u otadžbini nije moglo lako privoljeti ljudstvo u sopstvenim redovima na borbu protiv partizana, s obzirom da su u pitanju bili njihovi sunarodnici. U tom smislu, komandant Užičke četničke brigade kapetan [[Milorad Mitić]], 8. decembra 1941. godine (nakon [[Operacija Užice|pada Užičke republike]] i otpočinjanja procesa [[Legalizovani četnici|legalizacije četničkih odreda]]), svojim demotivisanim borcima naglašava značaj i smisao borbe protiv pripadnika [[NOVJ]]: {{izdvojeni citat|U ovim momentima kada su sve srpske nacionalne snage zauzete borbom protiv komunizma, pojedini četnici ne pokazuju dovoljno volje i revnosti u vršenju svojih vojničkih i građanskih dužnosti. [...] Naša organizacija i druge stranke mogu imati različite poglede na izvesne probleme, ali ne i na borbu protiv komunizma, tog najvećeg narodnog neprijatelja.<ref>Kosta Nikolić, Istorija ravnogorskog pokreta (knjiga I), Beograd, 1999, str. 161.</ref><ref>Damjan Pavlica, Draža za početnike - priručnik za borbu protiv revizije prošlosti, Levo krilo, Beograd, 2014, str. 35.</ref>}} Štab legalizovanih Požeško-užičkih odreda kojima je komandovao major [[Manojlo Korać]] (ujedno i načelnik okruga Užičkog), objavio je sredinom decembra 1941. godine letak upućen »Srbima« u kome se apeluje na stanovništvo da ne izaziva okupatorski teror, ali i da se priključi borbi protiv partizana: {{izdvojeni citat|A najpreča dužnost srpskog naroda u ovom času jeste da obezbedi, sačuva i održava red i mir sopstvenim snagama. Nosioci toga mira i reda danas su srpske oružane snage... Zato, draga braćo, smirujte se i posvećujte se svom radu... Pomažite, istrebljujte i prijavljujte svakog komunistu da biste sačuvali sebe, svoj dom i novu Srbiju... Znajte, što se pre budu istrebili komunisti i pohvatali gde god se budu skrili, utoliko je bolje za svakog pojedinca i ceo srpski narod...<ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, dok. S—X—127/1.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_18.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje POD ZAŠTITOM LEGALIZOVANIH ODREDA]</ref>}} U jednoj objavi o radu prijekog suda u okrugu Užičkom, vjerovatno s kraja 1941. ili početkom 1942. godine, okružni načelnik major (28. januara 1942. unaprijeđen u čin potpukovnika od strane generala [[Milan Nedić|Milana Nedića]]<ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2019, str. 60.</ref>) Manojlo S. Korać prijeti hapšenjem građanima koji uspiju da oslobode lice osumnjičeno da je komunista, kao i licima koja su tom prilikom puštena na slobodu od strane kvislinških vlasti: {{izdvojeni citat|NARODU OKRUGA UŽIČKOG Poslednjih dana zapazio sam veliki broj građana, koji dolaze u kancelarije činovnika, koja po dužnosti rade na predmetima uhapšenih komunista, intervenišući da se ti poznati komunisti puste. Saznao sam i to, da se u varoši prikupljaju potpisi za poznate kumuniste [sic!] i komunističke vođe, te da se isti iz zatvora puste, a da i ne izađu pred sud radi suđenja. Poslednji put skrećem pažnju građanstvu i zabranjujem dolazak u nadleštvo kancelarije u kojima se vrše isleđenja uhapšenih komunista. Ko se bude uhvatio od tih, koji su došli radi intervencije, odmah će biti lišen slobode i smatraće se saučesnikom uhapšenog. Isto tako, ako budem uhvatio spisak potpisnika, koji jamče, da li je uhapšeni kriv ili nije, svi će potpisnici biti uhapšeni.<ref>Радивоје Папић, ''Ужичка република 1941. Водич кроз изложбу'', Народни музеј Ужице, 2017, стр. 152.</ref>}} Već od januara 1942. godine, Draža Mihailović je izdavao naredbe da komuniste treba napadati i eliminisati, smatrajući ih najvećom preprekom za preuzimanje vlasti nakon okončanja okupacije i obnovu monarhije, ali i za obračun s pripadnicima nesrpskih narodâ te svim neprijateljima četnikâ: {{izdvojeni citat|Najodlučnije tajno pripremanje za borbu kao prema najopasnijem unutrašnjem neprijatelju, ne po našoj volji, već po njihovoj. Po svaku cenu postati jači od njih, ne ispuštati ih sa oka i ne dozvoliti njihovu infiltraciju u svoju organizaciju. Nikakve iluzije u odnosu na njih. Po prirodi stvari, mi smo za njih neprijatelj br. 1 i oni će učiniti sve da nas oslabe, iskoriste i unište, kao što su već činili gde god smo mi bili naivni i gde god su oni mogli. Svaki njihov predlog za saradnju je golo taktiziranje s tim ciljem, a svaki nacionalni stav prosta maska. Njihov je cilj samo jedan — komunistička [[revolucija]] i [[diktatura proletarijata]]. Jasno je da će nemački slom povući sa sobom i okupatorski režim saradnje domaće vlasti i desničarske pokrete. Ostaje tada sam jugoslovenski nacionalni pokret (Jugoslovenska vojska u Otadžbini) kao glavna, upravo jedina, smetnja njihovom preuzimanju vlasti. (...) Vara se ko u njima gleda pripadnike našeg naroda (...) Imati na umu da je potrebno izvršiti još pre svršetka rata preventivnu kontrarevoluciju (bilo da se izvede jednim udarcem bez oklevanja, jer će se pri slomu Nemačke partizanima priključiti svi vojnici komunisti iz okupacionih jedinica sa oružjem, kao i svi oni kojima preti nacionalna odmazda (ustaše, neprijatelj, manjine, muslimani, izdajice i dr.). U trenutku nemačkog sloma, mi moramo imati slobodne ruke za druge zadatke. Ovome treba pristupiti što pre. U borbi protiv komunista okupiti sve nacionalne i konzervativne snage Srba, Hrvata i Slovenaca.<ref name="cacakmuzej.org.rs">[https://www.cacakmuzej.org.rs/files/nmcacak_zbornik_35.pdf ДРУГИ СВЕТСКИ РАТ У ЧАЧАНСКОМ КРАЈУ – СУПРОТСТАВЉЕНА ТУМАЧЕЊА], ЗБОРНИК РАДОВА НАРОДНОГ МУЗЕЈА XXXV, Горан ДАВИДОВИЋ, Милош ТИМОТИЈЕВИЋ, 2005, стр. 199–249.</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Načelnik Komande Istočne Bosne i Hercegovine JVuO major [[Jezdimir Dangić]] je na pregovorima sa predstavnicima njemačke okupacione sile i srpske kvislinške vlade, krajem januara i početkom februara 1942. godine, nedvosmisleno izrazio do koje je mjere bio pripravan da se, skupa sa svojim četničkim odredima, svrsta u borbeni antikomunistički front: {{izdvojeni citat|Dangić je spreman da se sa svim svojim ljudstvom bezuslovno stavi pod nemačku komandu za potpuno uništenje komunista u istočnoj Bosni i održavanje mira, tako da se izbeglice mogu vratiti. [...] Dangić je pri tom izjavio da bi se sa svojim ljudima i pri jednom opštem ustanku na Balkanu i iskrcavanju Engleza nepokolebljivo verno borio na nemačkoj strani. Dangić je pri tom izražavao, čak, svoje uverenje da bi samo nemačka pobeda mogla Srbiji da obezbedi pripadajući položaj na Balkanu, dok bi pobeda boljševizma značila uništenje svakog naroda, pa, dakle, i srpskog. Da [[Milan Nedić|Nedić]] zastupa isto mišljenje poznato je.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_2_2.pdf Zbornik NOR-a, XII/2, Beograd, 1976.] str. 115—116.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1094&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 001090—001091.] <br /> ({{jez-njem|"D. ist bereit, sich mit allen seinen Leuten unbedingt dem deutschen Befehl zu unterstellen, die Kommunisten in Ost–Bosnien restlos zu vernichten und die Ruhe aufrechtzuerhalten, sodass die Flüchtlinge zurückgeführt werden können. </br> D. erklärte dabei, dass er mit seinen Leuten auch bei einem allgemeinen Balkanaufstand und einer Landung der Engländer unverbrüchlich treu auf deutscher Seite kämpfen würde. Er entwickelte dabei seine Überzeugung dahingehend, dass nur der deutsche Sieg Serbien zu der ihm gebührenden Stellung auf den Balkan verhelfen könnte, während der Sieg den Bolschewismus die Vernichtung jeden Volkes, also auch des serbischen bedeuten würde. Dass Nedić dieselbe Auffassung vertritt, ist bekannt."}})</ref>}} Pukovnik [[Bajo Stanišić]] bio je prvi četnički komandant u [[Crna Gora|Crnoj Gori]] koji je postigao sporazum s predstavnicima italijanske okupacione vojske. Naime, 6. marta 1942. u [[Podgorica|Podgorici]], Stanišić i pukovnik Gabrielo Boglione potpisali su sporazum kojim se četnici („crnogorski nacionalisti”) obavezuju da „neće upotrebiti nikad oružje protiv italijanskih trupa”.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_64.htm Sporazum između četničke organizacije na području Podgorice i doline Zete i Glavne komande italijanskih trupa u Crnoj Gori od 6. marta 1942. o saradnji u borbi protiv NOP-a]</ref> Međutim, najvažnije tačke sporazuma se odnose na »borbu protiv komunizma«: {{izdvojeni citat|ODBOR CRNOGORSKIH NACIONALISTA IZ PODGORICE I DOLINE ZETE sa svoje strane obavezuje se: 1) — Da će voditi beskompromisnu borbu protiv komunizma i komunista u Crnoj Gori — tog najvećeg međunarodnog neprijatelja; 2) — Da će vođa Odreda Crnogorskih Nacionalista iz Podgorice i Doline Zete, Pukovnik Bajo J. Stanišić, bilo lično ili preko osoba koje on delegira, biti u stalnom kontaktu sa Glavnom Komandom Italijanskih Trupa u Crnoj Gori za sve sporazume o izvođenju zajedničke akcije u borbi protiv komunizma u Crnoj Gori; 3) — Da će iz pokreta potpuno isključiti svaku politiku a jedino ostaje borba protivu komunizma u Crnoj Gori;}} Draža Mihailović će aprila [[1942]]. naložiti [[Pavle Đurišić|Pavlu Đurišiću]] da se bori protiv partizana, a ne okupatora: {{izdvojeni citat|Važno je da ostanete u nacionalnoj liniji potpuno kao i dosada. Komuniste čistite gde možete a izbegavajte Talijane i posredno iskoristite ako se što može izvući od njih.<ref>https://znaci.org/00001/4_14_1_72.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama štaba Draže Mihailovića od 21. marta do 26. aprila 1942. godine</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Mihailović javlja [[Zvonko Vučković|Zvonku Vučkoviću]] i drugim komandantima u Srbiji da je borba sa komunistima „odlučna”, da su komunisti „krvoloci”, te da ih uništavaju nemilosrdno, jer bi komunisti, kao „izdajnici”, pokušali da „nas ometu u oslobođenju otadžbine koju oni ne priznaju”: {{izdvojeni citat|Te zlotvore i krvnike našeg naroda uništavajte bez milosti. Oni nas ometaju da imamo slobodne ruke prema neprijateljima. Oni isto kao i Ljotićevci podjednako služe Nemcima. Bez milosti uništavajte. Svi komandanti su mi odgovorni za svoje reone da su čisti od ovih mangupa i probisveta koje vode stranci Tito i Moša Pijade.<ref name="Petranović"/><ref>Zbornik NOR-a, XIV/2, Beograd, 1983, str. 131.</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Četnički komandanti su naglašavali kako je jaz između dva vojna i politička pokreta nepremostiv. U zapisniku sa konferencije četničkih odreda s područja doline [[Vrbas (rijeka)|Vrbasa]], održane 7. juna 1942. godine, zabilježene su riječi vojvode [[Rade Radić|Radeta Radića]], komandanta [[Bosna (regija)|bosanskih]] četnika, koji je na lapidaran način iskazao neumitnost sukoba sa partizanima: {{izdvojeni citat|Komandant Rade Radić kaže: da se mi nismo digli protiv komunista, došle bi u pitanje i naše glave.<ref name="ReferenceE">[https://znaci.org/00001/4_14_1_100.htm Zapisnik sa konferencije četničkih odreda sa područja doline Vrbasa od 7. juna 1942. o organizaciji odreda, sadejstvu u akcijama protiv NOP-a i saradnji sa NDH]</ref>}} O komunizmu kao ideološkom antipodu četničkog pokreta pod komandom generala Mihailovića, te o [[Komunistička partija Jugoslavije|jugoslovenskim komunistima]] kao najradikalnijim protivnicima stanja u [[Kraljevina Jugoslavija|prvoj Jugoslaviji]], vojvoda [[Ilija Trifunović-Birčanin]] je pisao komandantu JVuO u drugoj polovini aprila 1942. godine: {{izdvojeni citat|Prilike za rad ovamo ne samo da nisu povoljne, nego su čak veoma nepovoljne. Talas marksističkog socijalizma pod firmom komunizma ili [[Socijaldemokratija|socijalne demokratije]], zahvatio je široke narodne slojeve Bosne, Hercegovine, Crne Gore, Like i Dalmacije. Političko i duhovno vođstvo Komunističke partije Jugoslavije, veštom propagandom, a naročito terorom i zločinima u masi uspelo je: da narod ovih krajeva zavede na duhovnu stranputicu, da mu tragično pomrači vidike, dovodeći ga u suton one legendarne vidovitosti, koja je uvek prestavljala jasnu odliku našeg naroda. Rezultat ovakvog njihova rada poznat Vam je: dvostruko ropstvo i tiranija od strane okupatora i crvenih, snošenje teških udaraca i nanošenje ogromnih gubitaka, a iznad svega pojavila se strašna vizija gladi u ovim inače pasivnim krajevima. Pa ipak u poslednjem dvana[j]estom času narod kao da se trgao i počeo da se vraća: od internacionalizma—[[Nacionalizam|nacionalizmu]], od [[Ateizam|ateizma]] i bezbožništva etici i veri, od razbuktalog nemorala i strasti ka porodici i moralu, od kolektivizma ka slobodi i individualizmu, dakle našoj vekovnoj tradiciji: svemu onom što je prestavljalo žarište i ideje vodilje nacionalne svesti i misli.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_76.htm Izveštaj Ilije Trifunovića Birčanina od aprila 1942. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj situaciji u Bosni, Hercegovini, Crnoj Gori, Lici i Dalmaciji i o saradnji sa italijanskim okupatorom]</ref>|Izveštaj Ilije Trifunovića Birčanina Draži Mihailoviću (april 1942.)}} General Draža Mihailović poslao je 26. maja 1942. depešu predsedniku Ministarskog saveta Kraljevine Jugoslavije [[Slobodan Jovanović|Slobodanu Jovanoviću]] sljedeće sadržine: {{izdvojeni citat|Prošle jeseni primio sam znanju saopštenje britanske Vlade da Jugosloveni ima da se bore za Jugoslaviju, a ne da se borba pretvori u pobunu komunista za Sovjetsku Rusiju. Ponavljam komunisti su omrznuti u narodu zbog užasnog terora. Zapamtite: narod ih neće i uskoro im je kraj. Srbija, Sandžak i Istočna Bosna potpuno slobodni od njih. U Crnoj Gori sam se narod digao listom protiv njih. Ponavljam sam narod i sad se i Crna Gora čisti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_105.htm Izvod iz zbirke telegrama Štaba Draže Mihailovića poslatih izbegličkoj jugoslovenskoj vladi od 4. novembra 1941. do 11. juna 1942. godine]</ref>}} Nakon što su četnici sredinom 1942. godine u sadjejstvu sa italijanskim trupama [[Treća neprijateljska ofanziva|protjerali partizane iz Hercegovine]], u bilećkom, gatačkom i nevesinjskom srezu su održane smotre jedinica kojima je prisustvovao i vojvoda Ilija Trifunović-Birčanin, komandant zapadnobosanskih, ličko-dalmatinskih i hercegovačkih četničkih odreda. U obilasku četničkih jedinica, Trifunovića su pratili italijanski general Alessandro Lusana, vojvoda [[Dobroslav Jevđević]] i lokalni četnički komandanti. U svom govoru u [[Bileća|Bileći]], vojvoda Trifunović-Birčanin naglašava koliko je značajna "''borba protiv komunizma''" u tom trenutku: {{izdvojeni citat|Zahvaljujem vam se junaci, što ste u ovim krajevima slomili komunizam i uništili te krvave bande. Pozivam vas, da se pokoravate zakonima i ne nasjedate lažnim vijestima, te da se i dalje borite protiv komunizma, jer su boljševičke armije već na umoru. Danas je glavna borba uperena protiv komunizma, u kojoj se osim ostalih naroda Evrope bore i svi južni Sloveni, jednako Srbi, Hrvati i Slovenci, a iz koje će borbe izići nova Evropa, gdje nas očekuje novi život, koji će sigurno biti bolji, te ćemo u miru moći podizati svoje razrušene domove i orati naša polja.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_120.htm Izveštaj komandanta zapadnobosanskih, ličko-dalmatinskih i hercegovačkih vojnočetničkih odreda od 16. jula 1942. Draži Mihailoviću o četničkim jedinicama u Hercegovini, Dalmaciji, Lici i zapadnoj Bosni]</ref>}} General Draža Mihailović je zahtijevao od svojih oficira da ga redovno izvještavaju o tome šta su poduzeli po pitanju izvršenja likvidacije komunista. 16. jula 1942. godine, u dvjema depešama poslatim komandantu Severnih pokrajina JVuO ([[Vojvodina]] i [[Slavonija]]) majoru [[Žarko Todorović|Žarku Todoroviću]] (pseudonim »Valter«; major Todorović je ujedno bio i ravnogorski komandant Beograda), Mihailović se raspituje: {{izdvojeni citat|Dajte podrobnije podatke o licu koje nosi [[Ante Pavelić|Pavelić]]eve poruke. Da li je to Mitrović. Kakva je situacija u [[Srem]]u u pogledu komunista. Šta ste preduzeli za njihovo uništavanje.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref>}} U raspisu svim komandantima poslatom iz štaba Draže Mihailovića 30. jula 1942. koji potpisuje major [[Zaharije Ostojić]], između ostalog se sugeriše da bi komuniste i partizane trebalo izravno uništiti, paralelno koristeći usluge kvislinških struktura u Srbiji (poput [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]] ili [[Specijalne policije Uprave grada Beograda]]): {{izdvojeni citat|Komuniste trebite bez milosti svim sredstvima posredno i neposredno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref>}} U depeši koju je 23. avgusta 1942. godine Draža Mihailović uputio [[Siniša Ocokoljić|Siniši Ocokoljiću]] (pseudonim »Ilijev«), komandantu Mlavskog korpusa JVuO, stoji: {{izdvojeni citat|Naša propaganda preko r. Londona radi punom parom, komunisti gube pa imaju pravo da se ljute. Naša vlada održava savezničke veze sa Rusijom, a mi ima da ih u zemlji pomlatimo i uništimo gde god ih sretnemo, nastanite na tome u vašoj oblasti.<ref>https://znaci.org/00001/4_14_1_155.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 22. do 28. avgusta 1942. godine</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Njemački vojni istoričar kapetan Ernst Vishaupt, na zahtjev načelnika štaba Komande Jugoistoka, sastavio je u drugoj polovini 1942. godine opširan izvještaj u kojem je obradio najvažnije događaje u okupiranoj Jugoslaviji u periodu od juna 1941. do avgusta 1942. Analizirajući situaciju u zemlji tokom prvih nedjelja [[Ustanak u Srbiji|ustanka u Srbiji]], kapetan Vishaupt piše: {{izdvojeni citat|Ustaničkim pokretom u Srbiji rukovode četničke jedinice i komunističke bande. Četničke jedinice su za sada podeljene u tri grupe: u jedinice [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]], koje stoje iza vlade Nedića, u grupe generala [[Ljubo Novaković|Novakovića]], koji naginje komunistima i antikomunističke jedinice generalštabnog pukovnika Mihailovića. Mihailović je protiv Pećanca i Novakovića. U njegovoj okolini su pretežno oficiri. Njegova organizacija je izgrađena čisto vojnički. On je odbio komuniste zato što smatra da nije došlo još vreme za opšti ustanak. On hoće najpre da organizuje celu zemlju pa tek onda da krene napred.<ref>[https://znaci.org/zb/4.php?broj=544&bk=2&vol=12 Borbe protiv ustaničkog pokreta na području Jugoistoka od juna 1941. do avgusta 1942. godine], u Zbornik NOR-a, tom XII, knjiga 2: Dokumenti Nemačkog rajha 1941—1945, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1976, dokument br. 209, str. 1020—1021.</ref>|Izvještaj o borbama protiv ustaničkog pokreta na području Jugoistoka od juna 1941. do avgusta 1942. godine}} Teror koji su četnici provodili u cilju očuvanja svojih pozicija vodio se pod parolom borbe protiv komunizma. Pored ubijanja zarobljenih partizana, zastrašivanja i teroriziranja stanovništva, taj je teror pratila sve izraženija propaganda. U letku pod naslovom »Braćo Srbi i sestre Srpkinje!«, koji su četnici krajem kolovoza 1942. raspačavali u okolici [[Knin]]a, ističe se da četnici vode borbu »protiv partizana-komunista na život i smrt« i da će je voditi »do njihovog konačnog istrebljenja«. Također, 10. rujna iste godine, vojvoda [[Momčilo Đujić]] je u obliku letka uputio poruku »Srbima partizanima i partizanskim simpatizerima na srpskoj tromeđi«, u kojoj ih poziva da se vrate kućama i »jave kod nadležnih komandira četničkih odreda i ostalih predstavnika četničke vlasti, te neka im se stave na raspoloženje sa svojim oružjem«.<ref>AVII, NDH, kut. 197, br. reg. 9/10.</ref> Đujić prijeti da je to njegova »poslednja opomena i poslednja poruka koju čini u ime Srpskih četničkih odreda«, jer će nakon toga poduzeti »represalije koje će konačno pogoditi smrtonosnim udarcem sve one koji se udružiše sa našim neprijateljem i služe razornoj ideji komunizma uništavajući sve ono što je ''NAŠE, RASNO I NACIONALNO''«.<ref>[https://znaci.org/00001/41_12.htm Četnici i problemi borbe protiv NOP-a]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=932&rec=314&roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000928.]</ref> U cilju vođenja bespoštedne borbe protiv partizana, kao i njihovog uništenja, kapetan [[Pavle Đurišić]] je svojim jedinicama izdavao konkretna naređenja, u kojima je stajalo: {{izdvojeni citat|Svakog uhvaćenog komunistu ubiti na licu mesta sem vođa, koje vezati i sprovesti ovom štabu. U koliko bi se uhvatio sa tačnim i osvedočenim dokazima, koji komunistički jatak, bez razmišljanja ga ubiti.<ref>[https://znaci.org/00001/281.htm Radoje Pajović — Dušan Željeznov — Branislav Božović: PAVLE ĐURIŠIĆ — LOVRO HACIN — JURAJ ŠPILER], Centar za informacije i publicitet, Zagreb 1987. str. 50.</ref>}} Prilikom izvođenja jedne akcije potkraj studenog 1942. Đurišić naređuje: »Svakoga komunistu — partizana na koga se naiđe ili se u borbi uhvati likvidirati po kratkom postupku. Na celoj teritoriji kroz koju se prolazi pretresati teren i kuće i svako lice koje je sumnjivo hapsiti. Isto tako pohapsiti sva ona lica za koja se utvrdi da nisu seljaci-meštani već došljaci...«<ref>Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941-1945, Obod, Cetinje 1977, str. 295.</ref> General [[Blažo Đukanović]], koji se nalazio na čelu [[Kvisling|kvislinške]] [[Glavne nacionalne komande Crne Gore]] sa sjedištem na [[Cetinje|Cetinju]], u naređenju od 30. novembra 1942. piše pukovniku Baju Stanišiću: {{izdvojeni citat|Naredite najenergičniju potjeru za komunistima koje po svaku cijenu uništiti i onemogućiti im dalju akciju na reonu te komande. Sve jedinice uputiti na teren. Biti nemilosrdan prema komunistima i onima koji ih pomažu. [...] Energičan rad protivu komunista i njihovo uništenje mora se izvršiti u što kraćem vremenu. Odlaganja nema. Sentimentalnosti ne smije da bude.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_196.htm Naređenje četničke Glavne nacionalne komande Crne Gore od 30. novembra 1942. komandantu Zetskog letećeg odreda za maksimalno angažovanje odreda u uništenju komunista i pripadnika NOP-a]</ref>}} Mnogi četnici su svoju borbu prvenstveno vidjeli kao borbu protiv partizanskog ustanka, a ne protiv okupatora: {{izdvojeni citat|Uzeli smo oružje ne da riješimo međunarodne probleme niti da politiziramo — jer i kad bi to radili, to bi bilo bez ikakvog rezultata kao do sada, budući smo potpuno ubijeđeni da mi ne možemo imati nikakvog uticaja pri rešavanju svjetskih događaja. Uzeli smo oružje da oslobodimo naš narod od strašnog terora jedne pljačkaške bande i bandita kao što su Moša Pijade i drugovi.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_90.htm</ref>|Pismo Jakova Jovovića italijanskom guverneru Crne Gore o stavu četnika prema italijanskom okupatoru (29. maj 1942.)}} Četničke snage su u [[Operacija Weiss|operaciji Weiss]], pokrenutoj sa ciljem uništenja [[Bihaćka republika|Bihaćke republike]], uzeli učešća zajedno sa njemačkim, italijanskim i [[Ustaše|ustaško]]-[[Hrvatsko domobranstvo|domobranskim]] jedinicama. U direktivi od 2. januara 1943. komandantima korpusa JVuO u predstojećoj operaciji, Draža Mihailović naređuje početak opšte ofanzive na snage NOVJ: {{izdvojeni citat|'''III Naš cilj i ideja manevra.''' <br /> Naša je namera da iz obuhvatnog položaja koga imaju naše snage izvrše koncentričan napad na komuniste na označenoj prostoriji, komunisti unište i time oslobode ovu srpsku teritoriju komunističkog terora.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_1.htm Direktiva Draže Mihailovića od 2. januara 1943. komandantima korpusa za borbu protiv jedinica NOV i POJ na slobodnoj teritoriji zapadne Bosne, Like i Korduna]</ref>}} U raspisu svim svojim komandantima od 13. januara 1943, general Mihailović javlja: {{izdvojeni citat|Navijanje londonskog radia za pomirenje sa komunistima objasnite u usmenoj propagandi da je to naše lukavstvo da komuniste malo umirimo i da ih uništimo. Objasnite javno narodu da nas Englezi u tome potpomažu da bi smo se jednom otarasili komunista koji se ne bore da oslobode već da zarobe narod. Saopštite i susedima.<ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/4_14_2_25.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića od 10. do 31. januara 1943. godine]</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Istog dana, Mihailović piše »Feliksu« (poručnik [[Zvonimir Vučković]], komandant 1. ravnogorskog korpusa JVuO), »Leonardu« (kapetan I klase [[Dragiša Ninković]], komandant Rudničkog korpusa), i »Fricu« (major [[Dušan Smiljanić]], komandant 1. šumadijskog korpusa) da je neprijateljstvo između četnika i partizana duboko ukorijenjeno, i zato ga je nemoguće prevazići. Komandant JVuO naređuje: {{izdvojeni citat|Borba koju vodimo sa njima je odlučna. Nećemo ih jer su krvoloci i žele da ponovo zadobiju teren. Uništavajte ih nemilosrdno jer se veliki događaji približuju krupnim koracima. Kao izdajnici pokušali bi da nas ometu u oslobođenju otadžbine koju oni ne priznaju.<ref name="ReferenceC"/>}} 16. januara iste godine, Dragoljub Mihailović u cirkularnoj depeši svim četničkim komandantima u [[Nedićeva Srbija|okupiranoj Srbiji]] naređuje „uništenje komunista”: {{izdvojeni citat|I pored svih nevolja narоčitо podvlačim da je komunistička opasnost jedna od najvećih... [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|Naša vlada u Londonu]] preduzima sve da spreči englesku propagandu za partizane. [[Slobodan Jovanović]] vodi tešku borbu u tome pogledu. Ja ulažem proteste i sprečavam koliko najviše mogu ali najbolji način sprečavanja ovog je u uništenju komunista posle čega Englezi neće imati koga da hvale. Na tome radimo i uskoro će te čuti da smo ih u ime Boga likvidirali. Kod vas na vašem terenu uništavajte ih bez milosti. To su zlotvori i dželati našeg naroda.<ref>AVII, reg. br. 18/1, k. 299, d. 193.</ref><ref>Potpukovnik Branko Latas, Saradnja četnika i Nemaca u borbama protiv Glavne operativne grupe divizija NOVJ u dolini Neretve (februar—mart 1943), Prilozi Instituta za istoriju, broj 17/1980, Sarajevo, str. 201, fus. 62.</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 131—132.</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Potom je 21. januara 1943. uputio depešu majoru Siniši Ocokoljiću u kojoj naređuje: {{izdvojeni citat|Komunistima ne dozvoliti da dižu glavu. Uništavati ih bez milosti kao naše najveće zlotvore. Teren od njih mora biti čist. Postupati bez sentimentalnosti isto kao što i oni rade.<ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/4_14_2_25.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića od 10. do 31. januara 1943. godine]</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} I sjutradan, Mihailović u depeši Ocokoljiću urgira za uništenje komunista, napominjući da je komandantima JVuO zabranjeno baviti se politikom: {{izdvojeni citat|Komunistički agenti gmižu kroz narod a zašto ne uputite naše agente da i oni gmižu i da ih ubijaju. Očekujem od vas vesti i aktivnost. Ne busajte se u grudi situacije će biti i teže. Odgovorite mi po vašem običaju da vi govorite istinu a ja ne volim istinu. Odgovaram da volim istinu ali i prisebnost u vezi sa stalnom radljivošću. Naređujem da komuniste uništavate gde god za njih čujete. Vi komandujete vojnicima a ne ženama. Borba je naš posao. Izvestite o sudarima sa komunistima i koliko ste ih pobili. Više nemojte kritikovati niti voditi spoljnu politiku. Zahtevam da očistite vaš teren jer mi za svoj teren odgovarate lično.<ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/4_14_2_25.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića od 10. do 31. januara 1943. godine]</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga II, dok. 25, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 135-136.</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Kako bi opravdao obračun s glavnim neprijateljem (NOVJ), Dragoljub Mihailović je znao u naređenjima svojim komandantima nerijetko posegnuti i za konfabulacijama o saradnji partizana s okupatorom. 22. januara 1943, general Mihailović šalje depešu majoru [[Dragutin Keserović|Dragutinu Keseroviću]] (pseudonim »Orel«): „Primio vaš izveštaj o borbi Dukađinske brigade sa komunistima... Nastanite da vaš kraj potpuno očistite od komunista naročito [[Jastrebac]] — uništavajte ih bez milosti jer nas ometaju u radu i sarađuju sa Nemcima.” U ''Raspisu svima'' od 24. januara, on traži: {{izdvojeni citat|Naši saveznici preko radi[j]a ukazuju na važne i velike odluke ovih dana. Nemcima se bliži kraj. Pripremajte se za odsudnu akciju. Stoga, red i rad na prvom mestu. Raščistite teren svuda od komunista da bismo imali odrešene ruke za odsudni momenat. Saopštite svima susedima.<ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/4_14_2_25.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića od 10. do 31. januara 1943. godine]</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} General Draža Mihailović nagovještava 28. januara 1943. odvijanje predstojeće operacije u više faza: {{izdvojeni citat|Za uništavanje komunista dve faze. Prva faza uništavanje sovjetske republike. Druga faza gonjenje u celoj Bosni, Lici i Kordunu i definitivno uništavanje. Italijani za sada onemogućili prolaz Crnogorcima, pod izgovorom da je sovjetska republika pred uništenjem, i da Crnogorci nisu potrebni.<ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/4_14_2_25.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića od 10. do 31. januara 1943. godine]</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Mihailović je odbacivao bilo kakvu ideju o eventualnom prekidu neprijateljstava sa vođstvom jugoslovenskih partizana, čak i nakon intervencija sa strane najviših političkih adresa u [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkim zemljama]]. 31. januara 1943. godine, on piše komandantu Srbije JVuO generalu [[Miroslav Trifunović|Miroslavu Trifunoviću]] (pseudonim »Ditrih«) da je [[Anthony Eden]], ministar vanjskih poslova [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]], uputio apel za izmirenjem dvije zaraćene strane: {{izdvojeni citat|Izjava Idnova o mirenju ne važi ništa. Čistiti komuniste do poslednjeg. Mi našu kuću uređujemo i niko drugi. Oni neka pregovaraju to se nas ništa ne tiče.<ref name="ReferenceC"/>}} Tokom operacije Weiss, major Zaharije Ostojić (»Branko«) šalje 29. januara 1943. depešu Vrhovnoj komandi JVuO u kojoj o odnosu prema partizanima, kao i o eventualnom dogovoru s njima, kaže sljedeće: {{izdvojeni citat|Ja ostajem do kraja zakleti neprijatelj crvenih zlikovaca i ubeđen sam da bi svako sporazumevanje sa komunistima značilo ogromni gubitak za našu stvar u narodu.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_28.htm Izvod iz knjige primljenih depeša Štaba Draže Mihailovića u vremenu od 18. januara do 4. februara 1943. godine]</ref>}} U propagandnom letku od 10. februara 1943, upućenom stanovništvu [[Bosna (oblast)|Bosne]], [[Lika|Like]] i [[Dalmacija|Dalmacije]], u povodu početka operacije Weiss, a koji potpisuju četvorica četničkih komandanata sa teritorije [[NDH]] (potpukovnik [[Ilija Mihić]], major [[Petar Baćović]], vojvoda u rangu majora<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 7.</ref> [[Momčilo Đujić]] i kapetan [[Radovan Ivanišević]]), poziva se na istrebljivanje partizana: {{izdvojeni citat| Petna[j]est hiljada četnika do zuba naoružanih napada sa raznih strana i uništava na svom istoriskom pohodu sve što pokazuje otpor. <br /> '''Komunisti će biti istrebljeni. Prema njima nema milosti'''. <br /> A Vi braćo, koji ste prisiljeni ili zavedeni lažju i obmanom okrenite oružje protiv najvećih neprijatelja našeg naroda. Poubijajte političke komesare i stupite odmah u naše redove, gde ćemo Vas primiti bratski. Ugledajte se na stotine i stotine njih koji nam se svakodnevno predaju, svesni da su izdati i prevareni od komunista jevreja. <br /> Narod Bosne, Like i Dalmacije neka ostane na svojim ognjištima i neka čuva svoje domove, jer dolaze četnici da ga oslobode komunističke kuge, terora i strahovlade.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_31.htm Proglas četničkih komandanata istočne Bosne, Hercegovine, Dalmacije i Like od 10. februara 1943. narodu Bosne, Like i Dalmacije za borbu protiv Narodnooslobodilačke vojske]</ref>}} 21. februara 1943. godine, u trenutku kada počinju najžešće [[Bitka na Neretvi|borbe u dolini Neretve]], Draža Mihailović naređuje kapetanu [[Aleksandru Mihajloviću]] (pseudonim »Saša«), komandantu Beograda JVuO: {{izdvojeni citat|Na Vašem terenu ne sme postojati Komunista. Propagandu razvijajte sami. Dovoljno argumenata protiv njih postoji da ih narod više ne želi, a kad ih London i Moskva hvali, znajte da su u najvećem škripcu. Sada bijemo s njima poslednju bitku i nadam se s Božjom pomoću u uspeh.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_74.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića u vremenu od 20. februara do 6. marta 1943. godine]</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} [[Italija]]nsko poslanstvo u [[Beograd]]u redovno je izvještavalo ministarstvo vanjskih poslova u [[Rim]]u o svim važnijim događajima u okupiranoj Jugoslaviji. Tokom 1943. godine, ukazivalo se na razlike u ratnoj taktici Mihailovića i [[Josip Broz Tito|Tita]], tj. tvrdilo se da dok je prvi iščekivao „pravi momenat”, drugi je, sa svojim partizanima, bio mnogo aktivniji što mu je donosilo sve više pristalica „među seljačkim masama”.<ref>DDI, Spalazzi a Mussolini, serie IX, vol X, d. 383, 503.</ref> U jednom izvještaju iz marta te godine, navodi se da ideološki sukob čini saradnju između dva pokreta nemogućom, prvenstveno usljed jasnog antikomunističkog stava „generala nacionaliste”.<ref>Бојан Симић, Окупирана Србија у извештајима италијанског посланства у Београду (1941-1943). Војноисторијски гласник, Институт за стратегијска истраживања - Одељење за војну историју Министарства одбране Републике Србије, 2017, стр. 107.</ref> U prijedlogu koji je 11. maja 1943. komandantu Jugoistoka uputio potpukovnik Heinz iz [[Brandenburger|divizije Brandenburg]], a u vezi sa izvođenjem predstojeće [[Operacija Crno|operacije Schwarz]] te odnosom prema formaciji pod komandom Pavla Đurišića, kao karakteristično za dosadašnje držanje četnikâ, pominje se sljedeće: {{izdvojeni citat|10. 5. bio sam u navodnom glavnom stanu Draže Mihailovića u [[Kolašin]]u na razgovorima sa četničkim vođom Đurišićem. Rezultat ovih razgovora: a)  Đurišićevi četnici su od Italije legalizovana domaća milicija na području Crne Gore. Jačina 2000 — 3000 pušaka. b)  Njihov stav je antikomunistički, njihova parola je red i mir.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_3_63.htm Predlog potpukovnika Hajnca od 11. maja 1943. komandantu Jugoistoka za angažovanje delova divizije Brandenburg u Crnoj Gori i za saradnju sa četničkim odredima Pavla Đurišića nakon obavljenih pregovora u Kolašinu]</ref>}} I nakon teškog poraza koji su doživjeli u bici na Neretvi, četnici nijesu odustajali od ispunjenja svog najvažnijeg zadatka — uništenja partizanskih snagâ. U trenutku kada nije u potpunosti siguran da li će predstojeća [[operacija Schwarz]] biti uperena i protiv njegovih jedinica (kao što će se ubrzo ispostaviti), general Mihailović šalje 9. maja 1943. depešu majoru Petru Baćoviću (pseudonim »Ištvan«), u kojoj pohvaljuje njegov rad: „Vaši uspesi su veličanstveni. Organizujte svakoga, naročito omladinu i pojašite komunistima na leđa za njihovo definitivno uništenje.” U depeši koju je istog dana poslao majoru Pavlu Đurišiću (pseudonim »Đuzepe«), on navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|Moje mišljenje je da se komunisti imaju uništiti gonjenjem na svim frontovima... Celu oblast na desnoj obali [[Lim (rijeka)|Lim]]a primio je major [[Dragutin Keserović|Keserović]] i za nekoliko dana očistiće je od svih simpatizera. '''Pobićemo sve što nevalja i to odmah'''.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 297, registarski broj 2/1.</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 731—733.</ref>|General Draža Mihailović}} U svrhu mobilizacije pripadnika JVuO za borbu protiv partizana, Dragoljub Mihailović i četnički komandanti su često, u propagandne svrhe, isticali navodno prisustvo velikog broja ustaša u redovima NOVJ: {{izdvojeni citat|Da bi se ovom zlu jednom stalo na put naređujem: Prvo da se u celoj zemlji u svim našim pokrajinama proglasi svi Srbi na okup i u zajedničku borbu protivu najopasnijeg našeg neprijatelja-komunista u čijim se redovima nalaze ustaše i ceo ostali ološ ove zemlje; Drugo proglašavam mobilizaciju svih raspoloživih naoružanih snaga i svih pokrajina naše zemlje i to odmah bez čekanja i odugovlačenja; Treće u svim pokrajinama preduzeti najenergičnije udare na komuniste gde god se zateknu jer je to '''najveće zlo u našoj sredini'''.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 141—142.</ref>|Cirkularna depeša Draže Mihailovića iz novembra 1943.}} U depeši [[Dragutin Keserović|Dragutinu Keseroviću]] (pseudonim »Orel«) od 12. novembra 1943. godine, Draža Mihailović piše: {{izdvojeni citat|Produžite rad na definitivnom čišćenju komunista. Oni ne smeju postojati u Srbiji. Krajnje je vreme da sa tim gadovima raščistimo. Uništavajte sve njihove simpatizere i jatake bez milosti. Kad ne budu imali simpatizere neće moći ni da postoje.<ref>Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 7. novembra do 3. decembra 1943. godine, broj 493—499 od 7. novembra 1943. - NAREĐENjE... - http://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015183053/https://znaci.org/00001/4_14_3_42.htm |date=2022-10-15 }}</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Dva dana nakon ove naredbe, Mihailović je uputio naredbu potpukovniku [[Radoslav Đurić|Radoslavu Đuriću]] u kojoj se ističe da se sem „uništenja komunista” u isto vreme „unište njihovi simpatizeri, koji su najopasniji”. Mihailović je 26. novembra uputio naređenje [[Nikola Kalabić|Nikoli Kalabiću]], komandantu Korpusa gorske garde: „Produžite čišćenje komunista, gde god ih čujete... Čistite bez milosti.”<ref>Милослав Самарџић, Генерал Дража Михаиловић и општа историја четничког покрета, III, Крагујевац, 2006, стр. 408-409.</ref><ref>Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 117.</ref> U trenutku kada snage NOVJ pokušavaju prodrijeti iz [[Istočna Bosna|istočne Bosne]] i [[Sandžak]]a u Srbiju, u cirkularnoj depeši svim četničkim zapovjednicima u [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupiranoj Jugoslaviji]] (»''Raspis svima''«) od 21. novembra 1943. godine, Draža Mihailović izdaje naređenje o borbi protiv partizana do njihovog potpunog istrebljenja: {{izdvojeni citat|Naređujem svima kako u Srbiji tako i u ostalim našim pokrajinama da koriste ovu situaciju komunista i da ih unište u svim pokrajinama do poslednjeg. Komunisti su ispraznili druge terene na kojim su se nalazili te je ovo zgodna prilika da u svim oblastima dođemo do punog izražaja i potpuno sve ostale pokrajine kao u Srbiji stavimo pod svoju vlast.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 3, dokument br. 42, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 153.</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Nakon tri dana, Dragoljub Mihailović izričito ponavlja zahtjev za uništenjem komunista: {{izdvojeni citat|U pogledu komunista nastavite akciju do potpunog njihovog uništenja. '''Mi taj čir ne možemo trpeti na našem telu a najmanje u Srbiji'''.<ref name="ReferenceD">[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 7. novembra do 3. decembra 1943. godine]</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Kada je kapetan Aleksandar Mihajlović generalu Mihailoviću dostavio veoma važan i povjerljiv izvještaj četničkog saradnika Borislava Mesarovića (»August«) o organizaciji i personalnom sastavu [[Gestapo]]a (BdS) u Beogradu, četnički je komandant 30. novembra 1943. našao za shodno da ponovi da se glavna borba vodi protiv ideološkog protivnika: {{izdvojeni citat|Primili smo Vaše pismene izveštaje, koji su odlični. August je učinio veliku uslugu. Ove izveštaje nećemo nikom otkrivati, preduzećemo samo potrebne radnje za one koji su prešli preko mora. Ponavljam, izveštaji su odlični i korisni. Produžite sa uništenjem komunističkih grupa i njihovih tajnih organizacija i sastavljajte spiskove njihovih simpatizera.<ref>Istorijski arhiv Beograda, fond monografije o Beogradu, inv. br. 8, I, str. 119—120, D—29—186.</ref><ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941—1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 309—310.</ref>|General [[Draža Mihailović]]}} Poput svog vrhovnog komandanta, i Mihailovićevi su oficiri na terenu svojim podređenima izdavali naredbe o uništenju partizana, te njihovih simpatizera i jataka: {{izdvojeni citat|Dragi Brano, ovih dana pripremam jednu veliku akciju protiv Mošinaca оd Zaječara pa u pravcu Niša, gde god ih nađem. [...] <br /> Јоš jednom za našu predstojeću akciju. Тi sam valjda znaš da je ona neophodnа јer partizani se moraju definitivno i u korenu uništiti ako želimo da u datom momentu radimo po predviđenim planovima. Partizane sada treba potpuno uništiti — dvanaesti je čas!<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_10.htm Pismo komandanta Timočkog korpusa od 14. januara 1943. Branivoju Petroviću o potrebi zajedničke akcije protiv pripadnika Narodnooslobodilačke vojske na relaciji Zaječar—Niš]</ref><ref>[https://www.rastko.rs/istorija/delo/13229 Мајор ЈВуО Бранимир Петровић и криза покрета отпора у Србији 1942-1944.]</ref>|Pismo komandanta Timočkog korpusa potpukovnika [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubomira Jovanovića]] majoru Branimiru Petroviću od 14. januara 1943. godine}} Posljednjeg dana marta 1943. godine, major [[Petar Baćović]] izdaje naređenje o postupku prema pripadnicima i simpatizerima Narodnooslobodilačkog pokreta, kao i članovima njihovih obitelji: {{izdvojeni citat|Da se putem ove naredbe saopšti celokupnom stanovništvu Bosne i Hercegovine: <br /> 1) Da će odbeglim komunistima, njihovim jatacima i saradnicima, biti uhapšene porodice, kuće uništene i pokretna imovina, a imanja oduzeta za račun nacionalne četničke organizacije, ukoliko to do sada nije učinjeno. <br /> 2) Ko se od odbeglih lica ne vrati svojoj kući i ne prijavi najbližoj četničkoj vlasti u roku od pet dana od dana izlaska ove naredbe biće oglašen za narodnog neprijatelja i kao takav streljan gde se bude uhvatio, a njegova porodica streljana, imanje oduzeto, a kuća uništena. <br /> 3) Da će biti streljano svako lice koje bude prikrivalo, hranilo i na ma koji drugi način pomagalo komuniste, a njegova porodica uhapšena, kuća spaljena i imanja oduzeta.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 527.</ref><ref>Milan Radanović, n. d., str. 202.</ref>}} U pismu poslatom 8. avgusta 1943. kapetanu [[Predrag Raković|Predragu Rakoviću]], komandantu 2. ravnogorskog korpusa, šef 2. odseka Operativnog odeljenja Vrhovne komande JVUO major [[Mirko Lalatović]] pominje prispjeće depeše koju je sačinio pukovnik [[William Bailey]], u kojoj je navedeno da će britanska Vlada nastaviti sa „davanjem potpore Đeneralu Mihailoviću gdegod on bude u stanju da preduzme operacije protiv Osovine”.<ref>Zbornik NOR-a, XIV/2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 1005.</ref> Major Lalatović sugeriše kapetanu Rakoviću da bi [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničku]] podršku trebalo iskoristiti kao ''carte blanche'' za eliminaciju partizana: {{izdvojeni citat|Mogu vam javiti da su se naši odnosi popravili sa našim saveznicima. 6/VIII Čiča je dobio jednu depešu u kojoj mu se uglavnom daje za pravo i obećava pomoć svuda gde mi nađemo da treba preduzeti akciju protiv okupatora. Tu ćemo mi pomalo i crvene zakačinjati, ali, naravno, sve pod vidom odbrane. Moramo ih uništiti! Po podacima kojima raspolažemo njihova je situacija vrlo teška. Ponovo su ih u Ist. Bosni razbili Nemci sa nešto ustaša. Iza Nemaca naši čiste pozadinu. U Hercegovini, Crnoj Gori i Sandžaku ima samo manjih delova mestimično, koji sada ne pretstavljaju nikakvu snagu i koje naši odredi nemilosrdno trebe. Sem toga imamo podataka iz naređenja koja je Tito izdavao i izveštaja nekih politkoma da je kod njih nastala velika pokolebanost (uhvaćen njihov kurir). Zatim u Dalmaciji traže vezu sa nama. Preduzimamo sve da ih razbijemo a potom uništimo.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2: Dokumenti četničkog pokreta Draže Mihailovića 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dokument br. 189, str. 902—904.</ref>}} Neprijateljski stav četnika prema komunistima uslovio je formiranje svijesti o okupatoru kao manjem zlu, što je dalje vodilo normalizaciji kolaboracije. Tako se, kao karakteristično za odnos s Nijemcima, može uzeti tumačenje koje je, vjerojatno u rujnu 1943. godine, javno iskazao vojvoda [[Momčilo Đujić]], komandant Dinarske divizije JVuO: {{izdvojeni citat|Mi smo svesni da smo okupirani i izbačeni iz rata, a prema tome i da smo isključeni iz učešća u događajima koji se dešavaju na frontovima. Radi toga smo riješeni da mirno očekujemo kraj rata, kojom će se prilikom riješiti i naše pitanje bilo na jedan ili drugi način. Ne želimo nikoga da napadamo, ali smo ipak riješili da se odupremo bilo teroru koji bi bezrazložno bio sprovođen nad našim glavama. Radi toga smo se digli i protiv ustaša svojevremeno, koji su bez ikakova razloga pokušali da nas istrebe. Radi te iste stvari vodimo već pune dve godine bezkompromisnu borbu protiv komunizma, kojega smatramo najvećim protivnikom i našim i celoga čovečanstva. U toj borbi uništena su velika naša materijalna dobra i mi smo dali hiljade naših najdragocenijih života. Pri ovakvom našem stavu stojim na gledištu da su dužni da nas pomognu svim sredstvima, svi oni koji smatraju, da je komunizam najveća opasnost za sve narode.<ref>Arhiv Instituta za historiju radničkog pokreta Hrvatske (AIHRPH), Zagreb, Neprijateljska građa, kut. 429, f. 6.</ref>}} Septembra 1943, vojvoda Đujić je dao i upute za vojnu organizaciju oblasti koja bi bila podijeljena na korpuse. Pri štabu svakog četničkog korpusa, komandant je trebalo da imenuje savjetodavno tijelo pod nazivom »nacionalni komitet«, koji bi činili predstavnici vojske i stanovništva. Prema Đujićevim uputama, »jedan od najvažnijih zadataka nacionalnog komiteta jeste nacionalno-ideološko izgrađivanje narodnih masa i njihovo upućivanje u krstašku i odlučnu borbu protiv komunizma kao najvećeg neprijatelja čovječanstva i naše Nacije«.<ref>AIHRPH, NG, kut. 424, f. 4, Đujićevo uputstvo od 6. IX 1943.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/41_17.htm U funkciji politike njemačkih okupacionih snaga]</ref> Početkom oktobra 1943, general Blažo Đukanović naređuje pukovniku Baju Stanišiću sljedeće: „Borbu voditi samo protiv partizana, do njihovog konačnog uništenja i to ne samo pismenu, već i aktivnim pokretima.”<ref>AVII, CG—V—477, Naređenje B. Đukanovića od 3. oktobra 1943.</ref> Svoj stav je Đukanović još potpunije formulisao u pismu jednom saradniku od 5. X 1943: {{izdvojeni citat|Mi smo digli ustanak jedino protivu komunista, jer nam je bio cilj spasenje naroda. Na tome stanovištu stojim i sada i borićemo se protivu komunista do našeg ili njihovog istrebljenja. Ta borba, s obzirom na akcije komunista, dovoljna je za nas, i ako uspijemo da se do oslobođenja otresemo komunista i uspostavimo nacionalnu vlast, mi smo izvršili svoju dužnost prema Kralju i prema Otadžbini.<ref>AVII, CG—V—478.</ref><ref>Др Радоје Пајовић, Контрареволуција у Црној Гори: Четнички и федералистички покрет 1941—1945, Обод, Цетиње 1977, стр. 393—394.</ref>|General [[Blažo Đukanović]]}} Poručnik [[Miloš Radosavljević]], komandant Valjevskog korpusa JVuO, u naređenju komandi Kolubarske brigade od 19. oktobra 1943, pozivajući se na „naređenja Gospodina Ministra vojske, mornarice i vazduhoplovstva”, piše „da se u najkraćem roku ima likvidirati sa komunističkim ilegalnim grupicama i njihovim legalnim jatacima (centrima veze, kuririma i simpatizerima: davaocima hrane i prenoćišta)”. Svojim saborcima poručnik Radosavljević naglašava: {{izdvojeni citat|Primetio sam u više prilika da pojedine starešine poverenog mi korpusa nemaju prečišćene pojmove o našem stavu prema komunizmu i komunistima kod nas, što ima za posledicu da toleriraju komunističke simpatizere i što više i sami nesvesno hvale i odobravaju uspehe boljševika na [[Istočni front|Istočnom frontu]], kao i od ustaških spikera radio-Londona lažno pretstavljene uspehe nekih »partizanskih oslobodilačkih« odreda u Jugoslaviji... Jednom za svagda i svi imaju znati da nam sa komunistima kod nas stoji borba do krajnjeg i potpunog uništenja.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_18.htm Naređenje komandanta Valjevskog korpusa od 17. oktobra 1943. komandantu Kolubarske brigade za borbu protiv pripadnika i simpatizera narodnooslobodilačkog pokreta na teritoriji brigade]</ref>}} I u naređenju jedinicama Valjevskog korpusa od 9. novembra 1943, Radosavljević iznova podcrtava: {{izdvojeni citat|Borbu protiv izdajnika, Nedićevih i Ljotićevih bandi, produžite i na svakom koraku nemilosrdno ih uništavati. Komunizam istaći kao najveće zlo ovog vremena i našeg najvećeg neprijatelja. Borba protiv komunizma bila je i biće nemilosrdna. Sve što se zove i što radi za komunizam — uništiti.<ref>Коста Николић, Историја равногорског покрета, књига I, стр. 401.</ref><ref>{{Cite journal|last=Сегић|first=Дејан|date=2011|title=Четници и капитулација Италије 1943.|url=http://www.isi.mod.gov.rs/multimedia/dodaci/vig_1_2011_1554880246.pdf|journal=Војноисторијски гласник|publisher=Институт за стрaтегијска истраживања Одељења за војну историју Министарства одбране Републике Србије|volume=1/2011|pages=219}}</ref>}} Potporučnik [[Milutin Janković]], komandant 1. dragačevske brigade JVuO, piše komandantu 2. ravnogorskog korpusa kapetanu Predragu Rakoviću o borbama protiv snagâ NOVJ u [[Šumadija|Šumadiji]] tokom novembra 1943. i, između ostalog, navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|Prilikom prolaska komunističke bande kroz Gružu njihovi simpatizeri podigli su glavu. Ovaj zločin ne sme niti može biti nezapažen. Mi ravnogorci, dužni smo da zlu stanemo na put. Ova komunistička banda od 530 ljudi zadržala se u selu Žunama 24 časa, gde je održala zbor stanovnicima oba pola sela Žuna. Žunci su rekli da im nikad bolji ljudi nisu došli, a komunisti da ih niko nije bolje dočekao nego Žunci. Odakle ovo dolazi? Dolazi otuda što u selu Žunama ima komunista. Kako da ovo istrebimo? Popaliti i uništiti.<ref>Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi — Centralna Srbija, Nolit — Prosveta, Beograd, 1967, str. 547.</ref>}} Major [[Radomir Cvetić]], komandant Javorskog korpusa JVuO, u depeši Mihailoviću od 20. novembra 1943.<ref>VA, ČA, k. 32, f. 2, d. 43.</ref> ističe svoj rezolutni antikomunistički stav: {{izdvojeni citat|Priznajem i to da mi je teško bilo vršiti represalije u svom rodnom kraju, ali od ovoga slučaja svi ovi obziri padaju, i više ništa ne radim kao ličnost, već isključivo kao član Ravnogorskog pokreta i kao Vaš čovek. Od sada prema izrodima milosti neću imati. Uništavaću sve što simpatiše crvene, pa makar stradala i čitava naselja.<ref>Milan Radanović, n. d., str. 204—205.</ref>}} 12. decembra 1943. godine, u biltenu Zlatiborskog korpusa JVuO, komandant korpusa kapetan [[Dušan Radović Kondor]] pohvaljuje saborce za učinkovit rad: {{izdvojeni citat|Jake formacije Jugoslovenske vojske đenerala Draže Mihailovića po Crnoj Gori, Starom Rasu, Bosni i Hercegovini, Dalmaciji i ostalim našim pokrajinama, uspešno i neumorno uništavaju crvene jedinice koje su u rasulu i traže spasa bekstvom u teško prohodne i besputne gudure visokih planina. I tamo će ih stići i nemilosrdno uništavati...<ref>{{Cite web|url=https://www.pogledi.rs/kapetan-dusan-radovic-kondor.html|title=Душан Радовић Кондор|last=Самарџић|first=Милослав|date= 23. март 2013.|url-status=live}}</ref>}} Komandant Smederevskog korpusa JVuO major [[Živan Lazović]] (pseudonim »Dob«), u depeši koja je u Vrhovnu komandu JVuO stigla 22. decembra 1943. godine,<ref name="ReferenceF">[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16. do 23. decembra 1943. godine]</ref> obećava da će učiniti sve da njegova zona odgovornosti bude »očišćena od komunista«, da bi samo nekoliko dana docnije uslijedio [[Masakr u Boleču|pokolj u Boleču]]: {{izdvojeni citat|U roku od 20 dana očistiću Grocku od komunista. Pobiću sve što je partizan[sko] ako ne nađem aktivne.}} 28. decembra 1943. potpukovnik [[Milutin Radojević]] (pseudonim »Georgi«), Mihailovićev delegat za [[Južna Srbija|Južnu Srbiju]] (područje [[Jablanica|Jablanice]] i [[Toplica|Toplice]]), javlja Vrhovnoj komandi da četnici ubijaju partizanske porodice te pale sva naselja u kojima bi partizani našli utočište: {{izdvojeni citat|Zbog toga što srpski izrodi pomažu proletarijatski ološ u pojedinim selima naredio sam uništenje celih porodica, palenje domova i celih sela, tamo, gde partizani nalaze svoja uporišta. Ovako sam naredio zato, što gubimo cvet naših nacionalista zbog izroda našeg roda.<ref name="ReferenceF">[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16. do 23. decembra 1943. godine]</ref>}} I u depeši koja je u štab Draže Mihailovića stigla 4. januara 1944, potpukovnik Radojević se očituje kao zastupnik radikalnog rješenja u obračunu s [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]: {{izdvojeni citat|Za poslednjih deset dana ovde smo likvidirali 40 partizana. Sada ih gonimo na sve strane i ubijamo sve što ih simpatiše. Za ovaj kraj ne brinite, prečistićemo sa ovim izrodima bez milosti.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref>}} Krajem 1943, komandant Mlavskog korpusa major Simeon Ocokoljić javlja Vrhovnoj komandi JVuO: {{izdvojeni citat|Nastavljamo bezpoštedno gonjenje ostataka ovih bednika, koji se rastureni kriju čak i po nužnicima. Istrebljenje ne samo jataka već i simpatizera komunističkih, u toku je.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 212.</ref>}} S koliko su fanatizma četnički komandanti pristupali provedbi naređenjâ Vrhovne komande JVuO i generala Mihailovića o »uništenju komunista«, veoma dobro ilustruju i navodi iz izvještaja koji je, 18. aprila 1944. godine, kapetanu Živanu Lazoviću poslao komandant Velikooraške brigade Smederevskog korpusa JVuO kapetan Ranko Dimitrijević: {{izdvojeni citat|Komunisti imaju nade i dobro se drže. '''Treba sva ta sela zapaliti i poklati'''. Vi to nećete e pa hvatajte ih žive i sudite ja nemogu. Pozovite gardu da ih uništimo dok još ima vremena. Ljudi i ja smo premoreni jer ne spavamo po 2 sata noću jer smo stalno u pokretu iz sela u selo a sve komunizirano.<ref>AVII, ČA, k. 102, reg. br. 27/4—1 (S—V—17331/4—a).</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_121.htm Izveštaj komandanta Jurišnog korpusa od 18. aprila 1944. komandantu Smederevskog korpusa o razbijanju jurišnog korpusa od strane Kosmajskog NOP odreda kod s. Drugovac]</ref>}} Major [[Svetislav Trifković]], komandant Avalskog korpusa JVuO, piše 22. aprila 1944. Draži Mihailoviću da je do tog trenutka učinio sve da se „komunisti potpuno unište, ali nisam naišao na razumevanje”. Major Trifković istovremeno predlaže izvođenje široke „akcije čišćenja” terena u okolini Beograda: {{izdvojeni citat|Izvođenje iznetog plana i akcije ka Beogradu jednim temeljnim i detaljnim čišćenjem komunista u ovim krajevima bilo bi onemogućeno jednom za svagda. Zavođenjem naše organizacije po svima selima onemogućilo bi se njihovo ponovno podizanje. Posle toga Beogradu iz Srbije ne bi pretila ni najmanja opasnost od komunističke akcije, a komunisti i njihovi simpatizeri u Beogradu bili bi ostavljeni sami sebi i osuđeni na potpunu i brzu propast. Ostala bi nam još samo akcija u Sremu. Ovoj akciji trebalo bi da prethodi uništenje komunista u navednim srezovima Okruga beogradskog i napose u Srezu podunavskom kao najbolje organizovanom. Dostavljajući prednji izveštaj molim za naređenje susednim komandantima da u saradnji sa mojim korpusom preduzmu akciju čišćenja sa mnogo većim snagama nego do sada i da udruženim snagama sa sviju strana obuhvatimo komuniste i bez milosti uništimo sve njihove ilegalne borce i sve osvedočene jatake i pomagače.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_127.htm Izveštaj komandanta Avalskog korpusa od 22. aprila 1944. Draži Mihailoviću o stanju četničke organizacije i aktivnostima pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta u okolini Beograda]</ref>}} Mihailović je insistirao na uništenju komunista, ceneći da će one snage koje prve dođu u kontakt sa saveznicima biti najpre prihvaćene.<ref name="Petranović"/> U antikomunističkoj propagandi se sve više približavao okupatoru. Vremenom je došlo do potpunog stapanja četničke i nacističke antikomunističke propagande. Usled [[Pokušaj proboja NOVJ u Srbiju proleća 1944.|pokušaja proboja NOVJ u Srbiju]], [[12. mart]]a 1944. godine sa Nemcima je dogovoreno: {{izdvojeni citat|Propagandna borba protiv komunizma ima da se sprovodi zajedničkim snagama.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941 — 1944'', Dokumenti, "Arhivski pregled", Beograd, [[1976]].</ref>}} Ni u kontaktima sa predstavnicima [[Nedićeva Srbija|kvislinške uprave]] ili njemačkih okupacionih vlasti, četnički zapovjednici nijesu propuštali priliku da iskažu sopstveni animozitet prema komunizmu. Potpukovnik [[Velimir Piletić]], komandant Krajinskog korpusa JVuO, u razgovoru vođenom 21. januara 1944. sa okružnim načelnikom iz [[Kladovo|Kladova]], nedvosmisleno je zaključio: {{izdvojeni citat|Tada je [Piletić] istaknuo da se danas jedino treba boriti protiv komunizma, jer bi on donio smrt srpskom narodu. U ovoj borbi nema lične poštede ili suzdržanosti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1016&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001012.] <br /> ({{jez-njem|"Er hob hierauf hervor, daß heute nur die Notwendigkeit bestehe den Kampf gegen den Kommunismus zu führen, da dieser das serbische Volk todbringend niederlegen würde. In diesem Kampf gebe es keine persönliche Schonung oder Zurückhaltung."}})</ref>|Izvještaj načelnika okruga Klujcki-Kladovo o razgovoru sa potpukovnikom Piletićem (26. januar 1944. godine)}} Autori ratnog dnevnika Vrhovne komande [[Wehrmacht]]a takođe konstatuju da četnički vođa Mihailović smatra komuniste glavnim neprijateljem: {{izdvojeni citat|Mihailović je dugo razmišljao, da li na prvom mestu stoji nemačka opasnost ili komunistička. Postupno je došao do zaključka da su mu komunisti, ipak, neprijatelj broj jedan.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Život u šumi)}} Na drugom mjestu, oficiri Wehrmachta koji su bili zaduženi za vođenje dnevnika zapisuju dodatna zapažanja o Mihailovićevoj ideološkoj platformi: {{izdvojeni citat|U svojoj spoljnoj politici Draža je bio protiv Nemačke. On je, sa druge strane, zastupao strogu antikomunističku liniju, a oslonac je video u [[Pravoslavlje|pravoslavlju]] i [[Monarhija|monarhiji]].<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta ("Draža protiv nas")}} [[Hermann Neubacher]] je bio specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova, kojeg je vođa [[Treći Reich|Trećeg Reicha]] [[Adolf Hitler]] poslao u jesen 1943. u Beograd sa ciljem približavanja njemačkom okupatoru svih nacionalističkih oružanih formacija u borbi protiv komunističkih pokretâ otpora u [[Jugoistočna Evropa|jugoistočnoj Evropi]]. U knjizi ratnih memoarâ „Specijalni zadatak Balkan“, Hermann Neubacher kvalifikuje antikomunističko usmjerenje četnikâ na način identičan vojnom rukovodstvu u [[Berlin]]u: {{izdvojeni citat|Za četnike su komunistički partizani odavno postali neprijatelj broj jedan. Znali su da im posle odlaska okupatora predstoji borba sa Titom za budućnost Jugoslavije. Ovaj neizbežan i fatalan razvoj, gde je došlo do sukoba između nacionalističkih i komunističkih pokreta otpora, nije karakterističan samo za Srbe, već, je, takođe, zabeležen u Grčkoj i Albaniji. To je dovelo do toga da su nacionalistički gerilci morali da odustanu od aktivne borbe protiv okupatora.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 143.</ref>}} U govoru održanom proljeća 1944, povodom [[Slava|slave]] Gorske garde JVuO, komandant ove elitne formacije kapetan [[Nikola Kalabić]], između ostalog, istakao je: {{izdvojeni citat|Komunisti! Mi smo dva sveta: između nas i vas nema pomirenja! Vi hulite na Boga — mi za njega ginemo, smatramo ga svojim zaštitnikom! Vi rušite porodice i [[Srpstvo]], a mi ističemo kao glavna načela naših stremljenja, bez kojih bi nam i sama borba bila štura i beskorisna! Zato borba koju vodimo protivu vas mora se završiti našom potpunom pobedom.<ref>''Млада Шумадија'', лист равногорске омладине 1. шумадиј­ског корпуса, број 3, пролеће 1944.</ref><ref>[https://www.pogledi.rs/nikola-kalabic-ocena-karaktera-26316.html Милослав Самарџић — Никола Калабић: Оцена карактера]</ref>|Kapetan [[Nikola Kalabić]], komandant [[Korpusa Gorske garde JVuO]]}} Na sastanku sa pripadnicima srpske kvislinške uprave održanom 5. maja 1944. u [[Манастир Радовашница|manastiru Radovašnici]], major [[Dragoslav Račić]], komandant Cersko-majevičke grupe korpusa JVuO, uz žaljenje što se „ideologija organizacije D. M. nije svuda pravilno shvatila, naročito kod dobrovoljačkih odreda”, stavlja akcenat na antikomunizam kao ''raison d’être'' četničkog pokreta Draže Mihailovića: {{izdvojeni citat|Cela organizacija Draže Mihailovića stvorena je radi toga, da sačuva Srbiju od komunista, i kao on, tako i svi ostali komandanti vode energičnu i beskompromisnu borbu protiv komunista, jer ih smatraju najvećim neprijateljima srpskog naroda.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 127, reg. br. 2/17.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_139.htm Naređenje komandanta Cersko-majevičke grupe korpusa od 6. maja 1944. komandantu azbukovačkog sreza da se razgovori sa Nemcima vode po odobrenju Štaba Grupe korpusa]</ref>}} Partizani su za ravnogorski pokret predstavljali najopasnijeg »unutrašnjeg neprijatelja«. U naređenju od 15. maja 1944. koje potpisuje major [[Zdravko Milošević]], komandant Varvarinskog korpusa, stoji da je borba protiv komunista od prvorazrednog značaja: {{izdvojeni citat|Čišćenje unutrašnjih neprijatelja: komunista i njima sličnih ima biti što pre i bez svakog obzira, jer dani momenat tj. akcija protivu okupatora ima da nas nađe čista od svih unutrašnjih neprijatelja — ujedinjeno duhovno i fizički za borbu protiv vekovnog neprijatelja.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_150.htm Naređenje komandanta Varvarinskog korpusa od 15. maja 1944. komandantu 1. beličke brigade za borbu protiv NOVJ i odnos četnika prema okupatorima]</ref>}} U naredbi od 9. jula 1944. godine, koja je upućena stanovnicima pet seoskih opština između [[Priboj]]a i [[Nova Varoš|Nove Varoši]], izdatoj s namjerom „što uspešnijeg uništavanja najvećeg dušmanina Srpstva krvoločnih boljševika—komunista [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]]”, komandant Zlatiborskog korpusa JVuO kapetan Dušan Radović Kondor prijeti [[drakon]]skim mjerama u slučaju pojave partizana na području korpusa: {{izdvojeni citat|Kazniće se '''smrću''' svaki onaj koji delom ili rečju bude pomagao ili koristio ma i u najmanjoj meri neprijatelju – komunistima. Biće spaljeno i do temelja uništeno celo naselje (selo, zaseok) u kome bi ma ko od meštana pružio oružani otpor borbenim delovima ili oružanim pojedincima – četnicima, pripadnicima ovog korpusa. Biće spaljeno i uništeno selo ako ma ko od seljaka u svojoj kući ili na imanju bude prikrivao pojedinca ili grupu komunista.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_210.htm Naredba komandanta Zlatiborskog korpusa od 9. jula 1944. za uvođenje policijskog časa u opštinama Banja, Bistrica, Rača, Štrpci, Radojinja, Rutoše i preduzimanje represivnih mera protiv simpatizera narodnooslobodilačkog pokreta]</ref><ref>Milan Radanović, n.d., str. 158.</ref>}} U jednom nacrtu pripremljenom od strane osoblja glavnog komandanta jugoistočne Evrope feldmaršala [[Maximilian von Weichs|Maximiliana von Weichsa]], povodom njegovog sastanka s vođom [[Treći Reich|Velikonjemačkog Rajha]] 22. augusta 1944, govori se o vojnoj i političkoj situaciji koja vlada u Srbiji i drugdje u Jugoslaviji. Maximilian von Weichs primjećuje da ponašanje četnika Draže Mihailovića u prvom redu obilježava „aktivna borba protiv komunističkog neprijatelja u Srbiji, NDH i Crnoj Gori”. U dokumentu se dalje navodi da iako je general [[Milan Nedić]] imao izvjesnih rezervi prema generalu Mihailoviću, sada je on pred Nijemcima postao jedan od Mihailovićevih zagovornika. Stoga, feldmaršal von Weichs tvrdi da se može reći da postoji ujedinjeni srpski antikomunistički front u kojem Mihailović ima podršku „više od 90% svih Srba”.<ref>Mikrofilm br. T-311, rola 195, snimci 960-961.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> U želji da istakne značaj Mihailovićevog pokreta u »borbi protiv komunizma«, von Weichs zaključuje: {{izdvojeni citat|Komandant Jugoistoka je svjestan važnosti temeljno pozitivnog stava prema srpskim zahtjevima i ne previđa opasnosti koje bi mogle nastati ako razvoj situacije na prostoru Balkana bude nepovoljan. No, na osnovu dosadašnjeg iskustva mora se konstatirati da pokret Draže Mihailovića i druge vojne ustanove u Srbiji trenutno predstavljaju '''najpozitivniji''' element u borbi protiv komunizma, od kojeg se ni pod kojim uvjetima ne može odustati.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=973&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000963.] <br /> ({{jez-njem|"O.B. Südost ist sich der Bedeutung einer grundsätzlich positiven Einstellung zu den serbischen Forderungen bewusst und übersieht auch nicht die Gefahren, die spätestens bei einer ungünstigen Lageentwicklung im Balkanraum eintreten können. Es muss jedoch nach den bisherigen Erfahrungen festgestellt werden, dass die DM—Bewegung und auch übrigen militanten Einrichtungen Serbiens z.Zt. das positivste Element im Kampf gegen den Kommunismus darstellen, auf das z.Zt unter keinen Umständen verzichtet werden kann."}})</ref>}} Vojvoda [[Dobroslav Jevđević]], u svojstvu Mihailovićevog delegata za [[Istra|Istru]] i [[Slovenija|Sloveniju]], šalje 8. novembra 1944. apel komandi [[Slovensko domobranstvo|Slovenskog domobranstva]] (tog dana je istim povodom poslao dopis i generalu [[Kosti Mušickom]], komandantu [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]]), kako bi se pomoglo četnicima [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]] u evakuaciji nakon [[Kninska operacija|Kninske operacije]], izražavajući želju za stvaranjem zajedničkog antikomunističkog bloka: {{izdvojeni citat|Ako padne Đujić, to znači istodobno doslovnu smrt pola milijuna Srba, koje je osiguravala njegova vojna snaga. U času napada na nas, komunističke snage u ovom prostoru udariće nas sa leđa i naša je sudbina zapečaćena. Vrhovna komanda apeluje na sve poštene Jugoslovene, da se složno i bratski pomogne vojvodi Đujiću. To je dužnost sviju nas i slovenska i jugoslovenska, i hrišćanska i antikomunistička, i bratska i drugarska!<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_102.htm Apel političkog delegata Draže Mihailovića za Sloveniju i Istru od 8. novembra 1944. Slovenskom narodnom odboru i Komandi Slovenije za pomoć četnicima Dinarske divizije koji se povlače ispred partizana]</ref>}} U izvještaju obavještajnog odjeljenja 91. armijskog korpusa [[Wehrmacht]]a „o situaciji kod neprijatelja” iz 24. novembra 1944. godine, za četnike se navodi: {{izdvojeni citat|Antikomunistički četnici Draže Mihailovića: [...] Držanje četnika izrazito antikomunističko. Ono, međutim, jako zavisi i od engleskog uticaja i podrške. Iako četnici dosad uopšte nisu ometali njemačke pokrete, raspoloženje pojedinih grupa je nepoznato. Prema tome, nalaže se oprez i uzdržanost, pogotovo kod manjih jedinica i zaštitnica.<ref>[https://znaci.org/ok/T317.php?sta1=etni&sta2=D.M&idem=1406 National Archive Washington, T314, Roll 1630, frame 000884.]</ref>}} Nakon [[Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)|povlačenja iz Srbije]] u zimu 1944, major [[Nikola Kalabić]], komandant [[Korpusa gorske garde JVUO]], moleći u dopisu njemačkog oficira za isporuku municije (neophodne za uništenje »najvećih zlotvora celog sveta — komunista«), ističe [[nacionalizam]] kao ideološku kopču između četnika i [[Nacionalsocijalizam|nacista]]: {{izdvojeni citat|Kako Gorska Garda Nj. V. Kralja Petra II ni jednom prilikom nije napadala nemačku vojsku iza busija i zaseda, nego se uvek samo borila protiv najvećih zlotvora celog sveta — komunista, to bi u našem zajedničkom interesu bilo dobro da nas pomognete u puščanoj, mitraljeskoj i bacačkoj municiji, te kako bi mogli produžiti našu borbu do konačnog uništenja komunista. [...] Smatram, da ćete me kao vojnik i nacionalista potpuno razumeti i shvatiti situaciju u kojoj se danas zajedno nalazimo, te ćete nas u toliko pre pomoći.<ref>{{Cite web |title=Obaveštenje komandanta Grupe korpusa gorske garde od 13. decembra 1944. nemačkom komandantu odseka Rogatica — Sarajevo o upućivanju oficira za vezu radi dobijanja municije za borbu protiv NOVJ |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_4_119.htm |access-date=2023-05-22 |archive-date=2022-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024030147/https://www.znaci.org/00001/4_14_4_119.htm }}</ref>}} General Mihailović nastavio je s izdavanjem naređenja usmjerenih ka uništenju komunista i nakon zvaničnog svršetka ratnih dejstava u maju 1945, tj. pošto je glavnina snaga pod njegovom komandom bila poražena i gotovo u potpunosti uništena u [[Bitka na Zelengori|bici na Zelengori]]. U opštoj direktivi poslatoj 15. juna 1945. Draža Mihailović je od preostalih četničkih snaga, između ostalog, zatražio: {{izdvojeni citat|Opšta akcija protiv komunista u Srbiji je već otpočela. Prema sadašnjoj situaciji u Jugoslaviji i u svetu, mi moramo nastaviti borbu za oslobođenje naroda od komunističke tiranije... <br /> Muslimanima ne dozvoljavati povratak u njihova napuštena sela, pošto su nesigurni i pošto se i sada ponašaju prema nama kao i pod ustašama 1941. <br /> Na svojoj teritoriji odmah otpočnite sa napadima. Napade vršiti na sve saobraćajne veze (drumove, železničke pruge, telefonske linije i t. sl.), uništavati komunističke manje posade, patrole, kurire, itd. Prema komunističkim simpatizerima biti nemilosrdan, pošto su nam oni naneli velikog zla.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1985, str. 1018.</ref><ref>Milan Radanović, n. d., str. 517.</ref>}} Profesor [[Branko Petranović]], šef Katedre za istoriju Jugoslavije na [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu|Filozofskom fakultetu u Beogradu]], uočava da je Mihailovićeva ideološka isključivost u odnosu na komunizam uslovila da se borba protiv okupatora i kvislinških snagâ potisne u drugi plan: {{izdvojeni citat|Za Mihailovića je od novembra 1941. bilo bitno da se unište komunisti. Koliko li je telegrama Mihailović uputio svojim komandantima u kojima traži „likvidaciju”, pri čemu se nije birao saveznik? [...] Mihailović je bio obuzet mišlju kako da u svim krajevima pod svojom kontrolom, stvarnom ili pretpostavljenom, likvidira „zagađenost” komunista.<ref name="Petranović"/>}} Miloš Timotijević, muzejski saradnik [[Narodnog muzeja Čačak]], u ratnoj biografiji [[Zvonimir Vučković|Zvonimira Vučkovića]] piše o »klasnom radikalizmu« [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]] kao katalizatoru antikomunizma četničkog pokreta Draže Mihailovića: {{izdvojeni citat|Pokret generala Mihailovića nije bio samo antifašistički, već i antikomunistički, a partizani su izrasli u najopasnijeg protivnika, konkurenta za preuzimanje vlasti u obnovljenoj Jugoslaviji. Klasni radikalizam komunista i otvorena socijalna revolucija uslovili su izbijanje antikomunizma kao najvažnijeg cilja borbe JVuO. Izostavljanjem uloge komunista u izbijanju građanskog rata menja se cela percepcija sukoba partizana i četnika. [...] Antikomunizam JVuO bio je bitno obeležje celog pokreta, ali to nije dovelo do prihvatanja fašističkog ideološkog programa.<ref>Милош Тимотијевић, Звонко Вучковић — Ратна биографија (1941-1944): Расправа о проблемима прошлости и садашњости, ЈП Службени гласник, Београд, 2015, стр. 449—451.</ref>}} === Antisemitizam === {{main|Antisemitizam|Jevreji u Narodnooslobodilačkoj borbi}} Četnička propaganda je obilato koristila prisustvo [[Jevreji u Narodnooslobodilačkoj borbi|Jevreja u narodnooslobodilačkom pokretu]], radi isticanja navodno "nesrpskog" karaktera partizana. Još u pregovorima sa Nemcima u novembru 1941, Mihailović uverava Nemce da "partizane vode stranci, oni koji nisu Srbi: [[Bugarin]] Janković, [[Jevrejin]] Lindemajer, [[Mađar]] Borota, dva [[musliman]]a čija mi imena nisu poznata, pripadnik [[ustaša]] major Boganić" (imena i podaci su netačni sem Borote, ali on nije Mađar).<ref name="Divci"/> Retorika ove vrste je brzo usvojena. Kapetan [[Bogdan Marjanović]] [[24. februar]]a 1942, povodom preuzimanja dužnosti komandanta Rogatičkog odreda, zasniva svoj govor protiv partizana na međuetničkoj isključivosti protiv "čivuta" (pogrdan naziv za Jevrejina), "Turaka" i Hrvata: {{izdvojeni citat|Budite junaci svesni da nam preti opasnost od novih neprijatelja, a to su komunisti. Oni pod lažnim lozinkama da se bore protiv okupatora, pokušavaju da u svoje ruke uvuku što više naših neukih Srba Bosanaca, a posle da nas potčine pod vlast '''čivuta''' i onih istih krvoločnih Turaka i Hrvata, koji su stotine hiljada naše braće uništili na najzverskiji način.<ref name="AVII, ČA, 175-5-25">AVII, ČA, 175-5-25</ref>}} Osam dana ranije, kapetan Marjanović obavještava jednog komandira čete iz Rogatičkog odreda da je postigao dogovor sa komandantom italijanskih trupa u [[Višegrad]]u o borbi protiv partizana i dodaje sljedeće: {{izdvojeni citat|Municiju Ti šaljem u količini od 800 metaka, no znaj da svaki metak moraš da iskoristiš korisno protiv našeg mrskog neprijatelja — partizana, koji žele da se prebace u našu Bosnu ponosnu i da nas opljačkaju, da nam unište veru, Kralja i Otadžbinu i da služe svojim vođama čivutima.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_60.htm Pismo komandanta Rogatičkog četničkog odreda od 16. februara 1942. Novici Džidu o sporazumu o saradnji sa italijanskim okupatorom u borbi protiv NOP-a u istočnoj Bosni]</ref>}} Ravnogorska propaganda, da bi odvraćala ljude da ne stupaju u partizanske formacije, obavezno je isticala da na čelu NOP-a stoje [[Jevreji]] i drugi tuđinci. Četnički izvještaji, zapovijesti, depeše [[partizan]]e često imenuju kao "mošinovce" (sinonim za Jevreje i komuniste), sledbenike [[Moše Pijade]].<ref name="Recite slobodno Moša Pijade"/><ref name="ReferenceA"/> Sličnu [[rasizam|rasističku]] retoriku koristi i [[Jezdimir Dangić]], četnički komandant iz istočne Bosne, koji optužuje partizanske odrede da ih vode "čivut Moša Pijade, Turčin Safet Mujić, mađar Franjo Vajnert i takozvani Petar Ilić čije pravo ime niko ne zna", a cilj im je da unište [[srpstvo]].<ref>AVII Chetnik Collection, box 222, facs. 5, doc. 23.</ref><ref name="Hoare">[https://www.znaci.org/00001/177.pdf Dr. Marko Hoare: The Chetniks and the Jews]</ref> Četnički komandant u oblasti Nevesinja [[Boško Todorović]] u svom proglasu iz 1941. piše da će [[Srbi]], kada postignu zlatnu slobodu, slobodno izjasniti da li su za [[Velika Srbija|Veliku Srbiju]], očišćenu od Turaka i drugih ne-Srba, ili neku drugu državu u kojoj će "Turci i Jevreji" ponovo biti ministri, komesari, oficiri i "drugovi".<ref>AVII Chetnik Collection, box 222, facs. 4, doc. 25.</ref> Januara 1942. grupa partizana je prebegla u četnike iz jer su im u vođstvu bili Jevreji i Hrvati.<ref>Marijan Stilinović, Bune i otpori, Zora, Zagreb, 1969, str. 140.</ref> [[Dobroslav Jevđević]], Mihailovićev delegat u istočnoj Bosni i Hercegovini, u svom izveštaju iz juna 1942. godine napominje da proleterske brigade imaju mnogo "Jevreja, Cigana i muslimana."<ref>Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilackom ratu jugoslovenskih naroda, Vojnoistorijski institut Jugoslovenske narodne armije, Belgrade, 1954-, pt 14, vol. 1, doc. 114, p. 400.</ref> Jevđević u proglasu protiv partizana jula 1942. godine iznosi prilično bizarne optužbe: "Oni uništavaju srpske crkve i dižu džamije, sinagoge i katoličke hramove".<ref>AVII Chetnik Collection, box 222, facs. 4, doc. 29.</ref> Na skupu četnika u Trebinju jula 1942, partizani su proglašeni najvećom pretnjom za srpski narod, jer ih vode "muslimani, katolici i Jevreji". Na istom zboru je odlučeno da u srpskim zemljama moraju živeti samo Srbi.<ref>HMBiH (Historical Museum of Bosnia-Hercegovina, Sarajevo) Collection ‘UNS’, box 2, doc. 443.</ref> U izvještaju iz prve polovine avgusta 1942, major [[Petar Baćović]] obavještava generala Dražu Mihailovića o pripremama za napad na [[Foča|Foču]], kao i o pregovorima koje je vodio sa italijanskim okupacionim vlastima u prisustvu vojvode Dobroslava Jevđevića. Baćović piše da je odbio „sporazum koji su mi ponudili da potpišem”, budući da su „Talijani [su] u tom sporazumu smatrali nas kao neku njihovu miliciju”.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 222, registarski broj 49/5 (BH-V-2285).</ref> O vojvodi [[Ilija Trifunović-Birčanin|Iliji Trifunoviću Birčaninu]], čiji se štab nalazio u [[Split]]u, Baćović piše: {{izdvojeni citat|Birčanin se nalazi u Splitu sa svojim Štabom. Poručnik Jovanović-ađutant Birčaninov koji je Vama prestavljen saznao sam da je Jevrejin, njegova je uloga slična Hanafu. [...] Mislim da bi trebalo dati jedan opšti raspis da se u naše redove ne uvlače Jevreji jer sa njima imamo hrđavo iskustvo...<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_141.htm Izveštaj komandanta Komande operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine iz prve polovine avgusta 1942. o toku priprema za napad na Foču, kadrovskim problemima i saradnji sa italijanskim okupatorom]</ref>}} Petar Baćović, nasljednik majora Boška Todorovića u istočnoj BiH, u svom proglasu Srbima u partizanskim redovima oktobra 1942, objašnjava kako su "Jevreji, udruženi sa najvećim šljamom zemlje", pobjegli u šume i tamo propagiraju bolji život u komunističkoj državi.<ref>AVII Chetnik Collection, box 222, facs. 5, doc. 34.</ref> On svom proglas završava riječima: {{izdvojeni citat|Vas još uvek vode [[Tito]], [[Moša Pijade]], [[Roćko Čolaković]], [[Vlado Šegrt]], [[Rade Hamović]], [[Savo Mizera]] i mnogi drugi Jevreji, muslimani, Hrvati, Mađari, Bugari i ostali belosvetski šljam.}} Na [[Beogradski proces|suđenju Draži Mihailoviću i pripadnicima njegove organizacije]], tužilac je pročitao pozdravno slovo koje je kapetan [[Pavle Đurišić]] održao u čast generala [[Alessandro Pirzio Biroli|Alesandra Pircija Birolija]], okupacionog guvernera Crne Gore, početkom novembra 1942. u [[Kolašin]]u. Na jednom mjestu u govoru, Pavle Đurišić veli: {{izdvojeni citat|U tom vremenu kada je narod u Crnoj Gori bio doveden u jedan težak položaj, sreća nam se nasmejala i baš tada došao je među nas veliki prijatelj srpskog naroda, solunac, nosilac Belog orla sa mačevima, njegova ekselencija armijski đeneral gospodin Aleksandar Pircio Biroli. Došao je za guvernera Crne Gore... On je sa svojim komandantima Nj. E. generalom Luiđi Mentastijem, generalom Silvijem Boninijem, generalom Ćitorijem i drugim potčinjenim komandantima dao mogućnosti da se vidno ispolji izraz nacionalnog ponosa i svesti kod srpskog naroda u Crnoj Gori, da uz pripomoć italijanske vojske i italijanskog oružja očisti Crnu Goru od tih izroda i jevrejskih plaćenika i da zavede red i mir u Crnoj Gori...<ref>[https://znaci.org/00003/800.pdf#page=36 Damjan Pavlica: Draža za početnike - priručnik za borbu protiv revizije prošlosti], str. 270.</ref>}} Prethodno, general Biroli je posjetio i [[manastir Ostrog]]. I ovom prilikom je italijanskom guverneru priređen svečani doček. U broju od 20. oktobra 1942, [[Kvisling|kvislinški]] list “Glas Crnogorca” prenio je govor pukovnika [[Bajo Stanišić|Baja Stanišića]], koji je tada kazao: {{izdvojeni citat|Rušilački duh jevrejskih zlikovaca, naučen da lovi u mutnom, oslonjen na krupne fondove strane propagande, našao je pogodan teren, da u savezu sa našim domaćim izrodima i otpadnicima napadne na Vaše mirne vojnike. I kada je toga radi narod doveden između dvije vatre i našao se na ivici propasti i u pitanju biti ili ne biti, vi ste, Ekselencijo, velikodušno odustali od represalija, na koje ste imali puno pravo. Vi ste dobro uočili otkuda sve to potiče i, kao stari prijatelj srpskog naroda i vitez Bijelog Orla sa mačevima, velikodušno pružili svaku pomoć da se naš narod spasi od propasti u najkritičnijem času naše istorije.<ref name="antenam.net">[https://www.antenam.net/istorija/151664-slucaj-mitropolita-joanikija-lipovca Boban Batrićević: Slučaj mitropolita Joanikija Lipovca (Antena M)]</ref>}} [[Datoteka:Tito and Moša Pijade 1942.jpg|thumb|[[Tito]] i [[Moša Pijade]], najčešće mete četničke antijevrejske propagande.]] Četnički pamflet u okolini Sarajeva u jesen 1942. govori o „komunistima čije vođe su Jevreji i koji hoće da nametnu jevrejsku vladavinu svijetu”.<ref>HMBiH Collection ‘UNS’, box 2, doc. 518/3.</ref> Četnici su decembra 1942. rasturali rasistički pamflet u istočnoj Hercegovini koji glasi: {{izdvojeni citat|Vrhovni zapovednik svih komunističkih snaga u zemlji je neki Drug [[Tito]], čije pravo ime niko ne zna, ali znamo jedino da je zagrebački Jevrejin. Njegov glavni saradnik je [[Moša Pijade]], beogradski Jevrejin; [[Franjo Vajner]], mađarski Jevrejin; [[Azija Kokuder]], bosanski Turčin; [[Safet Mujije]], Turčin iz Mostara, [[Vlado Šegrt]], bivši robijaš; i mnogi drugi njima slični. Njihova imena najbolje svedoče ko su i koliko se bore za naš narod.<ref>HMBiH Collection ‘UNS’, box 2, doc. 627.</ref>}} Četnički komandant [[Draža Mihailović|Mihailović]] na jednom mjestu za partizane kaže: {{izdvojeni citat|To su najveći zlotvori koje vodi jevrejština.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_74.htm IZVOD IZ KNJIGE POSLATIH DEPEŠA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA U VREMENU OD 20. FEBRUARA DO 6. MARTA 1943. GODINE]</ref>}} On u obraćanju potčinjenima u decembru 1942. godine takođe koristi prisustvo Jevreja i pripadnika drugih naroda u redovima NOVJ kao argument protiv partizana: {{izdvojeni citat|Partizanske jedinice su pune razbojnika svih vrsta, kao što su ustaše - najgori kasapi srpskog naroda - Jevreji, Hrvati, Dalmatinci, Bugari, Turci, Mađari i svih drugih naroda sveta.<ref>Mihailović, Rat i mir đenerala, vol. 1, p. 297.</ref>}} Dana [[10. februar]]a [[1943]]. godine, početkom [[Četvrta neprijateljska ofanziva|Četvrte neprijateljske ofanzive]], četnički komandanti Istočne Bosne, Hercegovine, Dalmacije i Like objavili su zajedničko saopštenje "narodu Bosne, Like i Dalmacije" u kojem kažu: {{izdvojeni citat|Pošto smo očistili Srbiju, Crnu Goru i Hercegovinu, došli smo Vam u pomoć da razbijemo žalosne ostatke komunističke međunarodne, zlikovačke bande Tita, Moše Pijade, Levi Vajnerta i drugih plaćenih jevreja.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_2_31.htm Zbornik dokumenata, pt 14, vol. 2, doc. 31, p. 175.</ref>|Četnički proglas povodom početka [[Četvrta neprijateljska ofanziva|Četvrte neprijateljske ofanzive]]}} Oni ih pozivaju da "poubijaju [[politički komesar|političke komesare]] i stupe odmah u četničke redove, kao i stotine i stotine drugih koji shvataju da su "izdati i prevareni od komunista jevreja".<ref>Zbornik dokumenata, pt 14, vol. 2, doc. 31, p. 175.</ref> Proglas su potpisali [[Ilija Mihić]], [[Momčilo Đujić]], [[Petar Baćović]] i [[Radovan Ivanišević]]. U jednom njemačkom izvještaju s kraja oktobra 1943. govori se afirmativno o saradnji sa četnicima u [[Slavonija|Slavoniji]] pod komandom majora [[Dušana Janjića]]: {{izdvojeni citat|187. ResDiv. izvještava o ponudama Janićevih četnika za saradnju; u augustu 43. jedna grupa prešla Savu kod Bos. Gradiške uz dozvolu jednog njem. bataljona; imali teške gubitke i jednom prilikom izbavili jednu domobransku četu od partizanskog napada; zbog protesta NDH, četnici se morali vratiti u Bosnu; u septembru 43. druga ponuda od iste grupe; Nijemci prihvatili da Janić sa 16-20 ljudi vrši izviđačke zadatke na Psunju (bez pismenog sporazuma); borbeni su i dobro se pokazali; sam major Janić odaje dobar utisak; mrzi Jevreje, masone, pa samim tim i komuniste i Ujedinjeno Kraljevstvo i SAD.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=389&rec=314&roll=1544 National Archive Washington, T314, Roll 1544, frames 000383-4.]</ref>|Izvještaj 187. rezervne divizije o saradnji sa četnicima (31. oktobar 1943. godine)}} Na tragu [[Nacionalsocijalizam|nacionalsocijalističke]] propagandne mantre o »jevrejsko-boljševičkoj opasnosti«, često su i vođe četnika identifikovale Jevreje sa komunistima, dok je sama [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]], budući organizator NOP-a, proglašena za glavnog neprijatelja srpskog naroda. U jednom članku iz oktobra 1943. godine, vojvoda Momčilo Đujić piše: {{izdvojeni citat|Danas je naša borba protiv tog neprijatelja olakšana time što se komunisti više ne kriju, oni sada rade otvoreno, a pod njihovu firmu srpa i čekića i jevrejske petokrake zvijezde, svrstali su se, osim Jevreja i frankovci koji su duhovno podigli ustaše - za koje je već i radio London javio već nekoliko puta, da prelaze u masama u komunističke redove. Sada su se svi strpali u jedan koš, i naš narod žilavo udara po tome košu bez milosti i sažaljenja, onako kao što su i komunisti pune dvije godine bez milosti, ubijali naše najbolje sinove, uništavali naša narodna bogatstva, i pod krvavom jevrejskom petokrakom zvijezdom kroz našu razapetu Otadžbinu, u znaku srpa i čekića, sijali glad i smrt i stvarali od naroda i njegove imovine nova i strašna zgarišta, grobljišta i pepelišta.<ref>AIHRPH, NG, kut. 428, M. Đujić: »O našem najvećem narodnom neprijatelju o komunistima«, listopad 1943.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/41_20.htm Politička kampanja protiv NOP-a kao posljednje oružje]</ref>}} U toku 1942. pa sve do septembra 1944, u [[Logor Banjica|koncentracioni logor na Banjici]] dovođeni su Jevreji, koji su se po kapitulaciji Jugoslavije sklonili van gradskih sredinâ, pretežno po ruralnim predjelima okupirane Srbije. Oni su bili hvatani od strane [[Srpski dobrovoljački korpus|ljotićevaca]], [[Srpska državna straža|nedićevaca]] i četnikâ te isporučivani Njemcima. Za svakog uhvaćenog Jevreja koji je predat okupatoru, predviđena je bila novčana naknada. Prema nepotpunim podacima, u tom periodu dovedeno je u Banjički logor 455 Jevreja, koji su odmah po dolasku likvidirani.<ref>[https://www.jevrejskadigitalnabiblioteka.rs/handle/123456789/651 Jaša Romano, Jevreji Jugoslavije 1941-1945. Žrtve genocida i učesnici Narodnooslobodilačkog rata, Savez jevrejskih opština Jugoslavije], Beograd 1980, str. 75.</ref> [[Šovinizam]] četnika, a naročito njihov [[antisemitizam]], veoma je blizak [[propaganda Nedićeve vlade|propagandi Nedićeve vlade]], koja je, opet, deo opšte nacističke ideologije.<ref name="Hoare"/> Često apostrofiranje "Jevreja" u partizanskim redovima, u jeku [[holokaust]]a u Jugoslaviji, delom je dodvoravanje nacistima.<ref name="Hoare"/> U knjizi ''Encyclopedia of the Holocaust'' (“Encikolpedija Holokausta”), izdatoj [[1990]]. godine, odnos Mihailovićevih četnika prema Jevrejima tokom [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupacije Jugoslavije]] tumači se na sljedeći način: {{izdvojeni citat|U početku je među četnicima bilo nekih Jevreja, ali kada se pokazalo da se četnici ne bore protiv okupatora i njihovih saradnika, nego da su zapravo skloni da sarađuju ​​s njima, Jevreji su prešli u redove partizana. Kako se povećavala [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu|saradnja četnika s Njemcima]], njihov odnos prema Jevrejima u područjima pod njihovom kontrolom se pogoršavao, a Jevreje su poistovjećivali s omraženim komunistima. Bilo je dosta primjera da su četnici ubijali Jevreje ili ih predavali Njemcima.<ref name="Hoare">[https://www.znaci.org/00001/177.pdf Dr. Marko Hoare: The Chetniks and the Jews]</ref><ref>{{cite web |title=Chetniks |url=https://www.yadvashem.org/odot_pdf/microsoft%20word%20-%20160.pdf |website=yadvashem.org |publisher=Yad Vashem}}</ref><ref>Gutman, Encyclopedia of the Holocaust, p. 289. <br /> ({{jez-eng|"At the initial stage, there were some Jews among the Chetniks, but when it turned out that the Chetniks were not fighting the invaders and their collaborators, and in fact were inclined to cooperate with them, the Jews switched to the ranks of the partisans. As the Chetniks increased their cooperation with the Germans, their attitude toward the Jews in the areas under their control deteriorated, and they identified the Jews with the hated Communists. There were many instances of Chetniks murdering Jews or handing them over to the Germans."}})</ref>}} === Stav prema okupatoru === {{main|Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu}} {{izdvojeni citat|Održavanje neprijateljskog stava prema okupatorima i njihovim pomagačima, ali za sada, do daljeg, ne ulaziti u neposredne borbe osim u slučajevima samoodbrane kao što je slučaj u Hrvatskoj.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_6.htm</ref>|Program četničkog pokreta DM od septembra 1941. upućen izbegličkoj vladi Kraljevine Jugoslavije}} {{izdvojeni citat|Nije moja namera da ratujem protiv okupatora, jer kao generalštabni oficir poznajem snage obeju snaga. [...] Nećemo se boriti protiv Nemaca, pa ni onda ako nam ova borba bude nametnuta.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_244.htm Zapisnik sa sastanka Draže Mihailovića i predstavnika nemačkog opunomoćenog komandanta korpusa u Srbiji od 12. novembra 1941. o saradnji u borbi protiv partizana]</ref>|Pukovnik Draža Mihailović na [[Sastanak u Divcima|sastanku u Divcima]], 11. novembra 1941.}} {{izdvojeni citat|Ja i svi moji drugovi nacionalisti zahvaljujemo Italijanskoj Vojnoj Sili za veličanstvenu pomoć koja nam je ukazana u najcrnjem momentu naše nacionalne istorije.<ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Zagreb-Beograd, 1979, str. 237.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_90.htm Pismo Jakova Jovovića od 29. maja 1942. italijanskom guverneru Crne Gore o ličnom i opštem stavu četnika prema italijanskom okupatoru]</ref>|Marinski kapetan Jakov Jovović u pismu od 29. maja 1942. generalu Alesandru Pirciju Biroliju, italijanskom guverneru Crne Gore}} {{izdvojeni citat|D.M.-pokret: Mihailovićeva taktika se sastoji u tome da organizuje i štedi svoje snage za planirani narodni ustanak. On izbjegava svaki konflikt sa okupacionim trupama.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=665&rec=78&roll=332 Nacionalni arhiv Vašington, T-78, rolna 332, frejm 6289915: Procjena situacije komande Jugoistoka za februar 1943 (2. mart 1943.)]</ref>|Procjena situacije komande Jugoistoka za februar 1943. (2. mart 1943.)}} {{izdvojeni citat|Ako se pokaže kao zgodno za uništenje komunističkih grupa u šumi i njihovih simpatizera, služiti se i okupatorom, kome preko za to pogodnih ličnost njih prokazivati. U tome moralisti neka ne vide ništa nemoralno.<ref>AVII, ČA, CG—V—1581, Direktiva delegata VK R. Perhineka od 5. juna 1943.</ref><ref>[https://znaci.org/00003/639.pdf Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori — Četnički i federalistički pokret 1941 — 1945, Obod, Cetinje, 1977.], str. 368.</ref>|Rudolf Perhinek, delegat Vrhovne komande JVuO za Crnu Goru, u direktivi od 5. juna 1943.}} {{izdvojeni citat|Sa okupatorom održavati dobre odnose i ne napadati ga već po mogućnosti iskoristiti ga svugde i na svakom mestu do uništenja komunista.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_2.htm Naređenje komandanta operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine od 17. septembra 1943. komandantu Gatačke brigade o saradnji četnika i Nemaca u borbi protiv NOVJ]</ref>|Naređenje Petra Baćovića, komandanta operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine o saradnji četnika i Nemaca u borbi protiv NOVJ (17. septembar 1943.)}} {{izdvojeni citat|Koristeći se akcijom okupatora i satelita, upotrebiti sve raspoložive snage za potpuno čišćenje od komunista svih srpskih pokrajina.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_43.htm Pismo majora Zaharija Ostojića od 6. decembra 1943. Draži Mihailoviću o potrebi većeg angažovanja četnika s okupatorskim trupama radi sprečavanja prodora jedinica NOVJ u Srbiju]</ref>|Iz pisma Zaharija Ostojića Draži Mihailoviću od 6. decembra 1943.}} {{izdvojeni citat|U velikom broju neprijatelja protiv kojih se borimo nije ništa nelogično koristiti jedne protiv drugih.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 1a/1, depeša br. 361.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref>|General Dragoljub Mihailović u depeši od 13. januara 1944.}} {{izdvojeni citat|Četničko držanje se neće promijeniti sve do neposredno pred [savezničko] iskrcavanje.<ref>NAW, T-314, Roll 564,000510</ref>|Izvještaj obavještajnog odjeljenja nemačkog [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog korpusa]] za period od 13. februara do 12. marta 1944.}} {{izdvojeni citat|Četnike su podržavali naši saveznici Italijani, a i naši neprijatelji Englezi. Italijani su neprestano nastojali da četnike upotrebe u borbi protiv komunista, premda smo mi Italijanima dali nepobitne dokaze da Mihailović najuže sarađuje sa saveznicima i da mu je jedini cilj da iskoristi Italijane, kako bi i njih u pogodnom trenutku izbacio iz zemlje.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Događaji na Balkanu od 1. januara do 31. marta 1944.)}} {{izdvojeni citat|U početku su postojala dva pokreta otpora u Jugoslaviji, četnici i partizani. Otpor četnika je trajao samo do jeseni 1941, njihovi lideri su tada prešli neprijatelju ili se vratili pasivnosti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/3_1_0.htm Basil Davidson: PARTISAN PICTURE] "In the beginning there had been two resistance movements in Jugoslavia, the chetniks and the partisans. The resistance of the chetniks had lasted only until the autumn of 1941, their leaders then going over to the enemy or returning to passivity."</ref>|[[Basil Davidson]]}} {{izdvojeni citat|Plan nacionalista bio je sledeći: dokle god su nemački i italijanski okupatori u zemlji, da se od njih na ovaj ili onaj način dobije što je moguće više oružja. To je bio jedini razlog zbog koga su četnici, povremeno, sarađivali sa okupatorom. Niko od nacionalista nije imao nikakve simpatije za ratne ciljeve okupatora i niko od četnika nije bio spreman da se bori za ratne ciljeve Nemačke ili Italije. </br> Ovo se, pre svega, u potpunosti odnosi na srpskog vođu četnika, bivšeg pukovnika Generalštaba Dražu Mihailovića. Politika ovog srpskog nacionaliste može da se razume i objasni samo iz tog, ratnog okvira, kada u zemlji besni građanski rat.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 149.</ref>|[[Hermann Neubacher]]}} U Srbiji će između antiokupatorskih pokreta doći do suprotstavljanja dvije strategije: ofanzivne, komunističke, i strategije [[Atantizam|atantizma]], četničke.<ref name="Petranović"/> Četnički odnos prema [[ustanak u Srbiji 1941.|ustanku u Srbiji 1941.]] i borbi protiv okupatora je bio da je borba počela prerano, tj. da vrijeme za borbu protiv okupatora još nije došlo, budući da je Njemačka još uvijek jaka. Naime, borbe treba otpočeti kada Saveznici stignu do Balkana. Do tada, treba čuvati snage i boriti se protiv unutrašnjih neprijatelja: {{izdvojeni citat|Početi odmah sa propagandom protiv komunista i svugde i na svakom mestu objasniti istinu da je do ovoga žalosnog stanja došlo zato što su oni u želji da preotmu vlast počeli borbu prerano. Narodu uvek skrenuti pažnju na jednu nepobitnu činjenicu: Nemačka mora izgubiti rat pa makar koliko on dugo trajao. (...) Mi zato nećemo i ne možemo zajedno sa Nemcima ali nećemo ni u otvorenu borbu, koju sada ne možemo izdržati. Mi ćemo nastaviti da se spremamo da se naoružavamo i počećemo borbu onda kad naši saveznici vežu Nemačke snage na Balkanu i budu u stanju da i nas potpomognu. Dotle dok ovaj momenat ne dođe mi moramo iskoristiti rasulo kod komunista da ih razoružamo (...)<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_33.htm Naređenje Štaba 1. valjevskog četničkog odreda od 13. decembra 1941. za saradnju sa vlastima srpske kvislinške vlade</ref>|Naređenje Štaba 1. valjevskog četničkog odreda za saradnju sa vlastima srpske kvislinške vlade (13. decembra 1941.)}} Četnici su često isticali da bi za ostvarenje svojih političkih i vojnih ciljeva bilo poželjno „koristiti“ okupatora, dok su zapravo okupatori instrumentalizovali četnike, u prvom redu za borbu protiv pripadnika [[Narodnooslobodilački pokret|NOP]]-a, tj. za održavanje reda i mira na okupiranim teritorijama. »Iskorištavanje neprijatelja« u potrebnoj mjeri — kako su četnici voljeli nazivati svoj način kolaboracije — činilo im se kao jedino rješenje i to je bio pravac kojim su oni odlučili krenuti. Tako je kroz stanovito vrijeme i u raznim dijelovima Jugoslavije došlo do kolaboracije četnika, najprije s [[Milan Nedić|Nedić]]evim snagama u Srbiji, zatim s [[Talijani]]ma u [[Kraljevina Crna Gora (1941-1944)|Crnoj Gori]] i u talijanskim dijelovima [[NDH]], zatim s nekim [[Ante Pavelić|Pavelić]]evim snagama u dijelovima [[Bosna (regija)|Bosne]] koje su kontrolirali [[Nijemci]], a nakon talijanskog sloma i s Nijemcima neposredno.<ref>[https://znaci.org/00001/40_45.htm DVOJNA POLITIKA U SRBIJI]</ref> Antikomunizam je bio glavni ideološki faktor koji je prouzrokovao nalaženje zajedničkih interesa između JVuO i okupatorâ, ali i između JVuO i kvislinških, odnosno domaćih profašističkih pokreta.<ref>[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]</ref> Takođe, prema mišljenju profesora [[Branko Petranović|Branka Petranovića]], saradnja četnika sa okupatorima i kvislinzima bila je antikomunistička po svojoj suštini.<ref>Branko Petranović, Srbija u Drugom svetskom ratu 1939-1945, Vojnoizdavački i novinski centar, Beograd, 1992, str. 363.</ref> Britanski kapetan Bil Hadson 1942. konstatuje da Mihailović "još sarađuje s Osovinom u Crnoj Gori i Sandžaku i miruje u Srbiji", a u Dalmaciji Trifunovićevi legalizovani četnici, podsticani od Italijana, "sanjaju o nekoj Srbo-Sloveniji i Dalmaciji".<ref name="Deakin2">[https://www.znaci.org/00001/5_3.htm William Deakin, BOJOVNA PLANINA]</ref> Direktiva komandanta operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine od 9. januara 1942. potčinjenim oficirima za slučaj napada italijanskih i nemačkih jedinica kaže: {{izdvojeni citat|Situacija je takova da svakog trenutka može doći do nemačko-italijanske invazije našeg oslobođenog dela Kraljevine Jugoslavije, a odnos snaga ne daje izgleda za naš uspešan otpor. U takvoj situaciji, svaki otpor bio bi štetan do krajnosti za srpsko stanovništvo u ovom kraju, a uz to uzaludan. (...) Borba se može i mora produžiti, prvenstveno tamo gde je najlakše, a to je u delu naše Kraljevine gde nema jakih okupatorskih garnizona i gde je okupator manje zainteresovan (...) iako se ne može napadati može se dugo braniti, koristeći sva sredstva koja služe braniocu, naročito prikrivanje, kamuflažu i tajnost uopšte.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1.htm 38. Direktiva komandanta operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine od 9. januara 1942. potčinjenim oficirima za postupak u slučaju napada italijanskih i nemačkih jedinica na četnike</ref>|Direktiva komandanta operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine za postupak u slučaju napada italijanskih i nemačkih jedinica (9. januara 1942.)}} U izvještaju o pokušaju organizovanja odreda JVuO u [[Slavonija|Slavoniji]], koji je 13. februara 1942. kapetan [[Žarko Milurović]] poslao majoru [[Bošku Todoroviću]], predlaže se kakav bi stav trebalo zauzeti prema okupacionim vlastima, kao i prema [[Ustaše|ustaša]]ma. Kada je o ustašama riječ, Milurović piše da će »osveta i pokolj biće izvršen nad ustašama — krivcima i oficirima — izdajnicima«, dok za Nijemce daje sljedeću preporuku: {{izdvojeni citat|Prema okupatorima, u početku, bićemo pasivni i sa njima prećutno imati jedan »Džetleman-agreman«, a ako pak oni okrenu drukčije, ili njihova situacija bude loša, onda sa njima učiniti što i sa ustašama.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_58.htm Izveštaj kapetana Žarka Milurovića od 13. februara 1942. majoru Bošku Todoroviću o pokušaju organizovanja četničkih jedinica u Slavoniji]</ref>}} [[Dobroslav Jevđević]], uoči predstojeće [[Operacija Trio|operacije protiv partizana u Hercegovini, Crnoj Gori i Sandžaku]], obavještava Dražu Mihailovića aprila 1942. o tome kakvi su odnosi između četnika i Italijana: {{izdvojeni citat|Usled nemilosrdnog partizanskog terora prisiljeni smo bili na razgovore i kolaboraciju sa italijanskim trupama koje su to jedva dočekale, da izbegnu borbi izlaganju svojih vojnika, nadajući se da ćemo mi sami likvidirati komuniste. Talijanska vojska nam je dala u više mahova oružje zatim oko 250.000 metaka, 10 mitraljeza i daje na revers i veće količine hrane za odrede koju upotrebljujemo za prehranu stanovništva koje direktno skapava od gladi. Svi ti odredi su isključivo pod komandom naših aktivnih oficira i spremni u svakom času da izvrše svaku zapovijest protiv Italijana ili koga god želite. O ovom sam smatrao za dužnost da Vas izvestim!<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_77.htm Izveštaj Dobrosava Jevđevića od aprila 1942. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj i ekonomskoj situaciji u Bosni, Hercegovini i Dalmaciji i o saradnji četnika sa italijanskim okupatorom u borbi protiv NOP-a]</ref>}} U sličnom tonu Jevđević jula 1942. piše i [[Petar Baćović|Petru Baćoviću]]. Kao presudan faktor za približavanje četnika Italijanima, pored antagonizma prema partizanima, Jevđević ukazuje i na politiku [[Ustaše|ustaških]] vlasti prema Srbima u [[NDH]]: {{izdvojeni citat|Za nas Srbe taktiziranje sa Italijom donosilo je spas od Ustaških pokolja, preuzimanja srpskog oružja u srpske ruke, dobivanje hrane izgladneloj srpskoj sirotinji i stvaranje jedne prostrane poluslobodne zone u kojoj bi se mogla nesmetano vršiti politička i vojna organizacija Srpskoga naroda. I ako je komunistički val naneo mnogo nesreće srpskom narodu, učinio nam je jedno veliko dobro, jer je prisilio Italiju da nam dade daleko veći broj oružja i živeža nego što je to ranije predviđala. Kako je naša snaga rasla mi smo bili čvršći u našim zahtevima i prećutno sve više otimali uzde iz ruku.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_130.htm Izveštaj Dobroslava Jevđevića iz druge polovine jula 1942. majoru Petru Baćoviću o vojno-političkoj i ekonomskoj situaciji u Hercegovini i saradnji sa italijanskim okupatorom]</ref>}} Potpisivanjem [[Suradnja četnika sa NDH|ugovora sa ustaškim vlastima]] u aprilu, maju i junu 1942, četnički odredi na teritoriji NDH obavezali su se na priznanje [[suverenitet]]a (»vrhovničtvo«) kvislinške države i njezinog [[Ante Pavelić|poglavnika]], kao i na prekid svih neprijateljstava sa civilnim i vojnim vlastima NDH. Zaključivanjem ovih sporazuma, većina bosanskih četnika bila je ''de facto'' inkorporirana u njemački okupacioni sistem. U [[Doboj]]u je 9. jula 1942. sačinjen aneks ugovora potpisanog 28. maja od strane predstavnika NDH i pripadnika Ozrenskog i Trebavskog četničkog odreda.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_89.htm Zapisnik o sporazumu između predstavnika Ozrenskog, Trebavskog i odreda "Kralj Petar II" i NDH od 28. maja 1942. o saradnji u borbi protiv NOP-a u istočnoj Bosni]</ref> U biti, aneks se sastoji od jedne tačke: {{izdvojeni citat|Predstavnici gore označenih četničkih odreda izjavljuju: »Samo se po sebi razumije da se trenutkom prekida neprijateljstva sa hrvatskim domobranstvom prekidaju i neprijateljstva protivu savezničkih njemačkih i talijanskih četa«.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_117.htm Dodatak zapisniku o sporazumu između Ozrenskog i Trebavskog četničkog odreda i predstavnika NDH od 28. maja 1942. sačinjen 9. jula 1942. godine]</ref>}} U svijetlu saradnje četnika i Italijana u zajedničkom frontu protiv partizana, paradigmatičan je i izvještaj koji je 28. jula 1942. Vrhovnoj komandi JVuO uputio kapetan [[Vojislav Lukačević]] (pseudonim »Rampini«): {{izdvojeni citat|12. jula sastali smo se sa Vojvodom Birčaninom u Nevesinju. Vojvoda kao Vaš punomoćnik za zapadnu Bosnu, Liku, Dalmaciju i Hercegovinu, u pratnji celog štaba baš je vršio inspekciju četničkih odreda po Hercegovini. Svi četnici na ovoj teritoriji su legalizovani i dejstvuju u tesnoj saradnji sa Italijanima te im predaju i sve zarobljenike i krivce.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_132.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 19. jula do 3. avgusta 1942. godine]</ref>}} U Zimonjića Kuli kod [[Avtovac|Avtovca]] 22. jula 1942. godine, održan je sastanak [[Ilija Trifunović-Birčanin|Ilije Trifunovića-Birčanina]] sa Dražom Mihailovićem. Sastanku su prisustvovali i major [[Zaharije Ostojić]], kapetan [[Pavle Đurišić]] i veći broj četničkih komandanata i vođa iz [[Hercegovina|Hercegovine]]. U izveštaju italijanske Više komande oružanih snaga »Slovenija—Dalmacija« od 7. avgusta 1942. o tom sastanku, između ostalog, piše: {{izdvojeni citat|U toku razgovora vođe Hercegovine razmatrali su delatnost italijanskih trupa na područjima Hrvatske nastanjenim pravoslavnim stanovništvom, navodno, zaključili da je potrebno nastaviti postojeću lojalnu saradnju u borbi protiv komunista i za normalizaciju prilika. — Na interpelaciju Trifunovića o njegovim operativnim planovima, general Mihailović je, navodno, izjavio da je vlada iz Londona vršila pritisak na njega da ponovo raspali gerilski rat protiv trupa Osovine na Balkanu. On je, navodno, odgovorio da učešće Srba u borbi, može da bude razmatrano tek kada Rusi budu u Budimpešti a Englezi u Sofiji. — Ovo zbog toga što se, s obzirom na već pretrpljene gubitke srpskog stanovništva u ratu, u ustaškim progonima i u partizanskom ustanku, tom stanovništvu ne mogu nametati nove žrtve i novi rizici...<ref>Arhiv VII, NAW-I-T-821, r. 403, sn. 55—57</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_121.htm Izveštaj majora Petra Baćovića od 16. jula 1942. Draži Mihailoviću o vojnopolitičkoj situaciji u Hercegovini i saradnji sa italijanskim okupatorom]</ref>}} Drugog dana konferencije, Trifunović-Birčanin je sa Dobroslavom Jevđevićem otputovao nedaleko od [[Trebinje|Trebinja]], gdje se sastaju sa [[Radmilom Grđićem]] i [[Milanom Šantićem]], političkim predstavnicima četnika u Hercegovini. Njemački konzulat u [[Sarajevo|Sarajevu]] je izvijestio 20. avgusta 1942. poslanstvo u [[Zagreb]]u da je na sastanku postignut dogovor o neposrednoj strategiji, te da su ustanovljeni krajnji ciljevi borbe: * Stvaranje [[Velika Srbija|Velike Srbije]], * Uništavanje partizana, * Uklanjanje katolika i muslimana, * Nepriznavanje [[NDH]], * Ne surađivati sa Nijemcima i * Privremena saradnja sa Italijanima radi dobijanja oružja, municije i hrane.<ref>Matteo J. Milazzo, The Chetnik Movement & the Yugoslav Resistance. Baltimore, Maryland: Johns Hopkins University Press, 1975, p. 94–95.</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 261.</ref> [[Radivoje Kerović]], komandant [[Majevica|majevičkih]] četnika, u pismu njemačkoj komandi u [[Tuzla|Tuzli]] od 10. avgusta 1942. navodi da ima puno povjerenje u okupacionu silu i obećava da četnici neće izazivati incidente i napadati [[Wehrmacht]] i snage NDH: {{izdvojeni citat|Što se tiče Hrvatske vojske, ona je do danas prema nama bila korektna i u nju ima povjerenja. U Njemačku vojnu silu imamo potpuno povjerenje i spremni smo sa njom potpuno lojalno sarađivati, samo ako su naši životi i imovina obezbeđena. Do danas nije zabilježen nijedan slučaj napada sa naše strane na Njemačku vojsku ne samo na Majevici, nego i u cijeloj Bosni, a garantujemo da se to ni u buduće neće desiti.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_142.htm Obaveštenje Štaba Majevičke četničke grupe od 10. avgusta 1942. nemačkoj komandi u Tuzli o uslovima četničko-nemačke saradnje]</ref>}} Kapetan Pavle Đurišić u uputstvu koje je krajem avgusta 1942. poslao komandantu [[Nova Varoš|novovaroškog]] sreza, poručniku [[Vuk Kalaitović|Vuku Kalaitoviću]], preporučuje da, paralelno sa beskompromisnim stavom prema partizanima, treba imati i lojalno držanje u odnosu na okupatorske snage: {{izdvojeni citat|Da bi Vam se olakšao rad na terenu, aktom ove komande Pov. Br. 344 od 26 ov. m., traženo je od Komandanta divizije »Venecija« da Vas u područnom Vam srezu smatra legalnim, kao i Vaš rad, pošto ste pod komandom potpisatog. Vaš stav prema okupatoru ima biti lojalan i upravljen tačno po naređenjima i direktivama ove Komande. Nikakvih akcija nesmete preduzeti da prethodno ne obavestite ovu Komandu o njima.<ref name="ReferenceB">[https://znaci.org/00001/4_14_1_157.htm Uputstvo Štaba Limsko-sandžačkih četničkih odreda od 30. avgusta 1942. komandantu novovaroškog sreza za lojalan stav prema okupatoru i bespoštednu borbu protiv pripadnika NOP-a]</ref>}} Radmilo Grđić, politički predstavnik Komande bosanskih, ličko-dalmatinskih i hercegovačkih vojnočetničkih odreda pri italijanskoj Višoj komandi oružanih snaga »Slovenija — Dalmacija« (''Supersloda''), u izvještaju poslatom Draži Mihailoviću krajem septembra 1942, piše o držanju četnika prema Italijanima, o uslovljenosti pozitivnog stava prema okupatoru [[Genocid u NDH|ustaškim genocidom nad Srbima]] te o saradnji sa italijanskom vojskom u borbi protiv [[NOVJ]]: {{izdvojeni citat|Vama, gospodine ministre, moram da saopštim i tu činjenicu: da nije bilo te dobre volje i pomoći italijanske, ja ne znam kad bi se — i da li bi se uopšte — obnovila četnička organizacija, i kad bi se ovi krajevi oslobodili od partizana. Razume se, da su oni imali tu svoje interesa pred očima, ali je istina da je to bio jedini put da dođemo ponovo do svoje nacionalne oružane organizacije i do oslobođenja naših krajeva od partizana. Ostaće istorijska činjenica: da je italijanska politika učinila strašan zločin prema srpskom narodu osnivajući, zajedno sa Nemcima, Pavelićevu Hrvatsku, — ali da je i italijanska vojska zaustavila klanje Srba od strane ustaša, a posle toga Srbima dala odlučnu pomoć da se oslobode partizana.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_173.htm Izveštaj četničkog predstavnika pri italijanskoj Višoj komandi oružanih snaga "Slovenija—Dalmacija" s kraja septembra 1942. Draži Mihailoviću o razlozima saradnje sa italijanskim okupatorom]</ref>}} [[File:Chetniks with Italians in Bosansko Grahovo 1942.jpg|thumb|Četnički komandanti [[Milan Cvjetićanin]] i [[Brane Bogunović]] predaju raport italijanskom komandantu, [[Bosansko Grahovo]], avgust 1942.]] 12. oktobra 1942. general Mihailović (koji u tom trenutku boravi u štabu Pavla Đurišića u selu [[Gornje Lipovo]], pokraj [[Kolašin]]a) šalje kapetanu [[Đuru Ivetiću]], komandantu sektora [[Boka kotorska|Kotorski zaliv]] — [[Grbalj]] — [[Luštica]], odobrenje za legalizaciju odreda kod italijanskih trupa: {{izdvojeni citat|OVLAŠĆENJE Kojim odobravam pešadijskom kapetanu I klase Đuru Ivetiću, da može svoj odred u cilju što boljeg rada za Otadžbinu legalizovati kod okupatorskih vlasti na najpogodniji način, starajući se pri tome da ostane na nacionalnoj liniji. Uputstva po ovome dobiće od majora Radulovića. Ovo čuvati kao strogo poverljivo.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_179.htm Ovlašćenje Draže Mihailovića od 12. oktobra 1942. kapetanu Đuru Ivetiću za legalizaciju odreda kod okupatorskih vlasti]</ref>}} Italijani su znali da se u njihovoj okupacionoj zoni nalazi general Mihailović, koga Nemci traže, ali su ga tolerisali, dok god su četnici bili u njihovoj službi ili zadržavali pasivan stav prema okupatoru. 2. novembra 1942. Pavle Đurišić izveštava Dražu Mihailovića da je razgovarao sa okupacionim guvernerom Crne Gore o njemu, i da Italijani nemaju ništa protiv njegovog boravka u Đurišićevom štabu: {{izdvojeni citat|Ništa nemaju protiv Vas samo da se ne stvori ovde drugi front i da ne uđemo u neku avanturu.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_184.htm Izveštaj kapetana Pavla Đurišića od 2. novembra 1942. Draži Mihailoviću o poseti italijanskom guverneru Crne Gore i stanju u Crnoj Gori]</ref><ref>Damjan Pavlica, Draža za početnike - priručnik za borbu protiv revizije prošlosti, Levo krilo, Beograd, 2014, str. 60.</ref>}} U [[Kulaši]]ma, blizu [[Prnjavor]]a, 1. decembra 1942. godine, održana je međuodredska konferencija bosanskih četničkih odreda. Konferenciji su prisustvovali gotovo svi komandanti odredâ i većina članova Štaba bosanskih četničkih odreda, kao npr. [[Rade Radić]], koji se nalazio na čelu Komande bosanskih četničkih odreda, zatim pop [[Savo Božić]], komandant odreda »Trebava«, [[Lazar Tešanović]], komandant odreda »Obilić«, major [[Slavoljub Vranješević]], kao i delegati odreda čiji komandanti nijesu uzeli učešća.<ref>Petar Kačavenda, Prilog pitanju odnosa Komande bosanskih četnika i Vrhovne komande Draže Mihailovića (1942), Prilozi, br. 8., Sarajevo, 1982, str. 266-267.</ref> Govoreći o rezultatima i posljedicama postignutih [[Suradnja četnika sa NDH|sporazuma sa vlastima NDH]], Stevan Botić, delegat sa [[Trebava|Trebave]] i lokalni prvak [[Zemljoradnička stranka (Jugoslavija)|Zemljoradničke stranke]] prije rata, istakao je: {{izdvojeni citat|Mi četnici demoralisani smo kao saveznici ustaša i Nemaca, а to tako da i London sam hvali partizane, а ne nas četnike. Mi smo silom prilika sklopili ugovor о primirju, ali danas se situacija menja da ćе se usporiti oslobođenje, а sa druge strane partizani postaju sve aktivniji prema ustašama... Treba da imamo na umu da s obzirom na današnju situaciju treba da zauzmemo drugi stav i da se borimo kao što to rade partizani ра da i mi uzimamo oružje, ја sam mišljenja da bi bilo potrebno da napadamo Hrvate, i da uzimamo oružje od ustaša...<ref>Zapisnik međuodredske konferencije, ВН—Х—573.</ref><ref>Rasim Hurem, Sporazumi o saradnji između državnih organa Nezavisne države Hrvatske i nekih četničkih odreda u istočnoj Bosni 1942. godine. Prilozi, Sarajevo, 1966, br. 2, str. 321.</ref>}} Major Slavoljub Vranješević, komandant zapadne Bosne JVuO, u izvještaju s početka februara 1943. piše da se četnici bore protiv partizana u sadejstvu sa Njemcima, kao i da se ovi raspituju da li bosanski četnici stoje pod vođstvom Draže Mihailovića: {{izdvojeni citat|Četnički odredi učestvuju u borbi zajedno sa Nemcima češće puta, ali na zasebnim sektorima. Pre našeg dolaska, Nemci su uspeli da u borbu protiv komunista uvode četnike tako, da im ovi osiguravaju krila i da se mešaju u komandovanje. Ovome se je odmah stalo na put, ma da sa dosta poteškoća. Po sebi se razume da se mnogo interesuju o tome, da li mi imamo kakve veze sa Dražom Mihailovićem — što mi odbijamo, navodeći da je to samo komunistička propaganda kako bi izazvali Nemce protiv nas, pa nas tako priklještene, uveli u svoje redove. Ipak, često puta Nemci čuju kako svi četnici pevaju »Od Topole pa do Ravne Gore« ili »Od Manjače pa do Ravne Gore«, »sve su straže generala Draže« itd., dakle jasno primećuju, ali moraju da trpe. Njihova nemoć oseća se.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_27.htm Izveštaj majora Slavoljuba Vranješevića od 3. februara 1943. majoru Zahariju Ostojiću o vojno-političkoj situaciji u četničkim odredima zapadne Bosne i saradnji sa nemačkim i ustaško-domobranskim jedinicama]</ref>}} 28. februara 1943. oficiri [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|15. brdskog armijskog korpusa]] [[Wehrmacht]]a daju o četnicima sljedeće karakteristike: {{izdvojeni citat|Četnici spolja odaju utisak lojalne saradnje, ali iz agresivnog ponašanja pojedinaca, razoružanja izdvojenih hrvatskih odeljenja i pustošenja muslimanskih i hrvatskih sela vidi se da veruju da će njihov čas kucnuti uskoro. Upadljiva je želja za municijom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=554&broj=365 National Archive Washington, T314, Roll 554, frame no. 000359.] </br> ({{jez-njem|"Die Cetniks erwecken zwar äusserlich zunächst noch den Eindruck loyaler Zusammenarbeit, aber aus der aggressiven Haltung Einzelner, dem Entwaffnen abgelegener kroat. Abteilungen und der Plünderung von muselmanischen und kroat. Gehöften ist zu entnehmen, dass sie ihre Stunde bald für gekommen halten. Auffalend ist das Bestreben aller Cetnikabteilungen, auf jede erdenkliche Weise Munition in die Hände zu bekommen."}})</ref>}} {{izdvojeni citat|Četnici: Prividna saradnja, naročito kad su neposredno ugroženi; inače, velikosrpski raspoloženi.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=210&rec=314&roll=1548 National Archive and Records Administration, T314, Roll 1548, frame no. 000204.] </br> ({{jez-njem|"Četnik: Scheinbare Zusammenarbeit, besonders dann wenn sie bedroht sind, ansonsten grosserbisch [sic!] gestimmt."}})</ref>|Procjena situacije u [[NDH]] od strane njemačke komande 2. zbornog područja (14.2.44)}} Zamisao Vrhovne komande JVuO i generala Draže Mihailovića o »iskorištavanju neprijatelja« s prevashodnim ciljem »uništenja komunista«, svom ostvarenju je najbliže došla tokom [[Operacija Weiss|operacije Weiss]], tj. [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]]. Osnovna ideja četničkog operacijskog plana je bila da se sa na brzinu prikupljenim snagama iz [[Hercegovina|Hercegovine]] i [[Istočna Bosna|istočne Bosne]] spriječi prodor Glavne operativne grupe [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] u Hercegovinu, a zatim da se s jakim četničkim snagama iz [[Crna Gora|Crne Gore]] i Hercegovine, u sadejstvu s italijanskim, njemačkim i [[Ustaše|ustaško]]-[[Hrvatsko domobranstvo|domobranskim]] jedinicama izvrši koncentrični napad na partizane. Time bi se postiglo opkoljavanje snaga NOVJ, nakon čega bi se pristupilo njihovom potpunom uništenju u džepu [[Neretva|Neretve]]. Za provedbu ovog cilja, četnička Vrhovna komanda se rukovodila sljedećim načelima: {{izdvojeni citat|Budite uvereni da su mi pred očima na prvom mestu interesi naroda. Nema nikakve bojazni da dođe do nerazmišljenih naših akcija, ali u svim svojim potezima moramo biti odlučni i rešeni. Poznajemo mi vrlo dobro sve naše neprijatelje i znamo tačno dokle i kako možemo zatezati. [...] Mi radimo samo za sebe i nikog više; nas se samo tiču interesi Srba i buduće Jugoslavije; za postizanje cilja koristimo jednog neprijatelja protivu drugog, tačno onako, kao što i svi neprijatelji, bez razlike rade; postići uspeh s najmanje moguće žrtava, ali podneti i najveće žrtve, ako je to potrebno za opštu stvar; sačuvati narod od svakog nepotrebnog izlaganja na domu. O svemu ovome vodi se računa.<ref>''Документи о издајству Драже Михаиловића — књига 1'', Државна комисија за утврђивање злочина окупатора и његових помагача, Београд, 1945, док. бр. 66, стр. 117—118.</ref><ref>[https://znaci.org/00003/639.pdf Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori — Četnički i federalistički pokret 1941 — 1945, Obod, Cetinje, 1977.], str. 320—321.</ref>|Iz pisma generala [[Dragoljub Mihailović|Dragoljuba Mihailovića]] pukovniku [[Bajo Stanišić|Baju Stanišiću]], 9. mart 1943. godine}} U depeši koju je 30. maja 1943. poslao majoru [[Karl Novak|Karlu Novaku]] (pseudonim »Ludvig«), komandantu [[Plava garda|Plave garde]], general [[Draža Mihailović]] o potencijalnim kontaktima sa Italijanima piše: {{izdvojeni citat|Što se tiče nekih razgovora sa italijanskim komandantom to nije poželjno, ali ukoliko možete da ih izradite na pogodan način to učinite ne kompromitujući ni pokret ni sebe. U teškoj borbi koju vodite treba koristiti jednog protiv drugog neprijatelja. Organizacija jugosl. vojske na Vama leži a učinite sve da je ojačate bez obzira na sve prepreke.<ref>Zbornik NOR-a, XIV/II, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 741.</ref>}} U pismu od 22. juna 1943. upućenom [[Mladen Žujović|Mladenu Žujoviću]], vojvoda [[Momčilo Đujić]] naglašava da su italijansko-četnički odnosi besprijekorni, izražavajući nadu da ni u budućnosti neće doći ni do kakve promjene u tom pogledu: {{izdvojeni citat|Naši odnosi sa Italijanima teku i dalje normalno u najboljoj prijateljskoj atmosferi, i mi smo uvereni da će tako ostati i do kraja i da će konačno biti krunisani trajnim prijateljstvom između naša dva naroda.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 798.</ref>}} Kakav je stav Vrhovna komanda JVuO smatrala da bi trebalo zauzeti spram Njemaca i oružanih snaga [[NDH]] s jedne, odnosno [[NOVJ]] s druge strane, može se zaključiti i iz depeša majora [[Zaharije Ostojić|Zaharija Ostojića]] upućenih 20. jula 1943. kapetanu Borivoju Mitranoviću, delegatu Vrhovne komande za Zapadnu Bosnu. Major Ostojić, između ostalog, poručuje: {{izdvojeni citat|[[Rade Radić|Radić]] neka vodi politiku sa Nemcima i Hrvatima, samo im ništa ne verovati, a odrede sačuvati po svaku cenu, izbegavajući borbu sa Nemcima. Niko od oficira i komandanata da ne razgovara sa Nemcima, nego da sve svršava Radić, kome vi dajte instrukcije. Dok ne uništimo boljševike, koji su neprijatelj broj jedan, prema svima ostalima voditi politiku.<ref>AVII, ČA, k. 18, reg. br. 27/7</ref><ref>Zbornik NOR-a, XIV/2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 810, fus. 7.</ref>}} Naredba komandanta 1. takovske brigade potporučnika [[Čedomira Unkovića]] od 22. jula 1943. godine, najbolje ilustruje koliko je strategija atantizma (oklijevanja i neizazivanja okupatora do povoljnog trenutka), koju je četničko vođstvo zagovaralo bila neučinkovita, budući da Njemci nijesu obustavili represalije nad civilnim stanovništvom i rekviziciju životnih namirnica: {{izdvojeni citat|Svesni svireposti okupatora nastojali smo svima silama da ga ničim ne izazovemo. Davali smo mu sve šta je tražio: hranu, stoku i ostale životne potrebe, lišavajući se na taj način najpotrebnijih sredstava za život, samo da ga ne izazovemo. Niti jedan naš metak nije ispaljen na okupatora, iako se u svima krajevima naše otadžbine vode ogorčene borbe sa okupatorom na život i smrt. Cela je Jugoslavija upaljena, samo je naša Srbija mirna, a u celoj Srbiji najmirniji je bio naš srez. Naše jedinice, formirane po naređenju Njegovog Veličanstva Kralja izbegavale su svaki susret sa Okupatorom i svako izazivanje Okupatora u tolikoj meri, da za vreme ove terorističke akcije, kao i pre, okupator nije primetio niti jednog oružanog niti nenaoružanog četnika. Ova kaznena ekspedicija nije bila upućena da nas »kazni« za neku našu nelojalnost ili izazivanje okupatora, jer toga nije ni bilo, već su je uputile sluge Hitlera — loše sluge goreg gospodara, u slepoj mržnji prema nama Srbima da nas unište i da nam zatru pleme.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knj. 2, Beograd, 1983, str. 827-828.</ref>}} Britanski major [[Neil Selby]] je krajem avgusta 1943. javio Kairu da su [[Draža Mihailović|Mihailovićeve]] snage u području Kopaonika (posed [[Dragutin Keserović|Keserovića]]) više "profašističke nego prosavezničke" i da ne odobravaju sabotaže protiv Nemaca.<ref name="Deakin">[https://www.znaci.org/00001/5_3.htm William Deakin: BOJOVNA PLANINA]</ref> Odnose između četnika i okupatorâ (prvenstveno njemačkog) karakterisalo je međusobno nepovjerenje, ali je zajednička opasnost, koja je prijetila od [[Tito]]vih partizana, najviše doprinijela približavanju dviju strana. Za Mihailovića su komunisti bili glavni neprijatelj, dok su okupatori predstavljali »[[Antiantifašizam|manje zlo]]« koje bi trebalo koristiti zarad uništenja većeg. U jednoj depeši iz prve polovine novembra 1943, general Mihailović svojim komandantima poručuje sljedeće: {{izdvojeni citat|Nemci su postali vrlo ljubazni, nude nam neku sigurnost a nalaze nam se za leđima. Obećavaju neke blagonaklone postupke a mi se odavno poznajemo. Nedozvolite da ni jedan naš komandant padne u grešku da im poveruje. Zbog napada komunista iz Sandžaka u pravcu Srbije prinuđeni smo da svu pažnju obratimo sada na komunističku opasnost i zato da se tačno postupi po mojim naređenjima u pogledu propagande protivu komunista, kao i u pogledu naređenja da se jednovremeno preduzme akcija protiv komunista u celoj zemlji a u isto vreme da se preduzme akcija protivu komunista iz Sandžaka koji hoće u Srbiju. Zbog toga svu pažnju moramo obratiti na uništenje komunista. Zbog toga sve pogodnosti koje nam ostali neprijatelji nude vešto i tajno iskoristiti držeći se toga da neprijatelja imamo mnogo i da ih ne možemo sve od jedared tući.<ref name="ReferenceD">[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 7. novembra do 3. decembra 1943. godine]</ref>}} {{izdvojeni citat|Potrebno je da se prema Nemcima prekine svaka akcija. Ovo je potrebno ovako: jer kad bi napali na Nemce, direktno bi pomagali komuniste, a time bi otežavali samo akciju naših snaga. Stoga ima da se prekine, do mog daljeg naređenja, svaka oružana akcija prema okupatorskim snagama.<ref>AVII, arhivski fond D. M., D — 31 — 481.</ref>|Telegram Mihailovića svojim potčinjenim komandantima 7. maja 1944.}} Nakon [[Kapitulacija Italije|kapitulacije Italije]] septembra 1943, u oblastima Jugoslavije koje su do tada spadale u italijansku okupacionu zonu, četnici su prihvatili saradnju s njemačkim trupama. Za vrijeme trajanja [[Operacija Balkanski klanac|operacije Balkanski klanac]], tokom koje je Njemcima pošlo za rukom da ovladaju zaleđem obale [[Jadransko more|Jadrana]], u depeši Vrhovnoj komandi od 20. oktobra 1943. major [[Rudolf Perhinek]] piše: {{izdvojeni citat|Žalosno ali tačno. Da nisu Nemci angažovali ovolike snage, nas ovde više ne bi bilo, jer se više niko nije hteo boriti, već samo begati, ali nije se više imalo kud... Mi se izvlačimo i gledamo da smo pozadi njih, da bi iskoristili njihovu borbu sa komunistima i uništavanje istih.<ref>AVII, ČA, Knjiga predatih depeša CG—3, Depeša br. 211.</ref><ref>Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941-1945, Obod, Cetinje, 1977, str. 408.</ref>}} 30. decembra 1943. [[Tomo Guzina]], načelnik Štaba Nevesinjskog korpusa JVuO, upućuje komandanta Konjičke brigade na saradnju sa Njemcima »do maksimuma«, u svrhu uništenja komunista: {{izdvojeni citat|Sa Njemcima možete stupiti u vezu. Recite da ste pod mojom komandom i da pripadate grupi četničkih odreda Nevesinje — Gacko. Govorite u duhu naših usmenih razgovora t.j. odobravam Vam da sve učinite što će biti na korist Srpskog naroda. Ja sam pre par dana bio u nemačkoj Armiji u Sarajevu i pored ostalog sam molio da legalizujem i tu brigadu t.j. odred, šta mi je i obećano. Moramo sve učiniti da spasemo ono što se spasiti može pa i jednog neprijatelja koristiti da bi pomoću njega uništili drugog koji nam je opasniji. Ne treba da se plašite njemačkih oficira jer su oni dobili direktive i obaveštenja u pogledu moga sporazuma sa njihovom Armijom.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_51.htm Uputstvo komandanta Nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu Konjičke brigade za saradnju sa Nemcima]</ref>}} Takođe, u depeši koju je 3. februara 1944. majoru [[Pavle Đurišić|Pavlu Đurišiću]] (pseudonim »Berta«) poslao potpukovnik [[Mirko Lalatović]], šef 2. odseka Operativnog odeljenja VK JVUO, kaže se sljedeće: {{izdvojeni citat|Iskoristite one komandante koji sarađuju sa Nemcima u Crnoj Gori za borbu protivu komunista.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>}} I poručnik [[Jovan Pupavac]] u pismu od 10. februara 1944. upućenom komandantu Zapadne Bosne majoru Slavoljubu Vranješeviću, kao glavni razlog za napuštanje [[Dinarska četnička divizija|Dinarske četničke oblasti]], navodi to što su snage pod komandom vojvode Momčila Đujića ušle u otvorenu kolaboraciju sa okupatorom, dok ljudstvo divizije kao »milicija« služi Njemcima: {{izdvojeni citat|Dinarsku oblast sam napustio iz sledećih razloga: 1) Posle propasti Italije u Dalmaciju su došli Nemci. Komandant Dinarske oblasti pop Đujić stupio je u saradnju sa njima, najpre preko Mane Rokvića koji je došao sa njima iz Bosanskog Petrovca. Kasnije je delegirao kod štaba 114 Nemačke divizije svoga načelnika štaba kapetana Mijovića Novaka. Ljudstvo je postalo Nemačka milicija, primajući od njih redovnu hranu, municiju i dopunu oružja. Nemci su vrlo rado primili saradnju četnika.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_73.htm Izveštaj komandanta 1. brigade Bosanskokrajiškog četničkog korpusa od 10. februara 1944. komandantu korpusa o saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji]</ref>}} [[Mornarica|Mornarički]] kapetan [[Jakov Jovović]], komandant Bjelopavlićke brigade JVuO, u nedatiranom pismu svom saradniku (najvjerovatnije s kraja 1943. ili iz 1944. godine), jezgrovito formuliše stav prema njemačkom okupatoru, koji se može smatrati karakterističnim za četničko vođstvo u Crnoj Gori: {{izdvojeni citat|Saradnju sa Njemcima potpuno odobravam i ne samo to već je preporučujem kao jedini spasonosni način da se zla ovoga oslobodimo. Nemačku silu ne smatram neprijateljem ako ona čini da nas spase komunističke opasnosti, jer iako smo bili protivnici na frontu u ratu koji smo svojevremeno izgubili danas smatram da možemo biti iskreni i časni saveznici u borbi protiv komunizma. Nemačka komanda, vjerujem, ne može od mene zahtijevati da se odrečem svoje svete ideologije, svog kralja i svoje otadžbine i da će dozvoliti moju borbu za njenu slobodu. Ali svečano izjavljujem da nemačku vojsku ne smatram neprijateljskom kada je ona pristala da mi pomogne meni i mom narodu da nastavimo borbu protiv najvećeg neprijatelja sveg čovečanstva – komunizma...<ref>AVII, ČA, CG—X—381.</ref><ref>Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941-1945, Obod, Cetinje, 1977, str. 441.</ref>}} Nakon potpisivanja [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|ugovora o saradnji četnika i Wehrmachta]], komandant 4. brigade iz sastava [[Korpusa Gorske garde]] JVuO [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]], izdaje 16. januara 1944. naređenje o nenapadanju na okupatorske snage i napominje svojim potčinjenima da je primarni zadatak jedinice likvidacija komunista: {{izdvojeni citat|NAREĐUJEM: Da se Nemci i pripadnici Nemačke oružane sile ne smeju napadati pa ni razoružavati, kako po naseljenim mestima, tako na pruzi i na drumovima. Ovog mog naređenja imaju se pridržavati sve jedinice, kako bi nesmetano od okupatora mogli očistiti gore od komunista, partizana i mošinaca. Za svako neizvršenje ovog mog naređenja, učinioce dela staviću pod preki sud i kažnjavaću smrću.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_59.htm Naređenje komandanta 4. brigade korpusa Gorske garde od 16. januara 1944. komandantu 2. bataljona o stavu prema Nemcima]</ref>}} Pukovnik [[Jevrem Simić]] 12. aprila 1944. izdaje jednom četničkom oficiru objavu o nesmetanom kretanju na terenu brigade kojom komanduje, a u svrhu istrebljivanja partizanskih simpatizera i jataka: {{izdvojeni citat|OBJAVA Za G. Milića Majstorovića p.poručnika, komandanta II bataljona III leteće kosmajske brigade, koja mu se izdaje s tim da može slobodno da se kreće sam ili sa svojom vojskom po terenu koji je ugovoren sa našim saveznicima Nemcima i Bugarima i da u ime Kralja Petra II Karađorđevića oduzima svu rekviziciju i kolje sve partizanske jatake i simpatizere zbog čega će dobiti čin majora.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_115.htm Objava komandanta četničke oblasti u Srbiji od 12. aprila 1944. komandantu 2. bataljona 3. kosmajske brigade za nesmetano kretanje od okupatora i klanje simpatizera narodnooslobodilačkog pokreta]</ref>}} 20. aprila 1944. u mjestu [[Vrlika]] održan je sastanak Momčila Đujića sa rittmeisterom Pörtnerom, šefom specijalnog »odreda IC« [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog armijskog korpusa]]. Već sljedećeg dana, rittmeister Pörtner je o razgovorima s Đujićem poslao povjerljiv (»geheim«) izvještaj. Pörtner piše da mu je Đujić »tumačio političke stavove i ciljeve svoje borbe«, a bilo je riječi i o odnosu četnika prema okupatorima, kao i prema [[Ujedinjeno kraljevstvo|Ujedinjenom kraljevstvu]] i [[SSSR]]. Đujić je izrazio uvjerenje da [[Nacionalsocijalizam|nacistički]] »novi evropski poredak« — osiguravajući mjesto Srbima, kojima je cilj samo »nacionalna obnova, a ne i neko veliko srpsko carstvo« — neće »previdjeti činjenicu da je od njegovih 9000 boraca do sada u borbi protiv komunizma poginulo 3200«.<ref>[https://znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.], str. 326.</ref> Također, Đujić iznosi mišljenje o tome kakvu bi poziciju srpski narod trebalo da zauzme u sukobu između [[Sile Osovine|sila Osovine]], s jedne i [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|antihitlerovske koalicije]], s druge strane: {{izdvojeni citat|Đujić: sudbinu srpskog naroda odlučuju trojica ljudi: Staljin, Čerčil i Hitler. Staljin se kao komunista odbacuje; ostaju Čerčil i Hitler. Hitler, kao i srpski narod, u komunizmu vidi glavnog neprijatelja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=277&rec=314&roll=565 Nacionalni arhiv SAD, mikrofilm publikacija T-314, rolna 565, snimci 271—273, 15. brdski armijski korpus (XV. Gebirgs Armeekorps) (21. april 1944.).] <br/> ({{jez-njem|"Djujic fuehrte weiter aus: Das Schicksal des serbischen Volkes liege zwischen Stalin, Churchill und Hitler. Stalin schalte aus, als Vertreter des Kommunismus. Es blieben Hitler and Churchill, wobei das serbische Volk ebenso wie Adolf Hitler den Hauptfeind in Kommunismus saehen [sic]."}})</ref>}} 11. maja 1944. godine, za vrijeme [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodora operativne grupe divizija NOVJ u Srbiju]], general Dragoljub Mihailović piše pukovniku [[Milutinu Radojeviću]] da četnička kolaboracija sa okupatorom i [[Kvisling|kvislinzima]] ima za cilj samo jedno — uništenje partizana: {{izdvojeni citat|Iskoristićemo akciju Nemaca protiv komunista, i to istovremenim napadima na komuniste. Moramo nastojati da komuniste uništimo što pre, a nemačka akcija će nam dobro doći. Moramo sada ostaviti sve po strani, a samo komuniste tući.<ref>AVII, ČA, reg. br. 5/1, kut. 276.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943-1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 358, fus. 68.</ref>}} Koliko je za borbu protiv pripadnika [[Narodnooslobodilački pokret|NOP]]-a važna bila pravovremena isporuka municije četnicima od strane okupatora, vidi se i iz Mihailovićeve depeše poslate 6. februara 1945. pukovniku [[Gojko Borota|Gojku Boroti]] (pseudonim »Maus«), komandantu Romanijskog korpusa JVuO: {{izdvojeni citat|Poručite sledeće br. 11: Sva obećanja do sada nisu izvršena, u pogledu municije. Zbog toga, Srbijanske snage ne mogu učestvovati u akciji prema Tuzli, niti uopšte mogu učestvovati u akcijama. Srbijanske snage stiču uverenje, da se naročito odugovlači sa municijom i da broj 11 na ovaj način ide naročito na ruku komunistima. Celokupan uspešan rad prema komunistima zavisi isključivo od municije koju treba da nam da broj 11. Ne bismo želeli da pokvarimo odnose. O rezultatu i roku isporuke najhitnije nas izvestite.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_192.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša štaba Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 7. aprila 1945. godine]</ref>}} Dan početka ustanka u četničkim dokumentima ima više naziva: »otsudni momenat«, »presudni momenat«, »otsudni trenutak«, »momenat povoljnih uslova«, »dani moment« i dr. Četnički pokret DM je »povoljnim uslovima« smatrao invaziju saveznika na Balkan, odnosno njihov prodor u Jugoslaviju. Kako se to nije ostvarilo, do oružanog ustanka Mihailovićevog pokreta nije došlo. Pravdajući četničku neaktivnost, kao i taktičku saradnju sa okupatorom u borbi protiv partizana, Draža Mihailović je u telegramu komandantu Rasinskog četničkog korpusa 13. decembra 1943, između ostalog, napisao: {{izdvojeni citat|U odnosu na okupatora mi imamo određenu liniju od koje nećemo otstupiti makar šta bilo sve dok ne dođe do invazije Balkana. Ovo radi znanja za komandante korpusa i više starešine.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://znaci.org/00001/4_14_1_2.htm |access-date=2022-12-21 |archive-date=2022-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221223536/https://znaci.org/00001/4_14_1_2.htm }}</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} O četničkom stavu prema okupatoru svjedočili su i zapovjednici njemačkih i italijanskih snaga na teritoriji okupirane Jugoslavije tokom Drugog svjetskog rata. Tako je general [[Alexander Löhr]], iščekujući u zatvoru početak procesa pred Vojnim sudom u Beogradu, ostavio rukopis na preko 180 stranica, u kom se osvrće na brojne izazove s kojima je bio suočen, nakon što je u avgustu 1942. preuzeo dužnost komandanta njemačke XII armije (od januara 1943. [[Armijska grupa E]]). O četnicima Löhr piše: {{izdvojeni citat|U Srbiji je bilo u šumi raznih grupa četnika Draže Mihailovića. Borbe su bile popustile, samo je na severoistoku bilo osetnog prepadanja na saobraćaj dunavske plovidbe. Železnički saobraćaj je ometan sabotažama. Engleska i Amerika su zvanično priznale Mihailovića i njegove jedinice kao savezničku jugoslovensku vojsku, koja je bila potčinjena kralju i njegovoj vladi u Engleskoj. Ove jedinice snabdevane su vazdušnim putem. Na teritoriji koju su okupirali Italijani, od [[Sušak]]a do zaključno Crne Gore, nalazio se veliki broj - prema docnijim podacima oko 35.000 Mihailovićevih četnika, koje su Italijani snabdevali i koji su delovali po italijanskim naređenjima. U Crnoj Gori bilo je takođe separatističkih i jugoslovenskih četnika koji nisu slušali Mihailovića. I ove su Italijani snabdevali. Na jugu Bosne operisali su Mihailovićevi četnici. Inače je bilo još takozvanih lokalnih četnika koji su bili nezavisni od Mihailovića i koji su uglavnom štitili samo svoj uži kraj od ustaških i partizanskih prepada. Prema Nemcima su bili delimično hladni i rezervisani, a delimično neprijateljski raspoloženi. Pokatkad su nemačke trupe nastojale da sklope lokalne sporazume, što im je pokoji put i uspelo (u leto 1942). [[Adolf Hitler|Führer]] je zbog ovakvih odnosa bio veoma ljut. On je ponovio raniju zabranu, izdatu svim nemačkim trupama, da se ma sa kim upuštaju u pregovore i smatrao je da su postupci Italijana u suprotnosti sa savezničkim obavezama, a isto tako i opasni, jer će se ipak, u datom momentu, svi četnici okrenuti protiv stranaca.<ref>{{cite web|url=http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html | title = Записи Александра Лера, часопис СРПСКО НАСЛЕЂЕ, број 7/1998 | publisher = Srpsko-nasledje.co.rs |date=3. 1. 1943. | accessdate=4. 1. 2023. | archive-url = https://web.archive.org/web/20130216202528/http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html# | archive-date=16. 2. 2013 |url-status=dead | df = }}</ref>}} Prilikom ispitivanja od strane istražitelja 7. američke armije avgusta 1945. godine, pisanu izjavu o svojim aktivnostima u ratnom periodu sastavio je i [[feldmaršal]] [[Maximilian von Weichs]], koji je avgusta 1943. naslijedio generala Löhra na mjestu glavnokomandujućeg Jugoistoka. U odjeljku naslovljenom »Grupe koje pomažu Njemačkoj«, von Weichs o četnicima Draže Mihailovića piše sljedeće: {{izdvojeni citat|Mihailovićeve trupe su se nekada borile protiv naših okupacionih trupa iz lojalnosti prema svome kralju. U isto vreme su se borile protiv Tita, zbog svojih antikomunističkih ubeđenja. Ovaj rat na dva fronta nije mogao dugo potrajati, posebno kada je britanska podrška počela favorizovati Tita. Sledstveno, Mihailović je pokazao pronemačka stremljenja. Bilo je angažmana tokom kojih su se srpski četnici borili protiv Tita zajedno sa nemačkim trupama. Sa druge strane, dešavalo se da neprijateljski raspoložene četničke grupe napadnu nemačke vozove za snabdevanje da bi popunili sopstvene zalihe. Mihailović je voleo da ostane u pozadini, i prepusti takve poslove svojim podređenima. On se nadao da će dočekati svoje vreme ovom igrom moći, dok mu anglo-američko iskrcavanje ne obezbedi dovoljnu podršku protiv Tita. Nemačka je prigrlila njegovu podršku, koliko god privremenu. Četničke izviđačke aktivnosti naši komandanti su visoko cenili.<ref>http://znaci.org/00002/318_4.htm ({{jez-eng|"MIHAILOVIC's troops once fought against our occupation troops out of loyalty to their King. At the same time they fought against TITO, because of anti—Communist convictions. This two front war could not last long, particularly when British support favored TITO. Consequently MIHAILOVIC showed pro-German leanings. There were engagements during which Serbian Chetniks fought TITO alongside German troops. On the other hand, hostile Chetnik groups were known to attack German supply trains in order to replenish their own stocks. ''MIHAILOVIC liked to remain in the background, and leave such affairs up to his subordinates. He hoped to bide his time with this play of power until an Anglo—American landing would provide sufficient support against TITO. Germany welcomed his support, however temporary. Chetnik reconnaissance activities were valued highly by our commanders''."}})</ref>}} [[Otto Kumm]], jedan od četvorice ratnih komandanata [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS dobrovoljačke brdske divizije Prinz Eugen]], u poslijeratnim zapisima objavljenim pod nazivom ''Vorwärts, Prinz Eugen! Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"'' („Naprijed, Prinz Eugen! Istorija 7. SS dobrovoljačke divizije Prinz Eugen”) daje generalnu ocjenu četničko-njemačkih odnosa. General Kumm ističe da te odnose odlikuju ambivalentnost i varljivost, kao i da se četničko postupanje prema pripadnicima ostalih [[Južni Slaveni|južnoslovenskih naroda]] nije moglo predvidjeti. Na koncu, SS-general Kumm u jugoslovenskim partizanima identifikuje zajedničkog neprijatelja: {{izdvojeni citat|Kao ostatak „u šumi“ regularne armije nakon okupacije Jugoslavije, oni su nosili stare uniforme - i nove brade, jer su se zakleli da se neće brijati dok okupator ne bude isteran iz zemlje. Oni su bili verni kraljevini i borili su se za svog mladog kralja Petra II, ali radije su se držali udaljenih sela i oblasti, ne napadajući naše jedinice, osim ako se nisu osećali dovoljno nadmoćnim. Disciplina i naoružanje bilo im je relativno dobro, a u odnosu prema drugim jugoslovenskim narodnim i verskim grupama bili su nepredvidljivi - što je često išlo do napada na hrvatska sela i muslimanske žene. Kao prijatelje još su imali Engleze - i njihov radio. Na volovskim kolima ili na konjskim leđima oni su se povremeno prebacivali u druge oblasti, najčešće neuzdrmani, jer smo ih mi puštali, smatrajući da ih dugoročno možemo pridobiti za nas - kao braću po oružju protiv komunizma. To je donekle nejasna situacija, oni nisu prijatelji, ali ni neprijatelji, i situacija se menja s vremena na vreme.<ref>[http://www.znaci.org/00001/200.htm Otto Kumm: VORWÄRTS, PRINZ EUGEN! - Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"], [http://www.znaci.org/00001/200_5.pdf Aufstellung der Division "Prinz Eugen"] str. 52.</ref>}} I [[Hermann Neubacher]], [[Austrijanci|austrijski]] [[Nacionalsocijalistička njemačka radnička partija|nacista]] i specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za Balkan, u memoarskoj knjizi ''Sonderauftrag Südost 1940–1945.'' (prevedena na [[srpski jezik]] i objavljena 2005. pod naslovom „Specijalni zadatak Balkan“), analizira odnose četnika i okupatorâ, navodeći Hitlerov [[antisrpski sentiment]] kao najveću prepreku za uspostavljanje pune saradnje Njemaca i četnika: {{izdvojeni citat|Već i pre mog dolaska se dešavalo da su se neke četničke jedinice u Srbiji, Bosni i Hercegovini, u Crnoj Gori i Dalmaciji, povremeno zajedno sa italijanskim i nemačkim trupama borile protiv partizanskih snaga. Ova saradnja, kojom su se naročito Italijani mnogo koristili, bila je Nemačkom glavnom štabu nepoželjna, a zapravo i zabranjena. Pa ipak, i pored zabrane Hitlera, Nemci i četnici su i dalje, s vremena na vreme, sarađivali. Balkanski klanci i gudure su mračne a Glavni štab je bio daleko. Dešavalo se da se usamljeni komandant neke manje nemačke vojne formacije našao u teškoj situaciji i, odjednom, stigla mu je neočekivana i dobrodošla pomoć od neke četničke jedinice; on ju je, razume se, prihvatio. Komunisti su bili zajednički neprijatelji i četnicima i Nemcima. Hitler sâm, međutim, bio je strogo protiv takve saradnje, a to se dobro vidi i iz njegove prepiske sa [[Benito Mussolini|Musolinijem]]. Firer nije ni kasnije dozvolio, kada je Tito već postao ime i sila, da se sarađuje sa četnicima. Dopustio je i gledao kroz prste samo na povremenu lokalnu saradnju sa četnicima. Čak je i takve dozvole davao veoma nerado. Hitler je pripadao onoj vrsti Austrijanaca, koja polako izumire, a koja od godine 1914. ima antisrpski kompleks i to zbog ubistva prestolonaslednika u Sarajevu i izbijanja Prvog svetskog rata. Srbi su za njega: bombaši, ubice kraljeva, zaverenici, pučisti i krivci za svetske požare i evropske ratove.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], str. 144.</ref>}} Konačno, i general [[Mario Roatta]] će u ratnim memoarima naslovljenim ''Otto milioni di baionette'' („Osam miliona bajoneta“) ukazati do koje mjere je italijansko protežiranje četnika izazivalo otpor od strane vlasti [[Nacistička Nemačka|Njemačkog Rajha]] i [[NDH]]: {{izdvojeni citat|Četnička politička obojenost, njihovi indirektni odnosi sa »saveznicima« i njihov program za budućnost nisu zanimali tog komandanta i on je »ignorirao« te stvari. On je samo utvrdio i iskorištavao postojeću činjenicu da su na teritoriju pod njegovom komandom »četnici« djelovali u našu korist. Tim gore po Hrvate i Nijemce u drugim krajevima, koji nisu htjeli ili znali da od četnika stvore svoje saveznike. Tako smo usprkos protestima Berlina i Zagreba i naporima vlade u Rimu (koja je često mijenjala svoje mišljenje i napokon prihvatila njemačko stanovište) sa svoje strane nastavili kolaborirati s »četnicima«. Dotične formacije snabdijevali smo oružjem itd. i tako ih učinili regularnim (kao što su bile i druge dobrovoljačke formacije) sve dok nisu dosegle ukupnu jačinu od oko 30.000 ljudi.<ref>[https://znaci.org/00003/482.pdf Mario Roatta: OTTO MILIONI DI BAIONETTE], str. 177.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/40_48.htm KOLABORACIJA S TALIJANIMA U NDH]</ref>}} === Stav prema saveznicima === U poznim godinama rata kod mnogih četnika je bio prisutan antisaveznički stav. Četnički komandant [[Neško Nedić]] je Nemcima 1944. govorio o velikoj mržnji svih četnika prema Engleskoj. On je napomenuo da su "četnici u Englesku izgubili svako poverenje, pošto su ih Englezi izdali i sada Titovim bandama liferuju naoružanje i municiju, usled čega četnici moraju da krvare i da umiru. Pošto su oni sami u borbi protiv komunizma i suviše slabi, uvideli su da moraju tražiti oslonac u nemačkom [[Vermaht]]u kome će se bezuslovno potčiniti sa puno poverenja."<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B8%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%83_%D1%81_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_14.7.1944. Nemački izveštaj o razgovoru s četnicima od 14.7.1944.]</ref> Nakon što su Saveznici i jugoslovenski kralj Petar podržali partizane, među četnicima je zavladalo veliko ogorčenje i na samog kralja Petra. Major [[Miodrag Kapetanović]] je izjavljivao Nemcima: "Ako kralj Petar pređe bandama, on je za nas kralj Petar pokojni".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_270.htm Izveštaj obaveštajnog odeljenja nemačke 264. pesadijske divizije od 18. aprila 1944. o razgovorima sa Momčilom Đujićem i Miodragom Kapetanovićem]</ref> Draža Mihailović je svojim potčinjenim komandantima često ponavljao naređenje da ne dozvole britanskim misijama da se uvjere u pravo stanje stvari na terenu. O tome 28. avgusta 1943. javlja komandantu Rasinskog korpusa: {{izdvojeni citat|U ovom smislu naređujem da sa puno pažnje ophodite se sa engleskim misijama, ali da im onemogućite svaki kontakt sa komunistima i da me o svakom takvom slučaju izvestite. Englezi bi rado uhvatili vezu sa njima i najmanjom grupom iz Srbije, samo da bi nam dokazali da ne vladamo potpuno Srbijom, a pored toga da bi vršili sabotaže bez obzira na represalije, samo da bi nas ucenili da i mi to radimo. Svaki onaj, koji u ovome pomogne namerno ili iz nehata čini najveću izdaju prema narodu i takve odmah likvidirati.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 287, reg. br. 18/1—31</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knj. 2, Vojnoistorijski glasnik, Beograd, 1983, str. 812.</ref>}} Draža Mihailović je na Engleze gledao kao na krvopije, koji dolaze da prave nevolje Srbima. U depeši od 22. novembra 1943. upućenoj majoru [[Milošu Radojloviću]] (pseudonim »Do-Do«), komandantu Mlavsko-smederevske grupe korpusa, general Mihailović piše: {{izdvojeni citat|Englezi su se stalno interesovali za vas i tvrdili kako ste im obećali rušenje pruge u dolini Morave i stalno traže da im ja taj predlog odobrim. Odgovorio sam Englezima da vi za sad nemate pod komandom nikakve trupe, već da vršite organizaciju Banata. Prema tome se upravljajte. Ostanite tamo i nemojte dolaziti. Nikakva podmetanja naši ljudi nisu vršili već Englezi i čuvajte ih se dobro i nikakve pregovore nemojte voditi. U pogledu rada sa Englezima sve sam preneo na puk. Pavlovića. Narediću Ilievu za Vojvođane. Ostanite na svome mestu i dalje radite, a čuvajte se Engleza. Nemojte im uopšte verovati u njihove doture materijala. Oni su obični trgovci za kupovinu ljudske krvi i to za jeftinu cenu.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_42.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 7. novembra do 3. decembra 1943. godine]</ref>}} Nakon pokušaja jednog oficira britanske misije da potakne komandanta Timočkog četničkog korpusa na akciju protiv Nijemaca, Mihailović krajem 1943. naređuje da ga najure: {{izdvojeni citat|»Nije došao da vas pomogne u materijalu već da uništi naša sela za neku sitnu sabotažu. Naređujem da majora Grinvuda sa celom pratnjom najurite kao kučku.«<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm IZVOD IZ KNJIGE POSLATIH DEPEŠA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA U VREMENU OD 7. NOVEMBRA DO 3. DECEMBRA 1943. GODINE</ref>}} 2. februara 1944. godine, svom delegatu u [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]] pukovniku [[Dragoslavu Pavloviću]], Draža Mihailović je poručio sljedeće: {{izdvojeni citat|Ako se borite za Kralja kao što stalno tvrdite i naglašavate onda ne padajte u pogrešku koju ja vidim. Izgleda da je Vama mnogo stalo da zadovoljite Engleze. Rušenje objekata izvršiće se kada ja to budem naredio a ja znam kada ću to narediti. Vi treba da znate da su Kralj i vlada saglasni sa mojim radom.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 3/1, depeša 1537.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_45.htm Zapisnik sa konferencije Draže Mihailovića i šefa britanskih vojnih misija od 17. decembra 1943. o angažovanju četnika u borbama protiv okupatorskih trupa]</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} U izrazito oštrom tonu o [[Englezi]]ma je pisao i vojvoda [[Momčilo Đujić]]. U depeši poslatoj 28. februara 1944. godine Vrhovnoj komandi JVuO, vojvoda Đujić tvrdi: {{izdvojeni citat|Istovremeno tražimo od naše vlade, da upozori mister Čerčila, da mi nismo njegovi kolonijalci, Afrikanci, Crnci, Indijanci i ostali. Mi smo slobodari, koji za poslednjih sedam vekova u temelje svoje slobode uziđujemo milione života svojih najboljih sinova ne želeći da nikom robujemo. Mi se i sada borimo protiv svih naših neprijatelja pa i protiv komunista koje smatramo neprijateljem čovečanstva, komunista koji ubijaju naše najbolje sinove i raskopavaju naša narodna ognjišta. U toj borbi mi smo nekompromisni i neustrašivi. Mi ćemo tu borbu nastaviti do kraja protiv njih i protiv svih onih koji ih pomažu makar to bili i Englezi, Englezi koji nanose uvrede našem Kralju i našoj naciji i koji su nas kao saveznici svojim nečovečnim držanjem razrešili svake obaveze savezništva, Englezi koji danas radi svojeg sramnog i izdajničkog držanja prema nama nipočemu više ne liče na naše saveznike.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 432.</ref>}} Slično je Đujić govorio i sredinom marta 1944. godine komandantima u [[Kosovo Polje (Dalmacija)|Dalmatinskom Kosovu]] kraj [[Knin]]a: {{izdvojeni citat|»Mi se borimo protiv komunista i protiv svakog onog ko u ma kom vidu sarađuje sa komunistima. Ako saveznici budu potpomagali i dalje [[NOVJ|N.O.V.]], mi ćemo se boriti protiv njih i to na strani Nemaca.«<ref name="Pop izdaje">[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.]</ref>}} Načelnik štaba nemačkog komandanta Srbije, [[Kurt von Geitner]] sredinom 1944. javlja da su "do sada Britanci ozbiljno razočarali Dražu", te se na njega može računati za priključenje "antikomunističkom" frontu u predstojećoj [[bitka za Srbiju|bici za Srbiju]].<ref>https://www.znaci.org/temp/geitner.html Iz knjige Karl Hnilicka: DAS ENDE AUF DEM BALKAN 1944/45</ref> Đujić je i u prisustvu Njemaca naglašavao svoj resentiman spram saveznika. Prema njegovim riječima, [[Operacija Ratweek|saveznička bombardovanja Jugoslavije]], zatim „primjer borbe njemačke vojske protiv komunizma, te nedostatak razmijevanja za stvarnu borbu srpskog naroda su učinili da simpatije za Englesku nestanu [...]. Nikada se ne bi desilo da njegovi ljudi udare u leđa Nijemcima. Njihovo bi držanje u tom slučaju bilo neutralno. Ako bi, naprotiv, Englezi poduzeli invaziju u saradnji s bandama, onda bi njegovi ljudi bili spremni da se bore protiv Engleza.”<ref>NAW, T-314, Roll 565, frame 000272: Zabilješka sa sastanka sa Momčilom Đujićem na dan 20. aprila 1944 (21. april 1944.).</ref> === Posleratno uređenje Jugoslavije === U [[Šahovići]]ma kod Bijelog Polja (20-ak kilometara od Mihailovićevog štaba u Lipovu) je 1. decembra 1942. održana "Konferencija četničke intelektualne omladine Crne Gore, Boke i Sandžaka", na kojoj se posebno raspravljalo o poslijeratnom uređenju Jugoslavije. Na konferenciji su donijeti sljedeći zaključci: * Na teritoriji buduće države živeti će samo Srbi, Hrvati i Slovenci. Nacionalnih manjina ne može biti. * Privatna svojina je zajemčena, ali njen obim mora se ograničiti u opštem interesu. Zemlja pripada onome koji je obrađuje. Veliki privatni posedi moraju se ukinuti i staviti državi na raspoloženje. Celokupna industrija mora biti u državnim rukama. Privreda treba da bude izgrađena na principu državnog zadrugarstva. * Crkva je državna, a verska nastava je obavezna u svim osnovnim i srednjim školama. * Sudije da budu birani iz redova četničke organizacije, kao i svi ostali činovnici. * Štampa da bude u službi nacionalne obnove. Štamparska preduzeća moraju biti u državnim rukama. * U novoj državi treba posvetiti naročitu pažnju propagandi u duhu programa četničke organizacije i ideologije. * Žandarmerija treba da bude formirana iz četničkih redova i da stoji pod direktnom kontrolom četničke organizacije. * Državni činovnici imaju biti nacionalno i moralno ispravni, iz četničkih redova. * Četnička organizacija će biti jedini nosilac celokupne državne vlasti do ostvarenja četničkog programa i stvaranja uslova za prelaz na šire ustavne slobode. * Žene mogu biti državne činovnice samo u oskudici muškaraca i to samo u specijalnim njima podobnim strukama.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_200.htm ZAKLJUČCI KONFERENCIJE ČETNIČKE OMLADINE CRNE GORE, BOKE KOTORSKE I SANDŽAKA OD 2. DECEMBRA 1942. O POSLERATNOM DRŽAVNOM I DRUŠTVENOM UREĐENJU JUGOSLAVIJE]</ref> === Ostali stavovi === Mihailović je nameravao da stvori veliku Srbiju u velikoj Jugoslaviji. On je hteo da ujedini Bugarsku i Jugoslaviju pod dinastijom Karađorđevića.<ref name="Saslušanje">[https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih]</ref> [[Živko Topalović]], Mihalovićev saradnik, je o četničkoj ideologiji zapisao: "Nisam mu međutim, krio da su na mene učinile loš utisak protivdemokratske izjave izvesnih predstavnika toga pokreta koje sam ranije čitao. Čuo sam da i general Mihailović preti uništenjem političara, zabranom političkih partija i zavođenjem vojne diktature."<ref>Živko Topalović, Borba za budućnost Jugoslavije, Pariz, 1967, 9.</ref> Topalović se plašio da će Mihailović uspostaviti vojnu diktaturu i da će posleratni život početi "novim klanjem Hrvata i Slovenaca i sa koncentracionim logorima za sve demokratske elemente".<ref>Živko Topalović, Borba za budućnost Jugoslavije, Pariz, 1967, 10-11.</ref> Topalović je smatrao da je "vojna diktatura u potpunosti organizovana i da ona nad sobom nema političku kontrolu." Dotadašnji rad Ravnogorskog pokreta Topalović je označio kao "autoritarni režim u kome se vide tragovi fašističke ideologije".<ref>Živko Topalović, Borba za budućnost Jugoslavije, Pariz, 1967, 23.</ref> == Promena četničke politike == Nakon [[ravnogorski kongres|ravnogorskog kongresa]] 1944. godine, koji predstavlja odgovor na [[Drugo zasedanje AVNOJ-a]], četnička iredentistička politika je znatno ublažena u korist službeno jugoslovenske politike. Posebno nakon dolaska američkog izaslanika Mekdauela avgusta 1944. godine, i povlačenja četnika u Bosnu, sve je više primetna izrazito jugoslovenska i pomirljiva retorika četničkog vođe Mihailovića. Ipak, u duhu odluka donesenih na kongresu u selu Ba, Mihailović u jednoj naredbi od 23. novembra 1944. naglašava opredjeljenje za federativnu Jugoslaviju (koju bi sačinjavale tri »jedinice« — srpska, hrvatska i slovenačka), pozivajući svoje saborce i sljedbenike na okup pod parolom za »snažno i ujedinjeno srpstvo«: {{izdvojeni citat|Država koja se stvara treba da bude na federativnoj bazi. Pored Hrvatske i Slovenačke u novoj Jugoslaviji mora postojati i Srpska jedinica, koja će okupiti sve Srbe. Kako će se ona zvati, to nije aktuelno. No za nas je najvažnije, da svi Srbi budu zajedno i da su složni. U svojoj novoj državi svaki Srbin imaće ista prava i dužnosti ma odakle on bio, i prema svom radu srpski mu narod neće zaboraviti dati dužnu nagradu. Punih pet stotina godina Srpski narod je davao stotinu hiljada svojih najboljih sinova za svoju slobodu i jedinstvo. Ovo je cilj i »veruju« Ravnogorskog pokreta.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_106.htm Naredba Draže Mihailovića od 23. novembra 1944. za okupljanje četnika pod parolom »Za snažno i ujedinjeno srpstvo u okviru federativne Jugoslavije« radi borbe protiv narodnooslobodilačkog pokreta]</ref>}} 25. decembra 1944. godine u Bosni, Draža Mihailović je svojim ljudima naređivao da pridobiju nesrpsko stanovništvom: {{izdvojeni citat|Mesnom stanovništvu muslimanskom, pravoslavnom i katoličkom ukazujete punu pažnju i zaštitu.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_4_192.htm</ref>}} Jedna od karakterističnih naredbi iz tog perioda, Draža je poslao svim komandatima 11. februara 1945. godine: {{izdvojeni citat|Državna politika koju vodimo ide na to da ujedini sve narodne mase, bez obzira na veru, u borbi protivu komunističke tiranije. Svi naši građani su ravnopravni i svi podjednako uživaju zaštitu JVuO. Najveću štetu opštim interesima nanose one jedinice koje o ovome ne vode računa i starešine koje dozvoljavaju pljačku bilo muslimanskih, bilo katoličkih, bilo pravoslavnih sela. Štete od toga su neizmerne i neka svako zna da će ovo komunisti iskorišćavati protivu jedinstvenog narodnog fronta. Svima treba da je poznato, da objedinjene narodne snage, bez obzira na veru, su najsigurnija garancija naše pobede, jer komunisti predstavljaju bednu manjinu, ukoliko ih mi ne bi ojačavali našim postupcima. Na ovo skrećem pažnju poslednji put i neka svi imaju na umu narodnu izreku: “Brat je mio, koje vere bio“.<ref name="Муслимани у четницима">[http://www.pogledi.rs/category/istorija-2/cetnici-jugoslovenska-vojska/page/103/ Муслимани у четницима]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="AVII, ČA, K-297, reg. br. 24\1">AVII, ČA, K-297, reg. br. 24\1.</ref>}} Na osnovu gornje iznesenog, Draža Mihailović je naredio posebno pažljivo odnošenje prema muslimanima: {{izdvojeni citat|2. Prilikom kampovanja po muslimanskim selima obratiti naročitu pažnju na osetljivost muslimana prema njihovim domovima i na prvom mestu koristiti za stanovanje javne zgrade: škole, kafane, nadleštva, itd, pa tek u sporazumima sa mesnim odoborima uzimati domaćinske kuće za stanovanje, ostavljajući potrebne prostorije domaćinu za stanovanje. 3. Svaki naš borac i starešina ima da bude propagator slobode veroispovesti i verske tolerancije. Treba svaki od nas da bude propagator i da zna, da mi sada obrazujemo verski front protivu bezbožnika. Svaki starešina i borac ima da poštuje tuđu veru, kao i svoju. Na ovo naročito da obrate pažnju sveštenici, koje će komandanti upoznati sa ovim naređenjem. U ovom smislu poučiti sve starešine i sve borce…<ref name="Муслимани у четницима">[http://www.pogledi.rs/category/istorija-2/cetnici-jugoslovenska-vojska/page/103/ Муслимани у четницима]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="AVII, ČA, K-297, reg. br. 24\1">AVII, ČA, K-297, reg. br. 24\1.</ref>}} == Tumačenja == Historičar [[Branko Petranović]] ocenjuje da "četnička politika i strategija pokazale su se kao potpuno inferiorne u odnosu na komunističku. Proklamovanjem kolektivne nacionalne odmazde nad celim narodima, uskraćivala je sebi jugoslovensku oznaku, prisvojenu od komunista."<ref name="Petranović">[https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović: Srpski narod u ustanku]</ref> == Povezano == * [[Homogena Srbija]] * [[Velika Srbija]] * [[Rojalizam]] * [[Antikomunizam]] * [[Propaganda Nedićeve vlade]] == Napomene == {{notelist|2|}} == Reference == {{reflist|3|}} == Literatura == {{refbegin}} * {{cite journal|last=Hurem |first=Rasim |authorlink= Rasim Hurem | date = 1966| title = Sporazumi o saradnji između državnih organa Nezavisne države Hrvatske i nekih četničkih odreda u istočnoj Bosni 1942. godine | url = | journal = Prilozi Instituta za istoriju | volume = 2| issue = | pages =| doi = | ref = }} * {{Cite book |last=Kaltenegger |first=Roland |authorlink= Roland Kaltenegger |date=1944 |title=Totenkopf & Edelweiß |publisher= Ares-Verlag|location=Graz |isbn=|pages=|ref =}} * {{cite journal|last=Latas |first=Branko |authorlink= Branko Latas | date = 1980| title = The Imperial Circumcision Festival of 1582: An Interpretation| url = | journal = Prilozi Instituta za istoriju | volume = 17| issue = | pages =| doi = | ref = }} * {{Cite book |last=Marjanović |first=Jovan |authorlink= Jovan Marjanović |date=1979 |title= Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik |publisher= Globus/Narodna knjiga/Prosveta |location=Zagreb—Beograd |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Milazzo |first=Matteo |authorlink= Matteo J. Milazzo|date=1975 |title= The Chetnik Movement & the Yugoslav Resistance |url=https://archive.org/details/chetnikmovementy00unse |publisher= Johns Hopkins University Press |location=Baltimore, Maryland |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Nikolić |first=Kosta |authorlink= Kosta Nikolić|date=1999 |title= Istorija ravnogorskog pokreta |publisher=|location=Beograd |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Pajović |first=Radoje |authorlink=Radoje Pajović |date=1977 |title=Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941-1945 |publisher=Obod |location=Cetinje |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Pavlica |first=Damjan |authorlink= Damjan Pavlica |date=2014 |title= Draža za početnike - priručnik za borbu protiv revizije prošlosti |publisher= Levo krilo|location=Beograd |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Samardžić |first=Miloslav |authorlink= Miloslav Samardžić |date=2006 |title= General Draža Mihailović i opšta istorija četničkog pokreta |publisher= |location=Kragujevac |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Tomasevich |first=Jozo |authorlink= Jozo Tomasevich |date=1979 |title= Četnici u Drugom svjetskom ratu |publisher= Sveučilišna naklada Liber|location=Zagreb |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Topalović |first=Živko |authorlink=Živko Topalović |date=1967 |title=Borba za budućnost Jugoslavije |publisher= |location=Pariz |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Topalović |first=Živko |authorlink= Živko Topalović |date=1958 |title= Pokreti narodnog otpora u Jugoslaviji 1941-1945 |publisher= |location=Pariz |isbn=|pages=|ref =}} {{refend}} [[Kategorija:Četnici]] [[Kategorija:Srpski iredentizam]] [[Kategorija:Dragoljub Mihailović]] 5ojzq2h98ztn7my2buu7lm0qjvqrpzx 42587308 42587307 2026-05-03T23:10:31Z ~2026-13681-46 333099 42587308 wikitext text/x-wiki {{sređivanje|razlog=[[:en:WP:QUOTEFARM|Preterana upotreba citata]]}} {{neutralnost}} '''Ideologija četnika''' je [[ideologija]] koju su tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] zastupali pripadnici [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Jugoslovenske vojske u otadžbini]], predvođeni [[Draža Mihailović|Dražom Mihailovićem]]. Proklamovani vojni i politički cilj Jugoslovenske vojske u otadžbini bio je obnova demokratske{{citation needed}} Jugoslavije i restauracija [[Monarhija|monarhije]], tj. povratak [[Dinastija Karađorđevića|dinastije Karađorđević]] na vlast. Međutim, u naređenjima, govorima i programskim spisima tog gerilskog pokreta, istoričari prepoznaju elemente [[Srpski nacionalizam|srpskog nacionalizma]], [[šovinizam|šovinizma]], [[antikomunizam|antikomunizma]] i [[antisemitizam|antisemitizma]]. Oko Mihailovića su se nalazili ideolozi Srpskog kulturnog kluba, koji su razradili osnovne postavke ideologije četničkog pokreta. U značajne ideologe ubrajaju se: [[Stevan Moljević]], [[Dragiša Vasić]] i Dragoslav Stranjaković.<ref name="Petranović"/> Ideologija četnika razvila je se pod uticajem unutrašnjih i međunarodnih okolnosti, suprostavljenjem politici [[NOP|Narodnooslobodilačkog pokreta]] i prilagođavanja politici izbjegličke vlade. Do 1944. programi nisu bili usvojeni na nekom opštečetničkom skupu, nego su postojali u obliku programskih dokumenata značajnih ideologa, kao što su spisi Stevana Moljevića "[[Homogena Srbija]]",<ref name="Moljević"> {{cite web |url= https://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%A5%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%A1%D1%80%D0%B1%D0%B8%D1%98%D0%B0 |title= Homogena Srbija |last= Moljević |first= Stevan |date= 1941 |website= |publisher= [[Wikisource]] |accessdate= 19. 1. 2026 |quote=}} </ref> program beogradskog nacionalnog komiteta Draže Mihailovića i [[instrukcija Draže Mihailovića Pavlu Đurišiću|Mihailovićeve instrukcije]].<ref name="Petranović"/> == Komponente == Četničku ideologiju i ratne ciljeve Dragoljub Mihailović je izložio u govoru, kojem je prisustvovao i britanski pukovnik [[William Bailey|Vilijam Bejli]], u [[Gornje Lipovo|Lipovu]] kod [[Kolašin]]a, [[28. februara]] [[1943.]] godine. U svom govoru Mihajlović je izjavio: {{izdvojeni citat|Moji neprijatelji su partizani, ustaše, muslimani i Hrvati. Kada se s njima budem obračunao, onda ću krenuti protiv Italijana i Nemaca.<ref>[http://www.danas.rs/dodaci/vikend/antifasizam_i_kolaboracija.26.html?news_id=240018 Antifašizam i kolaboracija]</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} === Etničko čišćenje === {{main|Velika Srbija|Homogena Srbija|Etničko čišćenje}} [[Datoteka:Uputstvo za ravnogorske borce iz 1944.jpg|mini|''Uputstvo za Ravnogorske borce'' iz 1944. godine (Istorijski arhiv [[Negotin]])]] {{izdvojeni citat|Najenergičnije nast[oj]ati da se sve zauzete teritorije što pre potpuno očiste od Muslimana.<ref>Vojni arhiv, Četnička arhiva, kutija 165, fascikla 4, dokument 5, Štab Limsko-sandžačkih četničkih odreda komandantu Fočanske brigade, 11. februar 1943.</ref><ref>Milan Radanović, ’Noć osvetljena lomačama sa kojih se dizao plamen do neba…’ Zločini JVuO nad muslimanskim stanovništvom u Pribojskom srezu februara 1943., Da pravda ne utihne: spisak žrtava zločina nad Muslimanima na području sreza Priboj na Limu od 1941. do 1945. s posebnim naglaskom na 1943. godinu, Sarajevo, 2019, str. 40.</ref>|[[Pavle Đurišić]]}} {{izdvojeni citat|Tokom borbi koje su izbile u Bosni tokom Drugog svjetskog rata, ustaške jedinice uništavale su muslimanska sela i ubijale njihove stanovnike. Slična zvjerstva počinili su i srpski četnici, koji su optuživali Muslimane za učešće u antisrpskim i antipravoslavnim akcijama Hrvata. Do 1943. ubijeno je preko 100.000 Muslimana; 250.000 je bilo u izbjeglištvu.<ref>[https://www.znaci.org/00001/181.htm Roland Kaltenegger: TOTENKOPF & EDELWEIß], četvrti dio: Das Kriegsjahr 1944, Ares-Verlag, Graz, strana 197.</ref>|Roland Kaltenegger, ''Totenkopf & Edelweiß''}} Pukovnik Draža Mihailović je u depeši izbegličkoj vladi u Londonu u septembru 1941. izložio svoj program koji uključuje [[etničko čišćenje]]: {{izdvojeni citat|Pripremati da bi u danima sloma mogli izvršiti ove akcije: a: da kazni sve one koji su na zločinački način služili neprijatelju i koji su svesno radili na istrebljenju srpskog naroda; b: omeđiti »de fakto« srpske zemlje i učiniti da u njima ostane samo srpski živalj; v: posebno imati u vidu brzo i radikalno čišćenje gradova i njihovo popunjenje svežim srpskim elementom; g: izgraditi plan za čišćenje ili pomeranje seoskog stanovništva sa ciljem homogenosti srpske državne zajednice; d: u srpskoj jedinici kao naročito težak problem uzeti pitanje muslimana i po mogućnosti rešiti ga u ovoj fazi.<ref>[http://www.znaci.org/00001/4_14_1_6.htm Mihailovićev program izložen u depeši vladi u Londonu septembra 1941.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111005185357/http://www.znaci.org/00001/4_14_1_6.htm |date=2011-10-05 }}, [[Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu jugoslovenskih naroda|Zbornik NOR-a]] tom XIV - četnički dokumenti, [http://www.znaci.org/00001/4_14_1.htm knjiga 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110912013523/http://www.znaci.org/00001/4_14_1.htm |date=2011-09-12 }}, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 6</ref>|Mihailovićev program izložen u depeši vladi u Londonu septembra 1941.}} Prijedlozi koje je Beogradski četnički komitet formulisao u ljeto 1941, a koje je u septembru te godine iznio iz zemlje i kasnije predao emigrantskoj vladi [[Miloš Sekulić]], uveliko su se podudarali s teritorijalnim pretenzijama Stevana Moljevića. Karta koja je izrađena navodno na toj osnovi nadilazi Moljevićevu jer izlaže detalje velikih preseljavanja stanovništva, koji su bila neophodnа kako bi u srpskoj jedinici ostalo isključivo srpsko stanovništvo. Prema tom planu, iz koncipirane [[Velika Srbija|Velike Srbije]] trebalo bi silom protjerati oko 2.675.000 ljudi, uključujući 1.000.000 Hrvata i 500.000 Nijemaca, dok bi u novouspostavljenu Srbiju ušlo 1.310.000 ljudi, od toga 300.000 Srba iz Hrvatske. Dopustilo bi se da u novoj Velikoj Srbiji ostane oko 200.000 Hrvata.<ref>Jozo Tomasevich, Četnici u Drugom svjetskom ratu, Sveučilišna naklada Liber, Zagreb, 1979, str. 158.</ref><ref name="Jozo Tomasevich 1945">[https://znaci.org/00001/40_40.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje GLAVNI CILJ: VELIKA SRBIJA]</ref> Nakon sastanka pukovnika [[Jovan Trišić|Jovana Trišića]], prvog vršioca dužnosti komandanta kvislinške [[Srpske žandarmerije]] (od marta 1942. preimenovana u [[Srpska državna straža|Srpsku državnu stražu]]), sa jednim od čelnih ljudi Mihailovićeve organizacije u valjevskom kraju, poručnikom [[Neško Nedić|Neškom Nedićem]], specijalni izaslanik Komesarijata unutrašnjih dela iz [[Valjevo|Valjeva]] 17. jula 1941. podnosi izvještaj [[Milan Aćimović|Milanu Aćimoviću]]. Između ostalog, u izvještaju se prenose sljedeće informacije: {{izdvojeni citat|Gospodin Nedić kaže da je cilj njihov da posle odlaska Nemaca iz Srbije žele da održe red u Srbiji do povratka Nj. V. Kralja a posle da učestvuju u radu organizacije države onakva kakva bude bila. Napomenuo je da se tom prilikom neće ostaviti u zemlji ničije manjine i da će se Arnauti potpuno uništiti. Isto tako da će se postupiti po kratkom postupku sa svim onim licima koja su nanela zlo ovoj zemlji, bez obzira da li je Srbin, Hrvat ili Slovenac.<ref>Jovan Marjanović, Ustanak i narodno-oslobodilački pokret u Srbiji 1941, Institut društvenih nauka, Beograd, 1963, str. 128-129.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_4.htm RAVNA GORA POSTAJE STOŽER VELIKOSRPSKE BURŽOAZIJE]</ref>}} U drugoj polovini decembra 1941. [[Stevan Moljević]] šalje pismo [[Dragiša Vasić|Dragiši Vasiću]] sa priloženom kartom o razgraničenju i uputstvima za [[etničko čišćenje]]: {{izdvojeni citat| Što se tiče našeg unutrašnjeg pitanja, razgraničenja sa Hrvatima, tu držimo da treba odmah, čim se ukaže prilika, prikupiti sve snage i stvoriti svršen čin: <br /> a) zaposesti na karti označenu teritoriju; <br /> b) očistiti je pre nego li se iko pribere. <br /><br /> Zaposedanje bi se, mislimo, moglo izvesti samo tako ako bi se jakim odredima zaposela glavna čvorišta i to: Osijek, Vinkovci, Slav. Brod, Sunja, Karlovac, Knin i Šibenik, te Mostar i Metković, a onda iznutra pristupiti čišćenju zemlje od svih nesrpskih elemenata. Krivci bi imali da budu na mestu kažnjavani, a ostalima bi valjalo otvoriti put — Hrvatima u Hrvatsku, a muslimanima u Tursku (ili Albaniju{{efn|Tekst u zagradi olovkom dopisao major Zaharije Ostojić.}}). <br /><br /> (...) Javite nam vaše mišljenje čim pre i primite naše tople pozdrave sa željom da sretno provedete božične praznike i čim pre dočekate čas oslobođenja.<ref>{{Cite web |title=Pismo Stevana Moljevića iz druge polovine decembra 1941. Dragiši Vasiću o granicama i društvenom uređenju posleratne "Velike Srbije" |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_1_35.htm |access-date=2022-08-30 |archive-date=2022-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220830100834/https://znaci.org/00001/4_14_1_35.htm }}</ref>|Pismo Stevana Moljevića Dragiši Vasiću sa uputstvima za etničko čišćenje (decembar 1941.)}} Poručnik [[Kamenko Jeftić]], komandant Višegradskog četničkog odreda, uputio je 20. decembra 1941. godine, nakon [[Pljevaljska bitka|Pljevaljske bitke]], pismo četničkoj Privremenoj upravi istočne Bosne i Hercegovine koje je sadržalo sljedeće sugestije za rad na ideološkom planu: {{izdvojeni citat|Mišljenja sam da bi se trebalo jasno ograditi od komunista i voditi samo srpsku politiku... Koga je sada moliti nije ga ljutiti (odnosi se na Nemce). Ja mislim, znajući italijansko raspoloženje prema našem pokretu u Bosni, da je najbolje da mi ceo naš rad krstimo sa Srpski dobrovoljački pokret u Bosni, koji ima zadatak spašavanja srpstva. Mislim da nam treba biti zakon: Velika slobodna i čista Srbija...<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, arhivski fond Draže Mihailovića, dok. BH—P—224.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_16.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje ISKRENO SAVEZNIŠTVO]</ref>}} U izvještaju poslatom generalu Mihailoviću 26. januara 1942. godine, major [[Boško Todorović]] navodi korake koje bi trebalo poduzeti radi obezbjeđivanja slobode kretanja u italijanskoj okupacionoj zoni, nakon čega bi četnici, uz dozvolu okupatora, mogli preuzeti vlast i pristupiti provođenju etničkog čišćenja [[Bošnjaci|Bošnjaka]] („Turaka”) i [[Hrvati|Hrvata]]: {{izdvojeni citat|Posredstvom srpskih dobrovoljačkih četnika odvojiti Italijane od Pavelića i njemu odanih hrvatskih renegata, odnosno turaka, a postići da se naši četnički odredi mogu što slobodnije kretati na celoj teritoriji okupiranoj od Italijana, čime bi bilo upola rešeno ne samo srpsko pitanje u ovim krajevima (preuzimanje civilne vlasti od strane Srba, evakuacija, istrebljenje, prinudno iselenje znatnog broja muslimana i katolika) već i neobično olakšano kretanje naših odreda redovne vojske za dalje operacije u duhu direktiva naše Vrhovne komande (npr. čitavi pukovi mogli bi se pod zaštitom dobrovoljačkih četnika koji prividno sarađuju sa Italijanima, tajno i po ešelonima prebacivati duž Dinarskih planina iz Srbije u Liku ili kroz Sandžak i Crnu Goru u oblast Skadra, Drača, Tetova, Bitolja i Lerina).<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_49.htm Izveštaj Komande operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine od 26. januara 1942. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj situaciji u istočnoj Hercegovini i o pregovorima o saradnji sa italijanskim okupatorom]</ref>}} U Elaboratu [[Dinarska četnička divizija|Dinarske četničke divizije]], dokumentu napisanom u [[Mostar]]u od 8. do 12. marta 1942. godine (autori: major [[Borivoje S. Radulović]], kapetan I klase [[Radovan S. Ivanišević]] i kapetan II klase [[Milo Rakočević]]), precizirani su zadaci Dinarske divizije, kao i njena uloga u daljnjem jačanju četničkog pokreta. Dokumentom se, između ostalog, definiše stav prema „raznim neprijateljima”.<ref name="povijest.net">{{Cite web |title=Hrvatski povjesni portal: Domagoj Zovak – Dinarska četnička divizija (3) – Feljton o Dinarskoj četničkoj diviziji |url=https://povijest.net/dinarska-cetnicka-divizija-3/ |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302075000/https://povijest.net/dinarska-cetnicka-divizija-3/ |dead-url=yes }}</ref> U odjeljku naslovljenom „Prema muslimanima uopšte” stoji: {{izdvojeni citat|U prvo vreme, dok Dinarska divizija ne ojača u tolikoj meri, da joj partizanski odredi ne predstavljaju glavnog protivnika, prema muslimanskom življu biti strpljiv, ne ubijati ga i ne pljačkati ga. Drugim rečima prema muslimanima, na vešt način, treba primeniti take metode, da oni zaista steknu ubeđenje, da su im vojno-četnički odredi prijatelji tj. za sada muslimani treba o vojno-četničkim odredima da imaju mišljenje, kao što su Srbi o njima imali kroz 20 prošlih godina, no za drugim momentom, što će u pogodnom času baš ti muslimani doživeti od vojno-četničkih odreda ono, što su Srbi doživeli od njih od 16. aprila 1941. g., pa do danas. Svaka preuranjena akcija protiv muslimanskog življa ojačala bi partizane. Zbog toga oni treba da sede kod svojih kuća, pa da ih na njihovim domovima uništimo. Dakle razum treba da nadvlada osećajima što znači veštim postupcima i političkim mahinacijama težiti da se broj neprijatelja što više smanji.<ref>Narodnooslobodilačka borba u Dalmaciji 1941–1945, Zbornik dokumenata; knj. 2, Institut za historiju radničkog pokreta Dalmacije, Split 1982, str. 1128.</ref>}} U pismu Draži Mihailoviću iz aprila/maja 1942. [[Dragiša Vasić]] je opisao značaj uspostavljanja vojne dominacije u cilju etničkog čišćenja tokom ratnih dejstava: {{izdvojeni citat|U pogledu tačke 2 pod b), gde se govori o tome da je potrebno zaposednutu teritoriju odmah, i pre nego što se iko pribere, očistiti od stranog elementa, mislim da nam ovo pitanje nemora zadavati mnogo brige. Pamtim vrlo dobro stanje u kome se Evropa nalazila posle prošlog rata. Ratujuće države bile su toliko zauzete svojim brigama, da nijedna takoreći nije mogla voditi računa o tome šta druge u svojim granicama rade i preduzimaju. U prvoj godini iza prošlog rata moglo se prosto istrebiti jedan dobar deo svoga neželjenog stanovništva a da niko zbog toga i ne okrene glave. Dakle, ako budemo pametni, ovo pitanje čišćenja odnosno preseljavanja i izmene stanovništva, neće nam biti naročito teško.<ref>http://www.znaci.org/00001/11_28.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220819134328/https://znaci.org/00001/11_28.htm |date=2022-08-19 }}. Pismo Dragiše Vasića Draži Mihailoviću iz aprila 1942, Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_85.htm Pismo Dragiše Vasića iz prve polovine maja 1942. Draži Mihailoviću sa primedbama na program posleratnog uređenja Jugoslavije]</ref>|Pismo Dragiše Vasića Draži Mihailoviću iz aprila 1942.}} Neposredno prije početka [[Bitka na Kozari|bitke na Kozari]] održana je konferencija četničkih odreda s područja doline [[Vrbas (rijeka)|Vrbasa]]. Na konferenciji je raspravljano o [[Suradnja četnika sa NDH|saradnji četnika s vlastima NDH]] nakon sporazuma potpisanih između dvije strane u proljeće i ljeto 1942, kao i o učešću četnika u predstojećoj operaciji protiv partizana na strani [[Sile Osovine|sila Osovine]] i [[kvisling]]a. Tada je [[Vukašin Marčetić]], četnički komandant s [[Manjača|Manjače]], između ostalog, izjavio: {{izdvojeni citat|Smatram da su Bosna i Srbija jedna zemlja i nadam se da će se iz Bosne očistiti sve što nije srpsko. Treba što pre uspostaviti veze sa Istočnom Bosnom i Srbijom i saznati za namere naše vlade u Londonu.<ref name="ReferenceE">[https://znaci.org/00001/4_14_1_100.htm Zapisnik sa konferencije četničkih odreda sa područja doline Vrbasa od 7. juna 1942. o organizaciji odreda, sadejstvu u akcijama protiv NOP-a i saradnji sa NDH]</ref>}} U pismu iz sredine juna 1942. koje su major [[Petar Baćović]] i kapetan [[Rudolf Perhinek]] uputili [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] pominje se da je u [[Pljevlja|Pljevljima]] održana konferencija na kojoj se raspravljalo o uređenju Jugoslavije po završetku rata: {{izdvojeni citat|Pri prolazu kroz Plevlja pri odlasku na položaj pozvao sam na konferenciju Grig. Božovića, Voju Nenadića i sav. min. spolj. pos. Lisičića Nićifora. Konferisali smo punih 6 sati. I pridobio sam ih da i oni pomažu naše ljude. Izjavili su da stoje na istoj liniji, kao i mi. Iznosim mišljenje Gligorija Božovića: Jugoslavija — monarhija — dinastija Karađorđevića. Konfederacija — u Srbiji samo pravoslavni i Slovenci. Arnauti se isključuju iz drž. zajednice. Granice kao i naše.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_109.htm Pismo majora Petra Baćovića i kapetana Rudolfa Perhineka od 15. juna 1942. majoru Zahariju Ostojiću o situaciji u rejonu Foče]</ref>}} [[Lazar Trklja]], predratni sekretar [[Zemljoradnička stranka (Jugoslavija)|Zemljoradničke stranke]] i član četničkog [[Centralnog nacionalnog komiteta]], piše 30. juna 1942. godine generalu Mihailoviću i Vrhovnoj komandi JVuO sljedeće: {{izdvojeni citat|Naglašavamo da ovaj prostor ima sve uslove da posluži kao odlična baza za akciju u datom momentu. Zadatak će biti težak ako se želi, zašto su ovamo svi rešeni, da se stvori čista etnička veza Srbija sa srpskim blokovima u Krajini i Lici kao i Crnoj Gori i Hercegovini. Molimo da se pri ukazivanju svih vrsta pomoći i razumevanja ovo ima u vidu radi opšte srpske stvari. Za ovo, vi ste naša nada.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_123.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 18. jula 1942. godine]</ref>}} U zajedničkom izveštaju majora Petra Baćovića i Dobrosava Jevđevića s kraja avgusta 1942. Draži Mihailoviću o političkoj situaciji u istočnoj Bosni i Hercegovini se navodi: {{izdvojeni citat|Pitanje muslimana vrlo je delikatno. Narod neće da čuje za saradnju sa njima i već je formirao uverenje u duši da njih mora da nestane.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_162.htm</ref>}} Kapetan [[Radovan Ivanišević]] piše 29. septembra 1942. majoru Zahariju Ostojiću da je vojvoda [[Ilija Trifunović-Birčanin]] sklopio sporazum sa italijanskim okupatorom o snabdijevanju oružjem, ali da Italijani uslovljavaju ispunjenje dogovorenog prestankom četničke »akcije protiv Hrvata i Muslimana«. Stoga, Ivanišević smatra da provođenje planirane odmazde nad njima treba odložiti za povoljniji trenutak: {{izdvojeni citat|Uslov da sve ovo realizujemo je, da se obustavi akcija protiv Hrvata i Muslimana, jer oni protestvuju preko Nemačke, koja opet vrši presiju na Rim. Visoki interesi opšte stvari nalažu da ne kidamo sada, kad toliko očekujemo od njih. Muslimani i ustaše odn. Hrvati platiće ceh pre ili posle, za njih ima vremena, jer nemaju gde, ostaju nam jednako pod ruku. Smatram da Ti gledaš na stvari ovako kao i ja.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_170.htm Pismo kapetana Radovana Ivaniševića od 29. septembra 1942. majoru Zahariju Ostojiću o sporazumu između Ilije Trifunovića Birčanina i komandanta 2. italijanske armije o saradnji u borbi protiv NOP-a]</ref>}} U zaključcima konferencije četničke omladine Crne Gore, Boke Kotorske i Sandžaka, održanoj u [[Tomaševo|Šahovićima]] 2. decembra 1942. godine, o poslijeratnom državnom i društvenom uređenju Jugoslavije se navodi: {{izdvojeni citat|Na teritoriji buduće države živeti će samo Srbi, Hrvati i Slovenci. Nacionalnih manjina ne može biti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_200.htm Zaključci konferencije četničke omladine Crne Gore, Boke Kotorske i Sandžaka od 2. decembra 1942. o posleratnom državnom i društvenom uređenju Jugoslavije]</ref>|Zaključci konferencije četničke omladine Crne Gore, Boke Kotorske i Sandžaka od 2. decembra 1942. o posleratnom državnom i društvenom uređenju Jugoslavije}} Draža Mihailović je u ličnoj beležnici po pitanju [[Muslimani|muslimana]] zapisao: {{izdvojeni citat|»Muslimansko stanovništvo je svojim držanjem dovelo do toga da ih naš svet više ne želi i neće da ima u svojoj sredini. Potrebno je još sad da se pripremi iseljavanje u Tursku ili ma gđe van naše teritorije. Na dan ustanka oni će svi biti pokrenuti sa svojih naselja a što niko neće moći sprečiti. — U danom momentu svi muslimani ima da budu pokrenuti sa svojih ognjišta. Oni koji su bliži hrvatskim oblastima tamo — glavno je da svi budu pokrenuti«.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 1, registarski broj 17/3-18</ref>}} Major [[Đorđije Lašić]] je 7. januara 1942. uputio proglas stanovništvu u Crnoj Gori (naslovljen »Braćo Crnogorci«) u kome ih je pozvao na borbu protiv okupatora, kao i na osvetu nad muslimanskim stanovništvom, pozivajući se na „[[Istraga poturica|istragu poturica]]“. Каpetan [[Pavle Đurišić]] je u svojstvu zapovjednika Limskog četničkog odreda u naredbi od 18. januara iste godine pisao komandantu Ljevorečkog bataljona da će „veliki deo Mađarske i rumunski Banat, Metohija i Sandžak, Bosna i Hercegovina biti očišćene“ od svih nenacionalnih elemenata.<ref>Milutin D. Živković, Sandžak 1941–1943. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet, Univerzitet u Beogradu, 2017, str. 400.</ref> U jednoj naredbi načelnog karaktera od 3. rujna 1942. godine, Pavle Đurišić imenuje neprijatelje četničkog pokreta, kao i političke ciljeve za koje bi četnici trebalo da se bore: {{izdvojeni citat|Neprijatelja imamo i previše, ali najopasniji su nam oni, koji žele da izazovu razdor u našim nacionalnim četničkim odredima. Ciljevi su veliki, ostvarenje velike slobodne države — čiste od svih manjina, narodnih izroda i gulikoža. Da bismo mogli te ciljeve i ostvariti potrebno je prvo postići jedinstvo duha — očistiti se od svih koji nisu za Monarhiju sa Dinastijom Karađorđevića na čelu. Mi ne možemo da otpočnemo borbe širega zamaha sve dotle dok se ne očistimo od komunističkih bandita koji bi nam zaboli nož u leđa baš onda kada bi to za nas bilo najteže. Ovo nam nalaže borbu protivu njih do njihovog istrebljenja, bez ikakvog zavaravanja da se neko od onih koji su zagrezli u bratsku krv za račun jevrejskih plaćenika mogu povratiti — popraviti i biti sutra korisni članovi našega društva.<ref>[https://znaci.org/00001/281.htm Radoje Pajović - Dušan Željeznov - Branislav Božović: PAVLE ĐURIŠIĆ - LOVRO HACIN - JURAJ ŠPILER], Centar za informacije i publicitet, Zagreb 1987. str. 49-50.</ref>}} 6. decembra 1942, pred početak [[Pokolj muslimana Sandžaka i istočne Bosne 1943.|akcije istrebljenja muslimanskog stanovništva u Sandžaku i istočnoj Bosni i Hercegovini]], kao i [[Operacija Vajs|operacije Weiss]], u referatu<ref>Vojni arhiv, Četnička arhiva, kutija 12, fascikla 2, dokument 22, strana 5.</ref><ref>Milutin D. Živković, n.d., str. 400, fus. 1308.</ref> sa uputstvima o djelovanju četničkih jedinica u slučaju eventualne italijanske kapitulacije, major Zaharije Ostojić iznosi plan u kom predlaže ekstremne mjere za obračun sa Muslimanima: {{izdvojeni citat|Likvidiranje muslimana treba izvršiti parcijalno i u momentu kada se Italijani neće interesovati za sudbinu muslimana. A to može biti na nekoliko dana pre početka akcije prema Italijanima... Posle razoružanja Italijana, ako se pre toga vremena ne svrši sa Muslimanima treba planski pristupiti razoružanju, a potom likvidiranju Muslimana. Za ovo treba obrazovati specijalne leteće jedinice. U svakom slučaju zonu koja će se osloboditi, treba u najkraćem roku očistiti od svih unutrašnjih neprijatelja. Jedino tako, moći ćemo skoncentrisati svu pažnju na front...|Major [[Zaharije Ostojić]]}} Nakon početka same akcije, poručnik [[Jovan Jelovac]], komandant Pljevaljske brigade Mileševskog korpusa JVuO, uputio je 10. februara 1943. naređenje Baju Pivljaninu, komandantu 4. bataljona Pljevaljske brigade, zahtijevajući nastavak ubijanja muslimanskih civila, uključiv i neboračko stanovništvo (žene i djecu): {{izdvojeni citat|Postupajte i dalje prema već izdatom naređenju. Hvatajte i ubijajte sve muslimane, žene i decu. Hvatajte tu gubu i sve ubijajte to je naređenje naših najviših starešina i to moramo izvršavati. Raditi i samo raditi ovih dana to je naša svetinja ovih dana... Radite i držite zasede i ubijajte sve što vam dođe do ruke. Sada nastaje čišćenje do kraja.<ref>VA, ČA, k. 142, k. 4, d. 25, Naređenje komandanta Pljevaljske brigade JVuO Jovana R. Jelovca komandantu 4. bataljona Pljevaljske brigade Baju Pivljaninu, 10. februar 1943.</ref><ref>Milan Radanović, ’Noć osvetljena lomačama sa kojih se dizao plamen do neba…’, str. 41.</ref>}} {{izdvojeni citat|Muslimansko pitanje zahteva akciju. Na uništavalački pohod četnika protiv Muslimana u Sandžaku i dolini Drine Italijani gledaju blagonaklono.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=808&rec=78&roll=332 Nacionalni arhiv Vašington, T-78, rolna 332, frejm 6290058.] ({{jez-njem|"Die muselmanische Frage bedarf einer Lösung. Die Mordbrennereien der DM—Cetniks gegenüber den Muselmanen im Sandschak und im Drinatal werden von den Italienern begünstigt."}})</ref>|Procjena situacije komande Jugoistoka za mart 1943. (1. april 1943.)}} [[Milovan Pisarri]], istoričar i naučni saradnik [[Institut za filozofiju i društvenu teoriju|Instituta za filozofiju i društvenu teoriju]], u monografiji “Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta“,<ref>[https://www.frs.org.rs/stradanje-roma-u-srbiji-za-vreme-holokausta/ Forum Roma Srbije: Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> zaključuje da su četnici Draže Mihailovića, u cilju stvaranja Velike Srbije, počinili [[genocid]] nad stanovništvom [[islam]]ske konfesije, te da su žrtve ovog genocida istovremeno bili i [[Romi]] muslimani: {{izdvojeni citat|Četnici, koji su s jedne strane očajnički pokušavali da uspostave nekakvu kontrolu nad određenim teritorijama u Srbiji i ostalim delovima Jugoslavije, s druge strane su se u više navrata upustili u proces realizacije političkog programa stvaranja etnički čiste Velike Srbije. U tom smislu, i četničke snage su počinile razne zločine nad Romima muslimanske vere, koje je, zajedno s drugim muslimanima, trebalo istrebiti ili na neki način odstraniti sa buduće srpske nacionalne teritorije. U ovom drugom slučaju, zločini su bili najmasovniji i pogodili najviše stanovnika u jugozapadnoj Srbiji, odnosno u Sandžaku. Postoje ozbiljne indicije da su u pokoljima u kojima je ubijeno više od 8.000 žena i dece, stradali i mnogi Romi. Romi koji su bili žrtve terora snaga pod komandom Draže Mihailovića, čak i ako se ne mogu smatrati za žrtve nacionalsocijaličkog plana istrebljenja, ipak su bili žrtve genocida koji je izvršen od strane četnika nad muslimanima i koji je, pored jugozapadne Srbije, obuhvatao Crnu Goru i Bosnu i Hercegovinu.<ref>Milovan Pisarri, Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta, Forum za primenjenu istoriju, Beograd, 2014, str. 70—71.</ref>}} Delegat Draže Mihailovića za Crnu Goru major Rudolf Perhinek je 5. maja 1943. propisao smjernice za dalji rad na pridobijanju stanovištva za četnički pokret u Crnoj Gori i Sandžaku. U tački 5. uputstva stoji: {{izdvojeni citat|Mi tražimo čistu nacionalnu državu. Ako to ostvarimo biće zemlje i suviše, jer će preko 2,5 miliona narodnih manjina morati napustiti našu zemlju. Ta zemlja će se svakako podeliti u prvom redu onima koji se danas zalažu za ostvarenje naše slobodne države.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 144, reg. br. 32/4—1</ref><ref>Zbornik NOR-a, XIV, knj. 2, str. 788.</ref>}} U pismu od 16. jula 1943. godine,<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 815.</ref> vojvoda [[Momčilo Đujić]] obavještava komandanta Bosanskokrajiškog četničkog korpusa (»brata [[Uroš Drenović|Uroša Drenovića]]«), o operacijama protiv [[NOVJ]] i poziva na borbeno jedinstvo dalmatinskih i zapadnobosanskih četnika. Takođe, vojvoda Đujić podsjeća Drenovića i na najvažniji politički cilj četničkog pokreta: {{izdvojeni citat|Jedinstvo i sloga u današnjim danima od životnog su značaja za ceo Srpski narod. Da su pojedinci od ranije toga bili svesni danas bi vojnička i politička situacija bila u potpunosti u našim rukama. Mi smo u zakašnjenju s obzirom na svetske događaje pa zato moramo žuriti da nas događaji ne zateču nespremnim i nesposobnim, da ostvarimo naš politički cilj, a to je stvaranje etnički čiste Srpske države.}} U uputstvu od 10. aprila 1944. godine, izdatom pripadnicima [[Negotin|Krajinske]] brigade Jugoslovenske vojske u otadžbini, pobrojani su ciljevi ravnogorske borbe: {{izdvojeni citat|JA SE BORIM: 1. Za oslobođenje svoje otadžbine i ujedinjenje svih Srba u jednu Državu. 2. Za povratak Kralja u Otadžbinu. 3. Za uništenje: izdajnika, petokolonaša, ratnih bogataša i komunista. 4. Za iseljenje svih manjina iz naše zemlje: Nemaca, Mađara, Arnauta i drugih, i za davanje njihove zemlje našim borcima.}} Stav četničkog pokreta prema Muslimanima bio je da ih treba sistematski uništavati u toku rata a one koji ne budu ubijeni, iseliti u Tursku i na njihovu teritoriju naseliti srpsko stanovništvo.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_1_6.htm |access-date=2022-11-26 |archive-date=2011-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111005185357/http://www.znaci.org/00001/4_14_1_6.htm }}</ref> U ostvarivanju plana o uništenju Muslimana, četnici su izvršili decembra 1941. i avgusta 1942. izvršili pokolje [[Foča u Narodnooslobodilačkoj borbi|na području Foče]], a početkom 1943. [[pokolj muslimana Pljevalja, Čajniča i Foče]]. Pred kraj rata, od 1944. godine, Draža Mihailović je svoj stav prema muslimanima promenio, i počeo je zastupati demokratsko stanovnište. === Šovinizam === {{main|Šovinizam}} {{izdvojeni citat|'''Antihrvatstvo, antimuslimanstvo i antijugoslovenstvo, to je ideologija srpskog četništva'''... <br /> Iskustvo je međutim pokazalo da je, mimo uzajamnih uništavanja, versko-šovinistička ideologija imala za jedinu posledicu da i Srbe i Hrvate i Muslimane goni u zavisnost i u potčinjavanje tuđem osvajaču. Samo se tako mogao očuvati svoj narod i izboriti se sa domaćim inovercima. Komunisti su međutim udarili drugim putem, putem zajednice svih Južnih Slovena i verske snošljivosti. Oni su uspeli da za to nađu razumevanja kod mladih generacija Srba, Hrvata i Muslimana, upravo u ovim mešanim krajevima.<ref name="Jozo Tomasevich 1945">[https://znaci.org/00001/40_40.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje GLAVNI CILJ: VELIKA SRBIJA]</ref><ref>Živko Topalović, Pokreti narodnog otpora u Jugoslaviji 1941-1945, Pariz, 1958, str. 52-53.</ref>|[[Živko Topalović]]}} Muslimane u internoj komunikaciji četnici nazivaju "Turcima".<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_37.htm</ref> Iako četnici zvanično predstavljaju svoj pokret jugoslovenskim, četnički kapetan Milorad Momčilović veoma zamera partizanima je to što primaju "Turke i Hrvate" u svoje redove: {{izdvojeni citat|Komunisti se odriču Boga, vere, slave, zabranjuju opela, primaju Turke i Hrvate u redove partizana, vrše rekvizicije, desilo se i nekoliko ubistva viđenijih ljudi.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_101.htm IZVEŠTAJ KAPETANA MILORADA MOMČlLOVlĆA OD 7. JUNA 1942. MAJORU PETRU BAĆOVIĆU O DOGAĐAJIMA U ISTOČNOJ BOSNI OD JUNA 1941 DO JUNA 1942 GODINE]</ref>}} Četnici ne priznaju posebne narode kao što su [[Crnogorci]] i [[Makedonci]], nego samo srpski narod.<ref name="AVII 1941">AVII, ČA, 223-7-13; Proglas: Srpskom narodu i četnicima od 15. novembra 1941.</ref> Oni novembra 1941. zameraju partizanima što na rukovodećim položajima ima dosta ljudi koji nisu "naše krvi, imena i vere", navodeći da je pošteno da oslobodilački pokret vode samo Srbi, "jer svoju novu slobodu ne želimo više ni sa kim da delimo".<ref name="AVII 1941"/> {{izdvojeni citat|Četnici su narodna vojska koja se bori za srpski narod, a partizani su komunisti koji u borbu unose politiku i štite muslimane i Hrvate.<ref name="Zbornik NOR-a, 4-2, str. 143-144">Zbornik NOR-a, 4-2, str. 143-144</ref>}} U jednom proglasu Gorskog štaba Bosanskih četničkih odreda s jeseni ili kraja 1941, kaže se: {{izdvojeni citat|Mi se borimo za bolju budućnost srpskog naroda od bugarske granice do [[Jadransko more|Jadranskog mora]] i od [[Solun]]a do Subotice i ne priznajemo nikakve posebne narode kao što su [[Crnogorci]], bosanski i makedonski, kako nas sve nazivaju komunisti, nego priznajemo samo srpski narod.<ref>AVII—DM—BH—V—1901/1.</ref><ref>Jovan Marjanović, Ustanak i narodno-oslobodilački pokret u Srbiji 1941, Institut društvenih nauka, Beograd, 1963, str. 189, fus. 310.</ref>}} Partizani su nekad odgovarali proglasima, kao ovim od 8. decembra: {{izdvojeni citat|Svi narodi Jugoslavije koji su od njenih bivših režima opljačkani, zavađeni pa onda prodati neprijatelju i ostavljeni mu na milost i nemilost, danas se grupišu u borbene redove da smaknu jaram ropstva i svojim naraštajima i onima koji preteknu ove užasne borbe bolju budućnost osiguraju.<ref>AJ, CK KPJ, 1941/101.</ref>}} U izvještaju koji je početkom 1942. godine majoru [[Bošku Todoroviću]] poslao poručnik [[Kamenko Jevtić]], komandant Višegradskog četničkog odreda, piše i o odnosu okupacionih snaga prema lokalnom [[Bošnjaci|bošnjačkom]] stanovništvu: {{izdvojeni citat|Muslimani svuda dižu glavu kada vide nemačke trupe ali hrabri nemački vojnici ih preziru jer ovi muslimani ni svoje narodnosti nemaju.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_40.htm Izveštaj Komande Višegradskog četničkog odreda od 11. januara 1942. komandantu operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine o sporazumu o saradnji sa nemačkim trupama u predstojećoj ofanzivi protiv partizanskih jedinica]</ref>}} Kapetan Bogdan Marjanović 24. februara 1942. povodom preuzimanja dužnosti komandanta Rogatičkog odreda, zasniva svoj govor protiv partizana na međuetničkoj isključivosti: {{izdvojeni citat|Budite junaci svesni da nam preti opasnost od novih neprijatelja, a to su komunisti. Oni pod lažnim lozinkama da se bore protiv okupatora, pokušavaju da u svoje ruke uvuku što više naših neukih Srba Bosanaca, a posle da nas potčine pod vlast čivuta i onih istih krvoločnih Turaka i Hrvata, koji su stotine hiljada naše braće uništili na najzverskiji način.<ref name="AVII, ČA, 175-5-25">AVII, ČA, 175-5-25</ref>}} U izvještaju Kotarske ispostave u [[Goražde|Goraždu]] od 16. maja 1942. godine, citiraju se odlomci iz govora koji je, po zauzeću grada od strane četničkih snaga 30. novembra 1941, okupljenim [[Bošnjaci]]ma i [[Hrvati]]ma navodno održao major [[Jezdimir Dangić]]. Tom prilikom, četnici su počinili masovne zločine nad civilnim stanovništvom u gradu i okolnim selima: {{izdvojeni citat|U to je naišao krvavi major Dangić i nazvao Boga, na što je vodstvo te povorke odgovorilo sa "Živila Velika Srbija i Živili četnici". Na to je zloglasni major održao govor u kome je između ostalog rekao: "Mi smo se digli Srbi sa motikom i vilama u ruci, šta je ko imao protiv Hrvata i Muslimana". Na to je zloglasni Traparić dignute glave plačući odgovorio, "Hvala Vam braćo četnici što ste nas oslobodili Hrvatske i turskoga zuluma. Mi smo svi unuci Nemanjića i svi četnici. Pod ovo malo vladavine Hrvatske, a nama sto godina pod njihovim terorom smo živjeli, ipak smo svi radili koji se osjećamo Srbi i pomagali četničku organizaciju". Na te i druge riječi odgovorio je Dangić: "Nema više Hrvata nema više Turaka, sada je velika Srbija". Iza toga se Dangić okrenuo Hrvatima i Muslimanima koji su bili zarobljeni i okupljeni tu i rekao oštrim tonom: "Niste nam mogli umaći ni pobjeći", pa se okrene četnicima i rekne: "Draga braćo četnici nećemo više zajedno mi i balije".<ref>Smail Čekić, Genocid nad Bošnjacima u Drugom svjetskom ratu: Dokumenti, Sarajevo, 1996, str. 134.</ref>}} U jednom izvještaju iz jula 1942. godine, Dobroslav Jevđević piše majoru Petru Baćoviću (tada u svojstvu izaslanika Draže Mihailovića u Hercegovini) o raspoloženju među srpskim stanovništvom u Hercegovini prema [[Bošnjaci|Muslimanima]]: {{izdvojeni citat|Odnos prema muslimanima u Hercegovini u širokim narodnim masama nije pretrpio nikakvih izmena. I ako mi iz razloga političke taktike propagiramo u ovom momentu politiku snošljivih odnosa, u narodnoj duši postoji neizmenjiva svest, da više nema zajedničkog života sa njima i treba mnogo napora i autoriteta, da ne dođe do erupcije tih raspoloženja.<ref>{{Cite web |title=Izvještaj Dobroslava Jevđevića iz druge polovine jula 1942. majoru Petru Baćoviću o vojno-političkoj i ekonomskoj situaciji u Hercegovini i saradnji sa italijanskim okupatorom |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_1_130.htm |access-date=2022-12-11 |archive-date=2022-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211121324/https://znaci.org/00001/4_14_1_130.htm }}</ref>}} Ravnogorska propaganda, da bi odvraćala ljude da ne stupaju u partizanske formacije obavezno je isticala da na čelu NOP-a stoje [[Jevreji]] i drugi tuđinci. Četnički izvještaji, zapovijesti, depeše, partizane najčešće imenuju kao "mošinovce" (sinonim za Jevreje) ili "komuniste".<ref name="Recite slobodno Moša Pijade">[http://www.danas.rs/danasrs/dijalog/recite_slobodno_mosa_pijade.46.html?news_id=194744 Recite slobodno Moša Pijade]</ref><ref name="ReferenceA">https://www.znaci.org/00001/4_14_3_13.htm</ref> {{izdvojeni citat|Treba da znate da se na čelu partizana nalaze Hrvatske Ustaše, kojima je za cilj da gurnu naš narod u bratoubilački rat i da spreče odmazdu Hrvatima.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_27.htm Naređenje Draže Mihailovića od 9. novembra 1941. komandantu bosanskih četničkih odreda za prebacivanje četničkih jedinica iz istočne Bosne u rejon Užica i Kosjerića radi napada na partizane</ref>|Draža Mihailović}} Mihailović je tvrdnje da se na čelu partizana nalaze [[ustaše]] širio sa ciljem da srpsko stanovništvo u [[NDH]], ogorčeno na ustaške zločine, odvrati od pristupanja [[NOP]]-u. S druge strane, pokušavao je privuče Srbe obećavanjem "odmazde Hrvatima", identifikujući ceo hrvatski narod sa ustaškim jedinicama.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_27.htm</ref> Četnički proglas iz septembra 1942. definiše razliku između četnika i partizana na sledeći način: dok "samo pravi Srbin može postati četnik", na drugoj strani "ustaša, Nemac, Jevrejin ili Ciganin može postati partizan".<ref>AVII Chetnik Collection, box 222, facs. 4, doc. 5.</ref> === Antikomunizam === {{main|Antikomunizam}} {{izdvojeni citat|Sve moje snage su okupljene za borbu protiv komunizma.<ref name="znaci.org">[http://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/154_4.pdf |date=2022-09-04 }}, str. I/265.</ref>|Pukovnik Draža Mihailović u razgovoru sa predstavnicima njemačkog [[Vermaht]]a na [[Sastanak u Divcima|sastanku u Divcima]], 11. novembar 1941.}} {{izdvojeni citat|Neophodno je potrebno i vrlo važno potući komuniste svuda da im se traga ne zna.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_155.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 22. do 28. avgusta 1942. godine]</ref>|Iz depeše generala Draže Mihailovića majoru Petru Baćoviću od 28. avgusta 1942. godine}} {{izdvojeni citat|Prema komunistima nepoštedna borba do njihovog potpunog uništenja.<ref name="ReferenceB">[https://znaci.org/00001/4_14_1_157.htm Uputstvo Štaba Limsko-sandžačkih četničkih odreda od 30. avgusta 1942. komandantu novovaroškog sreza za lojalan stav prema okupatoru i bespoštednu borbu protiv pripadnika NOP-a]</ref>|Kapetan Pavle Đurišić u pismu poručniku Vuku Kalaitoviću, 30. avgust 1942.}} {{izdvojeni citat|Komuniste treba da smatraš kao državnog neprijatelja br. 1. i protivu njih povedi bezkompromisnu borbu, koju voditi sve dotle dok se te proklete bande Tita i Moše Pijade potpuno ne dotuku.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_210.htm Pismo majora Zaharija Ostojića od 17. decembra 1942. komandantu četničkog bataljona "Gvozdeni bataljon" o spoljnoj i unutrašnjoj vojno-političkoj situaciji i značaju borbe za uništenje NOV i POJ]</ref>|Iz pisma majora Zaharija Ostojića jednom četničkom komandantu, 17. decembar 1942.}} {{izdvojeni citat|Ovaj ugovor, kao i buduće mere, se baziraju na međusobnom poverenju i želji da se komunizam uništi, zemlja umiri i Srbiji omogući stabilna budućnost u Evropi oslobođenoj od komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=974&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frames no. 000969—000970: Sporazum između krajskomandanture Zaječar i potpukovnika Jovanovića o nenapadanju i saradnji u borbi protiv NOVJ (23./25. decembar 1943.)] <br/> ({{jez-njem|"Diese Vereinbarung sowie die zukünftigen Massnahmen sollen getragen sein vom gegenseitigen Vertrauen und dem Willen, den Kommunismus zu vernichten, das Land zu befrieden und Serbien einer geordneten Zukunft im Rahmen eines vom Kommunismus befreiten Europas entgegenzuführen."}})</ref>|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Ljuba Jovanović Patak|Ljube Jovanovića Patka]] o borbi protiv partizana u Srbiji (decembar [[1943]].)}} {{izdvojeni citat|Četnici su smatrali partizanski komunistički pokret daleko većom pretnjom po Jugoslaviju nego nemačke okupacione snage.<ref>{{Cite web |title=Thomas T. Matteson, Commander, USCG: AN ANALYSIS OF THE CIRCUMSTANCES SURROUNDING THE RESCUE AND EVACUATION OF ALLIED AIRCREWMEN FROM YUGOSLAVIA, 1941-1945 |url=http://www.znaci.org/00002/406.htm |access-date=2022-12-22 |archive-date=2022-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220819133847/https://znaci.org/00002/406.htm }}</ref>|Thomas T. Matteson, američki avijatičar}} {{izdvojeni citat|Mihailović je osjećao fanatičnu mržnju, duboko i čvrsto usađenu još u vojnoj akademiji, prema svemu što je, kao na primjer komunizam, bilo po njegovim uskogrudnim shvaćanjima i mjerilima suprotno interesima monarhije (u biti srpske) i, u manjoj mjeri, interesima crkve (u biti pravoslavne).<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/171_7.pdf |title=Elisabeth Barker — BRITANSKA POLITIKA PREMA JUGOISTOČNOJ EVROPI U DRUGOM SVJETSKOM RATU |publisher=Znaci.org |date= |accessdate=2024-07-17}}</ref>|Pukovnik [[William Bailey]], šef britanske misije kod četnika, 1973.}} {{izdvojeni citat| Draža Mihajlović je neosporno dokazao: 1. da želi da održava primirje s okupacionim silama i 2. da je on toliko antikomunista, da je usprkos engleskim ponudama dao prednost prosjačenju kod okupatora pred slogom s crvenom stranom. Obećanja Draže Mihajlovića u pogledu lojalnog držanja treba uzeti ozbiljno, pošto je Draža Mihajlović u pitanju antikomunizma uvek zauzimao dosledno držanje.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=575&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000570.] <br /> ({{jez-njem|"D.M. habe zweifellos bewiesen, dass er <br /> 1. Burgfrieden mit Besatzungsmacht halten will und <br /> 2. So sehr Antikommunist ist, dass er trotz Angeboten von englischer Seite einen Bettelgang beim Okkupator der Einigung mit der roten Seite vorgezegen hat. <br /> Zusicherungen D.M.'s auf loyale Einstellung sind ernst zu nehmen, da D.M. in antikommunistischer Frage stets konsequente Haltung eingenommen hat."}})</ref><ref>{{Cite web |title=ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVIĆA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm |access-date=2022-12-22 |archive-date=2022-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221015183044/https://znaci.org/00001/4_14_4_229.htm }}</ref>|Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 18. avgusta 1944. povodom ponude Draže Mihailovića za saradnju u borbi protiv NOVJ}} Jedan od ključnih elemenata četničke ideologije bio je [[antikomunizam]]. Četnički kapetan Sergije Mihailović 5. decembra 1941. poručuje Srbima da je [[komunizam]] narodna bolest koja ne zna za vjeru, slavu, Boga, za crkvu, sveštenstvo, porodicu i opšte za hrišćanstvo i tvrdi da "za njih je sestra što i svaka druga žena".<ref name="Zbornik NOR-a, 4-2, str. 143-144">Zbornik NOR-a, 4-2, str. 143-144</ref> Pukovnik [[Branislav Pantić]], jedan je od najbližih Mihailovićevih saradnika u prvim mjesecima rata i okupacije; Pantić je učestvovao u pregovorima sa generalom [[Milan Nedić|Milanom Nedićem]] u oktobru, kao i sa [[Sastanak u Divcima|predstavnicima njemačke okupacione sile u Divcima]] u novembru 1941. U izjavi datoj u emigraciji, Pantić piše o ideološkoj profilaciji ravnogorskog pokreta i antikomunizmu kao njegovoj najbitnijoj odrednici: {{izdvojeni citat|Poznate su ideološko-političke smernice borbenog pokreta srpskog naroda pod vođstvom pukovnika Mihailovića. One su postavljene početkom maja 1941, kada se komunistička akcija još nije pojavila, ni osetila na zemljištu. Sa rane jeseni 1941, komunistička opasnost tačno je i jasno uočena i procenjena. OD TOGA MOMENTA BORBA PROTIV KOMUNIZMA ZAUZIMA GLAVNO I SREDIŠNO MESTO U SVIMA POTHVATIMA PUKOVNIKA MIHAILOVIĆA I SRPSKOG NARODA. TAKVA OSTAJE DO KRAJA. Razume se, da su se prema razvoju događaja, menjali taktički postupci i, po potrebi, primenjivao politički oportunizam.<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 113—114.</ref>}} Međutim, vođstvo Jugoslovenske vojske u otadžbini nije moglo lako privoljeti ljudstvo u sopstvenim redovima na borbu protiv partizana, s obzirom da su u pitanju bili njihovi sunarodnici. U tom smislu, komandant Užičke četničke brigade kapetan [[Milorad Mitić]], 8. decembra 1941. godine (nakon [[Operacija Užice|pada Užičke republike]] i otpočinjanja procesa [[Legalizovani četnici|legalizacije četničkih odreda]]), svojim demotivisanim borcima naglašava značaj i smisao borbe protiv pripadnika [[NOVJ]]: {{izdvojeni citat|U ovim momentima kada su sve srpske nacionalne snage zauzete borbom protiv komunizma, pojedini četnici ne pokazuju dovoljno volje i revnosti u vršenju svojih vojničkih i građanskih dužnosti. [...] Naša organizacija i druge stranke mogu imati različite poglede na izvesne probleme, ali ne i na borbu protiv komunizma, tog najvećeg narodnog neprijatelja.<ref>Kosta Nikolić, Istorija ravnogorskog pokreta (knjiga I), Beograd, 1999, str. 161.</ref><ref>Damjan Pavlica, Draža za početnike - priručnik za borbu protiv revizije prošlosti, Levo krilo, Beograd, 2014, str. 35.</ref>}} Štab legalizovanih Požeško-užičkih odreda kojima je komandovao major [[Manojlo Korać]] (ujedno i načelnik okruga Užičkog), objavio je sredinom decembra 1941. godine letak upućen »Srbima« u kome se apeluje na stanovništvo da ne izaziva okupatorski teror, ali i da se priključi borbi protiv partizana: {{izdvojeni citat|A najpreča dužnost srpskog naroda u ovom času jeste da obezbedi, sačuva i održava red i mir sopstvenim snagama. Nosioci toga mira i reda danas su srpske oružane snage... Zato, draga braćo, smirujte se i posvećujte se svom radu... Pomažite, istrebljujte i prijavljujte svakog komunistu da biste sačuvali sebe, svoj dom i novu Srbiju... Znajte, što se pre budu istrebili komunisti i pohvatali gde god se budu skrili, utoliko je bolje za svakog pojedinca i ceo srpski narod...<ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, dok. S—X—127/1.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_18.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje POD ZAŠTITOM LEGALIZOVANIH ODREDA]</ref>}} U jednoj objavi o radu prijekog suda u okrugu Užičkom, vjerovatno s kraja 1941. ili početkom 1942. godine, okružni načelnik major (28. januara 1942. unaprijeđen u čin potpukovnika od strane generala [[Milan Nedić|Milana Nedića]]<ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2019, str. 60.</ref>) Manojlo S. Korać prijeti hapšenjem građanima koji uspiju da oslobode lice osumnjičeno da je komunista, kao i licima koja su tom prilikom puštena na slobodu od strane kvislinških vlasti: {{izdvojeni citat|NARODU OKRUGA UŽIČKOG Poslednjih dana zapazio sam veliki broj građana, koji dolaze u kancelarije činovnika, koja po dužnosti rade na predmetima uhapšenih komunista, intervenišući da se ti poznati komunisti puste. Saznao sam i to, da se u varoši prikupljaju potpisi za poznate kumuniste [sic!] i komunističke vođe, te da se isti iz zatvora puste, a da i ne izađu pred sud radi suđenja. Poslednji put skrećem pažnju građanstvu i zabranjujem dolazak u nadleštvo kancelarije u kojima se vrše isleđenja uhapšenih komunista. Ko se bude uhvatio od tih, koji su došli radi intervencije, odmah će biti lišen slobode i smatraće se saučesnikom uhapšenog. Isto tako, ako budem uhvatio spisak potpisnika, koji jamče, da li je uhapšeni kriv ili nije, svi će potpisnici biti uhapšeni.<ref>Радивоје Папић, ''Ужичка република 1941. Водич кроз изложбу'', Народни музеј Ужице, 2017, стр. 152.</ref>}} Već od januara 1942. godine, Draža Mihailović je izdavao naredbe da komuniste treba napadati i eliminisati, smatrajući ih najvećom preprekom za preuzimanje vlasti nakon okončanja okupacije i obnovu monarhije, ali i za obračun s pripadnicima nesrpskih narodâ te svim neprijateljima četnikâ: {{izdvojeni citat|Najodlučnije tajno pripremanje za borbu kao prema najopasnijem unutrašnjem neprijatelju, ne po našoj volji, već po njihovoj. Po svaku cenu postati jači od njih, ne ispuštati ih sa oka i ne dozvoliti njihovu infiltraciju u svoju organizaciju. Nikakve iluzije u odnosu na njih. Po prirodi stvari, mi smo za njih neprijatelj br. 1 i oni će učiniti sve da nas oslabe, iskoriste i unište, kao što su već činili gde god smo mi bili naivni i gde god su oni mogli. Svaki njihov predlog za saradnju je golo taktiziranje s tim ciljem, a svaki nacionalni stav prosta maska. Njihov je cilj samo jedan — komunistička [[revolucija]] i [[diktatura proletarijata]]. Jasno je da će nemački slom povući sa sobom i okupatorski režim saradnje domaće vlasti i desničarske pokrete. Ostaje tada sam jugoslovenski nacionalni pokret (Jugoslovenska vojska u Otadžbini) kao glavna, upravo jedina, smetnja njihovom preuzimanju vlasti. (...) Vara se ko u njima gleda pripadnike našeg naroda (...) Imati na umu da je potrebno izvršiti još pre svršetka rata preventivnu kontrarevoluciju (bilo da se izvede jednim udarcem bez oklevanja, jer će se pri slomu Nemačke partizanima priključiti svi vojnici komunisti iz okupacionih jedinica sa oružjem, kao i svi oni kojima preti nacionalna odmazda (ustaše, neprijatelj, manjine, muslimani, izdajice i dr.). U trenutku nemačkog sloma, mi moramo imati slobodne ruke za druge zadatke. Ovome treba pristupiti što pre. U borbi protiv komunista okupiti sve nacionalne i konzervativne snage Srba, Hrvata i Slovenaca.<ref name="cacakmuzej.org.rs">[https://www.cacakmuzej.org.rs/files/nmcacak_zbornik_35.pdf ДРУГИ СВЕТСКИ РАТ У ЧАЧАНСКОМ КРАЈУ – СУПРОТСТАВЉЕНА ТУМАЧЕЊА], ЗБОРНИК РАДОВА НАРОДНОГ МУЗЕЈА XXXV, Горан ДАВИДОВИЋ, Милош ТИМОТИЈЕВИЋ, 2005, стр. 199–249.</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Načelnik Komande Istočne Bosne i Hercegovine JVuO major [[Jezdimir Dangić]] je na pregovorima sa predstavnicima njemačke okupacione sile i srpske kvislinške vlade, krajem januara i početkom februara 1942. godine, nedvosmisleno izrazio do koje je mjere bio pripravan da se, skupa sa svojim četničkim odredima, svrsta u borbeni antikomunistički front: {{izdvojeni citat|Dangić je spreman da se sa svim svojim ljudstvom bezuslovno stavi pod nemačku komandu za potpuno uništenje komunista u istočnoj Bosni i održavanje mira, tako da se izbeglice mogu vratiti. [...] Dangić je pri tom izjavio da bi se sa svojim ljudima i pri jednom opštem ustanku na Balkanu i iskrcavanju Engleza nepokolebljivo verno borio na nemačkoj strani. Dangić je pri tom izražavao, čak, svoje uverenje da bi samo nemačka pobeda mogla Srbiji da obezbedi pripadajući položaj na Balkanu, dok bi pobeda boljševizma značila uništenje svakog naroda, pa, dakle, i srpskog. Da [[Milan Nedić|Nedić]] zastupa isto mišljenje poznato je.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_2_2.pdf Zbornik NOR-a, XII/2, Beograd, 1976.] str. 115—116.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1094&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 001090—001091.] <br /> ({{jez-njem|"D. ist bereit, sich mit allen seinen Leuten unbedingt dem deutschen Befehl zu unterstellen, die Kommunisten in Ost–Bosnien restlos zu vernichten und die Ruhe aufrechtzuerhalten, sodass die Flüchtlinge zurückgeführt werden können. </br> D. erklärte dabei, dass er mit seinen Leuten auch bei einem allgemeinen Balkanaufstand und einer Landung der Engländer unverbrüchlich treu auf deutscher Seite kämpfen würde. Er entwickelte dabei seine Überzeugung dahingehend, dass nur der deutsche Sieg Serbien zu der ihm gebührenden Stellung auf den Balkan verhelfen könnte, während der Sieg den Bolschewismus die Vernichtung jeden Volkes, also auch des serbischen bedeuten würde. Dass Nedić dieselbe Auffassung vertritt, ist bekannt."}})</ref>}} Pukovnik [[Bajo Stanišić]] bio je prvi četnički komandant u [[Crna Gora|Crnoj Gori]] koji je postigao sporazum s predstavnicima italijanske okupacione vojske. Naime, 6. marta 1942. u [[Podgorica|Podgorici]], Stanišić i pukovnik Gabrielo Boglione potpisali su sporazum kojim se četnici („crnogorski nacionalisti”) obavezuju da „neće upotrebiti nikad oružje protiv italijanskih trupa”.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_64.htm Sporazum između četničke organizacije na području Podgorice i doline Zete i Glavne komande italijanskih trupa u Crnoj Gori od 6. marta 1942. o saradnji u borbi protiv NOP-a]</ref> Međutim, najvažnije tačke sporazuma se odnose na »borbu protiv komunizma«: {{izdvojeni citat|ODBOR CRNOGORSKIH NACIONALISTA IZ PODGORICE I DOLINE ZETE sa svoje strane obavezuje se: 1) — Da će voditi beskompromisnu borbu protiv komunizma i komunista u Crnoj Gori — tog najvećeg međunarodnog neprijatelja; 2) — Da će vođa Odreda Crnogorskih Nacionalista iz Podgorice i Doline Zete, Pukovnik Bajo J. Stanišić, bilo lično ili preko osoba koje on delegira, biti u stalnom kontaktu sa Glavnom Komandom Italijanskih Trupa u Crnoj Gori za sve sporazume o izvođenju zajedničke akcije u borbi protiv komunizma u Crnoj Gori; 3) — Da će iz pokreta potpuno isključiti svaku politiku a jedino ostaje borba protivu komunizma u Crnoj Gori;}} Draža Mihailović će aprila [[1942]]. naložiti [[Pavle Đurišić|Pavlu Đurišiću]] da se bori protiv partizana, a ne okupatora: {{izdvojeni citat|Važno je da ostanete u nacionalnoj liniji potpuno kao i dosada. Komuniste čistite gde možete a izbegavajte Talijane i posredno iskoristite ako se što može izvući od njih.<ref>https://znaci.org/00001/4_14_1_72.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama štaba Draže Mihailovića od 21. marta do 26. aprila 1942. godine</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Mihailović javlja [[Zvonko Vučković|Zvonku Vučkoviću]] i drugim komandantima u Srbiji da je borba sa komunistima „odlučna”, da su komunisti „krvoloci”, te da ih uništavaju nemilosrdno, jer bi komunisti, kao „izdajnici”, pokušali da „nas ometu u oslobođenju otadžbine koju oni ne priznaju”: {{izdvojeni citat|Te zlotvore i krvnike našeg naroda uništavajte bez milosti. Oni nas ometaju da imamo slobodne ruke prema neprijateljima. Oni isto kao i Ljotićevci podjednako služe Nemcima. Bez milosti uništavajte. Svi komandanti su mi odgovorni za svoje reone da su čisti od ovih mangupa i probisveta koje vode stranci Tito i Moša Pijade.<ref name="Petranović"/><ref>Zbornik NOR-a, XIV/2, Beograd, 1983, str. 131.</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Četnički komandanti su naglašavali kako je jaz između dva vojna i politička pokreta nepremostiv. U zapisniku sa konferencije četničkih odreda s područja doline [[Vrbas (rijeka)|Vrbasa]], održane 7. juna 1942. godine, zabilježene su riječi vojvode [[Rade Radić|Radeta Radića]], komandanta [[Bosna (regija)|bosanskih]] četnika, koji je na lapidaran način iskazao neumitnost sukoba sa partizanima: {{izdvojeni citat|Komandant Rade Radić kaže: da se mi nismo digli protiv komunista, došle bi u pitanje i naše glave.<ref name="ReferenceE">[https://znaci.org/00001/4_14_1_100.htm Zapisnik sa konferencije četničkih odreda sa područja doline Vrbasa od 7. juna 1942. o organizaciji odreda, sadejstvu u akcijama protiv NOP-a i saradnji sa NDH]</ref>}} O komunizmu kao ideološkom antipodu četničkog pokreta pod komandom generala Mihailovića, te o [[Komunistička partija Jugoslavije|jugoslovenskim komunistima]] kao najradikalnijim protivnicima stanja u [[Kraljevina Jugoslavija|prvoj Jugoslaviji]], vojvoda [[Ilija Trifunović-Birčanin]] je pisao komandantu JVuO u drugoj polovini aprila 1942. godine: {{izdvojeni citat|Prilike za rad ovamo ne samo da nisu povoljne, nego su čak veoma nepovoljne. Talas marksističkog socijalizma pod firmom komunizma ili [[Socijaldemokratija|socijalne demokratije]], zahvatio je široke narodne slojeve Bosne, Hercegovine, Crne Gore, Like i Dalmacije. Političko i duhovno vođstvo Komunističke partije Jugoslavije, veštom propagandom, a naročito terorom i zločinima u masi uspelo je: da narod ovih krajeva zavede na duhovnu stranputicu, da mu tragično pomrači vidike, dovodeći ga u suton one legendarne vidovitosti, koja je uvek prestavljala jasnu odliku našeg naroda. Rezultat ovakvog njihova rada poznat Vam je: dvostruko ropstvo i tiranija od strane okupatora i crvenih, snošenje teških udaraca i nanošenje ogromnih gubitaka, a iznad svega pojavila se strašna vizija gladi u ovim inače pasivnim krajevima. Pa ipak u poslednjem dvana[j]estom času narod kao da se trgao i počeo da se vraća: od internacionalizma—[[Nacionalizam|nacionalizmu]], od [[Ateizam|ateizma]] i bezbožništva etici i veri, od razbuktalog nemorala i strasti ka porodici i moralu, od kolektivizma ka slobodi i individualizmu, dakle našoj vekovnoj tradiciji: svemu onom što je prestavljalo žarište i ideje vodilje nacionalne svesti i misli.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_76.htm Izveštaj Ilije Trifunovića Birčanina od aprila 1942. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj situaciji u Bosni, Hercegovini, Crnoj Gori, Lici i Dalmaciji i o saradnji sa italijanskim okupatorom]</ref>|Izveštaj Ilije Trifunovića Birčanina Draži Mihailoviću (april 1942.)}} General Draža Mihailović poslao je 26. maja 1942. depešu predsedniku Ministarskog saveta Kraljevine Jugoslavije [[Slobodan Jovanović|Slobodanu Jovanoviću]] sljedeće sadržine: {{izdvojeni citat|Prošle jeseni primio sam znanju saopštenje britanske Vlade da Jugosloveni ima da se bore za Jugoslaviju, a ne da se borba pretvori u pobunu komunista za Sovjetsku Rusiju. Ponavljam komunisti su omrznuti u narodu zbog užasnog terora. Zapamtite: narod ih neće i uskoro im je kraj. Srbija, Sandžak i Istočna Bosna potpuno slobodni od njih. U Crnoj Gori sam se narod digao listom protiv njih. Ponavljam sam narod i sad se i Crna Gora čisti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_105.htm Izvod iz zbirke telegrama Štaba Draže Mihailovića poslatih izbegličkoj jugoslovenskoj vladi od 4. novembra 1941. do 11. juna 1942. godine]</ref>}} Nakon što su četnici sredinom 1942. godine u sadjejstvu sa italijanskim trupama [[Treća neprijateljska ofanziva|protjerali partizane iz Hercegovine]], u bilećkom, gatačkom i nevesinjskom srezu su održane smotre jedinica kojima je prisustvovao i vojvoda Ilija Trifunović-Birčanin, komandant zapadnobosanskih, ličko-dalmatinskih i hercegovačkih četničkih odreda. U obilasku četničkih jedinica, Trifunovića su pratili italijanski general Alessandro Lusana, vojvoda [[Dobroslav Jevđević]] i lokalni četnički komandanti. U svom govoru u [[Bileća|Bileći]], vojvoda Trifunović-Birčanin naglašava koliko je značajna "''borba protiv komunizma''" u tom trenutku: {{izdvojeni citat|Zahvaljujem vam se junaci, što ste u ovim krajevima slomili komunizam i uništili te krvave bande. Pozivam vas, da se pokoravate zakonima i ne nasjedate lažnim vijestima, te da se i dalje borite protiv komunizma, jer su boljševičke armije već na umoru. Danas je glavna borba uperena protiv komunizma, u kojoj se osim ostalih naroda Evrope bore i svi južni Sloveni, jednako Srbi, Hrvati i Slovenci, a iz koje će borbe izići nova Evropa, gdje nas očekuje novi život, koji će sigurno biti bolji, te ćemo u miru moći podizati svoje razrušene domove i orati naša polja.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_120.htm Izveštaj komandanta zapadnobosanskih, ličko-dalmatinskih i hercegovačkih vojnočetničkih odreda od 16. jula 1942. Draži Mihailoviću o četničkim jedinicama u Hercegovini, Dalmaciji, Lici i zapadnoj Bosni]</ref>}} General Draža Mihailović je zahtijevao od svojih oficira da ga redovno izvještavaju o tome šta su poduzeli po pitanju izvršenja likvidacije komunista. 16. jula 1942. godine, u dvjema depešama poslatim komandantu Severnih pokrajina JVuO ([[Vojvodina]] i [[Slavonija]]) majoru [[Žarko Todorović|Žarku Todoroviću]] (pseudonim »Valter«; major Todorović je ujedno bio i ravnogorski komandant Beograda), Mihailović se raspituje: {{izdvojeni citat|Dajte podrobnije podatke o licu koje nosi [[Ante Pavelić|Pavelić]]eve poruke. Da li je to Mitrović. Kakva je situacija u [[Srem]]u u pogledu komunista. Šta ste preduzeli za njihovo uništavanje.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref>}} U raspisu svim komandantima poslatom iz štaba Draže Mihailovića 30. jula 1942. koji potpisuje major [[Zaharije Ostojić]], između ostalog se sugeriše da bi komuniste i partizane trebalo izravno uništiti, paralelno koristeći usluge kvislinških struktura u Srbiji (poput [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]] ili [[Specijalne policije Uprave grada Beograda]]): {{izdvojeni citat|Komuniste trebite bez milosti svim sredstvima posredno i neposredno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref>}} U depeši koju je 23. avgusta 1942. godine Draža Mihailović uputio [[Siniša Ocokoljić|Siniši Ocokoljiću]] (pseudonim »Ilijev«), komandantu Mlavskog korpusa JVuO, stoji: {{izdvojeni citat|Naša propaganda preko r. Londona radi punom parom, komunisti gube pa imaju pravo da se ljute. Naša vlada održava savezničke veze sa Rusijom, a mi ima da ih u zemlji pomlatimo i uništimo gde god ih sretnemo, nastanite na tome u vašoj oblasti.<ref>https://znaci.org/00001/4_14_1_155.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 22. do 28. avgusta 1942. godine</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Njemački vojni istoričar kapetan Ernst Vishaupt, na zahtjev načelnika štaba Komande Jugoistoka, sastavio je u drugoj polovini 1942. godine opširan izvještaj u kojem je obradio najvažnije događaje u okupiranoj Jugoslaviji u periodu od juna 1941. do avgusta 1942. Analizirajući situaciju u zemlji tokom prvih nedjelja [[Ustanak u Srbiji|ustanka u Srbiji]], kapetan Vishaupt piše: {{izdvojeni citat|Ustaničkim pokretom u Srbiji rukovode četničke jedinice i komunističke bande. Četničke jedinice su za sada podeljene u tri grupe: u jedinice [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]], koje stoje iza vlade Nedića, u grupe generala [[Ljubo Novaković|Novakovića]], koji naginje komunistima i antikomunističke jedinice generalštabnog pukovnika Mihailovića. Mihailović je protiv Pećanca i Novakovića. U njegovoj okolini su pretežno oficiri. Njegova organizacija je izgrađena čisto vojnički. On je odbio komuniste zato što smatra da nije došlo još vreme za opšti ustanak. On hoće najpre da organizuje celu zemlju pa tek onda da krene napred.<ref>[https://znaci.org/zb/4.php?broj=544&bk=2&vol=12 Borbe protiv ustaničkog pokreta na području Jugoistoka od juna 1941. do avgusta 1942. godine], u Zbornik NOR-a, tom XII, knjiga 2: Dokumenti Nemačkog rajha 1941—1945, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1976, dokument br. 209, str. 1020—1021.</ref>|Izvještaj o borbama protiv ustaničkog pokreta na području Jugoistoka od juna 1941. do avgusta 1942. godine}} Teror koji su četnici provodili u cilju očuvanja svojih pozicija vodio se pod parolom borbe protiv komunizma. Pored ubijanja zarobljenih partizana, zastrašivanja i teroriziranja stanovništva, taj je teror pratila sve izraženija propaganda. U letku pod naslovom »Braćo Srbi i sestre Srpkinje!«, koji su četnici krajem kolovoza 1942. raspačavali u okolici [[Knin]]a, ističe se da četnici vode borbu »protiv partizana-komunista na život i smrt« i da će je voditi »do njihovog konačnog istrebljenja«. Također, 10. rujna iste godine, vojvoda [[Momčilo Đujić]] je u obliku letka uputio poruku »Srbima partizanima i partizanskim simpatizerima na srpskoj tromeđi«, u kojoj ih poziva da se vrate kućama i »jave kod nadležnih komandira četničkih odreda i ostalih predstavnika četničke vlasti, te neka im se stave na raspoloženje sa svojim oružjem«.<ref>AVII, NDH, kut. 197, br. reg. 9/10.</ref> Đujić prijeti da je to njegova »poslednja opomena i poslednja poruka koju čini u ime Srpskih četničkih odreda«, jer će nakon toga poduzeti »represalije koje će konačno pogoditi smrtonosnim udarcem sve one koji se udružiše sa našim neprijateljem i služe razornoj ideji komunizma uništavajući sve ono što je ''NAŠE, RASNO I NACIONALNO''«.<ref>[https://znaci.org/00001/41_12.htm Četnici i problemi borbe protiv NOP-a]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=932&rec=314&roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000928.]</ref> U cilju vođenja bespoštedne borbe protiv partizana, kao i njihovog uništenja, kapetan [[Pavle Đurišić]] je svojim jedinicama izdavao konkretna naređenja, u kojima je stajalo: {{izdvojeni citat|Svakog uhvaćenog komunistu ubiti na licu mesta sem vođa, koje vezati i sprovesti ovom štabu. U koliko bi se uhvatio sa tačnim i osvedočenim dokazima, koji komunistički jatak, bez razmišljanja ga ubiti.<ref>[https://znaci.org/00001/281.htm Radoje Pajović — Dušan Željeznov — Branislav Božović: PAVLE ĐURIŠIĆ — LOVRO HACIN — JURAJ ŠPILER], Centar za informacije i publicitet, Zagreb 1987. str. 50.</ref>}} Prilikom izvođenja jedne akcije potkraj studenog 1942. Đurišić naređuje: »Svakoga komunistu — partizana na koga se naiđe ili se u borbi uhvati likvidirati po kratkom postupku. Na celoj teritoriji kroz koju se prolazi pretresati teren i kuće i svako lice koje je sumnjivo hapsiti. Isto tako pohapsiti sva ona lica za koja se utvrdi da nisu seljaci-meštani već došljaci...«<ref>Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941-1945, Obod, Cetinje 1977, str. 295.</ref> General [[Blažo Đukanović]], koji se nalazio na čelu [[Kvisling|kvislinške]] [[Glavne nacionalne komande Crne Gore]] sa sjedištem na [[Cetinje|Cetinju]], u naređenju od 30. novembra 1942. piše pukovniku Baju Stanišiću: {{izdvojeni citat|Naredite najenergičniju potjeru za komunistima koje po svaku cijenu uništiti i onemogućiti im dalju akciju na reonu te komande. Sve jedinice uputiti na teren. Biti nemilosrdan prema komunistima i onima koji ih pomažu. [...] Energičan rad protivu komunista i njihovo uništenje mora se izvršiti u što kraćem vremenu. Odlaganja nema. Sentimentalnosti ne smije da bude.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_196.htm Naređenje četničke Glavne nacionalne komande Crne Gore od 30. novembra 1942. komandantu Zetskog letećeg odreda za maksimalno angažovanje odreda u uništenju komunista i pripadnika NOP-a]</ref>}} Mnogi četnici su svoju borbu prvenstveno vidjeli kao borbu protiv partizanskog ustanka, a ne protiv okupatora: {{izdvojeni citat|Uzeli smo oružje ne da riješimo međunarodne probleme niti da politiziramo — jer i kad bi to radili, to bi bilo bez ikakvog rezultata kao do sada, budući smo potpuno ubijeđeni da mi ne možemo imati nikakvog uticaja pri rešavanju svjetskih događaja. Uzeli smo oružje da oslobodimo naš narod od strašnog terora jedne pljačkaške bande i bandita kao što su Moša Pijade i drugovi.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_90.htm</ref>|Pismo Jakova Jovovića italijanskom guverneru Crne Gore o stavu četnika prema italijanskom okupatoru (29. maj 1942.)}} Četničke snage su u [[Operacija Weiss|operaciji Weiss]], pokrenutoj sa ciljem uništenja [[Bihaćka republika|Bihaćke republike]], uzeli učešća zajedno sa njemačkim, italijanskim i [[Ustaše|ustaško]]-[[Hrvatsko domobranstvo|domobranskim]] jedinicama. U direktivi od 2. januara 1943. komandantima korpusa JVuO u predstojećoj operaciji, Draža Mihailović naređuje početak opšte ofanzive na snage NOVJ: {{izdvojeni citat|'''III Naš cilj i ideja manevra.''' <br /> Naša je namera da iz obuhvatnog položaja koga imaju naše snage izvrše koncentričan napad na komuniste na označenoj prostoriji, komunisti unište i time oslobode ovu srpsku teritoriju komunističkog terora.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_1.htm Direktiva Draže Mihailovića od 2. januara 1943. komandantima korpusa za borbu protiv jedinica NOV i POJ na slobodnoj teritoriji zapadne Bosne, Like i Korduna]</ref>}} U raspisu svim svojim komandantima od 13. januara 1943, general Mihailović javlja: {{izdvojeni citat|Navijanje londonskog radia za pomirenje sa komunistima objasnite u usmenoj propagandi da je to naše lukavstvo da komuniste malo umirimo i da ih uništimo. Objasnite javno narodu da nas Englezi u tome potpomažu da bi smo se jednom otarasili komunista koji se ne bore da oslobode već da zarobe narod. Saopštite i susedima.<ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/4_14_2_25.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića od 10. do 31. januara 1943. godine]</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Istog dana, Mihailović piše »Feliksu« (poručnik [[Zvonimir Vučković]], komandant 1. ravnogorskog korpusa JVuO), »Leonardu« (kapetan I klase [[Dragiša Ninković]], komandant Rudničkog korpusa), i »Fricu« (major [[Dušan Smiljanić]], komandant 1. šumadijskog korpusa) da je neprijateljstvo između četnika i partizana duboko ukorijenjeno, i zato ga je nemoguće prevazići. Komandant JVuO naređuje: {{izdvojeni citat|Borba koju vodimo sa njima je odlučna. Nećemo ih jer su krvoloci i žele da ponovo zadobiju teren. Uništavajte ih nemilosrdno jer se veliki događaji približuju krupnim koracima. Kao izdajnici pokušali bi da nas ometu u oslobođenju otadžbine koju oni ne priznaju.<ref name="ReferenceC"/>}} 16. januara iste godine, Dragoljub Mihailović u cirkularnoj depeši svim četničkim komandantima u [[Nedićeva Srbija|okupiranoj Srbiji]] naređuje „uništenje komunista”: {{izdvojeni citat|I pored svih nevolja narоčitо podvlačim da je komunistička opasnost jedna od najvećih... [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|Naša vlada u Londonu]] preduzima sve da spreči englesku propagandu za partizane. [[Slobodan Jovanović]] vodi tešku borbu u tome pogledu. Ja ulažem proteste i sprečavam koliko najviše mogu ali najbolji način sprečavanja ovog je u uništenju komunista posle čega Englezi neće imati koga da hvale. Na tome radimo i uskoro će te čuti da smo ih u ime Boga likvidirali. Kod vas na vašem terenu uništavajte ih bez milosti. To su zlotvori i dželati našeg naroda.<ref>AVII, reg. br. 18/1, k. 299, d. 193.</ref><ref>Potpukovnik Branko Latas, Saradnja četnika i Nemaca u borbama protiv Glavne operativne grupe divizija NOVJ u dolini Neretve (februar—mart 1943), Prilozi Instituta za istoriju, broj 17/1980, Sarajevo, str. 201, fus. 62.</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 131—132.</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Potom je 21. januara 1943. uputio depešu majoru Siniši Ocokoljiću u kojoj naređuje: {{izdvojeni citat|Komunistima ne dozvoliti da dižu glavu. Uništavati ih bez milosti kao naše najveće zlotvore. Teren od njih mora biti čist. Postupati bez sentimentalnosti isto kao što i oni rade.<ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/4_14_2_25.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića od 10. do 31. januara 1943. godine]</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} I sjutradan, Mihailović u depeši Ocokoljiću urgira za uništenje komunista, napominjući da je komandantima JVuO zabranjeno baviti se politikom: {{izdvojeni citat|Komunistički agenti gmižu kroz narod a zašto ne uputite naše agente da i oni gmižu i da ih ubijaju. Očekujem od vas vesti i aktivnost. Ne busajte se u grudi situacije će biti i teže. Odgovorite mi po vašem običaju da vi govorite istinu a ja ne volim istinu. Odgovaram da volim istinu ali i prisebnost u vezi sa stalnom radljivošću. Naređujem da komuniste uništavate gde god za njih čujete. Vi komandujete vojnicima a ne ženama. Borba je naš posao. Izvestite o sudarima sa komunistima i koliko ste ih pobili. Više nemojte kritikovati niti voditi spoljnu politiku. Zahtevam da očistite vaš teren jer mi za svoj teren odgovarate lično.<ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/4_14_2_25.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića od 10. do 31. januara 1943. godine]</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga II, dok. 25, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 135-136.</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Kako bi opravdao obračun s glavnim neprijateljem (NOVJ), Dragoljub Mihailović je znao u naređenjima svojim komandantima nerijetko posegnuti i za konfabulacijama o saradnji partizana s okupatorom. 22. januara 1943, general Mihailović šalje depešu majoru [[Dragutin Keserović|Dragutinu Keseroviću]] (pseudonim »Orel«): „Primio vaš izveštaj o borbi Dukađinske brigade sa komunistima... Nastanite da vaš kraj potpuno očistite od komunista naročito [[Jastrebac]] — uništavajte ih bez milosti jer nas ometaju u radu i sarađuju sa Nemcima.” U ''Raspisu svima'' od 24. januara, on traži: {{izdvojeni citat|Naši saveznici preko radi[j]a ukazuju na važne i velike odluke ovih dana. Nemcima se bliži kraj. Pripremajte se za odsudnu akciju. Stoga, red i rad na prvom mestu. Raščistite teren svuda od komunista da bismo imali odrešene ruke za odsudni momenat. Saopštite svima susedima.<ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/4_14_2_25.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića od 10. do 31. januara 1943. godine]</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} General Draža Mihailović nagovještava 28. januara 1943. odvijanje predstojeće operacije u više faza: {{izdvojeni citat|Za uništavanje komunista dve faze. Prva faza uništavanje sovjetske republike. Druga faza gonjenje u celoj Bosni, Lici i Kordunu i definitivno uništavanje. Italijani za sada onemogućili prolaz Crnogorcima, pod izgovorom da je sovjetska republika pred uništenjem, i da Crnogorci nisu potrebni.<ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/4_14_2_25.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića od 10. do 31. januara 1943. godine]</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Mihailović je odbacivao bilo kakvu ideju o eventualnom prekidu neprijateljstava sa vođstvom jugoslovenskih partizana, čak i nakon intervencija sa strane najviših političkih adresa u [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkim zemljama]]. 31. januara 1943. godine, on piše komandantu Srbije JVuO generalu [[Miroslav Trifunović|Miroslavu Trifunoviću]] (pseudonim »Ditrih«) da je [[Anthony Eden]], ministar vanjskih poslova [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]], uputio apel za izmirenjem dvije zaraćene strane: {{izdvojeni citat|Izjava Idnova o mirenju ne važi ništa. Čistiti komuniste do poslednjeg. Mi našu kuću uređujemo i niko drugi. Oni neka pregovaraju to se nas ništa ne tiče.<ref name="ReferenceC"/>}} Tokom operacije Weiss, major Zaharije Ostojić (»Branko«) šalje 29. januara 1943. depešu Vrhovnoj komandi JVuO u kojoj o odnosu prema partizanima, kao i o eventualnom dogovoru s njima, kaže sljedeće: {{izdvojeni citat|Ja ostajem do kraja zakleti neprijatelj crvenih zlikovaca i ubeđen sam da bi svako sporazumevanje sa komunistima značilo ogromni gubitak za našu stvar u narodu.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_28.htm Izvod iz knjige primljenih depeša Štaba Draže Mihailovića u vremenu od 18. januara do 4. februara 1943. godine]</ref>}} U propagandnom letku od 10. februara 1943, upućenom stanovništvu [[Bosna (oblast)|Bosne]], [[Lika|Like]] i [[Dalmacija|Dalmacije]], u povodu početka operacije Weiss, a koji potpisuju četvorica četničkih komandanata sa teritorije [[NDH]] (potpukovnik [[Ilija Mihić]], major [[Petar Baćović]], vojvoda u rangu majora<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 7.</ref> [[Momčilo Đujić]] i kapetan [[Radovan Ivanišević]]), poziva se na istrebljivanje partizana: {{izdvojeni citat| Petna[j]est hiljada četnika do zuba naoružanih napada sa raznih strana i uništava na svom istoriskom pohodu sve što pokazuje otpor. <br /> '''Komunisti će biti istrebljeni. Prema njima nema milosti'''. <br /> A Vi braćo, koji ste prisiljeni ili zavedeni lažju i obmanom okrenite oružje protiv najvećih neprijatelja našeg naroda. Poubijajte političke komesare i stupite odmah u naše redove, gde ćemo Vas primiti bratski. Ugledajte se na stotine i stotine njih koji nam se svakodnevno predaju, svesni da su izdati i prevareni od komunista jevreja. <br /> Narod Bosne, Like i Dalmacije neka ostane na svojim ognjištima i neka čuva svoje domove, jer dolaze četnici da ga oslobode komunističke kuge, terora i strahovlade.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_31.htm Proglas četničkih komandanata istočne Bosne, Hercegovine, Dalmacije i Like od 10. februara 1943. narodu Bosne, Like i Dalmacije za borbu protiv Narodnooslobodilačke vojske]</ref>}} 21. februara 1943. godine, u trenutku kada počinju najžešće [[Bitka na Neretvi|borbe u dolini Neretve]], Draža Mihailović naređuje kapetanu [[Aleksandru Mihajloviću]] (pseudonim »Saša«), komandantu Beograda JVuO: {{izdvojeni citat|Na Vašem terenu ne sme postojati Komunista. Propagandu razvijajte sami. Dovoljno argumenata protiv njih postoji da ih narod više ne želi, a kad ih London i Moskva hvali, znajte da su u najvećem škripcu. Sada bijemo s njima poslednju bitku i nadam se s Božjom pomoću u uspeh.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_74.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića u vremenu od 20. februara do 6. marta 1943. godine]</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} [[Italija]]nsko poslanstvo u [[Beograd]]u redovno je izvještavalo ministarstvo vanjskih poslova u [[Rim]]u o svim važnijim događajima u okupiranoj Jugoslaviji. Tokom 1943. godine, ukazivalo se na razlike u ratnoj taktici Mihailovića i [[Josip Broz Tito|Tita]], tj. tvrdilo se da dok je prvi iščekivao „pravi momenat”, drugi je, sa svojim partizanima, bio mnogo aktivniji što mu je donosilo sve više pristalica „među seljačkim masama”.<ref>DDI, Spalazzi a Mussolini, serie IX, vol X, d. 383, 503.</ref> U jednom izvještaju iz marta te godine, navodi se da ideološki sukob čini saradnju između dva pokreta nemogućom, prvenstveno usljed jasnog antikomunističkog stava „generala nacionaliste”.<ref>Бојан Симић, Окупирана Србија у извештајима италијанског посланства у Београду (1941-1943). Војноисторијски гласник, Институт за стратегијска истраживања - Одељење за војну историју Министарства одбране Републике Србије, 2017, стр. 107.</ref> U prijedlogu koji je 11. maja 1943. komandantu Jugoistoka uputio potpukovnik Heinz iz [[Brandenburger|divizije Brandenburg]], a u vezi sa izvođenjem predstojeće [[Operacija Crno|operacije Schwarz]] te odnosom prema formaciji pod komandom Pavla Đurišića, kao karakteristično za dosadašnje držanje četnikâ, pominje se sljedeće: {{izdvojeni citat|10. 5. bio sam u navodnom glavnom stanu Draže Mihailovića u [[Kolašin]]u na razgovorima sa četničkim vođom Đurišićem. Rezultat ovih razgovora: a)  Đurišićevi četnici su od Italije legalizovana domaća milicija na području Crne Gore. Jačina 2000 — 3000 pušaka. b)  Njihov stav je antikomunistički, njihova parola je red i mir.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_3_63.htm Predlog potpukovnika Hajnca od 11. maja 1943. komandantu Jugoistoka za angažovanje delova divizije Brandenburg u Crnoj Gori i za saradnju sa četničkim odredima Pavla Đurišića nakon obavljenih pregovora u Kolašinu]</ref>}} I nakon teškog poraza koji su doživjeli u bici na Neretvi, četnici nijesu odustajali od ispunjenja svog najvažnijeg zadatka — uništenja partizanskih snagâ. U trenutku kada nije u potpunosti siguran da li će predstojeća [[operacija Schwarz]] biti uperena i protiv njegovih jedinica (kao što će se ubrzo ispostaviti), general Mihailović šalje 9. maja 1943. depešu majoru Petru Baćoviću (pseudonim »Ištvan«), u kojoj pohvaljuje njegov rad: „Vaši uspesi su veličanstveni. Organizujte svakoga, naročito omladinu i pojašite komunistima na leđa za njihovo definitivno uništenje.” U depeši koju je istog dana poslao majoru Pavlu Đurišiću (pseudonim »Đuzepe«), on navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|Moje mišljenje je da se komunisti imaju uništiti gonjenjem na svim frontovima... Celu oblast na desnoj obali [[Lim (rijeka)|Lim]]a primio je major [[Dragutin Keserović|Keserović]] i za nekoliko dana očistiće je od svih simpatizera. '''Pobićemo sve što nevalja i to odmah'''.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 297, registarski broj 2/1.</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 731—733.</ref>|General Draža Mihailović}} U svrhu mobilizacije pripadnika JVuO za borbu protiv partizana, Dragoljub Mihailović i četnički komandanti su često, u propagandne svrhe, isticali navodno prisustvo velikog broja ustaša u redovima NOVJ: {{izdvojeni citat|Da bi se ovom zlu jednom stalo na put naređujem: Prvo da se u celoj zemlji u svim našim pokrajinama proglasi svi Srbi na okup i u zajedničku borbu protivu najopasnijeg našeg neprijatelja-komunista u čijim se redovima nalaze ustaše i ceo ostali ološ ove zemlje; Drugo proglašavam mobilizaciju svih raspoloživih naoružanih snaga i svih pokrajina naše zemlje i to odmah bez čekanja i odugovlačenja; Treće u svim pokrajinama preduzeti najenergičnije udare na komuniste gde god se zateknu jer je to '''najveće zlo u našoj sredini'''.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 141—142.</ref>|Cirkularna depeša Draže Mihailovića iz novembra 1943.}} U depeši [[Dragutin Keserović|Dragutinu Keseroviću]] (pseudonim »Orel«) od 12. novembra 1943. godine, Draža Mihailović piše: {{izdvojeni citat|Produžite rad na definitivnom čišćenju komunista. Oni ne smeju postojati u Srbiji. Krajnje je vreme da sa tim gadovima raščistimo. Uništavajte sve njihove simpatizere i jatake bez milosti. Kad ne budu imali simpatizere neće moći ni da postoje.<ref>Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 7. novembra do 3. decembra 1943. godine, broj 493—499 od 7. novembra 1943. - NAREĐENjE... - http://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015183053/https://znaci.org/00001/4_14_3_42.htm |date=2022-10-15 }}</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Dva dana nakon ove naredbe, Mihailović je uputio naredbu potpukovniku [[Radoslav Đurić|Radoslavu Đuriću]] u kojoj se ističe da se sem „uništenja komunista” u isto vreme „unište njihovi simpatizeri, koji su najopasniji”. Mihailović je 26. novembra uputio naređenje [[Nikola Kalabić|Nikoli Kalabiću]], komandantu Korpusa gorske garde: „Produžite čišćenje komunista, gde god ih čujete... Čistite bez milosti.”<ref>Милослав Самарџић, Генерал Дража Михаиловић и општа историја четничког покрета, III, Крагујевац, 2006, стр. 408-409.</ref><ref>Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 117.</ref> U trenutku kada snage NOVJ pokušavaju prodrijeti iz [[Istočna Bosna|istočne Bosne]] i [[Sandžak]]a u Srbiju, u cirkularnoj depeši svim četničkim zapovjednicima u [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupiranoj Jugoslaviji]] (»''Raspis svima''«) od 21. novembra 1943. godine, Draža Mihailović izdaje naređenje o borbi protiv partizana do njihovog potpunog istrebljenja: {{izdvojeni citat|Naređujem svima kako u Srbiji tako i u ostalim našim pokrajinama da koriste ovu situaciju komunista i da ih unište u svim pokrajinama do poslednjeg. Komunisti su ispraznili druge terene na kojim su se nalazili te je ovo zgodna prilika da u svim oblastima dođemo do punog izražaja i potpuno sve ostale pokrajine kao u Srbiji stavimo pod svoju vlast.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 3, dokument br. 42, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 153.</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Nakon tri dana, Dragoljub Mihailović izričito ponavlja zahtjev za uništenjem komunista: {{izdvojeni citat|U pogledu komunista nastavite akciju do potpunog njihovog uništenja. '''Mi taj čir ne možemo trpeti na našem telu a najmanje u Srbiji'''.<ref name="ReferenceD">[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 7. novembra do 3. decembra 1943. godine]</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Kada je kapetan Aleksandar Mihajlović generalu Mihailoviću dostavio veoma važan i povjerljiv izvještaj četničkog saradnika Borislava Mesarovića (»August«) o organizaciji i personalnom sastavu [[Gestapo]]a (BdS) u Beogradu, četnički je komandant 30. novembra 1943. našao za shodno da ponovi da se glavna borba vodi protiv ideološkog protivnika: {{izdvojeni citat|Primili smo Vaše pismene izveštaje, koji su odlični. August je učinio veliku uslugu. Ove izveštaje nećemo nikom otkrivati, preduzećemo samo potrebne radnje za one koji su prešli preko mora. Ponavljam, izveštaji su odlični i korisni. Produžite sa uništenjem komunističkih grupa i njihovih tajnih organizacija i sastavljajte spiskove njihovih simpatizera.<ref>Istorijski arhiv Beograda, fond monografije o Beogradu, inv. br. 8, I, str. 119—120, D—29—186.</ref><ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941—1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 309—310.</ref>|General [[Draža Mihailović]]}} Poput svog vrhovnog komandanta, i Mihailovićevi su oficiri na terenu svojim podređenima izdavali naredbe o uništenju partizana, te njihovih simpatizera i jataka: {{izdvojeni citat|Dragi Brano, ovih dana pripremam jednu veliku akciju protiv Mošinaca оd Zaječara pa u pravcu Niša, gde god ih nađem. [...] <br /> Јоš jednom za našu predstojeću akciju. Тi sam valjda znaš da je ona neophodnа јer partizani se moraju definitivno i u korenu uništiti ako želimo da u datom momentu radimo po predviđenim planovima. Partizane sada treba potpuno uništiti — dvanaesti je čas!<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_10.htm Pismo komandanta Timočkog korpusa od 14. januara 1943. Branivoju Petroviću o potrebi zajedničke akcije protiv pripadnika Narodnooslobodilačke vojske na relaciji Zaječar—Niš]</ref><ref>[https://www.rastko.rs/istorija/delo/13229 Мајор ЈВуО Бранимир Петровић и криза покрета отпора у Србији 1942-1944.]</ref>|Pismo komandanta Timočkog korpusa potpukovnika [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubomira Jovanovića]] majoru Branimiru Petroviću od 14. januara 1943. godine}} Posljednjeg dana marta 1943. godine, major [[Petar Baćović]] izdaje naređenje o postupku prema pripadnicima i simpatizerima Narodnooslobodilačkog pokreta, kao i članovima njihovih obitelji: {{izdvojeni citat|Da se putem ove naredbe saopšti celokupnom stanovništvu Bosne i Hercegovine: <br /> 1) Da će odbeglim komunistima, njihovim jatacima i saradnicima, biti uhapšene porodice, kuće uništene i pokretna imovina, a imanja oduzeta za račun nacionalne četničke organizacije, ukoliko to do sada nije učinjeno. <br /> 2) Ko se od odbeglih lica ne vrati svojoj kući i ne prijavi najbližoj četničkoj vlasti u roku od pet dana od dana izlaska ove naredbe biće oglašen za narodnog neprijatelja i kao takav streljan gde se bude uhvatio, a njegova porodica streljana, imanje oduzeto, a kuća uništena. <br /> 3) Da će biti streljano svako lice koje bude prikrivalo, hranilo i na ma koji drugi način pomagalo komuniste, a njegova porodica uhapšena, kuća spaljena i imanja oduzeta.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 527.</ref><ref>Milan Radanović, n. d., str. 202.</ref>}} U pismu poslatom 8. avgusta 1943. kapetanu [[Predrag Raković|Predragu Rakoviću]], komandantu 2. ravnogorskog korpusa, šef 2. odseka Operativnog odeljenja Vrhovne komande JVUO major [[Mirko Lalatović]] pominje prispjeće depeše koju je sačinio pukovnik [[William Bailey]], u kojoj je navedeno da će britanska Vlada nastaviti sa „davanjem potpore Đeneralu Mihailoviću gdegod on bude u stanju da preduzme operacije protiv Osovine”.<ref>Zbornik NOR-a, XIV/2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 1005.</ref> Major Lalatović sugeriše kapetanu Rakoviću da bi [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničku]] podršku trebalo iskoristiti kao ''carte blanche'' za eliminaciju partizana: {{izdvojeni citat|Mogu vam javiti da su se naši odnosi popravili sa našim saveznicima. 6/VIII Čiča je dobio jednu depešu u kojoj mu se uglavnom daje za pravo i obećava pomoć svuda gde mi nađemo da treba preduzeti akciju protiv okupatora. Tu ćemo mi pomalo i crvene zakačinjati, ali, naravno, sve pod vidom odbrane. Moramo ih uništiti! Po podacima kojima raspolažemo njihova je situacija vrlo teška. Ponovo su ih u Ist. Bosni razbili Nemci sa nešto ustaša. Iza Nemaca naši čiste pozadinu. U Hercegovini, Crnoj Gori i Sandžaku ima samo manjih delova mestimično, koji sada ne pretstavljaju nikakvu snagu i koje naši odredi nemilosrdno trebe. Sem toga imamo podataka iz naređenja koja je Tito izdavao i izveštaja nekih politkoma da je kod njih nastala velika pokolebanost (uhvaćen njihov kurir). Zatim u Dalmaciji traže vezu sa nama. Preduzimamo sve da ih razbijemo a potom uništimo.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2: Dokumenti četničkog pokreta Draže Mihailovića 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dokument br. 189, str. 902—904.</ref>}} Neprijateljski stav četnika prema komunistima uslovio je formiranje svijesti o okupatoru kao manjem zlu, što je dalje vodilo normalizaciji kolaboracije. Tako se, kao karakteristično za odnos s Nijemcima, može uzeti tumačenje koje je, vjerojatno u rujnu 1943. godine, javno iskazao vojvoda [[Momčilo Đujić]], komandant Dinarske divizije JVuO: {{izdvojeni citat|Mi smo svesni da smo okupirani i izbačeni iz rata, a prema tome i da smo isključeni iz učešća u događajima koji se dešavaju na frontovima. Radi toga smo riješeni da mirno očekujemo kraj rata, kojom će se prilikom riješiti i naše pitanje bilo na jedan ili drugi način. Ne želimo nikoga da napadamo, ali smo ipak riješili da se odupremo bilo teroru koji bi bezrazložno bio sprovođen nad našim glavama. Radi toga smo se digli i protiv ustaša svojevremeno, koji su bez ikakova razloga pokušali da nas istrebe. Radi te iste stvari vodimo već pune dve godine bezkompromisnu borbu protiv komunizma, kojega smatramo najvećim protivnikom i našim i celoga čovečanstva. U toj borbi uništena su velika naša materijalna dobra i mi smo dali hiljade naših najdragocenijih života. Pri ovakvom našem stavu stojim na gledištu da su dužni da nas pomognu svim sredstvima, svi oni koji smatraju, da je komunizam najveća opasnost za sve narode.<ref>Arhiv Instituta za historiju radničkog pokreta Hrvatske (AIHRPH), Zagreb, Neprijateljska građa, kut. 429, f. 6.</ref>}} Septembra 1943, vojvoda Đujić je dao i upute za vojnu organizaciju oblasti koja bi bila podijeljena na korpuse. Pri štabu svakog četničkog korpusa, komandant je trebalo da imenuje savjetodavno tijelo pod nazivom »nacionalni komitet«, koji bi činili predstavnici vojske i stanovništva. Prema Đujićevim uputama, »jedan od najvažnijih zadataka nacionalnog komiteta jeste nacionalno-ideološko izgrađivanje narodnih masa i njihovo upućivanje u krstašku i odlučnu borbu protiv komunizma kao najvećeg neprijatelja čovječanstva i naše Nacije«.<ref>AIHRPH, NG, kut. 424, f. 4, Đujićevo uputstvo od 6. IX 1943.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/41_17.htm U funkciji politike njemačkih okupacionih snaga]</ref> Početkom oktobra 1943, general Blažo Đukanović naređuje pukovniku Baju Stanišiću sljedeće: „Borbu voditi samo protiv partizana, do njihovog konačnog uništenja i to ne samo pismenu, već i aktivnim pokretima.”<ref>AVII, CG—V—477, Naređenje B. Đukanovića od 3. oktobra 1943.</ref> Svoj stav je Đukanović još potpunije formulisao u pismu jednom saradniku od 5. X 1943: {{izdvojeni citat|Mi smo digli ustanak jedino protivu komunista, jer nam je bio cilj spasenje naroda. Na tome stanovištu stojim i sada i borićemo se protivu komunista do našeg ili njihovog istrebljenja. Ta borba, s obzirom na akcije komunista, dovoljna je za nas, i ako uspijemo da se do oslobođenja otresemo komunista i uspostavimo nacionalnu vlast, mi smo izvršili svoju dužnost prema Kralju i prema Otadžbini.<ref>AVII, CG—V—478.</ref><ref>Др Радоје Пајовић, Контрареволуција у Црној Гори: Четнички и федералистички покрет 1941—1945, Обод, Цетиње 1977, стр. 393—394.</ref>|General [[Blažo Đukanović]]}} Poručnik [[Miloš Radosavljević]], komandant Valjevskog korpusa JVuO, u naređenju komandi Kolubarske brigade od 19. oktobra 1943, pozivajući se na „naređenja Gospodina Ministra vojske, mornarice i vazduhoplovstva”, piše „da se u najkraćem roku ima likvidirati sa komunističkim ilegalnim grupicama i njihovim legalnim jatacima (centrima veze, kuririma i simpatizerima: davaocima hrane i prenoćišta)”. Svojim saborcima poručnik Radosavljević naglašava: {{izdvojeni citat|Primetio sam u više prilika da pojedine starešine poverenog mi korpusa nemaju prečišćene pojmove o našem stavu prema komunizmu i komunistima kod nas, što ima za posledicu da toleriraju komunističke simpatizere i što više i sami nesvesno hvale i odobravaju uspehe boljševika na [[Istočni front|Istočnom frontu]], kao i od ustaških spikera radio-Londona lažno pretstavljene uspehe nekih »partizanskih oslobodilačkih« odreda u Jugoslaviji... Jednom za svagda i svi imaju znati da nam sa komunistima kod nas stoji borba do krajnjeg i potpunog uništenja.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_18.htm Naređenje komandanta Valjevskog korpusa od 17. oktobra 1943. komandantu Kolubarske brigade za borbu protiv pripadnika i simpatizera narodnooslobodilačkog pokreta na teritoriji brigade]</ref>}} I u naređenju jedinicama Valjevskog korpusa od 9. novembra 1943, Radosavljević iznova podcrtava: {{izdvojeni citat|Borbu protiv izdajnika, Nedićevih i Ljotićevih bandi, produžite i na svakom koraku nemilosrdno ih uništavati. Komunizam istaći kao najveće zlo ovog vremena i našeg najvećeg neprijatelja. Borba protiv komunizma bila je i biće nemilosrdna. Sve što se zove i što radi za komunizam — uništiti.<ref>Коста Николић, Историја равногорског покрета, књига I, стр. 401.</ref><ref>{{Cite journal|last=Сегић|first=Дејан|date=2011|title=Четници и капитулација Италије 1943.|url=http://www.isi.mod.gov.rs/multimedia/dodaci/vig_1_2011_1554880246.pdf|journal=Војноисторијски гласник|publisher=Институт за стрaтегијска истраживања Одељења за војну историју Министарства одбране Републике Србије|volume=1/2011|pages=219}}</ref>}} Potporučnik [[Milutin Janković]], komandant 1. dragačevske brigade JVuO, piše komandantu 2. ravnogorskog korpusa kapetanu Predragu Rakoviću o borbama protiv snagâ NOVJ u [[Šumadija|Šumadiji]] tokom novembra 1943. i, između ostalog, navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|Prilikom prolaska komunističke bande kroz Gružu njihovi simpatizeri podigli su glavu. Ovaj zločin ne sme niti može biti nezapažen. Mi ravnogorci, dužni smo da zlu stanemo na put. Ova komunistička banda od 530 ljudi zadržala se u selu Žunama 24 časa, gde je održala zbor stanovnicima oba pola sela Žuna. Žunci su rekli da im nikad bolji ljudi nisu došli, a komunisti da ih niko nije bolje dočekao nego Žunci. Odakle ovo dolazi? Dolazi otuda što u selu Žunama ima komunista. Kako da ovo istrebimo? Popaliti i uništiti.<ref>Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi — Centralna Srbija, Nolit — Prosveta, Beograd, 1967, str. 547.</ref>}} Major [[Radomir Cvetić]], komandant Javorskog korpusa JVuO, u depeši Mihailoviću od 20. novembra 1943.<ref>VA, ČA, k. 32, f. 2, d. 43.</ref> ističe svoj rezolutni antikomunistički stav: {{izdvojeni citat|Priznajem i to da mi je teško bilo vršiti represalije u svom rodnom kraju, ali od ovoga slučaja svi ovi obziri padaju, i više ništa ne radim kao ličnost, već isključivo kao član Ravnogorskog pokreta i kao Vaš čovek. Od sada prema izrodima milosti neću imati. Uništavaću sve što simpatiše crvene, pa makar stradala i čitava naselja.<ref>Milan Radanović, n. d., str. 204—205.</ref>}} 12. decembra 1943. godine, u biltenu Zlatiborskog korpusa JVuO, komandant korpusa kapetan [[Dušan Radović Kondor]] pohvaljuje saborce za učinkovit rad: {{izdvojeni citat|Jake formacije Jugoslovenske vojske đenerala Draže Mihailovića po Crnoj Gori, Starom Rasu, Bosni i Hercegovini, Dalmaciji i ostalim našim pokrajinama, uspešno i neumorno uništavaju crvene jedinice koje su u rasulu i traže spasa bekstvom u teško prohodne i besputne gudure visokih planina. I tamo će ih stići i nemilosrdno uništavati...<ref>{{Cite web|url=https://www.pogledi.rs/kapetan-dusan-radovic-kondor.html|title=Душан Радовић Кондор|last=Самарџић|first=Милослав|date= 23. март 2013.|url-status=live}}</ref>}} Komandant Smederevskog korpusa JVuO major [[Živan Lazović]] (pseudonim »Dob«), u depeši koja je u Vrhovnu komandu JVuO stigla 22. decembra 1943. godine,<ref name="ReferenceF">[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16. do 23. decembra 1943. godine]</ref> obećava da će učiniti sve da njegova zona odgovornosti bude »očišćena od komunista«, da bi samo nekoliko dana docnije uslijedio [[Masakr u Boleču|pokolj u Boleču]]: {{izdvojeni citat|U roku od 20 dana očistiću Grocku od komunista. Pobiću sve što je partizan[sko] ako ne nađem aktivne.}} 28. decembra 1943. potpukovnik [[Milutin Radojević]] (pseudonim »Georgi«), Mihailovićev delegat za [[Južna Srbija|Južnu Srbiju]] (područje [[Jablanica|Jablanice]] i [[Toplica|Toplice]]), javlja Vrhovnoj komandi da četnici ubijaju partizanske porodice te pale sva naselja u kojima bi partizani našli utočište: {{izdvojeni citat|Zbog toga što srpski izrodi pomažu proletarijatski ološ u pojedinim selima naredio sam uništenje celih porodica, palenje domova i celih sela, tamo, gde partizani nalaze svoja uporišta. Ovako sam naredio zato, što gubimo cvet naših nacionalista zbog izroda našeg roda.<ref name="ReferenceF">[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16. do 23. decembra 1943. godine]</ref>}} I u depeši koja je u štab Draže Mihailovića stigla 4. januara 1944, potpukovnik Radojević se očituje kao zastupnik radikalnog rješenja u obračunu s [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]: {{izdvojeni citat|Za poslednjih deset dana ovde smo likvidirali 40 partizana. Sada ih gonimo na sve strane i ubijamo sve što ih simpatiše. Za ovaj kraj ne brinite, prečistićemo sa ovim izrodima bez milosti.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref>}} Krajem 1943, komandant Mlavskog korpusa major Simeon Ocokoljić javlja Vrhovnoj komandi JVuO: {{izdvojeni citat|Nastavljamo bezpoštedno gonjenje ostataka ovih bednika, koji se rastureni kriju čak i po nužnicima. Istrebljenje ne samo jataka već i simpatizera komunističkih, u toku je.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 212.</ref>}} S koliko su fanatizma četnički komandanti pristupali provedbi naređenjâ Vrhovne komande JVuO i generala Mihailovića o »uništenju komunista«, veoma dobro ilustruju i navodi iz izvještaja koji je, 18. aprila 1944. godine, kapetanu Živanu Lazoviću poslao komandant Velikooraške brigade Smederevskog korpusa JVuO kapetan Ranko Dimitrijević: {{izdvojeni citat|Komunisti imaju nade i dobro se drže. '''Treba sva ta sela zapaliti i poklati'''. Vi to nećete e pa hvatajte ih žive i sudite ja nemogu. Pozovite gardu da ih uništimo dok još ima vremena. Ljudi i ja smo premoreni jer ne spavamo po 2 sata noću jer smo stalno u pokretu iz sela u selo a sve komunizirano.<ref>AVII, ČA, k. 102, reg. br. 27/4—1 (S—V—17331/4—a).</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_121.htm Izveštaj komandanta Jurišnog korpusa od 18. aprila 1944. komandantu Smederevskog korpusa o razbijanju jurišnog korpusa od strane Kosmajskog NOP odreda kod s. Drugovac]</ref>}} Major [[Svetislav Trifković]], komandant Avalskog korpusa JVuO, piše 22. aprila 1944. Draži Mihailoviću da je do tog trenutka učinio sve da se „komunisti potpuno unište, ali nisam naišao na razumevanje”. Major Trifković istovremeno predlaže izvođenje široke „akcije čišćenja” terena u okolini Beograda: {{izdvojeni citat|Izvođenje iznetog plana i akcije ka Beogradu jednim temeljnim i detaljnim čišćenjem komunista u ovim krajevima bilo bi onemogućeno jednom za svagda. Zavođenjem naše organizacije po svima selima onemogućilo bi se njihovo ponovno podizanje. Posle toga Beogradu iz Srbije ne bi pretila ni najmanja opasnost od komunističke akcije, a komunisti i njihovi simpatizeri u Beogradu bili bi ostavljeni sami sebi i osuđeni na potpunu i brzu propast. Ostala bi nam još samo akcija u Sremu. Ovoj akciji trebalo bi da prethodi uništenje komunista u navednim srezovima Okruga beogradskog i napose u Srezu podunavskom kao najbolje organizovanom. Dostavljajući prednji izveštaj molim za naređenje susednim komandantima da u saradnji sa mojim korpusom preduzmu akciju čišćenja sa mnogo većim snagama nego do sada i da udruženim snagama sa sviju strana obuhvatimo komuniste i bez milosti uništimo sve njihove ilegalne borce i sve osvedočene jatake i pomagače.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_127.htm Izveštaj komandanta Avalskog korpusa od 22. aprila 1944. Draži Mihailoviću o stanju četničke organizacije i aktivnostima pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta u okolini Beograda]</ref>}} Mihailović je insistirao na uništenju komunista, ceneći da će one snage koje prve dođu u kontakt sa saveznicima biti najpre prihvaćene.<ref name="Petranović"/> U antikomunističkoj propagandi se sve više približavao okupatoru. Vremenom je došlo do potpunog stapanja četničke i nacističke antikomunističke propagande. Usled [[Pokušaj proboja NOVJ u Srbiju proleća 1944.|pokušaja proboja NOVJ u Srbiju]], [[12. mart]]a 1944. godine sa Nemcima je dogovoreno: {{izdvojeni citat|Propagandna borba protiv komunizma ima da se sprovodi zajedničkim snagama.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941 — 1944'', Dokumenti, "Arhivski pregled", Beograd, [[1976]].</ref>}} Ni u kontaktima sa predstavnicima [[Nedićeva Srbija|kvislinške uprave]] ili njemačkih okupacionih vlasti, četnički zapovjednici nijesu propuštali priliku da iskažu sopstveni animozitet prema komunizmu. Potpukovnik [[Velimir Piletić]], komandant Krajinskog korpusa JVuO, u razgovoru vođenom 21. januara 1944. sa okružnim načelnikom iz [[Kladovo|Kladova]], nedvosmisleno je zaključio: {{izdvojeni citat|Tada je [Piletić] istaknuo da se danas jedino treba boriti protiv komunizma, jer bi on donio smrt srpskom narodu. U ovoj borbi nema lične poštede ili suzdržanosti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1016&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001012.] <br /> ({{jez-njem|"Er hob hierauf hervor, daß heute nur die Notwendigkeit bestehe den Kampf gegen den Kommunismus zu führen, da dieser das serbische Volk todbringend niederlegen würde. In diesem Kampf gebe es keine persönliche Schonung oder Zurückhaltung."}})</ref>|Izvještaj načelnika okruga Klujcki-Kladovo o razgovoru sa potpukovnikom Piletićem (26. januar 1944. godine)}} Autori ratnog dnevnika Vrhovne komande [[Wehrmacht]]a takođe konstatuju da četnički vođa Mihailović smatra komuniste glavnim neprijateljem: {{izdvojeni citat|Mihailović je dugo razmišljao, da li na prvom mestu stoji nemačka opasnost ili komunistička. Postupno je došao do zaključka da su mu komunisti, ipak, neprijatelj broj jedan.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Život u šumi)}} Na drugom mjestu, oficiri Wehrmachta koji su bili zaduženi za vođenje dnevnika zapisuju dodatna zapažanja o Mihailovićevoj ideološkoj platformi: {{izdvojeni citat|U svojoj spoljnoj politici Draža je bio protiv Nemačke. On je, sa druge strane, zastupao strogu antikomunističku liniju, a oslonac je video u [[Pravoslavlje|pravoslavlju]] i [[Monarhija|monarhiji]].<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta ("Draža protiv nas")}} [[Hermann Neubacher]] je bio specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova, kojeg je vođa [[Treći Reich|Trećeg Reicha]] [[Adolf Hitler]] poslao u jesen 1943. u Beograd sa ciljem približavanja njemačkom okupatoru svih nacionalističkih oružanih formacija u borbi protiv komunističkih pokretâ otpora u [[Jugoistočna Evropa|jugoistočnoj Evropi]]. U knjizi ratnih memoarâ „Specijalni zadatak Balkan“, Hermann Neubacher kvalifikuje antikomunističko usmjerenje četnikâ na način identičan vojnom rukovodstvu u [[Berlin]]u: {{izdvojeni citat|Za četnike su komunistički partizani odavno postali neprijatelj broj jedan. Znali su da im posle odlaska okupatora predstoji borba sa Titom za budućnost Jugoslavije. Ovaj neizbežan i fatalan razvoj, gde je došlo do sukoba između nacionalističkih i komunističkih pokreta otpora, nije karakterističan samo za Srbe, već, je, takođe, zabeležen u Grčkoj i Albaniji. To je dovelo do toga da su nacionalistički gerilci morali da odustanu od aktivne borbe protiv okupatora.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 143.</ref>}} U govoru održanom proljeća 1944, povodom [[Slava|slave]] Gorske garde JVuO, komandant ove elitne formacije kapetan [[Nikola Kalabić]], između ostalog, istakao je: {{izdvojeni citat|Komunisti! Mi smo dva sveta: između nas i vas nema pomirenja! Vi hulite na Boga — mi za njega ginemo, smatramo ga svojim zaštitnikom! Vi rušite porodice i [[Srpstvo]], a mi ističemo kao glavna načela naših stremljenja, bez kojih bi nam i sama borba bila štura i beskorisna! Zato borba koju vodimo protivu vas mora se završiti našom potpunom pobedom.<ref>''Млада Шумадија'', лист равногорске омладине 1. шумадиј­ског корпуса, број 3, пролеће 1944.</ref><ref>[https://www.pogledi.rs/nikola-kalabic-ocena-karaktera-26316.html Милослав Самарџић — Никола Калабић: Оцена карактера]</ref>|Kapetan [[Nikola Kalabić]], komandant [[Korpusa Gorske garde JVuO]]}} Na sastanku sa pripadnicima srpske kvislinške uprave održanom 5. maja 1944. u [[Манастир Радовашница|manastiru Radovašnici]], major [[Dragoslav Račić]], komandant Cersko-majevičke grupe korpusa JVuO, uz žaljenje što se „ideologija organizacije D. M. nije svuda pravilno shvatila, naročito kod dobrovoljačkih odreda”, stavlja akcenat na antikomunizam kao ''raison d’être'' četničkog pokreta Draže Mihailovića: {{izdvojeni citat|Cela organizacija Draže Mihailovića stvorena je radi toga, da sačuva Srbiju od komunista, i kao on, tako i svi ostali komandanti vode energičnu i beskompromisnu borbu protiv komunista, jer ih smatraju najvećim neprijateljima srpskog naroda.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 127, reg. br. 2/17.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_139.htm Naređenje komandanta Cersko-majevičke grupe korpusa od 6. maja 1944. komandantu azbukovačkog sreza da se razgovori sa Nemcima vode po odobrenju Štaba Grupe korpusa]</ref>}} Partizani su za ravnogorski pokret predstavljali najopasnijeg »unutrašnjeg neprijatelja«. U naređenju od 15. maja 1944. koje potpisuje major [[Zdravko Milošević]], komandant Varvarinskog korpusa, stoji da je borba protiv komunista od prvorazrednog značaja: {{izdvojeni citat|Čišćenje unutrašnjih neprijatelja: komunista i njima sličnih ima biti što pre i bez svakog obzira, jer dani momenat tj. akcija protivu okupatora ima da nas nađe čista od svih unutrašnjih neprijatelja — ujedinjeno duhovno i fizički za borbu protiv vekovnog neprijatelja.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_150.htm Naređenje komandanta Varvarinskog korpusa od 15. maja 1944. komandantu 1. beličke brigade za borbu protiv NOVJ i odnos četnika prema okupatorima]</ref>}} U naredbi od 9. jula 1944. godine, koja je upućena stanovnicima pet seoskih opština između [[Priboj]]a i [[Nova Varoš|Nove Varoši]], izdatoj s namjerom „što uspešnijeg uništavanja najvećeg dušmanina Srpstva krvoločnih boljševika—komunista [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]]”, komandant Zlatiborskog korpusa JVuO kapetan Dušan Radović Kondor prijeti [[drakon]]skim mjerama u slučaju pojave partizana na području korpusa: {{izdvojeni citat|Kazniće se '''smrću''' svaki onaj koji delom ili rečju bude pomagao ili koristio ma i u najmanjoj meri neprijatelju – komunistima. Biće spaljeno i do temelja uništeno celo naselje (selo, zaseok) u kome bi ma ko od meštana pružio oružani otpor borbenim delovima ili oružanim pojedincima – četnicima, pripadnicima ovog korpusa. Biće spaljeno i uništeno selo ako ma ko od seljaka u svojoj kući ili na imanju bude prikrivao pojedinca ili grupu komunista.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_210.htm Naredba komandanta Zlatiborskog korpusa od 9. jula 1944. za uvođenje policijskog časa u opštinama Banja, Bistrica, Rača, Štrpci, Radojinja, Rutoše i preduzimanje represivnih mera protiv simpatizera narodnooslobodilačkog pokreta]</ref><ref>Milan Radanović, n.d., str. 158.</ref>}} U jednom nacrtu pripremljenom od strane osoblja glavnog komandanta jugoistočne Evrope feldmaršala [[Maximilian von Weichs|Maximiliana von Weichsa]], povodom njegovog sastanka s vođom [[Treći Reich|Velikonjemačkog Rajha]] 22. augusta 1944, govori se o vojnoj i političkoj situaciji koja vlada u Srbiji i drugdje u Jugoslaviji. Maximilian von Weichs primjećuje da ponašanje četnika Draže Mihailovića u prvom redu obilježava „aktivna borba protiv komunističkog neprijatelja u Srbiji, NDH i Crnoj Gori”. U dokumentu se dalje navodi da iako je general [[Milan Nedić]] imao izvjesnih rezervi prema generalu Mihailoviću, sada je on pred Nijemcima postao jedan od Mihailovićevih zagovornika. Stoga, feldmaršal von Weichs tvrdi da se može reći da postoji ujedinjeni srpski antikomunistički front u kojem Mihailović ima podršku „više od 90% svih Srba”.<ref>Mikrofilm br. T-311, rola 195, snimci 960-961.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> U želji da istakne značaj Mihailovićevog pokreta u »borbi protiv komunizma«, von Weichs zaključuje: {{izdvojeni citat|Komandant Jugoistoka je svjestan važnosti temeljno pozitivnog stava prema srpskim zahtjevima i ne previđa opasnosti koje bi mogle nastati ako razvoj situacije na prostoru Balkana bude nepovoljan. No, na osnovu dosadašnjeg iskustva mora se konstatirati da pokret Draže Mihailovića i druge vojne ustanove u Srbiji trenutno predstavljaju '''najpozitivniji''' element u borbi protiv komunizma, od kojeg se ni pod kojim uvjetima ne može odustati.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=973&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000963.] <br /> ({{jez-njem|"O.B. Südost ist sich der Bedeutung einer grundsätzlich positiven Einstellung zu den serbischen Forderungen bewusst und übersieht auch nicht die Gefahren, die spätestens bei einer ungünstigen Lageentwicklung im Balkanraum eintreten können. Es muss jedoch nach den bisherigen Erfahrungen festgestellt werden, dass die DM—Bewegung und auch übrigen militanten Einrichtungen Serbiens z.Zt. das positivste Element im Kampf gegen den Kommunismus darstellen, auf das z.Zt unter keinen Umständen verzichtet werden kann."}})</ref>}} Vojvoda [[Dobroslav Jevđević]], u svojstvu Mihailovićevog delegata za [[Istra|Istru]] i [[Slovenija|Sloveniju]], šalje 8. novembra 1944. apel komandi [[Slovensko domobranstvo|Slovenskog domobranstva]] (tog dana je istim povodom poslao dopis i generalu [[Kosti Mušickom]], komandantu [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]]), kako bi se pomoglo četnicima [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]] u evakuaciji nakon [[Kninska operacija|Kninske operacije]], izražavajući želju za stvaranjem zajedničkog antikomunističkog bloka: {{izdvojeni citat|Ako padne Đujić, to znači istodobno doslovnu smrt pola milijuna Srba, koje je osiguravala njegova vojna snaga. U času napada na nas, komunističke snage u ovom prostoru udariće nas sa leđa i naša je sudbina zapečaćena. Vrhovna komanda apeluje na sve poštene Jugoslovene, da se složno i bratski pomogne vojvodi Đujiću. To je dužnost sviju nas i slovenska i jugoslovenska, i hrišćanska i antikomunistička, i bratska i drugarska!<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_102.htm Apel političkog delegata Draže Mihailovića za Sloveniju i Istru od 8. novembra 1944. Slovenskom narodnom odboru i Komandi Slovenije za pomoć četnicima Dinarske divizije koji se povlače ispred partizana]</ref>}} U izvještaju obavještajnog odjeljenja 91. armijskog korpusa [[Wehrmacht]]a „o situaciji kod neprijatelja” iz 24. novembra 1944. godine, za četnike se navodi: {{izdvojeni citat|Antikomunistički četnici Draže Mihailovića: [...] Držanje četnika izrazito antikomunističko. Ono, međutim, jako zavisi i od engleskog uticaja i podrške. Iako četnici dosad uopšte nisu ometali njemačke pokrete, raspoloženje pojedinih grupa je nepoznato. Prema tome, nalaže se oprez i uzdržanost, pogotovo kod manjih jedinica i zaštitnica.<ref>[https://znaci.org/ok/T317.php?sta1=etni&sta2=D.M&idem=1406 National Archive Washington, T314, Roll 1630, frame 000884.]</ref>}} Nakon [[Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)|povlačenja iz Srbije]] u zimu 1944, major [[Nikola Kalabić]], komandant [[Korpusa gorske garde JVUO]], moleći u dopisu njemačkog oficira za isporuku municije (neophodne za uništenje »najvećih zlotvora celog sveta — komunista«), ističe [[nacionalizam]] kao ideološku kopču između četnika i [[Nacionalsocijalizam|nacista]]: {{izdvojeni citat|Kako Gorska Garda Nj. V. Kralja Petra II ni jednom prilikom nije napadala nemačku vojsku iza busija i zaseda, nego se uvek samo borila protiv najvećih zlotvora celog sveta — komunista, to bi u našem zajedničkom interesu bilo dobro da nas pomognete u puščanoj, mitraljeskoj i bacačkoj municiji, te kako bi mogli produžiti našu borbu do konačnog uništenja komunista. [...] Smatram, da ćete me kao vojnik i nacionalista potpuno razumeti i shvatiti situaciju u kojoj se danas zajedno nalazimo, te ćete nas u toliko pre pomoći.<ref>{{Cite web |title=Obaveštenje komandanta Grupe korpusa gorske garde od 13. decembra 1944. nemačkom komandantu odseka Rogatica — Sarajevo o upućivanju oficira za vezu radi dobijanja municije za borbu protiv NOVJ |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_4_119.htm |access-date=2023-05-22 |archive-date=2022-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024030147/https://www.znaci.org/00001/4_14_4_119.htm }}</ref>}} General Mihailović nastavio je s izdavanjem naređenja usmjerenih ka uništenju komunista i nakon zvaničnog svršetka ratnih dejstava u maju 1945, tj. pošto je glavnina snaga pod njegovom komandom bila poražena i gotovo u potpunosti uništena u [[Bitka na Zelengori|bici na Zelengori]]. U opštoj direktivi poslatoj 15. juna 1945. Draža Mihailović je od preostalih četničkih snaga, između ostalog, zatražio: {{izdvojeni citat|Opšta akcija protiv komunista u Srbiji je već otpočela. Prema sadašnjoj situaciji u Jugoslaviji i u svetu, mi moramo nastaviti borbu za oslobođenje naroda od komunističke tiranije... <br /> Muslimanima ne dozvoljavati povratak u njihova napuštena sela, pošto su nesigurni i pošto se i sada ponašaju prema nama kao i pod ustašama 1941. <br /> Na svojoj teritoriji odmah otpočnite sa napadima. Napade vršiti na sve saobraćajne veze (drumove, železničke pruge, telefonske linije i t. sl.), uništavati komunističke manje posade, patrole, kurire, itd. Prema komunističkim simpatizerima biti nemilosrdan, pošto su nam oni naneli velikog zla.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1985, str. 1018.</ref><ref>Milan Radanović, n. d., str. 517.</ref>}} Profesor [[Branko Petranović]], šef Katedre za istoriju Jugoslavije na [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu|Filozofskom fakultetu u Beogradu]], uočava da je Mihailovićeva ideološka isključivost u odnosu na komunizam uslovila da se borba protiv okupatora i kvislinških snagâ potisne u drugi plan: {{izdvojeni citat|Za Mihailovića je od novembra 1941. bilo bitno da se unište komunisti. Koliko li je telegrama Mihailović uputio svojim komandantima u kojima traži „likvidaciju”, pri čemu se nije birao saveznik? [...] Mihailović je bio obuzet mišlju kako da u svim krajevima pod svojom kontrolom, stvarnom ili pretpostavljenom, likvidira „zagađenost” komunista.<ref name="Petranović"/>}} Miloš Timotijević, muzejski saradnik [[Narodnog muzeja Čačak]], u ratnoj biografiji [[Zvonimir Vučković|Zvonimira Vučkovića]] piše o »klasnom radikalizmu« [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]] kao katalizatoru antikomunizma četničkog pokreta Draže Mihailovića: {{izdvojeni citat|Pokret generala Mihailovića nije bio samo antifašistički, već i antikomunistički, a partizani su izrasli u najopasnijeg protivnika, konkurenta za preuzimanje vlasti u obnovljenoj Jugoslaviji. Klasni radikalizam komunista i otvorena socijalna revolucija uslovili su izbijanje antikomunizma kao najvažnijeg cilja borbe JVuO. Izostavljanjem uloge komunista u izbijanju građanskog rata menja se cela percepcija sukoba partizana i četnika. [...] Antikomunizam JVuO bio je bitno obeležje celog pokreta, ali to nije dovelo do prihvatanja fašističkog ideološkog programa.<ref>Милош Тимотијевић, Звонко Вучковић — Ратна биографија (1941-1944): Расправа о проблемима прошлости и садашњости, ЈП Службени гласник, Београд, 2015, стр. 449—451.</ref>}} === Antisemitizam === {{main|Antisemitizam|Jevreji u Narodnooslobodilačkoj borbi}} Četnička propaganda je obilato koristila prisustvo [[Jevreji u Narodnooslobodilačkoj borbi|Jevreja u narodnooslobodilačkom pokretu]], radi isticanja navodno "nesrpskog" karaktera partizana. Još u pregovorima sa Nemcima u novembru 1941, Mihailović uverava Nemce da "partizane vode stranci, oni koji nisu Srbi: [[Bugarin]] Janković, [[Jevrejin]] Lindemajer, [[Mađar]] Borota, dva [[musliman]]a čija mi imena nisu poznata, pripadnik [[ustaša]] major Boganić" (imena i podaci su netačni sem Borote, ali on nije Mađar).<ref name="Divci"/> Retorika ove vrste je brzo usvojena. Kapetan [[Bogdan Marjanović]] [[24. februar]]a 1942, povodom preuzimanja dužnosti komandanta Rogatičkog odreda, zasniva svoj govor protiv partizana na međuetničkoj isključivosti protiv "čivuta" (pogrdan naziv za Jevrejina), "Turaka" i Hrvata: {{izdvojeni citat|Budite junaci svesni da nam preti opasnost od novih neprijatelja, a to su komunisti. Oni pod lažnim lozinkama da se bore protiv okupatora, pokušavaju da u svoje ruke uvuku što više naših neukih Srba Bosanaca, a posle da nas potčine pod vlast '''čivuta''' i onih istih krvoločnih Turaka i Hrvata, koji su stotine hiljada naše braće uništili na najzverskiji način.<ref name="AVII, ČA, 175-5-25">AVII, ČA, 175-5-25</ref>}} Osam dana ranije, kapetan Marjanović obavještava jednog komandira čete iz Rogatičkog odreda da je postigao dogovor sa komandantom italijanskih trupa u [[Višegrad]]u o borbi protiv partizana i dodaje sljedeće: {{izdvojeni citat|Municiju Ti šaljem u količini od 800 metaka, no znaj da svaki metak moraš da iskoristiš korisno protiv našeg mrskog neprijatelja — partizana, koji žele da se prebace u našu Bosnu ponosnu i da nas opljačkaju, da nam unište veru, Kralja i Otadžbinu i da služe svojim vođama čivutima.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_60.htm Pismo komandanta Rogatičkog četničkog odreda od 16. februara 1942. Novici Džidu o sporazumu o saradnji sa italijanskim okupatorom u borbi protiv NOP-a u istočnoj Bosni]</ref>}} Ravnogorska propaganda, da bi odvraćala ljude da ne stupaju u partizanske formacije, obavezno je isticala da na čelu NOP-a stoje [[Jevreji]] i drugi tuđinci. Četnički izvještaji, zapovijesti, depeše [[partizan]]e često imenuju kao "mošinovce" (sinonim za Jevreje i komuniste), sledbenike [[Moše Pijade]].<ref name="Recite slobodno Moša Pijade"/><ref name="ReferenceA"/> Sličnu [[rasizam|rasističku]] retoriku koristi i [[Jezdimir Dangić]], četnički komandant iz istočne Bosne, koji optužuje partizanske odrede da ih vode "čivut Moša Pijade, Turčin Safet Mujić, mađar Franjo Vajnert i takozvani Petar Ilić čije pravo ime niko ne zna", a cilj im je da unište [[srpstvo]].<ref>AVII Chetnik Collection, box 222, facs. 5, doc. 23.</ref><ref name="Hoare">[https://www.znaci.org/00001/177.pdf Dr. Marko Hoare: The Chetniks and the Jews]</ref> Četnički komandant u oblasti Nevesinja [[Boško Todorović]] u svom proglasu iz 1941. piše da će [[Srbi]], kada postignu zlatnu slobodu, slobodno izjasniti da li su za [[Velika Srbija|Veliku Srbiju]], očišćenu od Turaka i drugih ne-Srba, ili neku drugu državu u kojoj će "Turci i Jevreji" ponovo biti ministri, komesari, oficiri i "drugovi".<ref>AVII Chetnik Collection, box 222, facs. 4, doc. 25.</ref> Januara 1942. grupa partizana je prebegla u četnike iz jer su im u vođstvu bili Jevreji i Hrvati.<ref>Marijan Stilinović, Bune i otpori, Zora, Zagreb, 1969, str. 140.</ref> [[Dobroslav Jevđević]], Mihailovićev delegat u istočnoj Bosni i Hercegovini, u svom izveštaju iz juna 1942. godine napominje da proleterske brigade imaju mnogo "Jevreja, Cigana i muslimana."<ref>Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilackom ratu jugoslovenskih naroda, Vojnoistorijski institut Jugoslovenske narodne armije, Belgrade, 1954-, pt 14, vol. 1, doc. 114, p. 400.</ref> Jevđević u proglasu protiv partizana jula 1942. godine iznosi prilično bizarne optužbe: "Oni uništavaju srpske crkve i dižu džamije, sinagoge i katoličke hramove".<ref>AVII Chetnik Collection, box 222, facs. 4, doc. 29.</ref> Na skupu četnika u Trebinju jula 1942, partizani su proglašeni najvećom pretnjom za srpski narod, jer ih vode "muslimani, katolici i Jevreji". Na istom zboru je odlučeno da u srpskim zemljama moraju živeti samo Srbi.<ref>HMBiH (Historical Museum of Bosnia-Hercegovina, Sarajevo) Collection ‘UNS’, box 2, doc. 443.</ref> U izvještaju iz prve polovine avgusta 1942, major [[Petar Baćović]] obavještava generala Dražu Mihailovića o pripremama za napad na [[Foča|Foču]], kao i o pregovorima koje je vodio sa italijanskim okupacionim vlastima u prisustvu vojvode Dobroslava Jevđevića. Baćović piše da je odbio „sporazum koji su mi ponudili da potpišem”, budući da su „Talijani [su] u tom sporazumu smatrali nas kao neku njihovu miliciju”.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 222, registarski broj 49/5 (BH-V-2285).</ref> O vojvodi [[Ilija Trifunović-Birčanin|Iliji Trifunoviću Birčaninu]], čiji se štab nalazio u [[Split]]u, Baćović piše: {{izdvojeni citat|Birčanin se nalazi u Splitu sa svojim Štabom. Poručnik Jovanović-ađutant Birčaninov koji je Vama prestavljen saznao sam da je Jevrejin, njegova je uloga slična Hanafu. [...] Mislim da bi trebalo dati jedan opšti raspis da se u naše redove ne uvlače Jevreji jer sa njima imamo hrđavo iskustvo...<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_141.htm Izveštaj komandanta Komande operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine iz prve polovine avgusta 1942. o toku priprema za napad na Foču, kadrovskim problemima i saradnji sa italijanskim okupatorom]</ref>}} Petar Baćović, nasljednik majora Boška Todorovića u istočnoj BiH, u svom proglasu Srbima u partizanskim redovima oktobra 1942, objašnjava kako su "Jevreji, udruženi sa najvećim šljamom zemlje", pobjegli u šume i tamo propagiraju bolji život u komunističkoj državi.<ref>AVII Chetnik Collection, box 222, facs. 5, doc. 34.</ref> On svom proglas završava riječima: {{izdvojeni citat|Vas još uvek vode [[Tito]], [[Moša Pijade]], [[Roćko Čolaković]], [[Vlado Šegrt]], [[Rade Hamović]], [[Savo Mizera]] i mnogi drugi Jevreji, muslimani, Hrvati, Mađari, Bugari i ostali belosvetski šljam.}} Na [[Beogradski proces|suđenju Draži Mihailoviću i pripadnicima njegove organizacije]], tužilac je pročitao pozdravno slovo koje je kapetan [[Pavle Đurišić]] održao u čast generala [[Alessandro Pirzio Biroli|Alesandra Pircija Birolija]], okupacionog guvernera Crne Gore, početkom novembra 1942. u [[Kolašin]]u. Na jednom mjestu u govoru, Pavle Đurišić veli: {{izdvojeni citat|U tom vremenu kada je narod u Crnoj Gori bio doveden u jedan težak položaj, sreća nam se nasmejala i baš tada došao je među nas veliki prijatelj srpskog naroda, solunac, nosilac Belog orla sa mačevima, njegova ekselencija armijski đeneral gospodin Aleksandar Pircio Biroli. Došao je za guvernera Crne Gore... On je sa svojim komandantima Nj. E. generalom Luiđi Mentastijem, generalom Silvijem Boninijem, generalom Ćitorijem i drugim potčinjenim komandantima dao mogućnosti da se vidno ispolji izraz nacionalnog ponosa i svesti kod srpskog naroda u Crnoj Gori, da uz pripomoć italijanske vojske i italijanskog oružja očisti Crnu Goru od tih izroda i jevrejskih plaćenika i da zavede red i mir u Crnoj Gori...<ref>[https://znaci.org/00003/800.pdf#page=36 Damjan Pavlica: Draža za početnike - priručnik za borbu protiv revizije prošlosti], str. 270.</ref>}} Prethodno, general Biroli je posjetio i [[manastir Ostrog]]. I ovom prilikom je italijanskom guverneru priređen svečani doček. U broju od 20. oktobra 1942, [[Kvisling|kvislinški]] list “Glas Crnogorca” prenio je govor pukovnika [[Bajo Stanišić|Baja Stanišića]], koji je tada kazao: {{izdvojeni citat|Rušilački duh jevrejskih zlikovaca, naučen da lovi u mutnom, oslonjen na krupne fondove strane propagande, našao je pogodan teren, da u savezu sa našim domaćim izrodima i otpadnicima napadne na Vaše mirne vojnike. I kada je toga radi narod doveden između dvije vatre i našao se na ivici propasti i u pitanju biti ili ne biti, vi ste, Ekselencijo, velikodušno odustali od represalija, na koje ste imali puno pravo. Vi ste dobro uočili otkuda sve to potiče i, kao stari prijatelj srpskog naroda i vitez Bijelog Orla sa mačevima, velikodušno pružili svaku pomoć da se naš narod spasi od propasti u najkritičnijem času naše istorije.<ref name="antenam.net">[https://www.antenam.net/istorija/151664-slucaj-mitropolita-joanikija-lipovca Boban Batrićević: Slučaj mitropolita Joanikija Lipovca (Antena M)]</ref>}} [[Datoteka:Tito and Moša Pijade 1942.jpg|thumb|[[Tito]] i [[Moša Pijade]], najčešće mete četničke antijevrejske propagande.]] Četnički pamflet u okolini Sarajeva u jesen 1942. govori o „komunistima čije vođe su Jevreji i koji hoće da nametnu jevrejsku vladavinu svijetu”.<ref>HMBiH Collection ‘UNS’, box 2, doc. 518/3.</ref> Četnici su decembra 1942. rasturali rasistički pamflet u istočnoj Hercegovini koji glasi: {{izdvojeni citat|Vrhovni zapovednik svih komunističkih snaga u zemlji je neki Drug [[Tito]], čije pravo ime niko ne zna, ali znamo jedino da je zagrebački Jevrejin. Njegov glavni saradnik je [[Moša Pijade]], beogradski Jevrejin; [[Franjo Vajner]], mađarski Jevrejin; [[Azija Kokuder]], bosanski Turčin; [[Safet Mujije]], Turčin iz Mostara, [[Vlado Šegrt]], bivši robijaš; i mnogi drugi njima slični. Njihova imena najbolje svedoče ko su i koliko se bore za naš narod.<ref>HMBiH Collection ‘UNS’, box 2, doc. 627.</ref>}} Četnički komandant [[Draža Mihailović|Mihailović]] na jednom mjestu za partizane kaže: {{izdvojeni citat|To su najveći zlotvori koje vodi jevrejština.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_74.htm IZVOD IZ KNJIGE POSLATIH DEPEŠA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA U VREMENU OD 20. FEBRUARA DO 6. MARTA 1943. GODINE]</ref>}} On u obraćanju potčinjenima u decembru 1942. godine takođe koristi prisustvo Jevreja i pripadnika drugih naroda u redovima NOVJ kao argument protiv partizana: {{izdvojeni citat|Partizanske jedinice su pune razbojnika svih vrsta, kao što su ustaše - najgori kasapi srpskog naroda - Jevreji, Hrvati, Dalmatinci, Bugari, Turci, Mađari i svih drugih naroda sveta.<ref>Mihailović, Rat i mir đenerala, vol. 1, p. 297.</ref>}} Dana [[10. februar]]a [[1943]]. godine, početkom [[Četvrta neprijateljska ofanziva|Četvrte neprijateljske ofanzive]], četnički komandanti Istočne Bosne, Hercegovine, Dalmacije i Like objavili su zajedničko saopštenje "narodu Bosne, Like i Dalmacije" u kojem kažu: {{izdvojeni citat|Pošto smo očistili Srbiju, Crnu Goru i Hercegovinu, došli smo Vam u pomoć da razbijemo žalosne ostatke komunističke međunarodne, zlikovačke bande Tita, Moše Pijade, Levi Vajnerta i drugih plaćenih jevreja.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_2_31.htm Zbornik dokumenata, pt 14, vol. 2, doc. 31, p. 175.</ref>|Četnički proglas povodom početka [[Četvrta neprijateljska ofanziva|Četvrte neprijateljske ofanzive]]}} Oni ih pozivaju da "poubijaju [[politički komesar|političke komesare]] i stupe odmah u četničke redove, kao i stotine i stotine drugih koji shvataju da su "izdati i prevareni od komunista jevreja".<ref>Zbornik dokumenata, pt 14, vol. 2, doc. 31, p. 175.</ref> Proglas su potpisali [[Ilija Mihić]], [[Momčilo Đujić]], [[Petar Baćović]] i [[Radovan Ivanišević]]. U jednom njemačkom izvještaju s kraja oktobra 1943. govori se afirmativno o saradnji sa četnicima u [[Slavonija|Slavoniji]] pod komandom majora [[Dušana Janjića]]: {{izdvojeni citat|187. ResDiv. izvještava o ponudama Janićevih četnika za saradnju; u augustu 43. jedna grupa prešla Savu kod Bos. Gradiške uz dozvolu jednog njem. bataljona; imali teške gubitke i jednom prilikom izbavili jednu domobransku četu od partizanskog napada; zbog protesta NDH, četnici se morali vratiti u Bosnu; u septembru 43. druga ponuda od iste grupe; Nijemci prihvatili da Janić sa 16-20 ljudi vrši izviđačke zadatke na Psunju (bez pismenog sporazuma); borbeni su i dobro se pokazali; sam major Janić odaje dobar utisak; mrzi Jevreje, masone, pa samim tim i komuniste i Ujedinjeno Kraljevstvo i SAD.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=389&rec=314&roll=1544 National Archive Washington, T314, Roll 1544, frames 000383-4.]</ref>|Izvještaj 187. rezervne divizije o saradnji sa četnicima (31. oktobar 1943. godine)}} Na tragu [[Nacionalsocijalizam|nacionalsocijalističke]] propagandne mantre o »jevrejsko-boljševičkoj opasnosti«, često su i vođe četnika identifikovale Jevreje sa komunistima, dok je sama [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]], budući organizator NOP-a, proglašena za glavnog neprijatelja srpskog naroda. U jednom članku iz oktobra 1943. godine, vojvoda Momčilo Đujić piše: {{izdvojeni citat|Danas je naša borba protiv tog neprijatelja olakšana time što se komunisti više ne kriju, oni sada rade otvoreno, a pod njihovu firmu srpa i čekića i jevrejske petokrake zvijezde, svrstali su se, osim Jevreja i frankovci koji su duhovno podigli ustaše - za koje je već i radio London javio već nekoliko puta, da prelaze u masama u komunističke redove. Sada su se svi strpali u jedan koš, i naš narod žilavo udara po tome košu bez milosti i sažaljenja, onako kao što su i komunisti pune dvije godine bez milosti, ubijali naše najbolje sinove, uništavali naša narodna bogatstva, i pod krvavom jevrejskom petokrakom zvijezdom kroz našu razapetu Otadžbinu, u znaku srpa i čekića, sijali glad i smrt i stvarali od naroda i njegove imovine nova i strašna zgarišta, grobljišta i pepelišta.<ref>AIHRPH, NG, kut. 428, M. Đujić: »O našem najvećem narodnom neprijatelju o komunistima«, listopad 1943.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/41_20.htm Politička kampanja protiv NOP-a kao posljednje oružje]</ref>}} U toku 1942. pa sve do septembra 1944, u [[Logor Banjica|koncentracioni logor na Banjici]] dovođeni su Jevreji, koji su se po kapitulaciji Jugoslavije sklonili van gradskih sredinâ, pretežno po ruralnim predjelima okupirane Srbije. Oni su bili hvatani od strane [[Srpski dobrovoljački korpus|ljotićevaca]], [[Srpska državna straža|nedićevaca]] i četnikâ te isporučivani Njemcima. Za svakog uhvaćenog Jevreja koji je predat okupatoru, predviđena je bila novčana naknada. Prema nepotpunim podacima, u tom periodu dovedeno je u Banjički logor 455 Jevreja, koji su odmah po dolasku likvidirani.<ref>[https://www.jevrejskadigitalnabiblioteka.rs/handle/123456789/651 Jaša Romano, Jevreji Jugoslavije 1941-1945. Žrtve genocida i učesnici Narodnooslobodilačkog rata, Savez jevrejskih opština Jugoslavije], Beograd 1980, str. 75.</ref> [[Šovinizam]] četnika, a naročito njihov [[antisemitizam]], veoma je blizak [[propaganda Nedićeve vlade|propagandi Nedićeve vlade]], koja je, opet, deo opšte nacističke ideologije.<ref name="Hoare"/> Često apostrofiranje "Jevreja" u partizanskim redovima, u jeku [[holokaust]]a u Jugoslaviji, delom je dodvoravanje nacistima.<ref name="Hoare"/> U knjizi ''Encyclopedia of the Holocaust'' (“Encikolpedija Holokausta”), izdatoj [[1990]]. godine, odnos Mihailovićevih četnika prema Jevrejima tokom [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupacije Jugoslavije]] tumači se na sljedeći način: {{izdvojeni citat|U početku je među četnicima bilo nekih Jevreja, ali kada se pokazalo da se četnici ne bore protiv okupatora i njihovih saradnika, nego da su zapravo skloni da sarađuju ​​s njima, Jevreji su prešli u redove partizana. Kako se povećavala [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu|saradnja četnika s Njemcima]], njihov odnos prema Jevrejima u područjima pod njihovom kontrolom se pogoršavao, a Jevreje su poistovjećivali s omraženim komunistima. Bilo je dosta primjera da su četnici ubijali Jevreje ili ih predavali Njemcima.<ref name="Hoare">[https://www.znaci.org/00001/177.pdf Dr. Marko Hoare: The Chetniks and the Jews]</ref><ref>{{cite web |title=Chetniks |url=https://www.yadvashem.org/odot_pdf/microsoft%20word%20-%20160.pdf |website=yadvashem.org |publisher=Yad Vashem}}</ref><ref>Gutman, Encyclopedia of the Holocaust, p. 289. <br /> ({{jez-eng|"At the initial stage, there were some Jews among the Chetniks, but when it turned out that the Chetniks were not fighting the invaders and their collaborators, and in fact were inclined to cooperate with them, the Jews switched to the ranks of the partisans. As the Chetniks increased their cooperation with the Germans, their attitude toward the Jews in the areas under their control deteriorated, and they identified the Jews with the hated Communists. There were many instances of Chetniks murdering Jews or handing them over to the Germans."}})</ref>}} === Stav prema okupatoru === {{main|Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu}} {{izdvojeni citat|Održavanje neprijateljskog stava prema okupatorima i njihovim pomagačima, ali za sada, do daljeg, ne ulaziti u neposredne borbe osim u slučajevima samoodbrane kao što je slučaj u Hrvatskoj.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_6.htm</ref>|Program četničkog pokreta DM od septembra 1941. upućen izbegličkoj vladi Kraljevine Jugoslavije}} {{izdvojeni citat|Nije moja namera da ratujem protiv okupatora, jer kao generalštabni oficir poznajem snage obeju snaga. [...] Nećemo se boriti protiv Nemaca, pa ni onda ako nam ova borba bude nametnuta.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_244.htm Zapisnik sa sastanka Draže Mihailovića i predstavnika nemačkog opunomoćenog komandanta korpusa u Srbiji od 12. novembra 1941. o saradnji u borbi protiv partizana]</ref>|Pukovnik Draža Mihailović na [[Sastanak u Divcima|sastanku u Divcima]], 11. novembra 1941.}} {{izdvojeni citat|Ja i svi moji drugovi nacionalisti zahvaljujemo Italijanskoj Vojnoj Sili za veličanstvenu pomoć koja nam je ukazana u najcrnjem momentu naše nacionalne istorije.<ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Zagreb-Beograd, 1979, str. 237.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_90.htm Pismo Jakova Jovovića od 29. maja 1942. italijanskom guverneru Crne Gore o ličnom i opštem stavu četnika prema italijanskom okupatoru]</ref>|Marinski kapetan Jakov Jovović u pismu od 29. maja 1942. generalu Alesandru Pirciju Biroliju, italijanskom guverneru Crne Gore}} {{izdvojeni citat|D.M.-pokret: Mihailovićeva taktika se sastoji u tome da organizuje i štedi svoje snage za planirani narodni ustanak. On izbjegava svaki konflikt sa okupacionim trupama.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=665&rec=78&roll=332 Nacionalni arhiv Vašington, T-78, rolna 332, frejm 6289915: Procjena situacije komande Jugoistoka za februar 1943 (2. mart 1943.)]</ref>|Procjena situacije komande Jugoistoka za februar 1943. (2. mart 1943.)}} {{izdvojeni citat|Ako se pokaže kao zgodno za uništenje komunističkih grupa u šumi i njihovih simpatizera, služiti se i okupatorom, kome preko za to pogodnih ličnost njih prokazivati. U tome moralisti neka ne vide ništa nemoralno.<ref>AVII, ČA, CG—V—1581, Direktiva delegata VK R. Perhineka od 5. juna 1943.</ref><ref>[https://znaci.org/00003/639.pdf Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori — Četnički i federalistički pokret 1941 — 1945, Obod, Cetinje, 1977.], str. 368.</ref>|Rudolf Perhinek, delegat Vrhovne komande JVuO za Crnu Goru, u direktivi od 5. juna 1943.}} {{izdvojeni citat|Sa okupatorom održavati dobre odnose i ne napadati ga već po mogućnosti iskoristiti ga svugde i na svakom mestu do uništenja komunista.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_2.htm Naređenje komandanta operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine od 17. septembra 1943. komandantu Gatačke brigade o saradnji četnika i Nemaca u borbi protiv NOVJ]</ref>|Naređenje Petra Baćovića, komandanta operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine o saradnji četnika i Nemaca u borbi protiv NOVJ (17. septembar 1943.)}} {{izdvojeni citat|Koristeći se akcijom okupatora i satelita, upotrebiti sve raspoložive snage za potpuno čišćenje od komunista svih srpskih pokrajina.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_43.htm Pismo majora Zaharija Ostojića od 6. decembra 1943. Draži Mihailoviću o potrebi većeg angažovanja četnika s okupatorskim trupama radi sprečavanja prodora jedinica NOVJ u Srbiju]</ref>|Iz pisma Zaharija Ostojića Draži Mihailoviću od 6. decembra 1943.}} {{izdvojeni citat|U velikom broju neprijatelja protiv kojih se borimo nije ništa nelogično koristiti jedne protiv drugih.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 1a/1, depeša br. 361.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref>|General Dragoljub Mihailović u depeši od 13. januara 1944.}} {{izdvojeni citat|Četničko držanje se neće promijeniti sve do neposredno pred [savezničko] iskrcavanje.<ref>NAW, T-314, Roll 564,000510</ref>|Izvještaj obavještajnog odjeljenja nemačkog [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog korpusa]] za period od 13. februara do 12. marta 1944.}} {{izdvojeni citat|Četnike su podržavali naši saveznici Italijani, a i naši neprijatelji Englezi. Italijani su neprestano nastojali da četnike upotrebe u borbi protiv komunista, premda smo mi Italijanima dali nepobitne dokaze da Mihailović najuže sarađuje sa saveznicima i da mu je jedini cilj da iskoristi Italijane, kako bi i njih u pogodnom trenutku izbacio iz zemlje.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Događaji na Balkanu od 1. januara do 31. marta 1944.)}} {{izdvojeni citat|U početku su postojala dva pokreta otpora u Jugoslaviji, četnici i partizani. Otpor četnika je trajao samo do jeseni 1941, njihovi lideri su tada prešli neprijatelju ili se vratili pasivnosti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/3_1_0.htm Basil Davidson: PARTISAN PICTURE] "In the beginning there had been two resistance movements in Jugoslavia, the chetniks and the partisans. The resistance of the chetniks had lasted only until the autumn of 1941, their leaders then going over to the enemy or returning to passivity."</ref>|[[Basil Davidson]]}} {{izdvojeni citat|Plan nacionalista bio je sledeći: dokle god su nemački i italijanski okupatori u zemlji, da se od njih na ovaj ili onaj način dobije što je moguće više oružja. To je bio jedini razlog zbog koga su četnici, povremeno, sarađivali sa okupatorom. Niko od nacionalista nije imao nikakve simpatije za ratne ciljeve okupatora i niko od četnika nije bio spreman da se bori za ratne ciljeve Nemačke ili Italije. </br> Ovo se, pre svega, u potpunosti odnosi na srpskog vođu četnika, bivšeg pukovnika Generalštaba Dražu Mihailovića. Politika ovog srpskog nacionaliste može da se razume i objasni samo iz tog, ratnog okvira, kada u zemlji besni građanski rat.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 149.</ref>|[[Hermann Neubacher]]}} U Srbiji će između antiokupatorskih pokreta doći do suprotstavljanja dvije strategije: ofanzivne, komunističke, i strategije [[Atantizam|atantizma]], četničke.<ref name="Petranović"/> Četnički odnos prema [[ustanak u Srbiji 1941.|ustanku u Srbiji 1941.]] i borbi protiv okupatora je bio da je borba počela prerano, tj. da vrijeme za borbu protiv okupatora još nije došlo, budući da je Njemačka još uvijek jaka. Naime, borbe treba otpočeti kada Saveznici stignu do Balkana. Do tada, treba čuvati snage i boriti se protiv unutrašnjih neprijatelja: {{izdvojeni citat|Početi odmah sa propagandom protiv komunista i svugde i na svakom mestu objasniti istinu da je do ovoga žalosnog stanja došlo zato što su oni u želji da preotmu vlast počeli borbu prerano. Narodu uvek skrenuti pažnju na jednu nepobitnu činjenicu: Nemačka mora izgubiti rat pa makar koliko on dugo trajao. (...) Mi zato nećemo i ne možemo zajedno sa Nemcima ali nećemo ni u otvorenu borbu, koju sada ne možemo izdržati. Mi ćemo nastaviti da se spremamo da se naoružavamo i počećemo borbu onda kad naši saveznici vežu Nemačke snage na Balkanu i budu u stanju da i nas potpomognu. Dotle dok ovaj momenat ne dođe mi moramo iskoristiti rasulo kod komunista da ih razoružamo (...)<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_33.htm Naređenje Štaba 1. valjevskog četničkog odreda od 13. decembra 1941. za saradnju sa vlastima srpske kvislinške vlade</ref>|Naređenje Štaba 1. valjevskog četničkog odreda za saradnju sa vlastima srpske kvislinške vlade (13. decembra 1941.)}} Četnici su često isticali da bi za ostvarenje svojih političkih i vojnih ciljeva bilo poželjno „koristiti“ okupatora, dok su zapravo okupatori instrumentalizovali četnike, u prvom redu za borbu protiv pripadnika [[Narodnooslobodilački pokret|NOP]]-a, tj. za održavanje reda i mira na okupiranim teritorijama. »Iskorištavanje neprijatelja« u potrebnoj mjeri — kako su četnici voljeli nazivati svoj način kolaboracije — činilo im se kao jedino rješenje i to je bio pravac kojim su oni odlučili krenuti. Tako je kroz stanovito vrijeme i u raznim dijelovima Jugoslavije došlo do kolaboracije četnika, najprije s [[Milan Nedić|Nedić]]evim snagama u Srbiji, zatim s [[Talijani]]ma u [[Kraljevina Crna Gora (1941-1944)|Crnoj Gori]] i u talijanskim dijelovima [[NDH]], zatim s nekim [[Ante Pavelić|Pavelić]]evim snagama u dijelovima [[Bosna (regija)|Bosne]] koje su kontrolirali [[Nijemci]], a nakon talijanskog sloma i s Nijemcima neposredno.<ref>[https://znaci.org/00001/40_45.htm DVOJNA POLITIKA U SRBIJI]</ref> Antikomunizam je bio glavni ideološki faktor koji je prouzrokovao nalaženje zajedničkih interesa između JVuO i okupatorâ, ali i između JVuO i kvislinških, odnosno domaćih profašističkih pokreta.<ref>[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]</ref> Takođe, prema mišljenju profesora [[Branko Petranović|Branka Petranovića]], saradnja četnika sa okupatorima i kvislinzima bila je antikomunistička po svojoj suštini.<ref>Branko Petranović, Srbija u Drugom svetskom ratu 1939-1945, Vojnoizdavački i novinski centar, Beograd, 1992, str. 363.</ref> Britanski kapetan Bil Hadson 1942. konstatuje da Mihailović "još sarađuje s Osovinom u Crnoj Gori i Sandžaku i miruje u Srbiji", a u Dalmaciji Trifunovićevi legalizovani četnici, podsticani od Italijana, "sanjaju o nekoj Srbo-Sloveniji i Dalmaciji".<ref name="Deakin2">[https://www.znaci.org/00001/5_3.htm William Deakin, BOJOVNA PLANINA]</ref> Direktiva komandanta operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine od 9. januara 1942. potčinjenim oficirima za slučaj napada italijanskih i nemačkih jedinica kaže: {{izdvojeni citat|Situacija je takova da svakog trenutka može doći do nemačko-italijanske invazije našeg oslobođenog dela Kraljevine Jugoslavije, a odnos snaga ne daje izgleda za naš uspešan otpor. U takvoj situaciji, svaki otpor bio bi štetan do krajnosti za srpsko stanovništvo u ovom kraju, a uz to uzaludan. (...) Borba se može i mora produžiti, prvenstveno tamo gde je najlakše, a to je u delu naše Kraljevine gde nema jakih okupatorskih garnizona i gde je okupator manje zainteresovan (...) iako se ne može napadati može se dugo braniti, koristeći sva sredstva koja služe braniocu, naročito prikrivanje, kamuflažu i tajnost uopšte.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1.htm 38. Direktiva komandanta operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine od 9. januara 1942. potčinjenim oficirima za postupak u slučaju napada italijanskih i nemačkih jedinica na četnike</ref>|Direktiva komandanta operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine za postupak u slučaju napada italijanskih i nemačkih jedinica (9. januara 1942.)}} U izvještaju o pokušaju organizovanja odreda JVuO u [[Slavonija|Slavoniji]], koji je 13. februara 1942. kapetan [[Žarko Milurović]] poslao majoru [[Bošku Todoroviću]], predlaže se kakav bi stav trebalo zauzeti prema okupacionim vlastima, kao i prema [[Ustaše|ustaša]]ma. Kada je o ustašama riječ, Milurović piše da će »osveta i pokolj biće izvršen nad ustašama — krivcima i oficirima — izdajnicima«, dok za Nijemce daje sljedeću preporuku: {{izdvojeni citat|Prema okupatorima, u početku, bićemo pasivni i sa njima prećutno imati jedan »Džetleman-agreman«, a ako pak oni okrenu drukčije, ili njihova situacija bude loša, onda sa njima učiniti što i sa ustašama.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_58.htm Izveštaj kapetana Žarka Milurovića od 13. februara 1942. majoru Bošku Todoroviću o pokušaju organizovanja četničkih jedinica u Slavoniji]</ref>}} [[Dobroslav Jevđević]], uoči predstojeće [[Operacija Trio|operacije protiv partizana u Hercegovini, Crnoj Gori i Sandžaku]], obavještava Dražu Mihailovića aprila 1942. o tome kakvi su odnosi između četnika i Italijana: {{izdvojeni citat|Usled nemilosrdnog partizanskog terora prisiljeni smo bili na razgovore i kolaboraciju sa italijanskim trupama koje su to jedva dočekale, da izbegnu borbi izlaganju svojih vojnika, nadajući se da ćemo mi sami likvidirati komuniste. Talijanska vojska nam je dala u više mahova oružje zatim oko 250.000 metaka, 10 mitraljeza i daje na revers i veće količine hrane za odrede koju upotrebljujemo za prehranu stanovništva koje direktno skapava od gladi. Svi ti odredi su isključivo pod komandom naših aktivnih oficira i spremni u svakom času da izvrše svaku zapovijest protiv Italijana ili koga god želite. O ovom sam smatrao za dužnost da Vas izvestim!<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_77.htm Izveštaj Dobrosava Jevđevića od aprila 1942. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj i ekonomskoj situaciji u Bosni, Hercegovini i Dalmaciji i o saradnji četnika sa italijanskim okupatorom u borbi protiv NOP-a]</ref>}} U sličnom tonu Jevđević jula 1942. piše i [[Petar Baćović|Petru Baćoviću]]. Kao presudan faktor za približavanje četnika Italijanima, pored antagonizma prema partizanima, Jevđević ukazuje i na politiku [[Ustaše|ustaških]] vlasti prema Srbima u [[NDH]]: {{izdvojeni citat|Za nas Srbe taktiziranje sa Italijom donosilo je spas od Ustaških pokolja, preuzimanja srpskog oružja u srpske ruke, dobivanje hrane izgladneloj srpskoj sirotinji i stvaranje jedne prostrane poluslobodne zone u kojoj bi se mogla nesmetano vršiti politička i vojna organizacija Srpskoga naroda. I ako je komunistički val naneo mnogo nesreće srpskom narodu, učinio nam je jedno veliko dobro, jer je prisilio Italiju da nam dade daleko veći broj oružja i živeža nego što je to ranije predviđala. Kako je naša snaga rasla mi smo bili čvršći u našim zahtevima i prećutno sve više otimali uzde iz ruku.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_130.htm Izveštaj Dobroslava Jevđevića iz druge polovine jula 1942. majoru Petru Baćoviću o vojno-političkoj i ekonomskoj situaciji u Hercegovini i saradnji sa italijanskim okupatorom]</ref>}} Potpisivanjem [[Suradnja četnika sa NDH|ugovora sa ustaškim vlastima]] u aprilu, maju i junu 1942, četnički odredi na teritoriji NDH obavezali su se na priznanje [[suverenitet]]a (»vrhovničtvo«) kvislinške države i njezinog [[Ante Pavelić|poglavnika]], kao i na prekid svih neprijateljstava sa civilnim i vojnim vlastima NDH. Zaključivanjem ovih sporazuma, većina bosanskih četnika bila je ''de facto'' inkorporirana u njemački okupacioni sistem. U [[Doboj]]u je 9. jula 1942. sačinjen aneks ugovora potpisanog 28. maja od strane predstavnika NDH i pripadnika Ozrenskog i Trebavskog četničkog odreda.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_89.htm Zapisnik o sporazumu između predstavnika Ozrenskog, Trebavskog i odreda "Kralj Petar II" i NDH od 28. maja 1942. o saradnji u borbi protiv NOP-a u istočnoj Bosni]</ref> U biti, aneks se sastoji od jedne tačke: {{izdvojeni citat|Predstavnici gore označenih četničkih odreda izjavljuju: »Samo se po sebi razumije da se trenutkom prekida neprijateljstva sa hrvatskim domobranstvom prekidaju i neprijateljstva protivu savezničkih njemačkih i talijanskih četa«.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_117.htm Dodatak zapisniku o sporazumu između Ozrenskog i Trebavskog četničkog odreda i predstavnika NDH od 28. maja 1942. sačinjen 9. jula 1942. godine]</ref>}} U svijetlu saradnje četnika i Italijana u zajedničkom frontu protiv partizana, paradigmatičan je i izvještaj koji je 28. jula 1942. Vrhovnoj komandi JVuO uputio kapetan [[Vojislav Lukačević]] (pseudonim »Rampini«): {{izdvojeni citat|12. jula sastali smo se sa Vojvodom Birčaninom u Nevesinju. Vojvoda kao Vaš punomoćnik za zapadnu Bosnu, Liku, Dalmaciju i Hercegovinu, u pratnji celog štaba baš je vršio inspekciju četničkih odreda po Hercegovini. Svi četnici na ovoj teritoriji su legalizovani i dejstvuju u tesnoj saradnji sa Italijanima te im predaju i sve zarobljenike i krivce.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_132.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 19. jula do 3. avgusta 1942. godine]</ref>}} U Zimonjića Kuli kod [[Avtovac|Avtovca]] 22. jula 1942. godine, održan je sastanak [[Ilija Trifunović-Birčanin|Ilije Trifunovića-Birčanina]] sa Dražom Mihailovićem. Sastanku su prisustvovali i major [[Zaharije Ostojić]], kapetan [[Pavle Đurišić]] i veći broj četničkih komandanata i vođa iz [[Hercegovina|Hercegovine]]. U izveštaju italijanske Više komande oružanih snaga »Slovenija—Dalmacija« od 7. avgusta 1942. o tom sastanku, između ostalog, piše: {{izdvojeni citat|U toku razgovora vođe Hercegovine razmatrali su delatnost italijanskih trupa na područjima Hrvatske nastanjenim pravoslavnim stanovništvom, navodno, zaključili da je potrebno nastaviti postojeću lojalnu saradnju u borbi protiv komunista i za normalizaciju prilika. — Na interpelaciju Trifunovića o njegovim operativnim planovima, general Mihailović je, navodno, izjavio da je vlada iz Londona vršila pritisak na njega da ponovo raspali gerilski rat protiv trupa Osovine na Balkanu. On je, navodno, odgovorio da učešće Srba u borbi, može da bude razmatrano tek kada Rusi budu u Budimpešti a Englezi u Sofiji. — Ovo zbog toga što se, s obzirom na već pretrpljene gubitke srpskog stanovništva u ratu, u ustaškim progonima i u partizanskom ustanku, tom stanovništvu ne mogu nametati nove žrtve i novi rizici...<ref>Arhiv VII, NAW-I-T-821, r. 403, sn. 55—57</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_121.htm Izveštaj majora Petra Baćovića od 16. jula 1942. Draži Mihailoviću o vojnopolitičkoj situaciji u Hercegovini i saradnji sa italijanskim okupatorom]</ref>}} Drugog dana konferencije, Trifunović-Birčanin je sa Dobroslavom Jevđevićem otputovao nedaleko od [[Trebinje|Trebinja]], gdje se sastaju sa [[Radmilom Grđićem]] i [[Milanom Šantićem]], političkim predstavnicima četnika u Hercegovini. Njemački konzulat u [[Sarajevo|Sarajevu]] je izvijestio 20. avgusta 1942. poslanstvo u [[Zagreb]]u da je na sastanku postignut dogovor o neposrednoj strategiji, te da su ustanovljeni krajnji ciljevi borbe: * Stvaranje [[Velika Srbija|Velike Srbije]], * Uništavanje partizana, * Uklanjanje katolika i muslimana, * Nepriznavanje [[NDH]], * Ne surađivati sa Nijemcima i * Privremena saradnja sa Italijanima radi dobijanja oružja, municije i hrane.<ref>Matteo J. Milazzo, The Chetnik Movement & the Yugoslav Resistance. Baltimore, Maryland: Johns Hopkins University Press, 1975, p. 94–95.</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 261.</ref> [[Radivoje Kerović]], komandant [[Majevica|majevičkih]] četnika, u pismu njemačkoj komandi u [[Tuzla|Tuzli]] od 10. avgusta 1942. navodi da ima puno povjerenje u okupacionu silu i obećava da četnici neće izazivati incidente i napadati [[Wehrmacht]] i snage NDH: {{izdvojeni citat|Što se tiče Hrvatske vojske, ona je do danas prema nama bila korektna i u nju ima povjerenja. U Njemačku vojnu silu imamo potpuno povjerenje i spremni smo sa njom potpuno lojalno sarađivati, samo ako su naši životi i imovina obezbeđena. Do danas nije zabilježen nijedan slučaj napada sa naše strane na Njemačku vojsku ne samo na Majevici, nego i u cijeloj Bosni, a garantujemo da se to ni u buduće neće desiti.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_142.htm Obaveštenje Štaba Majevičke četničke grupe od 10. avgusta 1942. nemačkoj komandi u Tuzli o uslovima četničko-nemačke saradnje]</ref>}} Kapetan Pavle Đurišić u uputstvu koje je krajem avgusta 1942. poslao komandantu [[Nova Varoš|novovaroškog]] sreza, poručniku [[Vuk Kalaitović|Vuku Kalaitoviću]], preporučuje da, paralelno sa beskompromisnim stavom prema partizanima, treba imati i lojalno držanje u odnosu na okupatorske snage: {{izdvojeni citat|Da bi Vam se olakšao rad na terenu, aktom ove komande Pov. Br. 344 od 26 ov. m., traženo je od Komandanta divizije »Venecija« da Vas u područnom Vam srezu smatra legalnim, kao i Vaš rad, pošto ste pod komandom potpisatog. Vaš stav prema okupatoru ima biti lojalan i upravljen tačno po naređenjima i direktivama ove Komande. Nikakvih akcija nesmete preduzeti da prethodno ne obavestite ovu Komandu o njima.<ref name="ReferenceB">[https://znaci.org/00001/4_14_1_157.htm Uputstvo Štaba Limsko-sandžačkih četničkih odreda od 30. avgusta 1942. komandantu novovaroškog sreza za lojalan stav prema okupatoru i bespoštednu borbu protiv pripadnika NOP-a]</ref>}} Radmilo Grđić, politički predstavnik Komande bosanskih, ličko-dalmatinskih i hercegovačkih vojnočetničkih odreda pri italijanskoj Višoj komandi oružanih snaga »Slovenija — Dalmacija« (''Supersloda''), u izvještaju poslatom Draži Mihailoviću krajem septembra 1942, piše o držanju četnika prema Italijanima, o uslovljenosti pozitivnog stava prema okupatoru [[Genocid u NDH|ustaškim genocidom nad Srbima]] te o saradnji sa italijanskom vojskom u borbi protiv [[NOVJ]]: {{izdvojeni citat|Vama, gospodine ministre, moram da saopštim i tu činjenicu: da nije bilo te dobre volje i pomoći italijanske, ja ne znam kad bi se — i da li bi se uopšte — obnovila četnička organizacija, i kad bi se ovi krajevi oslobodili od partizana. Razume se, da su oni imali tu svoje interesa pred očima, ali je istina da je to bio jedini put da dođemo ponovo do svoje nacionalne oružane organizacije i do oslobođenja naših krajeva od partizana. Ostaće istorijska činjenica: da je italijanska politika učinila strašan zločin prema srpskom narodu osnivajući, zajedno sa Nemcima, Pavelićevu Hrvatsku, — ali da je i italijanska vojska zaustavila klanje Srba od strane ustaša, a posle toga Srbima dala odlučnu pomoć da se oslobode partizana.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_173.htm Izveštaj četničkog predstavnika pri italijanskoj Višoj komandi oružanih snaga "Slovenija—Dalmacija" s kraja septembra 1942. Draži Mihailoviću o razlozima saradnje sa italijanskim okupatorom]</ref>}} [[File:Chetniks with Italians in Bosansko Grahovo 1942.jpg|thumb|Četnički komandanti [[Milan Cvjetićanin]] i [[Brane Bogunović]] predaju raport italijanskom komandantu, [[Bosansko Grahovo]], avgust 1942.]] 12. oktobra 1942. general Mihailović (koji u tom trenutku boravi u štabu Pavla Đurišića u selu [[Gornje Lipovo]], pokraj [[Kolašin]]a) šalje kapetanu [[Đuru Ivetiću]], komandantu sektora [[Boka kotorska|Kotorski zaliv]] — [[Grbalj]] — [[Luštica]], odobrenje za legalizaciju odreda kod italijanskih trupa: {{izdvojeni citat|OVLAŠĆENJE Kojim odobravam pešadijskom kapetanu I klase Đuru Ivetiću, da može svoj odred u cilju što boljeg rada za Otadžbinu legalizovati kod okupatorskih vlasti na najpogodniji način, starajući se pri tome da ostane na nacionalnoj liniji. Uputstva po ovome dobiće od majora Radulovića. Ovo čuvati kao strogo poverljivo.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_179.htm Ovlašćenje Draže Mihailovića od 12. oktobra 1942. kapetanu Đuru Ivetiću za legalizaciju odreda kod okupatorskih vlasti]</ref>}} Italijani su znali da se u njihovoj okupacionoj zoni nalazi general Mihailović, koga Nemci traže, ali su ga tolerisali, dok god su četnici bili u njihovoj službi ili zadržavali pasivan stav prema okupatoru. 2. novembra 1942. Pavle Đurišić izveštava Dražu Mihailovića da je razgovarao sa okupacionim guvernerom Crne Gore o njemu, i da Italijani nemaju ništa protiv njegovog boravka u Đurišićevom štabu: {{izdvojeni citat|Ništa nemaju protiv Vas samo da se ne stvori ovde drugi front i da ne uđemo u neku avanturu.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_184.htm Izveštaj kapetana Pavla Đurišića od 2. novembra 1942. Draži Mihailoviću o poseti italijanskom guverneru Crne Gore i stanju u Crnoj Gori]</ref><ref>Damjan Pavlica, Draža za početnike - priručnik za borbu protiv revizije prošlosti, Levo krilo, Beograd, 2014, str. 60.</ref>}} U [[Kulaši]]ma, blizu [[Prnjavor]]a, 1. decembra 1942. godine, održana je međuodredska konferencija bosanskih četničkih odreda. Konferenciji su prisustvovali gotovo svi komandanti odredâ i većina članova Štaba bosanskih četničkih odreda, kao npr. [[Rade Radić]], koji se nalazio na čelu Komande bosanskih četničkih odreda, zatim pop [[Savo Božić]], komandant odreda »Trebava«, [[Lazar Tešanović]], komandant odreda »Obilić«, major [[Slavoljub Vranješević]], kao i delegati odreda čiji komandanti nijesu uzeli učešća.<ref>Petar Kačavenda, Prilog pitanju odnosa Komande bosanskih četnika i Vrhovne komande Draže Mihailovića (1942), Prilozi, br. 8., Sarajevo, 1982, str. 266-267.</ref> Govoreći o rezultatima i posljedicama postignutih [[Suradnja četnika sa NDH|sporazuma sa vlastima NDH]], Stevan Botić, delegat sa [[Trebava|Trebave]] i lokalni prvak [[Zemljoradnička stranka (Jugoslavija)|Zemljoradničke stranke]] prije rata, istakao je: {{izdvojeni citat|Mi četnici demoralisani smo kao saveznici ustaša i Nemaca, а to tako da i London sam hvali partizane, а ne nas četnike. Mi smo silom prilika sklopili ugovor о primirju, ali danas se situacija menja da ćе se usporiti oslobođenje, а sa druge strane partizani postaju sve aktivniji prema ustašama... Treba da imamo na umu da s obzirom na današnju situaciju treba da zauzmemo drugi stav i da se borimo kao što to rade partizani ра da i mi uzimamo oružje, ја sam mišljenja da bi bilo potrebno da napadamo Hrvate, i da uzimamo oružje od ustaša...<ref>Zapisnik međuodredske konferencije, ВН—Х—573.</ref><ref>Rasim Hurem, Sporazumi o saradnji između državnih organa Nezavisne države Hrvatske i nekih četničkih odreda u istočnoj Bosni 1942. godine. Prilozi, Sarajevo, 1966, br. 2, str. 321.</ref>}} Major Slavoljub Vranješević, komandant zapadne Bosne JVuO, u izvještaju s početka februara 1943. piše da se četnici bore protiv partizana u sadejstvu sa Njemcima, kao i da se ovi raspituju da li bosanski četnici stoje pod vođstvom Draže Mihailovića: {{izdvojeni citat|Četnički odredi učestvuju u borbi zajedno sa Nemcima češće puta, ali na zasebnim sektorima. Pre našeg dolaska, Nemci su uspeli da u borbu protiv komunista uvode četnike tako, da im ovi osiguravaju krila i da se mešaju u komandovanje. Ovome se je odmah stalo na put, ma da sa dosta poteškoća. Po sebi se razume da se mnogo interesuju o tome, da li mi imamo kakve veze sa Dražom Mihailovićem — što mi odbijamo, navodeći da je to samo komunistička propaganda kako bi izazvali Nemce protiv nas, pa nas tako priklještene, uveli u svoje redove. Ipak, često puta Nemci čuju kako svi četnici pevaju »Od Topole pa do Ravne Gore« ili »Od Manjače pa do Ravne Gore«, »sve su straže generala Draže« itd., dakle jasno primećuju, ali moraju da trpe. Njihova nemoć oseća se.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_27.htm Izveštaj majora Slavoljuba Vranješevića od 3. februara 1943. majoru Zahariju Ostojiću o vojno-političkoj situaciji u četničkim odredima zapadne Bosne i saradnji sa nemačkim i ustaško-domobranskim jedinicama]</ref>}} 28. februara 1943. oficiri [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|15. brdskog armijskog korpusa]] [[Wehrmacht]]a daju o četnicima sljedeće karakteristike: {{izdvojeni citat|Četnici spolja odaju utisak lojalne saradnje, ali iz agresivnog ponašanja pojedinaca, razoružanja izdvojenih hrvatskih odeljenja i pustošenja muslimanskih i hrvatskih sela vidi se da veruju da će njihov čas kucnuti uskoro. Upadljiva je želja za municijom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=554&broj=365 National Archive Washington, T314, Roll 554, frame no. 000359.] </br> ({{jez-njem|"Die Cetniks erwecken zwar äusserlich zunächst noch den Eindruck loyaler Zusammenarbeit, aber aus der aggressiven Haltung Einzelner, dem Entwaffnen abgelegener kroat. Abteilungen und der Plünderung von muselmanischen und kroat. Gehöften ist zu entnehmen, dass sie ihre Stunde bald für gekommen halten. Auffalend ist das Bestreben aller Cetnikabteilungen, auf jede erdenkliche Weise Munition in die Hände zu bekommen."}})</ref>}} {{izdvojeni citat|Četnici: Prividna saradnja, naročito kad su neposredno ugroženi; inače, velikosrpski raspoloženi.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=210&rec=314&roll=1548 National Archive and Records Administration, T314, Roll 1548, frame no. 000204.] </br> ({{jez-njem|"Četnik: Scheinbare Zusammenarbeit, besonders dann wenn sie bedroht sind, ansonsten grosserbisch [sic!] gestimmt."}})</ref>|Procjena situacije u [[NDH]] od strane njemačke komande 2. zbornog područja (14.2.44)}} Zamisao Vrhovne komande JVuO i generala Draže Mihailovića o »iskorištavanju neprijatelja« s prevashodnim ciljem »uništenja komunista«, svom ostvarenju je najbliže došla tokom [[Operacija Weiss|operacije Weiss]], tj. [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]]. Osnovna ideja četničkog operacijskog plana je bila da se sa na brzinu prikupljenim snagama iz [[Hercegovina|Hercegovine]] i [[Istočna Bosna|istočne Bosne]] spriječi prodor Glavne operativne grupe [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] u Hercegovinu, a zatim da se s jakim četničkim snagama iz [[Crna Gora|Crne Gore]] i Hercegovine, u sadejstvu s italijanskim, njemačkim i [[Ustaše|ustaško]]-[[Hrvatsko domobranstvo|domobranskim]] jedinicama izvrši koncentrični napad na partizane. Time bi se postiglo opkoljavanje snaga NOVJ, nakon čega bi se pristupilo njihovom potpunom uništenju u džepu [[Neretva|Neretve]]. Za provedbu ovog cilja, četnička Vrhovna komanda se rukovodila sljedećim načelima: {{izdvojeni citat|Budite uvereni da su mi pred očima na prvom mestu interesi naroda. Nema nikakve bojazni da dođe do nerazmišljenih naših akcija, ali u svim svojim potezima moramo biti odlučni i rešeni. Poznajemo mi vrlo dobro sve naše neprijatelje i znamo tačno dokle i kako možemo zatezati. [...] Mi radimo samo za sebe i nikog više; nas se samo tiču interesi Srba i buduće Jugoslavije; za postizanje cilja koristimo jednog neprijatelja protivu drugog, tačno onako, kao što i svi neprijatelji, bez razlike rade; postići uspeh s najmanje moguće žrtava, ali podneti i najveće žrtve, ako je to potrebno za opštu stvar; sačuvati narod od svakog nepotrebnog izlaganja na domu. O svemu ovome vodi se računa.<ref>''Документи о издајству Драже Михаиловића — књига 1'', Државна комисија за утврђивање злочина окупатора и његових помагача, Београд, 1945, док. бр. 66, стр. 117—118.</ref><ref>[https://znaci.org/00003/639.pdf Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori — Četnički i federalistički pokret 1941 — 1945, Obod, Cetinje, 1977.], str. 320—321.</ref>|Iz pisma generala [[Dragoljub Mihailović|Dragoljuba Mihailovića]] pukovniku [[Bajo Stanišić|Baju Stanišiću]], 9. mart 1943. godine}} U depeši koju je 30. maja 1943. poslao majoru [[Karl Novak|Karlu Novaku]] (pseudonim »Ludvig«), komandantu [[Plava garda|Plave garde]], general [[Draža Mihailović]] o potencijalnim kontaktima sa Italijanima piše: {{izdvojeni citat|Što se tiče nekih razgovora sa italijanskim komandantom to nije poželjno, ali ukoliko možete da ih izradite na pogodan način to učinite ne kompromitujući ni pokret ni sebe. U teškoj borbi koju vodite treba koristiti jednog protiv drugog neprijatelja. Organizacija jugosl. vojske na Vama leži a učinite sve da je ojačate bez obzira na sve prepreke.<ref>Zbornik NOR-a, XIV/II, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 741.</ref>}} U pismu od 22. juna 1943. upućenom [[Mladen Žujović|Mladenu Žujoviću]], vojvoda [[Momčilo Đujić]] naglašava da su italijansko-četnički odnosi besprijekorni, izražavajući nadu da ni u budućnosti neće doći ni do kakve promjene u tom pogledu: {{izdvojeni citat|Naši odnosi sa Italijanima teku i dalje normalno u najboljoj prijateljskoj atmosferi, i mi smo uvereni da će tako ostati i do kraja i da će konačno biti krunisani trajnim prijateljstvom između naša dva naroda.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 798.</ref>}} Kakav je stav Vrhovna komanda JVuO smatrala da bi trebalo zauzeti spram Njemaca i oružanih snaga [[NDH]] s jedne, odnosno [[NOVJ]] s druge strane, može se zaključiti i iz depeša majora [[Zaharije Ostojić|Zaharija Ostojića]] upućenih 20. jula 1943. kapetanu Borivoju Mitranoviću, delegatu Vrhovne komande za Zapadnu Bosnu. Major Ostojić, između ostalog, poručuje: {{izdvojeni citat|[[Rade Radić|Radić]] neka vodi politiku sa Nemcima i Hrvatima, samo im ništa ne verovati, a odrede sačuvati po svaku cenu, izbegavajući borbu sa Nemcima. Niko od oficira i komandanata da ne razgovara sa Nemcima, nego da sve svršava Radić, kome vi dajte instrukcije. Dok ne uništimo boljševike, koji su neprijatelj broj jedan, prema svima ostalima voditi politiku.<ref>AVII, ČA, k. 18, reg. br. 27/7</ref><ref>Zbornik NOR-a, XIV/2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 810, fus. 7.</ref>}} Naredba komandanta 1. takovske brigade potporučnika [[Čedomira Unkovića]] od 22. jula 1943. godine, najbolje ilustruje koliko je strategija atantizma (oklijevanja i neizazivanja okupatora do povoljnog trenutka), koju je četničko vođstvo zagovaralo bila neučinkovita, budući da Njemci nijesu obustavili represalije nad civilnim stanovništvom i rekviziciju životnih namirnica: {{izdvojeni citat|Svesni svireposti okupatora nastojali smo svima silama da ga ničim ne izazovemo. Davali smo mu sve šta je tražio: hranu, stoku i ostale životne potrebe, lišavajući se na taj način najpotrebnijih sredstava za život, samo da ga ne izazovemo. Niti jedan naš metak nije ispaljen na okupatora, iako se u svima krajevima naše otadžbine vode ogorčene borbe sa okupatorom na život i smrt. Cela je Jugoslavija upaljena, samo je naša Srbija mirna, a u celoj Srbiji najmirniji je bio naš srez. Naše jedinice, formirane po naređenju Njegovog Veličanstva Kralja izbegavale su svaki susret sa Okupatorom i svako izazivanje Okupatora u tolikoj meri, da za vreme ove terorističke akcije, kao i pre, okupator nije primetio niti jednog oružanog niti nenaoružanog četnika. Ova kaznena ekspedicija nije bila upućena da nas »kazni« za neku našu nelojalnost ili izazivanje okupatora, jer toga nije ni bilo, već su je uputile sluge Hitlera — loše sluge goreg gospodara, u slepoj mržnji prema nama Srbima da nas unište i da nam zatru pleme.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knj. 2, Beograd, 1983, str. 827-828.</ref>}} Britanski major [[Neil Selby]] je krajem avgusta 1943. javio Kairu da su [[Draža Mihailović|Mihailovićeve]] snage u području Kopaonika (posed [[Dragutin Keserović|Keserovića]]) više "profašističke nego prosavezničke" i da ne odobravaju sabotaže protiv Nemaca.<ref name="Deakin">[https://www.znaci.org/00001/5_3.htm William Deakin: BOJOVNA PLANINA]</ref> Odnose između četnika i okupatorâ (prvenstveno njemačkog) karakterisalo je međusobno nepovjerenje, ali je zajednička opasnost, koja je prijetila od [[Tito]]vih partizana, najviše doprinijela približavanju dviju strana. Za Mihailovića su komunisti bili glavni neprijatelj, dok su okupatori predstavljali »[[Antiantifašizam|manje zlo]]« koje bi trebalo koristiti zarad uništenja većeg. U jednoj depeši iz prve polovine novembra 1943, general Mihailović svojim komandantima poručuje sljedeće: {{izdvojeni citat|Nemci su postali vrlo ljubazni, nude nam neku sigurnost a nalaze nam se za leđima. Obećavaju neke blagonaklone postupke a mi se odavno poznajemo. Nedozvolite da ni jedan naš komandant padne u grešku da im poveruje. Zbog napada komunista iz Sandžaka u pravcu Srbije prinuđeni smo da svu pažnju obratimo sada na komunističku opasnost i zato da se tačno postupi po mojim naređenjima u pogledu propagande protivu komunista, kao i u pogledu naređenja da se jednovremeno preduzme akcija protiv komunista u celoj zemlji a u isto vreme da se preduzme akcija protivu komunista iz Sandžaka koji hoće u Srbiju. Zbog toga svu pažnju moramo obratiti na uništenje komunista. Zbog toga sve pogodnosti koje nam ostali neprijatelji nude vešto i tajno iskoristiti držeći se toga da neprijatelja imamo mnogo i da ih ne možemo sve od jedared tući.<ref name="ReferenceD">[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 7. novembra do 3. decembra 1943. godine]</ref>}} {{izdvojeni citat|Potrebno je da se prema Nemcima prekine svaka akcija. Ovo je potrebno ovako: jer kad bi napali na Nemce, direktno bi pomagali komuniste, a time bi otežavali samo akciju naših snaga. Stoga ima da se prekine, do mog daljeg naređenja, svaka oružana akcija prema okupatorskim snagama.<ref>AVII, arhivski fond D. M., D — 31 — 481.</ref>|Telegram Mihailovića svojim potčinjenim komandantima 7. maja 1944.}} Nakon [[Kapitulacija Italije|kapitulacije Italije]] septembra 1943, u oblastima Jugoslavije koje su do tada spadale u italijansku okupacionu zonu, četnici su prihvatili saradnju s njemačkim trupama. Za vrijeme trajanja [[Operacija Balkanski klanac|operacije Balkanski klanac]], tokom koje je Njemcima pošlo za rukom da ovladaju zaleđem obale [[Jadransko more|Jadrana]], u depeši Vrhovnoj komandi od 20. oktobra 1943. major [[Rudolf Perhinek]] piše: {{izdvojeni citat|Žalosno ali tačno. Da nisu Nemci angažovali ovolike snage, nas ovde više ne bi bilo, jer se više niko nije hteo boriti, već samo begati, ali nije se više imalo kud... Mi se izvlačimo i gledamo da smo pozadi njih, da bi iskoristili njihovu borbu sa komunistima i uništavanje istih.<ref>AVII, ČA, Knjiga predatih depeša CG—3, Depeša br. 211.</ref><ref>Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941-1945, Obod, Cetinje, 1977, str. 408.</ref>}} 30. decembra 1943. [[Tomo Guzina]], načelnik Štaba Nevesinjskog korpusa JVuO, upućuje komandanta Konjičke brigade na saradnju sa Njemcima »do maksimuma«, u svrhu uništenja komunista: {{izdvojeni citat|Sa Njemcima možete stupiti u vezu. Recite da ste pod mojom komandom i da pripadate grupi četničkih odreda Nevesinje — Gacko. Govorite u duhu naših usmenih razgovora t.j. odobravam Vam da sve učinite što će biti na korist Srpskog naroda. Ja sam pre par dana bio u nemačkoj Armiji u Sarajevu i pored ostalog sam molio da legalizujem i tu brigadu t.j. odred, šta mi je i obećano. Moramo sve učiniti da spasemo ono što se spasiti može pa i jednog neprijatelja koristiti da bi pomoću njega uništili drugog koji nam je opasniji. Ne treba da se plašite njemačkih oficira jer su oni dobili direktive i obaveštenja u pogledu moga sporazuma sa njihovom Armijom.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_51.htm Uputstvo komandanta Nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu Konjičke brigade za saradnju sa Nemcima]</ref>}} Takođe, u depeši koju je 3. februara 1944. majoru [[Pavle Đurišić|Pavlu Đurišiću]] (pseudonim »Berta«) poslao potpukovnik [[Mirko Lalatović]], šef 2. odseka Operativnog odeljenja VK JVUO, kaže se sljedeće: {{izdvojeni citat|Iskoristite one komandante koji sarađuju sa Nemcima u Crnoj Gori za borbu protivu komunista.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>}} I poručnik [[Jovan Pupavac]] u pismu od 10. februara 1944. upućenom komandantu Zapadne Bosne majoru Slavoljubu Vranješeviću, kao glavni razlog za napuštanje [[Dinarska četnička divizija|Dinarske četničke oblasti]], navodi to što su snage pod komandom vojvode Momčila Đujića ušle u otvorenu kolaboraciju sa okupatorom, dok ljudstvo divizije kao »milicija« služi Njemcima: {{izdvojeni citat|Dinarsku oblast sam napustio iz sledećih razloga: 1) Posle propasti Italije u Dalmaciju su došli Nemci. Komandant Dinarske oblasti pop Đujić stupio je u saradnju sa njima, najpre preko Mane Rokvića koji je došao sa njima iz Bosanskog Petrovca. Kasnije je delegirao kod štaba 114 Nemačke divizije svoga načelnika štaba kapetana Mijovića Novaka. Ljudstvo je postalo Nemačka milicija, primajući od njih redovnu hranu, municiju i dopunu oružja. Nemci su vrlo rado primili saradnju četnika.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_73.htm Izveštaj komandanta 1. brigade Bosanskokrajiškog četničkog korpusa od 10. februara 1944. komandantu korpusa o saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji]</ref>}} [[Mornarica|Mornarički]] kapetan [[Jakov Jovović]], komandant Bjelopavlićke brigade JVuO, u nedatiranom pismu svom saradniku (najvjerovatnije s kraja 1943. ili iz 1944. godine), jezgrovito formuliše stav prema njemačkom okupatoru, koji se može smatrati karakterističnim za četničko vođstvo u Crnoj Gori: {{izdvojeni citat|Saradnju sa Njemcima potpuno odobravam i ne samo to već je preporučujem kao jedini spasonosni način da se zla ovoga oslobodimo. Nemačku silu ne smatram neprijateljem ako ona čini da nas spase komunističke opasnosti, jer iako smo bili protivnici na frontu u ratu koji smo svojevremeno izgubili danas smatram da možemo biti iskreni i časni saveznici u borbi protiv komunizma. Nemačka komanda, vjerujem, ne može od mene zahtijevati da se odrečem svoje svete ideologije, svog kralja i svoje otadžbine i da će dozvoliti moju borbu za njenu slobodu. Ali svečano izjavljujem da nemačku vojsku ne smatram neprijateljskom kada je ona pristala da mi pomogne meni i mom narodu da nastavimo borbu protiv najvećeg neprijatelja sveg čovečanstva – komunizma...<ref>AVII, ČA, CG—X—381.</ref><ref>Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941-1945, Obod, Cetinje, 1977, str. 441.</ref>}} Nakon potpisivanja [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|ugovora o saradnji četnika i Wehrmachta]], komandant 4. brigade iz sastava [[Korpusa Gorske garde]] JVuO [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]], izdaje 16. januara 1944. naređenje o nenapadanju na okupatorske snage i napominje svojim potčinjenima da je primarni zadatak jedinice likvidacija komunista: {{izdvojeni citat|NAREĐUJEM: Da se Nemci i pripadnici Nemačke oružane sile ne smeju napadati pa ni razoružavati, kako po naseljenim mestima, tako na pruzi i na drumovima. Ovog mog naređenja imaju se pridržavati sve jedinice, kako bi nesmetano od okupatora mogli očistiti gore od komunista, partizana i mošinaca. Za svako neizvršenje ovog mog naređenja, učinioce dela staviću pod preki sud i kažnjavaću smrću.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_59.htm Naređenje komandanta 4. brigade korpusa Gorske garde od 16. januara 1944. komandantu 2. bataljona o stavu prema Nemcima]</ref>}} Pukovnik [[Jevrem Simić]] 12. aprila 1944. izdaje jednom četničkom oficiru objavu o nesmetanom kretanju na terenu brigade kojom komanduje, a u svrhu istrebljivanja partizanskih simpatizera i jataka: {{izdvojeni citat|OBJAVA Za G. Milića Majstorovića p.poručnika, komandanta II bataljona III leteće kosmajske brigade, koja mu se izdaje s tim da može slobodno da se kreće sam ili sa svojom vojskom po terenu koji je ugovoren sa našim saveznicima Nemcima i Bugarima i da u ime Kralja Petra II Karađorđevića oduzima svu rekviziciju i kolje sve partizanske jatake i simpatizere zbog čega će dobiti čin majora.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_115.htm Objava komandanta četničke oblasti u Srbiji od 12. aprila 1944. komandantu 2. bataljona 3. kosmajske brigade za nesmetano kretanje od okupatora i klanje simpatizera narodnooslobodilačkog pokreta]</ref>}} 20. aprila 1944. u mjestu [[Vrlika]] održan je sastanak Momčila Đujića sa rittmeisterom Pörtnerom, šefom specijalnog »odreda IC« [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog armijskog korpusa]]. Već sljedećeg dana, rittmeister Pörtner je o razgovorima s Đujićem poslao povjerljiv (»geheim«) izvještaj. Pörtner piše da mu je Đujić »tumačio političke stavove i ciljeve svoje borbe«, a bilo je riječi i o odnosu četnika prema okupatorima, kao i prema [[Ujedinjeno kraljevstvo|Ujedinjenom kraljevstvu]] i [[SSSR]]. Đujić je izrazio uvjerenje da [[Nacionalsocijalizam|nacistički]] »novi evropski poredak« — osiguravajući mjesto Srbima, kojima je cilj samo »nacionalna obnova, a ne i neko veliko srpsko carstvo« — neće »previdjeti činjenicu da je od njegovih 9000 boraca do sada u borbi protiv komunizma poginulo 3200«.<ref>[https://znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.], str. 326.</ref> Također, Đujić iznosi mišljenje o tome kakvu bi poziciju srpski narod trebalo da zauzme u sukobu između [[Sile Osovine|sila Osovine]], s jedne i [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|antihitlerovske koalicije]], s druge strane: {{izdvojeni citat|Đujić: sudbinu srpskog naroda odlučuju trojica ljudi: Staljin, Čerčil i Hitler. Staljin se kao komunista odbacuje; ostaju Čerčil i Hitler. Hitler, kao i srpski narod, u komunizmu vidi glavnog neprijatelja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=277&rec=314&roll=565 Nacionalni arhiv SAD, mikrofilm publikacija T-314, rolna 565, snimci 271—273, 15. brdski armijski korpus (XV. Gebirgs Armeekorps) (21. april 1944.).] <br/> ({{jez-njem|"Djujic fuehrte weiter aus: Das Schicksal des serbischen Volkes liege zwischen Stalin, Churchill und Hitler. Stalin schalte aus, als Vertreter des Kommunismus. Es blieben Hitler and Churchill, wobei das serbische Volk ebenso wie Adolf Hitler den Hauptfeind in Kommunismus saehen [sic]."}})</ref>}} 11. maja 1944. godine, za vrijeme [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodora operativne grupe divizija NOVJ u Srbiju]], general Dragoljub Mihailović piše pukovniku [[Milutinu Radojeviću]] da četnička kolaboracija sa okupatorom i [[Kvisling|kvislinzima]] ima za cilj samo jedno — uništenje partizana: {{izdvojeni citat|Iskoristićemo akciju Nemaca protiv komunista, i to istovremenim napadima na komuniste. Moramo nastojati da komuniste uništimo što pre, a nemačka akcija će nam dobro doći. Moramo sada ostaviti sve po strani, a samo komuniste tući.<ref>AVII, ČA, reg. br. 5/1, kut. 276.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943-1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 358, fus. 68.</ref>}} Koliko je za borbu protiv pripadnika [[Narodnooslobodilački pokret|NOP]]-a važna bila pravovremena isporuka municije četnicima od strane okupatora, vidi se i iz Mihailovićeve depeše poslate 6. februara 1945. pukovniku [[Gojko Borota|Gojku Boroti]] (pseudonim »Maus«), komandantu Romanijskog korpusa JVuO: {{izdvojeni citat|Poručite sledeće br. 11: Sva obećanja do sada nisu izvršena, u pogledu municije. Zbog toga, Srbijanske snage ne mogu učestvovati u akciji prema Tuzli, niti uopšte mogu učestvovati u akcijama. Srbijanske snage stiču uverenje, da se naročito odugovlači sa municijom i da broj 11 na ovaj način ide naročito na ruku komunistima. Celokupan uspešan rad prema komunistima zavisi isključivo od municije koju treba da nam da broj 11. Ne bismo želeli da pokvarimo odnose. O rezultatu i roku isporuke najhitnije nas izvestite.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_192.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša štaba Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 7. aprila 1945. godine]</ref>}} Dan početka ustanka u četničkim dokumentima ima više naziva: »otsudni momenat«, »presudni momenat«, »otsudni trenutak«, »momenat povoljnih uslova«, »dani moment« i dr. Četnički pokret DM je »povoljnim uslovima« smatrao invaziju saveznika na Balkan, odnosno njihov prodor u Jugoslaviju. Kako se to nije ostvarilo, do oružanog ustanka Mihailovićevog pokreta nije došlo. Pravdajući četničku neaktivnost, kao i taktičku saradnju sa okupatorom u borbi protiv partizana, Draža Mihailović je u telegramu komandantu Rasinskog četničkog korpusa 13. decembra 1943, između ostalog, napisao: {{izdvojeni citat|U odnosu na okupatora mi imamo određenu liniju od koje nećemo otstupiti makar šta bilo sve dok ne dođe do invazije Balkana. Ovo radi znanja za komandante korpusa i više starešine.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://znaci.org/00001/4_14_1_2.htm |access-date=2022-12-21 |archive-date=2022-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221223536/https://znaci.org/00001/4_14_1_2.htm }}</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} O četničkom stavu prema okupatoru svjedočili su i zapovjednici njemačkih i italijanskih snaga na teritoriji okupirane Jugoslavije tokom Drugog svjetskog rata. Tako je general [[Alexander Löhr]], iščekujući u zatvoru početak procesa pred Vojnim sudom u Beogradu, ostavio rukopis na preko 180 stranica, u kom se osvrće na brojne izazove s kojima je bio suočen, nakon što je u avgustu 1942. preuzeo dužnost komandanta njemačke XII armije (od januara 1943. [[Armijska grupa E]]). O četnicima Löhr piše: {{izdvojeni citat|U Srbiji je bilo u šumi raznih grupa četnika Draže Mihailovića. Borbe su bile popustile, samo je na severoistoku bilo osetnog prepadanja na saobraćaj dunavske plovidbe. Železnički saobraćaj je ometan sabotažama. Engleska i Amerika su zvanično priznale Mihailovića i njegove jedinice kao savezničku jugoslovensku vojsku, koja je bila potčinjena kralju i njegovoj vladi u Engleskoj. Ove jedinice snabdevane su vazdušnim putem. Na teritoriji koju su okupirali Italijani, od [[Sušak]]a do zaključno Crne Gore, nalazio se veliki broj - prema docnijim podacima oko 35.000 Mihailovićevih četnika, koje su Italijani snabdevali i koji su delovali po italijanskim naređenjima. U Crnoj Gori bilo je takođe separatističkih i jugoslovenskih četnika koji nisu slušali Mihailovića. I ove su Italijani snabdevali. Na jugu Bosne operisali su Mihailovićevi četnici. Inače je bilo još takozvanih lokalnih četnika koji su bili nezavisni od Mihailovića i koji su uglavnom štitili samo svoj uži kraj od ustaških i partizanskih prepada. Prema Nemcima su bili delimično hladni i rezervisani, a delimično neprijateljski raspoloženi. Pokatkad su nemačke trupe nastojale da sklope lokalne sporazume, što im je pokoji put i uspelo (u leto 1942). [[Adolf Hitler|Führer]] je zbog ovakvih odnosa bio veoma ljut. On je ponovio raniju zabranu, izdatu svim nemačkim trupama, da se ma sa kim upuštaju u pregovore i smatrao je da su postupci Italijana u suprotnosti sa savezničkim obavezama, a isto tako i opasni, jer će se ipak, u datom momentu, svi četnici okrenuti protiv stranaca.<ref>{{cite web|url=http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html | title = Записи Александра Лера, часопис СРПСКО НАСЛЕЂЕ, број 7/1998 | publisher = Srpsko-nasledje.co.rs |date=3. 1. 1943. | accessdate=4. 1. 2023. | archive-url = https://web.archive.org/web/20130216202528/http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html# | archive-date=16. 2. 2013 |url-status=dead | df = }}</ref>}} Prilikom ispitivanja od strane istražitelja 7. američke armije avgusta 1945. godine, pisanu izjavu o svojim aktivnostima u ratnom periodu sastavio je i [[feldmaršal]] [[Maximilian von Weichs]], koji je avgusta 1943. naslijedio generala Löhra na mjestu glavnokomandujućeg Jugoistoka. U odjeljku naslovljenom »Grupe koje pomažu Njemačkoj«, von Weichs o četnicima Draže Mihailovića piše sljedeće: {{izdvojeni citat|Mihailovićeve trupe su se nekada borile protiv naših okupacionih trupa iz lojalnosti prema svome kralju. U isto vreme su se borile protiv Tita, zbog svojih antikomunističkih ubeđenja. Ovaj rat na dva fronta nije mogao dugo potrajati, posebno kada je britanska podrška počela favorizovati Tita. Sledstveno, Mihailović je pokazao pronemačka stremljenja. Bilo je angažmana tokom kojih su se srpski četnici borili protiv Tita zajedno sa nemačkim trupama. Sa druge strane, dešavalo se da neprijateljski raspoložene četničke grupe napadnu nemačke vozove za snabdevanje da bi popunili sopstvene zalihe. Mihailović je voleo da ostane u pozadini, i prepusti takve poslove svojim podređenima. On se nadao da će dočekati svoje vreme ovom igrom moći, dok mu anglo-američko iskrcavanje ne obezbedi dovoljnu podršku protiv Tita. Nemačka je prigrlila njegovu podršku, koliko god privremenu. Četničke izviđačke aktivnosti naši komandanti su visoko cenili.<ref>http://znaci.org/00002/318_4.htm ({{jez-eng|"MIHAILOVIC's troops once fought against our occupation troops out of loyalty to their King. At the same time they fought against TITO, because of anti—Communist convictions. This two front war could not last long, particularly when British support favored TITO. Consequently MIHAILOVIC showed pro-German leanings. There were engagements during which Serbian Chetniks fought TITO alongside German troops. On the other hand, hostile Chetnik groups were known to attack German supply trains in order to replenish their own stocks. ''MIHAILOVIC liked to remain in the background, and leave such affairs up to his subordinates. He hoped to bide his time with this play of power until an Anglo—American landing would provide sufficient support against TITO. Germany welcomed his support, however temporary. Chetnik reconnaissance activities were valued highly by our commanders''."}})</ref>}} [[Otto Kumm]], jedan od četvorice ratnih komandanata [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS dobrovoljačke brdske divizije Prinz Eugen]], u poslijeratnim zapisima objavljenim pod nazivom ''Vorwärts, Prinz Eugen! Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"'' („Naprijed, Prinz Eugen! Istorija 7. SS dobrovoljačke divizije Prinz Eugen”) daje generalnu ocjenu četničko-njemačkih odnosa. General Kumm ističe da te odnose odlikuju ambivalentnost i varljivost, kao i da se četničko postupanje prema pripadnicima ostalih [[Južni Slaveni|južnoslovenskih naroda]] nije moglo predvidjeti. Na koncu, SS-general Kumm u jugoslovenskim partizanima identifikuje zajedničkog neprijatelja: {{izdvojeni citat|Kao ostatak „u šumi“ regularne armije nakon okupacije Jugoslavije, oni su nosili stare uniforme - i nove brade, jer su se zakleli da se neće brijati dok okupator ne bude isteran iz zemlje. Oni su bili verni kraljevini i borili su se za svog mladog kralja Petra II, ali radije su se držali udaljenih sela i oblasti, ne napadajući naše jedinice, osim ako se nisu osećali dovoljno nadmoćnim. Disciplina i naoružanje bilo im je relativno dobro, a u odnosu prema drugim jugoslovenskim narodnim i verskim grupama bili su nepredvidljivi - što je često išlo do napada na hrvatska sela i muslimanske žene. Kao prijatelje još su imali Engleze - i njihov radio. Na volovskim kolima ili na konjskim leđima oni su se povremeno prebacivali u druge oblasti, najčešće neuzdrmani, jer smo ih mi puštali, smatrajući da ih dugoročno možemo pridobiti za nas - kao braću po oružju protiv komunizma. To je donekle nejasna situacija, oni nisu prijatelji, ali ni neprijatelji, i situacija se menja s vremena na vreme.<ref>[http://www.znaci.org/00001/200.htm Otto Kumm: VORWÄRTS, PRINZ EUGEN! - Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"], [http://www.znaci.org/00001/200_5.pdf Aufstellung der Division "Prinz Eugen"] str. 52.</ref>}} I [[Hermann Neubacher]], [[Austrijanci|austrijski]] [[Nacionalsocijalistička njemačka radnička partija|nacista]] i specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za Balkan, u memoarskoj knjizi ''Sonderauftrag Südost 1940–1945.'' (prevedena na [[srpski jezik]] i objavljena 2005. pod naslovom „Specijalni zadatak Balkan“), analizira odnose četnika i okupatorâ, navodeći Hitlerov [[antisrpski sentiment]] kao najveću prepreku za uspostavljanje pune saradnje Njemaca i četnika: {{izdvojeni citat|Već i pre mog dolaska se dešavalo da su se neke četničke jedinice u Srbiji, Bosni i Hercegovini, u Crnoj Gori i Dalmaciji, povremeno zajedno sa italijanskim i nemačkim trupama borile protiv partizanskih snaga. Ova saradnja, kojom su se naročito Italijani mnogo koristili, bila je Nemačkom glavnom štabu nepoželjna, a zapravo i zabranjena. Pa ipak, i pored zabrane Hitlera, Nemci i četnici su i dalje, s vremena na vreme, sarađivali. Balkanski klanci i gudure su mračne a Glavni štab je bio daleko. Dešavalo se da se usamljeni komandant neke manje nemačke vojne formacije našao u teškoj situaciji i, odjednom, stigla mu je neočekivana i dobrodošla pomoć od neke četničke jedinice; on ju je, razume se, prihvatio. Komunisti su bili zajednički neprijatelji i četnicima i Nemcima. Hitler sâm, međutim, bio je strogo protiv takve saradnje, a to se dobro vidi i iz njegove prepiske sa [[Benito Mussolini|Musolinijem]]. Firer nije ni kasnije dozvolio, kada je Tito već postao ime i sila, da se sarađuje sa četnicima. Dopustio je i gledao kroz prste samo na povremenu lokalnu saradnju sa četnicima. Čak je i takve dozvole davao veoma nerado. Hitler je pripadao onoj vrsti Austrijanaca, koja polako izumire, a koja od godine 1914. ima antisrpski kompleks i to zbog ubistva prestolonaslednika u Sarajevu i izbijanja Prvog svetskog rata. Srbi su za njega: bombaši, ubice kraljeva, zaverenici, pučisti i krivci za svetske požare i evropske ratove.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], str. 144.</ref>}} Konačno, i general [[Mario Roatta]] će u ratnim memoarima naslovljenim ''Otto milioni di baionette'' („Osam miliona bajoneta“) ukazati do koje mjere je italijansko protežiranje četnika izazivalo otpor od strane vlasti [[Nacistička Nemačka|Njemačkog Rajha]] i [[NDH]]: {{izdvojeni citat|Četnička politička obojenost, njihovi indirektni odnosi sa »saveznicima« i njihov program za budućnost nisu zanimali tog komandanta i on je »ignorirao« te stvari. On je samo utvrdio i iskorištavao postojeću činjenicu da su na teritoriju pod njegovom komandom »četnici« djelovali u našu korist. Tim gore po Hrvate i Nijemce u drugim krajevima, koji nisu htjeli ili znali da od četnika stvore svoje saveznike. Tako smo usprkos protestima Berlina i Zagreba i naporima vlade u Rimu (koja je često mijenjala svoje mišljenje i napokon prihvatila njemačko stanovište) sa svoje strane nastavili kolaborirati s »četnicima«. Dotične formacije snabdijevali smo oružjem itd. i tako ih učinili regularnim (kao što su bile i druge dobrovoljačke formacije) sve dok nisu dosegle ukupnu jačinu od oko 30.000 ljudi.<ref>[https://znaci.org/00003/482.pdf Mario Roatta: OTTO MILIONI DI BAIONETTE], str. 177.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/40_48.htm KOLABORACIJA S TALIJANIMA U NDH]</ref>}} === Stav prema saveznicima === U poznim godinama rata kod mnogih četnika je bio prisutan antisaveznički stav. Četnički komandant [[Neško Nedić]] je Nemcima 1944. govorio o velikoj mržnji svih četnika prema Engleskoj. On je napomenuo da su "četnici u Englesku izgubili svako poverenje, pošto su ih Englezi izdali i sada Titovim bandama liferuju naoružanje i municiju, usled čega četnici moraju da krvare i da umiru. Pošto su oni sami u borbi protiv komunizma i suviše slabi, uvideli su da moraju tražiti oslonac u nemačkom [[Vermaht]]u kome će se bezuslovno potčiniti sa puno poverenja."<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B8%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%83_%D1%81_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_14.7.1944. Nemački izveštaj o razgovoru s četnicima od 14.7.1944.]</ref> Nakon što su Saveznici i jugoslovenski kralj Petar podržali partizane, među četnicima je zavladalo veliko ogorčenje i na samog kralja Petra. Major [[Miodrag Kapetanović]] je izjavljivao Nemcima: "Ako kralj Petar pređe bandama, on je za nas kralj Petar pokojni".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_270.htm Izveštaj obaveštajnog odeljenja nemačke 264. pesadijske divizije od 18. aprila 1944. o razgovorima sa Momčilom Đujićem i Miodragom Kapetanovićem]</ref> Draža Mihailović je svojim potčinjenim komandantima često ponavljao naređenje da ne dozvole britanskim misijama da se uvjere u pravo stanje stvari na terenu. O tome 28. avgusta 1943. javlja komandantu Rasinskog korpusa: {{izdvojeni citat|U ovom smislu naređujem da sa puno pažnje ophodite se sa engleskim misijama, ali da im onemogućite svaki kontakt sa komunistima i da me o svakom takvom slučaju izvestite. Englezi bi rado uhvatili vezu sa njima i najmanjom grupom iz Srbije, samo da bi nam dokazali da ne vladamo potpuno Srbijom, a pored toga da bi vršili sabotaže bez obzira na represalije, samo da bi nas ucenili da i mi to radimo. Svaki onaj, koji u ovome pomogne namerno ili iz nehata čini najveću izdaju prema narodu i takve odmah likvidirati.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 287, reg. br. 18/1—31</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knj. 2, Vojnoistorijski glasnik, Beograd, 1983, str. 812.</ref>}} Draža Mihailović je na Engleze gledao kao na krvopije, koji dolaze da prave nevolje Srbima. U depeši od 22. novembra 1943. upućenoj majoru [[Milošu Radojloviću]] (pseudonim »Do-Do«), komandantu Mlavsko-smederevske grupe korpusa, general Mihailović piše: {{izdvojeni citat|Englezi su se stalno interesovali za vas i tvrdili kako ste im obećali rušenje pruge u dolini Morave i stalno traže da im ja taj predlog odobrim. Odgovorio sam Englezima da vi za sad nemate pod komandom nikakve trupe, već da vršite organizaciju Banata. Prema tome se upravljajte. Ostanite tamo i nemojte dolaziti. Nikakva podmetanja naši ljudi nisu vršili već Englezi i čuvajte ih se dobro i nikakve pregovore nemojte voditi. U pogledu rada sa Englezima sve sam preneo na puk. Pavlovića. Narediću Ilievu za Vojvođane. Ostanite na svome mestu i dalje radite, a čuvajte se Engleza. Nemojte im uopšte verovati u njihove doture materijala. Oni su obični trgovci za kupovinu ljudske krvi i to za jeftinu cenu.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_42.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 7. novembra do 3. decembra 1943. godine]</ref>}} Nakon pokušaja jednog oficira britanske misije da potakne komandanta Timočkog četničkog korpusa na akciju protiv Nijemaca, Mihailović krajem 1943. naređuje da ga najure: {{izdvojeni citat|»Nije došao da vas pomogne u materijalu već da uništi naša sela za neku sitnu sabotažu. Naređujem da majora Grinvuda sa celom pratnjom najurite kao kučku.«<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm IZVOD IZ KNJIGE POSLATIH DEPEŠA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA U VREMENU OD 7. NOVEMBRA DO 3. DECEMBRA 1943. GODINE</ref>}} 2. februara 1944. godine, svom delegatu u [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]] pukovniku [[Dragoslavu Pavloviću]], Draža Mihailović je poručio sljedeće: {{izdvojeni citat|Ako se borite za Kralja kao što stalno tvrdite i naglašavate onda ne padajte u pogrešku koju ja vidim. Izgleda da je Vama mnogo stalo da zadovoljite Engleze. Rušenje objekata izvršiće se kada ja to budem naredio a ja znam kada ću to narediti. Vi treba da znate da su Kralj i vlada saglasni sa mojim radom.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 3/1, depeša 1537.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_45.htm Zapisnik sa konferencije Draže Mihailovića i šefa britanskih vojnih misija od 17. decembra 1943. o angažovanju četnika u borbama protiv okupatorskih trupa]</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} U izrazito oštrom tonu o [[Englezi]]ma je pisao i vojvoda [[Momčilo Đujić]]. U depeši poslatoj 28. februara 1944. godine Vrhovnoj komandi JVuO, vojvoda Đujić tvrdi: {{izdvojeni citat|Istovremeno tražimo od naše vlade, da upozori mister Čerčila, da mi nismo njegovi kolonijalci, Afrikanci, Crnci, Indijanci i ostali. Mi smo slobodari, koji za poslednjih sedam vekova u temelje svoje slobode uziđujemo milione života svojih najboljih sinova ne želeći da nikom robujemo. Mi se i sada borimo protiv svih naših neprijatelja pa i protiv komunista koje smatramo neprijateljem čovečanstva, komunista koji ubijaju naše najbolje sinove i raskopavaju naša narodna ognjišta. U toj borbi mi smo nekompromisni i neustrašivi. Mi ćemo tu borbu nastaviti do kraja protiv njih i protiv svih onih koji ih pomažu makar to bili i Englezi, Englezi koji nanose uvrede našem Kralju i našoj naciji i koji su nas kao saveznici svojim nečovečnim držanjem razrešili svake obaveze savezništva, Englezi koji danas radi svojeg sramnog i izdajničkog držanja prema nama nipočemu više ne liče na naše saveznike.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 432.</ref>}} Slično je Đujić govorio i sredinom marta 1944. godine komandantima u [[Kosovo Polje (Dalmacija)|Dalmatinskom Kosovu]] kraj [[Knin]]a: {{izdvojeni citat|»Mi se borimo protiv komunista i protiv svakog onog ko u ma kom vidu sarađuje sa komunistima. Ako saveznici budu potpomagali i dalje [[NOVJ|N.O.V.]], mi ćemo se boriti protiv njih i to na strani Nemaca.«<ref name="Pop izdaje">[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.]</ref>}} Načelnik štaba nemačkog komandanta Srbije, [[Kurt von Geitner]] sredinom 1944. javlja da su "do sada Britanci ozbiljno razočarali Dražu", te se na njega može računati za priključenje "antikomunističkom" frontu u predstojećoj [[bitka za Srbiju|bici za Srbiju]].<ref>https://www.znaci.org/temp/geitner.html Iz knjige Karl Hnilicka: DAS ENDE AUF DEM BALKAN 1944/45</ref> Đujić je i u prisustvu Njemaca naglašavao svoj resentiman spram saveznika. Prema njegovim riječima, [[Operacija Ratweek|saveznička bombardovanja Jugoslavije]], zatim „primjer borbe njemačke vojske protiv komunizma, te nedostatak razmijevanja za stvarnu borbu srpskog naroda su učinili da simpatije za Englesku nestanu [...]. Nikada se ne bi desilo da njegovi ljudi udare u leđa Nijemcima. Njihovo bi držanje u tom slučaju bilo neutralno. Ako bi, naprotiv, Englezi poduzeli invaziju u saradnji s bandama, onda bi njegovi ljudi bili spremni da se bore protiv Engleza.”<ref>NAW, T-314, Roll 565, frame 000272: Zabilješka sa sastanka sa Momčilom Đujićem na dan 20. aprila 1944 (21. april 1944.).</ref> === Posleratno uređenje Jugoslavije === U [[Šahovići]]ma kod Bijelog Polja (20-ak kilometara od Mihailovićevog štaba u Lipovu) je 1. decembra 1942. održana "Konferencija četničke intelektualne omladine Crne Gore, Boke i Sandžaka", na kojoj se posebno raspravljalo o poslijeratnom uređenju Jugoslavije. Na konferenciji su donijeti sljedeći zaključci: * Na teritoriji buduće države živeti će samo Srbi, Hrvati i Slovenci. Nacionalnih manjina ne može biti. * Privatna svojina je zajemčena, ali njen obim mora se ograničiti u opštem interesu. Zemlja pripada onome koji je obrađuje. Veliki privatni posedi moraju se ukinuti i staviti državi na raspoloženje. Celokupna industrija mora biti u državnim rukama. Privreda treba da bude izgrađena na principu državnog zadrugarstva. * Crkva je državna, a verska nastava je obavezna u svim osnovnim i srednjim školama. * Sudije da budu birani iz redova četničke organizacije, kao i svi ostali činovnici. * Štampa da bude u službi nacionalne obnove. Štamparska preduzeća moraju biti u državnim rukama. * U novoj državi treba posvetiti naročitu pažnju propagandi u duhu programa četničke organizacije i ideologije. * Žandarmerija treba da bude formirana iz četničkih redova i da stoji pod direktnom kontrolom četničke organizacije. * Državni činovnici imaju biti nacionalno i moralno ispravni, iz četničkih redova. * Četnička organizacija će biti jedini nosilac celokupne državne vlasti do ostvarenja četničkog programa i stvaranja uslova za prelaz na šire ustavne slobode. * Žene mogu biti državne činovnice samo u oskudici muškaraca i to samo u specijalnim njima podobnim strukama.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_200.htm ZAKLJUČCI KONFERENCIJE ČETNIČKE OMLADINE CRNE GORE, BOKE KOTORSKE I SANDŽAKA OD 2. DECEMBRA 1942. O POSLERATNOM DRŽAVNOM I DRUŠTVENOM UREĐENJU JUGOSLAVIJE]</ref> === Ostali stavovi === Mihailović je nameravao da stvori veliku Srbiju u velikoj Jugoslaviji. On je hteo da ujedini Bugarsku i Jugoslaviju pod dinastijom Karađorđevića.<ref name="Saslušanje">[https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih]</ref> [[Živko Topalović]], Mihalovićev saradnik, je o četničkoj ideologiji zapisao: "Nisam mu međutim, krio da su na mene učinile loš utisak protivdemokratske izjave izvesnih predstavnika toga pokreta koje sam ranije čitao. Čuo sam da i general Mihailović preti uništenjem političara, zabranom političkih partija i zavođenjem vojne diktature."<ref>Živko Topalović, Borba za budućnost Jugoslavije, Pariz, 1967, 9.</ref> Topalović se plašio da će Mihailović uspostaviti vojnu diktaturu i da će posleratni život početi "novim klanjem Hrvata i Slovenaca i sa koncentracionim logorima za sve demokratske elemente".<ref>Živko Topalović, Borba za budućnost Jugoslavije, Pariz, 1967, 10-11.</ref> Topalović je smatrao da je "vojna diktatura u potpunosti organizovana i da ona nad sobom nema političku kontrolu." Dotadašnji rad Ravnogorskog pokreta Topalović je označio kao "autoritarni režim u kome se vide tragovi fašističke ideologije".<ref>Živko Topalović, Borba za budućnost Jugoslavije, Pariz, 1967, 23.</ref> == Promena četničke politike == Nakon [[ravnogorski kongres|ravnogorskog kongresa]] 1944. godine, koji predstavlja odgovor na [[Drugo zasedanje AVNOJ-a]], četnička iredentistička politika je znatno ublažena u korist službeno jugoslovenske politike. Posebno nakon dolaska američkog izaslanika Mekdauela avgusta 1944. godine, i povlačenja četnika u Bosnu, sve je više primetna izrazito jugoslovenska i pomirljiva retorika četničkog vođe Mihailovića. Ipak, u duhu odluka donesenih na kongresu u selu Ba, Mihailović u jednoj naredbi od 23. novembra 1944. naglašava opredjeljenje za federativnu Jugoslaviju (koju bi sačinjavale tri »jedinice« — srpska, hrvatska i slovenačka), pozivajući svoje saborce i sljedbenike na okup pod parolom za »snažno i ujedinjeno srpstvo«: {{izdvojeni citat|Država koja se stvara treba da bude na federativnoj bazi. Pored Hrvatske i Slovenačke u novoj Jugoslaviji mora postojati i Srpska jedinica, koja će okupiti sve Srbe. Kako će se ona zvati, to nije aktuelno. No za nas je najvažnije, da svi Srbi budu zajedno i da su složni. U svojoj novoj državi svaki Srbin imaće ista prava i dužnosti ma odakle on bio, i prema svom radu srpski mu narod neće zaboraviti dati dužnu nagradu. Punih pet stotina godina Srpski narod je davao stotinu hiljada svojih najboljih sinova za svoju slobodu i jedinstvo. Ovo je cilj i »veruju« Ravnogorskog pokreta.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_106.htm Naredba Draže Mihailovića od 23. novembra 1944. za okupljanje četnika pod parolom »Za snažno i ujedinjeno srpstvo u okviru federativne Jugoslavije« radi borbe protiv narodnooslobodilačkog pokreta]</ref>}} 25. decembra 1944. godine u Bosni, Draža Mihailović je svojim ljudima naređivao da pridobiju nesrpsko stanovništvom: {{izdvojeni citat|Mesnom stanovništvu muslimanskom, pravoslavnom i katoličkom ukazujete punu pažnju i zaštitu.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_4_192.htm</ref>}} Jedna od karakterističnih naredbi iz tog perioda, Draža je poslao svim komandatima 11. februara 1945. godine: {{izdvojeni citat|Državna politika koju vodimo ide na to da ujedini sve narodne mase, bez obzira na veru, u borbi protivu komunističke tiranije. Svi naši građani su ravnopravni i svi podjednako uživaju zaštitu JVuO. Najveću štetu opštim interesima nanose one jedinice koje o ovome ne vode računa i starešine koje dozvoljavaju pljačku bilo muslimanskih, bilo katoličkih, bilo pravoslavnih sela. Štete od toga su neizmerne i neka svako zna da će ovo komunisti iskorišćavati protivu jedinstvenog narodnog fronta. Svima treba da je poznato, da objedinjene narodne snage, bez obzira na veru, su najsigurnija garancija naše pobede, jer komunisti predstavljaju bednu manjinu, ukoliko ih mi ne bi ojačavali našim postupcima. Na ovo skrećem pažnju poslednji put i neka svi imaju na umu narodnu izreku: “Brat je mio, koje vere bio“.<ref name="Муслимани у четницима">[http://www.pogledi.rs/category/istorija-2/cetnici-jugoslovenska-vojska/page/103/ Муслимани у четницима]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="AVII, ČA, K-297, reg. br. 24\1">AVII, ČA, K-297, reg. br. 24\1.</ref>}} Na osnovu gornje iznesenog, Draža Mihailović je naredio posebno pažljivo odnošenje prema muslimanima: {{izdvojeni citat|2. Prilikom kampovanja po muslimanskim selima obratiti naročitu pažnju na osetljivost muslimana prema njihovim domovima i na prvom mestu koristiti za stanovanje javne zgrade: škole, kafane, nadleštva, itd, pa tek u sporazumima sa mesnim odoborima uzimati domaćinske kuće za stanovanje, ostavljajući potrebne prostorije domaćinu za stanovanje. 3. Svaki naš borac i starešina ima da bude propagator slobode veroispovesti i verske tolerancije. Treba svaki od nas da bude propagator i da zna, da mi sada obrazujemo verski front protivu bezbožnika. Svaki starešina i borac ima da poštuje tuđu veru, kao i svoju. Na ovo naročito da obrate pažnju sveštenici, koje će komandanti upoznati sa ovim naređenjem. U ovom smislu poučiti sve starešine i sve borce…<ref name="Муслимани у четницима">[http://www.pogledi.rs/category/istorija-2/cetnici-jugoslovenska-vojska/page/103/ Муслимани у четницима]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="AVII, ČA, K-297, reg. br. 24\1">AVII, ČA, K-297, reg. br. 24\1.</ref>}} == Tumačenja == Historičar [[Branko Petranović]] ocenjuje da "četnička politika i strategija pokazale su se kao potpuno inferiorne u odnosu na komunističku. Proklamovanjem kolektivne nacionalne odmazde nad celim narodima, uskraćivala je sebi jugoslovensku oznaku, prisvojenu od komunista."<ref name="Petranović">[https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović: Srpski narod u ustanku]</ref> == Povezano == * [[Homogena Srbija]] * [[Velika Srbija]] * [[Rojalizam]] * [[Antikomunizam]] * [[Propaganda Nedićeve vlade]] == Napomene == {{notelist|2|}} == Reference == {{reflist|3|}} == Literatura == {{refbegin}} * {{cite journal|last=Hurem |first=Rasim |authorlink= Rasim Hurem | date = 1966| title = Sporazumi o saradnji između državnih organa Nezavisne države Hrvatske i nekih četničkih odreda u istočnoj Bosni 1942. godine | url = | journal = Prilozi Instituta za istoriju | volume = 2| issue = | pages =| doi = | ref = }} * {{Cite book |last=Kaltenegger |first=Roland |authorlink= Roland Kaltenegger |date=1944 |title=Totenkopf & Edelweiß |publisher= Ares-Verlag|location=Graz |isbn=|pages=|ref =}} * {{cite journal|last=Latas |first=Branko |authorlink= Branko Latas | date = 1980| title = The Imperial Circumcision Festival of 1582: An Interpretation| url = | journal = Prilozi Instituta za istoriju | volume = 17| issue = | pages =| doi = | ref = }} * {{Cite book |last=Marjanović |first=Jovan |authorlink= Jovan Marjanović |date=1979 |title= Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik |publisher= Globus/Narodna knjiga/Prosveta |location=Zagreb—Beograd |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Milazzo |first=Matteo |authorlink= Matteo J. Milazzo|date=1975 |title= The Chetnik Movement & the Yugoslav Resistance |url=https://archive.org/details/chetnikmovementy00unse |publisher= Johns Hopkins University Press |location=Baltimore, Maryland |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Nikolić |first=Kosta |authorlink= Kosta Nikolić|date=1999 |title= Istorija ravnogorskog pokreta |publisher=|location=Beograd |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Pajović |first=Radoje |authorlink=Radoje Pajović |date=1977 |title=Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941-1945 |publisher=Obod |location=Cetinje |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Pavlica |first=Damjan |authorlink= Damjan Pavlica |date=2014 |title= Draža za početnike - priručnik za borbu protiv revizije prošlosti |publisher= Levo krilo|location=Beograd |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Samardžić |first=Miloslav |authorlink= Miloslav Samardžić |date=2006 |title= General Draža Mihailović i opšta istorija četničkog pokreta |publisher= |location=Kragujevac |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Tomasevich |first=Jozo |authorlink= Jozo Tomasevich |date=1979 |title= Četnici u Drugom svjetskom ratu |publisher= Sveučilišna naklada Liber|location=Zagreb |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Topalović |first=Živko |authorlink=Živko Topalović |date=1967 |title=Borba za budućnost Jugoslavije |publisher= |location=Pariz |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Topalović |first=Živko |authorlink= Živko Topalović |date=1958 |title= Pokreti narodnog otpora u Jugoslaviji 1941-1945 |publisher= |location=Pariz |isbn=|pages=|ref =}} {{refend}} [[Kategorija:Četnici]] [[Kategorija:Srpski iredentizam]] [[Kategorija:Dragoljub Mihailović]] 0f01sjtexido5w4iz0lmrqw7hncjocc 42587309 42587308 2026-05-03T23:11:34Z ~2026-13681-46 333099 42587309 wikitext text/x-wiki {{sređivanje|razlog=[[:en:WP:QUOTEFARM|Preterana upotreba citata]]}} {{neutralnost}} '''Ideologija četnika''' je [[ideologija]] koju su tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] zastupali pripadnici [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Jugoslovenske vojske u otadžbini]], predvođeni [[Draža Mihailović|Dražom Mihailovićem]]. Proklamovani vojni i politički cilj Jugoslovenske vojske u otadžbini bio je obnova demokratske{{citation needed}} Jugoslavije i restauracija [[Monarhija|monarhije]], tj. povratak [[Dinastija Karađorđevića|dinastije Karađorđević]] na vlast. Međutim, u naređenjima, govorima i programskim spisima tog gerilskog pokreta, istoričari prepoznaju elemente [[Srpski nacionalizam|srpskog nacionalizma]], [[šovinizam|šovinizma]], [[antikomunizam|antikomunizma]] i [[antisemitizam|antisemitizma]]. Oko Mihailovića su se nalazili ideolozi Srpskog kulturnog kluba, koji su razradili osnovne postavke ideologije četničkog pokreta. U značajne ideologe ubrajaju se: [[Stevan Moljević]], [[Dragiša Vasić]] i Dragoslav Stranjaković.<ref name="Petranović"/> Ideologija četnika razvila je se pod uticajem unutrašnjih i međunarodnih okolnosti, suprostavljenjem politici [[NOP|Narodnooslobodilačkog pokreta]] i prilagođavanja politici izbjegličke vlade. Do 1944. programi nisu bili usvojeni na nekom opštečetničkom skupu, nego su postojali u obliku programskih dokumenata značajnih ideologa, kao što su spisi Stevana Moljevića "[[Homogena Srbija]]",<ref name="Moljević"> {{cite web |url= https://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%A5%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%A1%D1%80%D0%B1%D0%B8%D1%98%D0%B0 |title= Homogena Srbija |last= Moljević |first= Stevan |date= 1941 |website= |publisher= [[Wikisource]] |accessdate= 19. 1. 2026 |quote=}} </ref> program beogradskog nacionalnog komiteta Draže Mihailovića i [[instrukcija Draže Mihailovića Pavlu Đurišiću|Mihailovićeve instrukcije]].<ref name="Petranović"/> == Komponente == Četničku ideologiju i ratne ciljeve Dragoljub Mihailović je izložio u govoru, kojem je prisustvovao i britanski pukovnik [[William Bailey|Vilijam Bejli]], u [[Gornje Lipovo|Lipovu]] kod [[Kolašin]]a, [[28. februara]] [[1943.]] godine. U svom govoru Mihajlović je izjavio: {{izdvojeni citat|Moji neprijatelji su partizani, ustaše, muslimani i Hrvati. Kada se s njima budem obračunao, onda ću krenuti protiv Italijana i Nemaca.<ref>[http://www.danas.rs/dodaci/vikend/antifasizam_i_kolaboracija.26.html?news_id=240018 Antifašizam i kolaboracija]</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} === Etničko čišćenje === {{main|Velika Srbija|Homogena Srbija|Etničko čišćenje}} [[Datoteka:Uputstvo za ravnogorske borce iz 1944.jpg|mini|''Uputstvo za Ravnogorske borce'' iz 1944. godine (Istorijski arhiv [[Negotin]])]] {{izdvojeni citat|Najenergičnije nast[oj]ati da se sve zauzete teritorije što pre potpuno očiste od Muslimana.<ref>Vojni arhiv, Četnička arhiva, kutija 165, fascikla 4, dokument 5, Štab Limsko-sandžačkih četničkih odreda komandantu Fočanske brigade, 11. februar 1943.</ref><ref>Milan Radanović, ’Noć osvetljena lomačama sa kojih se dizao plamen do neba…’ Zločini JVuO nad muslimanskim stanovništvom u Pribojskom srezu februara 1943., Da pravda ne utihne: spisak žrtava zločina nad Muslimanima na području sreza Priboj na Limu od 1941. do 1945. s posebnim naglaskom na 1943. godinu, Sarajevo, 2019, str. 40.</ref>|[[Pavle Đurišić]]}} {{izdvojeni citat|Tokom borbi koje su izbile u Bosni tokom Drugog svjetskog rata, ustaške jedinice uništavale su muslimanska sela i ubijale njihove stanovnike. Slična zvjerstva počinili su i srpski četnici, koji su optuživali Muslimane za učešće u antisrpskim i antipravoslavnim akcijama Hrvata. Do 1943. ubijeno je preko 100.000 Muslimana; 250.000 je bilo u izbjeglištvu.<ref>[https://www.znaci.org/00001/181.htm Roland Kaltenegger: TOTENKOPF & EDELWEIß], četvrti dio: Das Kriegsjahr 1944, Ares-Verlag, Graz, strana 197.</ref>|Roland Kaltenegger, ''Totenkopf & Edelweiß''}} Pukovnik Draža Mihailović je u depeši izbegličkoj vladi u Londonu u septembru 1941. izložio svoj program koji uključuje [[etničko čišćenje]]: {{izdvojeni citat|Pripremati da bi u danima sloma mogli izvršiti ove akcije: a: da kazni sve one koji su na zločinački način služili neprijatelju i koji su svesno radili na istrebljenju srpskog naroda; b: omeđiti »de fakto« srpske zemlje i učiniti da u njima ostane samo srpski živalj; v: posebno imati u vidu brzo i radikalno čišćenje gradova i njihovo popunjenje svežim srpskim elementom; g: izgraditi plan za čišćenje ili pomeranje seoskog stanovništva sa ciljem homogenosti srpske državne zajednice; d: u srpskoj jedinici kao naročito težak problem uzeti pitanje muslimana i po mogućnosti rešiti ga u ovoj fazi.<ref>[http://www.znaci.org/00001/4_14_1_6.htm Mihailovićev program izložen u depeši vladi u Londonu septembra 1941.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111005185357/http://www.znaci.org/00001/4_14_1_6.htm |date=2011-10-05 }}, [[Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu jugoslovenskih naroda|Zbornik NOR-a]] tom XIV - četnički dokumenti, [http://www.znaci.org/00001/4_14_1.htm knjiga 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110912013523/http://www.znaci.org/00001/4_14_1.htm |date=2011-09-12 }}, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 6</ref>|Mihailovićev program izložen u depeši vladi u Londonu septembra 1941.}} Prijedlozi koje je Beogradski četnički komitet formulisao u ljeto 1941, a koje je u septembru te godine iznio iz zemlje i kasnije predao emigrantskoj vladi [[Miloš Sekulić]], uveliko su se podudarali s teritorijalnim pretenzijama Stevana Moljevića. Karta koja je izrađena navodno na toj osnovi nadilazi Moljevićevu jer izlaže detalje velikih preseljavanja stanovništva, koji su bila neophodnа kako bi u srpskoj jedinici ostalo isključivo srpsko stanovništvo. Prema tom planu, iz koncipirane [[Velika Srbija|Velike Srbije]] trebalo bi silom protjerati oko 2.675.000 ljudi, uključujući 1.000.000 Hrvata i 500.000 Nijemaca, dok bi u novouspostavljenu Srbiju ušlo 1.310.000 ljudi, od toga 300.000 Srba iz Hrvatske. Dopustilo bi se da u novoj Velikoj Srbiji ostane oko 200.000 Hrvata.<ref>Jozo Tomasevich, Četnici u Drugom svjetskom ratu, Sveučilišna naklada Liber, Zagreb, 1979, str. 158.</ref><ref name="Jozo Tomasevich 1945">[https://znaci.org/00001/40_40.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje GLAVNI CILJ: VELIKA SRBIJA]</ref> Nakon sastanka pukovnika [[Jovan Trišić|Jovana Trišića]], prvog vršioca dužnosti komandanta kvislinške [[Srpske žandarmerije]] (od marta 1942. preimenovana u [[Srpska državna straža|Srpsku državnu stražu]]), sa jednim od čelnih ljudi Mihailovićeve organizacije u valjevskom kraju, poručnikom [[Neško Nedić|Neškom Nedićem]], specijalni izaslanik Komesarijata unutrašnjih dela iz [[Valjevo|Valjeva]] 17. jula 1941. podnosi izvještaj [[Milan Aćimović|Milanu Aćimoviću]]. Između ostalog, u izvještaju se prenose sljedeće informacije: {{izdvojeni citat|Gospodin Nedić kaže da je cilj njihov da posle odlaska Nemaca iz Srbije žele da održe red u Srbiji do povratka Nj. V. Kralja a posle da učestvuju u radu organizacije države onakva kakva bude bila. Napomenuo je da se tom prilikom neće ostaviti u zemlji ničije manjine i da će se Arnauti potpuno uništiti. Isto tako da će se postupiti po kratkom postupku sa svim onim licima koja su nanela zlo ovoj zemlji, bez obzira da li je Srbin, Hrvat ili Slovenac.<ref>Jovan Marjanović, Ustanak i narodno-oslobodilački pokret u Srbiji 1941, Institut društvenih nauka, Beograd, 1963, str. 128-129.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_4.htm RAVNA GORA POSTAJE STOŽER VELIKOSRPSKE BURŽOAZIJE]</ref>}} U drugoj polovini decembra 1941. [[Stevan Moljević]] šalje pismo [[Dragiša Vasić|Dragiši Vasiću]] sa priloženom kartom o razgraničenju i uputstvima za [[etničko čišćenje]]: {{izdvojeni citat| Što se tiče našeg unutrašnjeg pitanja, razgraničenja sa Hrvatima, tu držimo da treba odmah, čim se ukaže prilika, prikupiti sve snage i stvoriti svršen čin: <br /> a) zaposesti na karti označenu teritoriju; <br /> b) očistiti je pre nego li se iko pribere. <br /><br /> Zaposedanje bi se, mislimo, moglo izvesti samo tako ako bi se jakim odredima zaposela glavna čvorišta i to: Osijek, Vinkovci, Slav. Brod, Sunja, Karlovac, Knin i Šibenik, te Mostar i Metković, a onda iznutra pristupiti čišćenju zemlje od svih nesrpskih elemenata. Krivci bi imali da budu na mestu kažnjavani, a ostalima bi valjalo otvoriti put — Hrvatima u Hrvatsku, a muslimanima u Tursku (ili Albaniju{{efn|Tekst u zagradi olovkom dopisao major Zaharije Ostojić.}}). <br /><br /> (...) Javite nam vaše mišljenje čim pre i primite naše tople pozdrave sa željom da sretno provedete božične praznike i čim pre dočekate čas oslobođenja.<ref>{{Cite web |title=Pismo Stevana Moljevića iz druge polovine decembra 1941. Dragiši Vasiću o granicama i društvenom uređenju posleratne "Velike Srbije" |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_1_35.htm |access-date=2022-08-30 |archive-date=2022-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220830100834/https://znaci.org/00001/4_14_1_35.htm }}</ref>|Pismo Stevana Moljevića Dragiši Vasiću sa uputstvima za etničko čišćenje (decembar 1941.)}} Poručnik [[Kamenko Jeftić]], komandant Višegradskog četničkog odreda, uputio je 20. decembra 1941. godine, nakon [[Pljevaljska bitka|Pljevaljske bitke]], pismo četničkoj Privremenoj upravi istočne Bosne i Hercegovine koje je sadržalo i sugestije za rad na ideološkom planu: {{izdvojeni citat|Mišljenja sam da bi se trebalo jasno ograditi od komunista i voditi samo srpsku politiku... Koga je sada moliti nije ga ljutiti (odnosi se na Nemce). Ja mislim, znajući italijansko raspoloženje prema našem pokretu u Bosni, da je najbolje da mi ceo naš rad krstimo sa Srpski dobrovoljački pokret u Bosni, koji ima zadatak spašavanja srpstva. Mislim da nam treba biti zakon: Velika slobodna i čista Srbija...<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, arhivski fond Draže Mihailovića, dok. BH—P—224.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_16.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje ISKRENO SAVEZNIŠTVO]</ref>}} U izvještaju poslatom generalu Mihailoviću 26. januara 1942. godine, major [[Boško Todorović]] navodi korake koje bi trebalo poduzeti radi obezbjeđivanja slobode kretanja u italijanskoj okupacionoj zoni, nakon čega bi četnici, uz dozvolu okupatora, mogli preuzeti vlast i pristupiti provođenju etničkog čišćenja [[Bošnjaci|Bošnjaka]] („Turaka”) i [[Hrvati|Hrvata]]: {{izdvojeni citat|Posredstvom srpskih dobrovoljačkih četnika odvojiti Italijane od Pavelića i njemu odanih hrvatskih renegata, odnosno turaka, a postići da se naši četnički odredi mogu što slobodnije kretati na celoj teritoriji okupiranoj od Italijana, čime bi bilo upola rešeno ne samo srpsko pitanje u ovim krajevima (preuzimanje civilne vlasti od strane Srba, evakuacija, istrebljenje, prinudno iselenje znatnog broja muslimana i katolika) već i neobično olakšano kretanje naših odreda redovne vojske za dalje operacije u duhu direktiva naše Vrhovne komande (npr. čitavi pukovi mogli bi se pod zaštitom dobrovoljačkih četnika koji prividno sarađuju sa Italijanima, tajno i po ešelonima prebacivati duž Dinarskih planina iz Srbije u Liku ili kroz Sandžak i Crnu Goru u oblast Skadra, Drača, Tetova, Bitolja i Lerina).<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_49.htm Izveštaj Komande operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine od 26. januara 1942. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj situaciji u istočnoj Hercegovini i o pregovorima o saradnji sa italijanskim okupatorom]</ref>}} U Elaboratu [[Dinarska četnička divizija|Dinarske četničke divizije]], dokumentu napisanom u [[Mostar]]u od 8. do 12. marta 1942. godine (autori: major [[Borivoje S. Radulović]], kapetan I klase [[Radovan S. Ivanišević]] i kapetan II klase [[Milo Rakočević]]), precizirani su zadaci Dinarske divizije, kao i njena uloga u daljnjem jačanju četničkog pokreta. Dokumentom se, između ostalog, definiše stav prema „raznim neprijateljima”.<ref name="povijest.net">{{Cite web |title=Hrvatski povjesni portal: Domagoj Zovak – Dinarska četnička divizija (3) – Feljton o Dinarskoj četničkoj diviziji |url=https://povijest.net/dinarska-cetnicka-divizija-3/ |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302075000/https://povijest.net/dinarska-cetnicka-divizija-3/ |dead-url=yes }}</ref> U odjeljku naslovljenom „Prema muslimanima uopšte” stoji: {{izdvojeni citat|U prvo vreme, dok Dinarska divizija ne ojača u tolikoj meri, da joj partizanski odredi ne predstavljaju glavnog protivnika, prema muslimanskom življu biti strpljiv, ne ubijati ga i ne pljačkati ga. Drugim rečima prema muslimanima, na vešt način, treba primeniti take metode, da oni zaista steknu ubeđenje, da su im vojno-četnički odredi prijatelji tj. za sada muslimani treba o vojno-četničkim odredima da imaju mišljenje, kao što su Srbi o njima imali kroz 20 prošlih godina, no za drugim momentom, što će u pogodnom času baš ti muslimani doživeti od vojno-četničkih odreda ono, što su Srbi doživeli od njih od 16. aprila 1941. g., pa do danas. Svaka preuranjena akcija protiv muslimanskog življa ojačala bi partizane. Zbog toga oni treba da sede kod svojih kuća, pa da ih na njihovim domovima uništimo. Dakle razum treba da nadvlada osećajima što znači veštim postupcima i političkim mahinacijama težiti da se broj neprijatelja što više smanji.<ref>Narodnooslobodilačka borba u Dalmaciji 1941–1945, Zbornik dokumenata; knj. 2, Institut za historiju radničkog pokreta Dalmacije, Split 1982, str. 1128.</ref>}} U pismu Draži Mihailoviću iz aprila/maja 1942. [[Dragiša Vasić]] je opisao značaj uspostavljanja vojne dominacije u cilju etničkog čišćenja tokom ratnih dejstava: {{izdvojeni citat|U pogledu tačke 2 pod b), gde se govori o tome da je potrebno zaposednutu teritoriju odmah, i pre nego što se iko pribere, očistiti od stranog elementa, mislim da nam ovo pitanje nemora zadavati mnogo brige. Pamtim vrlo dobro stanje u kome se Evropa nalazila posle prošlog rata. Ratujuće države bile su toliko zauzete svojim brigama, da nijedna takoreći nije mogla voditi računa o tome šta druge u svojim granicama rade i preduzimaju. U prvoj godini iza prošlog rata moglo se prosto istrebiti jedan dobar deo svoga neželjenog stanovništva a da niko zbog toga i ne okrene glave. Dakle, ako budemo pametni, ovo pitanje čišćenja odnosno preseljavanja i izmene stanovništva, neće nam biti naročito teško.<ref>http://www.znaci.org/00001/11_28.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220819134328/https://znaci.org/00001/11_28.htm |date=2022-08-19 }}. Pismo Dragiše Vasića Draži Mihailoviću iz aprila 1942, Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_85.htm Pismo Dragiše Vasića iz prve polovine maja 1942. Draži Mihailoviću sa primedbama na program posleratnog uređenja Jugoslavije]</ref>|Pismo Dragiše Vasića Draži Mihailoviću iz aprila 1942.}} Neposredno prije početka [[Bitka na Kozari|bitke na Kozari]] održana je konferencija četničkih odreda s područja doline [[Vrbas (rijeka)|Vrbasa]]. Na konferenciji je raspravljano o [[Suradnja četnika sa NDH|saradnji četnika s vlastima NDH]] nakon sporazuma potpisanih između dvije strane u proljeće i ljeto 1942, kao i o učešću četnika u predstojećoj operaciji protiv partizana na strani [[Sile Osovine|sila Osovine]] i [[kvisling]]a. Tada je [[Vukašin Marčetić]], četnički komandant s [[Manjača|Manjače]], između ostalog, izjavio: {{izdvojeni citat|Smatram da su Bosna i Srbija jedna zemlja i nadam se da će se iz Bosne očistiti sve što nije srpsko. Treba što pre uspostaviti veze sa Istočnom Bosnom i Srbijom i saznati za namere naše vlade u Londonu.<ref name="ReferenceE">[https://znaci.org/00001/4_14_1_100.htm Zapisnik sa konferencije četničkih odreda sa područja doline Vrbasa od 7. juna 1942. o organizaciji odreda, sadejstvu u akcijama protiv NOP-a i saradnji sa NDH]</ref>}} U pismu iz sredine juna 1942. koje su major [[Petar Baćović]] i kapetan [[Rudolf Perhinek]] uputili [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] pominje se da je u [[Pljevlja|Pljevljima]] održana konferencija na kojoj se raspravljalo o uređenju Jugoslavije po završetku rata: {{izdvojeni citat|Pri prolazu kroz Plevlja pri odlasku na položaj pozvao sam na konferenciju Grig. Božovića, Voju Nenadića i sav. min. spolj. pos. Lisičića Nićifora. Konferisali smo punih 6 sati. I pridobio sam ih da i oni pomažu naše ljude. Izjavili su da stoje na istoj liniji, kao i mi. Iznosim mišljenje Gligorija Božovića: Jugoslavija — monarhija — dinastija Karađorđevića. Konfederacija — u Srbiji samo pravoslavni i Slovenci. Arnauti se isključuju iz drž. zajednice. Granice kao i naše.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_109.htm Pismo majora Petra Baćovića i kapetana Rudolfa Perhineka od 15. juna 1942. majoru Zahariju Ostojiću o situaciji u rejonu Foče]</ref>}} [[Lazar Trklja]], predratni sekretar [[Zemljoradnička stranka (Jugoslavija)|Zemljoradničke stranke]] i član četničkog [[Centralnog nacionalnog komiteta]], piše 30. juna 1942. godine generalu Mihailoviću i Vrhovnoj komandi JVuO sljedeće: {{izdvojeni citat|Naglašavamo da ovaj prostor ima sve uslove da posluži kao odlična baza za akciju u datom momentu. Zadatak će biti težak ako se želi, zašto su ovamo svi rešeni, da se stvori čista etnička veza Srbija sa srpskim blokovima u Krajini i Lici kao i Crnoj Gori i Hercegovini. Molimo da se pri ukazivanju svih vrsta pomoći i razumevanja ovo ima u vidu radi opšte srpske stvari. Za ovo, vi ste naša nada.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_123.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 18. jula 1942. godine]</ref>}} U zajedničkom izveštaju majora Petra Baćovića i Dobrosava Jevđevića s kraja avgusta 1942. Draži Mihailoviću o političkoj situaciji u istočnoj Bosni i Hercegovini se navodi: {{izdvojeni citat|Pitanje muslimana vrlo je delikatno. Narod neće da čuje za saradnju sa njima i već je formirao uverenje u duši da njih mora da nestane.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_162.htm</ref>}} Kapetan [[Radovan Ivanišević]] piše 29. septembra 1942. majoru Zahariju Ostojiću da je vojvoda [[Ilija Trifunović-Birčanin]] sklopio sporazum sa italijanskim okupatorom o snabdijevanju oružjem, ali da Italijani uslovljavaju ispunjenje dogovorenog prestankom četničke »akcije protiv Hrvata i Muslimana«. Stoga, Ivanišević smatra da provođenje planirane odmazde nad njima treba odložiti za povoljniji trenutak: {{izdvojeni citat|Uslov da sve ovo realizujemo je, da se obustavi akcija protiv Hrvata i Muslimana, jer oni protestvuju preko Nemačke, koja opet vrši presiju na Rim. Visoki interesi opšte stvari nalažu da ne kidamo sada, kad toliko očekujemo od njih. Muslimani i ustaše odn. Hrvati platiće ceh pre ili posle, za njih ima vremena, jer nemaju gde, ostaju nam jednako pod ruku. Smatram da Ti gledaš na stvari ovako kao i ja.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_170.htm Pismo kapetana Radovana Ivaniševića od 29. septembra 1942. majoru Zahariju Ostojiću o sporazumu između Ilije Trifunovića Birčanina i komandanta 2. italijanske armije o saradnji u borbi protiv NOP-a]</ref>}} U zaključcima konferencije četničke omladine Crne Gore, Boke Kotorske i Sandžaka, održanoj u [[Tomaševo|Šahovićima]] 2. decembra 1942. godine, o poslijeratnom državnom i društvenom uređenju Jugoslavije se navodi: {{izdvojeni citat|Na teritoriji buduće države živeti će samo Srbi, Hrvati i Slovenci. Nacionalnih manjina ne može biti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_200.htm Zaključci konferencije četničke omladine Crne Gore, Boke Kotorske i Sandžaka od 2. decembra 1942. o posleratnom državnom i društvenom uređenju Jugoslavije]</ref>|Zaključci konferencije četničke omladine Crne Gore, Boke Kotorske i Sandžaka od 2. decembra 1942. o posleratnom državnom i društvenom uređenju Jugoslavije}} Draža Mihailović je u ličnoj beležnici po pitanju [[Muslimani|muslimana]] zapisao: {{izdvojeni citat|»Muslimansko stanovništvo je svojim držanjem dovelo do toga da ih naš svet više ne želi i neće da ima u svojoj sredini. Potrebno je još sad da se pripremi iseljavanje u Tursku ili ma gđe van naše teritorije. Na dan ustanka oni će svi biti pokrenuti sa svojih naselja a što niko neće moći sprečiti. — U danom momentu svi muslimani ima da budu pokrenuti sa svojih ognjišta. Oni koji su bliži hrvatskim oblastima tamo — glavno je da svi budu pokrenuti«.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 1, registarski broj 17/3-18</ref>}} Major [[Đorđije Lašić]] je 7. januara 1942. uputio proglas stanovništvu u Crnoj Gori (naslovljen »Braćo Crnogorci«) u kome ih je pozvao na borbu protiv okupatora, kao i na osvetu nad muslimanskim stanovništvom, pozivajući se na „[[Istraga poturica|istragu poturica]]“. Каpetan [[Pavle Đurišić]] je u svojstvu zapovjednika Limskog četničkog odreda u naredbi od 18. januara iste godine pisao komandantu Ljevorečkog bataljona da će „veliki deo Mađarske i rumunski Banat, Metohija i Sandžak, Bosna i Hercegovina biti očišćene“ od svih nenacionalnih elemenata.<ref>Milutin D. Živković, Sandžak 1941–1943. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet, Univerzitet u Beogradu, 2017, str. 400.</ref> U jednoj naredbi načelnog karaktera od 3. rujna 1942. godine, Pavle Đurišić imenuje neprijatelje četničkog pokreta, kao i političke ciljeve za koje bi četnici trebalo da se bore: {{izdvojeni citat|Neprijatelja imamo i previše, ali najopasniji su nam oni, koji žele da izazovu razdor u našim nacionalnim četničkim odredima. Ciljevi su veliki, ostvarenje velike slobodne države — čiste od svih manjina, narodnih izroda i gulikoža. Da bismo mogli te ciljeve i ostvariti potrebno je prvo postići jedinstvo duha — očistiti se od svih koji nisu za Monarhiju sa Dinastijom Karađorđevića na čelu. Mi ne možemo da otpočnemo borbe širega zamaha sve dotle dok se ne očistimo od komunističkih bandita koji bi nam zaboli nož u leđa baš onda kada bi to za nas bilo najteže. Ovo nam nalaže borbu protivu njih do njihovog istrebljenja, bez ikakvog zavaravanja da se neko od onih koji su zagrezli u bratsku krv za račun jevrejskih plaćenika mogu povratiti — popraviti i biti sutra korisni članovi našega društva.<ref>[https://znaci.org/00001/281.htm Radoje Pajović - Dušan Željeznov - Branislav Božović: PAVLE ĐURIŠIĆ - LOVRO HACIN - JURAJ ŠPILER], Centar za informacije i publicitet, Zagreb 1987. str. 49-50.</ref>}} 6. decembra 1942, pred početak [[Pokolj muslimana Sandžaka i istočne Bosne 1943.|akcije istrebljenja muslimanskog stanovništva u Sandžaku i istočnoj Bosni i Hercegovini]], kao i [[Operacija Vajs|operacije Weiss]], u referatu<ref>Vojni arhiv, Četnička arhiva, kutija 12, fascikla 2, dokument 22, strana 5.</ref><ref>Milutin D. Živković, n.d., str. 400, fus. 1308.</ref> sa uputstvima o djelovanju četničkih jedinica u slučaju eventualne italijanske kapitulacije, major Zaharije Ostojić iznosi plan u kom predlaže ekstremne mjere za obračun sa Muslimanima: {{izdvojeni citat|Likvidiranje muslimana treba izvršiti parcijalno i u momentu kada se Italijani neće interesovati za sudbinu muslimana. A to može biti na nekoliko dana pre početka akcije prema Italijanima... Posle razoružanja Italijana, ako se pre toga vremena ne svrši sa Muslimanima treba planski pristupiti razoružanju, a potom likvidiranju Muslimana. Za ovo treba obrazovati specijalne leteće jedinice. U svakom slučaju zonu koja će se osloboditi, treba u najkraćem roku očistiti od svih unutrašnjih neprijatelja. Jedino tako, moći ćemo skoncentrisati svu pažnju na front...|Major [[Zaharije Ostojić]]}} Nakon početka same akcije, poručnik [[Jovan Jelovac]], komandant Pljevaljske brigade Mileševskog korpusa JVuO, uputio je 10. februara 1943. naređenje Baju Pivljaninu, komandantu 4. bataljona Pljevaljske brigade, zahtijevajući nastavak ubijanja muslimanskih civila, uključiv i neboračko stanovništvo (žene i djecu): {{izdvojeni citat|Postupajte i dalje prema već izdatom naređenju. Hvatajte i ubijajte sve muslimane, žene i decu. Hvatajte tu gubu i sve ubijajte to je naređenje naših najviših starešina i to moramo izvršavati. Raditi i samo raditi ovih dana to je naša svetinja ovih dana... Radite i držite zasede i ubijajte sve što vam dođe do ruke. Sada nastaje čišćenje do kraja.<ref>VA, ČA, k. 142, k. 4, d. 25, Naređenje komandanta Pljevaljske brigade JVuO Jovana R. Jelovca komandantu 4. bataljona Pljevaljske brigade Baju Pivljaninu, 10. februar 1943.</ref><ref>Milan Radanović, ’Noć osvetljena lomačama sa kojih se dizao plamen do neba…’, str. 41.</ref>}} {{izdvojeni citat|Muslimansko pitanje zahteva akciju. Na uništavalački pohod četnika protiv Muslimana u Sandžaku i dolini Drine Italijani gledaju blagonaklono.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=808&rec=78&roll=332 Nacionalni arhiv Vašington, T-78, rolna 332, frejm 6290058.] ({{jez-njem|"Die muselmanische Frage bedarf einer Lösung. Die Mordbrennereien der DM—Cetniks gegenüber den Muselmanen im Sandschak und im Drinatal werden von den Italienern begünstigt."}})</ref>|Procjena situacije komande Jugoistoka za mart 1943. (1. april 1943.)}} [[Milovan Pisarri]], istoričar i naučni saradnik [[Institut za filozofiju i društvenu teoriju|Instituta za filozofiju i društvenu teoriju]], u monografiji “Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta“,<ref>[https://www.frs.org.rs/stradanje-roma-u-srbiji-za-vreme-holokausta/ Forum Roma Srbije: Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> zaključuje da su četnici Draže Mihailovića, u cilju stvaranja Velike Srbije, počinili [[genocid]] nad stanovništvom [[islam]]ske konfesije, te da su žrtve ovog genocida istovremeno bili i [[Romi]] muslimani: {{izdvojeni citat|Četnici, koji su s jedne strane očajnički pokušavali da uspostave nekakvu kontrolu nad određenim teritorijama u Srbiji i ostalim delovima Jugoslavije, s druge strane su se u više navrata upustili u proces realizacije političkog programa stvaranja etnički čiste Velike Srbije. U tom smislu, i četničke snage su počinile razne zločine nad Romima muslimanske vere, koje je, zajedno s drugim muslimanima, trebalo istrebiti ili na neki način odstraniti sa buduće srpske nacionalne teritorije. U ovom drugom slučaju, zločini su bili najmasovniji i pogodili najviše stanovnika u jugozapadnoj Srbiji, odnosno u Sandžaku. Postoje ozbiljne indicije da su u pokoljima u kojima je ubijeno više od 8.000 žena i dece, stradali i mnogi Romi. Romi koji su bili žrtve terora snaga pod komandom Draže Mihailovića, čak i ako se ne mogu smatrati za žrtve nacionalsocijaličkog plana istrebljenja, ipak su bili žrtve genocida koji je izvršen od strane četnika nad muslimanima i koji je, pored jugozapadne Srbije, obuhvatao Crnu Goru i Bosnu i Hercegovinu.<ref>Milovan Pisarri, Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta, Forum za primenjenu istoriju, Beograd, 2014, str. 70—71.</ref>}} Delegat Draže Mihailovića za Crnu Goru major Rudolf Perhinek je 5. maja 1943. propisao smjernice za dalji rad na pridobijanju stanovištva za četnički pokret u Crnoj Gori i Sandžaku. U tački 5. uputstva stoji: {{izdvojeni citat|Mi tražimo čistu nacionalnu državu. Ako to ostvarimo biće zemlje i suviše, jer će preko 2,5 miliona narodnih manjina morati napustiti našu zemlju. Ta zemlja će se svakako podeliti u prvom redu onima koji se danas zalažu za ostvarenje naše slobodne države.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 144, reg. br. 32/4—1</ref><ref>Zbornik NOR-a, XIV, knj. 2, str. 788.</ref>}} U pismu od 16. jula 1943. godine,<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 815.</ref> vojvoda [[Momčilo Đujić]] obavještava komandanta Bosanskokrajiškog četničkog korpusa (»brata [[Uroš Drenović|Uroša Drenovića]]«), o operacijama protiv [[NOVJ]] i poziva na borbeno jedinstvo dalmatinskih i zapadnobosanskih četnika. Takođe, vojvoda Đujić podsjeća Drenovića i na najvažniji politički cilj četničkog pokreta: {{izdvojeni citat|Jedinstvo i sloga u današnjim danima od životnog su značaja za ceo Srpski narod. Da su pojedinci od ranije toga bili svesni danas bi vojnička i politička situacija bila u potpunosti u našim rukama. Mi smo u zakašnjenju s obzirom na svetske događaje pa zato moramo žuriti da nas događaji ne zateču nespremnim i nesposobnim, da ostvarimo naš politički cilj, a to je stvaranje etnički čiste Srpske države.}} U uputstvu od 10. aprila 1944. godine, izdatom pripadnicima [[Negotin|Krajinske]] brigade Jugoslovenske vojske u otadžbini, pobrojani su ciljevi ravnogorske borbe: {{izdvojeni citat|JA SE BORIM: 1. Za oslobođenje svoje otadžbine i ujedinjenje svih Srba u jednu Državu. 2. Za povratak Kralja u Otadžbinu. 3. Za uništenje: izdajnika, petokolonaša, ratnih bogataša i komunista. 4. Za iseljenje svih manjina iz naše zemlje: Nemaca, Mađara, Arnauta i drugih, i za davanje njihove zemlje našim borcima.}} Stav četničkog pokreta prema Muslimanima bio je da ih treba sistematski uništavati u toku rata a one koji ne budu ubijeni, iseliti u Tursku i na njihovu teritoriju naseliti srpsko stanovništvo.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_1_6.htm |access-date=2022-11-26 |archive-date=2011-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111005185357/http://www.znaci.org/00001/4_14_1_6.htm }}</ref> U ostvarivanju plana o uništenju Muslimana, četnici su izvršili decembra 1941. i avgusta 1942. izvršili pokolje [[Foča u Narodnooslobodilačkoj borbi|na području Foče]], a početkom 1943. [[pokolj muslimana Pljevalja, Čajniča i Foče]]. Pred kraj rata, od 1944. godine, Draža Mihailović je svoj stav prema muslimanima promenio, i počeo je zastupati demokratsko stanovnište. === Šovinizam === {{main|Šovinizam}} {{izdvojeni citat|'''Antihrvatstvo, antimuslimanstvo i antijugoslovenstvo, to je ideologija srpskog četništva'''... <br /> Iskustvo je međutim pokazalo da je, mimo uzajamnih uništavanja, versko-šovinistička ideologija imala za jedinu posledicu da i Srbe i Hrvate i Muslimane goni u zavisnost i u potčinjavanje tuđem osvajaču. Samo se tako mogao očuvati svoj narod i izboriti se sa domaćim inovercima. Komunisti su međutim udarili drugim putem, putem zajednice svih Južnih Slovena i verske snošljivosti. Oni su uspeli da za to nađu razumevanja kod mladih generacija Srba, Hrvata i Muslimana, upravo u ovim mešanim krajevima.<ref name="Jozo Tomasevich 1945">[https://znaci.org/00001/40_40.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje GLAVNI CILJ: VELIKA SRBIJA]</ref><ref>Živko Topalović, Pokreti narodnog otpora u Jugoslaviji 1941-1945, Pariz, 1958, str. 52-53.</ref>|[[Živko Topalović]]}} Muslimane u internoj komunikaciji četnici nazivaju "Turcima".<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_37.htm</ref> Iako četnici zvanično predstavljaju svoj pokret jugoslovenskim, četnički kapetan Milorad Momčilović veoma zamera partizanima je to što primaju "Turke i Hrvate" u svoje redove: {{izdvojeni citat|Komunisti se odriču Boga, vere, slave, zabranjuju opela, primaju Turke i Hrvate u redove partizana, vrše rekvizicije, desilo se i nekoliko ubistva viđenijih ljudi.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_101.htm IZVEŠTAJ KAPETANA MILORADA MOMČlLOVlĆA OD 7. JUNA 1942. MAJORU PETRU BAĆOVIĆU O DOGAĐAJIMA U ISTOČNOJ BOSNI OD JUNA 1941 DO JUNA 1942 GODINE]</ref>}} Četnici ne priznaju posebne narode kao što su [[Crnogorci]] i [[Makedonci]], nego samo srpski narod.<ref name="AVII 1941">AVII, ČA, 223-7-13; Proglas: Srpskom narodu i četnicima od 15. novembra 1941.</ref> Oni novembra 1941. zameraju partizanima što na rukovodećim položajima ima dosta ljudi koji nisu "naše krvi, imena i vere", navodeći da je pošteno da oslobodilački pokret vode samo Srbi, "jer svoju novu slobodu ne želimo više ni sa kim da delimo".<ref name="AVII 1941"/> {{izdvojeni citat|Četnici su narodna vojska koja se bori za srpski narod, a partizani su komunisti koji u borbu unose politiku i štite muslimane i Hrvate.<ref name="Zbornik NOR-a, 4-2, str. 143-144">Zbornik NOR-a, 4-2, str. 143-144</ref>}} U jednom proglasu Gorskog štaba Bosanskih četničkih odreda s jeseni ili kraja 1941, kaže se: {{izdvojeni citat|Mi se borimo za bolju budućnost srpskog naroda od bugarske granice do [[Jadransko more|Jadranskog mora]] i od [[Solun]]a do Subotice i ne priznajemo nikakve posebne narode kao što su [[Crnogorci]], bosanski i makedonski, kako nas sve nazivaju komunisti, nego priznajemo samo srpski narod.<ref>AVII—DM—BH—V—1901/1.</ref><ref>Jovan Marjanović, Ustanak i narodno-oslobodilački pokret u Srbiji 1941, Institut društvenih nauka, Beograd, 1963, str. 189, fus. 310.</ref>}} Partizani su nekad odgovarali proglasima, kao ovim od 8. decembra: {{izdvojeni citat|Svi narodi Jugoslavije koji su od njenih bivših režima opljačkani, zavađeni pa onda prodati neprijatelju i ostavljeni mu na milost i nemilost, danas se grupišu u borbene redove da smaknu jaram ropstva i svojim naraštajima i onima koji preteknu ove užasne borbe bolju budućnost osiguraju.<ref>AJ, CK KPJ, 1941/101.</ref>}} U izvještaju koji je početkom 1942. godine majoru [[Bošku Todoroviću]] poslao poručnik [[Kamenko Jevtić]], komandant Višegradskog četničkog odreda, piše i o odnosu okupacionih snaga prema lokalnom [[Bošnjaci|bošnjačkom]] stanovništvu: {{izdvojeni citat|Muslimani svuda dižu glavu kada vide nemačke trupe ali hrabri nemački vojnici ih preziru jer ovi muslimani ni svoje narodnosti nemaju.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_40.htm Izveštaj Komande Višegradskog četničkog odreda od 11. januara 1942. komandantu operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine o sporazumu o saradnji sa nemačkim trupama u predstojećoj ofanzivi protiv partizanskih jedinica]</ref>}} Kapetan Bogdan Marjanović 24. februara 1942. povodom preuzimanja dužnosti komandanta Rogatičkog odreda, zasniva svoj govor protiv partizana na međuetničkoj isključivosti: {{izdvojeni citat|Budite junaci svesni da nam preti opasnost od novih neprijatelja, a to su komunisti. Oni pod lažnim lozinkama da se bore protiv okupatora, pokušavaju da u svoje ruke uvuku što više naših neukih Srba Bosanaca, a posle da nas potčine pod vlast čivuta i onih istih krvoločnih Turaka i Hrvata, koji su stotine hiljada naše braće uništili na najzverskiji način.<ref name="AVII, ČA, 175-5-25">AVII, ČA, 175-5-25</ref>}} U izvještaju Kotarske ispostave u [[Goražde|Goraždu]] od 16. maja 1942. godine, citiraju se odlomci iz govora koji je, po zauzeću grada od strane četničkih snaga 30. novembra 1941, okupljenim [[Bošnjaci]]ma i [[Hrvati]]ma navodno održao major [[Jezdimir Dangić]]. Tom prilikom, četnici su počinili masovne zločine nad civilnim stanovništvom u gradu i okolnim selima: {{izdvojeni citat|U to je naišao krvavi major Dangić i nazvao Boga, na što je vodstvo te povorke odgovorilo sa "Živila Velika Srbija i Živili četnici". Na to je zloglasni major održao govor u kome je između ostalog rekao: "Mi smo se digli Srbi sa motikom i vilama u ruci, šta je ko imao protiv Hrvata i Muslimana". Na to je zloglasni Traparić dignute glave plačući odgovorio, "Hvala Vam braćo četnici što ste nas oslobodili Hrvatske i turskoga zuluma. Mi smo svi unuci Nemanjića i svi četnici. Pod ovo malo vladavine Hrvatske, a nama sto godina pod njihovim terorom smo živjeli, ipak smo svi radili koji se osjećamo Srbi i pomagali četničku organizaciju". Na te i druge riječi odgovorio je Dangić: "Nema više Hrvata nema više Turaka, sada je velika Srbija". Iza toga se Dangić okrenuo Hrvatima i Muslimanima koji su bili zarobljeni i okupljeni tu i rekao oštrim tonom: "Niste nam mogli umaći ni pobjeći", pa se okrene četnicima i rekne: "Draga braćo četnici nećemo više zajedno mi i balije".<ref>Smail Čekić, Genocid nad Bošnjacima u Drugom svjetskom ratu: Dokumenti, Sarajevo, 1996, str. 134.</ref>}} U jednom izvještaju iz jula 1942. godine, Dobroslav Jevđević piše majoru Petru Baćoviću (tada u svojstvu izaslanika Draže Mihailovića u Hercegovini) o raspoloženju među srpskim stanovništvom u Hercegovini prema [[Bošnjaci|Muslimanima]]: {{izdvojeni citat|Odnos prema muslimanima u Hercegovini u širokim narodnim masama nije pretrpio nikakvih izmena. I ako mi iz razloga političke taktike propagiramo u ovom momentu politiku snošljivih odnosa, u narodnoj duši postoji neizmenjiva svest, da više nema zajedničkog života sa njima i treba mnogo napora i autoriteta, da ne dođe do erupcije tih raspoloženja.<ref>{{Cite web |title=Izvještaj Dobroslava Jevđevića iz druge polovine jula 1942. majoru Petru Baćoviću o vojno-političkoj i ekonomskoj situaciji u Hercegovini i saradnji sa italijanskim okupatorom |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_1_130.htm |access-date=2022-12-11 |archive-date=2022-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211121324/https://znaci.org/00001/4_14_1_130.htm }}</ref>}} Ravnogorska propaganda, da bi odvraćala ljude da ne stupaju u partizanske formacije obavezno je isticala da na čelu NOP-a stoje [[Jevreji]] i drugi tuđinci. Četnički izvještaji, zapovijesti, depeše, partizane najčešće imenuju kao "mošinovce" (sinonim za Jevreje) ili "komuniste".<ref name="Recite slobodno Moša Pijade">[http://www.danas.rs/danasrs/dijalog/recite_slobodno_mosa_pijade.46.html?news_id=194744 Recite slobodno Moša Pijade]</ref><ref name="ReferenceA">https://www.znaci.org/00001/4_14_3_13.htm</ref> {{izdvojeni citat|Treba da znate da se na čelu partizana nalaze Hrvatske Ustaše, kojima je za cilj da gurnu naš narod u bratoubilački rat i da spreče odmazdu Hrvatima.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_27.htm Naređenje Draže Mihailovića od 9. novembra 1941. komandantu bosanskih četničkih odreda za prebacivanje četničkih jedinica iz istočne Bosne u rejon Užica i Kosjerića radi napada na partizane</ref>|Draža Mihailović}} Mihailović je tvrdnje da se na čelu partizana nalaze [[ustaše]] širio sa ciljem da srpsko stanovništvo u [[NDH]], ogorčeno na ustaške zločine, odvrati od pristupanja [[NOP]]-u. S druge strane, pokušavao je privuče Srbe obećavanjem "odmazde Hrvatima", identifikujući ceo hrvatski narod sa ustaškim jedinicama.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_27.htm</ref> Četnički proglas iz septembra 1942. definiše razliku između četnika i partizana na sledeći način: dok "samo pravi Srbin može postati četnik", na drugoj strani "ustaša, Nemac, Jevrejin ili Ciganin može postati partizan".<ref>AVII Chetnik Collection, box 222, facs. 4, doc. 5.</ref> === Antikomunizam === {{main|Antikomunizam}} {{izdvojeni citat|Sve moje snage su okupljene za borbu protiv komunizma.<ref name="znaci.org">[http://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/154_4.pdf |date=2022-09-04 }}, str. I/265.</ref>|Pukovnik Draža Mihailović u razgovoru sa predstavnicima njemačkog [[Vermaht]]a na [[Sastanak u Divcima|sastanku u Divcima]], 11. novembar 1941.}} {{izdvojeni citat|Neophodno je potrebno i vrlo važno potući komuniste svuda da im se traga ne zna.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_155.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 22. do 28. avgusta 1942. godine]</ref>|Iz depeše generala Draže Mihailovića majoru Petru Baćoviću od 28. avgusta 1942. godine}} {{izdvojeni citat|Prema komunistima nepoštedna borba do njihovog potpunog uništenja.<ref name="ReferenceB">[https://znaci.org/00001/4_14_1_157.htm Uputstvo Štaba Limsko-sandžačkih četničkih odreda od 30. avgusta 1942. komandantu novovaroškog sreza za lojalan stav prema okupatoru i bespoštednu borbu protiv pripadnika NOP-a]</ref>|Kapetan Pavle Đurišić u pismu poručniku Vuku Kalaitoviću, 30. avgust 1942.}} {{izdvojeni citat|Komuniste treba da smatraš kao državnog neprijatelja br. 1. i protivu njih povedi bezkompromisnu borbu, koju voditi sve dotle dok se te proklete bande Tita i Moše Pijade potpuno ne dotuku.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_210.htm Pismo majora Zaharija Ostojića od 17. decembra 1942. komandantu četničkog bataljona "Gvozdeni bataljon" o spoljnoj i unutrašnjoj vojno-političkoj situaciji i značaju borbe za uništenje NOV i POJ]</ref>|Iz pisma majora Zaharija Ostojića jednom četničkom komandantu, 17. decembar 1942.}} {{izdvojeni citat|Ovaj ugovor, kao i buduće mere, se baziraju na međusobnom poverenju i želji da se komunizam uništi, zemlja umiri i Srbiji omogući stabilna budućnost u Evropi oslobođenoj od komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=974&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frames no. 000969—000970: Sporazum između krajskomandanture Zaječar i potpukovnika Jovanovića o nenapadanju i saradnji u borbi protiv NOVJ (23./25. decembar 1943.)] <br/> ({{jez-njem|"Diese Vereinbarung sowie die zukünftigen Massnahmen sollen getragen sein vom gegenseitigen Vertrauen und dem Willen, den Kommunismus zu vernichten, das Land zu befrieden und Serbien einer geordneten Zukunft im Rahmen eines vom Kommunismus befreiten Europas entgegenzuführen."}})</ref>|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Ljuba Jovanović Patak|Ljube Jovanovića Patka]] o borbi protiv partizana u Srbiji (decembar [[1943]].)}} {{izdvojeni citat|Četnici su smatrali partizanski komunistički pokret daleko većom pretnjom po Jugoslaviju nego nemačke okupacione snage.<ref>{{Cite web |title=Thomas T. Matteson, Commander, USCG: AN ANALYSIS OF THE CIRCUMSTANCES SURROUNDING THE RESCUE AND EVACUATION OF ALLIED AIRCREWMEN FROM YUGOSLAVIA, 1941-1945 |url=http://www.znaci.org/00002/406.htm |access-date=2022-12-22 |archive-date=2022-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220819133847/https://znaci.org/00002/406.htm }}</ref>|Thomas T. Matteson, američki avijatičar}} {{izdvojeni citat|Mihailović je osjećao fanatičnu mržnju, duboko i čvrsto usađenu još u vojnoj akademiji, prema svemu što je, kao na primjer komunizam, bilo po njegovim uskogrudnim shvaćanjima i mjerilima suprotno interesima monarhije (u biti srpske) i, u manjoj mjeri, interesima crkve (u biti pravoslavne).<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/171_7.pdf |title=Elisabeth Barker — BRITANSKA POLITIKA PREMA JUGOISTOČNOJ EVROPI U DRUGOM SVJETSKOM RATU |publisher=Znaci.org |date= |accessdate=2024-07-17}}</ref>|Pukovnik [[William Bailey]], šef britanske misije kod četnika, 1973.}} {{izdvojeni citat| Draža Mihajlović je neosporno dokazao: 1. da želi da održava primirje s okupacionim silama i 2. da je on toliko antikomunista, da je usprkos engleskim ponudama dao prednost prosjačenju kod okupatora pred slogom s crvenom stranom. Obećanja Draže Mihajlovića u pogledu lojalnog držanja treba uzeti ozbiljno, pošto je Draža Mihajlović u pitanju antikomunizma uvek zauzimao dosledno držanje.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=575&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000570.] <br /> ({{jez-njem|"D.M. habe zweifellos bewiesen, dass er <br /> 1. Burgfrieden mit Besatzungsmacht halten will und <br /> 2. So sehr Antikommunist ist, dass er trotz Angeboten von englischer Seite einen Bettelgang beim Okkupator der Einigung mit der roten Seite vorgezegen hat. <br /> Zusicherungen D.M.'s auf loyale Einstellung sind ernst zu nehmen, da D.M. in antikommunistischer Frage stets konsequente Haltung eingenommen hat."}})</ref><ref>{{Cite web |title=ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVIĆA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm |access-date=2022-12-22 |archive-date=2022-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221015183044/https://znaci.org/00001/4_14_4_229.htm }}</ref>|Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 18. avgusta 1944. povodom ponude Draže Mihailovića za saradnju u borbi protiv NOVJ}} Jedan od ključnih elemenata četničke ideologije bio je [[antikomunizam]]. Četnički kapetan Sergije Mihailović 5. decembra 1941. poručuje Srbima da je [[komunizam]] narodna bolest koja ne zna za vjeru, slavu, Boga, za crkvu, sveštenstvo, porodicu i opšte za hrišćanstvo i tvrdi da "za njih je sestra što i svaka druga žena".<ref name="Zbornik NOR-a, 4-2, str. 143-144">Zbornik NOR-a, 4-2, str. 143-144</ref> Pukovnik [[Branislav Pantić]], jedan je od najbližih Mihailovićevih saradnika u prvim mjesecima rata i okupacije; Pantić je učestvovao u pregovorima sa generalom [[Milan Nedić|Milanom Nedićem]] u oktobru, kao i sa [[Sastanak u Divcima|predstavnicima njemačke okupacione sile u Divcima]] u novembru 1941. U izjavi datoj u emigraciji, Pantić piše o ideološkoj profilaciji ravnogorskog pokreta i antikomunizmu kao njegovoj najbitnijoj odrednici: {{izdvojeni citat|Poznate su ideološko-političke smernice borbenog pokreta srpskog naroda pod vođstvom pukovnika Mihailovića. One su postavljene početkom maja 1941, kada se komunistička akcija još nije pojavila, ni osetila na zemljištu. Sa rane jeseni 1941, komunistička opasnost tačno je i jasno uočena i procenjena. OD TOGA MOMENTA BORBA PROTIV KOMUNIZMA ZAUZIMA GLAVNO I SREDIŠNO MESTO U SVIMA POTHVATIMA PUKOVNIKA MIHAILOVIĆA I SRPSKOG NARODA. TAKVA OSTAJE DO KRAJA. Razume se, da su se prema razvoju događaja, menjali taktički postupci i, po potrebi, primenjivao politički oportunizam.<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 113—114.</ref>}} Međutim, vođstvo Jugoslovenske vojske u otadžbini nije moglo lako privoljeti ljudstvo u sopstvenim redovima na borbu protiv partizana, s obzirom da su u pitanju bili njihovi sunarodnici. U tom smislu, komandant Užičke četničke brigade kapetan [[Milorad Mitić]], 8. decembra 1941. godine (nakon [[Operacija Užice|pada Užičke republike]] i otpočinjanja procesa [[Legalizovani četnici|legalizacije četničkih odreda]]), svojim demotivisanim borcima naglašava značaj i smisao borbe protiv pripadnika [[NOVJ]]: {{izdvojeni citat|U ovim momentima kada su sve srpske nacionalne snage zauzete borbom protiv komunizma, pojedini četnici ne pokazuju dovoljno volje i revnosti u vršenju svojih vojničkih i građanskih dužnosti. [...] Naša organizacija i druge stranke mogu imati različite poglede na izvesne probleme, ali ne i na borbu protiv komunizma, tog najvećeg narodnog neprijatelja.<ref>Kosta Nikolić, Istorija ravnogorskog pokreta (knjiga I), Beograd, 1999, str. 161.</ref><ref>Damjan Pavlica, Draža za početnike - priručnik za borbu protiv revizije prošlosti, Levo krilo, Beograd, 2014, str. 35.</ref>}} Štab legalizovanih Požeško-užičkih odreda kojima je komandovao major [[Manojlo Korać]] (ujedno i načelnik okruga Užičkog), objavio je sredinom decembra 1941. godine letak upućen »Srbima« u kome se apeluje na stanovništvo da ne izaziva okupatorski teror, ali i da se priključi borbi protiv partizana: {{izdvojeni citat|A najpreča dužnost srpskog naroda u ovom času jeste da obezbedi, sačuva i održava red i mir sopstvenim snagama. Nosioci toga mira i reda danas su srpske oružane snage... Zato, draga braćo, smirujte se i posvećujte se svom radu... Pomažite, istrebljujte i prijavljujte svakog komunistu da biste sačuvali sebe, svoj dom i novu Srbiju... Znajte, što se pre budu istrebili komunisti i pohvatali gde god se budu skrili, utoliko je bolje za svakog pojedinca i ceo srpski narod...<ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, dok. S—X—127/1.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_18.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje POD ZAŠTITOM LEGALIZOVANIH ODREDA]</ref>}} U jednoj objavi o radu prijekog suda u okrugu Užičkom, vjerovatno s kraja 1941. ili početkom 1942. godine, okružni načelnik major (28. januara 1942. unaprijeđen u čin potpukovnika od strane generala [[Milan Nedić|Milana Nedića]]<ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2019, str. 60.</ref>) Manojlo S. Korać prijeti hapšenjem građanima koji uspiju da oslobode lice osumnjičeno da je komunista, kao i licima koja su tom prilikom puštena na slobodu od strane kvislinških vlasti: {{izdvojeni citat|NARODU OKRUGA UŽIČKOG Poslednjih dana zapazio sam veliki broj građana, koji dolaze u kancelarije činovnika, koja po dužnosti rade na predmetima uhapšenih komunista, intervenišući da se ti poznati komunisti puste. Saznao sam i to, da se u varoši prikupljaju potpisi za poznate kumuniste [sic!] i komunističke vođe, te da se isti iz zatvora puste, a da i ne izađu pred sud radi suđenja. Poslednji put skrećem pažnju građanstvu i zabranjujem dolazak u nadleštvo kancelarije u kojima se vrše isleđenja uhapšenih komunista. Ko se bude uhvatio od tih, koji su došli radi intervencije, odmah će biti lišen slobode i smatraće se saučesnikom uhapšenog. Isto tako, ako budem uhvatio spisak potpisnika, koji jamče, da li je uhapšeni kriv ili nije, svi će potpisnici biti uhapšeni.<ref>Радивоје Папић, ''Ужичка република 1941. Водич кроз изложбу'', Народни музеј Ужице, 2017, стр. 152.</ref>}} Već od januara 1942. godine, Draža Mihailović je izdavao naredbe da komuniste treba napadati i eliminisati, smatrajući ih najvećom preprekom za preuzimanje vlasti nakon okončanja okupacije i obnovu monarhije, ali i za obračun s pripadnicima nesrpskih narodâ te svim neprijateljima četnikâ: {{izdvojeni citat|Najodlučnije tajno pripremanje za borbu kao prema najopasnijem unutrašnjem neprijatelju, ne po našoj volji, već po njihovoj. Po svaku cenu postati jači od njih, ne ispuštati ih sa oka i ne dozvoliti njihovu infiltraciju u svoju organizaciju. Nikakve iluzije u odnosu na njih. Po prirodi stvari, mi smo za njih neprijatelj br. 1 i oni će učiniti sve da nas oslabe, iskoriste i unište, kao što su već činili gde god smo mi bili naivni i gde god su oni mogli. Svaki njihov predlog za saradnju je golo taktiziranje s tim ciljem, a svaki nacionalni stav prosta maska. Njihov je cilj samo jedan — komunistička [[revolucija]] i [[diktatura proletarijata]]. Jasno je da će nemački slom povući sa sobom i okupatorski režim saradnje domaće vlasti i desničarske pokrete. Ostaje tada sam jugoslovenski nacionalni pokret (Jugoslovenska vojska u Otadžbini) kao glavna, upravo jedina, smetnja njihovom preuzimanju vlasti. (...) Vara se ko u njima gleda pripadnike našeg naroda (...) Imati na umu da je potrebno izvršiti još pre svršetka rata preventivnu kontrarevoluciju (bilo da se izvede jednim udarcem bez oklevanja, jer će se pri slomu Nemačke partizanima priključiti svi vojnici komunisti iz okupacionih jedinica sa oružjem, kao i svi oni kojima preti nacionalna odmazda (ustaše, neprijatelj, manjine, muslimani, izdajice i dr.). U trenutku nemačkog sloma, mi moramo imati slobodne ruke za druge zadatke. Ovome treba pristupiti što pre. U borbi protiv komunista okupiti sve nacionalne i konzervativne snage Srba, Hrvata i Slovenaca.<ref name="cacakmuzej.org.rs">[https://www.cacakmuzej.org.rs/files/nmcacak_zbornik_35.pdf ДРУГИ СВЕТСКИ РАТ У ЧАЧАНСКОМ КРАЈУ – СУПРОТСТАВЉЕНА ТУМАЧЕЊА], ЗБОРНИК РАДОВА НАРОДНОГ МУЗЕЈА XXXV, Горан ДАВИДОВИЋ, Милош ТИМОТИЈЕВИЋ, 2005, стр. 199–249.</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Načelnik Komande Istočne Bosne i Hercegovine JVuO major [[Jezdimir Dangić]] je na pregovorima sa predstavnicima njemačke okupacione sile i srpske kvislinške vlade, krajem januara i početkom februara 1942. godine, nedvosmisleno izrazio do koje je mjere bio pripravan da se, skupa sa svojim četničkim odredima, svrsta u borbeni antikomunistički front: {{izdvojeni citat|Dangić je spreman da se sa svim svojim ljudstvom bezuslovno stavi pod nemačku komandu za potpuno uništenje komunista u istočnoj Bosni i održavanje mira, tako da se izbeglice mogu vratiti. [...] Dangić je pri tom izjavio da bi se sa svojim ljudima i pri jednom opštem ustanku na Balkanu i iskrcavanju Engleza nepokolebljivo verno borio na nemačkoj strani. Dangić je pri tom izražavao, čak, svoje uverenje da bi samo nemačka pobeda mogla Srbiji da obezbedi pripadajući položaj na Balkanu, dok bi pobeda boljševizma značila uništenje svakog naroda, pa, dakle, i srpskog. Da [[Milan Nedić|Nedić]] zastupa isto mišljenje poznato je.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_2_2.pdf Zbornik NOR-a, XII/2, Beograd, 1976.] str. 115—116.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1094&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 001090—001091.] <br /> ({{jez-njem|"D. ist bereit, sich mit allen seinen Leuten unbedingt dem deutschen Befehl zu unterstellen, die Kommunisten in Ost–Bosnien restlos zu vernichten und die Ruhe aufrechtzuerhalten, sodass die Flüchtlinge zurückgeführt werden können. </br> D. erklärte dabei, dass er mit seinen Leuten auch bei einem allgemeinen Balkanaufstand und einer Landung der Engländer unverbrüchlich treu auf deutscher Seite kämpfen würde. Er entwickelte dabei seine Überzeugung dahingehend, dass nur der deutsche Sieg Serbien zu der ihm gebührenden Stellung auf den Balkan verhelfen könnte, während der Sieg den Bolschewismus die Vernichtung jeden Volkes, also auch des serbischen bedeuten würde. Dass Nedić dieselbe Auffassung vertritt, ist bekannt."}})</ref>}} Pukovnik [[Bajo Stanišić]] bio je prvi četnički komandant u [[Crna Gora|Crnoj Gori]] koji je postigao sporazum s predstavnicima italijanske okupacione vojske. Naime, 6. marta 1942. u [[Podgorica|Podgorici]], Stanišić i pukovnik Gabrielo Boglione potpisali su sporazum kojim se četnici („crnogorski nacionalisti”) obavezuju da „neće upotrebiti nikad oružje protiv italijanskih trupa”.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_64.htm Sporazum između četničke organizacije na području Podgorice i doline Zete i Glavne komande italijanskih trupa u Crnoj Gori od 6. marta 1942. o saradnji u borbi protiv NOP-a]</ref> Međutim, najvažnije tačke sporazuma se odnose na »borbu protiv komunizma«: {{izdvojeni citat|ODBOR CRNOGORSKIH NACIONALISTA IZ PODGORICE I DOLINE ZETE sa svoje strane obavezuje se: 1) — Da će voditi beskompromisnu borbu protiv komunizma i komunista u Crnoj Gori — tog najvećeg međunarodnog neprijatelja; 2) — Da će vođa Odreda Crnogorskih Nacionalista iz Podgorice i Doline Zete, Pukovnik Bajo J. Stanišić, bilo lično ili preko osoba koje on delegira, biti u stalnom kontaktu sa Glavnom Komandom Italijanskih Trupa u Crnoj Gori za sve sporazume o izvođenju zajedničke akcije u borbi protiv komunizma u Crnoj Gori; 3) — Da će iz pokreta potpuno isključiti svaku politiku a jedino ostaje borba protivu komunizma u Crnoj Gori;}} Draža Mihailović će aprila [[1942]]. naložiti [[Pavle Đurišić|Pavlu Đurišiću]] da se bori protiv partizana, a ne okupatora: {{izdvojeni citat|Važno je da ostanete u nacionalnoj liniji potpuno kao i dosada. Komuniste čistite gde možete a izbegavajte Talijane i posredno iskoristite ako se što može izvući od njih.<ref>https://znaci.org/00001/4_14_1_72.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama štaba Draže Mihailovića od 21. marta do 26. aprila 1942. godine</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Mihailović javlja [[Zvonko Vučković|Zvonku Vučkoviću]] i drugim komandantima u Srbiji da je borba sa komunistima „odlučna”, da su komunisti „krvoloci”, te da ih uništavaju nemilosrdno, jer bi komunisti, kao „izdajnici”, pokušali da „nas ometu u oslobođenju otadžbine koju oni ne priznaju”: {{izdvojeni citat|Te zlotvore i krvnike našeg naroda uništavajte bez milosti. Oni nas ometaju da imamo slobodne ruke prema neprijateljima. Oni isto kao i Ljotićevci podjednako služe Nemcima. Bez milosti uništavajte. Svi komandanti su mi odgovorni za svoje reone da su čisti od ovih mangupa i probisveta koje vode stranci Tito i Moša Pijade.<ref name="Petranović"/><ref>Zbornik NOR-a, XIV/2, Beograd, 1983, str. 131.</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Četnički komandanti su naglašavali kako je jaz između dva vojna i politička pokreta nepremostiv. U zapisniku sa konferencije četničkih odreda s područja doline [[Vrbas (rijeka)|Vrbasa]], održane 7. juna 1942. godine, zabilježene su riječi vojvode [[Rade Radić|Radeta Radića]], komandanta [[Bosna (regija)|bosanskih]] četnika, koji je na lapidaran način iskazao neumitnost sukoba sa partizanima: {{izdvojeni citat|Komandant Rade Radić kaže: da se mi nismo digli protiv komunista, došle bi u pitanje i naše glave.<ref name="ReferenceE">[https://znaci.org/00001/4_14_1_100.htm Zapisnik sa konferencije četničkih odreda sa područja doline Vrbasa od 7. juna 1942. o organizaciji odreda, sadejstvu u akcijama protiv NOP-a i saradnji sa NDH]</ref>}} O komunizmu kao ideološkom antipodu četničkog pokreta pod komandom generala Mihailovića, te o [[Komunistička partija Jugoslavije|jugoslovenskim komunistima]] kao najradikalnijim protivnicima stanja u [[Kraljevina Jugoslavija|prvoj Jugoslaviji]], vojvoda [[Ilija Trifunović-Birčanin]] je pisao komandantu JVuO u drugoj polovini aprila 1942. godine: {{izdvojeni citat|Prilike za rad ovamo ne samo da nisu povoljne, nego su čak veoma nepovoljne. Talas marksističkog socijalizma pod firmom komunizma ili [[Socijaldemokratija|socijalne demokratije]], zahvatio je široke narodne slojeve Bosne, Hercegovine, Crne Gore, Like i Dalmacije. Političko i duhovno vođstvo Komunističke partije Jugoslavije, veštom propagandom, a naročito terorom i zločinima u masi uspelo je: da narod ovih krajeva zavede na duhovnu stranputicu, da mu tragično pomrači vidike, dovodeći ga u suton one legendarne vidovitosti, koja je uvek prestavljala jasnu odliku našeg naroda. Rezultat ovakvog njihova rada poznat Vam je: dvostruko ropstvo i tiranija od strane okupatora i crvenih, snošenje teških udaraca i nanošenje ogromnih gubitaka, a iznad svega pojavila se strašna vizija gladi u ovim inače pasivnim krajevima. Pa ipak u poslednjem dvana[j]estom času narod kao da se trgao i počeo da se vraća: od internacionalizma—[[Nacionalizam|nacionalizmu]], od [[Ateizam|ateizma]] i bezbožništva etici i veri, od razbuktalog nemorala i strasti ka porodici i moralu, od kolektivizma ka slobodi i individualizmu, dakle našoj vekovnoj tradiciji: svemu onom što je prestavljalo žarište i ideje vodilje nacionalne svesti i misli.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_76.htm Izveštaj Ilije Trifunovića Birčanina od aprila 1942. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj situaciji u Bosni, Hercegovini, Crnoj Gori, Lici i Dalmaciji i o saradnji sa italijanskim okupatorom]</ref>|Izveštaj Ilije Trifunovića Birčanina Draži Mihailoviću (april 1942.)}} General Draža Mihailović poslao je 26. maja 1942. depešu predsedniku Ministarskog saveta Kraljevine Jugoslavije [[Slobodan Jovanović|Slobodanu Jovanoviću]] sljedeće sadržine: {{izdvojeni citat|Prošle jeseni primio sam znanju saopštenje britanske Vlade da Jugosloveni ima da se bore za Jugoslaviju, a ne da se borba pretvori u pobunu komunista za Sovjetsku Rusiju. Ponavljam komunisti su omrznuti u narodu zbog užasnog terora. Zapamtite: narod ih neće i uskoro im je kraj. Srbija, Sandžak i Istočna Bosna potpuno slobodni od njih. U Crnoj Gori sam se narod digao listom protiv njih. Ponavljam sam narod i sad se i Crna Gora čisti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_105.htm Izvod iz zbirke telegrama Štaba Draže Mihailovića poslatih izbegličkoj jugoslovenskoj vladi od 4. novembra 1941. do 11. juna 1942. godine]</ref>}} Nakon što su četnici sredinom 1942. godine u sadjejstvu sa italijanskim trupama [[Treća neprijateljska ofanziva|protjerali partizane iz Hercegovine]], u bilećkom, gatačkom i nevesinjskom srezu su održane smotre jedinica kojima je prisustvovao i vojvoda Ilija Trifunović-Birčanin, komandant zapadnobosanskih, ličko-dalmatinskih i hercegovačkih četničkih odreda. U obilasku četničkih jedinica, Trifunovića su pratili italijanski general Alessandro Lusana, vojvoda [[Dobroslav Jevđević]] i lokalni četnički komandanti. U svom govoru u [[Bileća|Bileći]], vojvoda Trifunović-Birčanin naglašava koliko je značajna "''borba protiv komunizma''" u tom trenutku: {{izdvojeni citat|Zahvaljujem vam se junaci, što ste u ovim krajevima slomili komunizam i uništili te krvave bande. Pozivam vas, da se pokoravate zakonima i ne nasjedate lažnim vijestima, te da se i dalje borite protiv komunizma, jer su boljševičke armije već na umoru. Danas je glavna borba uperena protiv komunizma, u kojoj se osim ostalih naroda Evrope bore i svi južni Sloveni, jednako Srbi, Hrvati i Slovenci, a iz koje će borbe izići nova Evropa, gdje nas očekuje novi život, koji će sigurno biti bolji, te ćemo u miru moći podizati svoje razrušene domove i orati naša polja.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_120.htm Izveštaj komandanta zapadnobosanskih, ličko-dalmatinskih i hercegovačkih vojnočetničkih odreda od 16. jula 1942. Draži Mihailoviću o četničkim jedinicama u Hercegovini, Dalmaciji, Lici i zapadnoj Bosni]</ref>}} General Draža Mihailović je zahtijevao od svojih oficira da ga redovno izvještavaju o tome šta su poduzeli po pitanju izvršenja likvidacije komunista. 16. jula 1942. godine, u dvjema depešama poslatim komandantu Severnih pokrajina JVuO ([[Vojvodina]] i [[Slavonija]]) majoru [[Žarko Todorović|Žarku Todoroviću]] (pseudonim »Valter«; major Todorović je ujedno bio i ravnogorski komandant Beograda), Mihailović se raspituje: {{izdvojeni citat|Dajte podrobnije podatke o licu koje nosi [[Ante Pavelić|Pavelić]]eve poruke. Da li je to Mitrović. Kakva je situacija u [[Srem]]u u pogledu komunista. Šta ste preduzeli za njihovo uništavanje.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref>}} U raspisu svim komandantima poslatom iz štaba Draže Mihailovića 30. jula 1942. koji potpisuje major [[Zaharije Ostojić]], između ostalog se sugeriše da bi komuniste i partizane trebalo izravno uništiti, paralelno koristeći usluge kvislinških struktura u Srbiji (poput [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]] ili [[Specijalne policije Uprave grada Beograda]]): {{izdvojeni citat|Komuniste trebite bez milosti svim sredstvima posredno i neposredno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref>}} U depeši koju je 23. avgusta 1942. godine Draža Mihailović uputio [[Siniša Ocokoljić|Siniši Ocokoljiću]] (pseudonim »Ilijev«), komandantu Mlavskog korpusa JVuO, stoji: {{izdvojeni citat|Naša propaganda preko r. Londona radi punom parom, komunisti gube pa imaju pravo da se ljute. Naša vlada održava savezničke veze sa Rusijom, a mi ima da ih u zemlji pomlatimo i uništimo gde god ih sretnemo, nastanite na tome u vašoj oblasti.<ref>https://znaci.org/00001/4_14_1_155.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 22. do 28. avgusta 1942. godine</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Njemački vojni istoričar kapetan Ernst Vishaupt, na zahtjev načelnika štaba Komande Jugoistoka, sastavio je u drugoj polovini 1942. godine opširan izvještaj u kojem je obradio najvažnije događaje u okupiranoj Jugoslaviji u periodu od juna 1941. do avgusta 1942. Analizirajući situaciju u zemlji tokom prvih nedjelja [[Ustanak u Srbiji|ustanka u Srbiji]], kapetan Vishaupt piše: {{izdvojeni citat|Ustaničkim pokretom u Srbiji rukovode četničke jedinice i komunističke bande. Četničke jedinice su za sada podeljene u tri grupe: u jedinice [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]], koje stoje iza vlade Nedića, u grupe generala [[Ljubo Novaković|Novakovića]], koji naginje komunistima i antikomunističke jedinice generalštabnog pukovnika Mihailovića. Mihailović je protiv Pećanca i Novakovića. U njegovoj okolini su pretežno oficiri. Njegova organizacija je izgrađena čisto vojnički. On je odbio komuniste zato što smatra da nije došlo još vreme za opšti ustanak. On hoće najpre da organizuje celu zemlju pa tek onda da krene napred.<ref>[https://znaci.org/zb/4.php?broj=544&bk=2&vol=12 Borbe protiv ustaničkog pokreta na području Jugoistoka od juna 1941. do avgusta 1942. godine], u Zbornik NOR-a, tom XII, knjiga 2: Dokumenti Nemačkog rajha 1941—1945, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1976, dokument br. 209, str. 1020—1021.</ref>|Izvještaj o borbama protiv ustaničkog pokreta na području Jugoistoka od juna 1941. do avgusta 1942. godine}} Teror koji su četnici provodili u cilju očuvanja svojih pozicija vodio se pod parolom borbe protiv komunizma. Pored ubijanja zarobljenih partizana, zastrašivanja i teroriziranja stanovništva, taj je teror pratila sve izraženija propaganda. U letku pod naslovom »Braćo Srbi i sestre Srpkinje!«, koji su četnici krajem kolovoza 1942. raspačavali u okolici [[Knin]]a, ističe se da četnici vode borbu »protiv partizana-komunista na život i smrt« i da će je voditi »do njihovog konačnog istrebljenja«. Također, 10. rujna iste godine, vojvoda [[Momčilo Đujić]] je u obliku letka uputio poruku »Srbima partizanima i partizanskim simpatizerima na srpskoj tromeđi«, u kojoj ih poziva da se vrate kućama i »jave kod nadležnih komandira četničkih odreda i ostalih predstavnika četničke vlasti, te neka im se stave na raspoloženje sa svojim oružjem«.<ref>AVII, NDH, kut. 197, br. reg. 9/10.</ref> Đujić prijeti da je to njegova »poslednja opomena i poslednja poruka koju čini u ime Srpskih četničkih odreda«, jer će nakon toga poduzeti »represalije koje će konačno pogoditi smrtonosnim udarcem sve one koji se udružiše sa našim neprijateljem i služe razornoj ideji komunizma uništavajući sve ono što je ''NAŠE, RASNO I NACIONALNO''«.<ref>[https://znaci.org/00001/41_12.htm Četnici i problemi borbe protiv NOP-a]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=932&rec=314&roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000928.]</ref> U cilju vođenja bespoštedne borbe protiv partizana, kao i njihovog uništenja, kapetan [[Pavle Đurišić]] je svojim jedinicama izdavao konkretna naređenja, u kojima je stajalo: {{izdvojeni citat|Svakog uhvaćenog komunistu ubiti na licu mesta sem vođa, koje vezati i sprovesti ovom štabu. U koliko bi se uhvatio sa tačnim i osvedočenim dokazima, koji komunistički jatak, bez razmišljanja ga ubiti.<ref>[https://znaci.org/00001/281.htm Radoje Pajović — Dušan Željeznov — Branislav Božović: PAVLE ĐURIŠIĆ — LOVRO HACIN — JURAJ ŠPILER], Centar za informacije i publicitet, Zagreb 1987. str. 50.</ref>}} Prilikom izvođenja jedne akcije potkraj studenog 1942. Đurišić naređuje: »Svakoga komunistu — partizana na koga se naiđe ili se u borbi uhvati likvidirati po kratkom postupku. Na celoj teritoriji kroz koju se prolazi pretresati teren i kuće i svako lice koje je sumnjivo hapsiti. Isto tako pohapsiti sva ona lica za koja se utvrdi da nisu seljaci-meštani već došljaci...«<ref>Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941-1945, Obod, Cetinje 1977, str. 295.</ref> General [[Blažo Đukanović]], koji se nalazio na čelu [[Kvisling|kvislinške]] [[Glavne nacionalne komande Crne Gore]] sa sjedištem na [[Cetinje|Cetinju]], u naređenju od 30. novembra 1942. piše pukovniku Baju Stanišiću: {{izdvojeni citat|Naredite najenergičniju potjeru za komunistima koje po svaku cijenu uništiti i onemogućiti im dalju akciju na reonu te komande. Sve jedinice uputiti na teren. Biti nemilosrdan prema komunistima i onima koji ih pomažu. [...] Energičan rad protivu komunista i njihovo uništenje mora se izvršiti u što kraćem vremenu. Odlaganja nema. Sentimentalnosti ne smije da bude.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_196.htm Naređenje četničke Glavne nacionalne komande Crne Gore od 30. novembra 1942. komandantu Zetskog letećeg odreda za maksimalno angažovanje odreda u uništenju komunista i pripadnika NOP-a]</ref>}} Mnogi četnici su svoju borbu prvenstveno vidjeli kao borbu protiv partizanskog ustanka, a ne protiv okupatora: {{izdvojeni citat|Uzeli smo oružje ne da riješimo međunarodne probleme niti da politiziramo — jer i kad bi to radili, to bi bilo bez ikakvog rezultata kao do sada, budući smo potpuno ubijeđeni da mi ne možemo imati nikakvog uticaja pri rešavanju svjetskih događaja. Uzeli smo oružje da oslobodimo naš narod od strašnog terora jedne pljačkaške bande i bandita kao što su Moša Pijade i drugovi.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_90.htm</ref>|Pismo Jakova Jovovića italijanskom guverneru Crne Gore o stavu četnika prema italijanskom okupatoru (29. maj 1942.)}} Četničke snage su u [[Operacija Weiss|operaciji Weiss]], pokrenutoj sa ciljem uništenja [[Bihaćka republika|Bihaćke republike]], uzeli učešća zajedno sa njemačkim, italijanskim i [[Ustaše|ustaško]]-[[Hrvatsko domobranstvo|domobranskim]] jedinicama. U direktivi od 2. januara 1943. komandantima korpusa JVuO u predstojećoj operaciji, Draža Mihailović naređuje početak opšte ofanzive na snage NOVJ: {{izdvojeni citat|'''III Naš cilj i ideja manevra.''' <br /> Naša je namera da iz obuhvatnog položaja koga imaju naše snage izvrše koncentričan napad na komuniste na označenoj prostoriji, komunisti unište i time oslobode ovu srpsku teritoriju komunističkog terora.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_1.htm Direktiva Draže Mihailovića od 2. januara 1943. komandantima korpusa za borbu protiv jedinica NOV i POJ na slobodnoj teritoriji zapadne Bosne, Like i Korduna]</ref>}} U raspisu svim svojim komandantima od 13. januara 1943, general Mihailović javlja: {{izdvojeni citat|Navijanje londonskog radia za pomirenje sa komunistima objasnite u usmenoj propagandi da je to naše lukavstvo da komuniste malo umirimo i da ih uništimo. Objasnite javno narodu da nas Englezi u tome potpomažu da bi smo se jednom otarasili komunista koji se ne bore da oslobode već da zarobe narod. Saopštite i susedima.<ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/4_14_2_25.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića od 10. do 31. januara 1943. godine]</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Istog dana, Mihailović piše »Feliksu« (poručnik [[Zvonimir Vučković]], komandant 1. ravnogorskog korpusa JVuO), »Leonardu« (kapetan I klase [[Dragiša Ninković]], komandant Rudničkog korpusa), i »Fricu« (major [[Dušan Smiljanić]], komandant 1. šumadijskog korpusa) da je neprijateljstvo između četnika i partizana duboko ukorijenjeno, i zato ga je nemoguće prevazići. Komandant JVuO naređuje: {{izdvojeni citat|Borba koju vodimo sa njima je odlučna. Nećemo ih jer su krvoloci i žele da ponovo zadobiju teren. Uništavajte ih nemilosrdno jer se veliki događaji približuju krupnim koracima. Kao izdajnici pokušali bi da nas ometu u oslobođenju otadžbine koju oni ne priznaju.<ref name="ReferenceC"/>}} 16. januara iste godine, Dragoljub Mihailović u cirkularnoj depeši svim četničkim komandantima u [[Nedićeva Srbija|okupiranoj Srbiji]] naređuje „uništenje komunista”: {{izdvojeni citat|I pored svih nevolja narоčitо podvlačim da je komunistička opasnost jedna od najvećih... [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|Naša vlada u Londonu]] preduzima sve da spreči englesku propagandu za partizane. [[Slobodan Jovanović]] vodi tešku borbu u tome pogledu. Ja ulažem proteste i sprečavam koliko najviše mogu ali najbolji način sprečavanja ovog je u uništenju komunista posle čega Englezi neće imati koga da hvale. Na tome radimo i uskoro će te čuti da smo ih u ime Boga likvidirali. Kod vas na vašem terenu uništavajte ih bez milosti. To su zlotvori i dželati našeg naroda.<ref>AVII, reg. br. 18/1, k. 299, d. 193.</ref><ref>Potpukovnik Branko Latas, Saradnja četnika i Nemaca u borbama protiv Glavne operativne grupe divizija NOVJ u dolini Neretve (februar—mart 1943), Prilozi Instituta za istoriju, broj 17/1980, Sarajevo, str. 201, fus. 62.</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 131—132.</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Potom je 21. januara 1943. uputio depešu majoru Siniši Ocokoljiću u kojoj naređuje: {{izdvojeni citat|Komunistima ne dozvoliti da dižu glavu. Uništavati ih bez milosti kao naše najveće zlotvore. Teren od njih mora biti čist. Postupati bez sentimentalnosti isto kao što i oni rade.<ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/4_14_2_25.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića od 10. do 31. januara 1943. godine]</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} I sjutradan, Mihailović u depeši Ocokoljiću urgira za uništenje komunista, napominjući da je komandantima JVuO zabranjeno baviti se politikom: {{izdvojeni citat|Komunistički agenti gmižu kroz narod a zašto ne uputite naše agente da i oni gmižu i da ih ubijaju. Očekujem od vas vesti i aktivnost. Ne busajte se u grudi situacije će biti i teže. Odgovorite mi po vašem običaju da vi govorite istinu a ja ne volim istinu. Odgovaram da volim istinu ali i prisebnost u vezi sa stalnom radljivošću. Naređujem da komuniste uništavate gde god za njih čujete. Vi komandujete vojnicima a ne ženama. Borba je naš posao. Izvestite o sudarima sa komunistima i koliko ste ih pobili. Više nemojte kritikovati niti voditi spoljnu politiku. Zahtevam da očistite vaš teren jer mi za svoj teren odgovarate lično.<ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/4_14_2_25.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića od 10. do 31. januara 1943. godine]</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga II, dok. 25, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 135-136.</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Kako bi opravdao obračun s glavnim neprijateljem (NOVJ), Dragoljub Mihailović je znao u naređenjima svojim komandantima nerijetko posegnuti i za konfabulacijama o saradnji partizana s okupatorom. 22. januara 1943, general Mihailović šalje depešu majoru [[Dragutin Keserović|Dragutinu Keseroviću]] (pseudonim »Orel«): „Primio vaš izveštaj o borbi Dukađinske brigade sa komunistima... Nastanite da vaš kraj potpuno očistite od komunista naročito [[Jastrebac]] — uništavajte ih bez milosti jer nas ometaju u radu i sarađuju sa Nemcima.” U ''Raspisu svima'' od 24. januara, on traži: {{izdvojeni citat|Naši saveznici preko radi[j]a ukazuju na važne i velike odluke ovih dana. Nemcima se bliži kraj. Pripremajte se za odsudnu akciju. Stoga, red i rad na prvom mestu. Raščistite teren svuda od komunista da bismo imali odrešene ruke za odsudni momenat. Saopštite svima susedima.<ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/4_14_2_25.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića od 10. do 31. januara 1943. godine]</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} General Draža Mihailović nagovještava 28. januara 1943. odvijanje predstojeće operacije u više faza: {{izdvojeni citat|Za uništavanje komunista dve faze. Prva faza uništavanje sovjetske republike. Druga faza gonjenje u celoj Bosni, Lici i Kordunu i definitivno uništavanje. Italijani za sada onemogućili prolaz Crnogorcima, pod izgovorom da je sovjetska republika pred uništenjem, i da Crnogorci nisu potrebni.<ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/4_14_2_25.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića od 10. do 31. januara 1943. godine]</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Mihailović je odbacivao bilo kakvu ideju o eventualnom prekidu neprijateljstava sa vođstvom jugoslovenskih partizana, čak i nakon intervencija sa strane najviših političkih adresa u [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkim zemljama]]. 31. januara 1943. godine, on piše komandantu Srbije JVuO generalu [[Miroslav Trifunović|Miroslavu Trifunoviću]] (pseudonim »Ditrih«) da je [[Anthony Eden]], ministar vanjskih poslova [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]], uputio apel za izmirenjem dvije zaraćene strane: {{izdvojeni citat|Izjava Idnova o mirenju ne važi ništa. Čistiti komuniste do poslednjeg. Mi našu kuću uređujemo i niko drugi. Oni neka pregovaraju to se nas ništa ne tiče.<ref name="ReferenceC"/>}} Tokom operacije Weiss, major Zaharije Ostojić (»Branko«) šalje 29. januara 1943. depešu Vrhovnoj komandi JVuO u kojoj o odnosu prema partizanima, kao i o eventualnom dogovoru s njima, kaže sljedeće: {{izdvojeni citat|Ja ostajem do kraja zakleti neprijatelj crvenih zlikovaca i ubeđen sam da bi svako sporazumevanje sa komunistima značilo ogromni gubitak za našu stvar u narodu.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_28.htm Izvod iz knjige primljenih depeša Štaba Draže Mihailovića u vremenu od 18. januara do 4. februara 1943. godine]</ref>}} U propagandnom letku od 10. februara 1943, upućenom stanovništvu [[Bosna (oblast)|Bosne]], [[Lika|Like]] i [[Dalmacija|Dalmacije]], u povodu početka operacije Weiss, a koji potpisuju četvorica četničkih komandanata sa teritorije [[NDH]] (potpukovnik [[Ilija Mihić]], major [[Petar Baćović]], vojvoda u rangu majora<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 7.</ref> [[Momčilo Đujić]] i kapetan [[Radovan Ivanišević]]), poziva se na istrebljivanje partizana: {{izdvojeni citat| Petna[j]est hiljada četnika do zuba naoružanih napada sa raznih strana i uništava na svom istoriskom pohodu sve što pokazuje otpor. <br /> '''Komunisti će biti istrebljeni. Prema njima nema milosti'''. <br /> A Vi braćo, koji ste prisiljeni ili zavedeni lažju i obmanom okrenite oružje protiv najvećih neprijatelja našeg naroda. Poubijajte političke komesare i stupite odmah u naše redove, gde ćemo Vas primiti bratski. Ugledajte se na stotine i stotine njih koji nam se svakodnevno predaju, svesni da su izdati i prevareni od komunista jevreja. <br /> Narod Bosne, Like i Dalmacije neka ostane na svojim ognjištima i neka čuva svoje domove, jer dolaze četnici da ga oslobode komunističke kuge, terora i strahovlade.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_31.htm Proglas četničkih komandanata istočne Bosne, Hercegovine, Dalmacije i Like od 10. februara 1943. narodu Bosne, Like i Dalmacije za borbu protiv Narodnooslobodilačke vojske]</ref>}} 21. februara 1943. godine, u trenutku kada počinju najžešće [[Bitka na Neretvi|borbe u dolini Neretve]], Draža Mihailović naređuje kapetanu [[Aleksandru Mihajloviću]] (pseudonim »Saša«), komandantu Beograda JVuO: {{izdvojeni citat|Na Vašem terenu ne sme postojati Komunista. Propagandu razvijajte sami. Dovoljno argumenata protiv njih postoji da ih narod više ne želi, a kad ih London i Moskva hvali, znajte da su u najvećem škripcu. Sada bijemo s njima poslednju bitku i nadam se s Božjom pomoću u uspeh.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_74.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića u vremenu od 20. februara do 6. marta 1943. godine]</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} [[Italija]]nsko poslanstvo u [[Beograd]]u redovno je izvještavalo ministarstvo vanjskih poslova u [[Rim]]u o svim važnijim događajima u okupiranoj Jugoslaviji. Tokom 1943. godine, ukazivalo se na razlike u ratnoj taktici Mihailovića i [[Josip Broz Tito|Tita]], tj. tvrdilo se da dok je prvi iščekivao „pravi momenat”, drugi je, sa svojim partizanima, bio mnogo aktivniji što mu je donosilo sve više pristalica „među seljačkim masama”.<ref>DDI, Spalazzi a Mussolini, serie IX, vol X, d. 383, 503.</ref> U jednom izvještaju iz marta te godine, navodi se da ideološki sukob čini saradnju između dva pokreta nemogućom, prvenstveno usljed jasnog antikomunističkog stava „generala nacionaliste”.<ref>Бојан Симић, Окупирана Србија у извештајима италијанског посланства у Београду (1941-1943). Војноисторијски гласник, Институт за стратегијска истраживања - Одељење за војну историју Министарства одбране Републике Србије, 2017, стр. 107.</ref> U prijedlogu koji je 11. maja 1943. komandantu Jugoistoka uputio potpukovnik Heinz iz [[Brandenburger|divizije Brandenburg]], a u vezi sa izvođenjem predstojeće [[Operacija Crno|operacije Schwarz]] te odnosom prema formaciji pod komandom Pavla Đurišića, kao karakteristično za dosadašnje držanje četnikâ, pominje se sljedeće: {{izdvojeni citat|10. 5. bio sam u navodnom glavnom stanu Draže Mihailovića u [[Kolašin]]u na razgovorima sa četničkim vođom Đurišićem. Rezultat ovih razgovora: a)  Đurišićevi četnici su od Italije legalizovana domaća milicija na području Crne Gore. Jačina 2000 — 3000 pušaka. b)  Njihov stav je antikomunistički, njihova parola je red i mir.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_3_63.htm Predlog potpukovnika Hajnca od 11. maja 1943. komandantu Jugoistoka za angažovanje delova divizije Brandenburg u Crnoj Gori i za saradnju sa četničkim odredima Pavla Đurišića nakon obavljenih pregovora u Kolašinu]</ref>}} I nakon teškog poraza koji su doživjeli u bici na Neretvi, četnici nijesu odustajali od ispunjenja svog najvažnijeg zadatka — uništenja partizanskih snagâ. U trenutku kada nije u potpunosti siguran da li će predstojeća [[operacija Schwarz]] biti uperena i protiv njegovih jedinica (kao što će se ubrzo ispostaviti), general Mihailović šalje 9. maja 1943. depešu majoru Petru Baćoviću (pseudonim »Ištvan«), u kojoj pohvaljuje njegov rad: „Vaši uspesi su veličanstveni. Organizujte svakoga, naročito omladinu i pojašite komunistima na leđa za njihovo definitivno uništenje.” U depeši koju je istog dana poslao majoru Pavlu Đurišiću (pseudonim »Đuzepe«), on navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|Moje mišljenje je da se komunisti imaju uništiti gonjenjem na svim frontovima... Celu oblast na desnoj obali [[Lim (rijeka)|Lim]]a primio je major [[Dragutin Keserović|Keserović]] i za nekoliko dana očistiće je od svih simpatizera. '''Pobićemo sve što nevalja i to odmah'''.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 297, registarski broj 2/1.</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 731—733.</ref>|General Draža Mihailović}} U svrhu mobilizacije pripadnika JVuO za borbu protiv partizana, Dragoljub Mihailović i četnički komandanti su često, u propagandne svrhe, isticali navodno prisustvo velikog broja ustaša u redovima NOVJ: {{izdvojeni citat|Da bi se ovom zlu jednom stalo na put naređujem: Prvo da se u celoj zemlji u svim našim pokrajinama proglasi svi Srbi na okup i u zajedničku borbu protivu najopasnijeg našeg neprijatelja-komunista u čijim se redovima nalaze ustaše i ceo ostali ološ ove zemlje; Drugo proglašavam mobilizaciju svih raspoloživih naoružanih snaga i svih pokrajina naše zemlje i to odmah bez čekanja i odugovlačenja; Treće u svim pokrajinama preduzeti najenergičnije udare na komuniste gde god se zateknu jer je to '''najveće zlo u našoj sredini'''.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 141—142.</ref>|Cirkularna depeša Draže Mihailovića iz novembra 1943.}} U depeši [[Dragutin Keserović|Dragutinu Keseroviću]] (pseudonim »Orel«) od 12. novembra 1943. godine, Draža Mihailović piše: {{izdvojeni citat|Produžite rad na definitivnom čišćenju komunista. Oni ne smeju postojati u Srbiji. Krajnje je vreme da sa tim gadovima raščistimo. Uništavajte sve njihove simpatizere i jatake bez milosti. Kad ne budu imali simpatizere neće moći ni da postoje.<ref>Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 7. novembra do 3. decembra 1943. godine, broj 493—499 od 7. novembra 1943. - NAREĐENjE... - http://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015183053/https://znaci.org/00001/4_14_3_42.htm |date=2022-10-15 }}</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Dva dana nakon ove naredbe, Mihailović je uputio naredbu potpukovniku [[Radoslav Đurić|Radoslavu Đuriću]] u kojoj se ističe da se sem „uništenja komunista” u isto vreme „unište njihovi simpatizeri, koji su najopasniji”. Mihailović je 26. novembra uputio naređenje [[Nikola Kalabić|Nikoli Kalabiću]], komandantu Korpusa gorske garde: „Produžite čišćenje komunista, gde god ih čujete... Čistite bez milosti.”<ref>Милослав Самарџић, Генерал Дража Михаиловић и општа историја четничког покрета, III, Крагујевац, 2006, стр. 408-409.</ref><ref>Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 117.</ref> U trenutku kada snage NOVJ pokušavaju prodrijeti iz [[Istočna Bosna|istočne Bosne]] i [[Sandžak]]a u Srbiju, u cirkularnoj depeši svim četničkim zapovjednicima u [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupiranoj Jugoslaviji]] (»''Raspis svima''«) od 21. novembra 1943. godine, Draža Mihailović izdaje naređenje o borbi protiv partizana do njihovog potpunog istrebljenja: {{izdvojeni citat|Naređujem svima kako u Srbiji tako i u ostalim našim pokrajinama da koriste ovu situaciju komunista i da ih unište u svim pokrajinama do poslednjeg. Komunisti su ispraznili druge terene na kojim su se nalazili te je ovo zgodna prilika da u svim oblastima dođemo do punog izražaja i potpuno sve ostale pokrajine kao u Srbiji stavimo pod svoju vlast.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 3, dokument br. 42, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 153.</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Nakon tri dana, Dragoljub Mihailović izričito ponavlja zahtjev za uništenjem komunista: {{izdvojeni citat|U pogledu komunista nastavite akciju do potpunog njihovog uništenja. '''Mi taj čir ne možemo trpeti na našem telu a najmanje u Srbiji'''.<ref name="ReferenceD">[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 7. novembra do 3. decembra 1943. godine]</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Kada je kapetan Aleksandar Mihajlović generalu Mihailoviću dostavio veoma važan i povjerljiv izvještaj četničkog saradnika Borislava Mesarovića (»August«) o organizaciji i personalnom sastavu [[Gestapo]]a (BdS) u Beogradu, četnički je komandant 30. novembra 1943. našao za shodno da ponovi da se glavna borba vodi protiv ideološkog protivnika: {{izdvojeni citat|Primili smo Vaše pismene izveštaje, koji su odlični. August je učinio veliku uslugu. Ove izveštaje nećemo nikom otkrivati, preduzećemo samo potrebne radnje za one koji su prešli preko mora. Ponavljam, izveštaji su odlični i korisni. Produžite sa uništenjem komunističkih grupa i njihovih tajnih organizacija i sastavljajte spiskove njihovih simpatizera.<ref>Istorijski arhiv Beograda, fond monografije o Beogradu, inv. br. 8, I, str. 119—120, D—29—186.</ref><ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941—1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 309—310.</ref>|General [[Draža Mihailović]]}} Poput svog vrhovnog komandanta, i Mihailovićevi su oficiri na terenu svojim podređenima izdavali naredbe o uništenju partizana, te njihovih simpatizera i jataka: {{izdvojeni citat|Dragi Brano, ovih dana pripremam jednu veliku akciju protiv Mošinaca оd Zaječara pa u pravcu Niša, gde god ih nađem. [...] <br /> Јоš jednom za našu predstojeću akciju. Тi sam valjda znaš da je ona neophodnа јer partizani se moraju definitivno i u korenu uništiti ako želimo da u datom momentu radimo po predviđenim planovima. Partizane sada treba potpuno uništiti — dvanaesti je čas!<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_10.htm Pismo komandanta Timočkog korpusa od 14. januara 1943. Branivoju Petroviću o potrebi zajedničke akcije protiv pripadnika Narodnooslobodilačke vojske na relaciji Zaječar—Niš]</ref><ref>[https://www.rastko.rs/istorija/delo/13229 Мајор ЈВуО Бранимир Петровић и криза покрета отпора у Србији 1942-1944.]</ref>|Pismo komandanta Timočkog korpusa potpukovnika [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubomira Jovanovića]] majoru Branimiru Petroviću od 14. januara 1943. godine}} Posljednjeg dana marta 1943. godine, major [[Petar Baćović]] izdaje naređenje o postupku prema pripadnicima i simpatizerima Narodnooslobodilačkog pokreta, kao i članovima njihovih obitelji: {{izdvojeni citat|Da se putem ove naredbe saopšti celokupnom stanovništvu Bosne i Hercegovine: <br /> 1) Da će odbeglim komunistima, njihovim jatacima i saradnicima, biti uhapšene porodice, kuće uništene i pokretna imovina, a imanja oduzeta za račun nacionalne četničke organizacije, ukoliko to do sada nije učinjeno. <br /> 2) Ko se od odbeglih lica ne vrati svojoj kući i ne prijavi najbližoj četničkoj vlasti u roku od pet dana od dana izlaska ove naredbe biće oglašen za narodnog neprijatelja i kao takav streljan gde se bude uhvatio, a njegova porodica streljana, imanje oduzeto, a kuća uništena. <br /> 3) Da će biti streljano svako lice koje bude prikrivalo, hranilo i na ma koji drugi način pomagalo komuniste, a njegova porodica uhapšena, kuća spaljena i imanja oduzeta.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 527.</ref><ref>Milan Radanović, n. d., str. 202.</ref>}} U pismu poslatom 8. avgusta 1943. kapetanu [[Predrag Raković|Predragu Rakoviću]], komandantu 2. ravnogorskog korpusa, šef 2. odseka Operativnog odeljenja Vrhovne komande JVUO major [[Mirko Lalatović]] pominje prispjeće depeše koju je sačinio pukovnik [[William Bailey]], u kojoj je navedeno da će britanska Vlada nastaviti sa „davanjem potpore Đeneralu Mihailoviću gdegod on bude u stanju da preduzme operacije protiv Osovine”.<ref>Zbornik NOR-a, XIV/2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 1005.</ref> Major Lalatović sugeriše kapetanu Rakoviću da bi [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničku]] podršku trebalo iskoristiti kao ''carte blanche'' za eliminaciju partizana: {{izdvojeni citat|Mogu vam javiti da su se naši odnosi popravili sa našim saveznicima. 6/VIII Čiča je dobio jednu depešu u kojoj mu se uglavnom daje za pravo i obećava pomoć svuda gde mi nađemo da treba preduzeti akciju protiv okupatora. Tu ćemo mi pomalo i crvene zakačinjati, ali, naravno, sve pod vidom odbrane. Moramo ih uništiti! Po podacima kojima raspolažemo njihova je situacija vrlo teška. Ponovo su ih u Ist. Bosni razbili Nemci sa nešto ustaša. Iza Nemaca naši čiste pozadinu. U Hercegovini, Crnoj Gori i Sandžaku ima samo manjih delova mestimično, koji sada ne pretstavljaju nikakvu snagu i koje naši odredi nemilosrdno trebe. Sem toga imamo podataka iz naređenja koja je Tito izdavao i izveštaja nekih politkoma da je kod njih nastala velika pokolebanost (uhvaćen njihov kurir). Zatim u Dalmaciji traže vezu sa nama. Preduzimamo sve da ih razbijemo a potom uništimo.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2: Dokumenti četničkog pokreta Draže Mihailovića 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dokument br. 189, str. 902—904.</ref>}} Neprijateljski stav četnika prema komunistima uslovio je formiranje svijesti o okupatoru kao manjem zlu, što je dalje vodilo normalizaciji kolaboracije. Tako se, kao karakteristično za odnos s Nijemcima, može uzeti tumačenje koje je, vjerojatno u rujnu 1943. godine, javno iskazao vojvoda [[Momčilo Đujić]], komandant Dinarske divizije JVuO: {{izdvojeni citat|Mi smo svesni da smo okupirani i izbačeni iz rata, a prema tome i da smo isključeni iz učešća u događajima koji se dešavaju na frontovima. Radi toga smo riješeni da mirno očekujemo kraj rata, kojom će se prilikom riješiti i naše pitanje bilo na jedan ili drugi način. Ne želimo nikoga da napadamo, ali smo ipak riješili da se odupremo bilo teroru koji bi bezrazložno bio sprovođen nad našim glavama. Radi toga smo se digli i protiv ustaša svojevremeno, koji su bez ikakova razloga pokušali da nas istrebe. Radi te iste stvari vodimo već pune dve godine bezkompromisnu borbu protiv komunizma, kojega smatramo najvećim protivnikom i našim i celoga čovečanstva. U toj borbi uništena su velika naša materijalna dobra i mi smo dali hiljade naših najdragocenijih života. Pri ovakvom našem stavu stojim na gledištu da su dužni da nas pomognu svim sredstvima, svi oni koji smatraju, da je komunizam najveća opasnost za sve narode.<ref>Arhiv Instituta za historiju radničkog pokreta Hrvatske (AIHRPH), Zagreb, Neprijateljska građa, kut. 429, f. 6.</ref>}} Septembra 1943, vojvoda Đujić je dao i upute za vojnu organizaciju oblasti koja bi bila podijeljena na korpuse. Pri štabu svakog četničkog korpusa, komandant je trebalo da imenuje savjetodavno tijelo pod nazivom »nacionalni komitet«, koji bi činili predstavnici vojske i stanovništva. Prema Đujićevim uputama, »jedan od najvažnijih zadataka nacionalnog komiteta jeste nacionalno-ideološko izgrađivanje narodnih masa i njihovo upućivanje u krstašku i odlučnu borbu protiv komunizma kao najvećeg neprijatelja čovječanstva i naše Nacije«.<ref>AIHRPH, NG, kut. 424, f. 4, Đujićevo uputstvo od 6. IX 1943.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/41_17.htm U funkciji politike njemačkih okupacionih snaga]</ref> Početkom oktobra 1943, general Blažo Đukanović naređuje pukovniku Baju Stanišiću sljedeće: „Borbu voditi samo protiv partizana, do njihovog konačnog uništenja i to ne samo pismenu, već i aktivnim pokretima.”<ref>AVII, CG—V—477, Naređenje B. Đukanovića od 3. oktobra 1943.</ref> Svoj stav je Đukanović još potpunije formulisao u pismu jednom saradniku od 5. X 1943: {{izdvojeni citat|Mi smo digli ustanak jedino protivu komunista, jer nam je bio cilj spasenje naroda. Na tome stanovištu stojim i sada i borićemo se protivu komunista do našeg ili njihovog istrebljenja. Ta borba, s obzirom na akcije komunista, dovoljna je za nas, i ako uspijemo da se do oslobođenja otresemo komunista i uspostavimo nacionalnu vlast, mi smo izvršili svoju dužnost prema Kralju i prema Otadžbini.<ref>AVII, CG—V—478.</ref><ref>Др Радоје Пајовић, Контрареволуција у Црној Гори: Четнички и федералистички покрет 1941—1945, Обод, Цетиње 1977, стр. 393—394.</ref>|General [[Blažo Đukanović]]}} Poručnik [[Miloš Radosavljević]], komandant Valjevskog korpusa JVuO, u naređenju komandi Kolubarske brigade od 19. oktobra 1943, pozivajući se na „naređenja Gospodina Ministra vojske, mornarice i vazduhoplovstva”, piše „da se u najkraćem roku ima likvidirati sa komunističkim ilegalnim grupicama i njihovim legalnim jatacima (centrima veze, kuririma i simpatizerima: davaocima hrane i prenoćišta)”. Svojim saborcima poručnik Radosavljević naglašava: {{izdvojeni citat|Primetio sam u više prilika da pojedine starešine poverenog mi korpusa nemaju prečišćene pojmove o našem stavu prema komunizmu i komunistima kod nas, što ima za posledicu da toleriraju komunističke simpatizere i što više i sami nesvesno hvale i odobravaju uspehe boljševika na [[Istočni front|Istočnom frontu]], kao i od ustaških spikera radio-Londona lažno pretstavljene uspehe nekih »partizanskih oslobodilačkih« odreda u Jugoslaviji... Jednom za svagda i svi imaju znati da nam sa komunistima kod nas stoji borba do krajnjeg i potpunog uništenja.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_18.htm Naređenje komandanta Valjevskog korpusa od 17. oktobra 1943. komandantu Kolubarske brigade za borbu protiv pripadnika i simpatizera narodnooslobodilačkog pokreta na teritoriji brigade]</ref>}} I u naređenju jedinicama Valjevskog korpusa od 9. novembra 1943, Radosavljević iznova podcrtava: {{izdvojeni citat|Borbu protiv izdajnika, Nedićevih i Ljotićevih bandi, produžite i na svakom koraku nemilosrdno ih uništavati. Komunizam istaći kao najveće zlo ovog vremena i našeg najvećeg neprijatelja. Borba protiv komunizma bila je i biće nemilosrdna. Sve što se zove i što radi za komunizam — uništiti.<ref>Коста Николић, Историја равногорског покрета, књига I, стр. 401.</ref><ref>{{Cite journal|last=Сегић|first=Дејан|date=2011|title=Четници и капитулација Италије 1943.|url=http://www.isi.mod.gov.rs/multimedia/dodaci/vig_1_2011_1554880246.pdf|journal=Војноисторијски гласник|publisher=Институт за стрaтегијска истраживања Одељења за војну историју Министарства одбране Републике Србије|volume=1/2011|pages=219}}</ref>}} Potporučnik [[Milutin Janković]], komandant 1. dragačevske brigade JVuO, piše komandantu 2. ravnogorskog korpusa kapetanu Predragu Rakoviću o borbama protiv snagâ NOVJ u [[Šumadija|Šumadiji]] tokom novembra 1943. i, između ostalog, navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|Prilikom prolaska komunističke bande kroz Gružu njihovi simpatizeri podigli su glavu. Ovaj zločin ne sme niti može biti nezapažen. Mi ravnogorci, dužni smo da zlu stanemo na put. Ova komunistička banda od 530 ljudi zadržala se u selu Žunama 24 časa, gde je održala zbor stanovnicima oba pola sela Žuna. Žunci su rekli da im nikad bolji ljudi nisu došli, a komunisti da ih niko nije bolje dočekao nego Žunci. Odakle ovo dolazi? Dolazi otuda što u selu Žunama ima komunista. Kako da ovo istrebimo? Popaliti i uništiti.<ref>Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi — Centralna Srbija, Nolit — Prosveta, Beograd, 1967, str. 547.</ref>}} Major [[Radomir Cvetić]], komandant Javorskog korpusa JVuO, u depeši Mihailoviću od 20. novembra 1943.<ref>VA, ČA, k. 32, f. 2, d. 43.</ref> ističe svoj rezolutni antikomunistički stav: {{izdvojeni citat|Priznajem i to da mi je teško bilo vršiti represalije u svom rodnom kraju, ali od ovoga slučaja svi ovi obziri padaju, i više ništa ne radim kao ličnost, već isključivo kao član Ravnogorskog pokreta i kao Vaš čovek. Od sada prema izrodima milosti neću imati. Uništavaću sve što simpatiše crvene, pa makar stradala i čitava naselja.<ref>Milan Radanović, n. d., str. 204—205.</ref>}} 12. decembra 1943. godine, u biltenu Zlatiborskog korpusa JVuO, komandant korpusa kapetan [[Dušan Radović Kondor]] pohvaljuje saborce za učinkovit rad: {{izdvojeni citat|Jake formacije Jugoslovenske vojske đenerala Draže Mihailovića po Crnoj Gori, Starom Rasu, Bosni i Hercegovini, Dalmaciji i ostalim našim pokrajinama, uspešno i neumorno uništavaju crvene jedinice koje su u rasulu i traže spasa bekstvom u teško prohodne i besputne gudure visokih planina. I tamo će ih stići i nemilosrdno uništavati...<ref>{{Cite web|url=https://www.pogledi.rs/kapetan-dusan-radovic-kondor.html|title=Душан Радовић Кондор|last=Самарџић|first=Милослав|date= 23. март 2013.|url-status=live}}</ref>}} Komandant Smederevskog korpusa JVuO major [[Živan Lazović]] (pseudonim »Dob«), u depeši koja je u Vrhovnu komandu JVuO stigla 22. decembra 1943. godine,<ref name="ReferenceF">[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16. do 23. decembra 1943. godine]</ref> obećava da će učiniti sve da njegova zona odgovornosti bude »očišćena od komunista«, da bi samo nekoliko dana docnije uslijedio [[Masakr u Boleču|pokolj u Boleču]]: {{izdvojeni citat|U roku od 20 dana očistiću Grocku od komunista. Pobiću sve što je partizan[sko] ako ne nađem aktivne.}} 28. decembra 1943. potpukovnik [[Milutin Radojević]] (pseudonim »Georgi«), Mihailovićev delegat za [[Južna Srbija|Južnu Srbiju]] (područje [[Jablanica|Jablanice]] i [[Toplica|Toplice]]), javlja Vrhovnoj komandi da četnici ubijaju partizanske porodice te pale sva naselja u kojima bi partizani našli utočište: {{izdvojeni citat|Zbog toga što srpski izrodi pomažu proletarijatski ološ u pojedinim selima naredio sam uništenje celih porodica, palenje domova i celih sela, tamo, gde partizani nalaze svoja uporišta. Ovako sam naredio zato, što gubimo cvet naših nacionalista zbog izroda našeg roda.<ref name="ReferenceF">[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16. do 23. decembra 1943. godine]</ref>}} I u depeši koja je u štab Draže Mihailovića stigla 4. januara 1944, potpukovnik Radojević se očituje kao zastupnik radikalnog rješenja u obračunu s [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]: {{izdvojeni citat|Za poslednjih deset dana ovde smo likvidirali 40 partizana. Sada ih gonimo na sve strane i ubijamo sve što ih simpatiše. Za ovaj kraj ne brinite, prečistićemo sa ovim izrodima bez milosti.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref>}} Krajem 1943, komandant Mlavskog korpusa major Simeon Ocokoljić javlja Vrhovnoj komandi JVuO: {{izdvojeni citat|Nastavljamo bezpoštedno gonjenje ostataka ovih bednika, koji se rastureni kriju čak i po nužnicima. Istrebljenje ne samo jataka već i simpatizera komunističkih, u toku je.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 212.</ref>}} S koliko su fanatizma četnički komandanti pristupali provedbi naređenjâ Vrhovne komande JVuO i generala Mihailovića o »uništenju komunista«, veoma dobro ilustruju i navodi iz izvještaja koji je, 18. aprila 1944. godine, kapetanu Živanu Lazoviću poslao komandant Velikooraške brigade Smederevskog korpusa JVuO kapetan Ranko Dimitrijević: {{izdvojeni citat|Komunisti imaju nade i dobro se drže. '''Treba sva ta sela zapaliti i poklati'''. Vi to nećete e pa hvatajte ih žive i sudite ja nemogu. Pozovite gardu da ih uništimo dok još ima vremena. Ljudi i ja smo premoreni jer ne spavamo po 2 sata noću jer smo stalno u pokretu iz sela u selo a sve komunizirano.<ref>AVII, ČA, k. 102, reg. br. 27/4—1 (S—V—17331/4—a).</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_121.htm Izveštaj komandanta Jurišnog korpusa od 18. aprila 1944. komandantu Smederevskog korpusa o razbijanju jurišnog korpusa od strane Kosmajskog NOP odreda kod s. Drugovac]</ref>}} Major [[Svetislav Trifković]], komandant Avalskog korpusa JVuO, piše 22. aprila 1944. Draži Mihailoviću da je do tog trenutka učinio sve da se „komunisti potpuno unište, ali nisam naišao na razumevanje”. Major Trifković istovremeno predlaže izvođenje široke „akcije čišćenja” terena u okolini Beograda: {{izdvojeni citat|Izvođenje iznetog plana i akcije ka Beogradu jednim temeljnim i detaljnim čišćenjem komunista u ovim krajevima bilo bi onemogućeno jednom za svagda. Zavođenjem naše organizacije po svima selima onemogućilo bi se njihovo ponovno podizanje. Posle toga Beogradu iz Srbije ne bi pretila ni najmanja opasnost od komunističke akcije, a komunisti i njihovi simpatizeri u Beogradu bili bi ostavljeni sami sebi i osuđeni na potpunu i brzu propast. Ostala bi nam još samo akcija u Sremu. Ovoj akciji trebalo bi da prethodi uništenje komunista u navednim srezovima Okruga beogradskog i napose u Srezu podunavskom kao najbolje organizovanom. Dostavljajući prednji izveštaj molim za naređenje susednim komandantima da u saradnji sa mojim korpusom preduzmu akciju čišćenja sa mnogo većim snagama nego do sada i da udruženim snagama sa sviju strana obuhvatimo komuniste i bez milosti uništimo sve njihove ilegalne borce i sve osvedočene jatake i pomagače.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_127.htm Izveštaj komandanta Avalskog korpusa od 22. aprila 1944. Draži Mihailoviću o stanju četničke organizacije i aktivnostima pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta u okolini Beograda]</ref>}} Mihailović je insistirao na uništenju komunista, ceneći da će one snage koje prve dođu u kontakt sa saveznicima biti najpre prihvaćene.<ref name="Petranović"/> U antikomunističkoj propagandi se sve više približavao okupatoru. Vremenom je došlo do potpunog stapanja četničke i nacističke antikomunističke propagande. Usled [[Pokušaj proboja NOVJ u Srbiju proleća 1944.|pokušaja proboja NOVJ u Srbiju]], [[12. mart]]a 1944. godine sa Nemcima je dogovoreno: {{izdvojeni citat|Propagandna borba protiv komunizma ima da se sprovodi zajedničkim snagama.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941 — 1944'', Dokumenti, "Arhivski pregled", Beograd, [[1976]].</ref>}} Ni u kontaktima sa predstavnicima [[Nedićeva Srbija|kvislinške uprave]] ili njemačkih okupacionih vlasti, četnički zapovjednici nijesu propuštali priliku da iskažu sopstveni animozitet prema komunizmu. Potpukovnik [[Velimir Piletić]], komandant Krajinskog korpusa JVuO, u razgovoru vođenom 21. januara 1944. sa okružnim načelnikom iz [[Kladovo|Kladova]], nedvosmisleno je zaključio: {{izdvojeni citat|Tada je [Piletić] istaknuo da se danas jedino treba boriti protiv komunizma, jer bi on donio smrt srpskom narodu. U ovoj borbi nema lične poštede ili suzdržanosti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1016&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001012.] <br /> ({{jez-njem|"Er hob hierauf hervor, daß heute nur die Notwendigkeit bestehe den Kampf gegen den Kommunismus zu führen, da dieser das serbische Volk todbringend niederlegen würde. In diesem Kampf gebe es keine persönliche Schonung oder Zurückhaltung."}})</ref>|Izvještaj načelnika okruga Klujcki-Kladovo o razgovoru sa potpukovnikom Piletićem (26. januar 1944. godine)}} Autori ratnog dnevnika Vrhovne komande [[Wehrmacht]]a takođe konstatuju da četnički vođa Mihailović smatra komuniste glavnim neprijateljem: {{izdvojeni citat|Mihailović je dugo razmišljao, da li na prvom mestu stoji nemačka opasnost ili komunistička. Postupno je došao do zaključka da su mu komunisti, ipak, neprijatelj broj jedan.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Život u šumi)}} Na drugom mjestu, oficiri Wehrmachta koji su bili zaduženi za vođenje dnevnika zapisuju dodatna zapažanja o Mihailovićevoj ideološkoj platformi: {{izdvojeni citat|U svojoj spoljnoj politici Draža je bio protiv Nemačke. On je, sa druge strane, zastupao strogu antikomunističku liniju, a oslonac je video u [[Pravoslavlje|pravoslavlju]] i [[Monarhija|monarhiji]].<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta ("Draža protiv nas")}} [[Hermann Neubacher]] je bio specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova, kojeg je vođa [[Treći Reich|Trećeg Reicha]] [[Adolf Hitler]] poslao u jesen 1943. u Beograd sa ciljem približavanja njemačkom okupatoru svih nacionalističkih oružanih formacija u borbi protiv komunističkih pokretâ otpora u [[Jugoistočna Evropa|jugoistočnoj Evropi]]. U knjizi ratnih memoarâ „Specijalni zadatak Balkan“, Hermann Neubacher kvalifikuje antikomunističko usmjerenje četnikâ na način identičan vojnom rukovodstvu u [[Berlin]]u: {{izdvojeni citat|Za četnike su komunistički partizani odavno postali neprijatelj broj jedan. Znali su da im posle odlaska okupatora predstoji borba sa Titom za budućnost Jugoslavije. Ovaj neizbežan i fatalan razvoj, gde je došlo do sukoba između nacionalističkih i komunističkih pokreta otpora, nije karakterističan samo za Srbe, već, je, takođe, zabeležen u Grčkoj i Albaniji. To je dovelo do toga da su nacionalistički gerilci morali da odustanu od aktivne borbe protiv okupatora.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 143.</ref>}} U govoru održanom proljeća 1944, povodom [[Slava|slave]] Gorske garde JVuO, komandant ove elitne formacije kapetan [[Nikola Kalabić]], između ostalog, istakao je: {{izdvojeni citat|Komunisti! Mi smo dva sveta: između nas i vas nema pomirenja! Vi hulite na Boga — mi za njega ginemo, smatramo ga svojim zaštitnikom! Vi rušite porodice i [[Srpstvo]], a mi ističemo kao glavna načela naših stremljenja, bez kojih bi nam i sama borba bila štura i beskorisna! Zato borba koju vodimo protivu vas mora se završiti našom potpunom pobedom.<ref>''Млада Шумадија'', лист равногорске омладине 1. шумадиј­ског корпуса, број 3, пролеће 1944.</ref><ref>[https://www.pogledi.rs/nikola-kalabic-ocena-karaktera-26316.html Милослав Самарџић — Никола Калабић: Оцена карактера]</ref>|Kapetan [[Nikola Kalabić]], komandant [[Korpusa Gorske garde JVuO]]}} Na sastanku sa pripadnicima srpske kvislinške uprave održanom 5. maja 1944. u [[Манастир Радовашница|manastiru Radovašnici]], major [[Dragoslav Račić]], komandant Cersko-majevičke grupe korpusa JVuO, uz žaljenje što se „ideologija organizacije D. M. nije svuda pravilno shvatila, naročito kod dobrovoljačkih odreda”, stavlja akcenat na antikomunizam kao ''raison d’être'' četničkog pokreta Draže Mihailovića: {{izdvojeni citat|Cela organizacija Draže Mihailovića stvorena je radi toga, da sačuva Srbiju od komunista, i kao on, tako i svi ostali komandanti vode energičnu i beskompromisnu borbu protiv komunista, jer ih smatraju najvećim neprijateljima srpskog naroda.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 127, reg. br. 2/17.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_139.htm Naređenje komandanta Cersko-majevičke grupe korpusa od 6. maja 1944. komandantu azbukovačkog sreza da se razgovori sa Nemcima vode po odobrenju Štaba Grupe korpusa]</ref>}} Partizani su za ravnogorski pokret predstavljali najopasnijeg »unutrašnjeg neprijatelja«. U naređenju od 15. maja 1944. koje potpisuje major [[Zdravko Milošević]], komandant Varvarinskog korpusa, stoji da je borba protiv komunista od prvorazrednog značaja: {{izdvojeni citat|Čišćenje unutrašnjih neprijatelja: komunista i njima sličnih ima biti što pre i bez svakog obzira, jer dani momenat tj. akcija protivu okupatora ima da nas nađe čista od svih unutrašnjih neprijatelja — ujedinjeno duhovno i fizički za borbu protiv vekovnog neprijatelja.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_150.htm Naređenje komandanta Varvarinskog korpusa od 15. maja 1944. komandantu 1. beličke brigade za borbu protiv NOVJ i odnos četnika prema okupatorima]</ref>}} U naredbi od 9. jula 1944. godine, koja je upućena stanovnicima pet seoskih opština između [[Priboj]]a i [[Nova Varoš|Nove Varoši]], izdatoj s namjerom „što uspešnijeg uništavanja najvećeg dušmanina Srpstva krvoločnih boljševika—komunista [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]]”, komandant Zlatiborskog korpusa JVuO kapetan Dušan Radović Kondor prijeti [[drakon]]skim mjerama u slučaju pojave partizana na području korpusa: {{izdvojeni citat|Kazniće se '''smrću''' svaki onaj koji delom ili rečju bude pomagao ili koristio ma i u najmanjoj meri neprijatelju – komunistima. Biće spaljeno i do temelja uništeno celo naselje (selo, zaseok) u kome bi ma ko od meštana pružio oružani otpor borbenim delovima ili oružanim pojedincima – četnicima, pripadnicima ovog korpusa. Biće spaljeno i uništeno selo ako ma ko od seljaka u svojoj kući ili na imanju bude prikrivao pojedinca ili grupu komunista.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_210.htm Naredba komandanta Zlatiborskog korpusa od 9. jula 1944. za uvođenje policijskog časa u opštinama Banja, Bistrica, Rača, Štrpci, Radojinja, Rutoše i preduzimanje represivnih mera protiv simpatizera narodnooslobodilačkog pokreta]</ref><ref>Milan Radanović, n.d., str. 158.</ref>}} U jednom nacrtu pripremljenom od strane osoblja glavnog komandanta jugoistočne Evrope feldmaršala [[Maximilian von Weichs|Maximiliana von Weichsa]], povodom njegovog sastanka s vođom [[Treći Reich|Velikonjemačkog Rajha]] 22. augusta 1944, govori se o vojnoj i političkoj situaciji koja vlada u Srbiji i drugdje u Jugoslaviji. Maximilian von Weichs primjećuje da ponašanje četnika Draže Mihailovića u prvom redu obilježava „aktivna borba protiv komunističkog neprijatelja u Srbiji, NDH i Crnoj Gori”. U dokumentu se dalje navodi da iako je general [[Milan Nedić]] imao izvjesnih rezervi prema generalu Mihailoviću, sada je on pred Nijemcima postao jedan od Mihailovićevih zagovornika. Stoga, feldmaršal von Weichs tvrdi da se može reći da postoji ujedinjeni srpski antikomunistički front u kojem Mihailović ima podršku „više od 90% svih Srba”.<ref>Mikrofilm br. T-311, rola 195, snimci 960-961.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> U želji da istakne značaj Mihailovićevog pokreta u »borbi protiv komunizma«, von Weichs zaključuje: {{izdvojeni citat|Komandant Jugoistoka je svjestan važnosti temeljno pozitivnog stava prema srpskim zahtjevima i ne previđa opasnosti koje bi mogle nastati ako razvoj situacije na prostoru Balkana bude nepovoljan. No, na osnovu dosadašnjeg iskustva mora se konstatirati da pokret Draže Mihailovića i druge vojne ustanove u Srbiji trenutno predstavljaju '''najpozitivniji''' element u borbi protiv komunizma, od kojeg se ni pod kojim uvjetima ne može odustati.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=973&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000963.] <br /> ({{jez-njem|"O.B. Südost ist sich der Bedeutung einer grundsätzlich positiven Einstellung zu den serbischen Forderungen bewusst und übersieht auch nicht die Gefahren, die spätestens bei einer ungünstigen Lageentwicklung im Balkanraum eintreten können. Es muss jedoch nach den bisherigen Erfahrungen festgestellt werden, dass die DM—Bewegung und auch übrigen militanten Einrichtungen Serbiens z.Zt. das positivste Element im Kampf gegen den Kommunismus darstellen, auf das z.Zt unter keinen Umständen verzichtet werden kann."}})</ref>}} Vojvoda [[Dobroslav Jevđević]], u svojstvu Mihailovićevog delegata za [[Istra|Istru]] i [[Slovenija|Sloveniju]], šalje 8. novembra 1944. apel komandi [[Slovensko domobranstvo|Slovenskog domobranstva]] (tog dana je istim povodom poslao dopis i generalu [[Kosti Mušickom]], komandantu [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]]), kako bi se pomoglo četnicima [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]] u evakuaciji nakon [[Kninska operacija|Kninske operacije]], izražavajući želju za stvaranjem zajedničkog antikomunističkog bloka: {{izdvojeni citat|Ako padne Đujić, to znači istodobno doslovnu smrt pola milijuna Srba, koje je osiguravala njegova vojna snaga. U času napada na nas, komunističke snage u ovom prostoru udariće nas sa leđa i naša je sudbina zapečaćena. Vrhovna komanda apeluje na sve poštene Jugoslovene, da se složno i bratski pomogne vojvodi Đujiću. To je dužnost sviju nas i slovenska i jugoslovenska, i hrišćanska i antikomunistička, i bratska i drugarska!<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_102.htm Apel političkog delegata Draže Mihailovića za Sloveniju i Istru od 8. novembra 1944. Slovenskom narodnom odboru i Komandi Slovenije za pomoć četnicima Dinarske divizije koji se povlače ispred partizana]</ref>}} U izvještaju obavještajnog odjeljenja 91. armijskog korpusa [[Wehrmacht]]a „o situaciji kod neprijatelja” iz 24. novembra 1944. godine, za četnike se navodi: {{izdvojeni citat|Antikomunistički četnici Draže Mihailovića: [...] Držanje četnika izrazito antikomunističko. Ono, međutim, jako zavisi i od engleskog uticaja i podrške. Iako četnici dosad uopšte nisu ometali njemačke pokrete, raspoloženje pojedinih grupa je nepoznato. Prema tome, nalaže se oprez i uzdržanost, pogotovo kod manjih jedinica i zaštitnica.<ref>[https://znaci.org/ok/T317.php?sta1=etni&sta2=D.M&idem=1406 National Archive Washington, T314, Roll 1630, frame 000884.]</ref>}} Nakon [[Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)|povlačenja iz Srbije]] u zimu 1944, major [[Nikola Kalabić]], komandant [[Korpusa gorske garde JVUO]], moleći u dopisu njemačkog oficira za isporuku municije (neophodne za uništenje »najvećih zlotvora celog sveta — komunista«), ističe [[nacionalizam]] kao ideološku kopču između četnika i [[Nacionalsocijalizam|nacista]]: {{izdvojeni citat|Kako Gorska Garda Nj. V. Kralja Petra II ni jednom prilikom nije napadala nemačku vojsku iza busija i zaseda, nego se uvek samo borila protiv najvećih zlotvora celog sveta — komunista, to bi u našem zajedničkom interesu bilo dobro da nas pomognete u puščanoj, mitraljeskoj i bacačkoj municiji, te kako bi mogli produžiti našu borbu do konačnog uništenja komunista. [...] Smatram, da ćete me kao vojnik i nacionalista potpuno razumeti i shvatiti situaciju u kojoj se danas zajedno nalazimo, te ćete nas u toliko pre pomoći.<ref>{{Cite web |title=Obaveštenje komandanta Grupe korpusa gorske garde od 13. decembra 1944. nemačkom komandantu odseka Rogatica — Sarajevo o upućivanju oficira za vezu radi dobijanja municije za borbu protiv NOVJ |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_4_119.htm |access-date=2023-05-22 |archive-date=2022-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024030147/https://www.znaci.org/00001/4_14_4_119.htm }}</ref>}} General Mihailović nastavio je s izdavanjem naređenja usmjerenih ka uništenju komunista i nakon zvaničnog svršetka ratnih dejstava u maju 1945, tj. pošto je glavnina snaga pod njegovom komandom bila poražena i gotovo u potpunosti uništena u [[Bitka na Zelengori|bici na Zelengori]]. U opštoj direktivi poslatoj 15. juna 1945. Draža Mihailović je od preostalih četničkih snaga, između ostalog, zatražio: {{izdvojeni citat|Opšta akcija protiv komunista u Srbiji je već otpočela. Prema sadašnjoj situaciji u Jugoslaviji i u svetu, mi moramo nastaviti borbu za oslobođenje naroda od komunističke tiranije... <br /> Muslimanima ne dozvoljavati povratak u njihova napuštena sela, pošto su nesigurni i pošto se i sada ponašaju prema nama kao i pod ustašama 1941. <br /> Na svojoj teritoriji odmah otpočnite sa napadima. Napade vršiti na sve saobraćajne veze (drumove, železničke pruge, telefonske linije i t. sl.), uništavati komunističke manje posade, patrole, kurire, itd. Prema komunističkim simpatizerima biti nemilosrdan, pošto su nam oni naneli velikog zla.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1985, str. 1018.</ref><ref>Milan Radanović, n. d., str. 517.</ref>}} Profesor [[Branko Petranović]], šef Katedre za istoriju Jugoslavije na [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu|Filozofskom fakultetu u Beogradu]], uočava da je Mihailovićeva ideološka isključivost u odnosu na komunizam uslovila da se borba protiv okupatora i kvislinških snagâ potisne u drugi plan: {{izdvojeni citat|Za Mihailovića je od novembra 1941. bilo bitno da se unište komunisti. Koliko li je telegrama Mihailović uputio svojim komandantima u kojima traži „likvidaciju”, pri čemu se nije birao saveznik? [...] Mihailović je bio obuzet mišlju kako da u svim krajevima pod svojom kontrolom, stvarnom ili pretpostavljenom, likvidira „zagađenost” komunista.<ref name="Petranović"/>}} Miloš Timotijević, muzejski saradnik [[Narodnog muzeja Čačak]], u ratnoj biografiji [[Zvonimir Vučković|Zvonimira Vučkovića]] piše o »klasnom radikalizmu« [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]] kao katalizatoru antikomunizma četničkog pokreta Draže Mihailovića: {{izdvojeni citat|Pokret generala Mihailovića nije bio samo antifašistički, već i antikomunistički, a partizani su izrasli u najopasnijeg protivnika, konkurenta za preuzimanje vlasti u obnovljenoj Jugoslaviji. Klasni radikalizam komunista i otvorena socijalna revolucija uslovili su izbijanje antikomunizma kao najvažnijeg cilja borbe JVuO. Izostavljanjem uloge komunista u izbijanju građanskog rata menja se cela percepcija sukoba partizana i četnika. [...] Antikomunizam JVuO bio je bitno obeležje celog pokreta, ali to nije dovelo do prihvatanja fašističkog ideološkog programa.<ref>Милош Тимотијевић, Звонко Вучковић — Ратна биографија (1941-1944): Расправа о проблемима прошлости и садашњости, ЈП Службени гласник, Београд, 2015, стр. 449—451.</ref>}} === Antisemitizam === {{main|Antisemitizam|Jevreji u Narodnooslobodilačkoj borbi}} Četnička propaganda je obilato koristila prisustvo [[Jevreji u Narodnooslobodilačkoj borbi|Jevreja u narodnooslobodilačkom pokretu]], radi isticanja navodno "nesrpskog" karaktera partizana. Još u pregovorima sa Nemcima u novembru 1941, Mihailović uverava Nemce da "partizane vode stranci, oni koji nisu Srbi: [[Bugarin]] Janković, [[Jevrejin]] Lindemajer, [[Mađar]] Borota, dva [[musliman]]a čija mi imena nisu poznata, pripadnik [[ustaša]] major Boganić" (imena i podaci su netačni sem Borote, ali on nije Mađar).<ref name="Divci"/> Retorika ove vrste je brzo usvojena. Kapetan [[Bogdan Marjanović]] [[24. februar]]a 1942, povodom preuzimanja dužnosti komandanta Rogatičkog odreda, zasniva svoj govor protiv partizana na međuetničkoj isključivosti protiv "čivuta" (pogrdan naziv za Jevrejina), "Turaka" i Hrvata: {{izdvojeni citat|Budite junaci svesni da nam preti opasnost od novih neprijatelja, a to su komunisti. Oni pod lažnim lozinkama da se bore protiv okupatora, pokušavaju da u svoje ruke uvuku što više naših neukih Srba Bosanaca, a posle da nas potčine pod vlast '''čivuta''' i onih istih krvoločnih Turaka i Hrvata, koji su stotine hiljada naše braće uništili na najzverskiji način.<ref name="AVII, ČA, 175-5-25">AVII, ČA, 175-5-25</ref>}} Osam dana ranije, kapetan Marjanović obavještava jednog komandira čete iz Rogatičkog odreda da je postigao dogovor sa komandantom italijanskih trupa u [[Višegrad]]u o borbi protiv partizana i dodaje sljedeće: {{izdvojeni citat|Municiju Ti šaljem u količini od 800 metaka, no znaj da svaki metak moraš da iskoristiš korisno protiv našeg mrskog neprijatelja — partizana, koji žele da se prebace u našu Bosnu ponosnu i da nas opljačkaju, da nam unište veru, Kralja i Otadžbinu i da služe svojim vođama čivutima.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_60.htm Pismo komandanta Rogatičkog četničkog odreda od 16. februara 1942. Novici Džidu o sporazumu o saradnji sa italijanskim okupatorom u borbi protiv NOP-a u istočnoj Bosni]</ref>}} Ravnogorska propaganda, da bi odvraćala ljude da ne stupaju u partizanske formacije, obavezno je isticala da na čelu NOP-a stoje [[Jevreji]] i drugi tuđinci. Četnički izvještaji, zapovijesti, depeše [[partizan]]e često imenuju kao "mošinovce" (sinonim za Jevreje i komuniste), sledbenike [[Moše Pijade]].<ref name="Recite slobodno Moša Pijade"/><ref name="ReferenceA"/> Sličnu [[rasizam|rasističku]] retoriku koristi i [[Jezdimir Dangić]], četnički komandant iz istočne Bosne, koji optužuje partizanske odrede da ih vode "čivut Moša Pijade, Turčin Safet Mujić, mađar Franjo Vajnert i takozvani Petar Ilić čije pravo ime niko ne zna", a cilj im je da unište [[srpstvo]].<ref>AVII Chetnik Collection, box 222, facs. 5, doc. 23.</ref><ref name="Hoare">[https://www.znaci.org/00001/177.pdf Dr. Marko Hoare: The Chetniks and the Jews]</ref> Četnički komandant u oblasti Nevesinja [[Boško Todorović]] u svom proglasu iz 1941. piše da će [[Srbi]], kada postignu zlatnu slobodu, slobodno izjasniti da li su za [[Velika Srbija|Veliku Srbiju]], očišćenu od Turaka i drugih ne-Srba, ili neku drugu državu u kojoj će "Turci i Jevreji" ponovo biti ministri, komesari, oficiri i "drugovi".<ref>AVII Chetnik Collection, box 222, facs. 4, doc. 25.</ref> Januara 1942. grupa partizana je prebegla u četnike iz jer su im u vođstvu bili Jevreji i Hrvati.<ref>Marijan Stilinović, Bune i otpori, Zora, Zagreb, 1969, str. 140.</ref> [[Dobroslav Jevđević]], Mihailovićev delegat u istočnoj Bosni i Hercegovini, u svom izveštaju iz juna 1942. godine napominje da proleterske brigade imaju mnogo "Jevreja, Cigana i muslimana."<ref>Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilackom ratu jugoslovenskih naroda, Vojnoistorijski institut Jugoslovenske narodne armije, Belgrade, 1954-, pt 14, vol. 1, doc. 114, p. 400.</ref> Jevđević u proglasu protiv partizana jula 1942. godine iznosi prilično bizarne optužbe: "Oni uništavaju srpske crkve i dižu džamije, sinagoge i katoličke hramove".<ref>AVII Chetnik Collection, box 222, facs. 4, doc. 29.</ref> Na skupu četnika u Trebinju jula 1942, partizani su proglašeni najvećom pretnjom za srpski narod, jer ih vode "muslimani, katolici i Jevreji". Na istom zboru je odlučeno da u srpskim zemljama moraju živeti samo Srbi.<ref>HMBiH (Historical Museum of Bosnia-Hercegovina, Sarajevo) Collection ‘UNS’, box 2, doc. 443.</ref> U izvještaju iz prve polovine avgusta 1942, major [[Petar Baćović]] obavještava generala Dražu Mihailovića o pripremama za napad na [[Foča|Foču]], kao i o pregovorima koje je vodio sa italijanskim okupacionim vlastima u prisustvu vojvode Dobroslava Jevđevića. Baćović piše da je odbio „sporazum koji su mi ponudili da potpišem”, budući da su „Talijani [su] u tom sporazumu smatrali nas kao neku njihovu miliciju”.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 222, registarski broj 49/5 (BH-V-2285).</ref> O vojvodi [[Ilija Trifunović-Birčanin|Iliji Trifunoviću Birčaninu]], čiji se štab nalazio u [[Split]]u, Baćović piše: {{izdvojeni citat|Birčanin se nalazi u Splitu sa svojim Štabom. Poručnik Jovanović-ađutant Birčaninov koji je Vama prestavljen saznao sam da je Jevrejin, njegova je uloga slična Hanafu. [...] Mislim da bi trebalo dati jedan opšti raspis da se u naše redove ne uvlače Jevreji jer sa njima imamo hrđavo iskustvo...<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_141.htm Izveštaj komandanta Komande operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine iz prve polovine avgusta 1942. o toku priprema za napad na Foču, kadrovskim problemima i saradnji sa italijanskim okupatorom]</ref>}} Petar Baćović, nasljednik majora Boška Todorovića u istočnoj BiH, u svom proglasu Srbima u partizanskim redovima oktobra 1942, objašnjava kako su "Jevreji, udruženi sa najvećim šljamom zemlje", pobjegli u šume i tamo propagiraju bolji život u komunističkoj državi.<ref>AVII Chetnik Collection, box 222, facs. 5, doc. 34.</ref> On svom proglas završava riječima: {{izdvojeni citat|Vas još uvek vode [[Tito]], [[Moša Pijade]], [[Roćko Čolaković]], [[Vlado Šegrt]], [[Rade Hamović]], [[Savo Mizera]] i mnogi drugi Jevreji, muslimani, Hrvati, Mađari, Bugari i ostali belosvetski šljam.}} Na [[Beogradski proces|suđenju Draži Mihailoviću i pripadnicima njegove organizacije]], tužilac je pročitao pozdravno slovo koje je kapetan [[Pavle Đurišić]] održao u čast generala [[Alessandro Pirzio Biroli|Alesandra Pircija Birolija]], okupacionog guvernera Crne Gore, početkom novembra 1942. u [[Kolašin]]u. Na jednom mjestu u govoru, Pavle Đurišić veli: {{izdvojeni citat|U tom vremenu kada je narod u Crnoj Gori bio doveden u jedan težak položaj, sreća nam se nasmejala i baš tada došao je među nas veliki prijatelj srpskog naroda, solunac, nosilac Belog orla sa mačevima, njegova ekselencija armijski đeneral gospodin Aleksandar Pircio Biroli. Došao je za guvernera Crne Gore... On je sa svojim komandantima Nj. E. generalom Luiđi Mentastijem, generalom Silvijem Boninijem, generalom Ćitorijem i drugim potčinjenim komandantima dao mogućnosti da se vidno ispolji izraz nacionalnog ponosa i svesti kod srpskog naroda u Crnoj Gori, da uz pripomoć italijanske vojske i italijanskog oružja očisti Crnu Goru od tih izroda i jevrejskih plaćenika i da zavede red i mir u Crnoj Gori...<ref>[https://znaci.org/00003/800.pdf#page=36 Damjan Pavlica: Draža za početnike - priručnik za borbu protiv revizije prošlosti], str. 270.</ref>}} Prethodno, general Biroli je posjetio i [[manastir Ostrog]]. I ovom prilikom je italijanskom guverneru priređen svečani doček. U broju od 20. oktobra 1942, [[Kvisling|kvislinški]] list “Glas Crnogorca” prenio je govor pukovnika [[Bajo Stanišić|Baja Stanišića]], koji je tada kazao: {{izdvojeni citat|Rušilački duh jevrejskih zlikovaca, naučen da lovi u mutnom, oslonjen na krupne fondove strane propagande, našao je pogodan teren, da u savezu sa našim domaćim izrodima i otpadnicima napadne na Vaše mirne vojnike. I kada je toga radi narod doveden između dvije vatre i našao se na ivici propasti i u pitanju biti ili ne biti, vi ste, Ekselencijo, velikodušno odustali od represalija, na koje ste imali puno pravo. Vi ste dobro uočili otkuda sve to potiče i, kao stari prijatelj srpskog naroda i vitez Bijelog Orla sa mačevima, velikodušno pružili svaku pomoć da se naš narod spasi od propasti u najkritičnijem času naše istorije.<ref name="antenam.net">[https://www.antenam.net/istorija/151664-slucaj-mitropolita-joanikija-lipovca Boban Batrićević: Slučaj mitropolita Joanikija Lipovca (Antena M)]</ref>}} [[Datoteka:Tito and Moša Pijade 1942.jpg|thumb|[[Tito]] i [[Moša Pijade]], najčešće mete četničke antijevrejske propagande.]] Četnički pamflet u okolini Sarajeva u jesen 1942. govori o „komunistima čije vođe su Jevreji i koji hoće da nametnu jevrejsku vladavinu svijetu”.<ref>HMBiH Collection ‘UNS’, box 2, doc. 518/3.</ref> Četnici su decembra 1942. rasturali rasistički pamflet u istočnoj Hercegovini koji glasi: {{izdvojeni citat|Vrhovni zapovednik svih komunističkih snaga u zemlji je neki Drug [[Tito]], čije pravo ime niko ne zna, ali znamo jedino da je zagrebački Jevrejin. Njegov glavni saradnik je [[Moša Pijade]], beogradski Jevrejin; [[Franjo Vajner]], mađarski Jevrejin; [[Azija Kokuder]], bosanski Turčin; [[Safet Mujije]], Turčin iz Mostara, [[Vlado Šegrt]], bivši robijaš; i mnogi drugi njima slični. Njihova imena najbolje svedoče ko su i koliko se bore za naš narod.<ref>HMBiH Collection ‘UNS’, box 2, doc. 627.</ref>}} Četnički komandant [[Draža Mihailović|Mihailović]] na jednom mjestu za partizane kaže: {{izdvojeni citat|To su najveći zlotvori koje vodi jevrejština.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_74.htm IZVOD IZ KNJIGE POSLATIH DEPEŠA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA U VREMENU OD 20. FEBRUARA DO 6. MARTA 1943. GODINE]</ref>}} On u obraćanju potčinjenima u decembru 1942. godine takođe koristi prisustvo Jevreja i pripadnika drugih naroda u redovima NOVJ kao argument protiv partizana: {{izdvojeni citat|Partizanske jedinice su pune razbojnika svih vrsta, kao što su ustaše - najgori kasapi srpskog naroda - Jevreji, Hrvati, Dalmatinci, Bugari, Turci, Mađari i svih drugih naroda sveta.<ref>Mihailović, Rat i mir đenerala, vol. 1, p. 297.</ref>}} Dana [[10. februar]]a [[1943]]. godine, početkom [[Četvrta neprijateljska ofanziva|Četvrte neprijateljske ofanzive]], četnički komandanti Istočne Bosne, Hercegovine, Dalmacije i Like objavili su zajedničko saopštenje "narodu Bosne, Like i Dalmacije" u kojem kažu: {{izdvojeni citat|Pošto smo očistili Srbiju, Crnu Goru i Hercegovinu, došli smo Vam u pomoć da razbijemo žalosne ostatke komunističke međunarodne, zlikovačke bande Tita, Moše Pijade, Levi Vajnerta i drugih plaćenih jevreja.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_2_31.htm Zbornik dokumenata, pt 14, vol. 2, doc. 31, p. 175.</ref>|Četnički proglas povodom početka [[Četvrta neprijateljska ofanziva|Četvrte neprijateljske ofanzive]]}} Oni ih pozivaju da "poubijaju [[politički komesar|političke komesare]] i stupe odmah u četničke redove, kao i stotine i stotine drugih koji shvataju da su "izdati i prevareni od komunista jevreja".<ref>Zbornik dokumenata, pt 14, vol. 2, doc. 31, p. 175.</ref> Proglas su potpisali [[Ilija Mihić]], [[Momčilo Đujić]], [[Petar Baćović]] i [[Radovan Ivanišević]]. U jednom njemačkom izvještaju s kraja oktobra 1943. govori se afirmativno o saradnji sa četnicima u [[Slavonija|Slavoniji]] pod komandom majora [[Dušana Janjića]]: {{izdvojeni citat|187. ResDiv. izvještava o ponudama Janićevih četnika za saradnju; u augustu 43. jedna grupa prešla Savu kod Bos. Gradiške uz dozvolu jednog njem. bataljona; imali teške gubitke i jednom prilikom izbavili jednu domobransku četu od partizanskog napada; zbog protesta NDH, četnici se morali vratiti u Bosnu; u septembru 43. druga ponuda od iste grupe; Nijemci prihvatili da Janić sa 16-20 ljudi vrši izviđačke zadatke na Psunju (bez pismenog sporazuma); borbeni su i dobro se pokazali; sam major Janić odaje dobar utisak; mrzi Jevreje, masone, pa samim tim i komuniste i Ujedinjeno Kraljevstvo i SAD.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=389&rec=314&roll=1544 National Archive Washington, T314, Roll 1544, frames 000383-4.]</ref>|Izvještaj 187. rezervne divizije o saradnji sa četnicima (31. oktobar 1943. godine)}} Na tragu [[Nacionalsocijalizam|nacionalsocijalističke]] propagandne mantre o »jevrejsko-boljševičkoj opasnosti«, često su i vođe četnika identifikovale Jevreje sa komunistima, dok je sama [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]], budući organizator NOP-a, proglašena za glavnog neprijatelja srpskog naroda. U jednom članku iz oktobra 1943. godine, vojvoda Momčilo Đujić piše: {{izdvojeni citat|Danas je naša borba protiv tog neprijatelja olakšana time što se komunisti više ne kriju, oni sada rade otvoreno, a pod njihovu firmu srpa i čekića i jevrejske petokrake zvijezde, svrstali su se, osim Jevreja i frankovci koji su duhovno podigli ustaše - za koje je već i radio London javio već nekoliko puta, da prelaze u masama u komunističke redove. Sada su se svi strpali u jedan koš, i naš narod žilavo udara po tome košu bez milosti i sažaljenja, onako kao što su i komunisti pune dvije godine bez milosti, ubijali naše najbolje sinove, uništavali naša narodna bogatstva, i pod krvavom jevrejskom petokrakom zvijezdom kroz našu razapetu Otadžbinu, u znaku srpa i čekića, sijali glad i smrt i stvarali od naroda i njegove imovine nova i strašna zgarišta, grobljišta i pepelišta.<ref>AIHRPH, NG, kut. 428, M. Đujić: »O našem najvećem narodnom neprijatelju o komunistima«, listopad 1943.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/41_20.htm Politička kampanja protiv NOP-a kao posljednje oružje]</ref>}} U toku 1942. pa sve do septembra 1944, u [[Logor Banjica|koncentracioni logor na Banjici]] dovođeni su Jevreji, koji su se po kapitulaciji Jugoslavije sklonili van gradskih sredinâ, pretežno po ruralnim predjelima okupirane Srbije. Oni su bili hvatani od strane [[Srpski dobrovoljački korpus|ljotićevaca]], [[Srpska državna straža|nedićevaca]] i četnikâ te isporučivani Njemcima. Za svakog uhvaćenog Jevreja koji je predat okupatoru, predviđena je bila novčana naknada. Prema nepotpunim podacima, u tom periodu dovedeno je u Banjički logor 455 Jevreja, koji su odmah po dolasku likvidirani.<ref>[https://www.jevrejskadigitalnabiblioteka.rs/handle/123456789/651 Jaša Romano, Jevreji Jugoslavije 1941-1945. Žrtve genocida i učesnici Narodnooslobodilačkog rata, Savez jevrejskih opština Jugoslavije], Beograd 1980, str. 75.</ref> [[Šovinizam]] četnika, a naročito njihov [[antisemitizam]], veoma je blizak [[propaganda Nedićeve vlade|propagandi Nedićeve vlade]], koja je, opet, deo opšte nacističke ideologije.<ref name="Hoare"/> Često apostrofiranje "Jevreja" u partizanskim redovima, u jeku [[holokaust]]a u Jugoslaviji, delom je dodvoravanje nacistima.<ref name="Hoare"/> U knjizi ''Encyclopedia of the Holocaust'' (“Encikolpedija Holokausta”), izdatoj [[1990]]. godine, odnos Mihailovićevih četnika prema Jevrejima tokom [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupacije Jugoslavije]] tumači se na sljedeći način: {{izdvojeni citat|U početku je među četnicima bilo nekih Jevreja, ali kada se pokazalo da se četnici ne bore protiv okupatora i njihovih saradnika, nego da su zapravo skloni da sarađuju ​​s njima, Jevreji su prešli u redove partizana. Kako se povećavala [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu|saradnja četnika s Njemcima]], njihov odnos prema Jevrejima u područjima pod njihovom kontrolom se pogoršavao, a Jevreje su poistovjećivali s omraženim komunistima. Bilo je dosta primjera da su četnici ubijali Jevreje ili ih predavali Njemcima.<ref name="Hoare">[https://www.znaci.org/00001/177.pdf Dr. Marko Hoare: The Chetniks and the Jews]</ref><ref>{{cite web |title=Chetniks |url=https://www.yadvashem.org/odot_pdf/microsoft%20word%20-%20160.pdf |website=yadvashem.org |publisher=Yad Vashem}}</ref><ref>Gutman, Encyclopedia of the Holocaust, p. 289. <br /> ({{jez-eng|"At the initial stage, there were some Jews among the Chetniks, but when it turned out that the Chetniks were not fighting the invaders and their collaborators, and in fact were inclined to cooperate with them, the Jews switched to the ranks of the partisans. As the Chetniks increased their cooperation with the Germans, their attitude toward the Jews in the areas under their control deteriorated, and they identified the Jews with the hated Communists. There were many instances of Chetniks murdering Jews or handing them over to the Germans."}})</ref>}} === Stav prema okupatoru === {{main|Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu}} {{izdvojeni citat|Održavanje neprijateljskog stava prema okupatorima i njihovim pomagačima, ali za sada, do daljeg, ne ulaziti u neposredne borbe osim u slučajevima samoodbrane kao što je slučaj u Hrvatskoj.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_6.htm</ref>|Program četničkog pokreta DM od septembra 1941. upućen izbegličkoj vladi Kraljevine Jugoslavije}} {{izdvojeni citat|Nije moja namera da ratujem protiv okupatora, jer kao generalštabni oficir poznajem snage obeju snaga. [...] Nećemo se boriti protiv Nemaca, pa ni onda ako nam ova borba bude nametnuta.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_244.htm Zapisnik sa sastanka Draže Mihailovića i predstavnika nemačkog opunomoćenog komandanta korpusa u Srbiji od 12. novembra 1941. o saradnji u borbi protiv partizana]</ref>|Pukovnik Draža Mihailović na [[Sastanak u Divcima|sastanku u Divcima]], 11. novembra 1941.}} {{izdvojeni citat|Ja i svi moji drugovi nacionalisti zahvaljujemo Italijanskoj Vojnoj Sili za veličanstvenu pomoć koja nam je ukazana u najcrnjem momentu naše nacionalne istorije.<ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Zagreb-Beograd, 1979, str. 237.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_90.htm Pismo Jakova Jovovića od 29. maja 1942. italijanskom guverneru Crne Gore o ličnom i opštem stavu četnika prema italijanskom okupatoru]</ref>|Marinski kapetan Jakov Jovović u pismu od 29. maja 1942. generalu Alesandru Pirciju Biroliju, italijanskom guverneru Crne Gore}} {{izdvojeni citat|D.M.-pokret: Mihailovićeva taktika se sastoji u tome da organizuje i štedi svoje snage za planirani narodni ustanak. On izbjegava svaki konflikt sa okupacionim trupama.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=665&rec=78&roll=332 Nacionalni arhiv Vašington, T-78, rolna 332, frejm 6289915: Procjena situacije komande Jugoistoka za februar 1943 (2. mart 1943.)]</ref>|Procjena situacije komande Jugoistoka za februar 1943. (2. mart 1943.)}} {{izdvojeni citat|Ako se pokaže kao zgodno za uništenje komunističkih grupa u šumi i njihovih simpatizera, služiti se i okupatorom, kome preko za to pogodnih ličnost njih prokazivati. U tome moralisti neka ne vide ništa nemoralno.<ref>AVII, ČA, CG—V—1581, Direktiva delegata VK R. Perhineka od 5. juna 1943.</ref><ref>[https://znaci.org/00003/639.pdf Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori — Četnički i federalistički pokret 1941 — 1945, Obod, Cetinje, 1977.], str. 368.</ref>|Rudolf Perhinek, delegat Vrhovne komande JVuO za Crnu Goru, u direktivi od 5. juna 1943.}} {{izdvojeni citat|Sa okupatorom održavati dobre odnose i ne napadati ga već po mogućnosti iskoristiti ga svugde i na svakom mestu do uništenja komunista.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_2.htm Naređenje komandanta operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine od 17. septembra 1943. komandantu Gatačke brigade o saradnji četnika i Nemaca u borbi protiv NOVJ]</ref>|Naređenje Petra Baćovića, komandanta operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine o saradnji četnika i Nemaca u borbi protiv NOVJ (17. septembar 1943.)}} {{izdvojeni citat|Koristeći se akcijom okupatora i satelita, upotrebiti sve raspoložive snage za potpuno čišćenje od komunista svih srpskih pokrajina.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_43.htm Pismo majora Zaharija Ostojića od 6. decembra 1943. Draži Mihailoviću o potrebi većeg angažovanja četnika s okupatorskim trupama radi sprečavanja prodora jedinica NOVJ u Srbiju]</ref>|Iz pisma Zaharija Ostojića Draži Mihailoviću od 6. decembra 1943.}} {{izdvojeni citat|U velikom broju neprijatelja protiv kojih se borimo nije ništa nelogično koristiti jedne protiv drugih.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 1a/1, depeša br. 361.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref>|General Dragoljub Mihailović u depeši od 13. januara 1944.}} {{izdvojeni citat|Četničko držanje se neće promijeniti sve do neposredno pred [savezničko] iskrcavanje.<ref>NAW, T-314, Roll 564,000510</ref>|Izvještaj obavještajnog odjeljenja nemačkog [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog korpusa]] za period od 13. februara do 12. marta 1944.}} {{izdvojeni citat|Četnike su podržavali naši saveznici Italijani, a i naši neprijatelji Englezi. Italijani su neprestano nastojali da četnike upotrebe u borbi protiv komunista, premda smo mi Italijanima dali nepobitne dokaze da Mihailović najuže sarađuje sa saveznicima i da mu je jedini cilj da iskoristi Italijane, kako bi i njih u pogodnom trenutku izbacio iz zemlje.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Događaji na Balkanu od 1. januara do 31. marta 1944.)}} {{izdvojeni citat|U početku su postojala dva pokreta otpora u Jugoslaviji, četnici i partizani. Otpor četnika je trajao samo do jeseni 1941, njihovi lideri su tada prešli neprijatelju ili se vratili pasivnosti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/3_1_0.htm Basil Davidson: PARTISAN PICTURE] "In the beginning there had been two resistance movements in Jugoslavia, the chetniks and the partisans. The resistance of the chetniks had lasted only until the autumn of 1941, their leaders then going over to the enemy or returning to passivity."</ref>|[[Basil Davidson]]}} {{izdvojeni citat|Plan nacionalista bio je sledeći: dokle god su nemački i italijanski okupatori u zemlji, da se od njih na ovaj ili onaj način dobije što je moguće više oružja. To je bio jedini razlog zbog koga su četnici, povremeno, sarađivali sa okupatorom. Niko od nacionalista nije imao nikakve simpatije za ratne ciljeve okupatora i niko od četnika nije bio spreman da se bori za ratne ciljeve Nemačke ili Italije. </br> Ovo se, pre svega, u potpunosti odnosi na srpskog vođu četnika, bivšeg pukovnika Generalštaba Dražu Mihailovića. Politika ovog srpskog nacionaliste može da se razume i objasni samo iz tog, ratnog okvira, kada u zemlji besni građanski rat.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 149.</ref>|[[Hermann Neubacher]]}} U Srbiji će između antiokupatorskih pokreta doći do suprotstavljanja dvije strategije: ofanzivne, komunističke, i strategije [[Atantizam|atantizma]], četničke.<ref name="Petranović"/> Četnički odnos prema [[ustanak u Srbiji 1941.|ustanku u Srbiji 1941.]] i borbi protiv okupatora je bio da je borba počela prerano, tj. da vrijeme za borbu protiv okupatora još nije došlo, budući da je Njemačka još uvijek jaka. Naime, borbe treba otpočeti kada Saveznici stignu do Balkana. Do tada, treba čuvati snage i boriti se protiv unutrašnjih neprijatelja: {{izdvojeni citat|Početi odmah sa propagandom protiv komunista i svugde i na svakom mestu objasniti istinu da je do ovoga žalosnog stanja došlo zato što su oni u želji da preotmu vlast počeli borbu prerano. Narodu uvek skrenuti pažnju na jednu nepobitnu činjenicu: Nemačka mora izgubiti rat pa makar koliko on dugo trajao. (...) Mi zato nećemo i ne možemo zajedno sa Nemcima ali nećemo ni u otvorenu borbu, koju sada ne možemo izdržati. Mi ćemo nastaviti da se spremamo da se naoružavamo i počećemo borbu onda kad naši saveznici vežu Nemačke snage na Balkanu i budu u stanju da i nas potpomognu. Dotle dok ovaj momenat ne dođe mi moramo iskoristiti rasulo kod komunista da ih razoružamo (...)<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_33.htm Naređenje Štaba 1. valjevskog četničkog odreda od 13. decembra 1941. za saradnju sa vlastima srpske kvislinške vlade</ref>|Naređenje Štaba 1. valjevskog četničkog odreda za saradnju sa vlastima srpske kvislinške vlade (13. decembra 1941.)}} Četnici su često isticali da bi za ostvarenje svojih političkih i vojnih ciljeva bilo poželjno „koristiti“ okupatora, dok su zapravo okupatori instrumentalizovali četnike, u prvom redu za borbu protiv pripadnika [[Narodnooslobodilački pokret|NOP]]-a, tj. za održavanje reda i mira na okupiranim teritorijama. »Iskorištavanje neprijatelja« u potrebnoj mjeri — kako su četnici voljeli nazivati svoj način kolaboracije — činilo im se kao jedino rješenje i to je bio pravac kojim su oni odlučili krenuti. Tako je kroz stanovito vrijeme i u raznim dijelovima Jugoslavije došlo do kolaboracije četnika, najprije s [[Milan Nedić|Nedić]]evim snagama u Srbiji, zatim s [[Talijani]]ma u [[Kraljevina Crna Gora (1941-1944)|Crnoj Gori]] i u talijanskim dijelovima [[NDH]], zatim s nekim [[Ante Pavelić|Pavelić]]evim snagama u dijelovima [[Bosna (regija)|Bosne]] koje su kontrolirali [[Nijemci]], a nakon talijanskog sloma i s Nijemcima neposredno.<ref>[https://znaci.org/00001/40_45.htm DVOJNA POLITIKA U SRBIJI]</ref> Antikomunizam je bio glavni ideološki faktor koji je prouzrokovao nalaženje zajedničkih interesa između JVuO i okupatorâ, ali i između JVuO i kvislinških, odnosno domaćih profašističkih pokreta.<ref>[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]</ref> Takođe, prema mišljenju profesora [[Branko Petranović|Branka Petranovića]], saradnja četnika sa okupatorima i kvislinzima bila je antikomunistička po svojoj suštini.<ref>Branko Petranović, Srbija u Drugom svetskom ratu 1939-1945, Vojnoizdavački i novinski centar, Beograd, 1992, str. 363.</ref> Britanski kapetan Bil Hadson 1942. konstatuje da Mihailović "još sarađuje s Osovinom u Crnoj Gori i Sandžaku i miruje u Srbiji", a u Dalmaciji Trifunovićevi legalizovani četnici, podsticani od Italijana, "sanjaju o nekoj Srbo-Sloveniji i Dalmaciji".<ref name="Deakin2">[https://www.znaci.org/00001/5_3.htm William Deakin, BOJOVNA PLANINA]</ref> Direktiva komandanta operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine od 9. januara 1942. potčinjenim oficirima za slučaj napada italijanskih i nemačkih jedinica kaže: {{izdvojeni citat|Situacija je takova da svakog trenutka može doći do nemačko-italijanske invazije našeg oslobođenog dela Kraljevine Jugoslavije, a odnos snaga ne daje izgleda za naš uspešan otpor. U takvoj situaciji, svaki otpor bio bi štetan do krajnosti za srpsko stanovništvo u ovom kraju, a uz to uzaludan. (...) Borba se može i mora produžiti, prvenstveno tamo gde je najlakše, a to je u delu naše Kraljevine gde nema jakih okupatorskih garnizona i gde je okupator manje zainteresovan (...) iako se ne može napadati može se dugo braniti, koristeći sva sredstva koja služe braniocu, naročito prikrivanje, kamuflažu i tajnost uopšte.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1.htm 38. Direktiva komandanta operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine od 9. januara 1942. potčinjenim oficirima za postupak u slučaju napada italijanskih i nemačkih jedinica na četnike</ref>|Direktiva komandanta operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine za postupak u slučaju napada italijanskih i nemačkih jedinica (9. januara 1942.)}} U izvještaju o pokušaju organizovanja odreda JVuO u [[Slavonija|Slavoniji]], koji je 13. februara 1942. kapetan [[Žarko Milurović]] poslao majoru [[Bošku Todoroviću]], predlaže se kakav bi stav trebalo zauzeti prema okupacionim vlastima, kao i prema [[Ustaše|ustaša]]ma. Kada je o ustašama riječ, Milurović piše da će »osveta i pokolj biće izvršen nad ustašama — krivcima i oficirima — izdajnicima«, dok za Nijemce daje sljedeću preporuku: {{izdvojeni citat|Prema okupatorima, u početku, bićemo pasivni i sa njima prećutno imati jedan »Džetleman-agreman«, a ako pak oni okrenu drukčije, ili njihova situacija bude loša, onda sa njima učiniti što i sa ustašama.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_58.htm Izveštaj kapetana Žarka Milurovića od 13. februara 1942. majoru Bošku Todoroviću o pokušaju organizovanja četničkih jedinica u Slavoniji]</ref>}} [[Dobroslav Jevđević]], uoči predstojeće [[Operacija Trio|operacije protiv partizana u Hercegovini, Crnoj Gori i Sandžaku]], obavještava Dražu Mihailovića aprila 1942. o tome kakvi su odnosi između četnika i Italijana: {{izdvojeni citat|Usled nemilosrdnog partizanskog terora prisiljeni smo bili na razgovore i kolaboraciju sa italijanskim trupama koje su to jedva dočekale, da izbegnu borbi izlaganju svojih vojnika, nadajući se da ćemo mi sami likvidirati komuniste. Talijanska vojska nam je dala u više mahova oružje zatim oko 250.000 metaka, 10 mitraljeza i daje na revers i veće količine hrane za odrede koju upotrebljujemo za prehranu stanovništva koje direktno skapava od gladi. Svi ti odredi su isključivo pod komandom naših aktivnih oficira i spremni u svakom času da izvrše svaku zapovijest protiv Italijana ili koga god želite. O ovom sam smatrao za dužnost da Vas izvestim!<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_77.htm Izveštaj Dobrosava Jevđevića od aprila 1942. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj i ekonomskoj situaciji u Bosni, Hercegovini i Dalmaciji i o saradnji četnika sa italijanskim okupatorom u borbi protiv NOP-a]</ref>}} U sličnom tonu Jevđević jula 1942. piše i [[Petar Baćović|Petru Baćoviću]]. Kao presudan faktor za približavanje četnika Italijanima, pored antagonizma prema partizanima, Jevđević ukazuje i na politiku [[Ustaše|ustaških]] vlasti prema Srbima u [[NDH]]: {{izdvojeni citat|Za nas Srbe taktiziranje sa Italijom donosilo je spas od Ustaških pokolja, preuzimanja srpskog oružja u srpske ruke, dobivanje hrane izgladneloj srpskoj sirotinji i stvaranje jedne prostrane poluslobodne zone u kojoj bi se mogla nesmetano vršiti politička i vojna organizacija Srpskoga naroda. I ako je komunistički val naneo mnogo nesreće srpskom narodu, učinio nam je jedno veliko dobro, jer je prisilio Italiju da nam dade daleko veći broj oružja i živeža nego što je to ranije predviđala. Kako je naša snaga rasla mi smo bili čvršći u našim zahtevima i prećutno sve više otimali uzde iz ruku.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_130.htm Izveštaj Dobroslava Jevđevića iz druge polovine jula 1942. majoru Petru Baćoviću o vojno-političkoj i ekonomskoj situaciji u Hercegovini i saradnji sa italijanskim okupatorom]</ref>}} Potpisivanjem [[Suradnja četnika sa NDH|ugovora sa ustaškim vlastima]] u aprilu, maju i junu 1942, četnički odredi na teritoriji NDH obavezali su se na priznanje [[suverenitet]]a (»vrhovničtvo«) kvislinške države i njezinog [[Ante Pavelić|poglavnika]], kao i na prekid svih neprijateljstava sa civilnim i vojnim vlastima NDH. Zaključivanjem ovih sporazuma, većina bosanskih četnika bila je ''de facto'' inkorporirana u njemački okupacioni sistem. U [[Doboj]]u je 9. jula 1942. sačinjen aneks ugovora potpisanog 28. maja od strane predstavnika NDH i pripadnika Ozrenskog i Trebavskog četničkog odreda.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_89.htm Zapisnik o sporazumu između predstavnika Ozrenskog, Trebavskog i odreda "Kralj Petar II" i NDH od 28. maja 1942. o saradnji u borbi protiv NOP-a u istočnoj Bosni]</ref> U biti, aneks se sastoji od jedne tačke: {{izdvojeni citat|Predstavnici gore označenih četničkih odreda izjavljuju: »Samo se po sebi razumije da se trenutkom prekida neprijateljstva sa hrvatskim domobranstvom prekidaju i neprijateljstva protivu savezničkih njemačkih i talijanskih četa«.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_117.htm Dodatak zapisniku o sporazumu između Ozrenskog i Trebavskog četničkog odreda i predstavnika NDH od 28. maja 1942. sačinjen 9. jula 1942. godine]</ref>}} U svijetlu saradnje četnika i Italijana u zajedničkom frontu protiv partizana, paradigmatičan je i izvještaj koji je 28. jula 1942. Vrhovnoj komandi JVuO uputio kapetan [[Vojislav Lukačević]] (pseudonim »Rampini«): {{izdvojeni citat|12. jula sastali smo se sa Vojvodom Birčaninom u Nevesinju. Vojvoda kao Vaš punomoćnik za zapadnu Bosnu, Liku, Dalmaciju i Hercegovinu, u pratnji celog štaba baš je vršio inspekciju četničkih odreda po Hercegovini. Svi četnici na ovoj teritoriji su legalizovani i dejstvuju u tesnoj saradnji sa Italijanima te im predaju i sve zarobljenike i krivce.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_132.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 19. jula do 3. avgusta 1942. godine]</ref>}} U Zimonjića Kuli kod [[Avtovac|Avtovca]] 22. jula 1942. godine, održan je sastanak [[Ilija Trifunović-Birčanin|Ilije Trifunovića-Birčanina]] sa Dražom Mihailovićem. Sastanku su prisustvovali i major [[Zaharije Ostojić]], kapetan [[Pavle Đurišić]] i veći broj četničkih komandanata i vođa iz [[Hercegovina|Hercegovine]]. U izveštaju italijanske Više komande oružanih snaga »Slovenija—Dalmacija« od 7. avgusta 1942. o tom sastanku, između ostalog, piše: {{izdvojeni citat|U toku razgovora vođe Hercegovine razmatrali su delatnost italijanskih trupa na područjima Hrvatske nastanjenim pravoslavnim stanovništvom, navodno, zaključili da je potrebno nastaviti postojeću lojalnu saradnju u borbi protiv komunista i za normalizaciju prilika. — Na interpelaciju Trifunovića o njegovim operativnim planovima, general Mihailović je, navodno, izjavio da je vlada iz Londona vršila pritisak na njega da ponovo raspali gerilski rat protiv trupa Osovine na Balkanu. On je, navodno, odgovorio da učešće Srba u borbi, može da bude razmatrano tek kada Rusi budu u Budimpešti a Englezi u Sofiji. — Ovo zbog toga što se, s obzirom na već pretrpljene gubitke srpskog stanovništva u ratu, u ustaškim progonima i u partizanskom ustanku, tom stanovništvu ne mogu nametati nove žrtve i novi rizici...<ref>Arhiv VII, NAW-I-T-821, r. 403, sn. 55—57</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_121.htm Izveštaj majora Petra Baćovića od 16. jula 1942. Draži Mihailoviću o vojnopolitičkoj situaciji u Hercegovini i saradnji sa italijanskim okupatorom]</ref>}} Drugog dana konferencije, Trifunović-Birčanin je sa Dobroslavom Jevđevićem otputovao nedaleko od [[Trebinje|Trebinja]], gdje se sastaju sa [[Radmilom Grđićem]] i [[Milanom Šantićem]], političkim predstavnicima četnika u Hercegovini. Njemački konzulat u [[Sarajevo|Sarajevu]] je izvijestio 20. avgusta 1942. poslanstvo u [[Zagreb]]u da je na sastanku postignut dogovor o neposrednoj strategiji, te da su ustanovljeni krajnji ciljevi borbe: * Stvaranje [[Velika Srbija|Velike Srbije]], * Uništavanje partizana, * Uklanjanje katolika i muslimana, * Nepriznavanje [[NDH]], * Ne surađivati sa Nijemcima i * Privremena saradnja sa Italijanima radi dobijanja oružja, municije i hrane.<ref>Matteo J. Milazzo, The Chetnik Movement & the Yugoslav Resistance. Baltimore, Maryland: Johns Hopkins University Press, 1975, p. 94–95.</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 261.</ref> [[Radivoje Kerović]], komandant [[Majevica|majevičkih]] četnika, u pismu njemačkoj komandi u [[Tuzla|Tuzli]] od 10. avgusta 1942. navodi da ima puno povjerenje u okupacionu silu i obećava da četnici neće izazivati incidente i napadati [[Wehrmacht]] i snage NDH: {{izdvojeni citat|Što se tiče Hrvatske vojske, ona je do danas prema nama bila korektna i u nju ima povjerenja. U Njemačku vojnu silu imamo potpuno povjerenje i spremni smo sa njom potpuno lojalno sarađivati, samo ako su naši životi i imovina obezbeđena. Do danas nije zabilježen nijedan slučaj napada sa naše strane na Njemačku vojsku ne samo na Majevici, nego i u cijeloj Bosni, a garantujemo da se to ni u buduće neće desiti.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_142.htm Obaveštenje Štaba Majevičke četničke grupe od 10. avgusta 1942. nemačkoj komandi u Tuzli o uslovima četničko-nemačke saradnje]</ref>}} Kapetan Pavle Đurišić u uputstvu koje je krajem avgusta 1942. poslao komandantu [[Nova Varoš|novovaroškog]] sreza, poručniku [[Vuk Kalaitović|Vuku Kalaitoviću]], preporučuje da, paralelno sa beskompromisnim stavom prema partizanima, treba imati i lojalno držanje u odnosu na okupatorske snage: {{izdvojeni citat|Da bi Vam se olakšao rad na terenu, aktom ove komande Pov. Br. 344 od 26 ov. m., traženo je od Komandanta divizije »Venecija« da Vas u područnom Vam srezu smatra legalnim, kao i Vaš rad, pošto ste pod komandom potpisatog. Vaš stav prema okupatoru ima biti lojalan i upravljen tačno po naređenjima i direktivama ove Komande. Nikakvih akcija nesmete preduzeti da prethodno ne obavestite ovu Komandu o njima.<ref name="ReferenceB">[https://znaci.org/00001/4_14_1_157.htm Uputstvo Štaba Limsko-sandžačkih četničkih odreda od 30. avgusta 1942. komandantu novovaroškog sreza za lojalan stav prema okupatoru i bespoštednu borbu protiv pripadnika NOP-a]</ref>}} Radmilo Grđić, politički predstavnik Komande bosanskih, ličko-dalmatinskih i hercegovačkih vojnočetničkih odreda pri italijanskoj Višoj komandi oružanih snaga »Slovenija — Dalmacija« (''Supersloda''), u izvještaju poslatom Draži Mihailoviću krajem septembra 1942, piše o držanju četnika prema Italijanima, o uslovljenosti pozitivnog stava prema okupatoru [[Genocid u NDH|ustaškim genocidom nad Srbima]] te o saradnji sa italijanskom vojskom u borbi protiv [[NOVJ]]: {{izdvojeni citat|Vama, gospodine ministre, moram da saopštim i tu činjenicu: da nije bilo te dobre volje i pomoći italijanske, ja ne znam kad bi se — i da li bi se uopšte — obnovila četnička organizacija, i kad bi se ovi krajevi oslobodili od partizana. Razume se, da su oni imali tu svoje interesa pred očima, ali je istina da je to bio jedini put da dođemo ponovo do svoje nacionalne oružane organizacije i do oslobođenja naših krajeva od partizana. Ostaće istorijska činjenica: da je italijanska politika učinila strašan zločin prema srpskom narodu osnivajući, zajedno sa Nemcima, Pavelićevu Hrvatsku, — ali da je i italijanska vojska zaustavila klanje Srba od strane ustaša, a posle toga Srbima dala odlučnu pomoć da se oslobode partizana.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_173.htm Izveštaj četničkog predstavnika pri italijanskoj Višoj komandi oružanih snaga "Slovenija—Dalmacija" s kraja septembra 1942. Draži Mihailoviću o razlozima saradnje sa italijanskim okupatorom]</ref>}} [[File:Chetniks with Italians in Bosansko Grahovo 1942.jpg|thumb|Četnički komandanti [[Milan Cvjetićanin]] i [[Brane Bogunović]] predaju raport italijanskom komandantu, [[Bosansko Grahovo]], avgust 1942.]] 12. oktobra 1942. general Mihailović (koji u tom trenutku boravi u štabu Pavla Đurišića u selu [[Gornje Lipovo]], pokraj [[Kolašin]]a) šalje kapetanu [[Đuru Ivetiću]], komandantu sektora [[Boka kotorska|Kotorski zaliv]] — [[Grbalj]] — [[Luštica]], odobrenje za legalizaciju odreda kod italijanskih trupa: {{izdvojeni citat|OVLAŠĆENJE Kojim odobravam pešadijskom kapetanu I klase Đuru Ivetiću, da može svoj odred u cilju što boljeg rada za Otadžbinu legalizovati kod okupatorskih vlasti na najpogodniji način, starajući se pri tome da ostane na nacionalnoj liniji. Uputstva po ovome dobiće od majora Radulovića. Ovo čuvati kao strogo poverljivo.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_179.htm Ovlašćenje Draže Mihailovića od 12. oktobra 1942. kapetanu Đuru Ivetiću za legalizaciju odreda kod okupatorskih vlasti]</ref>}} Italijani su znali da se u njihovoj okupacionoj zoni nalazi general Mihailović, koga Nemci traže, ali su ga tolerisali, dok god su četnici bili u njihovoj službi ili zadržavali pasivan stav prema okupatoru. 2. novembra 1942. Pavle Đurišić izveštava Dražu Mihailovića da je razgovarao sa okupacionim guvernerom Crne Gore o njemu, i da Italijani nemaju ništa protiv njegovog boravka u Đurišićevom štabu: {{izdvojeni citat|Ništa nemaju protiv Vas samo da se ne stvori ovde drugi front i da ne uđemo u neku avanturu.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_184.htm Izveštaj kapetana Pavla Đurišića od 2. novembra 1942. Draži Mihailoviću o poseti italijanskom guverneru Crne Gore i stanju u Crnoj Gori]</ref><ref>Damjan Pavlica, Draža za početnike - priručnik za borbu protiv revizije prošlosti, Levo krilo, Beograd, 2014, str. 60.</ref>}} U [[Kulaši]]ma, blizu [[Prnjavor]]a, 1. decembra 1942. godine, održana je međuodredska konferencija bosanskih četničkih odreda. Konferenciji su prisustvovali gotovo svi komandanti odredâ i većina članova Štaba bosanskih četničkih odreda, kao npr. [[Rade Radić]], koji se nalazio na čelu Komande bosanskih četničkih odreda, zatim pop [[Savo Božić]], komandant odreda »Trebava«, [[Lazar Tešanović]], komandant odreda »Obilić«, major [[Slavoljub Vranješević]], kao i delegati odreda čiji komandanti nijesu uzeli učešća.<ref>Petar Kačavenda, Prilog pitanju odnosa Komande bosanskih četnika i Vrhovne komande Draže Mihailovića (1942), Prilozi, br. 8., Sarajevo, 1982, str. 266-267.</ref> Govoreći o rezultatima i posljedicama postignutih [[Suradnja četnika sa NDH|sporazuma sa vlastima NDH]], Stevan Botić, delegat sa [[Trebava|Trebave]] i lokalni prvak [[Zemljoradnička stranka (Jugoslavija)|Zemljoradničke stranke]] prije rata, istakao je: {{izdvojeni citat|Mi četnici demoralisani smo kao saveznici ustaša i Nemaca, а to tako da i London sam hvali partizane, а ne nas četnike. Mi smo silom prilika sklopili ugovor о primirju, ali danas se situacija menja da ćе se usporiti oslobođenje, а sa druge strane partizani postaju sve aktivniji prema ustašama... Treba da imamo na umu da s obzirom na današnju situaciju treba da zauzmemo drugi stav i da se borimo kao što to rade partizani ра da i mi uzimamo oružje, ја sam mišljenja da bi bilo potrebno da napadamo Hrvate, i da uzimamo oružje od ustaša...<ref>Zapisnik međuodredske konferencije, ВН—Х—573.</ref><ref>Rasim Hurem, Sporazumi o saradnji između državnih organa Nezavisne države Hrvatske i nekih četničkih odreda u istočnoj Bosni 1942. godine. Prilozi, Sarajevo, 1966, br. 2, str. 321.</ref>}} Major Slavoljub Vranješević, komandant zapadne Bosne JVuO, u izvještaju s početka februara 1943. piše da se četnici bore protiv partizana u sadejstvu sa Njemcima, kao i da se ovi raspituju da li bosanski četnici stoje pod vođstvom Draže Mihailovića: {{izdvojeni citat|Četnički odredi učestvuju u borbi zajedno sa Nemcima češće puta, ali na zasebnim sektorima. Pre našeg dolaska, Nemci su uspeli da u borbu protiv komunista uvode četnike tako, da im ovi osiguravaju krila i da se mešaju u komandovanje. Ovome se je odmah stalo na put, ma da sa dosta poteškoća. Po sebi se razume da se mnogo interesuju o tome, da li mi imamo kakve veze sa Dražom Mihailovićem — što mi odbijamo, navodeći da je to samo komunistička propaganda kako bi izazvali Nemce protiv nas, pa nas tako priklještene, uveli u svoje redove. Ipak, često puta Nemci čuju kako svi četnici pevaju »Od Topole pa do Ravne Gore« ili »Od Manjače pa do Ravne Gore«, »sve su straže generala Draže« itd., dakle jasno primećuju, ali moraju da trpe. Njihova nemoć oseća se.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_27.htm Izveštaj majora Slavoljuba Vranješevića od 3. februara 1943. majoru Zahariju Ostojiću o vojno-političkoj situaciji u četničkim odredima zapadne Bosne i saradnji sa nemačkim i ustaško-domobranskim jedinicama]</ref>}} 28. februara 1943. oficiri [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|15. brdskog armijskog korpusa]] [[Wehrmacht]]a daju o četnicima sljedeće karakteristike: {{izdvojeni citat|Četnici spolja odaju utisak lojalne saradnje, ali iz agresivnog ponašanja pojedinaca, razoružanja izdvojenih hrvatskih odeljenja i pustošenja muslimanskih i hrvatskih sela vidi se da veruju da će njihov čas kucnuti uskoro. Upadljiva je želja za municijom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=554&broj=365 National Archive Washington, T314, Roll 554, frame no. 000359.] </br> ({{jez-njem|"Die Cetniks erwecken zwar äusserlich zunächst noch den Eindruck loyaler Zusammenarbeit, aber aus der aggressiven Haltung Einzelner, dem Entwaffnen abgelegener kroat. Abteilungen und der Plünderung von muselmanischen und kroat. Gehöften ist zu entnehmen, dass sie ihre Stunde bald für gekommen halten. Auffalend ist das Bestreben aller Cetnikabteilungen, auf jede erdenkliche Weise Munition in die Hände zu bekommen."}})</ref>}} {{izdvojeni citat|Četnici: Prividna saradnja, naročito kad su neposredno ugroženi; inače, velikosrpski raspoloženi.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=210&rec=314&roll=1548 National Archive and Records Administration, T314, Roll 1548, frame no. 000204.] </br> ({{jez-njem|"Četnik: Scheinbare Zusammenarbeit, besonders dann wenn sie bedroht sind, ansonsten grosserbisch [sic!] gestimmt."}})</ref>|Procjena situacije u [[NDH]] od strane njemačke komande 2. zbornog područja (14.2.44)}} Zamisao Vrhovne komande JVuO i generala Draže Mihailovića o »iskorištavanju neprijatelja« s prevashodnim ciljem »uništenja komunista«, svom ostvarenju je najbliže došla tokom [[Operacija Weiss|operacije Weiss]], tj. [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]]. Osnovna ideja četničkog operacijskog plana je bila da se sa na brzinu prikupljenim snagama iz [[Hercegovina|Hercegovine]] i [[Istočna Bosna|istočne Bosne]] spriječi prodor Glavne operativne grupe [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] u Hercegovinu, a zatim da se s jakim četničkim snagama iz [[Crna Gora|Crne Gore]] i Hercegovine, u sadejstvu s italijanskim, njemačkim i [[Ustaše|ustaško]]-[[Hrvatsko domobranstvo|domobranskim]] jedinicama izvrši koncentrični napad na partizane. Time bi se postiglo opkoljavanje snaga NOVJ, nakon čega bi se pristupilo njihovom potpunom uništenju u džepu [[Neretva|Neretve]]. Za provedbu ovog cilja, četnička Vrhovna komanda se rukovodila sljedećim načelima: {{izdvojeni citat|Budite uvereni da su mi pred očima na prvom mestu interesi naroda. Nema nikakve bojazni da dođe do nerazmišljenih naših akcija, ali u svim svojim potezima moramo biti odlučni i rešeni. Poznajemo mi vrlo dobro sve naše neprijatelje i znamo tačno dokle i kako možemo zatezati. [...] Mi radimo samo za sebe i nikog više; nas se samo tiču interesi Srba i buduće Jugoslavije; za postizanje cilja koristimo jednog neprijatelja protivu drugog, tačno onako, kao što i svi neprijatelji, bez razlike rade; postići uspeh s najmanje moguće žrtava, ali podneti i najveće žrtve, ako je to potrebno za opštu stvar; sačuvati narod od svakog nepotrebnog izlaganja na domu. O svemu ovome vodi se računa.<ref>''Документи о издајству Драже Михаиловића — књига 1'', Државна комисија за утврђивање злочина окупатора и његових помагача, Београд, 1945, док. бр. 66, стр. 117—118.</ref><ref>[https://znaci.org/00003/639.pdf Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori — Četnički i federalistički pokret 1941 — 1945, Obod, Cetinje, 1977.], str. 320—321.</ref>|Iz pisma generala [[Dragoljub Mihailović|Dragoljuba Mihailovića]] pukovniku [[Bajo Stanišić|Baju Stanišiću]], 9. mart 1943. godine}} U depeši koju je 30. maja 1943. poslao majoru [[Karl Novak|Karlu Novaku]] (pseudonim »Ludvig«), komandantu [[Plava garda|Plave garde]], general [[Draža Mihailović]] o potencijalnim kontaktima sa Italijanima piše: {{izdvojeni citat|Što se tiče nekih razgovora sa italijanskim komandantom to nije poželjno, ali ukoliko možete da ih izradite na pogodan način to učinite ne kompromitujući ni pokret ni sebe. U teškoj borbi koju vodite treba koristiti jednog protiv drugog neprijatelja. Organizacija jugosl. vojske na Vama leži a učinite sve da je ojačate bez obzira na sve prepreke.<ref>Zbornik NOR-a, XIV/II, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 741.</ref>}} U pismu od 22. juna 1943. upućenom [[Mladen Žujović|Mladenu Žujoviću]], vojvoda [[Momčilo Đujić]] naglašava da su italijansko-četnički odnosi besprijekorni, izražavajući nadu da ni u budućnosti neće doći ni do kakve promjene u tom pogledu: {{izdvojeni citat|Naši odnosi sa Italijanima teku i dalje normalno u najboljoj prijateljskoj atmosferi, i mi smo uvereni da će tako ostati i do kraja i da će konačno biti krunisani trajnim prijateljstvom između naša dva naroda.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 798.</ref>}} Kakav je stav Vrhovna komanda JVuO smatrala da bi trebalo zauzeti spram Njemaca i oružanih snaga [[NDH]] s jedne, odnosno [[NOVJ]] s druge strane, može se zaključiti i iz depeša majora [[Zaharije Ostojić|Zaharija Ostojića]] upućenih 20. jula 1943. kapetanu Borivoju Mitranoviću, delegatu Vrhovne komande za Zapadnu Bosnu. Major Ostojić, između ostalog, poručuje: {{izdvojeni citat|[[Rade Radić|Radić]] neka vodi politiku sa Nemcima i Hrvatima, samo im ništa ne verovati, a odrede sačuvati po svaku cenu, izbegavajući borbu sa Nemcima. Niko od oficira i komandanata da ne razgovara sa Nemcima, nego da sve svršava Radić, kome vi dajte instrukcije. Dok ne uništimo boljševike, koji su neprijatelj broj jedan, prema svima ostalima voditi politiku.<ref>AVII, ČA, k. 18, reg. br. 27/7</ref><ref>Zbornik NOR-a, XIV/2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 810, fus. 7.</ref>}} Naredba komandanta 1. takovske brigade potporučnika [[Čedomira Unkovića]] od 22. jula 1943. godine, najbolje ilustruje koliko je strategija atantizma (oklijevanja i neizazivanja okupatora do povoljnog trenutka), koju je četničko vođstvo zagovaralo bila neučinkovita, budući da Njemci nijesu obustavili represalije nad civilnim stanovništvom i rekviziciju životnih namirnica: {{izdvojeni citat|Svesni svireposti okupatora nastojali smo svima silama da ga ničim ne izazovemo. Davali smo mu sve šta je tražio: hranu, stoku i ostale životne potrebe, lišavajući se na taj način najpotrebnijih sredstava za život, samo da ga ne izazovemo. Niti jedan naš metak nije ispaljen na okupatora, iako se u svima krajevima naše otadžbine vode ogorčene borbe sa okupatorom na život i smrt. Cela je Jugoslavija upaljena, samo je naša Srbija mirna, a u celoj Srbiji najmirniji je bio naš srez. Naše jedinice, formirane po naređenju Njegovog Veličanstva Kralja izbegavale su svaki susret sa Okupatorom i svako izazivanje Okupatora u tolikoj meri, da za vreme ove terorističke akcije, kao i pre, okupator nije primetio niti jednog oružanog niti nenaoružanog četnika. Ova kaznena ekspedicija nije bila upućena da nas »kazni« za neku našu nelojalnost ili izazivanje okupatora, jer toga nije ni bilo, već su je uputile sluge Hitlera — loše sluge goreg gospodara, u slepoj mržnji prema nama Srbima da nas unište i da nam zatru pleme.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knj. 2, Beograd, 1983, str. 827-828.</ref>}} Britanski major [[Neil Selby]] je krajem avgusta 1943. javio Kairu da su [[Draža Mihailović|Mihailovićeve]] snage u području Kopaonika (posed [[Dragutin Keserović|Keserovića]]) više "profašističke nego prosavezničke" i da ne odobravaju sabotaže protiv Nemaca.<ref name="Deakin">[https://www.znaci.org/00001/5_3.htm William Deakin: BOJOVNA PLANINA]</ref> Odnose između četnika i okupatorâ (prvenstveno njemačkog) karakterisalo je međusobno nepovjerenje, ali je zajednička opasnost, koja je prijetila od [[Tito]]vih partizana, najviše doprinijela približavanju dviju strana. Za Mihailovića su komunisti bili glavni neprijatelj, dok su okupatori predstavljali »[[Antiantifašizam|manje zlo]]« koje bi trebalo koristiti zarad uništenja većeg. U jednoj depeši iz prve polovine novembra 1943, general Mihailović svojim komandantima poručuje sljedeće: {{izdvojeni citat|Nemci su postali vrlo ljubazni, nude nam neku sigurnost a nalaze nam se za leđima. Obećavaju neke blagonaklone postupke a mi se odavno poznajemo. Nedozvolite da ni jedan naš komandant padne u grešku da im poveruje. Zbog napada komunista iz Sandžaka u pravcu Srbije prinuđeni smo da svu pažnju obratimo sada na komunističku opasnost i zato da se tačno postupi po mojim naređenjima u pogledu propagande protivu komunista, kao i u pogledu naređenja da se jednovremeno preduzme akcija protiv komunista u celoj zemlji a u isto vreme da se preduzme akcija protivu komunista iz Sandžaka koji hoće u Srbiju. Zbog toga svu pažnju moramo obratiti na uništenje komunista. Zbog toga sve pogodnosti koje nam ostali neprijatelji nude vešto i tajno iskoristiti držeći se toga da neprijatelja imamo mnogo i da ih ne možemo sve od jedared tući.<ref name="ReferenceD">[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 7. novembra do 3. decembra 1943. godine]</ref>}} {{izdvojeni citat|Potrebno je da se prema Nemcima prekine svaka akcija. Ovo je potrebno ovako: jer kad bi napali na Nemce, direktno bi pomagali komuniste, a time bi otežavali samo akciju naših snaga. Stoga ima da se prekine, do mog daljeg naređenja, svaka oružana akcija prema okupatorskim snagama.<ref>AVII, arhivski fond D. M., D — 31 — 481.</ref>|Telegram Mihailovića svojim potčinjenim komandantima 7. maja 1944.}} Nakon [[Kapitulacija Italije|kapitulacije Italije]] septembra 1943, u oblastima Jugoslavije koje su do tada spadale u italijansku okupacionu zonu, četnici su prihvatili saradnju s njemačkim trupama. Za vrijeme trajanja [[Operacija Balkanski klanac|operacije Balkanski klanac]], tokom koje je Njemcima pošlo za rukom da ovladaju zaleđem obale [[Jadransko more|Jadrana]], u depeši Vrhovnoj komandi od 20. oktobra 1943. major [[Rudolf Perhinek]] piše: {{izdvojeni citat|Žalosno ali tačno. Da nisu Nemci angažovali ovolike snage, nas ovde više ne bi bilo, jer se više niko nije hteo boriti, već samo begati, ali nije se više imalo kud... Mi se izvlačimo i gledamo da smo pozadi njih, da bi iskoristili njihovu borbu sa komunistima i uništavanje istih.<ref>AVII, ČA, Knjiga predatih depeša CG—3, Depeša br. 211.</ref><ref>Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941-1945, Obod, Cetinje, 1977, str. 408.</ref>}} 30. decembra 1943. [[Tomo Guzina]], načelnik Štaba Nevesinjskog korpusa JVuO, upućuje komandanta Konjičke brigade na saradnju sa Njemcima »do maksimuma«, u svrhu uništenja komunista: {{izdvojeni citat|Sa Njemcima možete stupiti u vezu. Recite da ste pod mojom komandom i da pripadate grupi četničkih odreda Nevesinje — Gacko. Govorite u duhu naših usmenih razgovora t.j. odobravam Vam da sve učinite što će biti na korist Srpskog naroda. Ja sam pre par dana bio u nemačkoj Armiji u Sarajevu i pored ostalog sam molio da legalizujem i tu brigadu t.j. odred, šta mi je i obećano. Moramo sve učiniti da spasemo ono što se spasiti može pa i jednog neprijatelja koristiti da bi pomoću njega uništili drugog koji nam je opasniji. Ne treba da se plašite njemačkih oficira jer su oni dobili direktive i obaveštenja u pogledu moga sporazuma sa njihovom Armijom.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_51.htm Uputstvo komandanta Nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu Konjičke brigade za saradnju sa Nemcima]</ref>}} Takođe, u depeši koju je 3. februara 1944. majoru [[Pavle Đurišić|Pavlu Đurišiću]] (pseudonim »Berta«) poslao potpukovnik [[Mirko Lalatović]], šef 2. odseka Operativnog odeljenja VK JVUO, kaže se sljedeće: {{izdvojeni citat|Iskoristite one komandante koji sarađuju sa Nemcima u Crnoj Gori za borbu protivu komunista.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>}} I poručnik [[Jovan Pupavac]] u pismu od 10. februara 1944. upućenom komandantu Zapadne Bosne majoru Slavoljubu Vranješeviću, kao glavni razlog za napuštanje [[Dinarska četnička divizija|Dinarske četničke oblasti]], navodi to što su snage pod komandom vojvode Momčila Đujića ušle u otvorenu kolaboraciju sa okupatorom, dok ljudstvo divizije kao »milicija« služi Njemcima: {{izdvojeni citat|Dinarsku oblast sam napustio iz sledećih razloga: 1) Posle propasti Italije u Dalmaciju su došli Nemci. Komandant Dinarske oblasti pop Đujić stupio je u saradnju sa njima, najpre preko Mane Rokvića koji je došao sa njima iz Bosanskog Petrovca. Kasnije je delegirao kod štaba 114 Nemačke divizije svoga načelnika štaba kapetana Mijovića Novaka. Ljudstvo je postalo Nemačka milicija, primajući od njih redovnu hranu, municiju i dopunu oružja. Nemci su vrlo rado primili saradnju četnika.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_73.htm Izveštaj komandanta 1. brigade Bosanskokrajiškog četničkog korpusa od 10. februara 1944. komandantu korpusa o saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji]</ref>}} [[Mornarica|Mornarički]] kapetan [[Jakov Jovović]], komandant Bjelopavlićke brigade JVuO, u nedatiranom pismu svom saradniku (najvjerovatnije s kraja 1943. ili iz 1944. godine), jezgrovito formuliše stav prema njemačkom okupatoru, koji se može smatrati karakterističnim za četničko vođstvo u Crnoj Gori: {{izdvojeni citat|Saradnju sa Njemcima potpuno odobravam i ne samo to već je preporučujem kao jedini spasonosni način da se zla ovoga oslobodimo. Nemačku silu ne smatram neprijateljem ako ona čini da nas spase komunističke opasnosti, jer iako smo bili protivnici na frontu u ratu koji smo svojevremeno izgubili danas smatram da možemo biti iskreni i časni saveznici u borbi protiv komunizma. Nemačka komanda, vjerujem, ne može od mene zahtijevati da se odrečem svoje svete ideologije, svog kralja i svoje otadžbine i da će dozvoliti moju borbu za njenu slobodu. Ali svečano izjavljujem da nemačku vojsku ne smatram neprijateljskom kada je ona pristala da mi pomogne meni i mom narodu da nastavimo borbu protiv najvećeg neprijatelja sveg čovečanstva – komunizma...<ref>AVII, ČA, CG—X—381.</ref><ref>Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941-1945, Obod, Cetinje, 1977, str. 441.</ref>}} Nakon potpisivanja [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|ugovora o saradnji četnika i Wehrmachta]], komandant 4. brigade iz sastava [[Korpusa Gorske garde]] JVuO [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]], izdaje 16. januara 1944. naređenje o nenapadanju na okupatorske snage i napominje svojim potčinjenima da je primarni zadatak jedinice likvidacija komunista: {{izdvojeni citat|NAREĐUJEM: Da se Nemci i pripadnici Nemačke oružane sile ne smeju napadati pa ni razoružavati, kako po naseljenim mestima, tako na pruzi i na drumovima. Ovog mog naređenja imaju se pridržavati sve jedinice, kako bi nesmetano od okupatora mogli očistiti gore od komunista, partizana i mošinaca. Za svako neizvršenje ovog mog naređenja, učinioce dela staviću pod preki sud i kažnjavaću smrću.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_59.htm Naređenje komandanta 4. brigade korpusa Gorske garde od 16. januara 1944. komandantu 2. bataljona o stavu prema Nemcima]</ref>}} Pukovnik [[Jevrem Simić]] 12. aprila 1944. izdaje jednom četničkom oficiru objavu o nesmetanom kretanju na terenu brigade kojom komanduje, a u svrhu istrebljivanja partizanskih simpatizera i jataka: {{izdvojeni citat|OBJAVA Za G. Milića Majstorovića p.poručnika, komandanta II bataljona III leteće kosmajske brigade, koja mu se izdaje s tim da može slobodno da se kreće sam ili sa svojom vojskom po terenu koji je ugovoren sa našim saveznicima Nemcima i Bugarima i da u ime Kralja Petra II Karađorđevića oduzima svu rekviziciju i kolje sve partizanske jatake i simpatizere zbog čega će dobiti čin majora.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_115.htm Objava komandanta četničke oblasti u Srbiji od 12. aprila 1944. komandantu 2. bataljona 3. kosmajske brigade za nesmetano kretanje od okupatora i klanje simpatizera narodnooslobodilačkog pokreta]</ref>}} 20. aprila 1944. u mjestu [[Vrlika]] održan je sastanak Momčila Đujića sa rittmeisterom Pörtnerom, šefom specijalnog »odreda IC« [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog armijskog korpusa]]. Već sljedećeg dana, rittmeister Pörtner je o razgovorima s Đujićem poslao povjerljiv (»geheim«) izvještaj. Pörtner piše da mu je Đujić »tumačio političke stavove i ciljeve svoje borbe«, a bilo je riječi i o odnosu četnika prema okupatorima, kao i prema [[Ujedinjeno kraljevstvo|Ujedinjenom kraljevstvu]] i [[SSSR]]. Đujić je izrazio uvjerenje da [[Nacionalsocijalizam|nacistički]] »novi evropski poredak« — osiguravajući mjesto Srbima, kojima je cilj samo »nacionalna obnova, a ne i neko veliko srpsko carstvo« — neće »previdjeti činjenicu da je od njegovih 9000 boraca do sada u borbi protiv komunizma poginulo 3200«.<ref>[https://znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.], str. 326.</ref> Također, Đujić iznosi mišljenje o tome kakvu bi poziciju srpski narod trebalo da zauzme u sukobu između [[Sile Osovine|sila Osovine]], s jedne i [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|antihitlerovske koalicije]], s druge strane: {{izdvojeni citat|Đujić: sudbinu srpskog naroda odlučuju trojica ljudi: Staljin, Čerčil i Hitler. Staljin se kao komunista odbacuje; ostaju Čerčil i Hitler. Hitler, kao i srpski narod, u komunizmu vidi glavnog neprijatelja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=277&rec=314&roll=565 Nacionalni arhiv SAD, mikrofilm publikacija T-314, rolna 565, snimci 271—273, 15. brdski armijski korpus (XV. Gebirgs Armeekorps) (21. april 1944.).] <br/> ({{jez-njem|"Djujic fuehrte weiter aus: Das Schicksal des serbischen Volkes liege zwischen Stalin, Churchill und Hitler. Stalin schalte aus, als Vertreter des Kommunismus. Es blieben Hitler and Churchill, wobei das serbische Volk ebenso wie Adolf Hitler den Hauptfeind in Kommunismus saehen [sic]."}})</ref>}} 11. maja 1944. godine, za vrijeme [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodora operativne grupe divizija NOVJ u Srbiju]], general Dragoljub Mihailović piše pukovniku [[Milutinu Radojeviću]] da četnička kolaboracija sa okupatorom i [[Kvisling|kvislinzima]] ima za cilj samo jedno — uništenje partizana: {{izdvojeni citat|Iskoristićemo akciju Nemaca protiv komunista, i to istovremenim napadima na komuniste. Moramo nastojati da komuniste uništimo što pre, a nemačka akcija će nam dobro doći. Moramo sada ostaviti sve po strani, a samo komuniste tući.<ref>AVII, ČA, reg. br. 5/1, kut. 276.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943-1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 358, fus. 68.</ref>}} Koliko je za borbu protiv pripadnika [[Narodnooslobodilački pokret|NOP]]-a važna bila pravovremena isporuka municije četnicima od strane okupatora, vidi se i iz Mihailovićeve depeše poslate 6. februara 1945. pukovniku [[Gojko Borota|Gojku Boroti]] (pseudonim »Maus«), komandantu Romanijskog korpusa JVuO: {{izdvojeni citat|Poručite sledeće br. 11: Sva obećanja do sada nisu izvršena, u pogledu municije. Zbog toga, Srbijanske snage ne mogu učestvovati u akciji prema Tuzli, niti uopšte mogu učestvovati u akcijama. Srbijanske snage stiču uverenje, da se naročito odugovlači sa municijom i da broj 11 na ovaj način ide naročito na ruku komunistima. Celokupan uspešan rad prema komunistima zavisi isključivo od municije koju treba da nam da broj 11. Ne bismo želeli da pokvarimo odnose. O rezultatu i roku isporuke najhitnije nas izvestite.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_192.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša štaba Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 7. aprila 1945. godine]</ref>}} Dan početka ustanka u četničkim dokumentima ima više naziva: »otsudni momenat«, »presudni momenat«, »otsudni trenutak«, »momenat povoljnih uslova«, »dani moment« i dr. Četnički pokret DM je »povoljnim uslovima« smatrao invaziju saveznika na Balkan, odnosno njihov prodor u Jugoslaviju. Kako se to nije ostvarilo, do oružanog ustanka Mihailovićevog pokreta nije došlo. Pravdajući četničku neaktivnost, kao i taktičku saradnju sa okupatorom u borbi protiv partizana, Draža Mihailović je u telegramu komandantu Rasinskog četničkog korpusa 13. decembra 1943, između ostalog, napisao: {{izdvojeni citat|U odnosu na okupatora mi imamo određenu liniju od koje nećemo otstupiti makar šta bilo sve dok ne dođe do invazije Balkana. Ovo radi znanja za komandante korpusa i više starešine.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://znaci.org/00001/4_14_1_2.htm |access-date=2022-12-21 |archive-date=2022-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221223536/https://znaci.org/00001/4_14_1_2.htm }}</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} O četničkom stavu prema okupatoru svjedočili su i zapovjednici njemačkih i italijanskih snaga na teritoriji okupirane Jugoslavije tokom Drugog svjetskog rata. Tako je general [[Alexander Löhr]], iščekujući u zatvoru početak procesa pred Vojnim sudom u Beogradu, ostavio rukopis na preko 180 stranica, u kom se osvrće na brojne izazove s kojima je bio suočen, nakon što je u avgustu 1942. preuzeo dužnost komandanta njemačke XII armije (od januara 1943. [[Armijska grupa E]]). O četnicima Löhr piše: {{izdvojeni citat|U Srbiji je bilo u šumi raznih grupa četnika Draže Mihailovića. Borbe su bile popustile, samo je na severoistoku bilo osetnog prepadanja na saobraćaj dunavske plovidbe. Železnički saobraćaj je ometan sabotažama. Engleska i Amerika su zvanično priznale Mihailovića i njegove jedinice kao savezničku jugoslovensku vojsku, koja je bila potčinjena kralju i njegovoj vladi u Engleskoj. Ove jedinice snabdevane su vazdušnim putem. Na teritoriji koju su okupirali Italijani, od [[Sušak]]a do zaključno Crne Gore, nalazio se veliki broj - prema docnijim podacima oko 35.000 Mihailovićevih četnika, koje su Italijani snabdevali i koji su delovali po italijanskim naređenjima. U Crnoj Gori bilo je takođe separatističkih i jugoslovenskih četnika koji nisu slušali Mihailovića. I ove su Italijani snabdevali. Na jugu Bosne operisali su Mihailovićevi četnici. Inače je bilo još takozvanih lokalnih četnika koji su bili nezavisni od Mihailovića i koji su uglavnom štitili samo svoj uži kraj od ustaških i partizanskih prepada. Prema Nemcima su bili delimično hladni i rezervisani, a delimično neprijateljski raspoloženi. Pokatkad su nemačke trupe nastojale da sklope lokalne sporazume, što im je pokoji put i uspelo (u leto 1942). [[Adolf Hitler|Führer]] je zbog ovakvih odnosa bio veoma ljut. On je ponovio raniju zabranu, izdatu svim nemačkim trupama, da se ma sa kim upuštaju u pregovore i smatrao je da su postupci Italijana u suprotnosti sa savezničkim obavezama, a isto tako i opasni, jer će se ipak, u datom momentu, svi četnici okrenuti protiv stranaca.<ref>{{cite web|url=http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html | title = Записи Александра Лера, часопис СРПСКО НАСЛЕЂЕ, број 7/1998 | publisher = Srpsko-nasledje.co.rs |date=3. 1. 1943. | accessdate=4. 1. 2023. | archive-url = https://web.archive.org/web/20130216202528/http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html# | archive-date=16. 2. 2013 |url-status=dead | df = }}</ref>}} Prilikom ispitivanja od strane istražitelja 7. američke armije avgusta 1945. godine, pisanu izjavu o svojim aktivnostima u ratnom periodu sastavio je i [[feldmaršal]] [[Maximilian von Weichs]], koji je avgusta 1943. naslijedio generala Löhra na mjestu glavnokomandujućeg Jugoistoka. U odjeljku naslovljenom »Grupe koje pomažu Njemačkoj«, von Weichs o četnicima Draže Mihailovića piše sljedeće: {{izdvojeni citat|Mihailovićeve trupe su se nekada borile protiv naših okupacionih trupa iz lojalnosti prema svome kralju. U isto vreme su se borile protiv Tita, zbog svojih antikomunističkih ubeđenja. Ovaj rat na dva fronta nije mogao dugo potrajati, posebno kada je britanska podrška počela favorizovati Tita. Sledstveno, Mihailović je pokazao pronemačka stremljenja. Bilo je angažmana tokom kojih su se srpski četnici borili protiv Tita zajedno sa nemačkim trupama. Sa druge strane, dešavalo se da neprijateljski raspoložene četničke grupe napadnu nemačke vozove za snabdevanje da bi popunili sopstvene zalihe. Mihailović je voleo da ostane u pozadini, i prepusti takve poslove svojim podređenima. On se nadao da će dočekati svoje vreme ovom igrom moći, dok mu anglo-američko iskrcavanje ne obezbedi dovoljnu podršku protiv Tita. Nemačka je prigrlila njegovu podršku, koliko god privremenu. Četničke izviđačke aktivnosti naši komandanti su visoko cenili.<ref>http://znaci.org/00002/318_4.htm ({{jez-eng|"MIHAILOVIC's troops once fought against our occupation troops out of loyalty to their King. At the same time they fought against TITO, because of anti—Communist convictions. This two front war could not last long, particularly when British support favored TITO. Consequently MIHAILOVIC showed pro-German leanings. There were engagements during which Serbian Chetniks fought TITO alongside German troops. On the other hand, hostile Chetnik groups were known to attack German supply trains in order to replenish their own stocks. ''MIHAILOVIC liked to remain in the background, and leave such affairs up to his subordinates. He hoped to bide his time with this play of power until an Anglo—American landing would provide sufficient support against TITO. Germany welcomed his support, however temporary. Chetnik reconnaissance activities were valued highly by our commanders''."}})</ref>}} [[Otto Kumm]], jedan od četvorice ratnih komandanata [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS dobrovoljačke brdske divizije Prinz Eugen]], u poslijeratnim zapisima objavljenim pod nazivom ''Vorwärts, Prinz Eugen! Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"'' („Naprijed, Prinz Eugen! Istorija 7. SS dobrovoljačke divizije Prinz Eugen”) daje generalnu ocjenu četničko-njemačkih odnosa. General Kumm ističe da te odnose odlikuju ambivalentnost i varljivost, kao i da se četničko postupanje prema pripadnicima ostalih [[Južni Slaveni|južnoslovenskih naroda]] nije moglo predvidjeti. Na koncu, SS-general Kumm u jugoslovenskim partizanima identifikuje zajedničkog neprijatelja: {{izdvojeni citat|Kao ostatak „u šumi“ regularne armije nakon okupacije Jugoslavije, oni su nosili stare uniforme - i nove brade, jer su se zakleli da se neće brijati dok okupator ne bude isteran iz zemlje. Oni su bili verni kraljevini i borili su se za svog mladog kralja Petra II, ali radije su se držali udaljenih sela i oblasti, ne napadajući naše jedinice, osim ako se nisu osećali dovoljno nadmoćnim. Disciplina i naoružanje bilo im je relativno dobro, a u odnosu prema drugim jugoslovenskim narodnim i verskim grupama bili su nepredvidljivi - što je često išlo do napada na hrvatska sela i muslimanske žene. Kao prijatelje još su imali Engleze - i njihov radio. Na volovskim kolima ili na konjskim leđima oni su se povremeno prebacivali u druge oblasti, najčešće neuzdrmani, jer smo ih mi puštali, smatrajući da ih dugoročno možemo pridobiti za nas - kao braću po oružju protiv komunizma. To je donekle nejasna situacija, oni nisu prijatelji, ali ni neprijatelji, i situacija se menja s vremena na vreme.<ref>[http://www.znaci.org/00001/200.htm Otto Kumm: VORWÄRTS, PRINZ EUGEN! - Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"], [http://www.znaci.org/00001/200_5.pdf Aufstellung der Division "Prinz Eugen"] str. 52.</ref>}} I [[Hermann Neubacher]], [[Austrijanci|austrijski]] [[Nacionalsocijalistička njemačka radnička partija|nacista]] i specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za Balkan, u memoarskoj knjizi ''Sonderauftrag Südost 1940–1945.'' (prevedena na [[srpski jezik]] i objavljena 2005. pod naslovom „Specijalni zadatak Balkan“), analizira odnose četnika i okupatorâ, navodeći Hitlerov [[antisrpski sentiment]] kao najveću prepreku za uspostavljanje pune saradnje Njemaca i četnika: {{izdvojeni citat|Već i pre mog dolaska se dešavalo da su se neke četničke jedinice u Srbiji, Bosni i Hercegovini, u Crnoj Gori i Dalmaciji, povremeno zajedno sa italijanskim i nemačkim trupama borile protiv partizanskih snaga. Ova saradnja, kojom su se naročito Italijani mnogo koristili, bila je Nemačkom glavnom štabu nepoželjna, a zapravo i zabranjena. Pa ipak, i pored zabrane Hitlera, Nemci i četnici su i dalje, s vremena na vreme, sarađivali. Balkanski klanci i gudure su mračne a Glavni štab je bio daleko. Dešavalo se da se usamljeni komandant neke manje nemačke vojne formacije našao u teškoj situaciji i, odjednom, stigla mu je neočekivana i dobrodošla pomoć od neke četničke jedinice; on ju je, razume se, prihvatio. Komunisti su bili zajednički neprijatelji i četnicima i Nemcima. Hitler sâm, međutim, bio je strogo protiv takve saradnje, a to se dobro vidi i iz njegove prepiske sa [[Benito Mussolini|Musolinijem]]. Firer nije ni kasnije dozvolio, kada je Tito već postao ime i sila, da se sarađuje sa četnicima. Dopustio je i gledao kroz prste samo na povremenu lokalnu saradnju sa četnicima. Čak je i takve dozvole davao veoma nerado. Hitler je pripadao onoj vrsti Austrijanaca, koja polako izumire, a koja od godine 1914. ima antisrpski kompleks i to zbog ubistva prestolonaslednika u Sarajevu i izbijanja Prvog svetskog rata. Srbi su za njega: bombaši, ubice kraljeva, zaverenici, pučisti i krivci za svetske požare i evropske ratove.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], str. 144.</ref>}} Konačno, i general [[Mario Roatta]] će u ratnim memoarima naslovljenim ''Otto milioni di baionette'' („Osam miliona bajoneta“) ukazati do koje mjere je italijansko protežiranje četnika izazivalo otpor od strane vlasti [[Nacistička Nemačka|Njemačkog Rajha]] i [[NDH]]: {{izdvojeni citat|Četnička politička obojenost, njihovi indirektni odnosi sa »saveznicima« i njihov program za budućnost nisu zanimali tog komandanta i on je »ignorirao« te stvari. On je samo utvrdio i iskorištavao postojeću činjenicu da su na teritoriju pod njegovom komandom »četnici« djelovali u našu korist. Tim gore po Hrvate i Nijemce u drugim krajevima, koji nisu htjeli ili znali da od četnika stvore svoje saveznike. Tako smo usprkos protestima Berlina i Zagreba i naporima vlade u Rimu (koja je često mijenjala svoje mišljenje i napokon prihvatila njemačko stanovište) sa svoje strane nastavili kolaborirati s »četnicima«. Dotične formacije snabdijevali smo oružjem itd. i tako ih učinili regularnim (kao što su bile i druge dobrovoljačke formacije) sve dok nisu dosegle ukupnu jačinu od oko 30.000 ljudi.<ref>[https://znaci.org/00003/482.pdf Mario Roatta: OTTO MILIONI DI BAIONETTE], str. 177.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/40_48.htm KOLABORACIJA S TALIJANIMA U NDH]</ref>}} === Stav prema saveznicima === U poznim godinama rata kod mnogih četnika je bio prisutan antisaveznički stav. Četnički komandant [[Neško Nedić]] je Nemcima 1944. govorio o velikoj mržnji svih četnika prema Engleskoj. On je napomenuo da su "četnici u Englesku izgubili svako poverenje, pošto su ih Englezi izdali i sada Titovim bandama liferuju naoružanje i municiju, usled čega četnici moraju da krvare i da umiru. Pošto su oni sami u borbi protiv komunizma i suviše slabi, uvideli su da moraju tražiti oslonac u nemačkom [[Vermaht]]u kome će se bezuslovno potčiniti sa puno poverenja."<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B8%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%83_%D1%81_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_14.7.1944. Nemački izveštaj o razgovoru s četnicima od 14.7.1944.]</ref> Nakon što su Saveznici i jugoslovenski kralj Petar podržali partizane, među četnicima je zavladalo veliko ogorčenje i na samog kralja Petra. Major [[Miodrag Kapetanović]] je izjavljivao Nemcima: "Ako kralj Petar pređe bandama, on je za nas kralj Petar pokojni".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_270.htm Izveštaj obaveštajnog odeljenja nemačke 264. pesadijske divizije od 18. aprila 1944. o razgovorima sa Momčilom Đujićem i Miodragom Kapetanovićem]</ref> Draža Mihailović je svojim potčinjenim komandantima često ponavljao naređenje da ne dozvole britanskim misijama da se uvjere u pravo stanje stvari na terenu. O tome 28. avgusta 1943. javlja komandantu Rasinskog korpusa: {{izdvojeni citat|U ovom smislu naređujem da sa puno pažnje ophodite se sa engleskim misijama, ali da im onemogućite svaki kontakt sa komunistima i da me o svakom takvom slučaju izvestite. Englezi bi rado uhvatili vezu sa njima i najmanjom grupom iz Srbije, samo da bi nam dokazali da ne vladamo potpuno Srbijom, a pored toga da bi vršili sabotaže bez obzira na represalije, samo da bi nas ucenili da i mi to radimo. Svaki onaj, koji u ovome pomogne namerno ili iz nehata čini najveću izdaju prema narodu i takve odmah likvidirati.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 287, reg. br. 18/1—31</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knj. 2, Vojnoistorijski glasnik, Beograd, 1983, str. 812.</ref>}} Draža Mihailović je na Engleze gledao kao na krvopije, koji dolaze da prave nevolje Srbima. U depeši od 22. novembra 1943. upućenoj majoru [[Milošu Radojloviću]] (pseudonim »Do-Do«), komandantu Mlavsko-smederevske grupe korpusa, general Mihailović piše: {{izdvojeni citat|Englezi su se stalno interesovali za vas i tvrdili kako ste im obećali rušenje pruge u dolini Morave i stalno traže da im ja taj predlog odobrim. Odgovorio sam Englezima da vi za sad nemate pod komandom nikakve trupe, već da vršite organizaciju Banata. Prema tome se upravljajte. Ostanite tamo i nemojte dolaziti. Nikakva podmetanja naši ljudi nisu vršili već Englezi i čuvajte ih se dobro i nikakve pregovore nemojte voditi. U pogledu rada sa Englezima sve sam preneo na puk. Pavlovića. Narediću Ilievu za Vojvođane. Ostanite na svome mestu i dalje radite, a čuvajte se Engleza. Nemojte im uopšte verovati u njihove doture materijala. Oni su obični trgovci za kupovinu ljudske krvi i to za jeftinu cenu.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_42.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 7. novembra do 3. decembra 1943. godine]</ref>}} Nakon pokušaja jednog oficira britanske misije da potakne komandanta Timočkog četničkog korpusa na akciju protiv Nijemaca, Mihailović krajem 1943. naređuje da ga najure: {{izdvojeni citat|»Nije došao da vas pomogne u materijalu već da uništi naša sela za neku sitnu sabotažu. Naređujem da majora Grinvuda sa celom pratnjom najurite kao kučku.«<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm IZVOD IZ KNJIGE POSLATIH DEPEŠA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA U VREMENU OD 7. NOVEMBRA DO 3. DECEMBRA 1943. GODINE</ref>}} 2. februara 1944. godine, svom delegatu u [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]] pukovniku [[Dragoslavu Pavloviću]], Draža Mihailović je poručio sljedeće: {{izdvojeni citat|Ako se borite za Kralja kao što stalno tvrdite i naglašavate onda ne padajte u pogrešku koju ja vidim. Izgleda da je Vama mnogo stalo da zadovoljite Engleze. Rušenje objekata izvršiće se kada ja to budem naredio a ja znam kada ću to narediti. Vi treba da znate da su Kralj i vlada saglasni sa mojim radom.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 3/1, depeša 1537.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_45.htm Zapisnik sa konferencije Draže Mihailovića i šefa britanskih vojnih misija od 17. decembra 1943. o angažovanju četnika u borbama protiv okupatorskih trupa]</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} U izrazito oštrom tonu o [[Englezi]]ma je pisao i vojvoda [[Momčilo Đujić]]. U depeši poslatoj 28. februara 1944. godine Vrhovnoj komandi JVuO, vojvoda Đujić tvrdi: {{izdvojeni citat|Istovremeno tražimo od naše vlade, da upozori mister Čerčila, da mi nismo njegovi kolonijalci, Afrikanci, Crnci, Indijanci i ostali. Mi smo slobodari, koji za poslednjih sedam vekova u temelje svoje slobode uziđujemo milione života svojih najboljih sinova ne želeći da nikom robujemo. Mi se i sada borimo protiv svih naših neprijatelja pa i protiv komunista koje smatramo neprijateljem čovečanstva, komunista koji ubijaju naše najbolje sinove i raskopavaju naša narodna ognjišta. U toj borbi mi smo nekompromisni i neustrašivi. Mi ćemo tu borbu nastaviti do kraja protiv njih i protiv svih onih koji ih pomažu makar to bili i Englezi, Englezi koji nanose uvrede našem Kralju i našoj naciji i koji su nas kao saveznici svojim nečovečnim držanjem razrešili svake obaveze savezništva, Englezi koji danas radi svojeg sramnog i izdajničkog držanja prema nama nipočemu više ne liče na naše saveznike.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 432.</ref>}} Slično je Đujić govorio i sredinom marta 1944. godine komandantima u [[Kosovo Polje (Dalmacija)|Dalmatinskom Kosovu]] kraj [[Knin]]a: {{izdvojeni citat|»Mi se borimo protiv komunista i protiv svakog onog ko u ma kom vidu sarađuje sa komunistima. Ako saveznici budu potpomagali i dalje [[NOVJ|N.O.V.]], mi ćemo se boriti protiv njih i to na strani Nemaca.«<ref name="Pop izdaje">[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.]</ref>}} Načelnik štaba nemačkog komandanta Srbije, [[Kurt von Geitner]] sredinom 1944. javlja da su "do sada Britanci ozbiljno razočarali Dražu", te se na njega može računati za priključenje "antikomunističkom" frontu u predstojećoj [[bitka za Srbiju|bici za Srbiju]].<ref>https://www.znaci.org/temp/geitner.html Iz knjige Karl Hnilicka: DAS ENDE AUF DEM BALKAN 1944/45</ref> Đujić je i u prisustvu Njemaca naglašavao svoj resentiman spram saveznika. Prema njegovim riječima, [[Operacija Ratweek|saveznička bombardovanja Jugoslavije]], zatim „primjer borbe njemačke vojske protiv komunizma, te nedostatak razmijevanja za stvarnu borbu srpskog naroda su učinili da simpatije za Englesku nestanu [...]. Nikada se ne bi desilo da njegovi ljudi udare u leđa Nijemcima. Njihovo bi držanje u tom slučaju bilo neutralno. Ako bi, naprotiv, Englezi poduzeli invaziju u saradnji s bandama, onda bi njegovi ljudi bili spremni da se bore protiv Engleza.”<ref>NAW, T-314, Roll 565, frame 000272: Zabilješka sa sastanka sa Momčilom Đujićem na dan 20. aprila 1944 (21. april 1944.).</ref> === Posleratno uređenje Jugoslavije === U [[Šahovići]]ma kod Bijelog Polja (20-ak kilometara od Mihailovićevog štaba u Lipovu) je 1. decembra 1942. održana "Konferencija četničke intelektualne omladine Crne Gore, Boke i Sandžaka", na kojoj se posebno raspravljalo o poslijeratnom uređenju Jugoslavije. Na konferenciji su donijeti sljedeći zaključci: * Na teritoriji buduće države živeti će samo Srbi, Hrvati i Slovenci. Nacionalnih manjina ne može biti. * Privatna svojina je zajemčena, ali njen obim mora se ograničiti u opštem interesu. Zemlja pripada onome koji je obrađuje. Veliki privatni posedi moraju se ukinuti i staviti državi na raspoloženje. Celokupna industrija mora biti u državnim rukama. Privreda treba da bude izgrađena na principu državnog zadrugarstva. * Crkva je državna, a verska nastava je obavezna u svim osnovnim i srednjim školama. * Sudije da budu birani iz redova četničke organizacije, kao i svi ostali činovnici. * Štampa da bude u službi nacionalne obnove. Štamparska preduzeća moraju biti u državnim rukama. * U novoj državi treba posvetiti naročitu pažnju propagandi u duhu programa četničke organizacije i ideologije. * Žandarmerija treba da bude formirana iz četničkih redova i da stoji pod direktnom kontrolom četničke organizacije. * Državni činovnici imaju biti nacionalno i moralno ispravni, iz četničkih redova. * Četnička organizacija će biti jedini nosilac celokupne državne vlasti do ostvarenja četničkog programa i stvaranja uslova za prelaz na šire ustavne slobode. * Žene mogu biti državne činovnice samo u oskudici muškaraca i to samo u specijalnim njima podobnim strukama.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_200.htm ZAKLJUČCI KONFERENCIJE ČETNIČKE OMLADINE CRNE GORE, BOKE KOTORSKE I SANDŽAKA OD 2. DECEMBRA 1942. O POSLERATNOM DRŽAVNOM I DRUŠTVENOM UREĐENJU JUGOSLAVIJE]</ref> === Ostali stavovi === Mihailović je nameravao da stvori veliku Srbiju u velikoj Jugoslaviji. On je hteo da ujedini Bugarsku i Jugoslaviju pod dinastijom Karađorđevića.<ref name="Saslušanje">[https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih]</ref> [[Živko Topalović]], Mihalovićev saradnik, je o četničkoj ideologiji zapisao: "Nisam mu međutim, krio da su na mene učinile loš utisak protivdemokratske izjave izvesnih predstavnika toga pokreta koje sam ranije čitao. Čuo sam da i general Mihailović preti uništenjem političara, zabranom političkih partija i zavođenjem vojne diktature."<ref>Živko Topalović, Borba za budućnost Jugoslavije, Pariz, 1967, 9.</ref> Topalović se plašio da će Mihailović uspostaviti vojnu diktaturu i da će posleratni život početi "novim klanjem Hrvata i Slovenaca i sa koncentracionim logorima za sve demokratske elemente".<ref>Živko Topalović, Borba za budućnost Jugoslavije, Pariz, 1967, 10-11.</ref> Topalović je smatrao da je "vojna diktatura u potpunosti organizovana i da ona nad sobom nema političku kontrolu." Dotadašnji rad Ravnogorskog pokreta Topalović je označio kao "autoritarni režim u kome se vide tragovi fašističke ideologije".<ref>Živko Topalović, Borba za budućnost Jugoslavije, Pariz, 1967, 23.</ref> == Promena četničke politike == Nakon [[ravnogorski kongres|ravnogorskog kongresa]] 1944. godine, koji predstavlja odgovor na [[Drugo zasedanje AVNOJ-a]], četnička iredentistička politika je znatno ublažena u korist službeno jugoslovenske politike. Posebno nakon dolaska američkog izaslanika Mekdauela avgusta 1944. godine, i povlačenja četnika u Bosnu, sve je više primetna izrazito jugoslovenska i pomirljiva retorika četničkog vođe Mihailovića. Ipak, u duhu odluka donesenih na kongresu u selu Ba, Mihailović u jednoj naredbi od 23. novembra 1944. naglašava opredjeljenje za federativnu Jugoslaviju (koju bi sačinjavale tri »jedinice« — srpska, hrvatska i slovenačka), pozivajući svoje saborce i sljedbenike na okup pod parolom za »snažno i ujedinjeno srpstvo«: {{izdvojeni citat|Država koja se stvara treba da bude na federativnoj bazi. Pored Hrvatske i Slovenačke u novoj Jugoslaviji mora postojati i Srpska jedinica, koja će okupiti sve Srbe. Kako će se ona zvati, to nije aktuelno. No za nas je najvažnije, da svi Srbi budu zajedno i da su složni. U svojoj novoj državi svaki Srbin imaće ista prava i dužnosti ma odakle on bio, i prema svom radu srpski mu narod neće zaboraviti dati dužnu nagradu. Punih pet stotina godina Srpski narod je davao stotinu hiljada svojih najboljih sinova za svoju slobodu i jedinstvo. Ovo je cilj i »veruju« Ravnogorskog pokreta.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_106.htm Naredba Draže Mihailovića od 23. novembra 1944. za okupljanje četnika pod parolom »Za snažno i ujedinjeno srpstvo u okviru federativne Jugoslavije« radi borbe protiv narodnooslobodilačkog pokreta]</ref>}} 25. decembra 1944. godine u Bosni, Draža Mihailović je svojim ljudima naređivao da pridobiju nesrpsko stanovništvom: {{izdvojeni citat|Mesnom stanovništvu muslimanskom, pravoslavnom i katoličkom ukazujete punu pažnju i zaštitu.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_4_192.htm</ref>}} Jedna od karakterističnih naredbi iz tog perioda, Draža je poslao svim komandatima 11. februara 1945. godine: {{izdvojeni citat|Državna politika koju vodimo ide na to da ujedini sve narodne mase, bez obzira na veru, u borbi protivu komunističke tiranije. Svi naši građani su ravnopravni i svi podjednako uživaju zaštitu JVuO. Najveću štetu opštim interesima nanose one jedinice koje o ovome ne vode računa i starešine koje dozvoljavaju pljačku bilo muslimanskih, bilo katoličkih, bilo pravoslavnih sela. Štete od toga su neizmerne i neka svako zna da će ovo komunisti iskorišćavati protivu jedinstvenog narodnog fronta. Svima treba da je poznato, da objedinjene narodne snage, bez obzira na veru, su najsigurnija garancija naše pobede, jer komunisti predstavljaju bednu manjinu, ukoliko ih mi ne bi ojačavali našim postupcima. Na ovo skrećem pažnju poslednji put i neka svi imaju na umu narodnu izreku: “Brat je mio, koje vere bio“.<ref name="Муслимани у четницима">[http://www.pogledi.rs/category/istorija-2/cetnici-jugoslovenska-vojska/page/103/ Муслимани у четницима]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="AVII, ČA, K-297, reg. br. 24\1">AVII, ČA, K-297, reg. br. 24\1.</ref>}} Na osnovu gornje iznesenog, Draža Mihailović je naredio posebno pažljivo odnošenje prema muslimanima: {{izdvojeni citat|2. Prilikom kampovanja po muslimanskim selima obratiti naročitu pažnju na osetljivost muslimana prema njihovim domovima i na prvom mestu koristiti za stanovanje javne zgrade: škole, kafane, nadleštva, itd, pa tek u sporazumima sa mesnim odoborima uzimati domaćinske kuće za stanovanje, ostavljajući potrebne prostorije domaćinu za stanovanje. 3. Svaki naš borac i starešina ima da bude propagator slobode veroispovesti i verske tolerancije. Treba svaki od nas da bude propagator i da zna, da mi sada obrazujemo verski front protivu bezbožnika. Svaki starešina i borac ima da poštuje tuđu veru, kao i svoju. Na ovo naročito da obrate pažnju sveštenici, koje će komandanti upoznati sa ovim naređenjem. U ovom smislu poučiti sve starešine i sve borce…<ref name="Муслимани у четницима">[http://www.pogledi.rs/category/istorija-2/cetnici-jugoslovenska-vojska/page/103/ Муслимани у четницима]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="AVII, ČA, K-297, reg. br. 24\1">AVII, ČA, K-297, reg. br. 24\1.</ref>}} == Tumačenja == Historičar [[Branko Petranović]] ocenjuje da "četnička politika i strategija pokazale su se kao potpuno inferiorne u odnosu na komunističku. Proklamovanjem kolektivne nacionalne odmazde nad celim narodima, uskraćivala je sebi jugoslovensku oznaku, prisvojenu od komunista."<ref name="Petranović">[https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović: Srpski narod u ustanku]</ref> == Povezano == * [[Homogena Srbija]] * [[Velika Srbija]] * [[Rojalizam]] * [[Antikomunizam]] * [[Propaganda Nedićeve vlade]] == Napomene == {{notelist|2|}} == Reference == {{reflist|3|}} == Literatura == {{refbegin}} * {{cite journal|last=Hurem |first=Rasim |authorlink= Rasim Hurem | date = 1966| title = Sporazumi o saradnji između državnih organa Nezavisne države Hrvatske i nekih četničkih odreda u istočnoj Bosni 1942. godine | url = | journal = Prilozi Instituta za istoriju | volume = 2| issue = | pages =| doi = | ref = }} * {{Cite book |last=Kaltenegger |first=Roland |authorlink= Roland Kaltenegger |date=1944 |title=Totenkopf & Edelweiß |publisher= Ares-Verlag|location=Graz |isbn=|pages=|ref =}} * {{cite journal|last=Latas |first=Branko |authorlink= Branko Latas | date = 1980| title = The Imperial Circumcision Festival of 1582: An Interpretation| url = | journal = Prilozi Instituta za istoriju | volume = 17| issue = | pages =| doi = | ref = }} * {{Cite book |last=Marjanović |first=Jovan |authorlink= Jovan Marjanović |date=1979 |title= Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik |publisher= Globus/Narodna knjiga/Prosveta |location=Zagreb—Beograd |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Milazzo |first=Matteo |authorlink= Matteo J. Milazzo|date=1975 |title= The Chetnik Movement & the Yugoslav Resistance |url=https://archive.org/details/chetnikmovementy00unse |publisher= Johns Hopkins University Press |location=Baltimore, Maryland |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Nikolić |first=Kosta |authorlink= Kosta Nikolić|date=1999 |title= Istorija ravnogorskog pokreta |publisher=|location=Beograd |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Pajović |first=Radoje |authorlink=Radoje Pajović |date=1977 |title=Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941-1945 |publisher=Obod |location=Cetinje |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Pavlica |first=Damjan |authorlink= Damjan Pavlica |date=2014 |title= Draža za početnike - priručnik za borbu protiv revizije prošlosti |publisher= Levo krilo|location=Beograd |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Samardžić |first=Miloslav |authorlink= Miloslav Samardžić |date=2006 |title= General Draža Mihailović i opšta istorija četničkog pokreta |publisher= |location=Kragujevac |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Tomasevich |first=Jozo |authorlink= Jozo Tomasevich |date=1979 |title= Četnici u Drugom svjetskom ratu |publisher= Sveučilišna naklada Liber|location=Zagreb |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Topalović |first=Živko |authorlink=Živko Topalović |date=1967 |title=Borba za budućnost Jugoslavije |publisher= |location=Pariz |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Topalović |first=Živko |authorlink= Živko Topalović |date=1958 |title= Pokreti narodnog otpora u Jugoslaviji 1941-1945 |publisher= |location=Pariz |isbn=|pages=|ref =}} {{refend}} [[Kategorija:Četnici]] [[Kategorija:Srpski iredentizam]] [[Kategorija:Dragoljub Mihailović]] b1nsy6ixp0fodo33m4n8gpd8gbobci9 42587310 42587309 2026-05-03T23:13:35Z ~2026-13681-46 333099 /* Ostali stavovi */ 42587310 wikitext text/x-wiki {{sređivanje|razlog=[[:en:WP:QUOTEFARM|Preterana upotreba citata]]}} {{neutralnost}} '''Ideologija četnika''' je [[ideologija]] koju su tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] zastupali pripadnici [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Jugoslovenske vojske u otadžbini]], predvođeni [[Draža Mihailović|Dražom Mihailovićem]]. Proklamovani vojni i politički cilj Jugoslovenske vojske u otadžbini bio je obnova demokratske{{citation needed}} Jugoslavije i restauracija [[Monarhija|monarhije]], tj. povratak [[Dinastija Karađorđevića|dinastije Karađorđević]] na vlast. Međutim, u naređenjima, govorima i programskim spisima tog gerilskog pokreta, istoričari prepoznaju elemente [[Srpski nacionalizam|srpskog nacionalizma]], [[šovinizam|šovinizma]], [[antikomunizam|antikomunizma]] i [[antisemitizam|antisemitizma]]. Oko Mihailovića su se nalazili ideolozi Srpskog kulturnog kluba, koji su razradili osnovne postavke ideologije četničkog pokreta. U značajne ideologe ubrajaju se: [[Stevan Moljević]], [[Dragiša Vasić]] i Dragoslav Stranjaković.<ref name="Petranović"/> Ideologija četnika razvila je se pod uticajem unutrašnjih i međunarodnih okolnosti, suprostavljenjem politici [[NOP|Narodnooslobodilačkog pokreta]] i prilagođavanja politici izbjegličke vlade. Do 1944. programi nisu bili usvojeni na nekom opštečetničkom skupu, nego su postojali u obliku programskih dokumenata značajnih ideologa, kao što su spisi Stevana Moljevića "[[Homogena Srbija]]",<ref name="Moljević"> {{cite web |url= https://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%A5%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%A1%D1%80%D0%B1%D0%B8%D1%98%D0%B0 |title= Homogena Srbija |last= Moljević |first= Stevan |date= 1941 |website= |publisher= [[Wikisource]] |accessdate= 19. 1. 2026 |quote=}} </ref> program beogradskog nacionalnog komiteta Draže Mihailovića i [[instrukcija Draže Mihailovića Pavlu Đurišiću|Mihailovićeve instrukcije]].<ref name="Petranović"/> == Komponente == Četničku ideologiju i ratne ciljeve Dragoljub Mihailović je izložio u govoru, kojem je prisustvovao i britanski pukovnik [[William Bailey|Vilijam Bejli]], u [[Gornje Lipovo|Lipovu]] kod [[Kolašin]]a, [[28. februara]] [[1943.]] godine. U svom govoru Mihajlović je izjavio: {{izdvojeni citat|Moji neprijatelji su partizani, ustaše, muslimani i Hrvati. Kada se s njima budem obračunao, onda ću krenuti protiv Italijana i Nemaca.<ref>[http://www.danas.rs/dodaci/vikend/antifasizam_i_kolaboracija.26.html?news_id=240018 Antifašizam i kolaboracija]</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} === Etničko čišćenje === {{main|Velika Srbija|Homogena Srbija|Etničko čišćenje}} [[Datoteka:Uputstvo za ravnogorske borce iz 1944.jpg|mini|''Uputstvo za Ravnogorske borce'' iz 1944. godine (Istorijski arhiv [[Negotin]])]] {{izdvojeni citat|Najenergičnije nast[oj]ati da se sve zauzete teritorije što pre potpuno očiste od Muslimana.<ref>Vojni arhiv, Četnička arhiva, kutija 165, fascikla 4, dokument 5, Štab Limsko-sandžačkih četničkih odreda komandantu Fočanske brigade, 11. februar 1943.</ref><ref>Milan Radanović, ’Noć osvetljena lomačama sa kojih se dizao plamen do neba…’ Zločini JVuO nad muslimanskim stanovništvom u Pribojskom srezu februara 1943., Da pravda ne utihne: spisak žrtava zločina nad Muslimanima na području sreza Priboj na Limu od 1941. do 1945. s posebnim naglaskom na 1943. godinu, Sarajevo, 2019, str. 40.</ref>|[[Pavle Đurišić]]}} {{izdvojeni citat|Tokom borbi koje su izbile u Bosni tokom Drugog svjetskog rata, ustaške jedinice uništavale su muslimanska sela i ubijale njihove stanovnike. Slična zvjerstva počinili su i srpski četnici, koji su optuživali Muslimane za učešće u antisrpskim i antipravoslavnim akcijama Hrvata. Do 1943. ubijeno je preko 100.000 Muslimana; 250.000 je bilo u izbjeglištvu.<ref>[https://www.znaci.org/00001/181.htm Roland Kaltenegger: TOTENKOPF & EDELWEIß], četvrti dio: Das Kriegsjahr 1944, Ares-Verlag, Graz, strana 197.</ref>|Roland Kaltenegger, ''Totenkopf & Edelweiß''}} Pukovnik Draža Mihailović je u depeši izbegličkoj vladi u Londonu u septembru 1941. izložio svoj program koji uključuje [[etničko čišćenje]]: {{izdvojeni citat|Pripremati da bi u danima sloma mogli izvršiti ove akcije: a: da kazni sve one koji su na zločinački način služili neprijatelju i koji su svesno radili na istrebljenju srpskog naroda; b: omeđiti »de fakto« srpske zemlje i učiniti da u njima ostane samo srpski živalj; v: posebno imati u vidu brzo i radikalno čišćenje gradova i njihovo popunjenje svežim srpskim elementom; g: izgraditi plan za čišćenje ili pomeranje seoskog stanovništva sa ciljem homogenosti srpske državne zajednice; d: u srpskoj jedinici kao naročito težak problem uzeti pitanje muslimana i po mogućnosti rešiti ga u ovoj fazi.<ref>[http://www.znaci.org/00001/4_14_1_6.htm Mihailovićev program izložen u depeši vladi u Londonu septembra 1941.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111005185357/http://www.znaci.org/00001/4_14_1_6.htm |date=2011-10-05 }}, [[Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu jugoslovenskih naroda|Zbornik NOR-a]] tom XIV - četnički dokumenti, [http://www.znaci.org/00001/4_14_1.htm knjiga 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110912013523/http://www.znaci.org/00001/4_14_1.htm |date=2011-09-12 }}, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 6</ref>|Mihailovićev program izložen u depeši vladi u Londonu septembra 1941.}} Prijedlozi koje je Beogradski četnički komitet formulisao u ljeto 1941, a koje je u septembru te godine iznio iz zemlje i kasnije predao emigrantskoj vladi [[Miloš Sekulić]], uveliko su se podudarali s teritorijalnim pretenzijama Stevana Moljevića. Karta koja je izrađena navodno na toj osnovi nadilazi Moljevićevu jer izlaže detalje velikih preseljavanja stanovništva, koji su bila neophodnа kako bi u srpskoj jedinici ostalo isključivo srpsko stanovništvo. Prema tom planu, iz koncipirane [[Velika Srbija|Velike Srbije]] trebalo bi silom protjerati oko 2.675.000 ljudi, uključujući 1.000.000 Hrvata i 500.000 Nijemaca, dok bi u novouspostavljenu Srbiju ušlo 1.310.000 ljudi, od toga 300.000 Srba iz Hrvatske. Dopustilo bi se da u novoj Velikoj Srbiji ostane oko 200.000 Hrvata.<ref>Jozo Tomasevich, Četnici u Drugom svjetskom ratu, Sveučilišna naklada Liber, Zagreb, 1979, str. 158.</ref><ref name="Jozo Tomasevich 1945">[https://znaci.org/00001/40_40.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje GLAVNI CILJ: VELIKA SRBIJA]</ref> Nakon sastanka pukovnika [[Jovan Trišić|Jovana Trišića]], prvog vršioca dužnosti komandanta kvislinške [[Srpske žandarmerije]] (od marta 1942. preimenovana u [[Srpska državna straža|Srpsku državnu stražu]]), sa jednim od čelnih ljudi Mihailovićeve organizacije u valjevskom kraju, poručnikom [[Neško Nedić|Neškom Nedićem]], specijalni izaslanik Komesarijata unutrašnjih dela iz [[Valjevo|Valjeva]] 17. jula 1941. podnosi izvještaj [[Milan Aćimović|Milanu Aćimoviću]]. Između ostalog, u izvještaju se prenose sljedeće informacije: {{izdvojeni citat|Gospodin Nedić kaže da je cilj njihov da posle odlaska Nemaca iz Srbije žele da održe red u Srbiji do povratka Nj. V. Kralja a posle da učestvuju u radu organizacije države onakva kakva bude bila. Napomenuo je da se tom prilikom neće ostaviti u zemlji ničije manjine i da će se Arnauti potpuno uništiti. Isto tako da će se postupiti po kratkom postupku sa svim onim licima koja su nanela zlo ovoj zemlji, bez obzira da li je Srbin, Hrvat ili Slovenac.<ref>Jovan Marjanović, Ustanak i narodno-oslobodilački pokret u Srbiji 1941, Institut društvenih nauka, Beograd, 1963, str. 128-129.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_4.htm RAVNA GORA POSTAJE STOŽER VELIKOSRPSKE BURŽOAZIJE]</ref>}} U drugoj polovini decembra 1941. [[Stevan Moljević]] šalje pismo [[Dragiša Vasić|Dragiši Vasiću]] sa priloženom kartom o razgraničenju i uputstvima za [[etničko čišćenje]]: {{izdvojeni citat| Što se tiče našeg unutrašnjeg pitanja, razgraničenja sa Hrvatima, tu držimo da treba odmah, čim se ukaže prilika, prikupiti sve snage i stvoriti svršen čin: <br /> a) zaposesti na karti označenu teritoriju; <br /> b) očistiti je pre nego li se iko pribere. <br /><br /> Zaposedanje bi se, mislimo, moglo izvesti samo tako ako bi se jakim odredima zaposela glavna čvorišta i to: Osijek, Vinkovci, Slav. Brod, Sunja, Karlovac, Knin i Šibenik, te Mostar i Metković, a onda iznutra pristupiti čišćenju zemlje od svih nesrpskih elemenata. Krivci bi imali da budu na mestu kažnjavani, a ostalima bi valjalo otvoriti put — Hrvatima u Hrvatsku, a muslimanima u Tursku (ili Albaniju{{efn|Tekst u zagradi olovkom dopisao major Zaharije Ostojić.}}). <br /><br /> (...) Javite nam vaše mišljenje čim pre i primite naše tople pozdrave sa željom da sretno provedete božične praznike i čim pre dočekate čas oslobođenja.<ref>{{Cite web |title=Pismo Stevana Moljevića iz druge polovine decembra 1941. Dragiši Vasiću o granicama i društvenom uređenju posleratne "Velike Srbije" |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_1_35.htm |access-date=2022-08-30 |archive-date=2022-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220830100834/https://znaci.org/00001/4_14_1_35.htm }}</ref>|Pismo Stevana Moljevića Dragiši Vasiću sa uputstvima za etničko čišćenje (decembar 1941.)}} Poručnik [[Kamenko Jeftić]], komandant Višegradskog četničkog odreda, uputio je 20. decembra 1941. godine, nakon [[Pljevaljska bitka|Pljevaljske bitke]], pismo četničkoj Privremenoj upravi istočne Bosne i Hercegovine koje je sadržalo i sugestije za rad na ideološkom planu: {{izdvojeni citat|Mišljenja sam da bi se trebalo jasno ograditi od komunista i voditi samo srpsku politiku... Koga je sada moliti nije ga ljutiti (odnosi se na Nemce). Ja mislim, znajući italijansko raspoloženje prema našem pokretu u Bosni, da je najbolje da mi ceo naš rad krstimo sa Srpski dobrovoljački pokret u Bosni, koji ima zadatak spašavanja srpstva. Mislim da nam treba biti zakon: Velika slobodna i čista Srbija...<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, arhivski fond Draže Mihailovića, dok. BH—P—224.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_16.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje ISKRENO SAVEZNIŠTVO]</ref>}} U izvještaju poslatom generalu Mihailoviću 26. januara 1942. godine, major [[Boško Todorović]] navodi korake koje bi trebalo poduzeti radi obezbjeđivanja slobode kretanja u italijanskoj okupacionoj zoni, nakon čega bi četnici, uz dozvolu okupatora, mogli preuzeti vlast i pristupiti provođenju etničkog čišćenja [[Bošnjaci|Bošnjaka]] („Turaka”) i [[Hrvati|Hrvata]]: {{izdvojeni citat|Posredstvom srpskih dobrovoljačkih četnika odvojiti Italijane od Pavelića i njemu odanih hrvatskih renegata, odnosno turaka, a postići da se naši četnički odredi mogu što slobodnije kretati na celoj teritoriji okupiranoj od Italijana, čime bi bilo upola rešeno ne samo srpsko pitanje u ovim krajevima (preuzimanje civilne vlasti od strane Srba, evakuacija, istrebljenje, prinudno iselenje znatnog broja muslimana i katolika) već i neobično olakšano kretanje naših odreda redovne vojske za dalje operacije u duhu direktiva naše Vrhovne komande (npr. čitavi pukovi mogli bi se pod zaštitom dobrovoljačkih četnika koji prividno sarađuju sa Italijanima, tajno i po ešelonima prebacivati duž Dinarskih planina iz Srbije u Liku ili kroz Sandžak i Crnu Goru u oblast Skadra, Drača, Tetova, Bitolja i Lerina).<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_49.htm Izveštaj Komande operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine od 26. januara 1942. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj situaciji u istočnoj Hercegovini i o pregovorima o saradnji sa italijanskim okupatorom]</ref>}} U Elaboratu [[Dinarska četnička divizija|Dinarske četničke divizije]], dokumentu napisanom u [[Mostar]]u od 8. do 12. marta 1942. godine (autori: major [[Borivoje S. Radulović]], kapetan I klase [[Radovan S. Ivanišević]] i kapetan II klase [[Milo Rakočević]]), precizirani su zadaci Dinarske divizije, kao i njena uloga u daljnjem jačanju četničkog pokreta. Dokumentom se, između ostalog, definiše stav prema „raznim neprijateljima”.<ref name="povijest.net">{{Cite web |title=Hrvatski povjesni portal: Domagoj Zovak – Dinarska četnička divizija (3) – Feljton o Dinarskoj četničkoj diviziji |url=https://povijest.net/dinarska-cetnicka-divizija-3/ |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302075000/https://povijest.net/dinarska-cetnicka-divizija-3/ |dead-url=yes }}</ref> U odjeljku naslovljenom „Prema muslimanima uopšte” stoji: {{izdvojeni citat|U prvo vreme, dok Dinarska divizija ne ojača u tolikoj meri, da joj partizanski odredi ne predstavljaju glavnog protivnika, prema muslimanskom življu biti strpljiv, ne ubijati ga i ne pljačkati ga. Drugim rečima prema muslimanima, na vešt način, treba primeniti take metode, da oni zaista steknu ubeđenje, da su im vojno-četnički odredi prijatelji tj. za sada muslimani treba o vojno-četničkim odredima da imaju mišljenje, kao što su Srbi o njima imali kroz 20 prošlih godina, no za drugim momentom, što će u pogodnom času baš ti muslimani doživeti od vojno-četničkih odreda ono, što su Srbi doživeli od njih od 16. aprila 1941. g., pa do danas. Svaka preuranjena akcija protiv muslimanskog življa ojačala bi partizane. Zbog toga oni treba da sede kod svojih kuća, pa da ih na njihovim domovima uništimo. Dakle razum treba da nadvlada osećajima što znači veštim postupcima i političkim mahinacijama težiti da se broj neprijatelja što više smanji.<ref>Narodnooslobodilačka borba u Dalmaciji 1941–1945, Zbornik dokumenata; knj. 2, Institut za historiju radničkog pokreta Dalmacije, Split 1982, str. 1128.</ref>}} U pismu Draži Mihailoviću iz aprila/maja 1942. [[Dragiša Vasić]] je opisao značaj uspostavljanja vojne dominacije u cilju etničkog čišćenja tokom ratnih dejstava: {{izdvojeni citat|U pogledu tačke 2 pod b), gde se govori o tome da je potrebno zaposednutu teritoriju odmah, i pre nego što se iko pribere, očistiti od stranog elementa, mislim da nam ovo pitanje nemora zadavati mnogo brige. Pamtim vrlo dobro stanje u kome se Evropa nalazila posle prošlog rata. Ratujuće države bile su toliko zauzete svojim brigama, da nijedna takoreći nije mogla voditi računa o tome šta druge u svojim granicama rade i preduzimaju. U prvoj godini iza prošlog rata moglo se prosto istrebiti jedan dobar deo svoga neželjenog stanovništva a da niko zbog toga i ne okrene glave. Dakle, ako budemo pametni, ovo pitanje čišćenja odnosno preseljavanja i izmene stanovništva, neće nam biti naročito teško.<ref>http://www.znaci.org/00001/11_28.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220819134328/https://znaci.org/00001/11_28.htm |date=2022-08-19 }}. Pismo Dragiše Vasića Draži Mihailoviću iz aprila 1942, Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_85.htm Pismo Dragiše Vasića iz prve polovine maja 1942. Draži Mihailoviću sa primedbama na program posleratnog uređenja Jugoslavije]</ref>|Pismo Dragiše Vasića Draži Mihailoviću iz aprila 1942.}} Neposredno prije početka [[Bitka na Kozari|bitke na Kozari]] održana je konferencija četničkih odreda s područja doline [[Vrbas (rijeka)|Vrbasa]]. Na konferenciji je raspravljano o [[Suradnja četnika sa NDH|saradnji četnika s vlastima NDH]] nakon sporazuma potpisanih između dvije strane u proljeće i ljeto 1942, kao i o učešću četnika u predstojećoj operaciji protiv partizana na strani [[Sile Osovine|sila Osovine]] i [[kvisling]]a. Tada je [[Vukašin Marčetić]], četnički komandant s [[Manjača|Manjače]], između ostalog, izjavio: {{izdvojeni citat|Smatram da su Bosna i Srbija jedna zemlja i nadam se da će se iz Bosne očistiti sve što nije srpsko. Treba što pre uspostaviti veze sa Istočnom Bosnom i Srbijom i saznati za namere naše vlade u Londonu.<ref name="ReferenceE">[https://znaci.org/00001/4_14_1_100.htm Zapisnik sa konferencije četničkih odreda sa područja doline Vrbasa od 7. juna 1942. o organizaciji odreda, sadejstvu u akcijama protiv NOP-a i saradnji sa NDH]</ref>}} U pismu iz sredine juna 1942. koje su major [[Petar Baćović]] i kapetan [[Rudolf Perhinek]] uputili [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] pominje se da je u [[Pljevlja|Pljevljima]] održana konferencija na kojoj se raspravljalo o uređenju Jugoslavije po završetku rata: {{izdvojeni citat|Pri prolazu kroz Plevlja pri odlasku na položaj pozvao sam na konferenciju Grig. Božovića, Voju Nenadića i sav. min. spolj. pos. Lisičića Nićifora. Konferisali smo punih 6 sati. I pridobio sam ih da i oni pomažu naše ljude. Izjavili su da stoje na istoj liniji, kao i mi. Iznosim mišljenje Gligorija Božovića: Jugoslavija — monarhija — dinastija Karađorđevića. Konfederacija — u Srbiji samo pravoslavni i Slovenci. Arnauti se isključuju iz drž. zajednice. Granice kao i naše.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_109.htm Pismo majora Petra Baćovića i kapetana Rudolfa Perhineka od 15. juna 1942. majoru Zahariju Ostojiću o situaciji u rejonu Foče]</ref>}} [[Lazar Trklja]], predratni sekretar [[Zemljoradnička stranka (Jugoslavija)|Zemljoradničke stranke]] i član četničkog [[Centralnog nacionalnog komiteta]], piše 30. juna 1942. godine generalu Mihailoviću i Vrhovnoj komandi JVuO sljedeće: {{izdvojeni citat|Naglašavamo da ovaj prostor ima sve uslove da posluži kao odlična baza za akciju u datom momentu. Zadatak će biti težak ako se želi, zašto su ovamo svi rešeni, da se stvori čista etnička veza Srbija sa srpskim blokovima u Krajini i Lici kao i Crnoj Gori i Hercegovini. Molimo da se pri ukazivanju svih vrsta pomoći i razumevanja ovo ima u vidu radi opšte srpske stvari. Za ovo, vi ste naša nada.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_123.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 18. jula 1942. godine]</ref>}} U zajedničkom izveštaju majora Petra Baćovića i Dobrosava Jevđevića s kraja avgusta 1942. Draži Mihailoviću o političkoj situaciji u istočnoj Bosni i Hercegovini se navodi: {{izdvojeni citat|Pitanje muslimana vrlo je delikatno. Narod neće da čuje za saradnju sa njima i već je formirao uverenje u duši da njih mora da nestane.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_162.htm</ref>}} Kapetan [[Radovan Ivanišević]] piše 29. septembra 1942. majoru Zahariju Ostojiću da je vojvoda [[Ilija Trifunović-Birčanin]] sklopio sporazum sa italijanskim okupatorom o snabdijevanju oružjem, ali da Italijani uslovljavaju ispunjenje dogovorenog prestankom četničke »akcije protiv Hrvata i Muslimana«. Stoga, Ivanišević smatra da provođenje planirane odmazde nad njima treba odložiti za povoljniji trenutak: {{izdvojeni citat|Uslov da sve ovo realizujemo je, da se obustavi akcija protiv Hrvata i Muslimana, jer oni protestvuju preko Nemačke, koja opet vrši presiju na Rim. Visoki interesi opšte stvari nalažu da ne kidamo sada, kad toliko očekujemo od njih. Muslimani i ustaše odn. Hrvati platiće ceh pre ili posle, za njih ima vremena, jer nemaju gde, ostaju nam jednako pod ruku. Smatram da Ti gledaš na stvari ovako kao i ja.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_170.htm Pismo kapetana Radovana Ivaniševića od 29. septembra 1942. majoru Zahariju Ostojiću o sporazumu između Ilije Trifunovića Birčanina i komandanta 2. italijanske armije o saradnji u borbi protiv NOP-a]</ref>}} U zaključcima konferencije četničke omladine Crne Gore, Boke Kotorske i Sandžaka, održanoj u [[Tomaševo|Šahovićima]] 2. decembra 1942. godine, o poslijeratnom državnom i društvenom uređenju Jugoslavije se navodi: {{izdvojeni citat|Na teritoriji buduće države živeti će samo Srbi, Hrvati i Slovenci. Nacionalnih manjina ne može biti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_200.htm Zaključci konferencije četničke omladine Crne Gore, Boke Kotorske i Sandžaka od 2. decembra 1942. o posleratnom državnom i društvenom uređenju Jugoslavije]</ref>|Zaključci konferencije četničke omladine Crne Gore, Boke Kotorske i Sandžaka od 2. decembra 1942. o posleratnom državnom i društvenom uređenju Jugoslavije}} Draža Mihailović je u ličnoj beležnici po pitanju [[Muslimani|muslimana]] zapisao: {{izdvojeni citat|»Muslimansko stanovništvo je svojim držanjem dovelo do toga da ih naš svet više ne želi i neće da ima u svojoj sredini. Potrebno je još sad da se pripremi iseljavanje u Tursku ili ma gđe van naše teritorije. Na dan ustanka oni će svi biti pokrenuti sa svojih naselja a što niko neće moći sprečiti. — U danom momentu svi muslimani ima da budu pokrenuti sa svojih ognjišta. Oni koji su bliži hrvatskim oblastima tamo — glavno je da svi budu pokrenuti«.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 1, registarski broj 17/3-18</ref>}} Major [[Đorđije Lašić]] je 7. januara 1942. uputio proglas stanovništvu u Crnoj Gori (naslovljen »Braćo Crnogorci«) u kome ih je pozvao na borbu protiv okupatora, kao i na osvetu nad muslimanskim stanovništvom, pozivajući se na „[[Istraga poturica|istragu poturica]]“. Каpetan [[Pavle Đurišić]] je u svojstvu zapovjednika Limskog četničkog odreda u naredbi od 18. januara iste godine pisao komandantu Ljevorečkog bataljona da će „veliki deo Mađarske i rumunski Banat, Metohija i Sandžak, Bosna i Hercegovina biti očišćene“ od svih nenacionalnih elemenata.<ref>Milutin D. Živković, Sandžak 1941–1943. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet, Univerzitet u Beogradu, 2017, str. 400.</ref> U jednoj naredbi načelnog karaktera od 3. rujna 1942. godine, Pavle Đurišić imenuje neprijatelje četničkog pokreta, kao i političke ciljeve za koje bi četnici trebalo da se bore: {{izdvojeni citat|Neprijatelja imamo i previše, ali najopasniji su nam oni, koji žele da izazovu razdor u našim nacionalnim četničkim odredima. Ciljevi su veliki, ostvarenje velike slobodne države — čiste od svih manjina, narodnih izroda i gulikoža. Da bismo mogli te ciljeve i ostvariti potrebno je prvo postići jedinstvo duha — očistiti se od svih koji nisu za Monarhiju sa Dinastijom Karađorđevića na čelu. Mi ne možemo da otpočnemo borbe širega zamaha sve dotle dok se ne očistimo od komunističkih bandita koji bi nam zaboli nož u leđa baš onda kada bi to za nas bilo najteže. Ovo nam nalaže borbu protivu njih do njihovog istrebljenja, bez ikakvog zavaravanja da se neko od onih koji su zagrezli u bratsku krv za račun jevrejskih plaćenika mogu povratiti — popraviti i biti sutra korisni članovi našega društva.<ref>[https://znaci.org/00001/281.htm Radoje Pajović - Dušan Željeznov - Branislav Božović: PAVLE ĐURIŠIĆ - LOVRO HACIN - JURAJ ŠPILER], Centar za informacije i publicitet, Zagreb 1987. str. 49-50.</ref>}} 6. decembra 1942, pred početak [[Pokolj muslimana Sandžaka i istočne Bosne 1943.|akcije istrebljenja muslimanskog stanovništva u Sandžaku i istočnoj Bosni i Hercegovini]], kao i [[Operacija Vajs|operacije Weiss]], u referatu<ref>Vojni arhiv, Četnička arhiva, kutija 12, fascikla 2, dokument 22, strana 5.</ref><ref>Milutin D. Živković, n.d., str. 400, fus. 1308.</ref> sa uputstvima o djelovanju četničkih jedinica u slučaju eventualne italijanske kapitulacije, major Zaharije Ostojić iznosi plan u kom predlaže ekstremne mjere za obračun sa Muslimanima: {{izdvojeni citat|Likvidiranje muslimana treba izvršiti parcijalno i u momentu kada se Italijani neće interesovati za sudbinu muslimana. A to može biti na nekoliko dana pre početka akcije prema Italijanima... Posle razoružanja Italijana, ako se pre toga vremena ne svrši sa Muslimanima treba planski pristupiti razoružanju, a potom likvidiranju Muslimana. Za ovo treba obrazovati specijalne leteće jedinice. U svakom slučaju zonu koja će se osloboditi, treba u najkraćem roku očistiti od svih unutrašnjih neprijatelja. Jedino tako, moći ćemo skoncentrisati svu pažnju na front...|Major [[Zaharije Ostojić]]}} Nakon početka same akcije, poručnik [[Jovan Jelovac]], komandant Pljevaljske brigade Mileševskog korpusa JVuO, uputio je 10. februara 1943. naređenje Baju Pivljaninu, komandantu 4. bataljona Pljevaljske brigade, zahtijevajući nastavak ubijanja muslimanskih civila, uključiv i neboračko stanovništvo (žene i djecu): {{izdvojeni citat|Postupajte i dalje prema već izdatom naređenju. Hvatajte i ubijajte sve muslimane, žene i decu. Hvatajte tu gubu i sve ubijajte to je naređenje naših najviših starešina i to moramo izvršavati. Raditi i samo raditi ovih dana to je naša svetinja ovih dana... Radite i držite zasede i ubijajte sve što vam dođe do ruke. Sada nastaje čišćenje do kraja.<ref>VA, ČA, k. 142, k. 4, d. 25, Naređenje komandanta Pljevaljske brigade JVuO Jovana R. Jelovca komandantu 4. bataljona Pljevaljske brigade Baju Pivljaninu, 10. februar 1943.</ref><ref>Milan Radanović, ’Noć osvetljena lomačama sa kojih se dizao plamen do neba…’, str. 41.</ref>}} {{izdvojeni citat|Muslimansko pitanje zahteva akciju. Na uništavalački pohod četnika protiv Muslimana u Sandžaku i dolini Drine Italijani gledaju blagonaklono.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=808&rec=78&roll=332 Nacionalni arhiv Vašington, T-78, rolna 332, frejm 6290058.] ({{jez-njem|"Die muselmanische Frage bedarf einer Lösung. Die Mordbrennereien der DM—Cetniks gegenüber den Muselmanen im Sandschak und im Drinatal werden von den Italienern begünstigt."}})</ref>|Procjena situacije komande Jugoistoka za mart 1943. (1. april 1943.)}} [[Milovan Pisarri]], istoričar i naučni saradnik [[Institut za filozofiju i društvenu teoriju|Instituta za filozofiju i društvenu teoriju]], u monografiji “Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta“,<ref>[https://www.frs.org.rs/stradanje-roma-u-srbiji-za-vreme-holokausta/ Forum Roma Srbije: Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> zaključuje da su četnici Draže Mihailovića, u cilju stvaranja Velike Srbije, počinili [[genocid]] nad stanovništvom [[islam]]ske konfesije, te da su žrtve ovog genocida istovremeno bili i [[Romi]] muslimani: {{izdvojeni citat|Četnici, koji su s jedne strane očajnički pokušavali da uspostave nekakvu kontrolu nad određenim teritorijama u Srbiji i ostalim delovima Jugoslavije, s druge strane su se u više navrata upustili u proces realizacije političkog programa stvaranja etnički čiste Velike Srbije. U tom smislu, i četničke snage su počinile razne zločine nad Romima muslimanske vere, koje je, zajedno s drugim muslimanima, trebalo istrebiti ili na neki način odstraniti sa buduće srpske nacionalne teritorije. U ovom drugom slučaju, zločini su bili najmasovniji i pogodili najviše stanovnika u jugozapadnoj Srbiji, odnosno u Sandžaku. Postoje ozbiljne indicije da su u pokoljima u kojima je ubijeno više od 8.000 žena i dece, stradali i mnogi Romi. Romi koji su bili žrtve terora snaga pod komandom Draže Mihailovića, čak i ako se ne mogu smatrati za žrtve nacionalsocijaličkog plana istrebljenja, ipak su bili žrtve genocida koji je izvršen od strane četnika nad muslimanima i koji je, pored jugozapadne Srbije, obuhvatao Crnu Goru i Bosnu i Hercegovinu.<ref>Milovan Pisarri, Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta, Forum za primenjenu istoriju, Beograd, 2014, str. 70—71.</ref>}} Delegat Draže Mihailovića za Crnu Goru major Rudolf Perhinek je 5. maja 1943. propisao smjernice za dalji rad na pridobijanju stanovištva za četnički pokret u Crnoj Gori i Sandžaku. U tački 5. uputstva stoji: {{izdvojeni citat|Mi tražimo čistu nacionalnu državu. Ako to ostvarimo biće zemlje i suviše, jer će preko 2,5 miliona narodnih manjina morati napustiti našu zemlju. Ta zemlja će se svakako podeliti u prvom redu onima koji se danas zalažu za ostvarenje naše slobodne države.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 144, reg. br. 32/4—1</ref><ref>Zbornik NOR-a, XIV, knj. 2, str. 788.</ref>}} U pismu od 16. jula 1943. godine,<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 815.</ref> vojvoda [[Momčilo Đujić]] obavještava komandanta Bosanskokrajiškog četničkog korpusa (»brata [[Uroš Drenović|Uroša Drenovića]]«), o operacijama protiv [[NOVJ]] i poziva na borbeno jedinstvo dalmatinskih i zapadnobosanskih četnika. Takođe, vojvoda Đujić podsjeća Drenovića i na najvažniji politički cilj četničkog pokreta: {{izdvojeni citat|Jedinstvo i sloga u današnjim danima od životnog su značaja za ceo Srpski narod. Da su pojedinci od ranije toga bili svesni danas bi vojnička i politička situacija bila u potpunosti u našim rukama. Mi smo u zakašnjenju s obzirom na svetske događaje pa zato moramo žuriti da nas događaji ne zateču nespremnim i nesposobnim, da ostvarimo naš politički cilj, a to je stvaranje etnički čiste Srpske države.}} U uputstvu od 10. aprila 1944. godine, izdatom pripadnicima [[Negotin|Krajinske]] brigade Jugoslovenske vojske u otadžbini, pobrojani su ciljevi ravnogorske borbe: {{izdvojeni citat|JA SE BORIM: 1. Za oslobođenje svoje otadžbine i ujedinjenje svih Srba u jednu Državu. 2. Za povratak Kralja u Otadžbinu. 3. Za uništenje: izdajnika, petokolonaša, ratnih bogataša i komunista. 4. Za iseljenje svih manjina iz naše zemlje: Nemaca, Mađara, Arnauta i drugih, i za davanje njihove zemlje našim borcima.}} Stav četničkog pokreta prema Muslimanima bio je da ih treba sistematski uništavati u toku rata a one koji ne budu ubijeni, iseliti u Tursku i na njihovu teritoriju naseliti srpsko stanovništvo.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_1_6.htm |access-date=2022-11-26 |archive-date=2011-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111005185357/http://www.znaci.org/00001/4_14_1_6.htm }}</ref> U ostvarivanju plana o uništenju Muslimana, četnici su izvršili decembra 1941. i avgusta 1942. izvršili pokolje [[Foča u Narodnooslobodilačkoj borbi|na području Foče]], a početkom 1943. [[pokolj muslimana Pljevalja, Čajniča i Foče]]. Pred kraj rata, od 1944. godine, Draža Mihailović je svoj stav prema muslimanima promenio, i počeo je zastupati demokratsko stanovnište. === Šovinizam === {{main|Šovinizam}} {{izdvojeni citat|'''Antihrvatstvo, antimuslimanstvo i antijugoslovenstvo, to je ideologija srpskog četništva'''... <br /> Iskustvo je međutim pokazalo da je, mimo uzajamnih uništavanja, versko-šovinistička ideologija imala za jedinu posledicu da i Srbe i Hrvate i Muslimane goni u zavisnost i u potčinjavanje tuđem osvajaču. Samo se tako mogao očuvati svoj narod i izboriti se sa domaćim inovercima. Komunisti su međutim udarili drugim putem, putem zajednice svih Južnih Slovena i verske snošljivosti. Oni su uspeli da za to nađu razumevanja kod mladih generacija Srba, Hrvata i Muslimana, upravo u ovim mešanim krajevima.<ref name="Jozo Tomasevich 1945">[https://znaci.org/00001/40_40.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje GLAVNI CILJ: VELIKA SRBIJA]</ref><ref>Živko Topalović, Pokreti narodnog otpora u Jugoslaviji 1941-1945, Pariz, 1958, str. 52-53.</ref>|[[Živko Topalović]]}} Muslimane u internoj komunikaciji četnici nazivaju "Turcima".<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_37.htm</ref> Iako četnici zvanično predstavljaju svoj pokret jugoslovenskim, četnički kapetan Milorad Momčilović veoma zamera partizanima je to što primaju "Turke i Hrvate" u svoje redove: {{izdvojeni citat|Komunisti se odriču Boga, vere, slave, zabranjuju opela, primaju Turke i Hrvate u redove partizana, vrše rekvizicije, desilo se i nekoliko ubistva viđenijih ljudi.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_101.htm IZVEŠTAJ KAPETANA MILORADA MOMČlLOVlĆA OD 7. JUNA 1942. MAJORU PETRU BAĆOVIĆU O DOGAĐAJIMA U ISTOČNOJ BOSNI OD JUNA 1941 DO JUNA 1942 GODINE]</ref>}} Četnici ne priznaju posebne narode kao što su [[Crnogorci]] i [[Makedonci]], nego samo srpski narod.<ref name="AVII 1941">AVII, ČA, 223-7-13; Proglas: Srpskom narodu i četnicima od 15. novembra 1941.</ref> Oni novembra 1941. zameraju partizanima što na rukovodećim položajima ima dosta ljudi koji nisu "naše krvi, imena i vere", navodeći da je pošteno da oslobodilački pokret vode samo Srbi, "jer svoju novu slobodu ne želimo više ni sa kim da delimo".<ref name="AVII 1941"/> {{izdvojeni citat|Četnici su narodna vojska koja se bori za srpski narod, a partizani su komunisti koji u borbu unose politiku i štite muslimane i Hrvate.<ref name="Zbornik NOR-a, 4-2, str. 143-144">Zbornik NOR-a, 4-2, str. 143-144</ref>}} U jednom proglasu Gorskog štaba Bosanskih četničkih odreda s jeseni ili kraja 1941, kaže se: {{izdvojeni citat|Mi se borimo za bolju budućnost srpskog naroda od bugarske granice do [[Jadransko more|Jadranskog mora]] i od [[Solun]]a do Subotice i ne priznajemo nikakve posebne narode kao što su [[Crnogorci]], bosanski i makedonski, kako nas sve nazivaju komunisti, nego priznajemo samo srpski narod.<ref>AVII—DM—BH—V—1901/1.</ref><ref>Jovan Marjanović, Ustanak i narodno-oslobodilački pokret u Srbiji 1941, Institut društvenih nauka, Beograd, 1963, str. 189, fus. 310.</ref>}} Partizani su nekad odgovarali proglasima, kao ovim od 8. decembra: {{izdvojeni citat|Svi narodi Jugoslavije koji su od njenih bivših režima opljačkani, zavađeni pa onda prodati neprijatelju i ostavljeni mu na milost i nemilost, danas se grupišu u borbene redove da smaknu jaram ropstva i svojim naraštajima i onima koji preteknu ove užasne borbe bolju budućnost osiguraju.<ref>AJ, CK KPJ, 1941/101.</ref>}} U izvještaju koji je početkom 1942. godine majoru [[Bošku Todoroviću]] poslao poručnik [[Kamenko Jevtić]], komandant Višegradskog četničkog odreda, piše i o odnosu okupacionih snaga prema lokalnom [[Bošnjaci|bošnjačkom]] stanovništvu: {{izdvojeni citat|Muslimani svuda dižu glavu kada vide nemačke trupe ali hrabri nemački vojnici ih preziru jer ovi muslimani ni svoje narodnosti nemaju.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_40.htm Izveštaj Komande Višegradskog četničkog odreda od 11. januara 1942. komandantu operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine o sporazumu o saradnji sa nemačkim trupama u predstojećoj ofanzivi protiv partizanskih jedinica]</ref>}} Kapetan Bogdan Marjanović 24. februara 1942. povodom preuzimanja dužnosti komandanta Rogatičkog odreda, zasniva svoj govor protiv partizana na međuetničkoj isključivosti: {{izdvojeni citat|Budite junaci svesni da nam preti opasnost od novih neprijatelja, a to su komunisti. Oni pod lažnim lozinkama da se bore protiv okupatora, pokušavaju da u svoje ruke uvuku što više naših neukih Srba Bosanaca, a posle da nas potčine pod vlast čivuta i onih istih krvoločnih Turaka i Hrvata, koji su stotine hiljada naše braće uništili na najzverskiji način.<ref name="AVII, ČA, 175-5-25">AVII, ČA, 175-5-25</ref>}} U izvještaju Kotarske ispostave u [[Goražde|Goraždu]] od 16. maja 1942. godine, citiraju se odlomci iz govora koji je, po zauzeću grada od strane četničkih snaga 30. novembra 1941, okupljenim [[Bošnjaci]]ma i [[Hrvati]]ma navodno održao major [[Jezdimir Dangić]]. Tom prilikom, četnici su počinili masovne zločine nad civilnim stanovništvom u gradu i okolnim selima: {{izdvojeni citat|U to je naišao krvavi major Dangić i nazvao Boga, na što je vodstvo te povorke odgovorilo sa "Živila Velika Srbija i Živili četnici". Na to je zloglasni major održao govor u kome je između ostalog rekao: "Mi smo se digli Srbi sa motikom i vilama u ruci, šta je ko imao protiv Hrvata i Muslimana". Na to je zloglasni Traparić dignute glave plačući odgovorio, "Hvala Vam braćo četnici što ste nas oslobodili Hrvatske i turskoga zuluma. Mi smo svi unuci Nemanjića i svi četnici. Pod ovo malo vladavine Hrvatske, a nama sto godina pod njihovim terorom smo živjeli, ipak smo svi radili koji se osjećamo Srbi i pomagali četničku organizaciju". Na te i druge riječi odgovorio je Dangić: "Nema više Hrvata nema više Turaka, sada je velika Srbija". Iza toga se Dangić okrenuo Hrvatima i Muslimanima koji su bili zarobljeni i okupljeni tu i rekao oštrim tonom: "Niste nam mogli umaći ni pobjeći", pa se okrene četnicima i rekne: "Draga braćo četnici nećemo više zajedno mi i balije".<ref>Smail Čekić, Genocid nad Bošnjacima u Drugom svjetskom ratu: Dokumenti, Sarajevo, 1996, str. 134.</ref>}} U jednom izvještaju iz jula 1942. godine, Dobroslav Jevđević piše majoru Petru Baćoviću (tada u svojstvu izaslanika Draže Mihailovića u Hercegovini) o raspoloženju među srpskim stanovništvom u Hercegovini prema [[Bošnjaci|Muslimanima]]: {{izdvojeni citat|Odnos prema muslimanima u Hercegovini u širokim narodnim masama nije pretrpio nikakvih izmena. I ako mi iz razloga političke taktike propagiramo u ovom momentu politiku snošljivih odnosa, u narodnoj duši postoji neizmenjiva svest, da više nema zajedničkog života sa njima i treba mnogo napora i autoriteta, da ne dođe do erupcije tih raspoloženja.<ref>{{Cite web |title=Izvještaj Dobroslava Jevđevića iz druge polovine jula 1942. majoru Petru Baćoviću o vojno-političkoj i ekonomskoj situaciji u Hercegovini i saradnji sa italijanskim okupatorom |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_1_130.htm |access-date=2022-12-11 |archive-date=2022-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211121324/https://znaci.org/00001/4_14_1_130.htm }}</ref>}} Ravnogorska propaganda, da bi odvraćala ljude da ne stupaju u partizanske formacije obavezno je isticala da na čelu NOP-a stoje [[Jevreji]] i drugi tuđinci. Četnički izvještaji, zapovijesti, depeše, partizane najčešće imenuju kao "mošinovce" (sinonim za Jevreje) ili "komuniste".<ref name="Recite slobodno Moša Pijade">[http://www.danas.rs/danasrs/dijalog/recite_slobodno_mosa_pijade.46.html?news_id=194744 Recite slobodno Moša Pijade]</ref><ref name="ReferenceA">https://www.znaci.org/00001/4_14_3_13.htm</ref> {{izdvojeni citat|Treba da znate da se na čelu partizana nalaze Hrvatske Ustaše, kojima je za cilj da gurnu naš narod u bratoubilački rat i da spreče odmazdu Hrvatima.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_27.htm Naređenje Draže Mihailovića od 9. novembra 1941. komandantu bosanskih četničkih odreda za prebacivanje četničkih jedinica iz istočne Bosne u rejon Užica i Kosjerića radi napada na partizane</ref>|Draža Mihailović}} Mihailović je tvrdnje da se na čelu partizana nalaze [[ustaše]] širio sa ciljem da srpsko stanovništvo u [[NDH]], ogorčeno na ustaške zločine, odvrati od pristupanja [[NOP]]-u. S druge strane, pokušavao je privuče Srbe obećavanjem "odmazde Hrvatima", identifikujući ceo hrvatski narod sa ustaškim jedinicama.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_27.htm</ref> Četnički proglas iz septembra 1942. definiše razliku između četnika i partizana na sledeći način: dok "samo pravi Srbin može postati četnik", na drugoj strani "ustaša, Nemac, Jevrejin ili Ciganin može postati partizan".<ref>AVII Chetnik Collection, box 222, facs. 4, doc. 5.</ref> === Antikomunizam === {{main|Antikomunizam}} {{izdvojeni citat|Sve moje snage su okupljene za borbu protiv komunizma.<ref name="znaci.org">[http://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/154_4.pdf |date=2022-09-04 }}, str. I/265.</ref>|Pukovnik Draža Mihailović u razgovoru sa predstavnicima njemačkog [[Vermaht]]a na [[Sastanak u Divcima|sastanku u Divcima]], 11. novembar 1941.}} {{izdvojeni citat|Neophodno je potrebno i vrlo važno potući komuniste svuda da im se traga ne zna.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_155.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 22. do 28. avgusta 1942. godine]</ref>|Iz depeše generala Draže Mihailovića majoru Petru Baćoviću od 28. avgusta 1942. godine}} {{izdvojeni citat|Prema komunistima nepoštedna borba do njihovog potpunog uništenja.<ref name="ReferenceB">[https://znaci.org/00001/4_14_1_157.htm Uputstvo Štaba Limsko-sandžačkih četničkih odreda od 30. avgusta 1942. komandantu novovaroškog sreza za lojalan stav prema okupatoru i bespoštednu borbu protiv pripadnika NOP-a]</ref>|Kapetan Pavle Đurišić u pismu poručniku Vuku Kalaitoviću, 30. avgust 1942.}} {{izdvojeni citat|Komuniste treba da smatraš kao državnog neprijatelja br. 1. i protivu njih povedi bezkompromisnu borbu, koju voditi sve dotle dok se te proklete bande Tita i Moše Pijade potpuno ne dotuku.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_210.htm Pismo majora Zaharija Ostojića od 17. decembra 1942. komandantu četničkog bataljona "Gvozdeni bataljon" o spoljnoj i unutrašnjoj vojno-političkoj situaciji i značaju borbe za uništenje NOV i POJ]</ref>|Iz pisma majora Zaharija Ostojića jednom četničkom komandantu, 17. decembar 1942.}} {{izdvojeni citat|Ovaj ugovor, kao i buduće mere, se baziraju na međusobnom poverenju i želji da se komunizam uništi, zemlja umiri i Srbiji omogući stabilna budućnost u Evropi oslobođenoj od komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=974&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frames no. 000969—000970: Sporazum između krajskomandanture Zaječar i potpukovnika Jovanovića o nenapadanju i saradnji u borbi protiv NOVJ (23./25. decembar 1943.)] <br/> ({{jez-njem|"Diese Vereinbarung sowie die zukünftigen Massnahmen sollen getragen sein vom gegenseitigen Vertrauen und dem Willen, den Kommunismus zu vernichten, das Land zu befrieden und Serbien einer geordneten Zukunft im Rahmen eines vom Kommunismus befreiten Europas entgegenzuführen."}})</ref>|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Ljuba Jovanović Patak|Ljube Jovanovića Patka]] o borbi protiv partizana u Srbiji (decembar [[1943]].)}} {{izdvojeni citat|Četnici su smatrali partizanski komunistički pokret daleko većom pretnjom po Jugoslaviju nego nemačke okupacione snage.<ref>{{Cite web |title=Thomas T. Matteson, Commander, USCG: AN ANALYSIS OF THE CIRCUMSTANCES SURROUNDING THE RESCUE AND EVACUATION OF ALLIED AIRCREWMEN FROM YUGOSLAVIA, 1941-1945 |url=http://www.znaci.org/00002/406.htm |access-date=2022-12-22 |archive-date=2022-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220819133847/https://znaci.org/00002/406.htm }}</ref>|Thomas T. Matteson, američki avijatičar}} {{izdvojeni citat|Mihailović je osjećao fanatičnu mržnju, duboko i čvrsto usađenu još u vojnoj akademiji, prema svemu što je, kao na primjer komunizam, bilo po njegovim uskogrudnim shvaćanjima i mjerilima suprotno interesima monarhije (u biti srpske) i, u manjoj mjeri, interesima crkve (u biti pravoslavne).<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/171_7.pdf |title=Elisabeth Barker — BRITANSKA POLITIKA PREMA JUGOISTOČNOJ EVROPI U DRUGOM SVJETSKOM RATU |publisher=Znaci.org |date= |accessdate=2024-07-17}}</ref>|Pukovnik [[William Bailey]], šef britanske misije kod četnika, 1973.}} {{izdvojeni citat| Draža Mihajlović je neosporno dokazao: 1. da želi da održava primirje s okupacionim silama i 2. da je on toliko antikomunista, da je usprkos engleskim ponudama dao prednost prosjačenju kod okupatora pred slogom s crvenom stranom. Obećanja Draže Mihajlovića u pogledu lojalnog držanja treba uzeti ozbiljno, pošto je Draža Mihajlović u pitanju antikomunizma uvek zauzimao dosledno držanje.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=575&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000570.] <br /> ({{jez-njem|"D.M. habe zweifellos bewiesen, dass er <br /> 1. Burgfrieden mit Besatzungsmacht halten will und <br /> 2. So sehr Antikommunist ist, dass er trotz Angeboten von englischer Seite einen Bettelgang beim Okkupator der Einigung mit der roten Seite vorgezegen hat. <br /> Zusicherungen D.M.'s auf loyale Einstellung sind ernst zu nehmen, da D.M. in antikommunistischer Frage stets konsequente Haltung eingenommen hat."}})</ref><ref>{{Cite web |title=ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVIĆA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm |access-date=2022-12-22 |archive-date=2022-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221015183044/https://znaci.org/00001/4_14_4_229.htm }}</ref>|Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 18. avgusta 1944. povodom ponude Draže Mihailovića za saradnju u borbi protiv NOVJ}} Jedan od ključnih elemenata četničke ideologije bio je [[antikomunizam]]. Četnički kapetan Sergije Mihailović 5. decembra 1941. poručuje Srbima da je [[komunizam]] narodna bolest koja ne zna za vjeru, slavu, Boga, za crkvu, sveštenstvo, porodicu i opšte za hrišćanstvo i tvrdi da "za njih je sestra što i svaka druga žena".<ref name="Zbornik NOR-a, 4-2, str. 143-144">Zbornik NOR-a, 4-2, str. 143-144</ref> Pukovnik [[Branislav Pantić]], jedan je od najbližih Mihailovićevih saradnika u prvim mjesecima rata i okupacije; Pantić je učestvovao u pregovorima sa generalom [[Milan Nedić|Milanom Nedićem]] u oktobru, kao i sa [[Sastanak u Divcima|predstavnicima njemačke okupacione sile u Divcima]] u novembru 1941. U izjavi datoj u emigraciji, Pantić piše o ideološkoj profilaciji ravnogorskog pokreta i antikomunizmu kao njegovoj najbitnijoj odrednici: {{izdvojeni citat|Poznate su ideološko-političke smernice borbenog pokreta srpskog naroda pod vođstvom pukovnika Mihailovića. One su postavljene početkom maja 1941, kada se komunistička akcija još nije pojavila, ni osetila na zemljištu. Sa rane jeseni 1941, komunistička opasnost tačno je i jasno uočena i procenjena. OD TOGA MOMENTA BORBA PROTIV KOMUNIZMA ZAUZIMA GLAVNO I SREDIŠNO MESTO U SVIMA POTHVATIMA PUKOVNIKA MIHAILOVIĆA I SRPSKOG NARODA. TAKVA OSTAJE DO KRAJA. Razume se, da su se prema razvoju događaja, menjali taktički postupci i, po potrebi, primenjivao politički oportunizam.<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 113—114.</ref>}} Međutim, vođstvo Jugoslovenske vojske u otadžbini nije moglo lako privoljeti ljudstvo u sopstvenim redovima na borbu protiv partizana, s obzirom da su u pitanju bili njihovi sunarodnici. U tom smislu, komandant Užičke četničke brigade kapetan [[Milorad Mitić]], 8. decembra 1941. godine (nakon [[Operacija Užice|pada Užičke republike]] i otpočinjanja procesa [[Legalizovani četnici|legalizacije četničkih odreda]]), svojim demotivisanim borcima naglašava značaj i smisao borbe protiv pripadnika [[NOVJ]]: {{izdvojeni citat|U ovim momentima kada su sve srpske nacionalne snage zauzete borbom protiv komunizma, pojedini četnici ne pokazuju dovoljno volje i revnosti u vršenju svojih vojničkih i građanskih dužnosti. [...] Naša organizacija i druge stranke mogu imati različite poglede na izvesne probleme, ali ne i na borbu protiv komunizma, tog najvećeg narodnog neprijatelja.<ref>Kosta Nikolić, Istorija ravnogorskog pokreta (knjiga I), Beograd, 1999, str. 161.</ref><ref>Damjan Pavlica, Draža za početnike - priručnik za borbu protiv revizije prošlosti, Levo krilo, Beograd, 2014, str. 35.</ref>}} Štab legalizovanih Požeško-užičkih odreda kojima je komandovao major [[Manojlo Korać]] (ujedno i načelnik okruga Užičkog), objavio je sredinom decembra 1941. godine letak upućen »Srbima« u kome se apeluje na stanovništvo da ne izaziva okupatorski teror, ali i da se priključi borbi protiv partizana: {{izdvojeni citat|A najpreča dužnost srpskog naroda u ovom času jeste da obezbedi, sačuva i održava red i mir sopstvenim snagama. Nosioci toga mira i reda danas su srpske oružane snage... Zato, draga braćo, smirujte se i posvećujte se svom radu... Pomažite, istrebljujte i prijavljujte svakog komunistu da biste sačuvali sebe, svoj dom i novu Srbiju... Znajte, što se pre budu istrebili komunisti i pohvatali gde god se budu skrili, utoliko je bolje za svakog pojedinca i ceo srpski narod...<ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, dok. S—X—127/1.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_18.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje POD ZAŠTITOM LEGALIZOVANIH ODREDA]</ref>}} U jednoj objavi o radu prijekog suda u okrugu Užičkom, vjerovatno s kraja 1941. ili početkom 1942. godine, okružni načelnik major (28. januara 1942. unaprijeđen u čin potpukovnika od strane generala [[Milan Nedić|Milana Nedića]]<ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2019, str. 60.</ref>) Manojlo S. Korać prijeti hapšenjem građanima koji uspiju da oslobode lice osumnjičeno da je komunista, kao i licima koja su tom prilikom puštena na slobodu od strane kvislinških vlasti: {{izdvojeni citat|NARODU OKRUGA UŽIČKOG Poslednjih dana zapazio sam veliki broj građana, koji dolaze u kancelarije činovnika, koja po dužnosti rade na predmetima uhapšenih komunista, intervenišući da se ti poznati komunisti puste. Saznao sam i to, da se u varoši prikupljaju potpisi za poznate kumuniste [sic!] i komunističke vođe, te da se isti iz zatvora puste, a da i ne izađu pred sud radi suđenja. Poslednji put skrećem pažnju građanstvu i zabranjujem dolazak u nadleštvo kancelarije u kojima se vrše isleđenja uhapšenih komunista. Ko se bude uhvatio od tih, koji su došli radi intervencije, odmah će biti lišen slobode i smatraće se saučesnikom uhapšenog. Isto tako, ako budem uhvatio spisak potpisnika, koji jamče, da li je uhapšeni kriv ili nije, svi će potpisnici biti uhapšeni.<ref>Радивоје Папић, ''Ужичка република 1941. Водич кроз изложбу'', Народни музеј Ужице, 2017, стр. 152.</ref>}} Već od januara 1942. godine, Draža Mihailović je izdavao naredbe da komuniste treba napadati i eliminisati, smatrajući ih najvećom preprekom za preuzimanje vlasti nakon okončanja okupacije i obnovu monarhije, ali i za obračun s pripadnicima nesrpskih narodâ te svim neprijateljima četnikâ: {{izdvojeni citat|Najodlučnije tajno pripremanje za borbu kao prema najopasnijem unutrašnjem neprijatelju, ne po našoj volji, već po njihovoj. Po svaku cenu postati jači od njih, ne ispuštati ih sa oka i ne dozvoliti njihovu infiltraciju u svoju organizaciju. Nikakve iluzije u odnosu na njih. Po prirodi stvari, mi smo za njih neprijatelj br. 1 i oni će učiniti sve da nas oslabe, iskoriste i unište, kao što su već činili gde god smo mi bili naivni i gde god su oni mogli. Svaki njihov predlog za saradnju je golo taktiziranje s tim ciljem, a svaki nacionalni stav prosta maska. Njihov je cilj samo jedan — komunistička [[revolucija]] i [[diktatura proletarijata]]. Jasno je da će nemački slom povući sa sobom i okupatorski režim saradnje domaće vlasti i desničarske pokrete. Ostaje tada sam jugoslovenski nacionalni pokret (Jugoslovenska vojska u Otadžbini) kao glavna, upravo jedina, smetnja njihovom preuzimanju vlasti. (...) Vara se ko u njima gleda pripadnike našeg naroda (...) Imati na umu da je potrebno izvršiti još pre svršetka rata preventivnu kontrarevoluciju (bilo da se izvede jednim udarcem bez oklevanja, jer će se pri slomu Nemačke partizanima priključiti svi vojnici komunisti iz okupacionih jedinica sa oružjem, kao i svi oni kojima preti nacionalna odmazda (ustaše, neprijatelj, manjine, muslimani, izdajice i dr.). U trenutku nemačkog sloma, mi moramo imati slobodne ruke za druge zadatke. Ovome treba pristupiti što pre. U borbi protiv komunista okupiti sve nacionalne i konzervativne snage Srba, Hrvata i Slovenaca.<ref name="cacakmuzej.org.rs">[https://www.cacakmuzej.org.rs/files/nmcacak_zbornik_35.pdf ДРУГИ СВЕТСКИ РАТ У ЧАЧАНСКОМ КРАЈУ – СУПРОТСТАВЉЕНА ТУМАЧЕЊА], ЗБОРНИК РАДОВА НАРОДНОГ МУЗЕЈА XXXV, Горан ДАВИДОВИЋ, Милош ТИМОТИЈЕВИЋ, 2005, стр. 199–249.</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Načelnik Komande Istočne Bosne i Hercegovine JVuO major [[Jezdimir Dangić]] je na pregovorima sa predstavnicima njemačke okupacione sile i srpske kvislinške vlade, krajem januara i početkom februara 1942. godine, nedvosmisleno izrazio do koje je mjere bio pripravan da se, skupa sa svojim četničkim odredima, svrsta u borbeni antikomunistički front: {{izdvojeni citat|Dangić je spreman da se sa svim svojim ljudstvom bezuslovno stavi pod nemačku komandu za potpuno uništenje komunista u istočnoj Bosni i održavanje mira, tako da se izbeglice mogu vratiti. [...] Dangić je pri tom izjavio da bi se sa svojim ljudima i pri jednom opštem ustanku na Balkanu i iskrcavanju Engleza nepokolebljivo verno borio na nemačkoj strani. Dangić je pri tom izražavao, čak, svoje uverenje da bi samo nemačka pobeda mogla Srbiji da obezbedi pripadajući položaj na Balkanu, dok bi pobeda boljševizma značila uništenje svakog naroda, pa, dakle, i srpskog. Da [[Milan Nedić|Nedić]] zastupa isto mišljenje poznato je.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_2_2.pdf Zbornik NOR-a, XII/2, Beograd, 1976.] str. 115—116.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1094&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 001090—001091.] <br /> ({{jez-njem|"D. ist bereit, sich mit allen seinen Leuten unbedingt dem deutschen Befehl zu unterstellen, die Kommunisten in Ost–Bosnien restlos zu vernichten und die Ruhe aufrechtzuerhalten, sodass die Flüchtlinge zurückgeführt werden können. </br> D. erklärte dabei, dass er mit seinen Leuten auch bei einem allgemeinen Balkanaufstand und einer Landung der Engländer unverbrüchlich treu auf deutscher Seite kämpfen würde. Er entwickelte dabei seine Überzeugung dahingehend, dass nur der deutsche Sieg Serbien zu der ihm gebührenden Stellung auf den Balkan verhelfen könnte, während der Sieg den Bolschewismus die Vernichtung jeden Volkes, also auch des serbischen bedeuten würde. Dass Nedić dieselbe Auffassung vertritt, ist bekannt."}})</ref>}} Pukovnik [[Bajo Stanišić]] bio je prvi četnički komandant u [[Crna Gora|Crnoj Gori]] koji je postigao sporazum s predstavnicima italijanske okupacione vojske. Naime, 6. marta 1942. u [[Podgorica|Podgorici]], Stanišić i pukovnik Gabrielo Boglione potpisali su sporazum kojim se četnici („crnogorski nacionalisti”) obavezuju da „neće upotrebiti nikad oružje protiv italijanskih trupa”.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_64.htm Sporazum između četničke organizacije na području Podgorice i doline Zete i Glavne komande italijanskih trupa u Crnoj Gori od 6. marta 1942. o saradnji u borbi protiv NOP-a]</ref> Međutim, najvažnije tačke sporazuma se odnose na »borbu protiv komunizma«: {{izdvojeni citat|ODBOR CRNOGORSKIH NACIONALISTA IZ PODGORICE I DOLINE ZETE sa svoje strane obavezuje se: 1) — Da će voditi beskompromisnu borbu protiv komunizma i komunista u Crnoj Gori — tog najvećeg međunarodnog neprijatelja; 2) — Da će vođa Odreda Crnogorskih Nacionalista iz Podgorice i Doline Zete, Pukovnik Bajo J. Stanišić, bilo lično ili preko osoba koje on delegira, biti u stalnom kontaktu sa Glavnom Komandom Italijanskih Trupa u Crnoj Gori za sve sporazume o izvođenju zajedničke akcije u borbi protiv komunizma u Crnoj Gori; 3) — Da će iz pokreta potpuno isključiti svaku politiku a jedino ostaje borba protivu komunizma u Crnoj Gori;}} Draža Mihailović će aprila [[1942]]. naložiti [[Pavle Đurišić|Pavlu Đurišiću]] da se bori protiv partizana, a ne okupatora: {{izdvojeni citat|Važno je da ostanete u nacionalnoj liniji potpuno kao i dosada. Komuniste čistite gde možete a izbegavajte Talijane i posredno iskoristite ako se što može izvući od njih.<ref>https://znaci.org/00001/4_14_1_72.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama štaba Draže Mihailovića od 21. marta do 26. aprila 1942. godine</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Mihailović javlja [[Zvonko Vučković|Zvonku Vučkoviću]] i drugim komandantima u Srbiji da je borba sa komunistima „odlučna”, da su komunisti „krvoloci”, te da ih uništavaju nemilosrdno, jer bi komunisti, kao „izdajnici”, pokušali da „nas ometu u oslobođenju otadžbine koju oni ne priznaju”: {{izdvojeni citat|Te zlotvore i krvnike našeg naroda uništavajte bez milosti. Oni nas ometaju da imamo slobodne ruke prema neprijateljima. Oni isto kao i Ljotićevci podjednako služe Nemcima. Bez milosti uništavajte. Svi komandanti su mi odgovorni za svoje reone da su čisti od ovih mangupa i probisveta koje vode stranci Tito i Moša Pijade.<ref name="Petranović"/><ref>Zbornik NOR-a, XIV/2, Beograd, 1983, str. 131.</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Četnički komandanti su naglašavali kako je jaz između dva vojna i politička pokreta nepremostiv. U zapisniku sa konferencije četničkih odreda s područja doline [[Vrbas (rijeka)|Vrbasa]], održane 7. juna 1942. godine, zabilježene su riječi vojvode [[Rade Radić|Radeta Radića]], komandanta [[Bosna (regija)|bosanskih]] četnika, koji je na lapidaran način iskazao neumitnost sukoba sa partizanima: {{izdvojeni citat|Komandant Rade Radić kaže: da se mi nismo digli protiv komunista, došle bi u pitanje i naše glave.<ref name="ReferenceE">[https://znaci.org/00001/4_14_1_100.htm Zapisnik sa konferencije četničkih odreda sa područja doline Vrbasa od 7. juna 1942. o organizaciji odreda, sadejstvu u akcijama protiv NOP-a i saradnji sa NDH]</ref>}} O komunizmu kao ideološkom antipodu četničkog pokreta pod komandom generala Mihailovića, te o [[Komunistička partija Jugoslavije|jugoslovenskim komunistima]] kao najradikalnijim protivnicima stanja u [[Kraljevina Jugoslavija|prvoj Jugoslaviji]], vojvoda [[Ilija Trifunović-Birčanin]] je pisao komandantu JVuO u drugoj polovini aprila 1942. godine: {{izdvojeni citat|Prilike za rad ovamo ne samo da nisu povoljne, nego su čak veoma nepovoljne. Talas marksističkog socijalizma pod firmom komunizma ili [[Socijaldemokratija|socijalne demokratije]], zahvatio je široke narodne slojeve Bosne, Hercegovine, Crne Gore, Like i Dalmacije. Političko i duhovno vođstvo Komunističke partije Jugoslavije, veštom propagandom, a naročito terorom i zločinima u masi uspelo je: da narod ovih krajeva zavede na duhovnu stranputicu, da mu tragično pomrači vidike, dovodeći ga u suton one legendarne vidovitosti, koja je uvek prestavljala jasnu odliku našeg naroda. Rezultat ovakvog njihova rada poznat Vam je: dvostruko ropstvo i tiranija od strane okupatora i crvenih, snošenje teških udaraca i nanošenje ogromnih gubitaka, a iznad svega pojavila se strašna vizija gladi u ovim inače pasivnim krajevima. Pa ipak u poslednjem dvana[j]estom času narod kao da se trgao i počeo da se vraća: od internacionalizma—[[Nacionalizam|nacionalizmu]], od [[Ateizam|ateizma]] i bezbožništva etici i veri, od razbuktalog nemorala i strasti ka porodici i moralu, od kolektivizma ka slobodi i individualizmu, dakle našoj vekovnoj tradiciji: svemu onom što je prestavljalo žarište i ideje vodilje nacionalne svesti i misli.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_76.htm Izveštaj Ilije Trifunovića Birčanina od aprila 1942. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj situaciji u Bosni, Hercegovini, Crnoj Gori, Lici i Dalmaciji i o saradnji sa italijanskim okupatorom]</ref>|Izveštaj Ilije Trifunovića Birčanina Draži Mihailoviću (april 1942.)}} General Draža Mihailović poslao je 26. maja 1942. depešu predsedniku Ministarskog saveta Kraljevine Jugoslavije [[Slobodan Jovanović|Slobodanu Jovanoviću]] sljedeće sadržine: {{izdvojeni citat|Prošle jeseni primio sam znanju saopštenje britanske Vlade da Jugosloveni ima da se bore za Jugoslaviju, a ne da se borba pretvori u pobunu komunista za Sovjetsku Rusiju. Ponavljam komunisti su omrznuti u narodu zbog užasnog terora. Zapamtite: narod ih neće i uskoro im je kraj. Srbija, Sandžak i Istočna Bosna potpuno slobodni od njih. U Crnoj Gori sam se narod digao listom protiv njih. Ponavljam sam narod i sad se i Crna Gora čisti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_105.htm Izvod iz zbirke telegrama Štaba Draže Mihailovića poslatih izbegličkoj jugoslovenskoj vladi od 4. novembra 1941. do 11. juna 1942. godine]</ref>}} Nakon što su četnici sredinom 1942. godine u sadjejstvu sa italijanskim trupama [[Treća neprijateljska ofanziva|protjerali partizane iz Hercegovine]], u bilećkom, gatačkom i nevesinjskom srezu su održane smotre jedinica kojima je prisustvovao i vojvoda Ilija Trifunović-Birčanin, komandant zapadnobosanskih, ličko-dalmatinskih i hercegovačkih četničkih odreda. U obilasku četničkih jedinica, Trifunovića su pratili italijanski general Alessandro Lusana, vojvoda [[Dobroslav Jevđević]] i lokalni četnički komandanti. U svom govoru u [[Bileća|Bileći]], vojvoda Trifunović-Birčanin naglašava koliko je značajna "''borba protiv komunizma''" u tom trenutku: {{izdvojeni citat|Zahvaljujem vam se junaci, što ste u ovim krajevima slomili komunizam i uništili te krvave bande. Pozivam vas, da se pokoravate zakonima i ne nasjedate lažnim vijestima, te da se i dalje borite protiv komunizma, jer su boljševičke armije već na umoru. Danas je glavna borba uperena protiv komunizma, u kojoj se osim ostalih naroda Evrope bore i svi južni Sloveni, jednako Srbi, Hrvati i Slovenci, a iz koje će borbe izići nova Evropa, gdje nas očekuje novi život, koji će sigurno biti bolji, te ćemo u miru moći podizati svoje razrušene domove i orati naša polja.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_120.htm Izveštaj komandanta zapadnobosanskih, ličko-dalmatinskih i hercegovačkih vojnočetničkih odreda od 16. jula 1942. Draži Mihailoviću o četničkim jedinicama u Hercegovini, Dalmaciji, Lici i zapadnoj Bosni]</ref>}} General Draža Mihailović je zahtijevao od svojih oficira da ga redovno izvještavaju o tome šta su poduzeli po pitanju izvršenja likvidacije komunista. 16. jula 1942. godine, u dvjema depešama poslatim komandantu Severnih pokrajina JVuO ([[Vojvodina]] i [[Slavonija]]) majoru [[Žarko Todorović|Žarku Todoroviću]] (pseudonim »Valter«; major Todorović je ujedno bio i ravnogorski komandant Beograda), Mihailović se raspituje: {{izdvojeni citat|Dajte podrobnije podatke o licu koje nosi [[Ante Pavelić|Pavelić]]eve poruke. Da li je to Mitrović. Kakva je situacija u [[Srem]]u u pogledu komunista. Šta ste preduzeli za njihovo uništavanje.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref>}} U raspisu svim komandantima poslatom iz štaba Draže Mihailovića 30. jula 1942. koji potpisuje major [[Zaharije Ostojić]], između ostalog se sugeriše da bi komuniste i partizane trebalo izravno uništiti, paralelno koristeći usluge kvislinških struktura u Srbiji (poput [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]] ili [[Specijalne policije Uprave grada Beograda]]): {{izdvojeni citat|Komuniste trebite bez milosti svim sredstvima posredno i neposredno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref>}} U depeši koju je 23. avgusta 1942. godine Draža Mihailović uputio [[Siniša Ocokoljić|Siniši Ocokoljiću]] (pseudonim »Ilijev«), komandantu Mlavskog korpusa JVuO, stoji: {{izdvojeni citat|Naša propaganda preko r. Londona radi punom parom, komunisti gube pa imaju pravo da se ljute. Naša vlada održava savezničke veze sa Rusijom, a mi ima da ih u zemlji pomlatimo i uništimo gde god ih sretnemo, nastanite na tome u vašoj oblasti.<ref>https://znaci.org/00001/4_14_1_155.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 22. do 28. avgusta 1942. godine</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Njemački vojni istoričar kapetan Ernst Vishaupt, na zahtjev načelnika štaba Komande Jugoistoka, sastavio je u drugoj polovini 1942. godine opširan izvještaj u kojem je obradio najvažnije događaje u okupiranoj Jugoslaviji u periodu od juna 1941. do avgusta 1942. Analizirajući situaciju u zemlji tokom prvih nedjelja [[Ustanak u Srbiji|ustanka u Srbiji]], kapetan Vishaupt piše: {{izdvojeni citat|Ustaničkim pokretom u Srbiji rukovode četničke jedinice i komunističke bande. Četničke jedinice su za sada podeljene u tri grupe: u jedinice [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]], koje stoje iza vlade Nedića, u grupe generala [[Ljubo Novaković|Novakovića]], koji naginje komunistima i antikomunističke jedinice generalštabnog pukovnika Mihailovića. Mihailović je protiv Pećanca i Novakovića. U njegovoj okolini su pretežno oficiri. Njegova organizacija je izgrađena čisto vojnički. On je odbio komuniste zato što smatra da nije došlo još vreme za opšti ustanak. On hoće najpre da organizuje celu zemlju pa tek onda da krene napred.<ref>[https://znaci.org/zb/4.php?broj=544&bk=2&vol=12 Borbe protiv ustaničkog pokreta na području Jugoistoka od juna 1941. do avgusta 1942. godine], u Zbornik NOR-a, tom XII, knjiga 2: Dokumenti Nemačkog rajha 1941—1945, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1976, dokument br. 209, str. 1020—1021.</ref>|Izvještaj o borbama protiv ustaničkog pokreta na području Jugoistoka od juna 1941. do avgusta 1942. godine}} Teror koji su četnici provodili u cilju očuvanja svojih pozicija vodio se pod parolom borbe protiv komunizma. Pored ubijanja zarobljenih partizana, zastrašivanja i teroriziranja stanovništva, taj je teror pratila sve izraženija propaganda. U letku pod naslovom »Braćo Srbi i sestre Srpkinje!«, koji su četnici krajem kolovoza 1942. raspačavali u okolici [[Knin]]a, ističe se da četnici vode borbu »protiv partizana-komunista na život i smrt« i da će je voditi »do njihovog konačnog istrebljenja«. Također, 10. rujna iste godine, vojvoda [[Momčilo Đujić]] je u obliku letka uputio poruku »Srbima partizanima i partizanskim simpatizerima na srpskoj tromeđi«, u kojoj ih poziva da se vrate kućama i »jave kod nadležnih komandira četničkih odreda i ostalih predstavnika četničke vlasti, te neka im se stave na raspoloženje sa svojim oružjem«.<ref>AVII, NDH, kut. 197, br. reg. 9/10.</ref> Đujić prijeti da je to njegova »poslednja opomena i poslednja poruka koju čini u ime Srpskih četničkih odreda«, jer će nakon toga poduzeti »represalije koje će konačno pogoditi smrtonosnim udarcem sve one koji se udružiše sa našim neprijateljem i služe razornoj ideji komunizma uništavajući sve ono što je ''NAŠE, RASNO I NACIONALNO''«.<ref>[https://znaci.org/00001/41_12.htm Četnici i problemi borbe protiv NOP-a]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=932&rec=314&roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000928.]</ref> U cilju vođenja bespoštedne borbe protiv partizana, kao i njihovog uništenja, kapetan [[Pavle Đurišić]] je svojim jedinicama izdavao konkretna naređenja, u kojima je stajalo: {{izdvojeni citat|Svakog uhvaćenog komunistu ubiti na licu mesta sem vođa, koje vezati i sprovesti ovom štabu. U koliko bi se uhvatio sa tačnim i osvedočenim dokazima, koji komunistički jatak, bez razmišljanja ga ubiti.<ref>[https://znaci.org/00001/281.htm Radoje Pajović — Dušan Željeznov — Branislav Božović: PAVLE ĐURIŠIĆ — LOVRO HACIN — JURAJ ŠPILER], Centar za informacije i publicitet, Zagreb 1987. str. 50.</ref>}} Prilikom izvođenja jedne akcije potkraj studenog 1942. Đurišić naređuje: »Svakoga komunistu — partizana na koga se naiđe ili se u borbi uhvati likvidirati po kratkom postupku. Na celoj teritoriji kroz koju se prolazi pretresati teren i kuće i svako lice koje je sumnjivo hapsiti. Isto tako pohapsiti sva ona lica za koja se utvrdi da nisu seljaci-meštani već došljaci...«<ref>Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941-1945, Obod, Cetinje 1977, str. 295.</ref> General [[Blažo Đukanović]], koji se nalazio na čelu [[Kvisling|kvislinške]] [[Glavne nacionalne komande Crne Gore]] sa sjedištem na [[Cetinje|Cetinju]], u naređenju od 30. novembra 1942. piše pukovniku Baju Stanišiću: {{izdvojeni citat|Naredite najenergičniju potjeru za komunistima koje po svaku cijenu uništiti i onemogućiti im dalju akciju na reonu te komande. Sve jedinice uputiti na teren. Biti nemilosrdan prema komunistima i onima koji ih pomažu. [...] Energičan rad protivu komunista i njihovo uništenje mora se izvršiti u što kraćem vremenu. Odlaganja nema. Sentimentalnosti ne smije da bude.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_196.htm Naređenje četničke Glavne nacionalne komande Crne Gore od 30. novembra 1942. komandantu Zetskog letećeg odreda za maksimalno angažovanje odreda u uništenju komunista i pripadnika NOP-a]</ref>}} Mnogi četnici su svoju borbu prvenstveno vidjeli kao borbu protiv partizanskog ustanka, a ne protiv okupatora: {{izdvojeni citat|Uzeli smo oružje ne da riješimo međunarodne probleme niti da politiziramo — jer i kad bi to radili, to bi bilo bez ikakvog rezultata kao do sada, budući smo potpuno ubijeđeni da mi ne možemo imati nikakvog uticaja pri rešavanju svjetskih događaja. Uzeli smo oružje da oslobodimo naš narod od strašnog terora jedne pljačkaške bande i bandita kao što su Moša Pijade i drugovi.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_90.htm</ref>|Pismo Jakova Jovovića italijanskom guverneru Crne Gore o stavu četnika prema italijanskom okupatoru (29. maj 1942.)}} Četničke snage su u [[Operacija Weiss|operaciji Weiss]], pokrenutoj sa ciljem uništenja [[Bihaćka republika|Bihaćke republike]], uzeli učešća zajedno sa njemačkim, italijanskim i [[Ustaše|ustaško]]-[[Hrvatsko domobranstvo|domobranskim]] jedinicama. U direktivi od 2. januara 1943. komandantima korpusa JVuO u predstojećoj operaciji, Draža Mihailović naređuje početak opšte ofanzive na snage NOVJ: {{izdvojeni citat|'''III Naš cilj i ideja manevra.''' <br /> Naša je namera da iz obuhvatnog položaja koga imaju naše snage izvrše koncentričan napad na komuniste na označenoj prostoriji, komunisti unište i time oslobode ovu srpsku teritoriju komunističkog terora.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_1.htm Direktiva Draže Mihailovića od 2. januara 1943. komandantima korpusa za borbu protiv jedinica NOV i POJ na slobodnoj teritoriji zapadne Bosne, Like i Korduna]</ref>}} U raspisu svim svojim komandantima od 13. januara 1943, general Mihailović javlja: {{izdvojeni citat|Navijanje londonskog radia za pomirenje sa komunistima objasnite u usmenoj propagandi da je to naše lukavstvo da komuniste malo umirimo i da ih uništimo. Objasnite javno narodu da nas Englezi u tome potpomažu da bi smo se jednom otarasili komunista koji se ne bore da oslobode već da zarobe narod. Saopštite i susedima.<ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/4_14_2_25.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića od 10. do 31. januara 1943. godine]</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Istog dana, Mihailović piše »Feliksu« (poručnik [[Zvonimir Vučković]], komandant 1. ravnogorskog korpusa JVuO), »Leonardu« (kapetan I klase [[Dragiša Ninković]], komandant Rudničkog korpusa), i »Fricu« (major [[Dušan Smiljanić]], komandant 1. šumadijskog korpusa) da je neprijateljstvo između četnika i partizana duboko ukorijenjeno, i zato ga je nemoguće prevazići. Komandant JVuO naređuje: {{izdvojeni citat|Borba koju vodimo sa njima je odlučna. Nećemo ih jer su krvoloci i žele da ponovo zadobiju teren. Uništavajte ih nemilosrdno jer se veliki događaji približuju krupnim koracima. Kao izdajnici pokušali bi da nas ometu u oslobođenju otadžbine koju oni ne priznaju.<ref name="ReferenceC"/>}} 16. januara iste godine, Dragoljub Mihailović u cirkularnoj depeši svim četničkim komandantima u [[Nedićeva Srbija|okupiranoj Srbiji]] naređuje „uništenje komunista”: {{izdvojeni citat|I pored svih nevolja narоčitо podvlačim da je komunistička opasnost jedna od najvećih... [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|Naša vlada u Londonu]] preduzima sve da spreči englesku propagandu za partizane. [[Slobodan Jovanović]] vodi tešku borbu u tome pogledu. Ja ulažem proteste i sprečavam koliko najviše mogu ali najbolji način sprečavanja ovog je u uništenju komunista posle čega Englezi neće imati koga da hvale. Na tome radimo i uskoro će te čuti da smo ih u ime Boga likvidirali. Kod vas na vašem terenu uništavajte ih bez milosti. To su zlotvori i dželati našeg naroda.<ref>AVII, reg. br. 18/1, k. 299, d. 193.</ref><ref>Potpukovnik Branko Latas, Saradnja četnika i Nemaca u borbama protiv Glavne operativne grupe divizija NOVJ u dolini Neretve (februar—mart 1943), Prilozi Instituta za istoriju, broj 17/1980, Sarajevo, str. 201, fus. 62.</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 131—132.</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Potom je 21. januara 1943. uputio depešu majoru Siniši Ocokoljiću u kojoj naređuje: {{izdvojeni citat|Komunistima ne dozvoliti da dižu glavu. Uništavati ih bez milosti kao naše najveće zlotvore. Teren od njih mora biti čist. Postupati bez sentimentalnosti isto kao što i oni rade.<ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/4_14_2_25.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića od 10. do 31. januara 1943. godine]</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} I sjutradan, Mihailović u depeši Ocokoljiću urgira za uništenje komunista, napominjući da je komandantima JVuO zabranjeno baviti se politikom: {{izdvojeni citat|Komunistički agenti gmižu kroz narod a zašto ne uputite naše agente da i oni gmižu i da ih ubijaju. Očekujem od vas vesti i aktivnost. Ne busajte se u grudi situacije će biti i teže. Odgovorite mi po vašem običaju da vi govorite istinu a ja ne volim istinu. Odgovaram da volim istinu ali i prisebnost u vezi sa stalnom radljivošću. Naređujem da komuniste uništavate gde god za njih čujete. Vi komandujete vojnicima a ne ženama. Borba je naš posao. Izvestite o sudarima sa komunistima i koliko ste ih pobili. Više nemojte kritikovati niti voditi spoljnu politiku. Zahtevam da očistite vaš teren jer mi za svoj teren odgovarate lično.<ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/4_14_2_25.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića od 10. do 31. januara 1943. godine]</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga II, dok. 25, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 135-136.</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Kako bi opravdao obračun s glavnim neprijateljem (NOVJ), Dragoljub Mihailović je znao u naređenjima svojim komandantima nerijetko posegnuti i za konfabulacijama o saradnji partizana s okupatorom. 22. januara 1943, general Mihailović šalje depešu majoru [[Dragutin Keserović|Dragutinu Keseroviću]] (pseudonim »Orel«): „Primio vaš izveštaj o borbi Dukađinske brigade sa komunistima... Nastanite da vaš kraj potpuno očistite od komunista naročito [[Jastrebac]] — uništavajte ih bez milosti jer nas ometaju u radu i sarađuju sa Nemcima.” U ''Raspisu svima'' od 24. januara, on traži: {{izdvojeni citat|Naši saveznici preko radi[j]a ukazuju na važne i velike odluke ovih dana. Nemcima se bliži kraj. Pripremajte se za odsudnu akciju. Stoga, red i rad na prvom mestu. Raščistite teren svuda od komunista da bismo imali odrešene ruke za odsudni momenat. Saopštite svima susedima.<ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/4_14_2_25.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića od 10. do 31. januara 1943. godine]</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} General Draža Mihailović nagovještava 28. januara 1943. odvijanje predstojeće operacije u više faza: {{izdvojeni citat|Za uništavanje komunista dve faze. Prva faza uništavanje sovjetske republike. Druga faza gonjenje u celoj Bosni, Lici i Kordunu i definitivno uništavanje. Italijani za sada onemogućili prolaz Crnogorcima, pod izgovorom da je sovjetska republika pred uništenjem, i da Crnogorci nisu potrebni.<ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/4_14_2_25.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića od 10. do 31. januara 1943. godine]</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Mihailović je odbacivao bilo kakvu ideju o eventualnom prekidu neprijateljstava sa vođstvom jugoslovenskih partizana, čak i nakon intervencija sa strane najviših političkih adresa u [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkim zemljama]]. 31. januara 1943. godine, on piše komandantu Srbije JVuO generalu [[Miroslav Trifunović|Miroslavu Trifunoviću]] (pseudonim »Ditrih«) da je [[Anthony Eden]], ministar vanjskih poslova [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]], uputio apel za izmirenjem dvije zaraćene strane: {{izdvojeni citat|Izjava Idnova o mirenju ne važi ništa. Čistiti komuniste do poslednjeg. Mi našu kuću uređujemo i niko drugi. Oni neka pregovaraju to se nas ništa ne tiče.<ref name="ReferenceC"/>}} Tokom operacije Weiss, major Zaharije Ostojić (»Branko«) šalje 29. januara 1943. depešu Vrhovnoj komandi JVuO u kojoj o odnosu prema partizanima, kao i o eventualnom dogovoru s njima, kaže sljedeće: {{izdvojeni citat|Ja ostajem do kraja zakleti neprijatelj crvenih zlikovaca i ubeđen sam da bi svako sporazumevanje sa komunistima značilo ogromni gubitak za našu stvar u narodu.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_28.htm Izvod iz knjige primljenih depeša Štaba Draže Mihailovića u vremenu od 18. januara do 4. februara 1943. godine]</ref>}} U propagandnom letku od 10. februara 1943, upućenom stanovništvu [[Bosna (oblast)|Bosne]], [[Lika|Like]] i [[Dalmacija|Dalmacije]], u povodu početka operacije Weiss, a koji potpisuju četvorica četničkih komandanata sa teritorije [[NDH]] (potpukovnik [[Ilija Mihić]], major [[Petar Baćović]], vojvoda u rangu majora<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 7.</ref> [[Momčilo Đujić]] i kapetan [[Radovan Ivanišević]]), poziva se na istrebljivanje partizana: {{izdvojeni citat| Petna[j]est hiljada četnika do zuba naoružanih napada sa raznih strana i uništava na svom istoriskom pohodu sve što pokazuje otpor. <br /> '''Komunisti će biti istrebljeni. Prema njima nema milosti'''. <br /> A Vi braćo, koji ste prisiljeni ili zavedeni lažju i obmanom okrenite oružje protiv najvećih neprijatelja našeg naroda. Poubijajte političke komesare i stupite odmah u naše redove, gde ćemo Vas primiti bratski. Ugledajte se na stotine i stotine njih koji nam se svakodnevno predaju, svesni da su izdati i prevareni od komunista jevreja. <br /> Narod Bosne, Like i Dalmacije neka ostane na svojim ognjištima i neka čuva svoje domove, jer dolaze četnici da ga oslobode komunističke kuge, terora i strahovlade.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_31.htm Proglas četničkih komandanata istočne Bosne, Hercegovine, Dalmacije i Like od 10. februara 1943. narodu Bosne, Like i Dalmacije za borbu protiv Narodnooslobodilačke vojske]</ref>}} 21. februara 1943. godine, u trenutku kada počinju najžešće [[Bitka na Neretvi|borbe u dolini Neretve]], Draža Mihailović naređuje kapetanu [[Aleksandru Mihajloviću]] (pseudonim »Saša«), komandantu Beograda JVuO: {{izdvojeni citat|Na Vašem terenu ne sme postojati Komunista. Propagandu razvijajte sami. Dovoljno argumenata protiv njih postoji da ih narod više ne želi, a kad ih London i Moskva hvali, znajte da su u najvećem škripcu. Sada bijemo s njima poslednju bitku i nadam se s Božjom pomoću u uspeh.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_74.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića u vremenu od 20. februara do 6. marta 1943. godine]</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} [[Italija]]nsko poslanstvo u [[Beograd]]u redovno je izvještavalo ministarstvo vanjskih poslova u [[Rim]]u o svim važnijim događajima u okupiranoj Jugoslaviji. Tokom 1943. godine, ukazivalo se na razlike u ratnoj taktici Mihailovića i [[Josip Broz Tito|Tita]], tj. tvrdilo se da dok je prvi iščekivao „pravi momenat”, drugi je, sa svojim partizanima, bio mnogo aktivniji što mu je donosilo sve više pristalica „među seljačkim masama”.<ref>DDI, Spalazzi a Mussolini, serie IX, vol X, d. 383, 503.</ref> U jednom izvještaju iz marta te godine, navodi se da ideološki sukob čini saradnju između dva pokreta nemogućom, prvenstveno usljed jasnog antikomunističkog stava „generala nacionaliste”.<ref>Бојан Симић, Окупирана Србија у извештајима италијанског посланства у Београду (1941-1943). Војноисторијски гласник, Институт за стратегијска истраживања - Одељење за војну историју Министарства одбране Републике Србије, 2017, стр. 107.</ref> U prijedlogu koji je 11. maja 1943. komandantu Jugoistoka uputio potpukovnik Heinz iz [[Brandenburger|divizije Brandenburg]], a u vezi sa izvođenjem predstojeće [[Operacija Crno|operacije Schwarz]] te odnosom prema formaciji pod komandom Pavla Đurišića, kao karakteristično za dosadašnje držanje četnikâ, pominje se sljedeće: {{izdvojeni citat|10. 5. bio sam u navodnom glavnom stanu Draže Mihailovića u [[Kolašin]]u na razgovorima sa četničkim vođom Đurišićem. Rezultat ovih razgovora: a)  Đurišićevi četnici su od Italije legalizovana domaća milicija na području Crne Gore. Jačina 2000 — 3000 pušaka. b)  Njihov stav je antikomunistički, njihova parola je red i mir.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_3_63.htm Predlog potpukovnika Hajnca od 11. maja 1943. komandantu Jugoistoka za angažovanje delova divizije Brandenburg u Crnoj Gori i za saradnju sa četničkim odredima Pavla Đurišića nakon obavljenih pregovora u Kolašinu]</ref>}} I nakon teškog poraza koji su doživjeli u bici na Neretvi, četnici nijesu odustajali od ispunjenja svog najvažnijeg zadatka — uništenja partizanskih snagâ. U trenutku kada nije u potpunosti siguran da li će predstojeća [[operacija Schwarz]] biti uperena i protiv njegovih jedinica (kao što će se ubrzo ispostaviti), general Mihailović šalje 9. maja 1943. depešu majoru Petru Baćoviću (pseudonim »Ištvan«), u kojoj pohvaljuje njegov rad: „Vaši uspesi su veličanstveni. Organizujte svakoga, naročito omladinu i pojašite komunistima na leđa za njihovo definitivno uništenje.” U depeši koju je istog dana poslao majoru Pavlu Đurišiću (pseudonim »Đuzepe«), on navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|Moje mišljenje je da se komunisti imaju uništiti gonjenjem na svim frontovima... Celu oblast na desnoj obali [[Lim (rijeka)|Lim]]a primio je major [[Dragutin Keserović|Keserović]] i za nekoliko dana očistiće je od svih simpatizera. '''Pobićemo sve što nevalja i to odmah'''.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 297, registarski broj 2/1.</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 731—733.</ref>|General Draža Mihailović}} U svrhu mobilizacije pripadnika JVuO za borbu protiv partizana, Dragoljub Mihailović i četnički komandanti su često, u propagandne svrhe, isticali navodno prisustvo velikog broja ustaša u redovima NOVJ: {{izdvojeni citat|Da bi se ovom zlu jednom stalo na put naređujem: Prvo da se u celoj zemlji u svim našim pokrajinama proglasi svi Srbi na okup i u zajedničku borbu protivu najopasnijeg našeg neprijatelja-komunista u čijim se redovima nalaze ustaše i ceo ostali ološ ove zemlje; Drugo proglašavam mobilizaciju svih raspoloživih naoružanih snaga i svih pokrajina naše zemlje i to odmah bez čekanja i odugovlačenja; Treće u svim pokrajinama preduzeti najenergičnije udare na komuniste gde god se zateknu jer je to '''najveće zlo u našoj sredini'''.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 141—142.</ref>|Cirkularna depeša Draže Mihailovića iz novembra 1943.}} U depeši [[Dragutin Keserović|Dragutinu Keseroviću]] (pseudonim »Orel«) od 12. novembra 1943. godine, Draža Mihailović piše: {{izdvojeni citat|Produžite rad na definitivnom čišćenju komunista. Oni ne smeju postojati u Srbiji. Krajnje je vreme da sa tim gadovima raščistimo. Uništavajte sve njihove simpatizere i jatake bez milosti. Kad ne budu imali simpatizere neće moći ni da postoje.<ref>Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 7. novembra do 3. decembra 1943. godine, broj 493—499 od 7. novembra 1943. - NAREĐENjE... - http://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015183053/https://znaci.org/00001/4_14_3_42.htm |date=2022-10-15 }}</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Dva dana nakon ove naredbe, Mihailović je uputio naredbu potpukovniku [[Radoslav Đurić|Radoslavu Đuriću]] u kojoj se ističe da se sem „uništenja komunista” u isto vreme „unište njihovi simpatizeri, koji su najopasniji”. Mihailović je 26. novembra uputio naređenje [[Nikola Kalabić|Nikoli Kalabiću]], komandantu Korpusa gorske garde: „Produžite čišćenje komunista, gde god ih čujete... Čistite bez milosti.”<ref>Милослав Самарџић, Генерал Дража Михаиловић и општа историја четничког покрета, III, Крагујевац, 2006, стр. 408-409.</ref><ref>Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 117.</ref> U trenutku kada snage NOVJ pokušavaju prodrijeti iz [[Istočna Bosna|istočne Bosne]] i [[Sandžak]]a u Srbiju, u cirkularnoj depeši svim četničkim zapovjednicima u [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupiranoj Jugoslaviji]] (»''Raspis svima''«) od 21. novembra 1943. godine, Draža Mihailović izdaje naređenje o borbi protiv partizana do njihovog potpunog istrebljenja: {{izdvojeni citat|Naređujem svima kako u Srbiji tako i u ostalim našim pokrajinama da koriste ovu situaciju komunista i da ih unište u svim pokrajinama do poslednjeg. Komunisti su ispraznili druge terene na kojim su se nalazili te je ovo zgodna prilika da u svim oblastima dođemo do punog izražaja i potpuno sve ostale pokrajine kao u Srbiji stavimo pod svoju vlast.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 3, dokument br. 42, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 153.</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Nakon tri dana, Dragoljub Mihailović izričito ponavlja zahtjev za uništenjem komunista: {{izdvojeni citat|U pogledu komunista nastavite akciju do potpunog njihovog uništenja. '''Mi taj čir ne možemo trpeti na našem telu a najmanje u Srbiji'''.<ref name="ReferenceD">[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 7. novembra do 3. decembra 1943. godine]</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Kada je kapetan Aleksandar Mihajlović generalu Mihailoviću dostavio veoma važan i povjerljiv izvještaj četničkog saradnika Borislava Mesarovića (»August«) o organizaciji i personalnom sastavu [[Gestapo]]a (BdS) u Beogradu, četnički je komandant 30. novembra 1943. našao za shodno da ponovi da se glavna borba vodi protiv ideološkog protivnika: {{izdvojeni citat|Primili smo Vaše pismene izveštaje, koji su odlični. August je učinio veliku uslugu. Ove izveštaje nećemo nikom otkrivati, preduzećemo samo potrebne radnje za one koji su prešli preko mora. Ponavljam, izveštaji su odlični i korisni. Produžite sa uništenjem komunističkih grupa i njihovih tajnih organizacija i sastavljajte spiskove njihovih simpatizera.<ref>Istorijski arhiv Beograda, fond monografije o Beogradu, inv. br. 8, I, str. 119—120, D—29—186.</ref><ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941—1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 309—310.</ref>|General [[Draža Mihailović]]}} Poput svog vrhovnog komandanta, i Mihailovićevi su oficiri na terenu svojim podređenima izdavali naredbe o uništenju partizana, te njihovih simpatizera i jataka: {{izdvojeni citat|Dragi Brano, ovih dana pripremam jednu veliku akciju protiv Mošinaca оd Zaječara pa u pravcu Niša, gde god ih nađem. [...] <br /> Јоš jednom za našu predstojeću akciju. Тi sam valjda znaš da je ona neophodnа јer partizani se moraju definitivno i u korenu uništiti ako želimo da u datom momentu radimo po predviđenim planovima. Partizane sada treba potpuno uništiti — dvanaesti je čas!<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_10.htm Pismo komandanta Timočkog korpusa od 14. januara 1943. Branivoju Petroviću o potrebi zajedničke akcije protiv pripadnika Narodnooslobodilačke vojske na relaciji Zaječar—Niš]</ref><ref>[https://www.rastko.rs/istorija/delo/13229 Мајор ЈВуО Бранимир Петровић и криза покрета отпора у Србији 1942-1944.]</ref>|Pismo komandanta Timočkog korpusa potpukovnika [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubomira Jovanovića]] majoru Branimiru Petroviću od 14. januara 1943. godine}} Posljednjeg dana marta 1943. godine, major [[Petar Baćović]] izdaje naređenje o postupku prema pripadnicima i simpatizerima Narodnooslobodilačkog pokreta, kao i članovima njihovih obitelji: {{izdvojeni citat|Da se putem ove naredbe saopšti celokupnom stanovništvu Bosne i Hercegovine: <br /> 1) Da će odbeglim komunistima, njihovim jatacima i saradnicima, biti uhapšene porodice, kuće uništene i pokretna imovina, a imanja oduzeta za račun nacionalne četničke organizacije, ukoliko to do sada nije učinjeno. <br /> 2) Ko se od odbeglih lica ne vrati svojoj kući i ne prijavi najbližoj četničkoj vlasti u roku od pet dana od dana izlaska ove naredbe biće oglašen za narodnog neprijatelja i kao takav streljan gde se bude uhvatio, a njegova porodica streljana, imanje oduzeto, a kuća uništena. <br /> 3) Da će biti streljano svako lice koje bude prikrivalo, hranilo i na ma koji drugi način pomagalo komuniste, a njegova porodica uhapšena, kuća spaljena i imanja oduzeta.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 527.</ref><ref>Milan Radanović, n. d., str. 202.</ref>}} U pismu poslatom 8. avgusta 1943. kapetanu [[Predrag Raković|Predragu Rakoviću]], komandantu 2. ravnogorskog korpusa, šef 2. odseka Operativnog odeljenja Vrhovne komande JVUO major [[Mirko Lalatović]] pominje prispjeće depeše koju je sačinio pukovnik [[William Bailey]], u kojoj je navedeno da će britanska Vlada nastaviti sa „davanjem potpore Đeneralu Mihailoviću gdegod on bude u stanju da preduzme operacije protiv Osovine”.<ref>Zbornik NOR-a, XIV/2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 1005.</ref> Major Lalatović sugeriše kapetanu Rakoviću da bi [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničku]] podršku trebalo iskoristiti kao ''carte blanche'' za eliminaciju partizana: {{izdvojeni citat|Mogu vam javiti da su se naši odnosi popravili sa našim saveznicima. 6/VIII Čiča je dobio jednu depešu u kojoj mu se uglavnom daje za pravo i obećava pomoć svuda gde mi nađemo da treba preduzeti akciju protiv okupatora. Tu ćemo mi pomalo i crvene zakačinjati, ali, naravno, sve pod vidom odbrane. Moramo ih uništiti! Po podacima kojima raspolažemo njihova je situacija vrlo teška. Ponovo su ih u Ist. Bosni razbili Nemci sa nešto ustaša. Iza Nemaca naši čiste pozadinu. U Hercegovini, Crnoj Gori i Sandžaku ima samo manjih delova mestimično, koji sada ne pretstavljaju nikakvu snagu i koje naši odredi nemilosrdno trebe. Sem toga imamo podataka iz naređenja koja je Tito izdavao i izveštaja nekih politkoma da je kod njih nastala velika pokolebanost (uhvaćen njihov kurir). Zatim u Dalmaciji traže vezu sa nama. Preduzimamo sve da ih razbijemo a potom uništimo.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2: Dokumenti četničkog pokreta Draže Mihailovića 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dokument br. 189, str. 902—904.</ref>}} Neprijateljski stav četnika prema komunistima uslovio je formiranje svijesti o okupatoru kao manjem zlu, što je dalje vodilo normalizaciji kolaboracije. Tako se, kao karakteristično za odnos s Nijemcima, može uzeti tumačenje koje je, vjerojatno u rujnu 1943. godine, javno iskazao vojvoda [[Momčilo Đujić]], komandant Dinarske divizije JVuO: {{izdvojeni citat|Mi smo svesni da smo okupirani i izbačeni iz rata, a prema tome i da smo isključeni iz učešća u događajima koji se dešavaju na frontovima. Radi toga smo riješeni da mirno očekujemo kraj rata, kojom će se prilikom riješiti i naše pitanje bilo na jedan ili drugi način. Ne želimo nikoga da napadamo, ali smo ipak riješili da se odupremo bilo teroru koji bi bezrazložno bio sprovođen nad našim glavama. Radi toga smo se digli i protiv ustaša svojevremeno, koji su bez ikakova razloga pokušali da nas istrebe. Radi te iste stvari vodimo već pune dve godine bezkompromisnu borbu protiv komunizma, kojega smatramo najvećim protivnikom i našim i celoga čovečanstva. U toj borbi uništena su velika naša materijalna dobra i mi smo dali hiljade naših najdragocenijih života. Pri ovakvom našem stavu stojim na gledištu da su dužni da nas pomognu svim sredstvima, svi oni koji smatraju, da je komunizam najveća opasnost za sve narode.<ref>Arhiv Instituta za historiju radničkog pokreta Hrvatske (AIHRPH), Zagreb, Neprijateljska građa, kut. 429, f. 6.</ref>}} Septembra 1943, vojvoda Đujić je dao i upute za vojnu organizaciju oblasti koja bi bila podijeljena na korpuse. Pri štabu svakog četničkog korpusa, komandant je trebalo da imenuje savjetodavno tijelo pod nazivom »nacionalni komitet«, koji bi činili predstavnici vojske i stanovništva. Prema Đujićevim uputama, »jedan od najvažnijih zadataka nacionalnog komiteta jeste nacionalno-ideološko izgrađivanje narodnih masa i njihovo upućivanje u krstašku i odlučnu borbu protiv komunizma kao najvećeg neprijatelja čovječanstva i naše Nacije«.<ref>AIHRPH, NG, kut. 424, f. 4, Đujićevo uputstvo od 6. IX 1943.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/41_17.htm U funkciji politike njemačkih okupacionih snaga]</ref> Početkom oktobra 1943, general Blažo Đukanović naređuje pukovniku Baju Stanišiću sljedeće: „Borbu voditi samo protiv partizana, do njihovog konačnog uništenja i to ne samo pismenu, već i aktivnim pokretima.”<ref>AVII, CG—V—477, Naređenje B. Đukanovića od 3. oktobra 1943.</ref> Svoj stav je Đukanović još potpunije formulisao u pismu jednom saradniku od 5. X 1943: {{izdvojeni citat|Mi smo digli ustanak jedino protivu komunista, jer nam je bio cilj spasenje naroda. Na tome stanovištu stojim i sada i borićemo se protivu komunista do našeg ili njihovog istrebljenja. Ta borba, s obzirom na akcije komunista, dovoljna je za nas, i ako uspijemo da se do oslobođenja otresemo komunista i uspostavimo nacionalnu vlast, mi smo izvršili svoju dužnost prema Kralju i prema Otadžbini.<ref>AVII, CG—V—478.</ref><ref>Др Радоје Пајовић, Контрареволуција у Црној Гори: Четнички и федералистички покрет 1941—1945, Обод, Цетиње 1977, стр. 393—394.</ref>|General [[Blažo Đukanović]]}} Poručnik [[Miloš Radosavljević]], komandant Valjevskog korpusa JVuO, u naređenju komandi Kolubarske brigade od 19. oktobra 1943, pozivajući se na „naređenja Gospodina Ministra vojske, mornarice i vazduhoplovstva”, piše „da se u najkraćem roku ima likvidirati sa komunističkim ilegalnim grupicama i njihovim legalnim jatacima (centrima veze, kuririma i simpatizerima: davaocima hrane i prenoćišta)”. Svojim saborcima poručnik Radosavljević naglašava: {{izdvojeni citat|Primetio sam u više prilika da pojedine starešine poverenog mi korpusa nemaju prečišćene pojmove o našem stavu prema komunizmu i komunistima kod nas, što ima za posledicu da toleriraju komunističke simpatizere i što više i sami nesvesno hvale i odobravaju uspehe boljševika na [[Istočni front|Istočnom frontu]], kao i od ustaških spikera radio-Londona lažno pretstavljene uspehe nekih »partizanskih oslobodilačkih« odreda u Jugoslaviji... Jednom za svagda i svi imaju znati da nam sa komunistima kod nas stoji borba do krajnjeg i potpunog uništenja.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_18.htm Naređenje komandanta Valjevskog korpusa od 17. oktobra 1943. komandantu Kolubarske brigade za borbu protiv pripadnika i simpatizera narodnooslobodilačkog pokreta na teritoriji brigade]</ref>}} I u naređenju jedinicama Valjevskog korpusa od 9. novembra 1943, Radosavljević iznova podcrtava: {{izdvojeni citat|Borbu protiv izdajnika, Nedićevih i Ljotićevih bandi, produžite i na svakom koraku nemilosrdno ih uništavati. Komunizam istaći kao najveće zlo ovog vremena i našeg najvećeg neprijatelja. Borba protiv komunizma bila je i biće nemilosrdna. Sve što se zove i što radi za komunizam — uništiti.<ref>Коста Николић, Историја равногорског покрета, књига I, стр. 401.</ref><ref>{{Cite journal|last=Сегић|first=Дејан|date=2011|title=Четници и капитулација Италије 1943.|url=http://www.isi.mod.gov.rs/multimedia/dodaci/vig_1_2011_1554880246.pdf|journal=Војноисторијски гласник|publisher=Институт за стрaтегијска истраживања Одељења за војну историју Министарства одбране Републике Србије|volume=1/2011|pages=219}}</ref>}} Potporučnik [[Milutin Janković]], komandant 1. dragačevske brigade JVuO, piše komandantu 2. ravnogorskog korpusa kapetanu Predragu Rakoviću o borbama protiv snagâ NOVJ u [[Šumadija|Šumadiji]] tokom novembra 1943. i, između ostalog, navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|Prilikom prolaska komunističke bande kroz Gružu njihovi simpatizeri podigli su glavu. Ovaj zločin ne sme niti može biti nezapažen. Mi ravnogorci, dužni smo da zlu stanemo na put. Ova komunistička banda od 530 ljudi zadržala se u selu Žunama 24 časa, gde je održala zbor stanovnicima oba pola sela Žuna. Žunci su rekli da im nikad bolji ljudi nisu došli, a komunisti da ih niko nije bolje dočekao nego Žunci. Odakle ovo dolazi? Dolazi otuda što u selu Žunama ima komunista. Kako da ovo istrebimo? Popaliti i uništiti.<ref>Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi — Centralna Srbija, Nolit — Prosveta, Beograd, 1967, str. 547.</ref>}} Major [[Radomir Cvetić]], komandant Javorskog korpusa JVuO, u depeši Mihailoviću od 20. novembra 1943.<ref>VA, ČA, k. 32, f. 2, d. 43.</ref> ističe svoj rezolutni antikomunistički stav: {{izdvojeni citat|Priznajem i to da mi je teško bilo vršiti represalije u svom rodnom kraju, ali od ovoga slučaja svi ovi obziri padaju, i više ništa ne radim kao ličnost, već isključivo kao član Ravnogorskog pokreta i kao Vaš čovek. Od sada prema izrodima milosti neću imati. Uništavaću sve što simpatiše crvene, pa makar stradala i čitava naselja.<ref>Milan Radanović, n. d., str. 204—205.</ref>}} 12. decembra 1943. godine, u biltenu Zlatiborskog korpusa JVuO, komandant korpusa kapetan [[Dušan Radović Kondor]] pohvaljuje saborce za učinkovit rad: {{izdvojeni citat|Jake formacije Jugoslovenske vojske đenerala Draže Mihailovića po Crnoj Gori, Starom Rasu, Bosni i Hercegovini, Dalmaciji i ostalim našim pokrajinama, uspešno i neumorno uništavaju crvene jedinice koje su u rasulu i traže spasa bekstvom u teško prohodne i besputne gudure visokih planina. I tamo će ih stići i nemilosrdno uništavati...<ref>{{Cite web|url=https://www.pogledi.rs/kapetan-dusan-radovic-kondor.html|title=Душан Радовић Кондор|last=Самарџић|first=Милослав|date= 23. март 2013.|url-status=live}}</ref>}} Komandant Smederevskog korpusa JVuO major [[Živan Lazović]] (pseudonim »Dob«), u depeši koja je u Vrhovnu komandu JVuO stigla 22. decembra 1943. godine,<ref name="ReferenceF">[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16. do 23. decembra 1943. godine]</ref> obećava da će učiniti sve da njegova zona odgovornosti bude »očišćena od komunista«, da bi samo nekoliko dana docnije uslijedio [[Masakr u Boleču|pokolj u Boleču]]: {{izdvojeni citat|U roku od 20 dana očistiću Grocku od komunista. Pobiću sve što je partizan[sko] ako ne nađem aktivne.}} 28. decembra 1943. potpukovnik [[Milutin Radojević]] (pseudonim »Georgi«), Mihailovićev delegat za [[Južna Srbija|Južnu Srbiju]] (područje [[Jablanica|Jablanice]] i [[Toplica|Toplice]]), javlja Vrhovnoj komandi da četnici ubijaju partizanske porodice te pale sva naselja u kojima bi partizani našli utočište: {{izdvojeni citat|Zbog toga što srpski izrodi pomažu proletarijatski ološ u pojedinim selima naredio sam uništenje celih porodica, palenje domova i celih sela, tamo, gde partizani nalaze svoja uporišta. Ovako sam naredio zato, što gubimo cvet naših nacionalista zbog izroda našeg roda.<ref name="ReferenceF">[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16. do 23. decembra 1943. godine]</ref>}} I u depeši koja je u štab Draže Mihailovića stigla 4. januara 1944, potpukovnik Radojević se očituje kao zastupnik radikalnog rješenja u obračunu s [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]: {{izdvojeni citat|Za poslednjih deset dana ovde smo likvidirali 40 partizana. Sada ih gonimo na sve strane i ubijamo sve što ih simpatiše. Za ovaj kraj ne brinite, prečistićemo sa ovim izrodima bez milosti.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref>}} Krajem 1943, komandant Mlavskog korpusa major Simeon Ocokoljić javlja Vrhovnoj komandi JVuO: {{izdvojeni citat|Nastavljamo bezpoštedno gonjenje ostataka ovih bednika, koji se rastureni kriju čak i po nužnicima. Istrebljenje ne samo jataka već i simpatizera komunističkih, u toku je.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 212.</ref>}} S koliko su fanatizma četnički komandanti pristupali provedbi naređenjâ Vrhovne komande JVuO i generala Mihailovića o »uništenju komunista«, veoma dobro ilustruju i navodi iz izvještaja koji je, 18. aprila 1944. godine, kapetanu Živanu Lazoviću poslao komandant Velikooraške brigade Smederevskog korpusa JVuO kapetan Ranko Dimitrijević: {{izdvojeni citat|Komunisti imaju nade i dobro se drže. '''Treba sva ta sela zapaliti i poklati'''. Vi to nećete e pa hvatajte ih žive i sudite ja nemogu. Pozovite gardu da ih uništimo dok još ima vremena. Ljudi i ja smo premoreni jer ne spavamo po 2 sata noću jer smo stalno u pokretu iz sela u selo a sve komunizirano.<ref>AVII, ČA, k. 102, reg. br. 27/4—1 (S—V—17331/4—a).</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_121.htm Izveštaj komandanta Jurišnog korpusa od 18. aprila 1944. komandantu Smederevskog korpusa o razbijanju jurišnog korpusa od strane Kosmajskog NOP odreda kod s. Drugovac]</ref>}} Major [[Svetislav Trifković]], komandant Avalskog korpusa JVuO, piše 22. aprila 1944. Draži Mihailoviću da je do tog trenutka učinio sve da se „komunisti potpuno unište, ali nisam naišao na razumevanje”. Major Trifković istovremeno predlaže izvođenje široke „akcije čišćenja” terena u okolini Beograda: {{izdvojeni citat|Izvođenje iznetog plana i akcije ka Beogradu jednim temeljnim i detaljnim čišćenjem komunista u ovim krajevima bilo bi onemogućeno jednom za svagda. Zavođenjem naše organizacije po svima selima onemogućilo bi se njihovo ponovno podizanje. Posle toga Beogradu iz Srbije ne bi pretila ni najmanja opasnost od komunističke akcije, a komunisti i njihovi simpatizeri u Beogradu bili bi ostavljeni sami sebi i osuđeni na potpunu i brzu propast. Ostala bi nam još samo akcija u Sremu. Ovoj akciji trebalo bi da prethodi uništenje komunista u navednim srezovima Okruga beogradskog i napose u Srezu podunavskom kao najbolje organizovanom. Dostavljajući prednji izveštaj molim za naređenje susednim komandantima da u saradnji sa mojim korpusom preduzmu akciju čišćenja sa mnogo većim snagama nego do sada i da udruženim snagama sa sviju strana obuhvatimo komuniste i bez milosti uništimo sve njihove ilegalne borce i sve osvedočene jatake i pomagače.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_127.htm Izveštaj komandanta Avalskog korpusa od 22. aprila 1944. Draži Mihailoviću o stanju četničke organizacije i aktivnostima pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta u okolini Beograda]</ref>}} Mihailović je insistirao na uništenju komunista, ceneći da će one snage koje prve dođu u kontakt sa saveznicima biti najpre prihvaćene.<ref name="Petranović"/> U antikomunističkoj propagandi se sve više približavao okupatoru. Vremenom je došlo do potpunog stapanja četničke i nacističke antikomunističke propagande. Usled [[Pokušaj proboja NOVJ u Srbiju proleća 1944.|pokušaja proboja NOVJ u Srbiju]], [[12. mart]]a 1944. godine sa Nemcima je dogovoreno: {{izdvojeni citat|Propagandna borba protiv komunizma ima da se sprovodi zajedničkim snagama.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941 — 1944'', Dokumenti, "Arhivski pregled", Beograd, [[1976]].</ref>}} Ni u kontaktima sa predstavnicima [[Nedićeva Srbija|kvislinške uprave]] ili njemačkih okupacionih vlasti, četnički zapovjednici nijesu propuštali priliku da iskažu sopstveni animozitet prema komunizmu. Potpukovnik [[Velimir Piletić]], komandant Krajinskog korpusa JVuO, u razgovoru vođenom 21. januara 1944. sa okružnim načelnikom iz [[Kladovo|Kladova]], nedvosmisleno je zaključio: {{izdvojeni citat|Tada je [Piletić] istaknuo da se danas jedino treba boriti protiv komunizma, jer bi on donio smrt srpskom narodu. U ovoj borbi nema lične poštede ili suzdržanosti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1016&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001012.] <br /> ({{jez-njem|"Er hob hierauf hervor, daß heute nur die Notwendigkeit bestehe den Kampf gegen den Kommunismus zu führen, da dieser das serbische Volk todbringend niederlegen würde. In diesem Kampf gebe es keine persönliche Schonung oder Zurückhaltung."}})</ref>|Izvještaj načelnika okruga Klujcki-Kladovo o razgovoru sa potpukovnikom Piletićem (26. januar 1944. godine)}} Autori ratnog dnevnika Vrhovne komande [[Wehrmacht]]a takođe konstatuju da četnički vođa Mihailović smatra komuniste glavnim neprijateljem: {{izdvojeni citat|Mihailović je dugo razmišljao, da li na prvom mestu stoji nemačka opasnost ili komunistička. Postupno je došao do zaključka da su mu komunisti, ipak, neprijatelj broj jedan.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Život u šumi)}} Na drugom mjestu, oficiri Wehrmachta koji su bili zaduženi za vođenje dnevnika zapisuju dodatna zapažanja o Mihailovićevoj ideološkoj platformi: {{izdvojeni citat|U svojoj spoljnoj politici Draža je bio protiv Nemačke. On je, sa druge strane, zastupao strogu antikomunističku liniju, a oslonac je video u [[Pravoslavlje|pravoslavlju]] i [[Monarhija|monarhiji]].<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta ("Draža protiv nas")}} [[Hermann Neubacher]] je bio specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova, kojeg je vođa [[Treći Reich|Trećeg Reicha]] [[Adolf Hitler]] poslao u jesen 1943. u Beograd sa ciljem približavanja njemačkom okupatoru svih nacionalističkih oružanih formacija u borbi protiv komunističkih pokretâ otpora u [[Jugoistočna Evropa|jugoistočnoj Evropi]]. U knjizi ratnih memoarâ „Specijalni zadatak Balkan“, Hermann Neubacher kvalifikuje antikomunističko usmjerenje četnikâ na način identičan vojnom rukovodstvu u [[Berlin]]u: {{izdvojeni citat|Za četnike su komunistički partizani odavno postali neprijatelj broj jedan. Znali su da im posle odlaska okupatora predstoji borba sa Titom za budućnost Jugoslavije. Ovaj neizbežan i fatalan razvoj, gde je došlo do sukoba između nacionalističkih i komunističkih pokreta otpora, nije karakterističan samo za Srbe, već, je, takođe, zabeležen u Grčkoj i Albaniji. To je dovelo do toga da su nacionalistički gerilci morali da odustanu od aktivne borbe protiv okupatora.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 143.</ref>}} U govoru održanom proljeća 1944, povodom [[Slava|slave]] Gorske garde JVuO, komandant ove elitne formacije kapetan [[Nikola Kalabić]], između ostalog, istakao je: {{izdvojeni citat|Komunisti! Mi smo dva sveta: između nas i vas nema pomirenja! Vi hulite na Boga — mi za njega ginemo, smatramo ga svojim zaštitnikom! Vi rušite porodice i [[Srpstvo]], a mi ističemo kao glavna načela naših stremljenja, bez kojih bi nam i sama borba bila štura i beskorisna! Zato borba koju vodimo protivu vas mora se završiti našom potpunom pobedom.<ref>''Млада Шумадија'', лист равногорске омладине 1. шумадиј­ског корпуса, број 3, пролеће 1944.</ref><ref>[https://www.pogledi.rs/nikola-kalabic-ocena-karaktera-26316.html Милослав Самарџић — Никола Калабић: Оцена карактера]</ref>|Kapetan [[Nikola Kalabić]], komandant [[Korpusa Gorske garde JVuO]]}} Na sastanku sa pripadnicima srpske kvislinške uprave održanom 5. maja 1944. u [[Манастир Радовашница|manastiru Radovašnici]], major [[Dragoslav Račić]], komandant Cersko-majevičke grupe korpusa JVuO, uz žaljenje što se „ideologija organizacije D. M. nije svuda pravilno shvatila, naročito kod dobrovoljačkih odreda”, stavlja akcenat na antikomunizam kao ''raison d’être'' četničkog pokreta Draže Mihailovića: {{izdvojeni citat|Cela organizacija Draže Mihailovića stvorena je radi toga, da sačuva Srbiju od komunista, i kao on, tako i svi ostali komandanti vode energičnu i beskompromisnu borbu protiv komunista, jer ih smatraju najvećim neprijateljima srpskog naroda.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 127, reg. br. 2/17.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_139.htm Naređenje komandanta Cersko-majevičke grupe korpusa od 6. maja 1944. komandantu azbukovačkog sreza da se razgovori sa Nemcima vode po odobrenju Štaba Grupe korpusa]</ref>}} Partizani su za ravnogorski pokret predstavljali najopasnijeg »unutrašnjeg neprijatelja«. U naređenju od 15. maja 1944. koje potpisuje major [[Zdravko Milošević]], komandant Varvarinskog korpusa, stoji da je borba protiv komunista od prvorazrednog značaja: {{izdvojeni citat|Čišćenje unutrašnjih neprijatelja: komunista i njima sličnih ima biti što pre i bez svakog obzira, jer dani momenat tj. akcija protivu okupatora ima da nas nađe čista od svih unutrašnjih neprijatelja — ujedinjeno duhovno i fizički za borbu protiv vekovnog neprijatelja.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_150.htm Naređenje komandanta Varvarinskog korpusa od 15. maja 1944. komandantu 1. beličke brigade za borbu protiv NOVJ i odnos četnika prema okupatorima]</ref>}} U naredbi od 9. jula 1944. godine, koja je upućena stanovnicima pet seoskih opština između [[Priboj]]a i [[Nova Varoš|Nove Varoši]], izdatoj s namjerom „što uspešnijeg uništavanja najvećeg dušmanina Srpstva krvoločnih boljševika—komunista [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]]”, komandant Zlatiborskog korpusa JVuO kapetan Dušan Radović Kondor prijeti [[drakon]]skim mjerama u slučaju pojave partizana na području korpusa: {{izdvojeni citat|Kazniće se '''smrću''' svaki onaj koji delom ili rečju bude pomagao ili koristio ma i u najmanjoj meri neprijatelju – komunistima. Biće spaljeno i do temelja uništeno celo naselje (selo, zaseok) u kome bi ma ko od meštana pružio oružani otpor borbenim delovima ili oružanim pojedincima – četnicima, pripadnicima ovog korpusa. Biće spaljeno i uništeno selo ako ma ko od seljaka u svojoj kući ili na imanju bude prikrivao pojedinca ili grupu komunista.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_210.htm Naredba komandanta Zlatiborskog korpusa od 9. jula 1944. za uvođenje policijskog časa u opštinama Banja, Bistrica, Rača, Štrpci, Radojinja, Rutoše i preduzimanje represivnih mera protiv simpatizera narodnooslobodilačkog pokreta]</ref><ref>Milan Radanović, n.d., str. 158.</ref>}} U jednom nacrtu pripremljenom od strane osoblja glavnog komandanta jugoistočne Evrope feldmaršala [[Maximilian von Weichs|Maximiliana von Weichsa]], povodom njegovog sastanka s vođom [[Treći Reich|Velikonjemačkog Rajha]] 22. augusta 1944, govori se o vojnoj i političkoj situaciji koja vlada u Srbiji i drugdje u Jugoslaviji. Maximilian von Weichs primjećuje da ponašanje četnika Draže Mihailovića u prvom redu obilježava „aktivna borba protiv komunističkog neprijatelja u Srbiji, NDH i Crnoj Gori”. U dokumentu se dalje navodi da iako je general [[Milan Nedić]] imao izvjesnih rezervi prema generalu Mihailoviću, sada je on pred Nijemcima postao jedan od Mihailovićevih zagovornika. Stoga, feldmaršal von Weichs tvrdi da se može reći da postoji ujedinjeni srpski antikomunistički front u kojem Mihailović ima podršku „više od 90% svih Srba”.<ref>Mikrofilm br. T-311, rola 195, snimci 960-961.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> U želji da istakne značaj Mihailovićevog pokreta u »borbi protiv komunizma«, von Weichs zaključuje: {{izdvojeni citat|Komandant Jugoistoka je svjestan važnosti temeljno pozitivnog stava prema srpskim zahtjevima i ne previđa opasnosti koje bi mogle nastati ako razvoj situacije na prostoru Balkana bude nepovoljan. No, na osnovu dosadašnjeg iskustva mora se konstatirati da pokret Draže Mihailovića i druge vojne ustanove u Srbiji trenutno predstavljaju '''najpozitivniji''' element u borbi protiv komunizma, od kojeg se ni pod kojim uvjetima ne može odustati.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=973&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000963.] <br /> ({{jez-njem|"O.B. Südost ist sich der Bedeutung einer grundsätzlich positiven Einstellung zu den serbischen Forderungen bewusst und übersieht auch nicht die Gefahren, die spätestens bei einer ungünstigen Lageentwicklung im Balkanraum eintreten können. Es muss jedoch nach den bisherigen Erfahrungen festgestellt werden, dass die DM—Bewegung und auch übrigen militanten Einrichtungen Serbiens z.Zt. das positivste Element im Kampf gegen den Kommunismus darstellen, auf das z.Zt unter keinen Umständen verzichtet werden kann."}})</ref>}} Vojvoda [[Dobroslav Jevđević]], u svojstvu Mihailovićevog delegata za [[Istra|Istru]] i [[Slovenija|Sloveniju]], šalje 8. novembra 1944. apel komandi [[Slovensko domobranstvo|Slovenskog domobranstva]] (tog dana je istim povodom poslao dopis i generalu [[Kosti Mušickom]], komandantu [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]]), kako bi se pomoglo četnicima [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]] u evakuaciji nakon [[Kninska operacija|Kninske operacije]], izražavajući želju za stvaranjem zajedničkog antikomunističkog bloka: {{izdvojeni citat|Ako padne Đujić, to znači istodobno doslovnu smrt pola milijuna Srba, koje je osiguravala njegova vojna snaga. U času napada na nas, komunističke snage u ovom prostoru udariće nas sa leđa i naša je sudbina zapečaćena. Vrhovna komanda apeluje na sve poštene Jugoslovene, da se složno i bratski pomogne vojvodi Đujiću. To je dužnost sviju nas i slovenska i jugoslovenska, i hrišćanska i antikomunistička, i bratska i drugarska!<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_102.htm Apel političkog delegata Draže Mihailovića za Sloveniju i Istru od 8. novembra 1944. Slovenskom narodnom odboru i Komandi Slovenije za pomoć četnicima Dinarske divizije koji se povlače ispred partizana]</ref>}} U izvještaju obavještajnog odjeljenja 91. armijskog korpusa [[Wehrmacht]]a „o situaciji kod neprijatelja” iz 24. novembra 1944. godine, za četnike se navodi: {{izdvojeni citat|Antikomunistički četnici Draže Mihailovića: [...] Držanje četnika izrazito antikomunističko. Ono, međutim, jako zavisi i od engleskog uticaja i podrške. Iako četnici dosad uopšte nisu ometali njemačke pokrete, raspoloženje pojedinih grupa je nepoznato. Prema tome, nalaže se oprez i uzdržanost, pogotovo kod manjih jedinica i zaštitnica.<ref>[https://znaci.org/ok/T317.php?sta1=etni&sta2=D.M&idem=1406 National Archive Washington, T314, Roll 1630, frame 000884.]</ref>}} Nakon [[Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)|povlačenja iz Srbije]] u zimu 1944, major [[Nikola Kalabić]], komandant [[Korpusa gorske garde JVUO]], moleći u dopisu njemačkog oficira za isporuku municije (neophodne za uništenje »najvećih zlotvora celog sveta — komunista«), ističe [[nacionalizam]] kao ideološku kopču između četnika i [[Nacionalsocijalizam|nacista]]: {{izdvojeni citat|Kako Gorska Garda Nj. V. Kralja Petra II ni jednom prilikom nije napadala nemačku vojsku iza busija i zaseda, nego se uvek samo borila protiv najvećih zlotvora celog sveta — komunista, to bi u našem zajedničkom interesu bilo dobro da nas pomognete u puščanoj, mitraljeskoj i bacačkoj municiji, te kako bi mogli produžiti našu borbu do konačnog uništenja komunista. [...] Smatram, da ćete me kao vojnik i nacionalista potpuno razumeti i shvatiti situaciju u kojoj se danas zajedno nalazimo, te ćete nas u toliko pre pomoći.<ref>{{Cite web |title=Obaveštenje komandanta Grupe korpusa gorske garde od 13. decembra 1944. nemačkom komandantu odseka Rogatica — Sarajevo o upućivanju oficira za vezu radi dobijanja municije za borbu protiv NOVJ |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_4_119.htm |access-date=2023-05-22 |archive-date=2022-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024030147/https://www.znaci.org/00001/4_14_4_119.htm }}</ref>}} General Mihailović nastavio je s izdavanjem naređenja usmjerenih ka uništenju komunista i nakon zvaničnog svršetka ratnih dejstava u maju 1945, tj. pošto je glavnina snaga pod njegovom komandom bila poražena i gotovo u potpunosti uništena u [[Bitka na Zelengori|bici na Zelengori]]. U opštoj direktivi poslatoj 15. juna 1945. Draža Mihailović je od preostalih četničkih snaga, između ostalog, zatražio: {{izdvojeni citat|Opšta akcija protiv komunista u Srbiji je već otpočela. Prema sadašnjoj situaciji u Jugoslaviji i u svetu, mi moramo nastaviti borbu za oslobođenje naroda od komunističke tiranije... <br /> Muslimanima ne dozvoljavati povratak u njihova napuštena sela, pošto su nesigurni i pošto se i sada ponašaju prema nama kao i pod ustašama 1941. <br /> Na svojoj teritoriji odmah otpočnite sa napadima. Napade vršiti na sve saobraćajne veze (drumove, železničke pruge, telefonske linije i t. sl.), uništavati komunističke manje posade, patrole, kurire, itd. Prema komunističkim simpatizerima biti nemilosrdan, pošto su nam oni naneli velikog zla.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1985, str. 1018.</ref><ref>Milan Radanović, n. d., str. 517.</ref>}} Profesor [[Branko Petranović]], šef Katedre za istoriju Jugoslavije na [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu|Filozofskom fakultetu u Beogradu]], uočava da je Mihailovićeva ideološka isključivost u odnosu na komunizam uslovila da se borba protiv okupatora i kvislinških snagâ potisne u drugi plan: {{izdvojeni citat|Za Mihailovića je od novembra 1941. bilo bitno da se unište komunisti. Koliko li je telegrama Mihailović uputio svojim komandantima u kojima traži „likvidaciju”, pri čemu se nije birao saveznik? [...] Mihailović je bio obuzet mišlju kako da u svim krajevima pod svojom kontrolom, stvarnom ili pretpostavljenom, likvidira „zagađenost” komunista.<ref name="Petranović"/>}} Miloš Timotijević, muzejski saradnik [[Narodnog muzeja Čačak]], u ratnoj biografiji [[Zvonimir Vučković|Zvonimira Vučkovića]] piše o »klasnom radikalizmu« [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]] kao katalizatoru antikomunizma četničkog pokreta Draže Mihailovića: {{izdvojeni citat|Pokret generala Mihailovića nije bio samo antifašistički, već i antikomunistički, a partizani su izrasli u najopasnijeg protivnika, konkurenta za preuzimanje vlasti u obnovljenoj Jugoslaviji. Klasni radikalizam komunista i otvorena socijalna revolucija uslovili su izbijanje antikomunizma kao najvažnijeg cilja borbe JVuO. Izostavljanjem uloge komunista u izbijanju građanskog rata menja se cela percepcija sukoba partizana i četnika. [...] Antikomunizam JVuO bio je bitno obeležje celog pokreta, ali to nije dovelo do prihvatanja fašističkog ideološkog programa.<ref>Милош Тимотијевић, Звонко Вучковић — Ратна биографија (1941-1944): Расправа о проблемима прошлости и садашњости, ЈП Службени гласник, Београд, 2015, стр. 449—451.</ref>}} === Antisemitizam === {{main|Antisemitizam|Jevreji u Narodnooslobodilačkoj borbi}} Četnička propaganda je obilato koristila prisustvo [[Jevreji u Narodnooslobodilačkoj borbi|Jevreja u narodnooslobodilačkom pokretu]], radi isticanja navodno "nesrpskog" karaktera partizana. Još u pregovorima sa Nemcima u novembru 1941, Mihailović uverava Nemce da "partizane vode stranci, oni koji nisu Srbi: [[Bugarin]] Janković, [[Jevrejin]] Lindemajer, [[Mađar]] Borota, dva [[musliman]]a čija mi imena nisu poznata, pripadnik [[ustaša]] major Boganić" (imena i podaci su netačni sem Borote, ali on nije Mađar).<ref name="Divci"/> Retorika ove vrste je brzo usvojena. Kapetan [[Bogdan Marjanović]] [[24. februar]]a 1942, povodom preuzimanja dužnosti komandanta Rogatičkog odreda, zasniva svoj govor protiv partizana na međuetničkoj isključivosti protiv "čivuta" (pogrdan naziv za Jevrejina), "Turaka" i Hrvata: {{izdvojeni citat|Budite junaci svesni da nam preti opasnost od novih neprijatelja, a to su komunisti. Oni pod lažnim lozinkama da se bore protiv okupatora, pokušavaju da u svoje ruke uvuku što više naših neukih Srba Bosanaca, a posle da nas potčine pod vlast '''čivuta''' i onih istih krvoločnih Turaka i Hrvata, koji su stotine hiljada naše braće uništili na najzverskiji način.<ref name="AVII, ČA, 175-5-25">AVII, ČA, 175-5-25</ref>}} Osam dana ranije, kapetan Marjanović obavještava jednog komandira čete iz Rogatičkog odreda da je postigao dogovor sa komandantom italijanskih trupa u [[Višegrad]]u o borbi protiv partizana i dodaje sljedeće: {{izdvojeni citat|Municiju Ti šaljem u količini od 800 metaka, no znaj da svaki metak moraš da iskoristiš korisno protiv našeg mrskog neprijatelja — partizana, koji žele da se prebace u našu Bosnu ponosnu i da nas opljačkaju, da nam unište veru, Kralja i Otadžbinu i da služe svojim vođama čivutima.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_60.htm Pismo komandanta Rogatičkog četničkog odreda od 16. februara 1942. Novici Džidu o sporazumu o saradnji sa italijanskim okupatorom u borbi protiv NOP-a u istočnoj Bosni]</ref>}} Ravnogorska propaganda, da bi odvraćala ljude da ne stupaju u partizanske formacije, obavezno je isticala da na čelu NOP-a stoje [[Jevreji]] i drugi tuđinci. Četnički izvještaji, zapovijesti, depeše [[partizan]]e često imenuju kao "mošinovce" (sinonim za Jevreje i komuniste), sledbenike [[Moše Pijade]].<ref name="Recite slobodno Moša Pijade"/><ref name="ReferenceA"/> Sličnu [[rasizam|rasističku]] retoriku koristi i [[Jezdimir Dangić]], četnički komandant iz istočne Bosne, koji optužuje partizanske odrede da ih vode "čivut Moša Pijade, Turčin Safet Mujić, mađar Franjo Vajnert i takozvani Petar Ilić čije pravo ime niko ne zna", a cilj im je da unište [[srpstvo]].<ref>AVII Chetnik Collection, box 222, facs. 5, doc. 23.</ref><ref name="Hoare">[https://www.znaci.org/00001/177.pdf Dr. Marko Hoare: The Chetniks and the Jews]</ref> Četnički komandant u oblasti Nevesinja [[Boško Todorović]] u svom proglasu iz 1941. piše da će [[Srbi]], kada postignu zlatnu slobodu, slobodno izjasniti da li su za [[Velika Srbija|Veliku Srbiju]], očišćenu od Turaka i drugih ne-Srba, ili neku drugu državu u kojoj će "Turci i Jevreji" ponovo biti ministri, komesari, oficiri i "drugovi".<ref>AVII Chetnik Collection, box 222, facs. 4, doc. 25.</ref> Januara 1942. grupa partizana je prebegla u četnike iz jer su im u vođstvu bili Jevreji i Hrvati.<ref>Marijan Stilinović, Bune i otpori, Zora, Zagreb, 1969, str. 140.</ref> [[Dobroslav Jevđević]], Mihailovićev delegat u istočnoj Bosni i Hercegovini, u svom izveštaju iz juna 1942. godine napominje da proleterske brigade imaju mnogo "Jevreja, Cigana i muslimana."<ref>Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilackom ratu jugoslovenskih naroda, Vojnoistorijski institut Jugoslovenske narodne armije, Belgrade, 1954-, pt 14, vol. 1, doc. 114, p. 400.</ref> Jevđević u proglasu protiv partizana jula 1942. godine iznosi prilično bizarne optužbe: "Oni uništavaju srpske crkve i dižu džamije, sinagoge i katoličke hramove".<ref>AVII Chetnik Collection, box 222, facs. 4, doc. 29.</ref> Na skupu četnika u Trebinju jula 1942, partizani su proglašeni najvećom pretnjom za srpski narod, jer ih vode "muslimani, katolici i Jevreji". Na istom zboru je odlučeno da u srpskim zemljama moraju živeti samo Srbi.<ref>HMBiH (Historical Museum of Bosnia-Hercegovina, Sarajevo) Collection ‘UNS’, box 2, doc. 443.</ref> U izvještaju iz prve polovine avgusta 1942, major [[Petar Baćović]] obavještava generala Dražu Mihailovića o pripremama za napad na [[Foča|Foču]], kao i o pregovorima koje je vodio sa italijanskim okupacionim vlastima u prisustvu vojvode Dobroslava Jevđevića. Baćović piše da je odbio „sporazum koji su mi ponudili da potpišem”, budući da su „Talijani [su] u tom sporazumu smatrali nas kao neku njihovu miliciju”.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 222, registarski broj 49/5 (BH-V-2285).</ref> O vojvodi [[Ilija Trifunović-Birčanin|Iliji Trifunoviću Birčaninu]], čiji se štab nalazio u [[Split]]u, Baćović piše: {{izdvojeni citat|Birčanin se nalazi u Splitu sa svojim Štabom. Poručnik Jovanović-ađutant Birčaninov koji je Vama prestavljen saznao sam da je Jevrejin, njegova je uloga slična Hanafu. [...] Mislim da bi trebalo dati jedan opšti raspis da se u naše redove ne uvlače Jevreji jer sa njima imamo hrđavo iskustvo...<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_141.htm Izveštaj komandanta Komande operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine iz prve polovine avgusta 1942. o toku priprema za napad na Foču, kadrovskim problemima i saradnji sa italijanskim okupatorom]</ref>}} Petar Baćović, nasljednik majora Boška Todorovića u istočnoj BiH, u svom proglasu Srbima u partizanskim redovima oktobra 1942, objašnjava kako su "Jevreji, udruženi sa najvećim šljamom zemlje", pobjegli u šume i tamo propagiraju bolji život u komunističkoj državi.<ref>AVII Chetnik Collection, box 222, facs. 5, doc. 34.</ref> On svom proglas završava riječima: {{izdvojeni citat|Vas još uvek vode [[Tito]], [[Moša Pijade]], [[Roćko Čolaković]], [[Vlado Šegrt]], [[Rade Hamović]], [[Savo Mizera]] i mnogi drugi Jevreji, muslimani, Hrvati, Mađari, Bugari i ostali belosvetski šljam.}} Na [[Beogradski proces|suđenju Draži Mihailoviću i pripadnicima njegove organizacije]], tužilac je pročitao pozdravno slovo koje je kapetan [[Pavle Đurišić]] održao u čast generala [[Alessandro Pirzio Biroli|Alesandra Pircija Birolija]], okupacionog guvernera Crne Gore, početkom novembra 1942. u [[Kolašin]]u. Na jednom mjestu u govoru, Pavle Đurišić veli: {{izdvojeni citat|U tom vremenu kada je narod u Crnoj Gori bio doveden u jedan težak položaj, sreća nam se nasmejala i baš tada došao je među nas veliki prijatelj srpskog naroda, solunac, nosilac Belog orla sa mačevima, njegova ekselencija armijski đeneral gospodin Aleksandar Pircio Biroli. Došao je za guvernera Crne Gore... On je sa svojim komandantima Nj. E. generalom Luiđi Mentastijem, generalom Silvijem Boninijem, generalom Ćitorijem i drugim potčinjenim komandantima dao mogućnosti da se vidno ispolji izraz nacionalnog ponosa i svesti kod srpskog naroda u Crnoj Gori, da uz pripomoć italijanske vojske i italijanskog oružja očisti Crnu Goru od tih izroda i jevrejskih plaćenika i da zavede red i mir u Crnoj Gori...<ref>[https://znaci.org/00003/800.pdf#page=36 Damjan Pavlica: Draža za početnike - priručnik za borbu protiv revizije prošlosti], str. 270.</ref>}} Prethodno, general Biroli je posjetio i [[manastir Ostrog]]. I ovom prilikom je italijanskom guverneru priređen svečani doček. U broju od 20. oktobra 1942, [[Kvisling|kvislinški]] list “Glas Crnogorca” prenio je govor pukovnika [[Bajo Stanišić|Baja Stanišića]], koji je tada kazao: {{izdvojeni citat|Rušilački duh jevrejskih zlikovaca, naučen da lovi u mutnom, oslonjen na krupne fondove strane propagande, našao je pogodan teren, da u savezu sa našim domaćim izrodima i otpadnicima napadne na Vaše mirne vojnike. I kada je toga radi narod doveden između dvije vatre i našao se na ivici propasti i u pitanju biti ili ne biti, vi ste, Ekselencijo, velikodušno odustali od represalija, na koje ste imali puno pravo. Vi ste dobro uočili otkuda sve to potiče i, kao stari prijatelj srpskog naroda i vitez Bijelog Orla sa mačevima, velikodušno pružili svaku pomoć da se naš narod spasi od propasti u najkritičnijem času naše istorije.<ref name="antenam.net">[https://www.antenam.net/istorija/151664-slucaj-mitropolita-joanikija-lipovca Boban Batrićević: Slučaj mitropolita Joanikija Lipovca (Antena M)]</ref>}} [[Datoteka:Tito and Moša Pijade 1942.jpg|thumb|[[Tito]] i [[Moša Pijade]], najčešće mete četničke antijevrejske propagande.]] Četnički pamflet u okolini Sarajeva u jesen 1942. govori o „komunistima čije vođe su Jevreji i koji hoće da nametnu jevrejsku vladavinu svijetu”.<ref>HMBiH Collection ‘UNS’, box 2, doc. 518/3.</ref> Četnici su decembra 1942. rasturali rasistički pamflet u istočnoj Hercegovini koji glasi: {{izdvojeni citat|Vrhovni zapovednik svih komunističkih snaga u zemlji je neki Drug [[Tito]], čije pravo ime niko ne zna, ali znamo jedino da je zagrebački Jevrejin. Njegov glavni saradnik je [[Moša Pijade]], beogradski Jevrejin; [[Franjo Vajner]], mađarski Jevrejin; [[Azija Kokuder]], bosanski Turčin; [[Safet Mujije]], Turčin iz Mostara, [[Vlado Šegrt]], bivši robijaš; i mnogi drugi njima slični. Njihova imena najbolje svedoče ko su i koliko se bore za naš narod.<ref>HMBiH Collection ‘UNS’, box 2, doc. 627.</ref>}} Četnički komandant [[Draža Mihailović|Mihailović]] na jednom mjestu za partizane kaže: {{izdvojeni citat|To su najveći zlotvori koje vodi jevrejština.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_74.htm IZVOD IZ KNJIGE POSLATIH DEPEŠA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA U VREMENU OD 20. FEBRUARA DO 6. MARTA 1943. GODINE]</ref>}} On u obraćanju potčinjenima u decembru 1942. godine takođe koristi prisustvo Jevreja i pripadnika drugih naroda u redovima NOVJ kao argument protiv partizana: {{izdvojeni citat|Partizanske jedinice su pune razbojnika svih vrsta, kao što su ustaše - najgori kasapi srpskog naroda - Jevreji, Hrvati, Dalmatinci, Bugari, Turci, Mađari i svih drugih naroda sveta.<ref>Mihailović, Rat i mir đenerala, vol. 1, p. 297.</ref>}} Dana [[10. februar]]a [[1943]]. godine, početkom [[Četvrta neprijateljska ofanziva|Četvrte neprijateljske ofanzive]], četnički komandanti Istočne Bosne, Hercegovine, Dalmacije i Like objavili su zajedničko saopštenje "narodu Bosne, Like i Dalmacije" u kojem kažu: {{izdvojeni citat|Pošto smo očistili Srbiju, Crnu Goru i Hercegovinu, došli smo Vam u pomoć da razbijemo žalosne ostatke komunističke međunarodne, zlikovačke bande Tita, Moše Pijade, Levi Vajnerta i drugih plaćenih jevreja.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_2_31.htm Zbornik dokumenata, pt 14, vol. 2, doc. 31, p. 175.</ref>|Četnički proglas povodom početka [[Četvrta neprijateljska ofanziva|Četvrte neprijateljske ofanzive]]}} Oni ih pozivaju da "poubijaju [[politički komesar|političke komesare]] i stupe odmah u četničke redove, kao i stotine i stotine drugih koji shvataju da su "izdati i prevareni od komunista jevreja".<ref>Zbornik dokumenata, pt 14, vol. 2, doc. 31, p. 175.</ref> Proglas su potpisali [[Ilija Mihić]], [[Momčilo Đujić]], [[Petar Baćović]] i [[Radovan Ivanišević]]. U jednom njemačkom izvještaju s kraja oktobra 1943. govori se afirmativno o saradnji sa četnicima u [[Slavonija|Slavoniji]] pod komandom majora [[Dušana Janjića]]: {{izdvojeni citat|187. ResDiv. izvještava o ponudama Janićevih četnika za saradnju; u augustu 43. jedna grupa prešla Savu kod Bos. Gradiške uz dozvolu jednog njem. bataljona; imali teške gubitke i jednom prilikom izbavili jednu domobransku četu od partizanskog napada; zbog protesta NDH, četnici se morali vratiti u Bosnu; u septembru 43. druga ponuda od iste grupe; Nijemci prihvatili da Janić sa 16-20 ljudi vrši izviđačke zadatke na Psunju (bez pismenog sporazuma); borbeni su i dobro se pokazali; sam major Janić odaje dobar utisak; mrzi Jevreje, masone, pa samim tim i komuniste i Ujedinjeno Kraljevstvo i SAD.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=389&rec=314&roll=1544 National Archive Washington, T314, Roll 1544, frames 000383-4.]</ref>|Izvještaj 187. rezervne divizije o saradnji sa četnicima (31. oktobar 1943. godine)}} Na tragu [[Nacionalsocijalizam|nacionalsocijalističke]] propagandne mantre o »jevrejsko-boljševičkoj opasnosti«, često su i vođe četnika identifikovale Jevreje sa komunistima, dok je sama [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]], budući organizator NOP-a, proglašena za glavnog neprijatelja srpskog naroda. U jednom članku iz oktobra 1943. godine, vojvoda Momčilo Đujić piše: {{izdvojeni citat|Danas je naša borba protiv tog neprijatelja olakšana time što se komunisti više ne kriju, oni sada rade otvoreno, a pod njihovu firmu srpa i čekića i jevrejske petokrake zvijezde, svrstali su se, osim Jevreja i frankovci koji su duhovno podigli ustaše - za koje je već i radio London javio već nekoliko puta, da prelaze u masama u komunističke redove. Sada su se svi strpali u jedan koš, i naš narod žilavo udara po tome košu bez milosti i sažaljenja, onako kao što su i komunisti pune dvije godine bez milosti, ubijali naše najbolje sinove, uništavali naša narodna bogatstva, i pod krvavom jevrejskom petokrakom zvijezdom kroz našu razapetu Otadžbinu, u znaku srpa i čekića, sijali glad i smrt i stvarali od naroda i njegove imovine nova i strašna zgarišta, grobljišta i pepelišta.<ref>AIHRPH, NG, kut. 428, M. Đujić: »O našem najvećem narodnom neprijatelju o komunistima«, listopad 1943.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/41_20.htm Politička kampanja protiv NOP-a kao posljednje oružje]</ref>}} U toku 1942. pa sve do septembra 1944, u [[Logor Banjica|koncentracioni logor na Banjici]] dovođeni su Jevreji, koji su se po kapitulaciji Jugoslavije sklonili van gradskih sredinâ, pretežno po ruralnim predjelima okupirane Srbije. Oni su bili hvatani od strane [[Srpski dobrovoljački korpus|ljotićevaca]], [[Srpska državna straža|nedićevaca]] i četnikâ te isporučivani Njemcima. Za svakog uhvaćenog Jevreja koji je predat okupatoru, predviđena je bila novčana naknada. Prema nepotpunim podacima, u tom periodu dovedeno je u Banjički logor 455 Jevreja, koji su odmah po dolasku likvidirani.<ref>[https://www.jevrejskadigitalnabiblioteka.rs/handle/123456789/651 Jaša Romano, Jevreji Jugoslavije 1941-1945. Žrtve genocida i učesnici Narodnooslobodilačkog rata, Savez jevrejskih opština Jugoslavije], Beograd 1980, str. 75.</ref> [[Šovinizam]] četnika, a naročito njihov [[antisemitizam]], veoma je blizak [[propaganda Nedićeve vlade|propagandi Nedićeve vlade]], koja je, opet, deo opšte nacističke ideologije.<ref name="Hoare"/> Često apostrofiranje "Jevreja" u partizanskim redovima, u jeku [[holokaust]]a u Jugoslaviji, delom je dodvoravanje nacistima.<ref name="Hoare"/> U knjizi ''Encyclopedia of the Holocaust'' (“Encikolpedija Holokausta”), izdatoj [[1990]]. godine, odnos Mihailovićevih četnika prema Jevrejima tokom [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupacije Jugoslavije]] tumači se na sljedeći način: {{izdvojeni citat|U početku je među četnicima bilo nekih Jevreja, ali kada se pokazalo da se četnici ne bore protiv okupatora i njihovih saradnika, nego da su zapravo skloni da sarađuju ​​s njima, Jevreji su prešli u redove partizana. Kako se povećavala [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu|saradnja četnika s Njemcima]], njihov odnos prema Jevrejima u područjima pod njihovom kontrolom se pogoršavao, a Jevreje su poistovjećivali s omraženim komunistima. Bilo je dosta primjera da su četnici ubijali Jevreje ili ih predavali Njemcima.<ref name="Hoare">[https://www.znaci.org/00001/177.pdf Dr. Marko Hoare: The Chetniks and the Jews]</ref><ref>{{cite web |title=Chetniks |url=https://www.yadvashem.org/odot_pdf/microsoft%20word%20-%20160.pdf |website=yadvashem.org |publisher=Yad Vashem}}</ref><ref>Gutman, Encyclopedia of the Holocaust, p. 289. <br /> ({{jez-eng|"At the initial stage, there were some Jews among the Chetniks, but when it turned out that the Chetniks were not fighting the invaders and their collaborators, and in fact were inclined to cooperate with them, the Jews switched to the ranks of the partisans. As the Chetniks increased their cooperation with the Germans, their attitude toward the Jews in the areas under their control deteriorated, and they identified the Jews with the hated Communists. There were many instances of Chetniks murdering Jews or handing them over to the Germans."}})</ref>}} === Stav prema okupatoru === {{main|Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu}} {{izdvojeni citat|Održavanje neprijateljskog stava prema okupatorima i njihovim pomagačima, ali za sada, do daljeg, ne ulaziti u neposredne borbe osim u slučajevima samoodbrane kao što je slučaj u Hrvatskoj.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_6.htm</ref>|Program četničkog pokreta DM od septembra 1941. upućen izbegličkoj vladi Kraljevine Jugoslavije}} {{izdvojeni citat|Nije moja namera da ratujem protiv okupatora, jer kao generalštabni oficir poznajem snage obeju snaga. [...] Nećemo se boriti protiv Nemaca, pa ni onda ako nam ova borba bude nametnuta.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_244.htm Zapisnik sa sastanka Draže Mihailovića i predstavnika nemačkog opunomoćenog komandanta korpusa u Srbiji od 12. novembra 1941. o saradnji u borbi protiv partizana]</ref>|Pukovnik Draža Mihailović na [[Sastanak u Divcima|sastanku u Divcima]], 11. novembra 1941.}} {{izdvojeni citat|Ja i svi moji drugovi nacionalisti zahvaljujemo Italijanskoj Vojnoj Sili za veličanstvenu pomoć koja nam je ukazana u najcrnjem momentu naše nacionalne istorije.<ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Zagreb-Beograd, 1979, str. 237.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_90.htm Pismo Jakova Jovovića od 29. maja 1942. italijanskom guverneru Crne Gore o ličnom i opštem stavu četnika prema italijanskom okupatoru]</ref>|Marinski kapetan Jakov Jovović u pismu od 29. maja 1942. generalu Alesandru Pirciju Biroliju, italijanskom guverneru Crne Gore}} {{izdvojeni citat|D.M.-pokret: Mihailovićeva taktika se sastoji u tome da organizuje i štedi svoje snage za planirani narodni ustanak. On izbjegava svaki konflikt sa okupacionim trupama.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=665&rec=78&roll=332 Nacionalni arhiv Vašington, T-78, rolna 332, frejm 6289915: Procjena situacije komande Jugoistoka za februar 1943 (2. mart 1943.)]</ref>|Procjena situacije komande Jugoistoka za februar 1943. (2. mart 1943.)}} {{izdvojeni citat|Ako se pokaže kao zgodno za uništenje komunističkih grupa u šumi i njihovih simpatizera, služiti se i okupatorom, kome preko za to pogodnih ličnost njih prokazivati. U tome moralisti neka ne vide ništa nemoralno.<ref>AVII, ČA, CG—V—1581, Direktiva delegata VK R. Perhineka od 5. juna 1943.</ref><ref>[https://znaci.org/00003/639.pdf Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori — Četnički i federalistički pokret 1941 — 1945, Obod, Cetinje, 1977.], str. 368.</ref>|Rudolf Perhinek, delegat Vrhovne komande JVuO za Crnu Goru, u direktivi od 5. juna 1943.}} {{izdvojeni citat|Sa okupatorom održavati dobre odnose i ne napadati ga već po mogućnosti iskoristiti ga svugde i na svakom mestu do uništenja komunista.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_2.htm Naređenje komandanta operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine od 17. septembra 1943. komandantu Gatačke brigade o saradnji četnika i Nemaca u borbi protiv NOVJ]</ref>|Naređenje Petra Baćovića, komandanta operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine o saradnji četnika i Nemaca u borbi protiv NOVJ (17. septembar 1943.)}} {{izdvojeni citat|Koristeći se akcijom okupatora i satelita, upotrebiti sve raspoložive snage za potpuno čišćenje od komunista svih srpskih pokrajina.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_43.htm Pismo majora Zaharija Ostojića od 6. decembra 1943. Draži Mihailoviću o potrebi većeg angažovanja četnika s okupatorskim trupama radi sprečavanja prodora jedinica NOVJ u Srbiju]</ref>|Iz pisma Zaharija Ostojića Draži Mihailoviću od 6. decembra 1943.}} {{izdvojeni citat|U velikom broju neprijatelja protiv kojih se borimo nije ništa nelogično koristiti jedne protiv drugih.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 1a/1, depeša br. 361.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref>|General Dragoljub Mihailović u depeši od 13. januara 1944.}} {{izdvojeni citat|Četničko držanje se neće promijeniti sve do neposredno pred [savezničko] iskrcavanje.<ref>NAW, T-314, Roll 564,000510</ref>|Izvještaj obavještajnog odjeljenja nemačkog [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog korpusa]] za period od 13. februara do 12. marta 1944.}} {{izdvojeni citat|Četnike su podržavali naši saveznici Italijani, a i naši neprijatelji Englezi. Italijani su neprestano nastojali da četnike upotrebe u borbi protiv komunista, premda smo mi Italijanima dali nepobitne dokaze da Mihailović najuže sarađuje sa saveznicima i da mu je jedini cilj da iskoristi Italijane, kako bi i njih u pogodnom trenutku izbacio iz zemlje.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Događaji na Balkanu od 1. januara do 31. marta 1944.)}} {{izdvojeni citat|U početku su postojala dva pokreta otpora u Jugoslaviji, četnici i partizani. Otpor četnika je trajao samo do jeseni 1941, njihovi lideri su tada prešli neprijatelju ili se vratili pasivnosti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/3_1_0.htm Basil Davidson: PARTISAN PICTURE] "In the beginning there had been two resistance movements in Jugoslavia, the chetniks and the partisans. The resistance of the chetniks had lasted only until the autumn of 1941, their leaders then going over to the enemy or returning to passivity."</ref>|[[Basil Davidson]]}} {{izdvojeni citat|Plan nacionalista bio je sledeći: dokle god su nemački i italijanski okupatori u zemlji, da se od njih na ovaj ili onaj način dobije što je moguće više oružja. To je bio jedini razlog zbog koga su četnici, povremeno, sarađivali sa okupatorom. Niko od nacionalista nije imao nikakve simpatije za ratne ciljeve okupatora i niko od četnika nije bio spreman da se bori za ratne ciljeve Nemačke ili Italije. </br> Ovo se, pre svega, u potpunosti odnosi na srpskog vođu četnika, bivšeg pukovnika Generalštaba Dražu Mihailovića. Politika ovog srpskog nacionaliste može da se razume i objasni samo iz tog, ratnog okvira, kada u zemlji besni građanski rat.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 149.</ref>|[[Hermann Neubacher]]}} U Srbiji će između antiokupatorskih pokreta doći do suprotstavljanja dvije strategije: ofanzivne, komunističke, i strategije [[Atantizam|atantizma]], četničke.<ref name="Petranović"/> Četnički odnos prema [[ustanak u Srbiji 1941.|ustanku u Srbiji 1941.]] i borbi protiv okupatora je bio da je borba počela prerano, tj. da vrijeme za borbu protiv okupatora još nije došlo, budući da je Njemačka još uvijek jaka. Naime, borbe treba otpočeti kada Saveznici stignu do Balkana. Do tada, treba čuvati snage i boriti se protiv unutrašnjih neprijatelja: {{izdvojeni citat|Početi odmah sa propagandom protiv komunista i svugde i na svakom mestu objasniti istinu da je do ovoga žalosnog stanja došlo zato što su oni u želji da preotmu vlast počeli borbu prerano. Narodu uvek skrenuti pažnju na jednu nepobitnu činjenicu: Nemačka mora izgubiti rat pa makar koliko on dugo trajao. (...) Mi zato nećemo i ne možemo zajedno sa Nemcima ali nećemo ni u otvorenu borbu, koju sada ne možemo izdržati. Mi ćemo nastaviti da se spremamo da se naoružavamo i počećemo borbu onda kad naši saveznici vežu Nemačke snage na Balkanu i budu u stanju da i nas potpomognu. Dotle dok ovaj momenat ne dođe mi moramo iskoristiti rasulo kod komunista da ih razoružamo (...)<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_33.htm Naređenje Štaba 1. valjevskog četničkog odreda od 13. decembra 1941. za saradnju sa vlastima srpske kvislinške vlade</ref>|Naređenje Štaba 1. valjevskog četničkog odreda za saradnju sa vlastima srpske kvislinške vlade (13. decembra 1941.)}} Četnici su često isticali da bi za ostvarenje svojih političkih i vojnih ciljeva bilo poželjno „koristiti“ okupatora, dok su zapravo okupatori instrumentalizovali četnike, u prvom redu za borbu protiv pripadnika [[Narodnooslobodilački pokret|NOP]]-a, tj. za održavanje reda i mira na okupiranim teritorijama. »Iskorištavanje neprijatelja« u potrebnoj mjeri — kako su četnici voljeli nazivati svoj način kolaboracije — činilo im se kao jedino rješenje i to je bio pravac kojim su oni odlučili krenuti. Tako je kroz stanovito vrijeme i u raznim dijelovima Jugoslavije došlo do kolaboracije četnika, najprije s [[Milan Nedić|Nedić]]evim snagama u Srbiji, zatim s [[Talijani]]ma u [[Kraljevina Crna Gora (1941-1944)|Crnoj Gori]] i u talijanskim dijelovima [[NDH]], zatim s nekim [[Ante Pavelić|Pavelić]]evim snagama u dijelovima [[Bosna (regija)|Bosne]] koje su kontrolirali [[Nijemci]], a nakon talijanskog sloma i s Nijemcima neposredno.<ref>[https://znaci.org/00001/40_45.htm DVOJNA POLITIKA U SRBIJI]</ref> Antikomunizam je bio glavni ideološki faktor koji je prouzrokovao nalaženje zajedničkih interesa između JVuO i okupatorâ, ali i između JVuO i kvislinških, odnosno domaćih profašističkih pokreta.<ref>[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]</ref> Takođe, prema mišljenju profesora [[Branko Petranović|Branka Petranovića]], saradnja četnika sa okupatorima i kvislinzima bila je antikomunistička po svojoj suštini.<ref>Branko Petranović, Srbija u Drugom svetskom ratu 1939-1945, Vojnoizdavački i novinski centar, Beograd, 1992, str. 363.</ref> Britanski kapetan Bil Hadson 1942. konstatuje da Mihailović "još sarađuje s Osovinom u Crnoj Gori i Sandžaku i miruje u Srbiji", a u Dalmaciji Trifunovićevi legalizovani četnici, podsticani od Italijana, "sanjaju o nekoj Srbo-Sloveniji i Dalmaciji".<ref name="Deakin2">[https://www.znaci.org/00001/5_3.htm William Deakin, BOJOVNA PLANINA]</ref> Direktiva komandanta operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine od 9. januara 1942. potčinjenim oficirima za slučaj napada italijanskih i nemačkih jedinica kaže: {{izdvojeni citat|Situacija je takova da svakog trenutka može doći do nemačko-italijanske invazije našeg oslobođenog dela Kraljevine Jugoslavije, a odnos snaga ne daje izgleda za naš uspešan otpor. U takvoj situaciji, svaki otpor bio bi štetan do krajnosti za srpsko stanovništvo u ovom kraju, a uz to uzaludan. (...) Borba se može i mora produžiti, prvenstveno tamo gde je najlakše, a to je u delu naše Kraljevine gde nema jakih okupatorskih garnizona i gde je okupator manje zainteresovan (...) iako se ne može napadati može se dugo braniti, koristeći sva sredstva koja služe braniocu, naročito prikrivanje, kamuflažu i tajnost uopšte.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1.htm 38. Direktiva komandanta operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine od 9. januara 1942. potčinjenim oficirima za postupak u slučaju napada italijanskih i nemačkih jedinica na četnike</ref>|Direktiva komandanta operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine za postupak u slučaju napada italijanskih i nemačkih jedinica (9. januara 1942.)}} U izvještaju o pokušaju organizovanja odreda JVuO u [[Slavonija|Slavoniji]], koji je 13. februara 1942. kapetan [[Žarko Milurović]] poslao majoru [[Bošku Todoroviću]], predlaže se kakav bi stav trebalo zauzeti prema okupacionim vlastima, kao i prema [[Ustaše|ustaša]]ma. Kada je o ustašama riječ, Milurović piše da će »osveta i pokolj biće izvršen nad ustašama — krivcima i oficirima — izdajnicima«, dok za Nijemce daje sljedeću preporuku: {{izdvojeni citat|Prema okupatorima, u početku, bićemo pasivni i sa njima prećutno imati jedan »Džetleman-agreman«, a ako pak oni okrenu drukčije, ili njihova situacija bude loša, onda sa njima učiniti što i sa ustašama.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_58.htm Izveštaj kapetana Žarka Milurovića od 13. februara 1942. majoru Bošku Todoroviću o pokušaju organizovanja četničkih jedinica u Slavoniji]</ref>}} [[Dobroslav Jevđević]], uoči predstojeće [[Operacija Trio|operacije protiv partizana u Hercegovini, Crnoj Gori i Sandžaku]], obavještava Dražu Mihailovića aprila 1942. o tome kakvi su odnosi između četnika i Italijana: {{izdvojeni citat|Usled nemilosrdnog partizanskog terora prisiljeni smo bili na razgovore i kolaboraciju sa italijanskim trupama koje su to jedva dočekale, da izbegnu borbi izlaganju svojih vojnika, nadajući se da ćemo mi sami likvidirati komuniste. Talijanska vojska nam je dala u više mahova oružje zatim oko 250.000 metaka, 10 mitraljeza i daje na revers i veće količine hrane za odrede koju upotrebljujemo za prehranu stanovništva koje direktno skapava od gladi. Svi ti odredi su isključivo pod komandom naših aktivnih oficira i spremni u svakom času da izvrše svaku zapovijest protiv Italijana ili koga god želite. O ovom sam smatrao za dužnost da Vas izvestim!<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_77.htm Izveštaj Dobrosava Jevđevića od aprila 1942. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj i ekonomskoj situaciji u Bosni, Hercegovini i Dalmaciji i o saradnji četnika sa italijanskim okupatorom u borbi protiv NOP-a]</ref>}} U sličnom tonu Jevđević jula 1942. piše i [[Petar Baćović|Petru Baćoviću]]. Kao presudan faktor za približavanje četnika Italijanima, pored antagonizma prema partizanima, Jevđević ukazuje i na politiku [[Ustaše|ustaških]] vlasti prema Srbima u [[NDH]]: {{izdvojeni citat|Za nas Srbe taktiziranje sa Italijom donosilo je spas od Ustaških pokolja, preuzimanja srpskog oružja u srpske ruke, dobivanje hrane izgladneloj srpskoj sirotinji i stvaranje jedne prostrane poluslobodne zone u kojoj bi se mogla nesmetano vršiti politička i vojna organizacija Srpskoga naroda. I ako je komunistički val naneo mnogo nesreće srpskom narodu, učinio nam je jedno veliko dobro, jer je prisilio Italiju da nam dade daleko veći broj oružja i živeža nego što je to ranije predviđala. Kako je naša snaga rasla mi smo bili čvršći u našim zahtevima i prećutno sve više otimali uzde iz ruku.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_130.htm Izveštaj Dobroslava Jevđevića iz druge polovine jula 1942. majoru Petru Baćoviću o vojno-političkoj i ekonomskoj situaciji u Hercegovini i saradnji sa italijanskim okupatorom]</ref>}} Potpisivanjem [[Suradnja četnika sa NDH|ugovora sa ustaškim vlastima]] u aprilu, maju i junu 1942, četnički odredi na teritoriji NDH obavezali su se na priznanje [[suverenitet]]a (»vrhovničtvo«) kvislinške države i njezinog [[Ante Pavelić|poglavnika]], kao i na prekid svih neprijateljstava sa civilnim i vojnim vlastima NDH. Zaključivanjem ovih sporazuma, većina bosanskih četnika bila je ''de facto'' inkorporirana u njemački okupacioni sistem. U [[Doboj]]u je 9. jula 1942. sačinjen aneks ugovora potpisanog 28. maja od strane predstavnika NDH i pripadnika Ozrenskog i Trebavskog četničkog odreda.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_89.htm Zapisnik o sporazumu između predstavnika Ozrenskog, Trebavskog i odreda "Kralj Petar II" i NDH od 28. maja 1942. o saradnji u borbi protiv NOP-a u istočnoj Bosni]</ref> U biti, aneks se sastoji od jedne tačke: {{izdvojeni citat|Predstavnici gore označenih četničkih odreda izjavljuju: »Samo se po sebi razumije da se trenutkom prekida neprijateljstva sa hrvatskim domobranstvom prekidaju i neprijateljstva protivu savezničkih njemačkih i talijanskih četa«.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_117.htm Dodatak zapisniku o sporazumu između Ozrenskog i Trebavskog četničkog odreda i predstavnika NDH od 28. maja 1942. sačinjen 9. jula 1942. godine]</ref>}} U svijetlu saradnje četnika i Italijana u zajedničkom frontu protiv partizana, paradigmatičan je i izvještaj koji je 28. jula 1942. Vrhovnoj komandi JVuO uputio kapetan [[Vojislav Lukačević]] (pseudonim »Rampini«): {{izdvojeni citat|12. jula sastali smo se sa Vojvodom Birčaninom u Nevesinju. Vojvoda kao Vaš punomoćnik za zapadnu Bosnu, Liku, Dalmaciju i Hercegovinu, u pratnji celog štaba baš je vršio inspekciju četničkih odreda po Hercegovini. Svi četnici na ovoj teritoriji su legalizovani i dejstvuju u tesnoj saradnji sa Italijanima te im predaju i sve zarobljenike i krivce.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_132.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 19. jula do 3. avgusta 1942. godine]</ref>}} U Zimonjića Kuli kod [[Avtovac|Avtovca]] 22. jula 1942. godine, održan je sastanak [[Ilija Trifunović-Birčanin|Ilije Trifunovića-Birčanina]] sa Dražom Mihailovićem. Sastanku su prisustvovali i major [[Zaharije Ostojić]], kapetan [[Pavle Đurišić]] i veći broj četničkih komandanata i vođa iz [[Hercegovina|Hercegovine]]. U izveštaju italijanske Više komande oružanih snaga »Slovenija—Dalmacija« od 7. avgusta 1942. o tom sastanku, između ostalog, piše: {{izdvojeni citat|U toku razgovora vođe Hercegovine razmatrali su delatnost italijanskih trupa na područjima Hrvatske nastanjenim pravoslavnim stanovništvom, navodno, zaključili da je potrebno nastaviti postojeću lojalnu saradnju u borbi protiv komunista i za normalizaciju prilika. — Na interpelaciju Trifunovića o njegovim operativnim planovima, general Mihailović je, navodno, izjavio da je vlada iz Londona vršila pritisak na njega da ponovo raspali gerilski rat protiv trupa Osovine na Balkanu. On je, navodno, odgovorio da učešće Srba u borbi, može da bude razmatrano tek kada Rusi budu u Budimpešti a Englezi u Sofiji. — Ovo zbog toga što se, s obzirom na već pretrpljene gubitke srpskog stanovništva u ratu, u ustaškim progonima i u partizanskom ustanku, tom stanovništvu ne mogu nametati nove žrtve i novi rizici...<ref>Arhiv VII, NAW-I-T-821, r. 403, sn. 55—57</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_121.htm Izveštaj majora Petra Baćovića od 16. jula 1942. Draži Mihailoviću o vojnopolitičkoj situaciji u Hercegovini i saradnji sa italijanskim okupatorom]</ref>}} Drugog dana konferencije, Trifunović-Birčanin je sa Dobroslavom Jevđevićem otputovao nedaleko od [[Trebinje|Trebinja]], gdje se sastaju sa [[Radmilom Grđićem]] i [[Milanom Šantićem]], političkim predstavnicima četnika u Hercegovini. Njemački konzulat u [[Sarajevo|Sarajevu]] je izvijestio 20. avgusta 1942. poslanstvo u [[Zagreb]]u da je na sastanku postignut dogovor o neposrednoj strategiji, te da su ustanovljeni krajnji ciljevi borbe: * Stvaranje [[Velika Srbija|Velike Srbije]], * Uništavanje partizana, * Uklanjanje katolika i muslimana, * Nepriznavanje [[NDH]], * Ne surađivati sa Nijemcima i * Privremena saradnja sa Italijanima radi dobijanja oružja, municije i hrane.<ref>Matteo J. Milazzo, The Chetnik Movement & the Yugoslav Resistance. Baltimore, Maryland: Johns Hopkins University Press, 1975, p. 94–95.</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 261.</ref> [[Radivoje Kerović]], komandant [[Majevica|majevičkih]] četnika, u pismu njemačkoj komandi u [[Tuzla|Tuzli]] od 10. avgusta 1942. navodi da ima puno povjerenje u okupacionu silu i obećava da četnici neće izazivati incidente i napadati [[Wehrmacht]] i snage NDH: {{izdvojeni citat|Što se tiče Hrvatske vojske, ona je do danas prema nama bila korektna i u nju ima povjerenja. U Njemačku vojnu silu imamo potpuno povjerenje i spremni smo sa njom potpuno lojalno sarađivati, samo ako su naši životi i imovina obezbeđena. Do danas nije zabilježen nijedan slučaj napada sa naše strane na Njemačku vojsku ne samo na Majevici, nego i u cijeloj Bosni, a garantujemo da se to ni u buduće neće desiti.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_142.htm Obaveštenje Štaba Majevičke četničke grupe od 10. avgusta 1942. nemačkoj komandi u Tuzli o uslovima četničko-nemačke saradnje]</ref>}} Kapetan Pavle Đurišić u uputstvu koje je krajem avgusta 1942. poslao komandantu [[Nova Varoš|novovaroškog]] sreza, poručniku [[Vuk Kalaitović|Vuku Kalaitoviću]], preporučuje da, paralelno sa beskompromisnim stavom prema partizanima, treba imati i lojalno držanje u odnosu na okupatorske snage: {{izdvojeni citat|Da bi Vam se olakšao rad na terenu, aktom ove komande Pov. Br. 344 od 26 ov. m., traženo je od Komandanta divizije »Venecija« da Vas u područnom Vam srezu smatra legalnim, kao i Vaš rad, pošto ste pod komandom potpisatog. Vaš stav prema okupatoru ima biti lojalan i upravljen tačno po naređenjima i direktivama ove Komande. Nikakvih akcija nesmete preduzeti da prethodno ne obavestite ovu Komandu o njima.<ref name="ReferenceB">[https://znaci.org/00001/4_14_1_157.htm Uputstvo Štaba Limsko-sandžačkih četničkih odreda od 30. avgusta 1942. komandantu novovaroškog sreza za lojalan stav prema okupatoru i bespoštednu borbu protiv pripadnika NOP-a]</ref>}} Radmilo Grđić, politički predstavnik Komande bosanskih, ličko-dalmatinskih i hercegovačkih vojnočetničkih odreda pri italijanskoj Višoj komandi oružanih snaga »Slovenija — Dalmacija« (''Supersloda''), u izvještaju poslatom Draži Mihailoviću krajem septembra 1942, piše o držanju četnika prema Italijanima, o uslovljenosti pozitivnog stava prema okupatoru [[Genocid u NDH|ustaškim genocidom nad Srbima]] te o saradnji sa italijanskom vojskom u borbi protiv [[NOVJ]]: {{izdvojeni citat|Vama, gospodine ministre, moram da saopštim i tu činjenicu: da nije bilo te dobre volje i pomoći italijanske, ja ne znam kad bi se — i da li bi se uopšte — obnovila četnička organizacija, i kad bi se ovi krajevi oslobodili od partizana. Razume se, da su oni imali tu svoje interesa pred očima, ali je istina da je to bio jedini put da dođemo ponovo do svoje nacionalne oružane organizacije i do oslobođenja naših krajeva od partizana. Ostaće istorijska činjenica: da je italijanska politika učinila strašan zločin prema srpskom narodu osnivajući, zajedno sa Nemcima, Pavelićevu Hrvatsku, — ali da je i italijanska vojska zaustavila klanje Srba od strane ustaša, a posle toga Srbima dala odlučnu pomoć da se oslobode partizana.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_173.htm Izveštaj četničkog predstavnika pri italijanskoj Višoj komandi oružanih snaga "Slovenija—Dalmacija" s kraja septembra 1942. Draži Mihailoviću o razlozima saradnje sa italijanskim okupatorom]</ref>}} [[File:Chetniks with Italians in Bosansko Grahovo 1942.jpg|thumb|Četnički komandanti [[Milan Cvjetićanin]] i [[Brane Bogunović]] predaju raport italijanskom komandantu, [[Bosansko Grahovo]], avgust 1942.]] 12. oktobra 1942. general Mihailović (koji u tom trenutku boravi u štabu Pavla Đurišića u selu [[Gornje Lipovo]], pokraj [[Kolašin]]a) šalje kapetanu [[Đuru Ivetiću]], komandantu sektora [[Boka kotorska|Kotorski zaliv]] — [[Grbalj]] — [[Luštica]], odobrenje za legalizaciju odreda kod italijanskih trupa: {{izdvojeni citat|OVLAŠĆENJE Kojim odobravam pešadijskom kapetanu I klase Đuru Ivetiću, da može svoj odred u cilju što boljeg rada za Otadžbinu legalizovati kod okupatorskih vlasti na najpogodniji način, starajući se pri tome da ostane na nacionalnoj liniji. Uputstva po ovome dobiće od majora Radulovića. Ovo čuvati kao strogo poverljivo.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_179.htm Ovlašćenje Draže Mihailovića od 12. oktobra 1942. kapetanu Đuru Ivetiću za legalizaciju odreda kod okupatorskih vlasti]</ref>}} Italijani su znali da se u njihovoj okupacionoj zoni nalazi general Mihailović, koga Nemci traže, ali su ga tolerisali, dok god su četnici bili u njihovoj službi ili zadržavali pasivan stav prema okupatoru. 2. novembra 1942. Pavle Đurišić izveštava Dražu Mihailovića da je razgovarao sa okupacionim guvernerom Crne Gore o njemu, i da Italijani nemaju ništa protiv njegovog boravka u Đurišićevom štabu: {{izdvojeni citat|Ništa nemaju protiv Vas samo da se ne stvori ovde drugi front i da ne uđemo u neku avanturu.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_184.htm Izveštaj kapetana Pavla Đurišića od 2. novembra 1942. Draži Mihailoviću o poseti italijanskom guverneru Crne Gore i stanju u Crnoj Gori]</ref><ref>Damjan Pavlica, Draža za početnike - priručnik za borbu protiv revizije prošlosti, Levo krilo, Beograd, 2014, str. 60.</ref>}} U [[Kulaši]]ma, blizu [[Prnjavor]]a, 1. decembra 1942. godine, održana je međuodredska konferencija bosanskih četničkih odreda. Konferenciji su prisustvovali gotovo svi komandanti odredâ i većina članova Štaba bosanskih četničkih odreda, kao npr. [[Rade Radić]], koji se nalazio na čelu Komande bosanskih četničkih odreda, zatim pop [[Savo Božić]], komandant odreda »Trebava«, [[Lazar Tešanović]], komandant odreda »Obilić«, major [[Slavoljub Vranješević]], kao i delegati odreda čiji komandanti nijesu uzeli učešća.<ref>Petar Kačavenda, Prilog pitanju odnosa Komande bosanskih četnika i Vrhovne komande Draže Mihailovića (1942), Prilozi, br. 8., Sarajevo, 1982, str. 266-267.</ref> Govoreći o rezultatima i posljedicama postignutih [[Suradnja četnika sa NDH|sporazuma sa vlastima NDH]], Stevan Botić, delegat sa [[Trebava|Trebave]] i lokalni prvak [[Zemljoradnička stranka (Jugoslavija)|Zemljoradničke stranke]] prije rata, istakao je: {{izdvojeni citat|Mi četnici demoralisani smo kao saveznici ustaša i Nemaca, а to tako da i London sam hvali partizane, а ne nas četnike. Mi smo silom prilika sklopili ugovor о primirju, ali danas se situacija menja da ćе se usporiti oslobođenje, а sa druge strane partizani postaju sve aktivniji prema ustašama... Treba da imamo na umu da s obzirom na današnju situaciju treba da zauzmemo drugi stav i da se borimo kao što to rade partizani ра da i mi uzimamo oružje, ја sam mišljenja da bi bilo potrebno da napadamo Hrvate, i da uzimamo oružje od ustaša...<ref>Zapisnik međuodredske konferencije, ВН—Х—573.</ref><ref>Rasim Hurem, Sporazumi o saradnji između državnih organa Nezavisne države Hrvatske i nekih četničkih odreda u istočnoj Bosni 1942. godine. Prilozi, Sarajevo, 1966, br. 2, str. 321.</ref>}} Major Slavoljub Vranješević, komandant zapadne Bosne JVuO, u izvještaju s početka februara 1943. piše da se četnici bore protiv partizana u sadejstvu sa Njemcima, kao i da se ovi raspituju da li bosanski četnici stoje pod vođstvom Draže Mihailovića: {{izdvojeni citat|Četnički odredi učestvuju u borbi zajedno sa Nemcima češće puta, ali na zasebnim sektorima. Pre našeg dolaska, Nemci su uspeli da u borbu protiv komunista uvode četnike tako, da im ovi osiguravaju krila i da se mešaju u komandovanje. Ovome se je odmah stalo na put, ma da sa dosta poteškoća. Po sebi se razume da se mnogo interesuju o tome, da li mi imamo kakve veze sa Dražom Mihailovićem — što mi odbijamo, navodeći da je to samo komunistička propaganda kako bi izazvali Nemce protiv nas, pa nas tako priklještene, uveli u svoje redove. Ipak, često puta Nemci čuju kako svi četnici pevaju »Od Topole pa do Ravne Gore« ili »Od Manjače pa do Ravne Gore«, »sve su straže generala Draže« itd., dakle jasno primećuju, ali moraju da trpe. Njihova nemoć oseća se.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_27.htm Izveštaj majora Slavoljuba Vranješevića od 3. februara 1943. majoru Zahariju Ostojiću o vojno-političkoj situaciji u četničkim odredima zapadne Bosne i saradnji sa nemačkim i ustaško-domobranskim jedinicama]</ref>}} 28. februara 1943. oficiri [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|15. brdskog armijskog korpusa]] [[Wehrmacht]]a daju o četnicima sljedeće karakteristike: {{izdvojeni citat|Četnici spolja odaju utisak lojalne saradnje, ali iz agresivnog ponašanja pojedinaca, razoružanja izdvojenih hrvatskih odeljenja i pustošenja muslimanskih i hrvatskih sela vidi se da veruju da će njihov čas kucnuti uskoro. Upadljiva je želja za municijom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=554&broj=365 National Archive Washington, T314, Roll 554, frame no. 000359.] </br> ({{jez-njem|"Die Cetniks erwecken zwar äusserlich zunächst noch den Eindruck loyaler Zusammenarbeit, aber aus der aggressiven Haltung Einzelner, dem Entwaffnen abgelegener kroat. Abteilungen und der Plünderung von muselmanischen und kroat. Gehöften ist zu entnehmen, dass sie ihre Stunde bald für gekommen halten. Auffalend ist das Bestreben aller Cetnikabteilungen, auf jede erdenkliche Weise Munition in die Hände zu bekommen."}})</ref>}} {{izdvojeni citat|Četnici: Prividna saradnja, naročito kad su neposredno ugroženi; inače, velikosrpski raspoloženi.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=210&rec=314&roll=1548 National Archive and Records Administration, T314, Roll 1548, frame no. 000204.] </br> ({{jez-njem|"Četnik: Scheinbare Zusammenarbeit, besonders dann wenn sie bedroht sind, ansonsten grosserbisch [sic!] gestimmt."}})</ref>|Procjena situacije u [[NDH]] od strane njemačke komande 2. zbornog područja (14.2.44)}} Zamisao Vrhovne komande JVuO i generala Draže Mihailovića o »iskorištavanju neprijatelja« s prevashodnim ciljem »uništenja komunista«, svom ostvarenju je najbliže došla tokom [[Operacija Weiss|operacije Weiss]], tj. [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]]. Osnovna ideja četničkog operacijskog plana je bila da se sa na brzinu prikupljenim snagama iz [[Hercegovina|Hercegovine]] i [[Istočna Bosna|istočne Bosne]] spriječi prodor Glavne operativne grupe [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] u Hercegovinu, a zatim da se s jakim četničkim snagama iz [[Crna Gora|Crne Gore]] i Hercegovine, u sadejstvu s italijanskim, njemačkim i [[Ustaše|ustaško]]-[[Hrvatsko domobranstvo|domobranskim]] jedinicama izvrši koncentrični napad na partizane. Time bi se postiglo opkoljavanje snaga NOVJ, nakon čega bi se pristupilo njihovom potpunom uništenju u džepu [[Neretva|Neretve]]. Za provedbu ovog cilja, četnička Vrhovna komanda se rukovodila sljedećim načelima: {{izdvojeni citat|Budite uvereni da su mi pred očima na prvom mestu interesi naroda. Nema nikakve bojazni da dođe do nerazmišljenih naših akcija, ali u svim svojim potezima moramo biti odlučni i rešeni. Poznajemo mi vrlo dobro sve naše neprijatelje i znamo tačno dokle i kako možemo zatezati. [...] Mi radimo samo za sebe i nikog više; nas se samo tiču interesi Srba i buduće Jugoslavije; za postizanje cilja koristimo jednog neprijatelja protivu drugog, tačno onako, kao što i svi neprijatelji, bez razlike rade; postići uspeh s najmanje moguće žrtava, ali podneti i najveće žrtve, ako je to potrebno za opštu stvar; sačuvati narod od svakog nepotrebnog izlaganja na domu. O svemu ovome vodi se računa.<ref>''Документи о издајству Драже Михаиловића — књига 1'', Државна комисија за утврђивање злочина окупатора и његових помагача, Београд, 1945, док. бр. 66, стр. 117—118.</ref><ref>[https://znaci.org/00003/639.pdf Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori — Četnički i federalistički pokret 1941 — 1945, Obod, Cetinje, 1977.], str. 320—321.</ref>|Iz pisma generala [[Dragoljub Mihailović|Dragoljuba Mihailovića]] pukovniku [[Bajo Stanišić|Baju Stanišiću]], 9. mart 1943. godine}} U depeši koju je 30. maja 1943. poslao majoru [[Karl Novak|Karlu Novaku]] (pseudonim »Ludvig«), komandantu [[Plava garda|Plave garde]], general [[Draža Mihailović]] o potencijalnim kontaktima sa Italijanima piše: {{izdvojeni citat|Što se tiče nekih razgovora sa italijanskim komandantom to nije poželjno, ali ukoliko možete da ih izradite na pogodan način to učinite ne kompromitujući ni pokret ni sebe. U teškoj borbi koju vodite treba koristiti jednog protiv drugog neprijatelja. Organizacija jugosl. vojske na Vama leži a učinite sve da je ojačate bez obzira na sve prepreke.<ref>Zbornik NOR-a, XIV/II, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 741.</ref>}} U pismu od 22. juna 1943. upućenom [[Mladen Žujović|Mladenu Žujoviću]], vojvoda [[Momčilo Đujić]] naglašava da su italijansko-četnički odnosi besprijekorni, izražavajući nadu da ni u budućnosti neće doći ni do kakve promjene u tom pogledu: {{izdvojeni citat|Naši odnosi sa Italijanima teku i dalje normalno u najboljoj prijateljskoj atmosferi, i mi smo uvereni da će tako ostati i do kraja i da će konačno biti krunisani trajnim prijateljstvom između naša dva naroda.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 798.</ref>}} Kakav je stav Vrhovna komanda JVuO smatrala da bi trebalo zauzeti spram Njemaca i oružanih snaga [[NDH]] s jedne, odnosno [[NOVJ]] s druge strane, može se zaključiti i iz depeša majora [[Zaharije Ostojić|Zaharija Ostojića]] upućenih 20. jula 1943. kapetanu Borivoju Mitranoviću, delegatu Vrhovne komande za Zapadnu Bosnu. Major Ostojić, između ostalog, poručuje: {{izdvojeni citat|[[Rade Radić|Radić]] neka vodi politiku sa Nemcima i Hrvatima, samo im ništa ne verovati, a odrede sačuvati po svaku cenu, izbegavajući borbu sa Nemcima. Niko od oficira i komandanata da ne razgovara sa Nemcima, nego da sve svršava Radić, kome vi dajte instrukcije. Dok ne uništimo boljševike, koji su neprijatelj broj jedan, prema svima ostalima voditi politiku.<ref>AVII, ČA, k. 18, reg. br. 27/7</ref><ref>Zbornik NOR-a, XIV/2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 810, fus. 7.</ref>}} Naredba komandanta 1. takovske brigade potporučnika [[Čedomira Unkovića]] od 22. jula 1943. godine, najbolje ilustruje koliko je strategija atantizma (oklijevanja i neizazivanja okupatora do povoljnog trenutka), koju je četničko vođstvo zagovaralo bila neučinkovita, budući da Njemci nijesu obustavili represalije nad civilnim stanovništvom i rekviziciju životnih namirnica: {{izdvojeni citat|Svesni svireposti okupatora nastojali smo svima silama da ga ničim ne izazovemo. Davali smo mu sve šta je tražio: hranu, stoku i ostale životne potrebe, lišavajući se na taj način najpotrebnijih sredstava za život, samo da ga ne izazovemo. Niti jedan naš metak nije ispaljen na okupatora, iako se u svima krajevima naše otadžbine vode ogorčene borbe sa okupatorom na život i smrt. Cela je Jugoslavija upaljena, samo je naša Srbija mirna, a u celoj Srbiji najmirniji je bio naš srez. Naše jedinice, formirane po naređenju Njegovog Veličanstva Kralja izbegavale su svaki susret sa Okupatorom i svako izazivanje Okupatora u tolikoj meri, da za vreme ove terorističke akcije, kao i pre, okupator nije primetio niti jednog oružanog niti nenaoružanog četnika. Ova kaznena ekspedicija nije bila upućena da nas »kazni« za neku našu nelojalnost ili izazivanje okupatora, jer toga nije ni bilo, već su je uputile sluge Hitlera — loše sluge goreg gospodara, u slepoj mržnji prema nama Srbima da nas unište i da nam zatru pleme.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knj. 2, Beograd, 1983, str. 827-828.</ref>}} Britanski major [[Neil Selby]] je krajem avgusta 1943. javio Kairu da su [[Draža Mihailović|Mihailovićeve]] snage u području Kopaonika (posed [[Dragutin Keserović|Keserovića]]) više "profašističke nego prosavezničke" i da ne odobravaju sabotaže protiv Nemaca.<ref name="Deakin">[https://www.znaci.org/00001/5_3.htm William Deakin: BOJOVNA PLANINA]</ref> Odnose između četnika i okupatorâ (prvenstveno njemačkog) karakterisalo je međusobno nepovjerenje, ali je zajednička opasnost, koja je prijetila od [[Tito]]vih partizana, najviše doprinijela približavanju dviju strana. Za Mihailovića su komunisti bili glavni neprijatelj, dok su okupatori predstavljali »[[Antiantifašizam|manje zlo]]« koje bi trebalo koristiti zarad uništenja većeg. U jednoj depeši iz prve polovine novembra 1943, general Mihailović svojim komandantima poručuje sljedeće: {{izdvojeni citat|Nemci su postali vrlo ljubazni, nude nam neku sigurnost a nalaze nam se za leđima. Obećavaju neke blagonaklone postupke a mi se odavno poznajemo. Nedozvolite da ni jedan naš komandant padne u grešku da im poveruje. Zbog napada komunista iz Sandžaka u pravcu Srbije prinuđeni smo da svu pažnju obratimo sada na komunističku opasnost i zato da se tačno postupi po mojim naređenjima u pogledu propagande protivu komunista, kao i u pogledu naređenja da se jednovremeno preduzme akcija protiv komunista u celoj zemlji a u isto vreme da se preduzme akcija protivu komunista iz Sandžaka koji hoće u Srbiju. Zbog toga svu pažnju moramo obratiti na uništenje komunista. Zbog toga sve pogodnosti koje nam ostali neprijatelji nude vešto i tajno iskoristiti držeći se toga da neprijatelja imamo mnogo i da ih ne možemo sve od jedared tući.<ref name="ReferenceD">[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 7. novembra do 3. decembra 1943. godine]</ref>}} {{izdvojeni citat|Potrebno je da se prema Nemcima prekine svaka akcija. Ovo je potrebno ovako: jer kad bi napali na Nemce, direktno bi pomagali komuniste, a time bi otežavali samo akciju naših snaga. Stoga ima da se prekine, do mog daljeg naređenja, svaka oružana akcija prema okupatorskim snagama.<ref>AVII, arhivski fond D. M., D — 31 — 481.</ref>|Telegram Mihailovića svojim potčinjenim komandantima 7. maja 1944.}} Nakon [[Kapitulacija Italije|kapitulacije Italije]] septembra 1943, u oblastima Jugoslavije koje su do tada spadale u italijansku okupacionu zonu, četnici su prihvatili saradnju s njemačkim trupama. Za vrijeme trajanja [[Operacija Balkanski klanac|operacije Balkanski klanac]], tokom koje je Njemcima pošlo za rukom da ovladaju zaleđem obale [[Jadransko more|Jadrana]], u depeši Vrhovnoj komandi od 20. oktobra 1943. major [[Rudolf Perhinek]] piše: {{izdvojeni citat|Žalosno ali tačno. Da nisu Nemci angažovali ovolike snage, nas ovde više ne bi bilo, jer se više niko nije hteo boriti, već samo begati, ali nije se više imalo kud... Mi se izvlačimo i gledamo da smo pozadi njih, da bi iskoristili njihovu borbu sa komunistima i uništavanje istih.<ref>AVII, ČA, Knjiga predatih depeša CG—3, Depeša br. 211.</ref><ref>Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941-1945, Obod, Cetinje, 1977, str. 408.</ref>}} 30. decembra 1943. [[Tomo Guzina]], načelnik Štaba Nevesinjskog korpusa JVuO, upućuje komandanta Konjičke brigade na saradnju sa Njemcima »do maksimuma«, u svrhu uništenja komunista: {{izdvojeni citat|Sa Njemcima možete stupiti u vezu. Recite da ste pod mojom komandom i da pripadate grupi četničkih odreda Nevesinje — Gacko. Govorite u duhu naših usmenih razgovora t.j. odobravam Vam da sve učinite što će biti na korist Srpskog naroda. Ja sam pre par dana bio u nemačkoj Armiji u Sarajevu i pored ostalog sam molio da legalizujem i tu brigadu t.j. odred, šta mi je i obećano. Moramo sve učiniti da spasemo ono što se spasiti može pa i jednog neprijatelja koristiti da bi pomoću njega uništili drugog koji nam je opasniji. Ne treba da se plašite njemačkih oficira jer su oni dobili direktive i obaveštenja u pogledu moga sporazuma sa njihovom Armijom.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_51.htm Uputstvo komandanta Nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu Konjičke brigade za saradnju sa Nemcima]</ref>}} Takođe, u depeši koju je 3. februara 1944. majoru [[Pavle Đurišić|Pavlu Đurišiću]] (pseudonim »Berta«) poslao potpukovnik [[Mirko Lalatović]], šef 2. odseka Operativnog odeljenja VK JVUO, kaže se sljedeće: {{izdvojeni citat|Iskoristite one komandante koji sarađuju sa Nemcima u Crnoj Gori za borbu protivu komunista.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>}} I poručnik [[Jovan Pupavac]] u pismu od 10. februara 1944. upućenom komandantu Zapadne Bosne majoru Slavoljubu Vranješeviću, kao glavni razlog za napuštanje [[Dinarska četnička divizija|Dinarske četničke oblasti]], navodi to što su snage pod komandom vojvode Momčila Đujića ušle u otvorenu kolaboraciju sa okupatorom, dok ljudstvo divizije kao »milicija« služi Njemcima: {{izdvojeni citat|Dinarsku oblast sam napustio iz sledećih razloga: 1) Posle propasti Italije u Dalmaciju su došli Nemci. Komandant Dinarske oblasti pop Đujić stupio je u saradnju sa njima, najpre preko Mane Rokvića koji je došao sa njima iz Bosanskog Petrovca. Kasnije je delegirao kod štaba 114 Nemačke divizije svoga načelnika štaba kapetana Mijovića Novaka. Ljudstvo je postalo Nemačka milicija, primajući od njih redovnu hranu, municiju i dopunu oružja. Nemci su vrlo rado primili saradnju četnika.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_73.htm Izveštaj komandanta 1. brigade Bosanskokrajiškog četničkog korpusa od 10. februara 1944. komandantu korpusa o saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji]</ref>}} [[Mornarica|Mornarički]] kapetan [[Jakov Jovović]], komandant Bjelopavlićke brigade JVuO, u nedatiranom pismu svom saradniku (najvjerovatnije s kraja 1943. ili iz 1944. godine), jezgrovito formuliše stav prema njemačkom okupatoru, koji se može smatrati karakterističnim za četničko vođstvo u Crnoj Gori: {{izdvojeni citat|Saradnju sa Njemcima potpuno odobravam i ne samo to već je preporučujem kao jedini spasonosni način da se zla ovoga oslobodimo. Nemačku silu ne smatram neprijateljem ako ona čini da nas spase komunističke opasnosti, jer iako smo bili protivnici na frontu u ratu koji smo svojevremeno izgubili danas smatram da možemo biti iskreni i časni saveznici u borbi protiv komunizma. Nemačka komanda, vjerujem, ne može od mene zahtijevati da se odrečem svoje svete ideologije, svog kralja i svoje otadžbine i da će dozvoliti moju borbu za njenu slobodu. Ali svečano izjavljujem da nemačku vojsku ne smatram neprijateljskom kada je ona pristala da mi pomogne meni i mom narodu da nastavimo borbu protiv najvećeg neprijatelja sveg čovečanstva – komunizma...<ref>AVII, ČA, CG—X—381.</ref><ref>Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941-1945, Obod, Cetinje, 1977, str. 441.</ref>}} Nakon potpisivanja [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|ugovora o saradnji četnika i Wehrmachta]], komandant 4. brigade iz sastava [[Korpusa Gorske garde]] JVuO [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]], izdaje 16. januara 1944. naređenje o nenapadanju na okupatorske snage i napominje svojim potčinjenima da je primarni zadatak jedinice likvidacija komunista: {{izdvojeni citat|NAREĐUJEM: Da se Nemci i pripadnici Nemačke oružane sile ne smeju napadati pa ni razoružavati, kako po naseljenim mestima, tako na pruzi i na drumovima. Ovog mog naređenja imaju se pridržavati sve jedinice, kako bi nesmetano od okupatora mogli očistiti gore od komunista, partizana i mošinaca. Za svako neizvršenje ovog mog naređenja, učinioce dela staviću pod preki sud i kažnjavaću smrću.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_59.htm Naređenje komandanta 4. brigade korpusa Gorske garde od 16. januara 1944. komandantu 2. bataljona o stavu prema Nemcima]</ref>}} Pukovnik [[Jevrem Simić]] 12. aprila 1944. izdaje jednom četničkom oficiru objavu o nesmetanom kretanju na terenu brigade kojom komanduje, a u svrhu istrebljivanja partizanskih simpatizera i jataka: {{izdvojeni citat|OBJAVA Za G. Milića Majstorovića p.poručnika, komandanta II bataljona III leteće kosmajske brigade, koja mu se izdaje s tim da može slobodno da se kreće sam ili sa svojom vojskom po terenu koji je ugovoren sa našim saveznicima Nemcima i Bugarima i da u ime Kralja Petra II Karađorđevića oduzima svu rekviziciju i kolje sve partizanske jatake i simpatizere zbog čega će dobiti čin majora.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_115.htm Objava komandanta četničke oblasti u Srbiji od 12. aprila 1944. komandantu 2. bataljona 3. kosmajske brigade za nesmetano kretanje od okupatora i klanje simpatizera narodnooslobodilačkog pokreta]</ref>}} 20. aprila 1944. u mjestu [[Vrlika]] održan je sastanak Momčila Đujića sa rittmeisterom Pörtnerom, šefom specijalnog »odreda IC« [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog armijskog korpusa]]. Već sljedećeg dana, rittmeister Pörtner je o razgovorima s Đujićem poslao povjerljiv (»geheim«) izvještaj. Pörtner piše da mu je Đujić »tumačio političke stavove i ciljeve svoje borbe«, a bilo je riječi i o odnosu četnika prema okupatorima, kao i prema [[Ujedinjeno kraljevstvo|Ujedinjenom kraljevstvu]] i [[SSSR]]. Đujić je izrazio uvjerenje da [[Nacionalsocijalizam|nacistički]] »novi evropski poredak« — osiguravajući mjesto Srbima, kojima je cilj samo »nacionalna obnova, a ne i neko veliko srpsko carstvo« — neće »previdjeti činjenicu da je od njegovih 9000 boraca do sada u borbi protiv komunizma poginulo 3200«.<ref>[https://znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.], str. 326.</ref> Također, Đujić iznosi mišljenje o tome kakvu bi poziciju srpski narod trebalo da zauzme u sukobu između [[Sile Osovine|sila Osovine]], s jedne i [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|antihitlerovske koalicije]], s druge strane: {{izdvojeni citat|Đujić: sudbinu srpskog naroda odlučuju trojica ljudi: Staljin, Čerčil i Hitler. Staljin se kao komunista odbacuje; ostaju Čerčil i Hitler. Hitler, kao i srpski narod, u komunizmu vidi glavnog neprijatelja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=277&rec=314&roll=565 Nacionalni arhiv SAD, mikrofilm publikacija T-314, rolna 565, snimci 271—273, 15. brdski armijski korpus (XV. Gebirgs Armeekorps) (21. april 1944.).] <br/> ({{jez-njem|"Djujic fuehrte weiter aus: Das Schicksal des serbischen Volkes liege zwischen Stalin, Churchill und Hitler. Stalin schalte aus, als Vertreter des Kommunismus. Es blieben Hitler and Churchill, wobei das serbische Volk ebenso wie Adolf Hitler den Hauptfeind in Kommunismus saehen [sic]."}})</ref>}} 11. maja 1944. godine, za vrijeme [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodora operativne grupe divizija NOVJ u Srbiju]], general Dragoljub Mihailović piše pukovniku [[Milutinu Radojeviću]] da četnička kolaboracija sa okupatorom i [[Kvisling|kvislinzima]] ima za cilj samo jedno — uništenje partizana: {{izdvojeni citat|Iskoristićemo akciju Nemaca protiv komunista, i to istovremenim napadima na komuniste. Moramo nastojati da komuniste uništimo što pre, a nemačka akcija će nam dobro doći. Moramo sada ostaviti sve po strani, a samo komuniste tući.<ref>AVII, ČA, reg. br. 5/1, kut. 276.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943-1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 358, fus. 68.</ref>}} Koliko je za borbu protiv pripadnika [[Narodnooslobodilački pokret|NOP]]-a važna bila pravovremena isporuka municije četnicima od strane okupatora, vidi se i iz Mihailovićeve depeše poslate 6. februara 1945. pukovniku [[Gojko Borota|Gojku Boroti]] (pseudonim »Maus«), komandantu Romanijskog korpusa JVuO: {{izdvojeni citat|Poručite sledeće br. 11: Sva obećanja do sada nisu izvršena, u pogledu municije. Zbog toga, Srbijanske snage ne mogu učestvovati u akciji prema Tuzli, niti uopšte mogu učestvovati u akcijama. Srbijanske snage stiču uverenje, da se naročito odugovlači sa municijom i da broj 11 na ovaj način ide naročito na ruku komunistima. Celokupan uspešan rad prema komunistima zavisi isključivo od municije koju treba da nam da broj 11. Ne bismo želeli da pokvarimo odnose. O rezultatu i roku isporuke najhitnije nas izvestite.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_192.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša štaba Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 7. aprila 1945. godine]</ref>}} Dan početka ustanka u četničkim dokumentima ima više naziva: »otsudni momenat«, »presudni momenat«, »otsudni trenutak«, »momenat povoljnih uslova«, »dani moment« i dr. Četnički pokret DM je »povoljnim uslovima« smatrao invaziju saveznika na Balkan, odnosno njihov prodor u Jugoslaviju. Kako se to nije ostvarilo, do oružanog ustanka Mihailovićevog pokreta nije došlo. Pravdajući četničku neaktivnost, kao i taktičku saradnju sa okupatorom u borbi protiv partizana, Draža Mihailović je u telegramu komandantu Rasinskog četničkog korpusa 13. decembra 1943, između ostalog, napisao: {{izdvojeni citat|U odnosu na okupatora mi imamo određenu liniju od koje nećemo otstupiti makar šta bilo sve dok ne dođe do invazije Balkana. Ovo radi znanja za komandante korpusa i više starešine.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://znaci.org/00001/4_14_1_2.htm |access-date=2022-12-21 |archive-date=2022-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221223536/https://znaci.org/00001/4_14_1_2.htm }}</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} O četničkom stavu prema okupatoru svjedočili su i zapovjednici njemačkih i italijanskih snaga na teritoriji okupirane Jugoslavije tokom Drugog svjetskog rata. Tako je general [[Alexander Löhr]], iščekujući u zatvoru početak procesa pred Vojnim sudom u Beogradu, ostavio rukopis na preko 180 stranica, u kom se osvrće na brojne izazove s kojima je bio suočen, nakon što je u avgustu 1942. preuzeo dužnost komandanta njemačke XII armije (od januara 1943. [[Armijska grupa E]]). O četnicima Löhr piše: {{izdvojeni citat|U Srbiji je bilo u šumi raznih grupa četnika Draže Mihailovića. Borbe su bile popustile, samo je na severoistoku bilo osetnog prepadanja na saobraćaj dunavske plovidbe. Železnički saobraćaj je ometan sabotažama. Engleska i Amerika su zvanično priznale Mihailovića i njegove jedinice kao savezničku jugoslovensku vojsku, koja je bila potčinjena kralju i njegovoj vladi u Engleskoj. Ove jedinice snabdevane su vazdušnim putem. Na teritoriji koju su okupirali Italijani, od [[Sušak]]a do zaključno Crne Gore, nalazio se veliki broj - prema docnijim podacima oko 35.000 Mihailovićevih četnika, koje su Italijani snabdevali i koji su delovali po italijanskim naređenjima. U Crnoj Gori bilo je takođe separatističkih i jugoslovenskih četnika koji nisu slušali Mihailovića. I ove su Italijani snabdevali. Na jugu Bosne operisali su Mihailovićevi četnici. Inače je bilo još takozvanih lokalnih četnika koji su bili nezavisni od Mihailovića i koji su uglavnom štitili samo svoj uži kraj od ustaških i partizanskih prepada. Prema Nemcima su bili delimično hladni i rezervisani, a delimično neprijateljski raspoloženi. Pokatkad su nemačke trupe nastojale da sklope lokalne sporazume, što im je pokoji put i uspelo (u leto 1942). [[Adolf Hitler|Führer]] je zbog ovakvih odnosa bio veoma ljut. On je ponovio raniju zabranu, izdatu svim nemačkim trupama, da se ma sa kim upuštaju u pregovore i smatrao je da su postupci Italijana u suprotnosti sa savezničkim obavezama, a isto tako i opasni, jer će se ipak, u datom momentu, svi četnici okrenuti protiv stranaca.<ref>{{cite web|url=http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html | title = Записи Александра Лера, часопис СРПСКО НАСЛЕЂЕ, број 7/1998 | publisher = Srpsko-nasledje.co.rs |date=3. 1. 1943. | accessdate=4. 1. 2023. | archive-url = https://web.archive.org/web/20130216202528/http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html# | archive-date=16. 2. 2013 |url-status=dead | df = }}</ref>}} Prilikom ispitivanja od strane istražitelja 7. američke armije avgusta 1945. godine, pisanu izjavu o svojim aktivnostima u ratnom periodu sastavio je i [[feldmaršal]] [[Maximilian von Weichs]], koji je avgusta 1943. naslijedio generala Löhra na mjestu glavnokomandujućeg Jugoistoka. U odjeljku naslovljenom »Grupe koje pomažu Njemačkoj«, von Weichs o četnicima Draže Mihailovića piše sljedeće: {{izdvojeni citat|Mihailovićeve trupe su se nekada borile protiv naših okupacionih trupa iz lojalnosti prema svome kralju. U isto vreme su se borile protiv Tita, zbog svojih antikomunističkih ubeđenja. Ovaj rat na dva fronta nije mogao dugo potrajati, posebno kada je britanska podrška počela favorizovati Tita. Sledstveno, Mihailović je pokazao pronemačka stremljenja. Bilo je angažmana tokom kojih su se srpski četnici borili protiv Tita zajedno sa nemačkim trupama. Sa druge strane, dešavalo se da neprijateljski raspoložene četničke grupe napadnu nemačke vozove za snabdevanje da bi popunili sopstvene zalihe. Mihailović je voleo da ostane u pozadini, i prepusti takve poslove svojim podređenima. On se nadao da će dočekati svoje vreme ovom igrom moći, dok mu anglo-američko iskrcavanje ne obezbedi dovoljnu podršku protiv Tita. Nemačka je prigrlila njegovu podršku, koliko god privremenu. Četničke izviđačke aktivnosti naši komandanti su visoko cenili.<ref>http://znaci.org/00002/318_4.htm ({{jez-eng|"MIHAILOVIC's troops once fought against our occupation troops out of loyalty to their King. At the same time they fought against TITO, because of anti—Communist convictions. This two front war could not last long, particularly when British support favored TITO. Consequently MIHAILOVIC showed pro-German leanings. There were engagements during which Serbian Chetniks fought TITO alongside German troops. On the other hand, hostile Chetnik groups were known to attack German supply trains in order to replenish their own stocks. ''MIHAILOVIC liked to remain in the background, and leave such affairs up to his subordinates. He hoped to bide his time with this play of power until an Anglo—American landing would provide sufficient support against TITO. Germany welcomed his support, however temporary. Chetnik reconnaissance activities were valued highly by our commanders''."}})</ref>}} [[Otto Kumm]], jedan od četvorice ratnih komandanata [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS dobrovoljačke brdske divizije Prinz Eugen]], u poslijeratnim zapisima objavljenim pod nazivom ''Vorwärts, Prinz Eugen! Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"'' („Naprijed, Prinz Eugen! Istorija 7. SS dobrovoljačke divizije Prinz Eugen”) daje generalnu ocjenu četničko-njemačkih odnosa. General Kumm ističe da te odnose odlikuju ambivalentnost i varljivost, kao i da se četničko postupanje prema pripadnicima ostalih [[Južni Slaveni|južnoslovenskih naroda]] nije moglo predvidjeti. Na koncu, SS-general Kumm u jugoslovenskim partizanima identifikuje zajedničkog neprijatelja: {{izdvojeni citat|Kao ostatak „u šumi“ regularne armije nakon okupacije Jugoslavije, oni su nosili stare uniforme - i nove brade, jer su se zakleli da se neće brijati dok okupator ne bude isteran iz zemlje. Oni su bili verni kraljevini i borili su se za svog mladog kralja Petra II, ali radije su se držali udaljenih sela i oblasti, ne napadajući naše jedinice, osim ako se nisu osećali dovoljno nadmoćnim. Disciplina i naoružanje bilo im je relativno dobro, a u odnosu prema drugim jugoslovenskim narodnim i verskim grupama bili su nepredvidljivi - što je često išlo do napada na hrvatska sela i muslimanske žene. Kao prijatelje još su imali Engleze - i njihov radio. Na volovskim kolima ili na konjskim leđima oni su se povremeno prebacivali u druge oblasti, najčešće neuzdrmani, jer smo ih mi puštali, smatrajući da ih dugoročno možemo pridobiti za nas - kao braću po oružju protiv komunizma. To je donekle nejasna situacija, oni nisu prijatelji, ali ni neprijatelji, i situacija se menja s vremena na vreme.<ref>[http://www.znaci.org/00001/200.htm Otto Kumm: VORWÄRTS, PRINZ EUGEN! - Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"], [http://www.znaci.org/00001/200_5.pdf Aufstellung der Division "Prinz Eugen"] str. 52.</ref>}} I [[Hermann Neubacher]], [[Austrijanci|austrijski]] [[Nacionalsocijalistička njemačka radnička partija|nacista]] i specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za Balkan, u memoarskoj knjizi ''Sonderauftrag Südost 1940–1945.'' (prevedena na [[srpski jezik]] i objavljena 2005. pod naslovom „Specijalni zadatak Balkan“), analizira odnose četnika i okupatorâ, navodeći Hitlerov [[antisrpski sentiment]] kao najveću prepreku za uspostavljanje pune saradnje Njemaca i četnika: {{izdvojeni citat|Već i pre mog dolaska se dešavalo da su se neke četničke jedinice u Srbiji, Bosni i Hercegovini, u Crnoj Gori i Dalmaciji, povremeno zajedno sa italijanskim i nemačkim trupama borile protiv partizanskih snaga. Ova saradnja, kojom su se naročito Italijani mnogo koristili, bila je Nemačkom glavnom štabu nepoželjna, a zapravo i zabranjena. Pa ipak, i pored zabrane Hitlera, Nemci i četnici su i dalje, s vremena na vreme, sarađivali. Balkanski klanci i gudure su mračne a Glavni štab je bio daleko. Dešavalo se da se usamljeni komandant neke manje nemačke vojne formacije našao u teškoj situaciji i, odjednom, stigla mu je neočekivana i dobrodošla pomoć od neke četničke jedinice; on ju je, razume se, prihvatio. Komunisti su bili zajednički neprijatelji i četnicima i Nemcima. Hitler sâm, međutim, bio je strogo protiv takve saradnje, a to se dobro vidi i iz njegove prepiske sa [[Benito Mussolini|Musolinijem]]. Firer nije ni kasnije dozvolio, kada je Tito već postao ime i sila, da se sarađuje sa četnicima. Dopustio je i gledao kroz prste samo na povremenu lokalnu saradnju sa četnicima. Čak je i takve dozvole davao veoma nerado. Hitler je pripadao onoj vrsti Austrijanaca, koja polako izumire, a koja od godine 1914. ima antisrpski kompleks i to zbog ubistva prestolonaslednika u Sarajevu i izbijanja Prvog svetskog rata. Srbi su za njega: bombaši, ubice kraljeva, zaverenici, pučisti i krivci za svetske požare i evropske ratove.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], str. 144.</ref>}} Konačno, i general [[Mario Roatta]] će u ratnim memoarima naslovljenim ''Otto milioni di baionette'' („Osam miliona bajoneta“) ukazati do koje mjere je italijansko protežiranje četnika izazivalo otpor od strane vlasti [[Nacistička Nemačka|Njemačkog Rajha]] i [[NDH]]: {{izdvojeni citat|Četnička politička obojenost, njihovi indirektni odnosi sa »saveznicima« i njihov program za budućnost nisu zanimali tog komandanta i on je »ignorirao« te stvari. On je samo utvrdio i iskorištavao postojeću činjenicu da su na teritoriju pod njegovom komandom »četnici« djelovali u našu korist. Tim gore po Hrvate i Nijemce u drugim krajevima, koji nisu htjeli ili znali da od četnika stvore svoje saveznike. Tako smo usprkos protestima Berlina i Zagreba i naporima vlade u Rimu (koja je često mijenjala svoje mišljenje i napokon prihvatila njemačko stanovište) sa svoje strane nastavili kolaborirati s »četnicima«. Dotične formacije snabdijevali smo oružjem itd. i tako ih učinili regularnim (kao što su bile i druge dobrovoljačke formacije) sve dok nisu dosegle ukupnu jačinu od oko 30.000 ljudi.<ref>[https://znaci.org/00003/482.pdf Mario Roatta: OTTO MILIONI DI BAIONETTE], str. 177.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/40_48.htm KOLABORACIJA S TALIJANIMA U NDH]</ref>}} === Stav prema saveznicima === U poznim godinama rata kod mnogih četnika je bio prisutan antisaveznički stav. Četnički komandant [[Neško Nedić]] je Nemcima 1944. govorio o velikoj mržnji svih četnika prema Engleskoj. On je napomenuo da su "četnici u Englesku izgubili svako poverenje, pošto su ih Englezi izdali i sada Titovim bandama liferuju naoružanje i municiju, usled čega četnici moraju da krvare i da umiru. Pošto su oni sami u borbi protiv komunizma i suviše slabi, uvideli su da moraju tražiti oslonac u nemačkom [[Vermaht]]u kome će se bezuslovno potčiniti sa puno poverenja."<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B8%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%83_%D1%81_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_14.7.1944. Nemački izveštaj o razgovoru s četnicima od 14.7.1944.]</ref> Nakon što su Saveznici i jugoslovenski kralj Petar podržali partizane, među četnicima je zavladalo veliko ogorčenje i na samog kralja Petra. Major [[Miodrag Kapetanović]] je izjavljivao Nemcima: "Ako kralj Petar pređe bandama, on je za nas kralj Petar pokojni".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_270.htm Izveštaj obaveštajnog odeljenja nemačke 264. pesadijske divizije od 18. aprila 1944. o razgovorima sa Momčilom Đujićem i Miodragom Kapetanovićem]</ref> Draža Mihailović je svojim potčinjenim komandantima često ponavljao naređenje da ne dozvole britanskim misijama da se uvjere u pravo stanje stvari na terenu. O tome 28. avgusta 1943. javlja komandantu Rasinskog korpusa: {{izdvojeni citat|U ovom smislu naređujem da sa puno pažnje ophodite se sa engleskim misijama, ali da im onemogućite svaki kontakt sa komunistima i da me o svakom takvom slučaju izvestite. Englezi bi rado uhvatili vezu sa njima i najmanjom grupom iz Srbije, samo da bi nam dokazali da ne vladamo potpuno Srbijom, a pored toga da bi vršili sabotaže bez obzira na represalije, samo da bi nas ucenili da i mi to radimo. Svaki onaj, koji u ovome pomogne namerno ili iz nehata čini najveću izdaju prema narodu i takve odmah likvidirati.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 287, reg. br. 18/1—31</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knj. 2, Vojnoistorijski glasnik, Beograd, 1983, str. 812.</ref>}} Draža Mihailović je na Engleze gledao kao na krvopije, koji dolaze da prave nevolje Srbima. U depeši od 22. novembra 1943. upućenoj majoru [[Milošu Radojloviću]] (pseudonim »Do-Do«), komandantu Mlavsko-smederevske grupe korpusa, general Mihailović piše: {{izdvojeni citat|Englezi su se stalno interesovali za vas i tvrdili kako ste im obećali rušenje pruge u dolini Morave i stalno traže da im ja taj predlog odobrim. Odgovorio sam Englezima da vi za sad nemate pod komandom nikakve trupe, već da vršite organizaciju Banata. Prema tome se upravljajte. Ostanite tamo i nemojte dolaziti. Nikakva podmetanja naši ljudi nisu vršili već Englezi i čuvajte ih se dobro i nikakve pregovore nemojte voditi. U pogledu rada sa Englezima sve sam preneo na puk. Pavlovića. Narediću Ilievu za Vojvođane. Ostanite na svome mestu i dalje radite, a čuvajte se Engleza. Nemojte im uopšte verovati u njihove doture materijala. Oni su obični trgovci za kupovinu ljudske krvi i to za jeftinu cenu.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_42.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 7. novembra do 3. decembra 1943. godine]</ref>}} Nakon pokušaja jednog oficira britanske misije da potakne komandanta Timočkog četničkog korpusa na akciju protiv Nijemaca, Mihailović krajem 1943. naređuje da ga najure: {{izdvojeni citat|»Nije došao da vas pomogne u materijalu već da uništi naša sela za neku sitnu sabotažu. Naređujem da majora Grinvuda sa celom pratnjom najurite kao kučku.«<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm IZVOD IZ KNJIGE POSLATIH DEPEŠA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA U VREMENU OD 7. NOVEMBRA DO 3. DECEMBRA 1943. GODINE</ref>}} 2. februara 1944. godine, svom delegatu u [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]] pukovniku [[Dragoslavu Pavloviću]], Draža Mihailović je poručio sljedeće: {{izdvojeni citat|Ako se borite za Kralja kao što stalno tvrdite i naglašavate onda ne padajte u pogrešku koju ja vidim. Izgleda da je Vama mnogo stalo da zadovoljite Engleze. Rušenje objekata izvršiće se kada ja to budem naredio a ja znam kada ću to narediti. Vi treba da znate da su Kralj i vlada saglasni sa mojim radom.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 3/1, depeša 1537.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_45.htm Zapisnik sa konferencije Draže Mihailovića i šefa britanskih vojnih misija od 17. decembra 1943. o angažovanju četnika u borbama protiv okupatorskih trupa]</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} U izrazito oštrom tonu o [[Englezi]]ma je pisao i vojvoda [[Momčilo Đujić]]. U depeši poslatoj 28. februara 1944. godine Vrhovnoj komandi JVuO, vojvoda Đujić tvrdi: {{izdvojeni citat|Istovremeno tražimo od naše vlade, da upozori mister Čerčila, da mi nismo njegovi kolonijalci, Afrikanci, Crnci, Indijanci i ostali. Mi smo slobodari, koji za poslednjih sedam vekova u temelje svoje slobode uziđujemo milione života svojih najboljih sinova ne želeći da nikom robujemo. Mi se i sada borimo protiv svih naših neprijatelja pa i protiv komunista koje smatramo neprijateljem čovečanstva, komunista koji ubijaju naše najbolje sinove i raskopavaju naša narodna ognjišta. U toj borbi mi smo nekompromisni i neustrašivi. Mi ćemo tu borbu nastaviti do kraja protiv njih i protiv svih onih koji ih pomažu makar to bili i Englezi, Englezi koji nanose uvrede našem Kralju i našoj naciji i koji su nas kao saveznici svojim nečovečnim držanjem razrešili svake obaveze savezništva, Englezi koji danas radi svojeg sramnog i izdajničkog držanja prema nama nipočemu više ne liče na naše saveznike.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 432.</ref>}} Slično je Đujić govorio i sredinom marta 1944. godine komandantima u [[Kosovo Polje (Dalmacija)|Dalmatinskom Kosovu]] kraj [[Knin]]a: {{izdvojeni citat|»Mi se borimo protiv komunista i protiv svakog onog ko u ma kom vidu sarađuje sa komunistima. Ako saveznici budu potpomagali i dalje [[NOVJ|N.O.V.]], mi ćemo se boriti protiv njih i to na strani Nemaca.«<ref name="Pop izdaje">[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.]</ref>}} Načelnik štaba nemačkog komandanta Srbije, [[Kurt von Geitner]] sredinom 1944. javlja da su "do sada Britanci ozbiljno razočarali Dražu", te se na njega može računati za priključenje "antikomunističkom" frontu u predstojećoj [[bitka za Srbiju|bici za Srbiju]].<ref>https://www.znaci.org/temp/geitner.html Iz knjige Karl Hnilicka: DAS ENDE AUF DEM BALKAN 1944/45</ref> Đujić je i u prisustvu Njemaca naglašavao svoj resentiman spram saveznika. Prema njegovim riječima, [[Operacija Ratweek|saveznička bombardovanja Jugoslavije]], zatim „primjer borbe njemačke vojske protiv komunizma, te nedostatak razmijevanja za stvarnu borbu srpskog naroda su učinili da simpatije za Englesku nestanu [...]. Nikada se ne bi desilo da njegovi ljudi udare u leđa Nijemcima. Njihovo bi držanje u tom slučaju bilo neutralno. Ako bi, naprotiv, Englezi poduzeli invaziju u saradnji s bandama, onda bi njegovi ljudi bili spremni da se bore protiv Engleza.”<ref>NAW, T-314, Roll 565, frame 000272: Zabilješka sa sastanka sa Momčilom Đujićem na dan 20. aprila 1944 (21. april 1944.).</ref> === Posleratno uređenje Jugoslavije === U [[Šahovići]]ma kod Bijelog Polja (20-ak kilometara od Mihailovićevog štaba u Lipovu) je 1. decembra 1942. održana "Konferencija četničke intelektualne omladine Crne Gore, Boke i Sandžaka", na kojoj se posebno raspravljalo o poslijeratnom uređenju Jugoslavije. Na konferenciji su donijeti sljedeći zaključci: * Na teritoriji buduće države živeti će samo Srbi, Hrvati i Slovenci. Nacionalnih manjina ne može biti. * Privatna svojina je zajemčena, ali njen obim mora se ograničiti u opštem interesu. Zemlja pripada onome koji je obrađuje. Veliki privatni posedi moraju se ukinuti i staviti državi na raspoloženje. Celokupna industrija mora biti u državnim rukama. Privreda treba da bude izgrađena na principu državnog zadrugarstva. * Crkva je državna, a verska nastava je obavezna u svim osnovnim i srednjim školama. * Sudije da budu birani iz redova četničke organizacije, kao i svi ostali činovnici. * Štampa da bude u službi nacionalne obnove. Štamparska preduzeća moraju biti u državnim rukama. * U novoj državi treba posvetiti naročitu pažnju propagandi u duhu programa četničke organizacije i ideologije. * Žandarmerija treba da bude formirana iz četničkih redova i da stoji pod direktnom kontrolom četničke organizacije. * Državni činovnici imaju biti nacionalno i moralno ispravni, iz četničkih redova. * Četnička organizacija će biti jedini nosilac celokupne državne vlasti do ostvarenja četničkog programa i stvaranja uslova za prelaz na šire ustavne slobode. * Žene mogu biti državne činovnice samo u oskudici muškaraca i to samo u specijalnim njima podobnim strukama.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_200.htm ZAKLJUČCI KONFERENCIJE ČETNIČKE OMLADINE CRNE GORE, BOKE KOTORSKE I SANDŽAKA OD 2. DECEMBRA 1942. O POSLERATNOM DRŽAVNOM I DRUŠTVENOM UREĐENJU JUGOSLAVIJE]</ref> === Ostali stavovi === Mihailović je nameravao da stvori veliku Srbiju u velikoj Jugoslaviji. On je hteo da ujedini Bugarsku i Jugoslaviju pod dinastijom Karađorđevića.<ref name="Saslušanje">[https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih]</ref> [[Živko Topalović]], Mihalovićev saradnik, zapisao je o četničkoj ideologiji: "Nisam mu međutim, krio da su na mene učinile loš utisak protivdemokratske izjave izvesnih predstavnika toga pokreta koje sam ranije čitao. Čuo sam da i general Mihailović preti uništenjem političara, zabranom političkih partija i zavođenjem vojne diktature."<ref>Živko Topalović, Borba za budućnost Jugoslavije, Pariz, 1967, 9.</ref> Topalović se plašio da će Mihailović uspostaviti vojnu diktaturu i da će posleratni život početi "novim klanjem Hrvata i Slovenaca i sa koncentracionim logorima za sve demokratske elemente".<ref>Živko Topalović, Borba za budućnost Jugoslavije, Pariz, 1967, 10-11.</ref> Topalović je smatrao da je "vojna diktatura u potpunosti organizovana i da ona nad sobom nema političku kontrolu." Dotadašnji rad Ravnogorskog pokreta Topalović je označio kao "autoritarni režim u kome se vide tragovi fašističke ideologije".<ref>Živko Topalović, Borba za budućnost Jugoslavije, Pariz, 1967, 23.</ref> == Promena četničke politike == Nakon [[ravnogorski kongres|ravnogorskog kongresa]] 1944. godine, koji predstavlja odgovor na [[Drugo zasedanje AVNOJ-a]], četnička iredentistička politika je znatno ublažena u korist službeno jugoslovenske politike. Posebno nakon dolaska američkog izaslanika Mekdauela avgusta 1944. godine, i povlačenja četnika u Bosnu, sve je više primetna izrazito jugoslovenska i pomirljiva retorika četničkog vođe Mihailovića. Ipak, u duhu odluka donesenih na kongresu u selu Ba, Mihailović u jednoj naredbi od 23. novembra 1944. naglašava opredjeljenje za federativnu Jugoslaviju (koju bi sačinjavale tri »jedinice« — srpska, hrvatska i slovenačka), pozivajući svoje saborce i sljedbenike na okup pod parolom za »snažno i ujedinjeno srpstvo«: {{izdvojeni citat|Država koja se stvara treba da bude na federativnoj bazi. Pored Hrvatske i Slovenačke u novoj Jugoslaviji mora postojati i Srpska jedinica, koja će okupiti sve Srbe. Kako će se ona zvati, to nije aktuelno. No za nas je najvažnije, da svi Srbi budu zajedno i da su složni. U svojoj novoj državi svaki Srbin imaće ista prava i dužnosti ma odakle on bio, i prema svom radu srpski mu narod neće zaboraviti dati dužnu nagradu. Punih pet stotina godina Srpski narod je davao stotinu hiljada svojih najboljih sinova za svoju slobodu i jedinstvo. Ovo je cilj i »veruju« Ravnogorskog pokreta.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_106.htm Naredba Draže Mihailovića od 23. novembra 1944. za okupljanje četnika pod parolom »Za snažno i ujedinjeno srpstvo u okviru federativne Jugoslavije« radi borbe protiv narodnooslobodilačkog pokreta]</ref>}} 25. decembra 1944. godine u Bosni, Draža Mihailović je svojim ljudima naređivao da pridobiju nesrpsko stanovništvom: {{izdvojeni citat|Mesnom stanovništvu muslimanskom, pravoslavnom i katoličkom ukazujete punu pažnju i zaštitu.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_4_192.htm</ref>}} Jedna od karakterističnih naredbi iz tog perioda, Draža je poslao svim komandatima 11. februara 1945. godine: {{izdvojeni citat|Državna politika koju vodimo ide na to da ujedini sve narodne mase, bez obzira na veru, u borbi protivu komunističke tiranije. Svi naši građani su ravnopravni i svi podjednako uživaju zaštitu JVuO. Najveću štetu opštim interesima nanose one jedinice koje o ovome ne vode računa i starešine koje dozvoljavaju pljačku bilo muslimanskih, bilo katoličkih, bilo pravoslavnih sela. Štete od toga su neizmerne i neka svako zna da će ovo komunisti iskorišćavati protivu jedinstvenog narodnog fronta. Svima treba da je poznato, da objedinjene narodne snage, bez obzira na veru, su najsigurnija garancija naše pobede, jer komunisti predstavljaju bednu manjinu, ukoliko ih mi ne bi ojačavali našim postupcima. Na ovo skrećem pažnju poslednji put i neka svi imaju na umu narodnu izreku: “Brat je mio, koje vere bio“.<ref name="Муслимани у четницима">[http://www.pogledi.rs/category/istorija-2/cetnici-jugoslovenska-vojska/page/103/ Муслимани у четницима]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="AVII, ČA, K-297, reg. br. 24\1">AVII, ČA, K-297, reg. br. 24\1.</ref>}} Na osnovu gornje iznesenog, Draža Mihailović je naredio posebno pažljivo odnošenje prema muslimanima: {{izdvojeni citat|2. Prilikom kampovanja po muslimanskim selima obratiti naročitu pažnju na osetljivost muslimana prema njihovim domovima i na prvom mestu koristiti za stanovanje javne zgrade: škole, kafane, nadleštva, itd, pa tek u sporazumima sa mesnim odoborima uzimati domaćinske kuće za stanovanje, ostavljajući potrebne prostorije domaćinu za stanovanje. 3. Svaki naš borac i starešina ima da bude propagator slobode veroispovesti i verske tolerancije. Treba svaki od nas da bude propagator i da zna, da mi sada obrazujemo verski front protivu bezbožnika. Svaki starešina i borac ima da poštuje tuđu veru, kao i svoju. Na ovo naročito da obrate pažnju sveštenici, koje će komandanti upoznati sa ovim naređenjem. U ovom smislu poučiti sve starešine i sve borce…<ref name="Муслимани у четницима">[http://www.pogledi.rs/category/istorija-2/cetnici-jugoslovenska-vojska/page/103/ Муслимани у четницима]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="AVII, ČA, K-297, reg. br. 24\1">AVII, ČA, K-297, reg. br. 24\1.</ref>}} == Tumačenja == Historičar [[Branko Petranović]] ocenjuje da "četnička politika i strategija pokazale su se kao potpuno inferiorne u odnosu na komunističku. Proklamovanjem kolektivne nacionalne odmazde nad celim narodima, uskraćivala je sebi jugoslovensku oznaku, prisvojenu od komunista."<ref name="Petranović">[https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović: Srpski narod u ustanku]</ref> == Povezano == * [[Homogena Srbija]] * [[Velika Srbija]] * [[Rojalizam]] * [[Antikomunizam]] * [[Propaganda Nedićeve vlade]] == Napomene == {{notelist|2|}} == Reference == {{reflist|3|}} == Literatura == {{refbegin}} * {{cite journal|last=Hurem |first=Rasim |authorlink= Rasim Hurem | date = 1966| title = Sporazumi o saradnji između državnih organa Nezavisne države Hrvatske i nekih četničkih odreda u istočnoj Bosni 1942. godine | url = | journal = Prilozi Instituta za istoriju | volume = 2| issue = | pages =| doi = | ref = }} * {{Cite book |last=Kaltenegger |first=Roland |authorlink= Roland Kaltenegger |date=1944 |title=Totenkopf & Edelweiß |publisher= Ares-Verlag|location=Graz |isbn=|pages=|ref =}} * {{cite journal|last=Latas |first=Branko |authorlink= Branko Latas | date = 1980| title = The Imperial Circumcision Festival of 1582: An Interpretation| url = | journal = Prilozi Instituta za istoriju | volume = 17| issue = | pages =| doi = | ref = }} * {{Cite book |last=Marjanović |first=Jovan |authorlink= Jovan Marjanović |date=1979 |title= Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik |publisher= Globus/Narodna knjiga/Prosveta |location=Zagreb—Beograd |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Milazzo |first=Matteo |authorlink= Matteo J. Milazzo|date=1975 |title= The Chetnik Movement & the Yugoslav Resistance |url=https://archive.org/details/chetnikmovementy00unse |publisher= Johns Hopkins University Press |location=Baltimore, Maryland |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Nikolić |first=Kosta |authorlink= Kosta Nikolić|date=1999 |title= Istorija ravnogorskog pokreta |publisher=|location=Beograd |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Pajović |first=Radoje |authorlink=Radoje Pajović |date=1977 |title=Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941-1945 |publisher=Obod |location=Cetinje |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Pavlica |first=Damjan |authorlink= Damjan Pavlica |date=2014 |title= Draža za početnike - priručnik za borbu protiv revizije prošlosti |publisher= Levo krilo|location=Beograd |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Samardžić |first=Miloslav |authorlink= Miloslav Samardžić |date=2006 |title= General Draža Mihailović i opšta istorija četničkog pokreta |publisher= |location=Kragujevac |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Tomasevich |first=Jozo |authorlink= Jozo Tomasevich |date=1979 |title= Četnici u Drugom svjetskom ratu |publisher= Sveučilišna naklada Liber|location=Zagreb |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Topalović |first=Živko |authorlink=Živko Topalović |date=1967 |title=Borba za budućnost Jugoslavije |publisher= |location=Pariz |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Topalović |first=Živko |authorlink= Živko Topalović |date=1958 |title= Pokreti narodnog otpora u Jugoslaviji 1941-1945 |publisher= |location=Pariz |isbn=|pages=|ref =}} {{refend}} [[Kategorija:Četnici]] [[Kategorija:Srpski iredentizam]] [[Kategorija:Dragoljub Mihailović]] 88z9wydmldi9uoc3oeeeazsz4926mpq 0 173995 42587170 42268357 2026-05-03T18:16:06Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Zrakoplovstvo NDH]] na [[Zrakoplovstvo Nezavisne Države Hrvatske]] 42268357 wikitext text/x-wiki {{Infookvir vojna postrojba |naziv = Zrakoplovstvo Nezavisne Države Hrvatske |slika = [[Datoteka:NDH Air Force badge.jpg|200px]] |opis slike =Oznaka Zrakoplovstva NDH |osnovana datum =[[1941.]] |sjedište =[[Sarajevo]], [[Koprivnica]], [[Zagreb]] |period=[[Drugi svjetski rat]] |država={{flagcountry|NDH}} |odanost=[[Sile osovine]] |grana=ratno zrakoplovstvo |vrsta= |uloga= |specijalizacija= |veličina= |obljetnica = |trenutačni zapovjednik = |istaknuti zapovjednici = [[Milan Emil Uzelac]]<br />[[Miroslav Navratil]]<br />[[Vladimir Kren]] |simbol raspoznavanja =[[Datoteka:Independent State of Croatia Air Force fin flash (1944-1945).svg|80px]] |simbol raspoznavanja oznaka=Repna oznaka |simbol raspoznavanja 2 =[[Datoteka:Croatian roundel WW2.svg|80px]] |simbol raspoznavanja 2 oznaka=Rondel (1944.-1945.) |simbol raspoznavanja 3=[[Datoteka:Flag of the Air Force of the Independent State of Croatia.svg|120px]] |simbol raspoznavanja 3 oznaka=Zastava ZNDH |zrakoplov lovac= [[Ikarus IK 2]], [[Fiat G.50]], [[Morane-Saulnier M.S.406]], [[Messerschmitt Bf 109]], [[Macchi C.202]] |zrakoplov izviđački= |zrakoplov školski= [[Potez XXV]], [[Bücker Bü 131]], [[Bücker Bü 133]], [[Saiman 200]], [[AVIA FL.3]] |zrakoplov transportni=Avia [[Fokker F.VII]], Avia [[Fokker F.IX]], [[Junkers W 34]], [[Airspeed Envoy]] |zrakoplov helikopter = }} '''Zrakoplovstvo NDH''' osnovano je [[19. travnja]] [[1941]]., imenovanjem Vladimira Krena za zapovjednika Odjela zračnih snaga. Tijekom lipnja 1941. s [[Nijemci]]ma je postignut dogovor o osnivanju stalnih zrakoplovnih luka i preuzimanju zarobljenih [[zrakoplov]]a od bivše [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]]. Kao rezultat tog dogovora Zrakoplovstvo NDH osnovalo je dvije [[Zračna luka|zračne luke]]: [[Zagreb]] i [[Sarajevo]]. Na čelo [[Zrakoplovstvo#Vojno zrakoplovstvo|Bojnog zakoplovstva]] [[14. rujna]] [[1943]]. dolazi [[Adalbert Rogulja]], koji je ostao na tom položaju do raspada NDH. Tokom svog postojanja zrakoplovstvo NDH bilo je preustrojeno nekoliko puta, a tokom preustrojavanja također se mjenjalo i ime, tako da se od veljače 1943. zvalo '''Hrvatsko bojno zrakoplovstvo (HBZ)'''. == Zrakoplovi == Odmah nakon stvaranja NDH dolazi do stvaranje i njegovog zrakoplovstva. U prvim mesecima Nacistička Nemačka je odlučila da NDH dobije pre svega preživjele avione [[Kraljevska jugoslavenska vojska|vojske Kraljevine Jugoslavije]]. Najvredniji tada dobiveni avioni su bili britanski [[Bristol Blenheim]], ali većinu će činiti zastarjeli [[Breguet 19]] i [[Potez 25]]. Dok su se [[NDH]] teritoriju koristili pre svega zastarjeli avioni piloti koji su poslani na istočni front tokom [[Operacija Barbarossa|Operacije Barbarossa]] u sklopu [[Hrvatska zrakoplovna legija|Hrvatske zrakoplovne legije]] dobivaju za ono vreme moderne i popularne avione [[Messerschmitt Bf 109]] i [[Dornier Do 17]] radi pre svega propagandnog efekta borbe ujedinjene Evrope protiv boljševizma. Opće pogoršanje ratnog stanja po sile osovine je dovelo do potrebe jačanja zrakoplovstva NDH tako da ono polovicom 1942. dobiva talijanske avione [[Fiat G.50]] koji postaju prvi moderni lovci korišteni na teritoriju NDH. Bez obzira na brojčana pojačanja zrakoplovstvo NDH krajem 1943. godine ima 295 najčešće zastarjelih aviona tako da tehnološki vrhunac predstavljaju ranije spomenuti Fiat G.50 i francuski [[Morane-Saulnier M.S.406]]. Tokom 1944. godine kada se južna Italija nalazi pod kontrolom saveznika strateška važnost aviona NDH se naglo povećala tako da zrakoplovstvo počinje dobivati moderne lovce. To će biti talijanski [[Macchi C.200]], Macchi C.202 (u proizvodnji tek 1941), [[Macchi C.205]] najmoderniji talijanski lovac [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]] i nemački [[Messerschmitt Bf 109]]G koji se proizvodi od 1942. godine, ali rezultat će biti katastrofalan tako da krajem te godine ima manje aviona nego na početku. Popis modela zrakoplova koje je rabilo Zrakoplovstvo NDH tijekom svog postojanja: {| class="wikitable sortable" style="margin: 1em auto 1em auto" ! style="text-align: left; background: #aacccc;"|Avion ! style="text-align: left; background: #aacccc;"|Količina ! style="text-align: left; background: #aacccc;"|Tip ! style="text-align: left; background: #aacccc;"|Porijeklo |- |[[Messerschmitt Bf 109|Messerschmitt Me-109G/K]]||50+||Lovački||{{flag|Treći Reich}} |- |[[Morane-Saulnier M.S.406]]||48||Lovački||{{flagcountry|FRA}} |- |[[Fiat G.50]]||15+||Lovački||{{flagcountry|ITA|1861}} |- |[[Macchi C.202]]||18||Lovački||{{flagcountry|ITA|1861}} |- |[[Macchi C.205]]||4||Lovački||{{flagcountry|ITA|1861}} |- |[[Fiat CR.42]]||10+||Lovački||{{flagcountry|ITA|1861}} |----- |[[Messerschmitt Bf 110|Messerschmitt Me 110]]G-2||2||Lovački||{{flag|Treći Reich}} |----- |[[Avia BH-33]]||7||Lovački/šlolski||{{flagcountry|ČSSR}} |- |[[Ikarus IK 2]]||4||Lovački||{{flag|Kraljevina Jugoslavija}} |- |[[Dornier Do 17|Dornier DO-17K]]||11||Bombarder||{{flag|Kraljevina Jugoslavija}} |- |[[Dornier Do 17|Dornier DO-17E]]||30||Bombarder||{{flag|Treći Reich}} |----- |[[Dornier Do 17|Dornier DO-17Z]]||21||Bombarder||{{flag|Treći Reich}} |----- |[[Bristol Blenheim|Bristol Blenheim Mk.I]]||8||Bombarder||{{flagcountry|UK}} |- |[[SM-79|Savoia Marcetti SM-79]]||1||Bombarder||{{flagcountry|ITA|1861}} |- |[[CANT Z.1007]]||10||Bombarder||{{flagcountry|ITA|1861}} |- |[[Fiat BR.20]]||6||Bombarder||{{flagcountry|ITA|1861}} |- |Avia Fokker F.39||1||Bombarder||{{flagcountry|ČSSR}} |- |[[Caproni Ca.310]]||7||Višenamjenski/bombarder||{{flagcountry|ITA|1861}} |- |[[Caproni Ca.311]]/313/314||16||Višenamjenski/bombarder||{{flagcountry|ITA|1861}} |- |[[Breguet 19]]||50||Višenamjenski/izviđački||{{flagcountry|FRA}} |- |[[Potez 25]]||42||Višenamjenski/izviđački||{{flagcountry|FRA}} |- |[[Fieseler Fi 156]]||11||Višenamjenski||{{flag|Treći Reich}} |- |[[Fieseler Fi 167]]||8-12||Višenamjenski||{{flag|Treći Reich}} |- |[[de Havilland Puss Moth]] D.H.80||2||Višenamjenski||{{flagcountry|UK}} |----- |[[RWD-13]]||1||Utility||{{flagcountry|POLJ}} |- |[[Beneš-Mráz Beta-Minor]]||25||Višenamjenski/školski||{{flagcountry|ČSSR}} |- |[[Bücker Bü 181]] Bestmann||22||Višenamjenski/školski||{{flag|Treći Reich}} |- |[[SAIMAN 200]]||25||Školski||{{flagcountry|ITA|1861}} |- |[[SAIMAN 202]]||2||Višenamjenski/školski||{{flagcountry|ITA|1861}} |- |[[AVIA FL.3]]||20||Višenamjenski/školski||{{flagcountry|ITA|1861}} |- |Rogozarski SIM-XI||1||Školski||{{flag|Kraljevina Jugoslavija}} |- |Rogozarski SIM-X||1||Školski||{{flag|Kraljevina Jugoslavija}} |- |Rogozarski PVT||15||Školski/jurišni||{{flag|Kraljevina Jugoslavija}} |- |Ikarus MM-2||1||Lovačko-školski||{{flag|Kraljevina Jugoslavija}} |- |Rogozarski R-100||11||Lovačko-školski/jurišni||{{flag|Kraljevina Jugoslavija}} |- |[[Bücker Bü 131]]||46||Višenamjenski/školski||{{flag|Treći Reich}} |- |[[Bücker Bü 133]]||10||Višenamjenski/školski||{{flag|Treći Reich}} |- |[[Fizir FN|Zmaj Fizir FN]]||20||Školski||{{flag|Kraljevina Jugoslavija}} |- |Zmaj Fizir FP.2||23||Višenamjenski/školski||{{flag|Kraljevina Jugoslavija}} |- |Avia [[Fokker F.VII]]||7||Transportni||{{flagcountry|ČSSR}} |- |Avia [[Fokker F.IX]]||2||Transportni||{{flagcountry|ČSSR}} |- |[[Junkers W 34]]||4||Transportni||{{flag|Treći Reich}} |-- |[[Airspeed Envoy]]||2||Transportni||{{flagcountry|UK}} |- |} == [[Uzletno-sletna staza|Uzletišta]] == [[Datoteka:Vokic visits soldiers.JPG|mini|Hrvatski ministar oružanih snaga [[Ante Vokić]] posjećuje dobrovoljce hrvatskog zrakoplovstva na obuci u [[Stockerau]]]] * [[Zagreb]] ** [[Lučko]] ** [[Borongaj]] ** [[Sveta Nedelja (Zagrebačka županija)|Sveta Nedelja]] * [[Sarajevo]] ** [[Rajlovac]] * [[Banja Luka]] ** [[Zalužani]] * [[Mostar]] (nakon kapitulacije Italije) * Sporedna uzletišta ** [[Bjelovar]] ** [[Karlovac]] ** [[Križevci]] ** [[Slavonski Brod]] ** [[Kutina]] ** [[Samobor]] ** [[Koprivnica]] == Ustroj == Prilikom osnivanja Zrakoplovstva NDH u prvom ustroju stvoreno je 7 jata (eskadrila), koje su prvotno bile razmještena nakon nabave aviona u zrakoplovim bazama u Zagrebu i Sarajevu. Broj jata je rastao tako da 1942. Zrakoplovstvo NDH je raspolagalo s 15 jata. == Asovi == [[Datoteka:Mato Dukovac.jpg|mini|Mato Dukovac ispred svog [[Messerschmitt Bf 109|Messerschmitta Bf 109G]], slikan 1942., najbolji je as Zrakoplovstva NDH s 44 pobjede protiv Ratnog zrakoplovstva SSSR-a]] Napomena: ovo je popis pilota NDH koji su letjeli u sastavu [[Luftwaffe]] na Istočnom frontu u JG 52. * [[Mato Dukovac]] * [[Cvitan Galić]] * [[Josip Helebrant]] * [[Albin Starc]] * [[Vladimir Ferenčina]] * [[Safet Boškić]] * [[Tomislav Kauzlarić]] * [[Franjo Džal]] * [[Vladimir Nahod]] (Vladimir Kreš) * [[Ljudevit Bencetić]] * [[Mato Čulinović]] * [[Zlatko Stipčić]] * [[Veca Miković]] * [[Eduard Martinko]] * [[Stjepan Martinašević]] * [[Zdenko Avdić]] * [[Jerko Bartulović]] * [[Josip Kranjc]] * [[Jure Lasta]] * [[Dragutin Gazapi]] * [[Ivan Cenić]] == Vanjske veze == * [http://www.yuairwar.com/ndh.asp Hrvatsko ratno zrakoplovstvo u Drugom svjetskom ratu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090418021047/http://yuairwar.com/ndh.asp |date=2009-04-18 }} {{Kolaboracija u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Zrakoplovstvo NDH]] [[Kategorija:Znanost i tehnologija u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Oružane snage NDH]] [[Kategorija:Nezavisna Država Hrvatska]] j5fpg5fxj1ffkm1fbhcjgk9dvj0zl3z 0 173996 42587238 1220057 2026-05-03T22:35:48Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Zrakoplovstvo Nezavisne Države Hrvatske]] 42587238 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Zrakoplovstvo Nezavisne Države Hrvatske]] 54h9z49tanx0lwuiyg39zh8roqpz9qz 0 184485 42587303 41394401 2026-05-03T22:41:14Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Radnički univerzitet Moša Pijade Zagreb]] 42587303 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Radnički univerzitet Moša Pijade Zagreb]] 2ibrgx4vv3qpv7t86gld6ln5ehc4ymn 1 185185 42587172 1712449 2026-05-03T18:16:07Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Razgovor:Zrakoplovstvo NDH]] na [[Razgovor:Zrakoplovstvo Nezavisne Države Hrvatske]] 1712449 wikitext text/x-wiki {{razgovor zaglavlje}} ==Izvori== Mole se korisnici da prije kopiranja historijskih tekstova o našim narodima i narodnostima s južnoslovenskih wiki da ih dobro '''provjere''' i '''neutraliziraju''' POV u skladu s sh wiki '''konsenzusom'''. Ovaj tekst nije provjeren pa je zbog toga dobio POV. Slobodno ga uklonite kada se ukloni greška u tekstu--[[Korisnik:Rjecina2|Rjecina2]] ([[Razgovor sa korisnikom:Rjecina2|razgovor]]) 09:02, 12 oktobar-листопад 2012 (CEST) gheh2qt51pob6rjmbx6eykpwkadv2s4 0 190699 42587239 1350423 2026-05-03T22:35:53Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Zrakoplovstvo Nezavisne Države Hrvatske]] 42587239 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Zrakoplovstvo Nezavisne Države Hrvatske]] 54h9z49tanx0lwuiyg39zh8roqpz9qz 0 196544 42587287 40987419 2026-05-03T22:39:54Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Biblioteka Nag Hamadi]] 42587287 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Biblioteka Nag Hamadi]] pa6bmyy05vna9yx13m4wwvijpvimegs 0 200545 42587240 1380661 2026-05-03T22:35:58Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Zrakoplovstvo Nezavisne Države Hrvatske]] 42587240 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Zrakoplovstvo Nezavisne Države Hrvatske]] 54h9z49tanx0lwuiyg39zh8roqpz9qz 0 206890 42587378 1801837 2026-05-04T09:38:19Z SimplyFreddie 127796 42587378 wikitext text/x-wiki {{other people|Scott Thompson}} {{Infobox comedian | name = Carrot Top | image = CarrotTop.jpg | caption = Carrot Top 10. januara 2009 | birth_name = Scott Christopher Thompson | birth_date = {{birth date and age|1965|2|25|df=y}} | birth_place = [[Rockledge (Florida)|Rockledge]], [[Florida]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | active = 1990– | medium = [[Stand up comedy]], [[televizija]], [[film]] | nationality = Amerikanac | genre = [[rekvizitska komedija]], [[satira]] | subject = [[samoismijavanje]], [[američka kultura]] | website = http://www.carrottop.com | module = {{Infobox comedian awards |child=yes |americancomedyawards = '''Funniest Male Stand-Up Comic'''<br />1994 }} }} '''Scott Christopher Thompson''' (25. februar 1965), poznatiji po umjetničkom imenu '''Carrot Top''', je [[sjedinjene Američke Države|američki]] [[komičar]] najpoznatiji po jarko [[crvena kosa|crvenoj kosi]], [[rekvizitska komedija|rekvizitskoj komediji]] i [[samoismijavanje|samoismijavajućem]] humoru. == Filmografija == * ''[[CSI: Crime Scene Investigation]]'' (2011) ... sam sebe * ''[[Tosh.0]]'' (2010) * ''[[Cash Cab (američka TV-igra)|Cash Cab]]'' (2010) * ''[[The Hangover (film)|The Hangover]]'' – pojavljuje se na fotografijama tokom odjavne špice (2009) * ''[[The Game (U.S. TV series)|The Game]]'' ... sam sebe (2009) * ''[[The Bad Girls Club]]'' – Episode 8 (2009) * ''[[The Girls Next Door]]'' (2008) * "[[Gene Simmons Family Jewels]]" ... sam sebe (2007) * ''[[Smiley Face (film)|Smiley Face]]'' – kratka uloga (2007) * ''[[Family Guy]]'' (2006) * ''Tugger: The Jeep 4x4 Who Wanted to Fly'' (2005) * ''[[George Lopez (TV serija)|George Lopez]]'' ... sam sebe (2005) * ''[[The Aristocrats (film)|The Aristocrats]]'' ... sam sebe (2005) * ''[[Pauly Shore is Dead]]'' ... sam sebe (2003) * ''[[Weakest Link]]'' (2002) ... sam sebe * ''[[Scrubs (TV series)|Scrubs]]'' ... sam sebe (2001) * ''The Three Stooges N.Y.U.K.'' ... Dr. Eugene Splicer (2000) * ''[[Dennis the Menace Strikes Again]]'' (1998) * ''[[Chairman of the Board (film)|Chairman of the Board]]'' (1998) * ''Pure Danger'' (1996) * ''Hourglass'' (1996) == Vanjske veze == * [http://www.carrottop.com/ Official website] * {{IMDb name|5488}} {{Lifetime|1965| |Carrot Top}} [[Kategorija:Američki komičari]] [[Kategorija:Američki filmski glumci]] [[Kategorija:Američki televizijski glumci]] rhchvcr068uwtsg4zvvs6ambu4nqrb1 0 211034 42587371 42583502 2026-05-04T08:39:39Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587371 wikitext text/x-wiki {{Infokutija geografija države | ime_genitiv = Irana | slika = Iran (orthographic projection).svg | kontinent = [[Azija]] | regija = - [[Jugozapadna Azija]]<br />- [[Južna Azija]]<br />- [[Bliski istok]] | širina-stupnjevi = 32 | širina-minute = 00 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi = 53 | dužina-minute = 00 | dužina-oznaka = E | površina = 1,628.750 [[km²]] | površina_poredak = 18. | obalna_crta = Ukupno 2810 [[km]]:<ref name="SCILenIranBord">[[#SCILenIranBord|SCI (2006.): Length of Iranian Borderlines]]</ref><br />- [[Kaspijsko jezero]] (765 km)<br />- [[Omanski zaljev|Omanski]] i [[Perzijski zaljev]] (2045 km) | granice = Ukupno 6055 [[km]]:<ref name="SCILenIranBord"/><br />{{flagcountry|AFG}} (945 km)<br />{{flagcountry|ARM}} (48 km)<br />{{flagcountry|AZE}} (759 km)<br />{{flagcountry|IRK}} (1609 km)<br />{{flagcountry|PAK}} (978 km)<br />{{flagcountry|TKM}} (1205 km)<br />{{flagcountry|TUR}} (511 km) | najviša_točka = [[Damavand]]<br />(5671 [[Metar|m]] [[Nadmorska visina|n. v.]])<ref name="IranicaDamavand">[[#IranicaDamavand|Hourcade, Bernard; Tafażżolī, Aḥmad (15.12.1993.)]]</ref> | najniža_točka = [[Kaspijsko jezero]]<br />(–28 [[Metar|m]]) | najduža_rijeka = [[Karun]]<br />(950 [[km]]; pros. 575 [[m³/s]]) | najveće_jezero = [[Urmijsko jezero]]<br />(5200 [[km²]]) | najveći_otok = [[Kešm]]<br />(1336 [[km²]]) }} '''Geografiju Irana''' u orografskom smislu karakteriziraju visoki [[#Planine|planinski lanci]] koji zauzimaju zapad i sjever zemlje, prostrana unutrašnja [[#Geomorfologija|visoravan]], te relativno uska [[#Ravnice|ravničarska]] područja uz [[#Hidrografija|obale]]. Država se prostire na 1,648.195&nbsp;km² Azije što je čini 18. najvećom u svijetu odnosno približno 6,5 puta većom od bivše [[SFRJ|Jugoslavije]], a prema posljednjem popisu iz 2006. godine u njoj je živjelo [[#Humanistička geografija|70,495.782 stanovnika]]. Na sjeveru omeđena [[#Granice s Armenijom i Azerbajdžanom|Armenijom, Azerbajdžanom]] i [[#Granica s Turkmenistanom|Turkmenistanom]] odnosno [[#Obala i pomorske granice|Kaspijskim jezerom]], na istoku [[#Granica s Afganistanom|Afganistanom]] i [[#Granica s Pakistanom|Pakistanom]], na zapadu [[#Granica s Irakom|Irakom]] i [[#Granica s Turskom|Turskom]], te na jugu [[#Obala i pomorske granice|Omanskim i Perzijskim zaljevom]]. Iranom dominira [[#Planine|masiv Zagros]], serija usporednih planina od 1500 – 4000 m visine ispresjecanih [[#Ravnice|ravnicama]] koje dijele zemlju od sjeverozapada prema jugoistoku. Na sjeveru se proteže i [[#Planine|masiv Alborz]] s [[#Vulkani|vulkanom Damavand]] (5671 m) koji je najviši vrh ne samo u Iranu već i čitavoj [[Evroazija|Evroaziji]] zapadno od [[Hindukuš]]a. Centralni dio zemlje zauzima prostrana visoravan prosječne nadmorske visine od 900 – 1200 m na kojoj su smještene i dvije nenaseljene [[#Pustinje|pustinje (Dašt-e Lut i Dašt-e Kavir)]]. Zbog smještaja u sjevernom [[Umjereni pojas|umjerenom pojasu]] i vrlo [[#Geomorfologija|raštrkanog reljefa]], [[Iran]]om prevladavaju [[#Klima|različite vrste klima]] među kojima su najdominantnije sredozemna na naseljenim područjima odnosno suha stepska na istoku zemlje. Kontrasti su posebno primjetni kod [[#Fitogeografija|vegetacije]] koja se može kretati od beživotnih [[#Pustinje|pješčanih pustinja]] na jugoistoku do [[#Fitogeografija|prašuma i džungli]] na sjeveru zemlje. == Razvoj geografije o Iranu == === Drevna iranska geografija === [[Datoteka:Avesta World.jpg|mini|desno|300px|[[Svijet]] prema [[Avesta|Avesti]]]] Koncepti [[Iran]]a i prvotne iranske [[Geografija|geografije]] javljaju se još u ranom [[Stari vijek|starom vijeku]]<ref>Vidi:<br />• [[#Justi1870|Justi, Ferdinand (1870.)]]<br />• [[#Spiegel1878|Spiegel, Friedrich (von) (1878.)]], I., str. 188.-243. i 210.-212.<br />• [[#Herzfeld1947|Herzfeld, Ernst (1947.)]], str. 671.-720.<br />• [[#Gnoli1980|Gnoli, Gherardo (1980.)]], str. 23.-158.<br />• [[#Gnoli1989|Gnoli, Gherardo (1989.)]]</ref> kada je naziv ''Iran'' bio [[Iranski narodi|etničkog]] karaktera odnosno podrazumijevao „zemlju Arijaca”<ref name="IranicaGeoIEvol">[[#IranicaGeoIEvol|Planhol, Xavier (de) (15.12.2000.)]]</ref>. Prvotni [[endonim]] ovjeren u najstarijim dijelovima [[Zoroastrizam|zoroastrijske]] [[Avesta|Aveste]] (2. m. pne.) imao je oblik ''Arijānām''<ref name="IranicaGeoIEvol"/>; u [[Ahemenidska Monarhija|ahemenidskom periodu]] (6. – 4. v. pne.) pojavljuje se u [[pridjev]]nom obliku ''Arijana'' („arijska”; „zemlja [[Arijci|Arijaca]]”)<ref name="IranicaGeoIEvol"/>, dok se u današnjem obliku pojavljuje u [[Sasanidska Monarhija|sasanidskom periodu]] (3. v.) kao ''Ērān'' odnosno ''Irān''<ref>[[#Lommel1935|Lommel, Herman (1935.)]], str. 33.</ref>. Stručnjaci prepostavljaju da je navedeni endonim postojao kod iranskih plemena još u 3. milenijumu pne.<ref name="IranicaGeoIEvol"/> u zapadnom [[Sibir]]u odnosno [[Centralna Azija|Centralnoj Aziji]] gdje je pronađena arheološka [[Andronovska kultura]] koja se smatra pradomovinom iranskih naroda<ref>[[#Sergent1997|Sergent, Bernard (1997.)]], str. 175.</ref>. Nakon seobe iranskih plemena prema [[Jugozapadna Azija|Jugozapadnoj Aziji]] i osnivanja [[Medijska Monarhija|Medijske]] i Ahemenidske Monarhije na današnjoj [[Iranska visoravan|Iranskoj visoravni]], naziv ''Iran'' dobio je preciznije geografsko značnje: u ahemenidskim zapisima poput onih u [[Behistun]]u, [[Perzepolis]]u i [[Nakš-e Rustam]]u pojavljuje se kao ime čitavog teritorija monarhije<ref name="IranicaGeoIEvol"/>, uz detaljni popis pokrajina ([[satrapija]]). Ovi se [[toponim]]i kasnije pojavljuju i u djelima [[Stara Grčka|starogrčkih]] autora poput [[Klaudije Ptolemej|Klaudija Ptolemeja]] odnosno [[Armenci|armenskih]] autora poput [[Mojsije Horenski|Mojsija Horenskog]]<ref name="IranicaGeoIEvol"/>, a preuzeli su ih i rani [[Geografija i kartografija u srednjovjekovnom islamu|muslimanski geografi]] iz [[Arapski svijet|arapskog svijeta]] koji Iran spominju kao ''Ērānšaher''. U [[Iranska mitologija|iranskoj mitologiji]] ono se povezuje s osobnim imenom [[eponim]]skog vladara<ref>[[#Hamavi1228|al-Hamavi, Jakut (1228.); pr. Barbier de Meynard (1861.)]], str. 64.-65.</ref>, a istovremeno se zadržao i kao ime mitološke pradomovine Arijaca odnosno iranskih naroda (''Ērān Vēz''; iz [[Iranski jezici|staroiranskog]] ''Arijānān Vaidžah'' tj. [[Avestički jezik|avestičkog]] ''Airijanəm Vaēdžō''). Ovaj se teritorij nalazio u [[Horezm]]u odnosno donjem toku [[Amu-Darja|Oksa (Amu-Darje)]] i prema predaji bio je protutežom ''Anērānu'' ili ''[[Turan|Tūrānu]]'', zemlji glavnih iranskih suparnika (centralnoazijski [[nomad]]i)<ref name="IranicaGeoIEvol"/>. Međutim, za vrijeme stabilnih [[Centralizacija|centraliziranih]] monarhija (ahemenidske, [[Partska Monarhija|partske]] i sasanidske) termin ''Iran'' dobio je [[Geopolitika|geopolitičku]] konotaciju i kao u slučaju svih velikih civilizacija označavao je postojanje glavnog političkog entiteta u kojem su se stanovnici smatrali centrom svijeta<ref name="IranicaGeoIEvol" />. Monarhija je bila podijeljena u sedam dijelova tj. [[Haft-kešvar|kešvara]] (iz avestičkog ''Karšvar''; „omeđeno brazdom”<ref name="IranicaHaftKešvar">[[#IranicaHaftKešvar|Shapur Shahbazi, Ali Reza (15.12.2002.)]]</ref>) s Iranom kao centralnim elementom odnosno ostalim dijelovima imenovanim prema [[planet]]ima i [[Nebesko tijelo|nebeskim tijelima]]<ref name="IranicaGeoIEvol"/>. Popisi tih sedam planeta ostali su zabilježeni u djelima kasnijih autora i donekle se razlikuju, no pokazuju progresivnu svjesnost o jedinstvenosti zemalja u okolici Irana odnosno složenost karte svijeta. Jedan od popisa tih sedam dijelova svijeta spominje [[Indija|Hindustan (Indiju)]] kao [[Saturn]], [[Kina|Kinu]] i [[Hotan]] kao [[Jupiter]], [[Turkestan]] (centralnoazijski predio) kao [[Mars]], [[Transoksijana|Transoksaniju]] kao [[Venera|Veneru]], grčko-rimski svijet kao [[Merkur]], sjeverne regije kao [[Mjesec]], te Iran i [[Veliki Horasan|Horasan]] kao centar svijeta ili [[Sunce]]<ref name="IranicaGeoIEvol"/>. Drugi popis iranskih susjeda koji je sačuvan u djelu [[Perzijanci|perzijskog]] geografa [[Hamdalah Mustavfi|H. Mustavfija]] iz 14. vijeka spominje Arabistan (arapski svijet), [[Bizant|Rim]], centralnoazijske [[Turkijski narodi|turkijske]] zemlje, Kinu, Indiju, te [[Afrika|Afriku]] u koju je uključena i [[Sirija]]<ref>[[#Mostavfi1915|Mostavfi, Hamd-Alah (1915.)]], str. 20.</ref>. Bez obzira na razlike među popisima, najvažnija činjenica ostaje da je u starovjekovnom Iranu postojala tradicija geografske znanosti<ref name="IranicaGeoIEvol"/>. [[Datoteka:Keshvars-hr.jpg|mini|250px|Sedam svjetskih regija ([[Haft-kešvar|kešvara]]) rekonstruiranih prema [[Biruni]]ju]] Početci iranske geografije isprepletene s mitologijom i [[Historija Irana|historijom]] očituju se u [[Gate|Gatama]] drevne Aveste, no [[avestička geografija]] tog perioda (2. m. pne.) bila je ograničena na istočnu Iransku visoravan<ref name="IranicaAveGeo">[[#IranicaAveGeo|Gnoli, Gherardo (15.12.1987.)]]</ref> odnosno teritorije prije velike seobe iranskih naroda prema zapadu tj. obroncima [[Zagros]]a (uključujući pokrajinu [[Fars|Perziju]]) gdje su ostvarili izravan doticaj s [[Elam]]om i [[Drevna Mezopotamija|mezopotamskim]] civilizacijama. U najstarijim dijelovima Aveste javlja se tripartitna razredba svijeta<ref name="IranicaHaftKešvar"/> što se povezuje s mitološkim vladarom [[Feredun]]om koji je [[Zemlja|Zemlju]] podijelio trima sinovima, dok se kasnije uvriježila podjela na sedam kružnih [[regija]] tj. kešvara<ref name="IranicaGeoIEvol"/>. One su bile omeđene brazdama u obliku rijeka, gora i šuma, dok je centralna regija podrazumijevala Iran s dominirajućom [[Planina|planinom]] ''Harā bərəzaitī'' ([[Alborz]])<ref name="IranicaHaftKešvar"/>. Koncept [[svijet]]a bio je [[Krug|kružnog]] oblika i u potpunosti omeđen [[Planinski masiv|planinskim masivom]], plutao je na [[Voda|vodi]] odnosno bio natkriven [[kamen]]im [[nebo]]m. Iako su stručnjaci ove geografsko-[[Kozmografija|kozmografske]] koncepte prvotno povezivali s [[Mezopotamska mitologija|mezopotamskom mitologijom]], danas je uvriježeno da se temelje na arijskom nasljeđu<ref name="IranicaHaftKešvar"/> odnosno da su prisutni i [[Indoevropljani|indoevropski]] elementi (npr. [[drvo života]]). Usprkos nekim kasnijim dijelovima Aveste poput [[Vendidad]]a koji dijele Iran u 16 pokrajina stvorenih od [[Ahura Mazda|Ahure Mazde]]<ref name="IranicaAveGeo"/> ili detaljnih popisa upravnih jedinica iz drevne imperijalne epohe (6. v. pne. – 7. v.)<ref name="IranicaHaftKešvar"/>, koncept podjele svijeta na sedam kešvara zadržan je i tokom ahemenidskog, partskog i sasanidskog perioda. U određenim slučajevima podjela se projicirala i na samu iransku monarhiju o čemu svjedoče imenovanja sedam glavnih namjesnika od strane [[Darije I. Veliki|Darija I. Velikog]] i [[Darije II.|Darija II.]], sedam vladajućih partskih klanova, pisani dokumenti o diobi sasanidskog teritorija iz [[islam]]skog perioda, itd.<ref name="IranicaHaftKešvar"/> Jedan od najvažnijih [[Primarni izvori|primarnih izvora]] za proučavanje drevne iranske geografije su i hiljade [[Glina|glinene]] pločice iz Perzepolisa koje zajedno s drugim ahemenidskim zapisima sadrže oko 750 toponima<ref>[[#Arfaee2008|Arfaee, Abdolmajid (2008.)]], str. 1.</ref>, no otegotne okolnosti su njihov administrativni karakter i nepotpun prijevod<ref>[[#Arfaee2008|Arfaee, Abdolmajid (2008.)]], str. 2.</ref>. Za razliku od starih Grka koji su zamišljali da poznati svijet okružuje zajednički ocean<ref name="MojtahedZadeh2342004.2">[[#MojtahedZadeh2342004|Mojtahed Zadeh, Pirouz (23.4.2004.)]], str. 2.</ref>, [[Iranci]] su istovremeno vjerovali da postoje dvije odvojene vodene mase – [[Istok|istočno]] more koje je uključivalo [[Perzijski zaljev]] i [[Crveno more]], odnosno [[zapad]]no more tj. [[Sredozemlje]]<ref name="MojtahedZadeh2342004.2"/>. Istočni [[Pomorstvo|pomorski]] putevi bili su dobro poznati Irancima o čemu svjedoči [[Herodot]]ov zapis u kojem Darije I. Veliki (522. – 486. pne.) zapošljava [[Karija|karijskog]] moreplovca [[Skilak Karijandski|Skilaka]] zbog istraživanja [[More|mora]] od [[Drevni Egipat|Egipta]] do [[Ind]]a<ref name="MojtahedZadeh2342004.4">[[#MojtahedZadeh2342004|Mojtahed Zadeh, Pirouz (23.4.2004.)]], str. 4.</ref>, dok o važnosti pomorskog prometa govori i [[stela]] iz [[Suez]]a koja ovjerava Darijevu gradnju prvog [[Sueski kanal|Sueskog kanala]]<ref name="MojtahedZadeh2342004.4"/>. Svi ovi podaci upućuju kako je u starovjekovnom Iranu postojala geografska perspektiva u globalnim okvirima<ref name="MojtahedZadeh2342004.4"/>. Iranski koncept dvaju svjetskih mora kasnije je preuzet u [[Kuran]]u (''Ar Rahman'' 19.-22.), a islamski geografi i kartografi koristili su ga sve do 14. vijeka<ref name="MojtahedZadeh2342004.2"/>. === Ranoislamska geografija === {{glavni|Geografija i kartografija u srednjovjekovnom islamu|l1=Ranoislamska geografija}} U stručnoj literaturi ranoislamske geografije termin ''Iran'' rijeđe se pojavljuje s obzirom da su muslimanski [[geograf]]i slijedili starogrčku tradiciju podjele svijeta na ''eklime'' tj. [[Klima|klime]], a raspored se vršio prema [[Geografska širina|geografskoj širini]] temeljem čega je Iran u geografskom smislu izgubio na jedinstvenosti u [[Arapski jezik|arapskim]] djelima<ref name="IranicaGeoIEvol"/>. Ipak, takva preobrazba nije se odigrala brzo već postepeno o čemu svjedoče tragovi [[#Drevna iranska geografija|starovjekovnog iranskog koncepta]] organizacije svijeta u djelima određenih arapskih autora. Primjerice, Hamadani citirajući [[Ali bin Muhamed bin Abdulah Madaeni|Madaenija]] (r. 752.) u svojim djelima spominje ''Erāk'' ([[arapski]] [[egzonim]] za ''Iran''<ref name="IranicaGeoIEvol"/>) kao jedinstveni entitet koji se proteže od [[Hit (grad)|Hita]] na [[Eufrat]]u do Indije i Kine, a obuhvaća [[Raj (Iran)|Raj]], Horasan, [[Dejlam]], [[Gilan]], [[Džebal]] i [[Isfahan]]<ref name="IranicaGeoIEvol"/>. Osim toga, [[Masudi]] u svom djelu „Zlatna polja i rudnici dragog kamenja” (arap. ''Murudž adh-dhahab va ma'adin al-džavhar'', oko 950.) spominje sedam klima u sličnom kontekstu drevnim iranskim [[kešvar]]ima. Prva klima pripisana Jupiteru podudarala se s Iranom i uključivala je [[Babilon|Babilon (''Babel'')]] u [[Mezopotamija|Mezopotamiji]], Horasan, Fars, [[Ahvaz|Suzijanu (Ahvaz)]], [[Mosul]] i [[Medija|Mediju]], no izuzimala je Dejlam koji je pripisan turkijskoj zemlji<ref>[[#Masudi956|Masudi (956.); pr. Barbier de Meynard i Pavet de Courteille (1861.)]], I., str. 238.-244.</ref>. Tragovi ovog koncepta mogu se pronaći i u [[Abu-Ubajd Bakri|Bakrijevim]] djelima iz 11. vijeka<ref>[[#Bakri1068|Bakri, Abu-Ubajd (1068.); pr. Wüstenfeld, Ferdinand (1876.)]]</ref>, no niti jedan od navedenih autora nije poznavao ništa više od ograničenih administrativnih i [[Iranske pokrajine|pokrajinskih podjela]] odnosno islamskih ''mamlaka''<ref>[[#Miquel1967|Miquel, André (1967.)]]</ref>. ''Erāk'' (Iran) bio je ograničen na Mezopotamiju odnosno današnji [[Irak]] koji je bio sjedištem [[kalifat]]a i razlikovalo ga se od ''Erāka al-Adžama'' („stranog Irana”), naziva koji se odnosio na žarište Iranske visoravni često imenovanog i kao ''Džebāl'' („planinska zemlja”) isključujući jug današnjeg Irana i Horasan<ref>Vidi:<br />• [[#LeStrange1905|Le Strange, Guy (1905.)]]<br />• [[#Schwarz1896|Schwarz, Paul (1896.)]]</ref>. Naziv ''Īrān'' u djelima [[Arapi|arapskih]] geografa očuvan je isključivo u obliku ''Īrānšaher'', službenom i počasnom imenu koje je npr. [[Mukadasi]] pripisivao [[Nišapur]]u<ref>[[#LeStrange1905|Le Strange, Guy (1905.)]], str. 383.</ref>. Takav koncept pratili su i neki od perzijskih geografa pa se ''Iran'' kao toponim niti ne spominje npr. u „Granicama svijeta” ([[Perzijski jezik|perz.]] ''Hodud al-Alam'') iz 983. godine<ref>[[#Miquel1967|Miquel, André (1967.)]], I., str. 398.</ref>. === Novovjekovna geografija === Nakon raspada kalifata odnosno [[Mongolsko Carstvo|mongolskih]] invazija krajem srednjeg vijeka, Iran se kao geografski koncept ponovo javlja u pisanim dokumentima što svjedoči kako je svijest o identitetu iranskog stanovništva bila prisutna tokom ranoislamskog perioda<ref name="IranicaGeoIEvol"/>. Jedno od takvih djela je Mustavfijev „Užitak srca” (arap. ''Nozhat al-Kolūb'') iz 1340. godine u kojem se Iran pojavljuje kao jasan invidualizirani geografski pojam, bez obzira što je Iranskom visoravni i šire ([[Anatolija]]) vladala strana, [[Mongoli|mongolska]] dinastija [[Ilhanidi|Ilhanida]]<ref>[[#Mostavfi1915|Mostavfi, Hamd-Alah (1915.)]], str. 23.</ref>. Istovremeno, arapski geograf [[Šams-al-Din Dimaški|Dimaški]] koji je pisao sredinom 1320-ih i dalje je ignorirao Iran kao specifični entitet i dijelio ga je u tri dijela<ref>[[#Dimaški1325|Dimaški, Šams-al-Din (1325.); pr. Mehren, August Ferdinand Michael (von) (1874.)]]</ref>. Nakon Mustavfija, Iran se kao specifična država u [[Zapadni svijet|zapadnjačkoj]] i [[orijent]]alnoj geografiji kontinuirano javlja od [[Safavidska Monarhija|safavidskog perioda]] nadalje<ref name="IranicaGeoIEvol"/>. Geografski prikazi u [[Evropa|Evropi]] su bili temeljeni prvenstveno na djelima [[putopis]]aca, ponekad uključujući i osnovne bilješke o zemlji<ref>Vidi:<br />• [[#Chardin1811|Chardin, Jean (1811.)]]<br />• [[#Mans1660|Mans, Raphaël (du) (1660.)]]</ref>. Iscrpan popis takvih djela s opisom fazi istraživanja i razvoja zabilježen je u „Istraživanju Perzije” ([[Njemački jezik|njem.]] ''Die Erforschung Persiens''), djelu [[Alfons Gabriel|A. Gabriela]] iz 1952. godine<ref>[[#Gabriel1952|Gabriel, Alfons (1952.)]]</ref>. Početkom 17. vijeka ti podaci prikupljeni su u sistemskom izvodu koji je tiskala izdavačka kuća [[Elzevir]] iz [[Nizozemska|Nizozemske]]<ref>[[#Laet1633|Laet, Joannes (de) (1633.)]]</ref>. Ova vrst [[Enciklopedija|enciklopedijskoj]] djela osim primarnih geografskih uključivala je i historijske, [[Etnografija|etnografske]], [[Institucija|institucijske]], [[Politika|političke]] i druge značajke o Iranu, a tiskana je redovno čak i tokom 19. vijeka<ref name="IranicaGeoIEvol"/>. Novim podacima doprinosili su razni autori koji su boravili u Iranu duže vrijeme (npr. [[Jakob Eduard Polak|J. E. Polak]]<ref>[[#Polak1865|Polak, Jakob Eduard (1865.)]]</ref> i [[Samuel Greene Wheeler Benjamin|S. G. W. Benjamin]]<ref>[[#Benjamin1887|Benjamin, Samuel Greene Wheeler (1887.)]]</ref>) ili su poslani na plaćena putovanja (npr. [[George Nathaniel Curzon|G. N. Curzon]]<ref>[[#Curzon1892b|Curzon, George Nathaniel (1892.)]], Predgovor</ref>). Istovremeno, Iran je pronašao svoje mjesto u svim „općim geografijama” tiskanima u Zapadnom svijetu, među kojima su i iscrpna djela [[Carl Ritter|C. Rittera]]<ref>Vidi:<br />• [[#Ritter1837|Ritter, Carl (1837.)]]<br />• [[#Ritter1840|Ritter, Carl (1840.)]]</ref> odnosno [[Elisée Reclus|E. Reclusa]]<ref>[[#Reclus1884|Reclus, Elisée (1884.)]], str. 139.-316.</ref>. Opsežni radovi s tematikom geografije Irana i [[Afganistan]]a javljaju se i u [[UK|britanskim]] ''gazetteerima'' tj. [[Geografski leksikon|geografskim leksikonima]] čiji su autori [[Obavještajna djelatnost|obavještajci]] iz [[Britanska Indija|Britanske Indije]]<ref name="IranicaGeoIEvol"/>. Britanski [[Veleposlanik|veleposlanici]] također su sastavljali i detaljne izvještaje o geografskim značajkama pojedinih iranskih pokrajina<ref>Vidi:<br />• [[#Rabino1917|Rabino, Hyacinth Louis (1917.)]], str. 465.<br />• [[#Rabino1928|Rabino, Hyacinth Louis (1928.)]]</ref>, a takva tradicija nastavila se sve do kraja [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] kada se u „Mornaričkim obavještajnim priručnicima” ([[Engleski jezik|engl.]] ''Handbooks of Naval Intelligence''<ref>[[#Harrison1945|Harrison, John Vernon (1945.)]]</ref>) pojavljuju geografski opisi Irana iz moderne [[Znanost|znanstvene]] perspektive iako i dalje uz potpuno historijska poglavlja<ref name="IranicaGeoIEvol"/>. Ipak, u drugoj polovici 20. vijeka počinju se tiskati i geografska djela s enciklopedijskim opisima<ref name="IranicaGeoIEvol"/> kao što su „Iranska civilizacija” ([[Francuski jezik|fr.]] ''La civilisation iranienne'') [[Henri Massé|H. Masséa]]<ref>[[#Masse1952|Massé, Henri (1952.)]]</ref> odnosno „Iran” [[Ulrich Gehrke|U. Gehrkea]] i [[Harald Mehner|H. Mehnera]]<ref>[[#GehrkeMehner1975|Gehrke, Ulrich; Mehner, Harald (1975.)]]</ref>. U Iranu se tradicionalna geografska znanost razvijala istovremeno kada i u Evropi<ref name="Gandži1988">[[#Gandži1988|Gandži, Mohammad Hassan (1988.)]]</ref> odnosno od sredine 19. vijeka kada su predavanja geografije uvedena na [[teheran]]ski univerzitet [[Dar al-Fonun]] s ciljem postizanja administrativne [[dokument]]acije i političke efikasnosti, prilikom čega su im pomagali evropski (prvenstveno [[Austrija|austrijski]]) stručnjaci<ref name="IranicaGeoIEvol"/>. Neki od primjera većih svezaka geografskih tema iz navedene tradicije su „Opća geografija Irana” (perz. ''Džogrāfījā-je mufaṣal-e Irān'') [[Masud Kajhan|M. Kajhana]] iz 1932.<ref>[[#Kajhan1932|Kajhan, Masud (1932.)]]</ref> odnosno „Geografski leksikon Irana” (perz. ''Farhang-e džogrāfījā-je Irān'') [[Husein-Ali Razmara|H.-A. Razmare]] iz 1954. godine<ref>[[#Razmara1954|Razmara, Husein-Ali (1954.)]]</ref>. === Moderna geografija === Korak prema naprednijoj znanstvenoj fazi analitičke geografije temeljene na dubljem poznavanju [[Fizička geografija|fizičke okoline]], odnosu između [[čovjek]]a i [[Priroda|prirode]], te uzajamnih veza među raznim kategorijama prirodnih pojava, u Iranu se prvi put pojavio u međuratnom periodu i to na osnovi zapadnjačkih znanstvenih [[Znanstvena metoda|metoda]] i [[teorija]]<ref name="IranicaGeoIEvol"/>. Ranije, krajem 19. odnosno početkom 20. vijeka, znanstvena istraživanja i promatranja u Iranu su prvenstveno vršena zbog političkih i pragmatičnih razloga, uglavnom zbog [[#Državne granice|razgraničenja sa susjedima]]<ref name="GoldsmidMcMahon">Vidi:<br />• [[#Goldsmid1876|Goldsmid, Frederic John (1876.)]], I., str. 1.-18.<br />• [[#McMahon1906|McMahon, Arthur Henry (1906.)]]</ref> ili kombiniranih [[Geologija|geološko]]-[[Arheologija|arheoloških]] istraživanja<ref name="Morgan1894I">[[#Morgan1894|Morgan, Jacques (de) (1894.)]], I.</ref>. Ova vrlo sadržajna vrst istraživanja znatno je proširila znanje o geografskim okvirima istočnog<ref name="GoldsmidMcMahon"/> odnosno sjevernog i sjeverozapadnog dijela zemlje<ref name="Morgan1894I"/>, no strani sveskovi naslovljeni „Geografijom” (primjerice engl. ''Geography'' [[Frederic John Goldsmid|F. J. Goldsmida]]<ref>[[#Goldsmid1876|Goldsmid, Frederic John (1876.)]], I.</ref> ili fr. ''Études Géographiques'' [[Jacques de Morgan|J. Morgana]]<ref name="Morgan1894I"/>) i dalje su se bavili uglavnom općenitim istraživanjima<ref name="IranicaGeoIEvol"/>. Stoga, nalazi prikupljeni od strane [[Sven Hedin|S. A. Hedina]] tokom njegovog velikog putovanja centralnim i jugoistočnim Iranom 1905. i 1906. godine bili su predstavljeni u obliku putopisa s opisima vezanim uz [[Cesta|ceste]], [[Karta|karte]] i [[Panorama|panorame]]<ref>Vidi:<br />• [[#Hedin1910|Hedin, Sven Anders (1910.)]]<br />• [[#Hedin1927|Hedin, Sven Anders (1927.)]]</ref>. Nova epoha započinje 1934. godine radovima [[Austrijanci|austrijskog]] geografa [[Hans Bobek|H. Bobeka]] koji je prvi izašao izvan okvira pukih putopisa i sistemski počeo obrađivati probleme fizičke geografije poput [[Glaciologija|glaciologije]], geomorfologije, geoloških [[Geološka kronologija|razredbi]] po [[kvartar]]ima, regionalne [[Biogeografija|biogeografske]] i [[Köppenova klasifikacija klime|klimatskih klasifikacija]], itd. Njegova istraživanja smatraju se ključnima za razvoj geografske znanosti o Iranu, a iscrpni kronološki popis njegovih [[publikacija]] nalazi se u djelima [[Eckart Ehlers|E. Ehlersa]]<ref>[[#Ehlers1980|Ehlers, Eckart (1980.)]], str. 521.-522.</ref>. H. Bobek također je počeo proučavati i [[Humanistička geografija|humanističku geografiju]] Irana, a nakon Drugog svjetskog rata objavio je i prve značajne sinteze njegove [[Kulturna geografija|kulturne geografije]]<ref>[[#Bobek1962|Bobek, Hans (1962.)]]</ref>. Istovremeno, vrijedan znanstveno-istraživački opus o geografiji Irana objavili su i brojni drugi geografi kao npr. Nijemci [[Kurt Scharlau|K. Scharlau]] (od 1958.)<ref>[[#Scharlau1958|Scharlau, Kurt (1958.)]], str. 258.-277.</ref> i E. Ehlers<ref>[[#Ehlers1980|Ehlers, Eckart (1980.)]], str. 558.</ref>, Francuzi [[Xavier de Planhol|X. de Planhol]] (od 1958.)<ref name="Planhol1958">[[#Planhol1958|Planhol, Xavier (de) (1958.)]], str. 7.-16.</ref> i [[Jean Dresch|J. Dresch]] (od 1959., djelomično surađujući s [[Max Derruau|M. Derruauom]] i [[Charles-Pierre Péguy|C.-P. Péguyom]])<ref>[[#Ehlers1980|Ehlers, Eckart (1980.)]], str. 528.</ref>, Talijan [[Giovanni Battista Castiglioni|G. B. Castiglioni]]<ref>[[#Castiglioni1960|Castiglioni, Giovanni Battista (1960.)]], str. 109.-152. i 268.-301.</ref>, Rus [[Nikolaj Andrevič Gvozdetski|N. A. Gvozdetski]]<ref>[[#Gvozdetski1964|Gvozdetski, Nikolaj Andrevič (1964.)]]</ref>, te Britanac [[John Innes Clarke|J. I. Clarke]]<ref>Vidi:<br />• [[#Clarke1963|Clarke, John Innes (1963.)]]<br />• [[#ClarkeClark1969|Clarke, John Innes; Clark, Brian Drummond (1969.)]]</ref>. Njihov se rad aktivno nastavio tokom idućih četvrt vijeka u suradnji sa znanstvenicima raznih nacionalnosti, a nedugo kasnije uz raznovrsne geografske radove počelo je i tiskanje važnih [[Regionalna geografija|regionalnih]] i [[Urbana geografija|urbanih]] [[monografija]]<ref>Vidi:<br />• [[#Planhol1964|Planhol, Xavier (de) (1964.)]], str. 3.-79.<br />• [[#English1966|English, Paul Ward (1966.)]]<br />• [[#Kopp1973|Kopp, Horst (1973.)]]<br />• [[#Bazin1973|Bazin, Marcel (1973.)]], str. 77.-136.<br />• [[#Seger1978|Seger, Martin (1978.)]]<br />• [[#Bazin1980|Bazin, Marcel (1980.)]]<br />• [[#Bonine1980|Bonine, Michael Edward (1980.)]]</ref>. Nakon nekoliko djelomičnih doprinosa u navedenoj sferi izdanih 1971.<ref>[[#Ehlers1971|Ehlers, Eckart (1971.)]]</ref> i 1975.<ref>[[#Ehlers1975|Ehlers, Eckart (1975.)]]</ref> godine, E. Ehlers je 1980. objavio opsežnu sintezu o Iranu naslovljenu „Iran: Opća regionalna geografija” (njem. ''Iran: Grundzüge einer geographischen Landeskundes, Wissenschaftliche Länderkunden'') s iscrpnim popisom relevantne stručne literature na 53 stranice<ref>[[#Ehlers1980|Ehlers, Eckart (1980.)]], str. 543.-596.</ref>, koje se smatra revolucionarnim za potrebe moderne znanstvene geografije<ref name="IranicaGeoIEvol" />. U međuvremenu je 1968. godine suradnjom više autora odnosno pod uredništvom [[William Bayne Fisher|W. B. Fishera]] objavljeno prvo izdanje ''[[Cambridge History of Iran]]''<ref>[[#Fisher1968|Fisher, William Bayne (1968.)]]</ref> koje je bilo pomalo užurbano organizirano i neujednačenog sadržaja<ref name="IranicaGeoIEvol" />. [[Iranska revolucija]] iz 1979. odnosno [[Iransko-irački rat|iračka agresija]] (1980. – 1988.) rezultirali su do obustave zapadnjačkog istraživačkog rada u Iranu na duže vrijeme<ref name="IranicaGeoIEvol"/>, no situacija se počela popravljati 1990-ih kada je [[Bernard Hourcade|B. Hourcade]] u suradnji s drugim [[Francuska|francuskim]] i iranskim [[Socijalna geografija|socijalnim geografima]] izdao prvi tematski i višejezični „[[Atlas (kartografija)|Atlas]] Irana” (fr. ''Atlas d'Iran'')<ref>[[#Hourcade1998|Hourcade, Bernard (1998.)]]</ref>. Kroz ovaj period odnosno od 1977. godine nadalje redovito je izdavan i „Tübingerov atlas prednjeg Orijenta” (njem. ''Tübinger Atlas des Vorderen Orients'') koji uključuje brojne analitičke karte od temeljne važnosti za geografiju Irana, kao i jezgrovite sinteze kulturne i [[Politička geografija|političke geografije]]<ref>[[#Planhol1993|Planhol, Xavier (de) (1993.)]], str. 479.-591.</ref>. Sredinom 20. vijeka u sklopu [[Univerzitet u Teheranu|Teheranskog univerziteta]] osnovana je i moderna iranska geografska škola<ref name="Gandži1988"/>, zajedno s „Centrom za istraživanje [[Suha klima|sušnih područja]]” kojeg su vodili H. Bobek i drugi evropski znanstvenici zaposleni u Iranu<ref name="IranicaGeoIEvol"/>. Centar se ubrzo preinačio u „Geografski [[institut]]”, prvi takve vrste u zemlji<ref name="IranicaGeoIEvol"/>. Godine 1973. u Teheranu je održan prvi kongres iranskih geografa na kojem su radove izlagali i mladi iranski znanstvenici s evropskih [[univerzitet]]a<ref>Vidi:<br />• [[#Sahami1965|Sahami, Cyrus (1965.)]]<br />• [[#Momeni1976|Momeni, Mostafa (1976.)]]<br />• [[#PourFickouiBazin1978|Pour-Fickoui, Ali; Bazin, Marcel (1978.)]]<br />• [[#PapoliYazdi1991|Papoli-Yazdi, Mohammad-Hossein (1991.)]]</ref>. Nakon više uzastopnih neuspješnih pokušaja, u [[Mašhad]]u se od 1985. godine nadalje pod uredništvom [[Muhamed-Husein Papoli Jazdi|M.-H. Papolija Jazdija]] počeo izdavati „Geografski [[časopis]]” (perz. ''Taḥkīkāt-e džogrāfījā'') čiji je sadržaj akademskog i znanstvenog karaktera<ref name="IranicaGeoIEvol"/>. Istovremeno, u Teheranu se od 1990. godine pod vodstvom „Državnog kartografskog zavoda” (perz. ''Sazman-e nakša-bardari-je kešvar'') počelo tiskati i najvažnije [[Kartografija|kartografsko]] izdanje „Opći atlas Irana” (perz. ''Atlas-e meli-je Iran'')<ref name="NCC1992">[[#NCC1992|NCC: Atlas-e meli-je Iran (1992.)]]</ref>, a brojni [[Škola|školski]] i univerzitetski priručnici inspirirani modernom geografijom i zapadnjačkim publikacijama postali su rasprostranjeni među iranskom intelektualnom [[Elita|elitom]]<ref name="IranicaGeoIEvol"/>. == Kartografija Irana == [[Sinonim]]i za „kartu” u [[Pahlavi|srednjoj epohi]] razvoja perzijskog jezika bili su ''ṣūrat'' („konfiguracija”), te povremeno i ''šakl'' („[[oblik]]”) ''rasm'' („[[crtež]]”) ili ''nakš'' („[[slika]]”)<ref name="IranicaGeoIVCart">[[#IranicaGeoIVCart|Alai, Cyrus (15.12.2000.)]]</ref>. U modernom perzijskom ''nakša'' podrazumijeva kartu<ref>[[#Moin1973|Moin, Muhamed (1973.)]], V. i VI.</ref>, a ponekad se koriste i [[tuđice]] ''ḵarīṭa'' iz arapskog odnosno ''harita'' iz modernog [[Turski jezik|turskog jezika]]<ref>Vidi:<br />• [[#Ahmad1978|Ahmad, S. Maqbul (1978.)]], str. 1077.-1078.<br />• [[#HarleyWoodward1987|Harley, John Brian; Woodward, David (1987.)]], str. xvi.<br />• [[#Harvey1980|Harvey, Paul Dean Adshead (1980.)]], str. 10.<br />• [[#Harvey1991|Harvey, Paul Dean Adshead (1991.)]], str. 9.</ref>. Sadašnji perzijski pojam za kartografiju jest ''nakša-negārī''<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Kartografija se najčešće [[Definicija|definira]] kao „[[umjetnost]] i znanost slikovnog prikazivanja Zemljine površine”<ref>Vidi:<br />• [[#Bagrow1951|Bagrow, Leo (1951.)]], str. 22.<br />• [[#BritannicaCartography2011|Britannica: Cartography (2011.)]]<br />• [[#Crone1953|Crone, Gerard Roe (1953.)]], str. xi.</ref>, no tokom posljednjih desetaka godina njeno značenje je prošireno. Primjerice, 1964. godine [[Britansko kartografsko društvo]] definira je kao „umjetnost, znanost i [[Tehnologija|tehnologiju]] izrade karata, zajedno s proučavanjem metoda izrade istih”<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. U ovom konrekstu kartografija obuhvaća sve vrste karata i [[Globus (svijet)|globusa]] koji prikazuju Zemlju, uključujući [[Religijska geografija|religijske]] karte, sva nebeska tijela, te [[Astrologija|astrološke]] dijagrame<ref>Vidi:<br />• [[#HarleyWoodward1987|Harley, John Brian; Woodward, David (1987.)]], str. xv.<br />• [[#WallisRobinson1987|Wallis, Helen; Robinson, Arthur Howard (1987.)]], str. 1.-90.</ref>. === Drevna kartografija === <div id="Babilonijska kartografija"></div>'''Babilonijska kartografija''' [[Datoteka:Baylonianmaps.JPG|mini|desno|250px|[[Babilonija|Babilonijska]] „[[Karta svijeta]]” iz 600. pne.<br />([[Britanski muzej]], k. b. 92687)]] Najstarija poznata [[topografska karta]] koji prikazuje dijelove iranskog teritorija je [[Babilonija|babilonijska]] glinena pločica iz 23. v. pne. pronađena u [[Nuzi]]ju na sjeveroistoku Mezopotamije<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Radi se o relativno naprednoj slikovnoj karti koja prikazuje dva niza brežuljaka koji okružuju rijeke sastavljene od više usporednih linija. Pretpostavlja se da ta drevna karta prikazuje područje između Zagrosa i brdovitih terena koji se protežu kroz [[Kirkuk]]<ref>Vidi:<br />• [[#Harvey1980|Harvey, Paul Dean Adshead (1980.)]], str. 49.-50.<br />• [[#HarleyWoodward1987|Harley, John Brian; Woodward, David (1987.)]], str. 114.</ref>. Drugi babilonijski [[artefakt]] je slavna „Karta svijeta” iz [[Novobabilonsko kraljevstvo|kaldejskog perioda]] (oko 600. pne.) koja se čuva u [[Britanski muzej|Britanskom muzeju]] i prikazuje više gradova i mjesta starovjekovnog Irana<ref>[[#HarleyWoodward1987|Harley, John Brian; Woodward, David (1987.)]], str. 111.-112.</ref>. Sistemsko [[Babilonska astronomija|proučavanje neba]] u [[kalendar]]ske i astrološke svrhe vjerojatno je počelo još u najranijim periodima drevne mezopotamske historije odnosno prije više od 5000 godina u [[Sumer]]u<ref name="IranicaGeoIVCart"/>, a astronomska dokumentacija izuzetne kvalitete i točnosti još je dan danas od velike vrijednosti za [[znanstvenik]]e<ref>Vidi:<br />• [[#Brown1977|Brown, Lloyd Arnold (1977.)]], str. 18.-21.<br />• [[#HarleyWoodward1987|Harley, John Brian; Woodward, David (1987.)]], str. 114.</ref>. Međutim, unatoč nekoliko spomenutih glinenih pločica relevantnih za kartografiju Irana, danas se vrlo malo zna o predislamskoj kartografiji u samom Iranu<ref name="IranicaGeoIVCart"/> s obzirom na kroničan nedostatak [[Pismo|pisanih]] dokumenata i arheoloških nalaza<ref>[[#MojtahedZadeh2342004|Mojtahed Zadeh, Pirouz (23.4.2004.)]], str. 3.</ref>. <div id="Grčko-rimska kartografija"></div>'''Grčko-rimska kartografija''' Bogata grčko-rimska kartografija razvijana između 6. v. pne. i 2. vijeka vrlo se vjerojatno koristila [[Historija kartografije|kartografskim]] tradicijama [[Stari Istok|Starog Istoka]], no danas nije moguće temeljito objasniti na koje su načine Perzijanci i [[Babilonci]] utjecali na stare [[Grci|Grke]]<ref>[[#HarleyWoodward1987|Harley, John Brian; Woodward, David (1987.)]], str. 503.</ref>. [[Aristagora]] je oko 500. pne. posjedovao kartu s prikazanim regijama od [[Jonija|Jonije]] do Perzije za koju se pretpostavlja da potječe od [[Anaksimandar]]a (610. – 546. pne.), no velika je mogućnost da je mjere [[prometnica]] prikupio od Perzijanaca koji su se služili besprijekorno organiziranom [[Kraljevska cesta|Kraljevskom cestom]]<ref>[[#HarleyWoodward1987|Harley, John Brian; Woodward, David (1987.)]], str. 193.</ref>. Izvorne karte iz [[Antika|ovog perioda]] nisu sačuvane, no sudeći prema njihovim kasnijim rekonstrukcijama može se utvrditi da su mnogi [[kartograf]]i poput [[Hekatej Milećanin|Hekateja Milećanina]] (oko 500. pne.)<ref>[[#Bunbury1879I|Bunbury, Edward Herbert (1879.)]], str. 148.</ref>, [[Aristotel]]ovog učenika [[Dikearh]]a (kasno 4. v. pne.)<ref>[[#Cortesao1969|Cortesão, Armando (1969.)]], I., sl. 16.</ref>, [[Eratosten]]a (3. v. pne.)<ref>[[#Smith1874|Smith, William (1874.)]]</ref>, [[Strabon]]a (1. v.)<ref>[[#Bunbury1879II|Bunbury, Edward Herbert (1879.)]], str. 238.</ref> i ostalih prikazivali Perzijski zaljev kao široki ili gotovo [[Pravokutnik|pravokutni]] zaljev odnosno Kaspijsko jezero kao duboki ili gotovo kružni zaljev, oba položena ili prema istoku karte ili nasuprotno prema jugu i sjeveru s račvanjem prema opkoljavajućem [[ocean]]u<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Rijeke poput Eufrata, [[Tigris]]a i Inda uvijek su vjerno prikazane, a Iranska visoravan položena u središtu karte često nije u razmjeru. Ipak, na nekim drugim prikazima poput Herodotove karte svijeta (5. v. pne.), [[Kaspijsko jezero]] nije [[zaljev]] već [[kopno]]m zatvorena vodena masa<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. ''Rekonstruirane karte svijeta grčko-rimskih geografa:'' <gallery perrow="5" widths="160"> Datoteka:Anaximander world map-hr.PNG|<center>[[Anaksimandar]]<br />(rano 6. v. pne.) Datoteka:Hecataeus world map-hr.png|<center>[[Hekatej Milećanin]]<br />(kasno 6. v. pne.) Datoteka:Herodotus world map-hr.PNG|<center>[[Herodot]]<br />(4. v. pne.) Datoteka:Mappa di Eratostene.jpg|<center>{{eng icon}} [[Eratosten]]<ref>[[#Bunbury1879I|Bunbury, Edward Herbert (1879.)]], str. 660.</ref><br />(3. v. pne.) Datoteka:Playfair, Principal. Map of the World According to Strabo. 1814 B.jpg|<center>{{eng icon}} [[Strabon]]<br />(1. v.) </gallery> <div id="Ptolemejeva kartografija"></div>'''Ptolemejeva kartografija''' [[Datoteka:Cosmographia Claudii Ptolomaei ante 1467 (7455943) (cropped).jpg|mini|desno|300px|{{lat icon}} [[Klaudije Ptolemej|Ptolemejeva]] „[[Karta svijeta]]”<br />(rekonstrukcija iz 15. v.)]] Vjeruje se da izvorne karte iz Ptolemejevog vremena (2. v.) nisu sačuvane, no najstariji [[Grčki jezik|grčki]] [[kodeks]]i pojavljuju se u srednjovjekovnoj Evropi kroz 12. i 13. vijek zajedno sa kartama koje su rekonstruirane iz tih tekstova odnosno djelomično proizašle iz originalnih Ptolemejevih karata<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Prvi [[Latinski jezik|latinski]] [[prijevod]] izvorno grčke „[[Geografija (Ptolomej)|Geografije]]” dovršen je 1406. godine, a kopije drugih rukopisa pojavljuju se uglavnom tokom prve polovice 15. vijeka<ref>[[#PtolemejKnight1990|Ptolemej, Klaudije (2. vijek); pr. Knight, Simon (1990.)]], Predgovor</ref>. „Geografija” se u [[Tiskarstvo|tiskanom]] izdanju prvi put pojavila 1477. u [[Bologna|Bologni]], a nakon toga više od 50 izdanja na latinskom i drugim [[Jezici Evrope|evropskim jezicima]] tiskano je prvenstveno u [[Italija|Italiji]] i [[Njemačka|Njemačkoj]] sve do 1730-ih, zajedno s kopijama onih starijih<ref>[[#Tooley1979|Tooley, Ronald Vere (1979.)]], str. 6.-7.</ref>. Na svim Ptolemejevim kartama svijeta Perzijski zaljev (lat. ''Sinus Persicus'') prikazan je u pravokutnom obliku i smješten na gotovo preciznoj geografskoj širini, a Kaspijsko jezero (lat. ''Mare Hyrcanum''; „[[Hirkanija|Hirkanijsko]] more”) prikazano je kao kopnom zatvorena vodena masa ovalnog oblika<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Iran se na tim kartama nalazi na središtu, isto kao u ranijim grčkim prikazima. Velika peta regionalna karta [[Azija|Azije]] prikazuje Iran s njegovim prilično točnim [[Popis iranskih planina|planinama]], [[Popis iranskih rijeka|rijekama]], [[Popis gradova u Iranu|gradovima]] i drugim mjestima, dok šesta i sedma regionalna karta prikazuju Perzijski zaljev odnosno Kaspijsko jezero u cjelini<ref>[[#PtolemejKnight1990|Ptolemej, Klaudije (2. vijek); pr. Knight, Simon (1990.)]], sl. 19.-21.</ref>. Ove karte isključivo su regionalnog karaktera i na njima se nalaze isključivo iranske pokrajine poput [[Asirija|Asirije]] na sjeverozapadu, Suzijane na jugozapadu, Medije na sjeveru, Hirkanije na sjeveroistoku, [[Partija (pokrajina)|Partije]] na istoku, Perzije na jugu, te [[Karmanija|Karmanije]] na jugoistoku<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Godine 1548. talijanski kartograf [[Giacomo Gastaldi|G. Gastaldi]] u [[Venecija|Veneciji]] je objavio prvi džepni atlas naslovljen „Geografija Klaudija Ptolemeja” ([[Talijanski jezik|tal.]] ''La geografia di Claudio Ptolemeo Alessandrino'') u kojem su spomenute regije objedinjene u iransku Partsku Monarhiju imenovane kao „Nova karta Perzije” (lat. ''Persia Nova Tabula'')<ref>[[#Alai1995|Alai, Cyrus (1995.)]], str. 12.-14.</ref>. ''{{lat icon}} Ptolemejeve regionalne karte:'' <gallery perrow="5" widths="160"> Datoteka:Cosmographia Claudii Ptolomaei ante 1467 (7456217) (cropped).jpg|<center><tt>IV.</tt>[[Babilonija]], [[Mezopotamija]], [[Sirija]], [[Palestina]] i [[Petra]] Datoteka:Cosmographia Claudii Ptolomaei ante 1467 (7456233) (cropped).jpg|<center><tt>V.</tt> [[Asirija]], [[Elam|Suzijana]], [[Medija]], [[Hirkanija]], [[Partija (pokrajina)|Partija]] i [[Fars|Perzija]] Datoteka:Cosmographia Claudii Ptolomaei ante 1467 (7456248) (cropped).jpg|<center><tt>VI.</tt>[[Perzijski zaljev]], [[Arabija]] i [[Karmanija]] Datoteka:Cosmographia Claudii Ptolomaei ante 1467 (7456265) (cropped).jpg|<center><tt>VII.</tt>[[Kaspijsko jezero]], [[Baktrija]], [[Sogdijana]], [[Margijana]], [[Skiti]]ja i [[Saka]] Datoteka:Cosmographia Claudii Ptolomaei ante 1467 (7456297) (cropped).jpg|<center><tt>IX.</tt>[[Arija (satrapija)|Arija]], [[Arahozija]], [[Drangijana]] i [[Gedrozija]] </gallery> === Srednjovjekovna evropska kartografija === [[Datoteka:FraMauroDetailedMap.jpg|mini|desno|300px|{{ita icon}} [[Fra Maurova karta]] (1459.) s Iranom u sredini<br />(orijentirana [[jug]]om prema gore)]] Srednjovjekovna evropska kao i kasna bizantska kartografija ignorirali su Ptolemejeva djela i temeljili vlastite na ranijim kartografskim tradicijama<ref>[[#PtolemejKnight1990|Ptolemej, Klaudije (2. vijek); pr. Knight, Simon (1990.)]], str. vi.</ref>. Iz ovog historijskog perioda odnosno nakon [[7. vijek]]a sačuvano je više od hiljadu [[Karta svijeta|karata svijeta]]<ref>[[#Harvey1991|Harvey, Paul Dean Adshead (1991.)]], str. 19.</ref>, a Iran se na njima nalazi u središtu Azije i nerijetko je prekomjernih [[dimenzija]]<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Većina ovih karata poznatih pod nazivom ''mappa mundi'' bile su „T–O tipa” i prikazivale su svijet kao kružnu ploču („O”) podijeljenu na tri dijela s „T” koji simbolizira tri glavne vodene mase: rijeke [[Don]] i [[Nil]], te [[Sredozemno more]]<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Ta tri dijela predstavljali su poznate [[kontinent]]e: Aziju na gornjem dijelu odnosno Afriku i Evropu na donjim dijelovima. Kao i u slučaju starogrčkih, Perzijski zaljev na srednjovjekovnim kartama prikazan je na desnoj strani, a Kaspijsko jezero kao drugi zaljev na lijevoj strani Azije, dok oba povezuje rubni ocean koji okružuje kopna<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Srednjovjekovne karte svijeta temeljene na gore navedenim kartografskim tradicijama uključuju radove [[Sveti Izidor Seviljski|sv. Izidora Seviljskog]] (7. v.), [[Henrik I. (nadbiskup Mainza)|Henrika I.]] iz [[Mainz]]a (12. v.), [[Brevijarska karta svijeta|brevijarska]] i [[Ebstorfova karta|Ebstorfova]], zatim [[Herefordska karta]] (13. v.), te one [[Ranulf Higden|R. Higdena]] i [[Pietro Vesconte|P. Vescontea]] (14. v.)<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Osim navedenih, postoji i nekoliko karata uglavnom iz kasnog 14. i 15. vijeka kao što su [[Katalonski atlas]] (1375.) i [[Fra Maurova karta]] (1459.) na kojima se Kaspijsko jezero prikazuje kao zatvorena vodena masa, što se pripisuje utjecaju obnovljenih radova iz Ptolemejevog vremena<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Prikazani oblik jezera mnogo je precizniji stvarnom u odnosu na sve Ptolemejeve i evropske karte do 1730-ih na kojima se Kaspijsko jezero prikazuje u ovalnom obliku<ref>Vidi:<br />• [[#HarleyWoodward1987|Harley, John Brian; Woodward, David (1987.)]], sl. 15.-22. i pog. 18.<br />• [[#Harvey1991|Harvey, Paul Dean Adshead (1991.)]], str. 19.-37.</ref>. ''[[Tabula Peutingeriana]]'' iz 12. ili ranog 13. vijeka rađena na temelju [[Rimsko Carstvo|rimskih]] modela iz 4. vijeka prikazuje Iran (10. i 11. odlomak) s pripadajućim regijama Perzijom (''Persida''), Velikom Medijom (''Media Maior''), Partijom (''Parria''), te Kaspijskim jezerom i Perzijskim zaljevom zajedno s brojnim [[Otok|otocima]]. Šire geografsko područje koje obuhvaća navedene regije oslovljeno je kao Iran (''Ariae'')<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Udaljenost od [[Ekbatana|Ekbatane]] (današnji [[Hamadan]]) do Inda izražena je u iranskim [[Parasang|parasanzima]] (1 par. = 5,0 – 6,0&nbsp;km) što je vjerojatno preuzeto iz [[Seleukidi|seleukidskih]] putopisa (312. – 64. pne.)<ref>Vidi:<br />• [[#HarleyWoodward1987|Harley, John Brian; Woodward, David (1987.)]], str. 238.<br />• [[#Weber1976|Weber, Ekkehard (1976.)]], str. 14. i 28.-29.</ref>. === Ranoislamska iranska kartografija === {{glavni|Geografija i kartografija u srednjovjekovnom islamu|l1=Ranoislamska kartografija}} [[Perzijanci|Perzijski]] [[geograf]]i bili su vodeći doprinositelji razvoja [[Geografija i kartografija u srednjovjekovnom islamu|ranoislamske kartografije]] ([[8. vijek|8.]] – [[14. vijek|14. v.]])<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Brzo širenje [[islam]]a između [[621.]] i [[750.]] godine stvorilo je golemo [[carstvo]] tj. [[kalifat]] u kojem je [[Arapski jezik|arapski]] bio [[Službeni jezik|službenim jezikom]]<ref>[[#Brice1981|Brice, William Charles (1981.)]], str. 7.</ref>, a učenjaci iz svih [[regija]] bili su primorani koristiti arapski kao jezik sporazumjevanja (''[[lingua franca]]'') da bi mogli napredovati u struci<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Ipak, djela na arapskom kasnije su prevođena na [[perzijski jezik]], a na njemu su pisani i određeni izvornici. [[Perzijanci]] su zasigurno naslijedili neke karografske tradicije iz njihovog [[#Drevna iranska geografija|predislamskog perioda]] kao što je podjela naseljenog [[svijet]]a na [[Haft-kešvar|sedam regija]], kao suprotnost [[Klaudije Ptolemej|Ptolemejevim]] geoklimatskim zonama<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Prva [[karta]] islamskog [[svijet]]a (danas neočuvana) napravljena je [[702.]] godine za istočnog guvernera [[Hadžadž ibn Jusuf|Hadžadža]], a prikazuje [[iran]]ski [[Dejlam]] uz južnu [[Kaspijsko jezero|kaspijsku obalu]]. Godine [[707.]] dotični je guverner naručio i kartu šireg područja [[Buhara|Buhare]] kako bi mu pomogla u opsadi tog grada. [[Perzijanci|Perzijanac]] [[Ibrahim al-Fazari|Fazari]], poznati [[astronom]] iz [[Bagdad]]a, u [[8. vijek]]u prva je osoba u [[islam]]skom svijetu koja je izradila [[astrolab]]<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. [[Datoteka:Stylized Persian Gulf.jpg|mini|lijevo|300px|{{ar icon}} Južna [[iran]]ska obala i [[Perzijski zaljev]]<br />prema [[Istahri]]ju ([[10. vijek|10. v.]])]] [[Abasidi|Abasidski]] kalifi [[Harun al-Rašid]] i njegov sin [[Mamun]] ostali su upamćeni kao pokrovitelji [[znanost]]i, a za vrijeme vladavine potonjeg ([[813.]] – [[833.]]) u [[Bagdad]]u je osnovana „[[Kuća mudrosti]]” ([[Arapski jezik|arap.]] ''Bajt al-Ḥikma'') po uzoru na [[Sasanidska Monarhija|starovjekovni iranski]] univerzitet u [[Gondešapur]]u<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. U toj bagdadskoj školi napravljena je prva sačuvana karta islamskog svijeta ([[Arapski jezik|arap.]] ''al-Ṣūrat al-maʾmūnīja''; „Mamunova karta”) koji je prema [[Masudi]]ju ([[896.]] – [[956.]]) prikazivao [[svijet]] u njegovim [[sfera]]ma, [[zvijezde]], [[Kopno|kopna]] i [[More|mora]], naseljene i nenaseljene [[Regija|regije]], [[narod]]e i [[pleme]]na, te manja naselja i [[grad]]ove<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Prema svim kriterijima ova je [[karta]] bila naprednija od svih ranijih uključujući [[Klaudije Ptolemej|Prolemejeve]] i [[Marin Tirski|Marinove]] radove<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. [[Ibn Hordadbe]], jedan od najranijih perzijskih [[geograf]]a, godine [[846.]] objavio je svoje glavno djelo „Knjiga cesta i kraljevstva” ([[Arapski jezik|arap.]] ''Kitāb al-masālek va’l mamālik'') koje se smatra temeljem za kasniju [[Balhijeva škola|Balhijevu školu]] geografije<ref>[[#HarleyWoodward1992|Harley, John Brian; Woodward, David (1992.)]], str. 128.-129.</ref>. [[Al-Hvarizmi|Musa Hvarizmi]] ([[780.]] – [[847.]]) bio je nadahnut [[#Grčko-rimska kartografija|grčkom kartografijom]] što se očituje u njegovom [[Geografija|geografskom]] djelu „Knjiga prikaza Zemlje” ([[Arapski jezik|arap.]] ''Kitāb ṣūrat al-arż'') koje je sastavljeno na temelju [[#Ptolemejeva kartografija|Ptolemejevih]] geoklimatskih zona<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Njegov rad zasigurno je bio popraćen regionalnim [[karta]]ma za svaku od navedenih zona, no niti jedno od njih nije sačuvano. Takve karte mogu se nazvati grčko-islamskom tradicijom u [[Kartografija|kartografiji]], ali razlikuju se od Ptolemejevih prema više faktora; npr. njihovim projekcijama i [[klima]]tskim podjelama<ref>[[#Ahmad1978|Ahmad, S. Maqbul (1978.)]], str. 1078.-1079.</ref>. U [[10. vijek]]u osnovana je prva [[Geografija i kartografija u srednjovjekovnom islamu|islamska geografsko-kartografska]] škola koja se uglavnom temeljila na [[#Grčko-rimska kartografija|grčkim tradicijama]], a jedini poznati rad proizašao iz iste jest sažetak [[Perzijanci|perzijskog]] [[geograf]]a [[Sohrab (geograf)|Sohraba]] ([[10. vijek|10. v.]]) u njegovom djelu „Čuda sedam klima i krajnjih staništa” ([[Arapski jezik|arap.]] ''Ajāʾeb al-akālīm al-saba'')<ref>[[#HarleyWoodward1992|Harley, John Brian; Woodward, David (1992.)]], str. 95.</ref>. Istovremeno, [[Abu-Zajd Balhi]] ([[849.]] – [[934.]]) pokrenuo je novu [[Kartografija|kartografsku]] tradiciju koja je duboko utjecala na kasniju kartografiju i postala je popularnim stilom u [[islam]]skom svijetu<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Njegovo [[Geografija|geografsko]] djelo „Regionalni oblici” ([[Arapski jezik|arap.]] ''Ṣovar al-akālīm'') temelji se na [[#Drevna iranska geografija|drevnoj iranskoj tradiciji]] podjele [[svijet]]a na sedam [[regija]] zvanih [[Haft-kešvar|kešvarima]]<ref name="IranicaHaftKešvar"/> odnosno suprotnost je [[Klaudije Ptolemej|Ptolemejevim]] geoklimatskim zonama<ref name="IranicaGeoIVCart"/>, a smatra se osobnim opisom regionalnih [[Karta|karata]] zajedno s njihovim [[granica]]ma, važnim [[grad]]ovima, [[Rijeka (vodotok)|rijekama]], [[planina]]ma i [[cesta]]ma. Također, ono uključuje i karte [[Indijski ocean|Indijskog oceana]], [[Sredozemno more|Sredozemnog mora]], [[Kaspijsko jezero|Kaspijskog jezera]], te [[Karta svijeta|kartu svijeta]] s [[Meka|Mekom]] u središtu<ref>[[#Ahmad1978|Ahmad, S. Maqbul (1978.)]], str. 1079.</ref>. [[Abu-Zajd Balhi|Balhijeve]] karte i geografska djela danas nisu sačuvana<ref name="IranicaGeoIVCart"/>, no najslavniji perzijski [[kartograf]] ranoislamskog perioda [[Istahri]] (u. [[957.]]) uključio je njegove rasprave u svoj rad „Knjiga tradicija zemalja” ([[Arapski jezik|arap.]] ''Kitāb al-masālik va’l-mamālik'') zajedno s unaprijeđenim [[karta]]ma<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Istahri je iscrtao [[Karta svijeta|kartu svijeta]] i dvadeset regionalnih karata u [[Boja|boji]]<ref>[[#Kamal1933|Kamal, Yusuf (1933.); ur. Sezgin, Fuat (1987.)]], III., str. 584.-622.</ref> koji su očuvani do danas<ref>[[#HarleyWoodward1992|Harley, John Brian; Woodward, David (1992.)]], str. 130.-135.</ref>. Drugi vodeći učenjak iz [[Balhijeva škola|Balhijeve škole]] bio je [[Ibn Havkal]] koji je proputovao veći dio [[islam]]skog svijeta<ref name="IranicaGeoIVCart"/> prilikom čega je susreo [[Istahri]]ja i preradio neke njegove karte na zahtjev<ref>Vidi:<br />• [[#Alai1992|Alai, Cyrus (1992.)]], str. 8.<br />• [[#Kramers1954|Kramers, Johannes Hendrik (1954.)]], II., str. 9.-30.<br />• [[#Miquel1971|Miquel, André (1971.)]], str. 787.</ref>. Njegov opus sastoji se od djela „Knjiga prikaza Zemlje” ([[Arapski jezik|arap.]] ''Kitāb ṣūrat al-arzµ'') u kojem se nalaze 22 [[Karta|karte]], uključujući jednu [[Karta svijeta|kartu svijeta]]<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Neka od najznačajnijih imena [[Perzijanci|perzijskih]] [[geograf]]a i [[kartograf]]a iz [[Geografija i kartografija u srednjovjekovnom islamu|ovog perioda]] uključuju [[Džajhani]]ja (oko [[930.]]) koji je bio [[vezir]] [[Samanidi|Samanida]] u [[Veliki Horasan|Horasanu]] i autor „Oblika svijeta” ([[Arapski jezik|arap.]] ''Aškāl al-ʿālam'') sastavljenog od više karata u [[Boja|boji]], [[Ibn Fakih Hamadani|Ibn Fakiha Hamadanija]] (rani [[10. vijek|10. v.]]) koji je autor „Knjige zemalja” ([[Arapski jezik|arap.]] ''Kitāb al-boldān''), te [[astronom]]a [[Azofi]]ja iz [[Raj (Iran)|Raja]] ([[903.]] – [[986.]]) koji je autor „Knjige prikaza fiksnih zvijezda” ([[Arapski jezik|arap.]] ''Ṣuvar al-kavākib al-ṯābita'')<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Nepoznati [[Perzijanci|perzijski]] autor koji je [[982.]] godine sastavio „Granice svijeta” ([[Arapski jezik|arap.]] ''Ḥodūd al-ʿālam'') služio se unaprijeđenim [[karta]]ma [[Abu-Džafar Hazen|Hazena]] (u. [[970.]]) koje nisu sačuvane<ref>[[#Ahmad1978|Ahmad, S. Maqbul (1978.)]], str. 1079.-1080.</ref>. [[Datoteka:AzerbazkanBiruni.JPG|mini|desno|300px|{{ar icon}} Opća politička podjela [[Iran]]a prema [[Biruni]]ju ([[10. vijek|10. v.]])]] [[Datoteka:Map Cosmography Zakariya al-Qazwini.jpg|mini|desno|300px|{{ar icon}} [[Zakarija Kazvini|Kazvinijeva]] [[karta svijeta]] ([[13. vijek|13. v.]])]] [[Biruni]] ([[973.]] – [[1050.]]) je vjerovao da su [[Kopno|kopnene]] mase okružene zajedničkim [[ocean]]om i da je [[Indijski ocean]] povezan s [[Atlanski ocean|Atlanskim]] preko stanovitih [[kanal]]a južno od [[Mjesečeve planine (Afrika)|Mjesečevih planina]] koje su tradicionalno smatrane [[izvor]]om [[Nil]]a<ref>[[#BiruniHomai1939|Biruni, Abu-Rajhan (1036.); ur. Homai, Džalal (1939.)]], str. 167.-169.</ref>. Stoga, na njegovoj karti [[Klaudije Ptolemej|Ptolemejeva]] ''terra incognita'' („nepoznata zemlja”) bila je zamijenjena [[more]]m koje je zauzimalo većinu [[Jug|južnih]] krajeva, a [[Afrika]] je postala manjih [[dimenzija]]<ref>Vidi:<br />• [[#Ahmad1978|Ahmad, S. Maqbul (1978.)]], str. 1080.<br />• [[#HarleyWoodward1992|Harley, John Brian; Woodward, David (1992.)]], str. 141.-142.</ref>. [[Iran]]ske religijske karte namjenjene [[Kibla|kibli]] i [[hadž]]u zajedno s [[Kozmografija|kozmografijom]] također su bili razvijani tokom [[12. vijek]]a<ref name="IranicaGeoIVCart"/>; jedan od ranih zvjezdanih globusa kojeg je izradio [[Badi al-Zaman Badr|Zaman]] ([[1140.]]) danas se čuva u [[Iranski nacionalni muzej|Iranskom nacionalnom muzeju]] u [[Teheran]]u<ref>[[#SavageSmith1985|Savage-Smith, Emilie (1985.)]], str. 247.</ref>. Iako je ranoislamska iranska [[kartografija]] prema svemu sudeći doživjela vrhunac u [[13. vijek]]u tj. neposredno prije razarajuće [[Mongolsko Carstvo|mongolske invazije]], nekoliko značajnih [[kartograf]]a zabilježeno je i krajem [[14. vijek]]a. [[Zakarija Kazvini|Kazvini]] ([[1203.]] – [[1283.]]) je sastavio „Čudesna stvorenja i pojave” ([[Arapski jezik|arap.]] ''Adžāʾeb al-maḵlūkāt va ḡarāʾeb al-mavdžūdāt'') i „Spomenici zemalja i narodne tradicije” (arap. ''Āṯār al-belād va aḵbār al-ʿebād''), a njegova [[karta svijeta]] slijedi tradiciju [[Balhijeva škola|Balhijeve škole]] iako je zadržala i neke elemente iz grčko-islamske tradicije<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Primjerice, prema Balhijevoj tradiciji opkoljavajući [[ocean]] povezuje dva glavna [[More|mora]] ([[Indijski ocean]] i [[Sredozemno more]]), no okružen je [[legenda]]rnom planinom [[Kaf (planina)|Kaf]] koja predstavlja [[#Grčko-rimska kartografija|tradicionalnu grčku]] ''terru incognitu''<ref>Vidi:<br />• [[#Ahmad1978|Ahmad, S. Maqbul (1978.)]], str. 1081.<br />• [[#Alai1993|Alai, Cyrus (1993.)]], str. 19.-23.</ref>. Godine [[1256.]] [[Nasir al-Din Muhamed Tusi|Tusi]] ([[1201.]] – [[1274.]]) je ušao u službu [[Ilhanidi|ilhanidskog]] [[Hulagu-han]]a i osnovao je glavnu [[Zvjezdarnica|zvjezdarnicu]] u [[Maraga|Maragi]] (južno od [[Tabriz]]a), te napisao „Ilhanidske zvijezde” (''Zīdž-e īl-ḵānī'') na [[Perzijski jezik|perzijskom jeziku]]<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Također, u svojoj zvjezdarnici školovao je brojne učenjake među kojima je bio i [[Kutb al-Din Širazi|Širazi]] ([[1236.]] – [[1311.]]) poznat po nastavku [[Nasir al-Din Muhamed Tusi|Tusijevih]] istraživanja nakon njegove smrti<ref>Vidi:<br />• [[#HarleyWoodward1992|Harley, John Brian; Woodward, David (1992.)]], str. 183.<br />• [[#Safa1998|Safa, Zabih Alah (1998.)]], str. 1227.-1230.</ref>. [[Hamdalah Mustavfi|H. Mustavfi]] ([[1281.]] – [[1349.]]), autor „Užitka srca” ([[Arapski jezik|arap.]] ''Nozhat al-Kolūb'') iz [[1340.]] godine, u [[Geografija i kartografija u srednjovjekovnom islamu|islamsku kartografiju]] uveo je kvadrangulaciju služeći se mrežom horizontalnih i vertikalnih [[linija]] (sličnim [[Geografska širina|geografskim širinama]] i [[Geografska dužina|dužinama]] [[Mercatorova projekcija|Merkatorove projekcije]] iz [[16. vijek]]a) za određivanje [[Geografija|geografskih]] položaja<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Ova nova praska ima određenih sličnosti s [[Kina|kineskim]] rasterskim sistemom koji je korišten za određivanje udaljenosti, na temelju kojih [[Ignacije Kračkovski|I. J. Kračkovski]] tvrdi da su [[Perzijanci|perzijski]] [[kartograf]]i utjecali na [[Kineska kartografija|kinesku kartografiju]] preko [[Mongolija|Mongolije]]<ref>[[#Ahmad1978|Ahmad, S. Maqbul (1978.)]], str. 1081.</ref>. Mustavfijeva karta naseljenog [[svijet]]a podijeljena je u 18 jednakih [[Geografska dužina|geografskih dužina]] odnosno osam [[Geografska širina|širina]] koje su poslagane u [[kvadrat]]e, a svaki među njima predstavlja 10° x 10°<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. [[Hamdalah Mustavfi|Mustavfi]] je također izradio i veliki prikaz [[Iran]]a čiji kvadrati predstavljaju 1° x 1°, a [[Konrad Miller|K. Miller]] naziva ga „Kartom Irana” ([[Njemački jezik|njem.]] ''Irankarte'')<ref>[[#Miller1931|Miller, Konrad (1931.)]], str. 83.-86. i sl. 178.-182.</ref>. S druge strane, određeni izvori tvrde da je [[Ibn Bakran Horasani|Bakran]] prethodio Mustavfiju u korištenju kvadrangulacije u njegovoj „Knjizi svijeta” ([[Perzijski jezik|perz.]] ''Džahānnemā'') iz [[1208.]] godine<ref>[[#Faršad1986|Faršad, Mahdi (1986.)]], str. 267.-269.</ref>. [[Hafez Abru]] (u. [[1430.]]) također je koristio mrežni sistem u svojim [[karta]]ma, a opus je upotpunio opsežnim ali nedovršenim i neimenovanim djelom kasnije naslovljenog „Knjigom geografije” ([[Perzijski jezik|perz.]] ''Ketāb-e džoḡrāfījā'') koja uključuje brojne karte i smatra se prijevodom ranijih arapskih radova<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. [[Olog-beg]] ([[1394.]] – [[1449.]]), [[Timur]]ov unuk koji je postao vladarem [[1446.]] godine, približno 25 godina prije svoje krunidbe dao je u prijestolnici [[Samarkand]]u izgraditi [[Zvjezdarnica|zvjezdarnicu]] koja je upošljavala brojne poznate [[astronom]]e i [[znanstvenik]]e<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Izradom crteža temeljenih na [[Astronomija|astronomskim]] katalozima [[Nasir al-Din Muhamed Tusi|Tusija]] i njegovim osobnim promatranjima, Olog-beg i njegov znanstveni tim izradili su „Olog-begove zvijezde” ([[Perzijski jezik|perz.]] ''Zīdž-e Oloḡ Beg'') kojeg se smatra naprednim astronomskim priručnikom<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Prilikom istraživanja, otkrili su i veliki broj pogrešaka u [[Klaudije Ptolemej|Ptolemejevim]] proračunima kojima su se i dalje služili [[astronom]]i njihova vremena<ref>Vidi:<br />• [[#HarleyWoodward1992|Harley, John Brian; Woodward, David (1992.)]], str. 8., 56.-57., 64., 198., 316., 361., 365. i 379.<br />• [[#Safa1998|Safa, Zabih Alah (1998.)]], str. 102.-103.</ref>. {{Dvostruka slika|left|Ibn Howqal World map.jpg|200|Al-Idrisi's world map.JPG|200|<center>{{ar icon}} [[Ibn Havkal]]ova<br />[[karta svijeta]] ([[10. vijek|10. v.]])|<center>{{ar icon}} [[Al-Idrisi|Idrisijeva]] karta svijeta iz [[12. vijek|12. v.]]<br />(orijentirana [[jug]]om prema gore)}} Tokom vjekovnog razvoja [[Geografija i kartografija u srednjovjekovnom islamu|islamske kartografije]], [[kartograf]]i iz ostalih [[islam]]skih zemalja uvijek su uključivali [[Iran]] ili njegove regije u svojim [[karta]]ma<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Jedan od takvih primjera je „Razonoda onima koji čeznu da obiđu svijet” ([[Arapski jezik|arap.]] ''Nozhat al-moštāk fī eḵterāk al-āfāk''), djelo [[Al-Idrisi|Idrisija]] ([[1100.]] – [[1165.]]) koje se smatra vrhuncem grčko-islamske tradicije u [[Kartografija|kartografiji]]. Njegovi prikazi Irana na [[Karta svijeta|karti svijeta]] podijeljene na 70 dijelova bili su precizniji od bilo koje [[Evropa|evropske]] karte što se posebno odnosi na veličinu [[teritorij]]a i oblik [[Perzijski zaljev|Perzijskog zaljeva]]<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. [[Geografija i kartografija u srednjovjekovnom islamu|Islamska kartografija]] i znanost općenito doživljavaju nagli pad nakon dviju razarajućih [[Mongoli|mongolskih]] invazija [[Džingis-kan]]a i [[Timur]]a krajem [[Srednji vijek|srednjeg vijeka]], a taj negativni trend koincidira s [[Renesansa|renesansom]] u [[Evropa|Evropi]] gdje se rekonstruiraju [[Klaudije Ptolemej|Ptolemejeve]] karte odnosno periodom [[Velika geografska otkrića|velikih geografskih otrkića]]<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Na osnovu takvog razvoja događaja [[islam]]ska kartografija postepeno gubi na originalnosti i dolazi pod utjecaj [[Historija kartografije|evropske kartografije]]<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Interes [[Safavidi|Safavida]] ([[1501.]] – [[1732.]]) i kasnijih [[iran]]skih dinastija za kartografiju sve do reformi početkom [[20. vijek]]a prema svemu sudeći bio je ograničen na karte [[Oružane snage Irana|vojnog]] i [[Šijiti|religijskog]] karaktera<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Također, sredinom [[18. vijek]]a inicijativom [[Nader-šah]]a javljaju se i prva [[Katastar|katastarska mjerenja]] odnosno [[zemljišne knjige]] poznate kao ''Rakabat-e Nāderi''<ref>[[#IranicaNaderShah|Tucker, Ernest (15.8.2006.)]]</ref>. Iz [[Novi vijek|novovjekovnog perioda]] islamske kartografije najvažniji [[Perzijanci|perzijski]] predstavnik je [[Mirza Muhamed Sadek Isfahani|Isfahani]] (u. [[1651.]]), autor djela „Istinski mučenik” ([[Perzijski jezik|perz.]] ''Šāhed-e ṣādek'') poznatog i kao „Perzijski atlas” ([[Engleski jezik|engl.]] ''The Persian Atlas'')<ref>[[#HarleyWoodward1992|Harley, John Brian; Woodward, David (1992.)]], str. 146.</ref> koji uključuje [[Karta svijeta|kartu svijeta]] i 32 regionalne [[Karta|karte]]<ref>[[#Gole1989|Gole, Susan (1989.)]], str. 82.-87.</ref>. Drugi značajni [[islam]]ski predstavnik relevantan za kartografiju Irana bio je [[Ibrahim Motafareka|I. Motafareka]] ([[1670.]] – [[1745.]]), [[Osmansko Carstvo|osmanlijski]] [[diplomat]] i [[geograf]] [[Mađari|mađarskog]] podrijetla koji je iscrtao kartu [[Iran]]a s [[Turski jezik|turskim opisom]] i izdao ga [[1729.]] godine u [[Istanbul]]u<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Smatra se da je riječ o kopiji [[Johann Homann|J. Homannove]] karte Irana naslovljene kao „[[Safavidska Monarhija|Perzijsko Carstvo]]” ([[Latinski jezik|lat.]] ''Imperii Persici'') objavljene u njegovom „[[Atlas (kartografija)|Atlasu]] svijeta” ([[Engleski jezik|engl.]] ''World Atlas'') iz [[1725.]] godine<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. === Novovjekovna evropska kartografija === Svi [[Evropa|evropski]] [[Globus (svijet)|globusi]], [[Karta svijeta|karte svijeta]] ili regionalne karte [[Zapadna Azija|Zapadne Azije]] uvijek su uključivali [[Iran]] ili njegov zapadnjački [[egzonim]] ''Perziju'' kao jednu od glavnih država [[svijet]]a<ref>[[#Shirley1984|Shirley, Rodney W. (1984.)]], sl. 42.-43. i 54.</ref>. Najvažnija središta proizvodnje [[Karta|karata]] relevantnih za [[Kartografija|kartografiju]] Irana između [[16. vijek|16.]] i [[18. vijek]]a bili su [[Belgija]], [[Nizozemska]], [[Francuska]], [[Njemačka]], [[Engleska]], [[Italija]] i [[Rusija]]<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. [[Abraham Ortelius|A. Ortelius]] ([[1527.]] – [[1598.]]) u [[Antwerpen]]u je [[1570.]] godine objavio „Teatar svijeta” ([[Latinski jezik|lat.]] ''Theatrum Orbis Terrarum'') koji sadrži zasebnu kartu [[Iran]]a<ref name="Ortelius1570.49">[[#Ortelius1570|Ortelius, Abraham (1570.)]], str. 49.</ref> što je prvi takav slučaj u [[Evropa|Evropi]] poslije kopija [[Klaudije Ptolemej|Ptolemejevih]] radova<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. U tom jednolikom [[Atlas (kartografija)|atlasu]] svijeta Iran je imenovan kao „Perzija ili kraljevstvo mudrih” ([[Latinski jezik|lat.]] ''Persici Sive Sophorum Regni Typus'') što se temelji na ondašnjem [[Geografija|geografskom]] znanju. Na poleđini karte [[Perzijanci]] su opisani kao „prirodno gospodski i dostojanstven [[narod]], vrlo uglađen i velikodušan, koji obožava [[učenje]] i [[znanost]]”<ref name="Ortelius1570.49"/>. Ista [[karta]] pojavljuje se u svim kasnijim izdanjima ''Theatruma'' do [[1612.]] godine<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. [[Abraham Ortelius|A. Ortelius]] također je [[1577.]] godine izdao i džepni [[Atlas (kartografija)|atlas]] poznat kao „Sažetak Teatra svijeta” ([[Francuski jezik|fr.]] ''L'Epitome Du Theatre De L'Univers'') koji sadrži malu kartu [[Iran]]a, a tiskan je sve do [[1724.]] godine<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Iste godine [[Gerard de Jode|G. de Jode]] ([[1509.]] – [[1591.]]) u [[Antwerpen]]u izdaje „Prvu kartu [[Azija|Azije]]” ([[Latinski jezik|lat.]] ''Prime Partos Asia''), kopiju rada [[Giacomo Gastaldi|G. Gastaldija]] s Iranom u prvom planu. U atlasu [[Gerardus Mercator|G. Mercatora]] ([[1512.]] – [[1594.]]) nova karta [[Iran]]a prvi se put pojavila u izdanju [[Jodocus Hondius|J. Hondiusa]] iz [[1606.]] godine, a njegovi dopunjeni primjerci uključeni su u Mercatorove atlase koje je nakon [[1636.]] izdavao [[Jan Janssonius|J. Janssonius]]<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Blaeuova tiskara u [[Amsterdam]]u je [[1629.]] godine objavila mali [[Atlas (kartografija)|atlas]] sa 57 [[Karta|karata]], uključujući i jednu [[Iran]]a<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Rad [[Joan Blaeu|J. Blaeua]] kulminirao je [[1662.]] godine kada je objavio „Veliki atlas” ([[Latinski jezik|lat.]] ''Atlas Maior'') u 9-12 svezaka koji je uključivao približno 600 karata, a smatra ga se najskupljim [[Tiskanje|tiskanim]] djelom [[17. vijek]]a<ref>Vidi:<br />• [[#Blaeu1990|Blaeu, Joan (1662.); ur. Clark i Goss (1990.)]], Uvod i str. 9.-13.<br />• [[#Tooley1982|Tooley, Ronald Vere (1982.)]], str. 33.-34.</ref>. U navedenom [[Atlas (kartografija)|atlasu]] (IX. ili XI. svezak; ovisno o izdanju) nalazi se i izvrsna karta [[Iran]]a s dekorativnim amblemom koji prikazuje tri lika za koje se pretpostavlja da je riječ o [[Abas I.|Abasu I. Velikom]] i dvojici njegovih [[Oružane snage Irana|vojnika]]<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. <gallery perrow="5" widths="160"> Datoteka:Persici Sive Sopho Rvm Regni Typvs.The Ortelius map of Persia, Antwerp, 1570.jpg|<center>{{lat icon}} ''Persici Sive Sophorum Regni Typus''<br />([[Abraham Ortelius|A. Ortelius]], [[1570.]]) Datoteka:Abraham Ortelius and Jan van Keerbergen. Persia. 1603.jpg|<center>{{lat icon}} ''Persia''<br />([[Abraham Ortelius|A. Ortelius]], reizdanje „Sažetka” iz [[1603.]]) Datoteka:Gerard de Jode version, Prime Partos Asia (Antwerp, 1577).jpg|<center>{{lat icon}} ''Prime Partos Asia''<br />([[Gerard de Jode|G. de Jode]], [[1577.]]) Datoteka:Hondius Jodocus and Janssonius Johannes. Persici vel Sophorum Regni Typus. (Amsterdam 1636).jpg|<center>{{lat icon}} ''Persici vel Sophorum Regni Typus''<br />([[Jan Janssonius|J. Janssonius]], [[1636.]]) Datoteka:Persia. Sive Sophorvm Regnvm. Janssonius map of Persia. 1666.jpg|<center>{{lat icon}} ''Persia''<br />([[Jan Janssonius|J. Janssonius]] prema [[Joan Blaeu|J. Blaeuu]], [[1666.]]) </gallery> Prema svemu sudeći, poboljšanja predstavljena u djelu [[Adam Olearius|A. Oleariusa]] (r. Ölschläger, [[Nijemci|njemačkog]] [[putopis]]ca i [[diplomat]]a, [[1599.]] – [[1671.]]) naslovljenom „Nove granice Perzije” ([[Latinski jezik|lat.]] ''Nova Delineatio Persiae et Confiniorum'') iz [[1646.]] godine ili novi [[Historija Irana|historijsko]]-geografski podaci [[Engelbert Kaempfer|E. Kaempfera]] ([[1651.]] – [[1716.]]) nisu utjecali na velike [[kartograf]]e njihovog vremena<ref name="Lazar1986II594">[[#Lazar1986|Lazar, M. (1986.)]], II., str. 594.</ref> kao što je to slučaj s primjerice kartom Irana [[Frederik de Wit|F. de Wita]] ([[1610.]] – [[1698.]]) iz kasnog [[17. vijek]]a koja je vrlo slična [[Joan Blaeu|Blaeuovoj]] karti<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. S obzirom da je u tom [[Novi vijek|periodu]] bio običaj da [[kartograf]]i kupuju radove njihovih prethodnika i [[Tiskanje|tiskaju]] ih uz manje izmjene pod vlastitim imenom<ref>[[#Campbell1989|Campbell, Tony (1989.)]], str. 2.-10.</ref>, vjeruje se da je de Wit upravo to učinio s Blaeuovim [[bakrorez]]ima<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Stoga, razne karte [[Iran]]a koje su izrađivali [[Gerardus Mercator|Mercator]], [[Jodocus Hondius|Hondius]], [[Jan Janssonius|Janssonius]], [[Joan Blaeu|Blaeu]], [[Frederik de Wit|de Wit]] i neki drugi [[Nizozemci|nizozemski]] kartografi može se praktički smatrati jednom originalnom [[Karta|kartom]] s manjim izmjenama i dopunama<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Na njihovim kartama [[zapad]]ne granice [[Iran]]a najčešće su prikazane [[točka]]stom linijom dok [[Istok|istočne]] nisu označene što ukazuje da vjerojatno nisu bile poznate [[kartograf]]ima<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Ipak, neki od njih nasumice su bojali određene [[Rijeka (vodotok)|rijeke]] prikazivajući ih istočnim [[#Državne granice|granicama]], no takva proizvoljna razgraničenja nemaju [[Historija Irana|historijskih]] osnova<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Karte [[Iran]]a izrađivali su i brojni drugi [[Nizozemci|nizozemski]] kartografi [[17. vijek|17.]] i ranog [[18. vijek]]a među kojima su i [[Pieter Schenk|P. Schenk]] stariji ([[1645.]] – [[1715.]]), [[Pieter van der Aa|P. van der Aa]] ([[1659.]] – [[1733.]]), braća [[Reiner Ottens|R. Ottens]] ([[1698.]] – [[1750.]]) i [[Joshua Ottens|J. Ottens]] ([[1704.]] – [[1765.]]), te [[Isaak Tirion|I. Tirion]] ([[1705.]] – [[1765.]])<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. U svoju veliku seriju knjiga o [[grad]]ovima svijeta iz [[1657.]] godine, [[Jan Janssonius|J. Janssonius]] je uključio [[Safavidi|safavidsku]] prijestolnicu [[Isfahan]] u obliku [[Panorama|panoramske]] karte<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Također, van der Aa u [[Leiden]]u je [[1719.]] na temelju djela [[Adam Olearius|A. Oleariusa]] tiskao veliki broj karata [[Popis gradova u Iranu|iranskih gradova]] kao što su [[Ardabil]], [[Sultanija]], [[Kom]], [[Kašan]], [[Isfahan]], [[Bandar Abas|Gomron (Bandar Abas)]], itd.<ref name="IranicaGeoIVCart"/> <gallery perrow="5" widths="160"> Datoteka:Matthaus 1598.jpg|<center>{{lat icon}} ''Persia; Media''<br />([[Matthias Quad|M. Quad]], [[1602.]]) Datoteka:Hondius 1610.jpg|<center>{{lat icon}} ''Asia Nova Descriptio''<br />([[Jodocus Hondius|J. Hondius]], [[1610.]]) Datoteka:1730 Ottens Map of Persia (Iran, Iraq, Turkey) - Geographicus - RegnumPersicum-ottens-1730.jpg|<center>{{lat icon}} ''Regnum Persicum''<br />([[Reiner Ottens|R.]] i [[Joshua Ottens|J. Ottens]], [[1730.]]) Datoteka:Blaeu globus Moscow.jpg|<center>[[Globus (svijet)|Globus]]<br />[[Joan Blaeu|J. Blaeua]] ([[17. vijek|17. v.]]) Datoteka:Isfahan olearius.jpg|<center>Panorama [[Isfahan]]a<br />([[Adam Olearius|A. Olearius]], [[1656.]]) </gallery> [[Nicolas Sanson|N. Sanson]] ([[1600.]] – [[1667.]]) pokrenuo je slavnu [[Kartografija|kartografsku]] školu u [[Francuska|Francuskoj]] koja je ubrzo postala središtem izrade [[Karta|karata]] na uštrb [[Belgija|Belgije]] i [[Nizozemska|Nizozemske]]<ref>[[#Tooley1982|Tooley, Ronald Vere (1982.)]], str. 40.</ref>, a održala se do kasnog [[18. vijek]]a. U svoj veliki [[Atlas (kartografija)|atlas]] „Opće karte svih dijelova svijeta” ([[Francuski jezik|fr.]] ''Cartes generales de toutes les parties du monde'') objavljen u [[Pariz]]u [[1658.]] godine, Sanson je uključio i kartu [[Iran]]a<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. [[Jean Baptiste Bourguignon d'Anville|J. B. B. d’Anville]] ([[1697.]] – [[1782.]]) je iscrtao poboljšanu kartu [[Perzijski zaljev|Perzijskog zaljeva]] [[1758.]] godine služeći se pritom novim [[UK|britanskim]] istraživanjima i podacima koje je [[Engelbert Kaempfer|E. Kaempfer]] prikupio još [[1712.]] godine<ref name="Lazar1986II594"/>. Također, godine [[1754.]] izradio je i kartu [[Kaspijsko jezero|Kaspijskog jezera]], a četrdesetak godina kasnije i kartu Irana<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Brojni drugi [[Francuzi|francuski]] kartografi također su izrađivali karte [[Iran]]a, a najpoznatiji među njima su [[Pierre Duval|P. Duval]] ([[1618.]] – [[1683.]]), [[Nicolas de Fer|N. de Fer]] ([[1646.]] – [[1720.]]), [[Guillaume Delisle|G. Delisle]] ([[1675.]] – [[1726.]]), [[Georges-Louis Le Rouge|G.-L. Le Rouge]] ([[1707.]] – [[1790.]]), [[Gilles Robert de Vaugondy|G. R. de Vaugondy]] ([[1688.]] – [[1766.]]) i [[Rigobert Bonne|R. Bonne]] ([[1727.]] – [[1795.]])<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. [[Nijemci|Njemački]] kartografi bili su prvi u [[Evropa|Evropi]] koji su prepoznali udomaćeni naziv ''[[wikt:Iran|Iran]]'' i koristili ga umjesto [[egzonim]]a ''[[wikt:Perzija|Perzije]]'' kao u ranijim slučajevima. Godine [[1740.]] nepoznati je autor tiskao kartu pod imenom „Timuridsko Carstvo 1405.” ([[Latinski jezik|lat.]] ''Imperium Timuri 1405'') na kojem je [[Timuridska Monarhija|imperij]] imenovan isključivo kao [[Iran]]<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Neki drugi njemački [[kartograf]]i svjesni [[endonim]]a zemlje na svojim su kartama tiskali su oba pojma - [[Terminologija Irana i Perzije|''Iran'' i ''Perziju'']]<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Primjerice, karta [[Carl Christian Franz Radefeld|C. C. F. Radefelda]] ([[1788.]] – [[1874.]]) iz [[Joseph Meyer|Meyerovog]] „Velikog priručnog atlasa” ([[Njemački jezik|njem.]] ''Grosse Hand-Atlas'', [[1846.]]) kao i ona [[Hermann Habenicht|H. Habenichta]] ([[1844.]] – [[1917.]]) iz [[Adolf Stieler|Stielerovog]] „Priručnog atlasa” ([[Njemački jezik|njem.]] ''Hand-Atlas'', [[1882.]]) nose naziv ''Iran'' u naslovu, a ''Perzija'' se nalazi na amblemu tih [[Karta|karata]]<ref>[[#Alai1995|Alai, Cyrus (1995.)]], str. 16.-17.</ref>. [[Johann Baptist Homann|J. B. Homann]] ([[1663.]] – [[1724.]])<ref>[[#Homann1725|Homann, Johann Baptist (1725.)]]</ref> i njegov takmac [[Matthäus Seutter|M. Seutter]] ([[1678.]] – [[1757.]])<ref>[[#Seutter1730|Seutter, Georg Mattäus (1730.)]]</ref> također su izrađivali iscrpne i dotjerane karte [[Iran]]a koje prikazuju njegove [[Iranske pokrajine|pokrajine]] i [[Kaspijsko jezero]] približno u pravilnom obliku, a temeljili su se na novim istraživanjima iz [[1720.]] godine<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. [[Adam Olearius|A. Olearius]] putovao je [[Safavidska Monarhija|safavidskim Iranom]] između [[1635.]] i [[1639.]] predvodeći trgovačko izaslanstvo svog [[Schleswig-Holstein]]a, a prilikom putovanja naučio je [[perzijski jezik]] i preveo [[Sadi]]jev ''Golestan'' na [[Njemački jezik|njemački]]. Također, godine [[1646.]] izradio je i vrlo preciznu „Novu kartu Irana” i okolnih [[regija]] služeći se [[bakrorez]]om veličine 52 x 38,5 [[cm]]<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Ova [[karta]] vjerno prikazuje [[Planina|planine]] i [[Popis iranskih rijeka|rijeke Irana]], a [[Kaspijsko jezero]] je više pravokutnog nego ovalnog oblika kakvim se ranije često pogrešno prikazivao. Na njemu se nalaze i imena brojnih [[Popis gradova u Iranu|iranskih gradova]] kao što su [[Tabriz]], [[Ardabil]], [[Kazvin]] i [[Hamadan]]<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. <gallery perrow="5" widths="160"> Datoteka:Pierre Du Val. Expeditionis Alexandri Magni Per Europam, Asiam et Africam. 1654.jpg|<center>{{lat icon}} ''Expeditionis Alexandri Magni'' ([[Pierre Duval|P. Duval]], [[1654.]]) Datoteka:1724 De L'Isle Map of Persia (Iran, Iraq, Afghanistan) - Geographicus - Persia-delisle-1724.jpg|<center>{{fra icon}} ''Carte de Perse''<br />([[Guillaume Delisle|G. Delisle]], [[1724.]]) Datoteka:1753 Vaugondy Map of Persia, Arabia and Turkey - Geographicus - TurkeyArabiaPersia-vaugondy-1753.jpg|<center>{{fra icon}} ''Empire de Perse''<br />([[Gilles Robert de Vaugondy|G. R. de Vaugondy]], [[1753.]]) Datoteka:Rigobert Bonne. Perse. 1787 (A).jpg|<center>{{fra icon}} ''Carte de l'Empire de Perse'' ([[Rigobert Bonne|R. Bonne]], [[1787.]]) Datoteka:Jomann Imperium Periscum.jpg|<center>{{lat icon}} ''Imperii Persici''<br />([[Johann Baptist Homann|J. B. Homann]], cca [[1715.]]) </gallery> [[Kartografija]] u [[UK|Britaniji]] teško je pratila korak s onima u drugim [[Evropa|evropskim]] zemljama sve do kraja [[18. vijek]]a kada [[Britansko Carstvo]] postaje vodeća [[Pomorstvo|pomorska]] i [[Trgovina|trgovačka]] sila<ref name="IranicaGeoIVCart"/>, a [[Geopolitika|geopolitički]] uspon implicirao je naglim napretkom i doprinosima na polju kartografije u čemu se posebno istaknuo njihov [[Hidrografija|Hidrografski]] ured ([[Engleski jezik|engl.]] ''Trigonometrical/Ordinance and Admiralty Hydrographic Office'' ili UKHO)<ref>[[#Tooley1982|Tooley, Ronald Vere (1982.)]], str. 47.</ref>. Iako je britanski opus u izradi karata Irana do [[1800.]] godine bio vrlo ograničen, postoji više istaknutih imena. [[John Speed|J. Speed]] ([[1552.]] – [[1629.]]) je veliku [[Karta|kartu]] Irana [[1627.]] godine uključio u prvi engleski [[Atlas (kartografija)|atlas]] [[svijet]]a naslovljen kao „Prikazi najslavnijih dijelova svijeta” ([[Engleski jezik|engl.]] ''The Prospect of the Most Famous Parts of the World''). [[Iran]] je na karti imenovan kao „Perzijsko kraljevstvo” ([[Engleski jezik|engl.]] ''The Kingdom of Persia''), a na obrubu su priložene panorame četiriju [[iran]]skih gradova i osam [[Etnologija|etnoloških]] ilustracija [[Narodna nošnja|narodne nošnje]]<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. [[John Seller|J. Seller]] (u. [[1697.]]) u svoj „Mali atlas” ([[Engleski jezik|engl.]] ''Atlas Minimus'') iz [[1679.]] priložio je i malenu [[Karta|kartu]] Irana<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Među ostale [[Englezi|engleske]] kartografe iz ovog perioda koji su izrađivali karte [[Iran]]a spadaju [[Richard Blome|R. Blome]] (u. [[1705.]]), [[Robert Morden|R. Morden]] (u. [[1703.]]), [[Hermann Moll|H. Moll]] (rođeni [[Nijemci|Nijemac]] ili [[Nizozemci|Nizozemac]], u. [[1732.]]), [[Emanuel Bowen|E. Bowen]] ([[1720.]] – [[1767.]]) i [[Thomas Kitchin|T. Kitchin]] ([[1718.]] – [[1784.]])<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Među [[kartograf]]e ostalih zemalja koji su izrađivali [[Karta|karte]] [[Iran]]a spadaju prvenstveno [[Talijani]] i [[Rusi]]. Neki od značajnih Talijana su [[Giacomo Cantelli|G. Cantelli]] ([[1643.]] – [[1695.]]), [[Giovanni Giacomo Rossi|G. G. Rossi]] ([[1627.]] – [[1691.]]) i [[Antonio Zatta|A. Zatta]] (kasni [[18. vijek|18. v.]])<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. [[Rusko Carstvo|Ruske]] su vlasti zaposlile nekoliko [[Nizozemci|nizozemskih]] kartografa kao što je kapetan [[Karl van Verden|K. van Verden]] poznat po istraživanju i izradi karata [[Kaspijsko jezero|Kaspijskog jezera]] i okolnih područja od [[1720.]] godine nadalje<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. <gallery perrow="5" widths="160"> Datoteka:Moll 1720 Persian Empire.JPG|<center>{{eng icon}} ''Persia''<br />([[Hermann Moll|H. Moll]], [[1720.]]) Datoteka:New and accurate map of Persia.jpg|<center>{{eng icon}} ''Persia''<br />([[Emanuel Bowen|E. Bowen]], [[1747.]]) Datoteka:Safavid Persian Empire.jpg|<center>{{eng icon}} ''Part of the Persian Empire'' ([[Emanuel Bowen|E. Bowen]], [[1750.]]) Datoteka:Thomas Kitchin. Composite Asia, islands according to d'Anville. 1787 (A).jpg|<center>{{eng icon}} ''Persia''<br />([[Thomas Kitchin|T. Kitchin]], [[1787.]]) Datoteka:1730 Van Verden Map of the Caspian Sea - Geographicus - CaspienSea-vanverden-1721.jpg|<center>{{fra icon}}{{rus icon}} [[Kaspijsko jezero]]<br />([[Karl van Verden|K. van Verden]], [[1721.]]) </gallery> === Moderna kartografija === Moderna epoha u [[Kartografija|kartografiji]] Irana započinje u ranom [[19. vijek]]u, a ishodom je novih [[Evropa|evropskih]] istraživanja, brojnih ekspedicija i [[putopis]]a koji uključuju stotine detaljnih [[cesta]] i regionalnih [[Karta|karata]]<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Vodeća evropska zemlja u kartografiji [[Iran]]a prvotno je bila [[Francuska]] zbog naslijeđa [[Nicolas Sanson|Sansonove]] škole i njenog [[Francusko carstvo|imperijalnog uspona]] krajem [[18. vijek]]a<ref name="IranicaGeoIVCart"/>, no kasnije su primat preuzele [[Kolonijalizam|kolonijalne]] sile [[Britansko Carstvo|Britanskog]] i [[Rusko Carstvo|Ruskog Carstva]] koje su redovito vodile i ratove s [[Iran]]om u [[Perzijski zaljev|Perzijskom zaljevu]] i [[Afganistan]]u odnosno [[Veliki Horasan|Horasanu]] i [[Kavkaz (regija)|Kavkazu]]. Značajan opus također su ostavile [[Njemačka]] i [[Sjedinjene Države]] čije se [[Kartografija|kartografije]] Irana uglavnom temelje na ruskoj odnosno britanskoj<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Također, razvojem snažne [[Geografija|geografske]] škole u [[Teheran]]u od sredine [[19. vijek]]a značajno kartografsko središte postaje i sam [[Iran]]<ref name="Gandži1988"/>. <div id="Moderna zapadnjačka kartografija"></div>'''Moderna zapadnjačka kartografija''' [[Datoteka:Afghanistan and Persia in 1856.jpg|mini|desno|250px|{{eng icon}} ''Persia & Afghanistan''<br />([[Joseph Pierre Ferrier|J. P. Ferrier]], [[1857.]])]] Francuz [[Pierre Amédée Jaubert|P. A. Jaubert]] ([[1779.]] – [[1847.]]), član [[Claude Mathieu de Gardane|Gardaneovog]] poslanstva [[Napoleon Bonaparte|Napoleona Bonapartea]] na dvor [[Fateh Ali-šah Kadžar|Fateha Ali-šaha]] (vl. [[1794.]] – [[1844.]])<ref name="Lazar1986II594"/>, sastavio je novu kartu [[Iran]]a koji je priložio u svoju knjigu „Putovanje [[Armenija|Armenijom]] i [[Kadžarska Monarhija|Perzijom]]...“ ([[Francuski jezik|fr.]] ''Voyage en Arménie et en Perse...'')<ref>[[#Jaubert1821|Jaubert, Pierre Amédée (1821.)]]</ref>. Nekolicina drugih [[Francuzi|francuskih]] [[kartograf]]a također je izrađivala [[Karta|karte]] Irana, a među njima se ističu [[Joseph Pierre Ferrier|J. P. Ferrier]] ([[1811.]] – [[1886.]]) i [[Aristide Michel Perrot|A. M. Perrot]] ([[1793.]] – [[1879.]])<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. [[Rusko Carstvo|Ruska]] ekspedicija predvođena [[Nikolaj Vladimirovič Hanikov|N. V. Hanikovom]] proputovala je sjeverozapadnim [[iran]]skim regijama između [[1851.]] i [[1855.]] odnosno [[Veliki Horasan|Horasanom]] tokom [[1858.]] i [[1859.]] godine, a njihov [[istraživač]]ki materijal poslužio je [[Nijemci|njemačkim]] [[kartograf]]ima poput [[Heinrich Kiepert|H. Kieperta]] i [[Johann Sulzer|J. Sulzera]]<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Između [[1886.]] i [[1889.]] godine pod nadzorom [[Jeronim Ivanovič Stebnitski|J. I. Stebnitskog]] u [[Tbilisi]]ju je na 14 listova objavljena velika karta Irana i okolnih zemalja u mjerilu 1:840.000<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Ova [[karta]] obuhvaćala je svu poznatu građu tog vremena i bila je daleko naprednija od svih ostalih<ref>[[#Lazar1986|Lazar, M. (1986.)]], II., str. 595.</ref>. Godine [[1911.]] u [[Moskva|Moskvi]] je tiskana i „Shematska karta Perzije“ ([[Ruski jezik|rus.]] ''Šematičeskaja karta Persij'') koju je izradio N. P. Passek, [[Rusko Carstvo|ruski]] konzul u [[Bušeher]]u. Karta se sastoji od dvodjelnog lista veličine 117 x 75 [[cm]] odnosno u mjerilu 1:1,700.000, a na njemu su strogim crvenim linijama označene sjeverna [[Rusko Carstvo|ruska]] odnosno južna [[Britansko Carstvo|britanska]] zona [[Gospodarstvo Irana|gospodarskog]] utjecaja<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. [[Nijemci|Njemački]] doprinosi kartografiji [[Iran]]a djelomično se temelje na [[Rusi|ruskim]] i [[UK|britanskim]] istraživanjima<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Primjerice, na temelju ruskih istraživanja predvođenih [[Nikolaj Vladimirovič Hanikov|N. V. Hanikovom]], [[Johann Sulzer|J. Sulzer]] je [[1860.]] godine u [[Berlin]]u sastavio kartu „Ruske znanstvene ekspedicije u [[Veliki Horasan|Horasanu]]“ (mj. 1:3,350.000)<ref name="Lazar1986II594"/> dok je dvije godine kasnije [[Heinrich Kiepert|H. Kiepert]] ([[1818.]] – [[1899.]]) u istom gradu objavio novu kartu iranske regije [[Azarbajdžan (Iran)|Azarbajdžan]] u mjerilu 1:800.000. Kiepert je također iscrtao i [[Karta|kartu]] Irana koja je uključena u [[Carl Ritter|Ritterov]] „Atlas [[Azija|Azije]]“ ([[Njemački jezik|njem.]] ''Atlas von Asien'') izdan [[1852.]] godine u [[Berlin]]u<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Jedna od detaljnih i praktičnih karata bila je i [[Joseph Grässl|Grässlova]] „Nova specijalizirana karta Perzije” ([[Njemački jezik|njem.]] ''Neuste Spezialkarte von Persien'') iz [[Joseph Meyer|Meyerovog]] „Priručnog [[Atlas (kartografija)|atlasa]]” (njem. ''Hand-Atlasa'') tiskanog u [[Leipzig]]u [[1855.]] godine<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] u [[Njemačka|Njemačkoj]] je izrađena i velika karta [[Iran]]a u mjerilu 1:200.000 koja je uglavnom rađena prema podacima [[UK|britanske]] „Državne izmjere [[Britanska Indija|Indije]]” ([[Engleski jezik|engl.]] ''Survey of India''), ali je revidirana i tiskana [[1941.]] i [[1942.]] godine<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. {{Dvostruka slika|left|Joseph Grassl, 1855, Persien.PNG|200|Stielers Handatlas 1891 59.jpg|200|<center>{{deu icon}} ''Neuste Spezialkarte von Persien'' ([[Joseph Grässl|J. Grässl]], [[1855.]])|<center>{{deu icon}} ''Iran & Turan''<br />([[Adolf Stieler|A. Stieler]], [[1891.]])}} Opsežna istraživanja [[Obala|obale]] i [[otok]]a [[Perzijski zaljev|Perzijskog zaljeva]] između [[1820.]] i [[1829.]] godine proveo je [[UK|britanski]] ''Bombay Marine'' ([[Britanska Indija|indijski]] ogranak [[Britanska kraljevska ratna mornarica|kraljevske ratne mornarice]]) i rezultirao izradom 31 karte i [[Luka|lučkih]] nacrta poznatih kao „[[Časna Istočnoindijska kompanija|Istočnoindijske]] karte Perzijskog zaljeva” ([[Engleski jezik|engl.]] ''East India Company Charts of the Persian Gulf'')<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Ove su karte bile popraćene [[tekst]]ualnim opisima i [[Boja|obojenim]] prikazima priobalja<ref>[[#Cook1990|Cook, Andrew S. (1990.)]]</ref>. Tokom [[19. vijek]]a brojni britanski [[kartograf]]i izrađivali su nove karte [[Iran]]a i [[Perzijski zaljev|Perzijskog zaljeva]], a najpoznatiji među njima su [[John Cary|J. Cary]] ([[1754.]] – [[1835.]]), [[Aaron Arrowsmith|A. Arrowsmith]] ([[1750.]] – [[1823.]]), [[Daniel Lizars|D. Lizars]] ([[1754.]] – [[1812.]]), [[John Pinkerton|J. Pinkerton]] ([[1758.]] – [[1826.]]), [[John Thomson (kartograf)|J. Thomson]] ([[1777.]] – [[1840.]]), [[John Tallis|J. Tallis]] ([[1816.]] – [[1876.]]), braća [[William Johnston (geograf)|W. Johnston]] i [[Alexander Keith Johnston|A. K. Johnston]] stariji (od [[1825.]]), te [[Kartografija|kartografsko]] društvo ''Laurie & Whittle'' (od [[1795.]] do konca [[19. vijek|19. v.]])<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Godine [[1813.]] [[Aaron Arrowsmith|A. Arrowsmith]] je objavio veliku dvostranu kartu [[Iran]]a dimenzija 200 x 130 [[cm]] koju je izradio sir [[John Macdonald Kinneir|J. M. Kinneir]]<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. [[Obavještajna djelatnost|Obavještajni]] ogranak Ratnog ureda ([[Engleski jezik|engl.]] ''War Office'') iz [[London]]a je [[1886.]] godine izradio detaljnu i sveobuhvatnu „Kartu Perzije” ([[Engleski jezik|engl.]] ''Map of Persia'') u mjerilu 1:1,013.760 sastavljenu od šest listova [[dimenzija]] 61 x 91 [[cm]]<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Ova [[karta]] prvotno je bila lošija u odnosu na istovjetnu [[Rusko Carstvo|rusku]] kartu koju je izradio [[Jeronim Ivanovič Stebnitski|J. I. Stebnitski]], no [[1891.]] godine je prerađena i poboljšana zahvaljujući novim materijalima prikupljenim od strane „Državne izmjere [[Britanska Indija|Indije]]” ([[Engleski jezik|engl.]] ''Survey of India''). Godine [[1898.]] istu je kartu nadopunio „Kartografski ured Simla” ([[Engleski jezik|engl.]] ''Simla Drawing Office'') iz navedene organizacije i tiskana je u [[Dehradun]]u<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Neke od najpreciznijih [[UK|britanskih]] karata [[Iran]]a s kraja [[19. vijek]]a izrađenih za britansko [[Kraljevsko geografsko društvo]] su „Karta [[Veliki Horasan|Horasana]]“ ([[Engleski jezik|engl.]] ''Map of Khorasan'') tiskana [[1881.]] od strane potporučnika C. E. Stewarta i „[[Karun]] s pritocima“ (engl. ''The Karun River and Branches'') koju su [[1890.]] godine prema podacima pukovnika Chesneyja, poručnika Selbya i satnika Clementsa sastavili braća [[William Johnston (geograf)|W. Johnston]] i [[Alexander Keith Johnston|A. K. Johnston]]<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. [[Kraljevsko geografsko društvo]] u [[London]]u je [[1892.]] godine izdalo novu kartu (mj. 1:3,810.000; dim. 62,5 x 51,5 [[cm]]) koju je izradio [[William John Turner|W. J. Turner]] pod nadzorom [[George Nathaniel Curzon|G. N. Curzona]], na temelju čega je poznata kao „Curzonova karta Perzije” ([[Engleski jezik|engl.]] ''Curzon map of Persia'')<ref>Vidi:<br />• [[#Curzon1892a|Curzon, George Nathaniel (1892.)]], str. 69.-78.<br />• [[#Burgess1893|Burgess, James (1893.)]], str. 454.-460.</ref>. Najveća karta [[Iran]]a objavljena od strane Državne izmjere Indije pojavila se [[1941.]] i [[1942.]] godine tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] i to u mjerilu 1:50.000 na listovima veličine 40 x 40 [[cm]]<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Ova golema karta koja je poboljšana i ponovo tiskana [[1962.]] godine od strane Ratnog ureda i Ministarstva ratnog zrakoplovstva u [[London]]u ostala je najveća i najdetaljnija karta [[Iran]]a sve do [[1992.]] kada je iranski [[Iranski državni kartografski zavod|Državni kartografski zavod]] ([[Perzijski jezik|perz.]] ''Sāzmān-e nakša-bardārī-je kešvar'') u [[Teheran]]u izdao još veću [[Karta|kartu]] u mjerilu 1:25.000<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Nekoliko [[SAD|američkih]] kartografa bilo je aktivno u izradi karata [[Iran]]a prije [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] među kojima se ističe [[Samuel Augustus Mitchell|S. A. Mitchell]] ([[1792.]] – [[1868.]]) koji je svoju kartu objavio [[1860.]] godine, a kasnije su izdavane njene nadopunjene inačice<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Od [[1941.]] godine nadalje broj američkih [[kartograf]]a na tom području izrade u naglom je porastu: Američka vojna kartografska služba (''United States Army Map Service'') je [[1943.]] sastavila „Iran: specijalna [[Strategija|strateška]] karta“ ([[Engleski jezik|engl.]] ''Iran: Special Strategic Map''), [[Oružane snage SAD-a|vojnu]] vrst karte u mjerilu 1:4,000.000 odnosno veličine listova 53 x 44 [[cm]], a [[1961.]] godine nastala je i zajednička karta [[Iran]]a i [[Irak]]a u mjerilu 1:100.000 odnosno veličine listova 56 x 46 [[cm]]<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. [[CIA]] je također izdala dvije važne karte: prvu [[1978.]] godine u mjerilu 1:4,000.000, a dvije godine kasnije zajedničku kartu Irana i Iraka u mjerilu 1:670.000<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. <gallery perrow="5" widths="160"> Datoteka:1801 Cary Map of Persia ( Iran, Iraq, Afghanistan ) - Geographicus - Persia-cary-1801.jpg|<center>{{eng icon}} ''A New Map of Persia''<br />([[John Cary|J. Cary]], [[1801.]]) Datoteka:Persia 1814.jpg|<center>{{eng icon}} ''Persia''<br />([[John Thomson (kartograf)|J. Thomson]], [[1814.]]) Datoteka:1818 Pinkerton Map of Persia ( Iran, Afghanistan ) - Geographicus - Persia2-pinkerton-1818.jpg|<center>{{eng icon}} ''Persia''<br />([[John Pinkerton|J. Pinkerton]], [[1818.]]) Datoteka:Map of Persia, Turkey in Asia, Afghanistan, Beloochistan ; Palestine, or the Holy Land -inset-. (1863, c1860).jpg|<center>{{eng icon}} ''Persia'' ([[Samuel Augustus Mitchell|S. A. Mitchell]], reizdanje iz [[1872.]]) Datoteka:Mazenderan The World Wide Atlas 1895.jpg|<center>{{eng icon}} ''Persia'' ([[William Johnston (geograf)|W.]] i [[Alexander Keith Johnston|A. K. Johnston]], r. iz [[1895.]]) </gallery> U [[20. vijek]]u dva su događaja uvjetovala na imenovanje [[Iran]]a na [[Zapadni svijet|zapadnjačkim]] kartama. Godine [[1935.]] vladar [[Reza-šah Pahlavi]] službeno je zatražio od Zapada i ostatka [[svijet]]a da njihov [[egzonim]] ''[[wikt:Perzija|Perziju]]'' zamijene [[endonim]]om ''[[wikt:Iran|Iran]]'', a [[1949.]] godine njegov sin [[Mohammed Reza Pahlavi|M. Reza Pahlavi]] prihvatio je da se u zapadnom svijetu ravnopravno koriste [[Terminologija Irana i Perzije|oba naziva]]<ref>[[#Alai1995|Alai, Cyrus (1995.)]], str. 12.-17.</ref>. Stoga, od [[1935.]] godine na većini zapadnjačkih karata pojavljuje se naziv ''Iran'' dok se u nekim slučajevima pojavljuju i oba imena<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] odnosno usponom [[Arapi|arapskog]] [[Arapski nacionalizam|nacionalizma]] u [[Bliski istok|regiji]], zemlje [[Arapski svijet|arapskog svijeta]] [[Perzijski zaljev]] počinju oslovljavati ''Arapskim'' u čemu ih slijedi i manji broj [[Geografija|geografsko]]-[[Kartografija|kartografskih]] institucija u [[Zapadni svijet|Zapadnom svijetu]]<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Iako je [[iran]]ska vlada prosvjedovala zbog ovog čina, u određenim izdanjima posvojni [[pridjev]] ''perzijski'' je izostavljen pa se primjerice u ''The Times Atlasu'' pojavjuje imenovan samo kao „Zaljev” ([[Engleski jezik|engl.]] ''The Gulf'')<ref>[[#Lewis1995|Lewis, H. A. G. (1995.)]], str. 39.</ref>, no [[Historija|historijski]] pojam „[[Perzijski zaljev]]“ ipak je ostao nedirnut u većini renomiranih izdanja kao npr. ''[[National Geographic]] Atlasu''<ref>[[#Shupe1992|Shupe, John F. (1992.)]], str. 77. i sl. 7.</ref>. <div id="Moderna iranska kartografija"></div>'''Moderna iranska kartografija''' Tokom [[19. vijek|19.]] i početkom [[20. vijek]]a, na temelju [[Evropa|evropskih]] radova i vlastitih [[Geografija|geografskih]] istraživanja, nekoliko [[iran]]skih kartografa izradilo je niz [[Karta|karata]] koji uz [[Perzijski jezik|perzijski]] kao primarni ponekad uključuju i [[Francuski jezik|francuski]] ili [[Engleski jezik|engleski]] kao sekundarni [[jezik]]<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Primjerice, [[Hadži Mirza Hasan Fasai|H. M. H. Fasai]] je [[1857.]] godine na perzijskom i francuskom jeziku izradio [[Topografska karta|topografsku kartu]] koja je [[1876.]] predstavljena [[Nasrudin-šah Kadžar|Nasrudin-šahu]] (vl. [[1848.]] – [[1896.]]) odnosno na temelju koje je isti vladar dao sastaviti veliki geografski [[traktat]] naslovljen „Naserova perzijska knjiga” ([[Perzijski jezik|perz.]] ''Fārs-nāma-je Nāṣerī'') s tematikom povezanosti [[Iranske pokrajine|iranskih pokrajina]]<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Ova karta u mjerilu 1:570.240 odnosno papiru veličine 182 x 125 [[cm]] konačno je tiskana u [[Teheran]]u [[1895.]] godine, a [[Geografska dužina|geografske dužine]] i [[Geografska širina|širine]] njenih mjesta temelje se na radovima [[Škoti|škotskog]] kartografa [[Alexander Keith Johnston|A. K. Johnstona]] starijeg ([[1804.]] – [[1871.]])<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. [[Datoteka:Tehran1857.jpg|mini|desno|300px|{{fas icon}} ''Tehrān''<br />([[August Karl Krziž|A. K. Krziž]], [[1857.]])]] Prva službena karta [[Teheran]]a izrađena je [[1857.]] godine na inicijativu [[Amir Kabir|Amira Kabira]], iranskog velikog [[vezir]]a u službi [[Kadžarska Monarhija|kadžarske dinastije]]. Na izradi karte sudjelovao je [[August Karl Krziž|A. K. Krziž]], [[Česi|češki]] časnik iz [[Austrijsko Carstvo|Austrijskog Carstva]] koji je predavao u „Kući znanosti” ([[Perzijski jezik|perz.]] ''[[Dar al-Fonun]]''; preteča [[Univerzitet u Teheranu|Teheranskog univerziteta]]) zajedno s dvojicom njegovih [[iran]]skih studenata<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. [[Karta]] je na [[Perzijski jezik|perzijskom jeziku]], u mjerilu 1:2880 odnosno na veličini papira 92 x 76 [[cm]], a prikazuje stare [[fortifikacije]] dužine od sedam [[kilometar]]a, šest gradskih vrata, kraljevsku [[Citadela|citadelu]] ([[Perzijski jezik|perz.]] ''Arg''), trgovačko središte ([[Veliki bazar u Teheranu|veliki bazar]]), te tri gradska kotara<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Ostale vrijedne karte iz ovog perioda uključuju kartu [[Tabriz]]a i okolice (mj. 1:8300; dim. 100 x 97 [[cm]]) koju su [[1880.]] godine sastavili [[Muhamed-Reza Mohandes|M.-R. Mohandes]] i pukovnik [[Mirza Džafar Karadžadagi|M. D. Karadžadagi]], novu kartu proširenog [[Teheran]]a (mj. 1:4000; dim. 132 x 97 [[cm]]) s približno 21 [[km]] njegovih gradskih zidina i 12 gradskih vrata koju je [[1910.]] izradio [[Abdul Džafar Nadžm al-Molk|A. Dž. Nadžm]], kartu [[Teheranski okrug|Teheranskog okruga]] (mj. 1:200.000; dim. 118 x 74 [[cm]]) koju je [[1910.]] sastavio [[Abol-Razak Mohandes Bagajeri|A.-R. M. Bagajeri]], te kartu [[Isfahan]]a (mj. 1:3200; dim. 135 x 129 [[cm]]) koju je [[1923.]] godine sastavio [[satnik]] [[Sajed Reza-han|S. Reza-han]]<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Iako su navedene i slične [[Karta|karte]] uključivale legende, opise i slično što ih je činilo praktičnim i upotrebljivim, smatra se da su uglavnom bile temeljene na [[Evropa|evropskim]] istraživanjima<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Međutim, značajni napredak iranske [[Kartografija|kartografije]] započinje kada je u vrijeme dinastije [[Pahlavi (dinastija)|Pahlavi]] ([[1925.]] – [[1979.]]) osnovan vojni „Geografski odjel [[Oružane snage Irana|oružanih snaga]]“ ([[Perzijski jezik|perz.]] ''Dājera-je džoḡrāfījā-je setād-e arteš''), a zatim i civilni „Državni kartografski zavod“ ([[Perzijski jezik|perz.]] ''Sāzmān-e nakša-bardārī-je kešvar'') u sklopu „Organizacije za planiranje i [[proračun]]“ (perz. ''Sāzmān-e būddža va barnāma'')<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Potonja organizacija izvršila je [[Zračna fotografija|zračna fotografiranja]] čitave države i tokom [[1940.]] i [[1941.]] godine objavila veliku kartu [[Iran]]a u mjerilu 1:1000.000 na 20 listova od kojih je svaki obuhvaćao područje od 4° x 4°<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Između [[1948.]] i [[1960.]] godine, vojni Geografski odjel izdao je veću kartu u mjerilu 1:253.440 na 131 listu koji su obuhvaćali područja od 1° x 1°. Kasnije je potonja civilna organizacija unaprijedila [[Kartografija|kartografiju]] zemlje izdavši [[1992.]] godine najveću [[Topografska karta|topografsku kartu]] koji se temelji na [[Umjetni satelit|satelitskim]] snimkama<ref name="NCC1992"/>. Izrađen je u mjerilu 1:25.000 i podijeljen na 132 dijela od kojih svaki obuhvaća područje od 1° x 1°. Svaki od navedenih dijelova posložen je na 96 listova veličine 55 x 48 [[cm]] (uključujući legende i indeks) što podrazumijeva da se zbirka sastoji od 12.672 lista ukupne površine od oko 3345 [[m²]]<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. [[Univerzitet u Teheranu|Teheranski univerzitet]] je [[1971.]] godine izdao „Historijski [[Atlas (kartografija)|atlas]] Irana“ ([[Perzijski jezik|perz.]] ''Aṭlas-e tārīḵī-je Īrān'')<ref name="Purkamal1971">[[#Purkamal1971|Purkamal, M. (1971.)]]</ref> koji se sastojao od 26 dvostranih historijskih [[Karta|karata]] uz dodatne tri karte s opisima na [[Perzijski jezik|perzijskom]], [[Engleski jezik|engleskom]] i [[Francuski jezik|francuskom jeziku]]<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Prije i nakon [[Iranska revolucija|revolucije]] iz [[1979.]] godine osnovano je i nekoliko iranskih [[Kartografija|kartografskih]] institucija koje su izdavale sve vrste [[Karta|karata]] i [[Atlas (kartografija)|atlasa]], uglavnom koristeći podatke dviju navedenih državnih organizacija<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Neke od navedenih privatnih [[institucija]] su [[Geografsko-kartografski institut Sahab]] ([[Perzijski jezik|perz.]] ''Moasasa-je džoḡrāfījā-je va kārtogerāfī-je Saḥāb'') osnovan [[1936.]] godine kao prvi takve vrste u [[Bliski istok|široj regiji]], te [[Geografsko-kartografski institut Gitašenasi]] ([[Perzijski jezik|perz.]] ''Sāzmān-e džoḡrāfījā-je va kārtogerāfī-je Gītā-šenāsī'')<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Među pojedincima se ističe [[Abas Sahab|A. Sahab]] kojeg se često naziva ''ocem'' moderne iranske kartografije. Tokom [[2000-ih]] godina [[Iranska svemirska agencija]] započela je s razvojem opsežnog projekta [[Daljinska istraživanja|daljinskih istraživanja]]<ref>[[#EslamiRadSarpoulaki2004|Eslami Rad, Ali; Sarpoulaki, Mohammad (2004.)]], str. 2.</ref> koji između ostalog uključuje i izradu [[3D računalne grafike|trodimenzionalne digitalne]] karte [[Iran]]a. [[Svemir]]ske misije tog projekta započele su [[15. 6.]] [[2011.]] kada je lansiran [[Rasad-1]], prvi iranski [[Umjetni satelit|satelit]] za promatranje<ref>[[#PressTV1562011|PressTV (15.6.2011.)]]</ref>. == Toponomastika == {{glavni|Indeks etimoloških značenja iranskih toponima}} {| class="wikitable" style="float:right; font-size:85%" !colspan=3|Učestali [[Leksem|leksički]] morfemi kod iranskih [[toponim]]a |- ![[Prefiks|Pref.]]/[[Sufiks|suf.]] [[morfem]]: ![[Srpskohrvatski jezik|Sh. prijevod]]: !Primjeri: |- |align="center"| '''''stan''''' ||align="center"| [[domovina]] || [[Golestan|Gole'''stan''']], [[Huzestan|Huze'''stan''']], [[Kurdistanska pokrajina|Kurdi'''stan''']], [[Luristan|Luri'''stan''']], [[Sistan|Si'''stan''']], itd. |- |align="center"| '''''šaher''''' ||align="center"| [[grad]] || [[Horamšaher|Horam'''šaher''']], [[Novšaher|Nov'''šaher''']], [[Piranšaher|Piran'''šaher''']], [[Šahrekord|'''Šaher'''-e Kord]], itd. |- |align="center"| '''''abad''''' ||align="center"| [[naselje]] || [[Abadan|'''Abad'''an]], [[Firuzabad|Firuz'''abad''']], [[Gonabad|Gon'''abad''']], [[Horamabad|Horam'''abad''']], [[Parsabad|Pars'''abad''']], itd. |- |align="center"| '''''bandar''''' ||align="center"| [[luka]] || [[Bandar Abas|'''Bandar'''-e Abas]], [[Bandar-e Anzali|'''Bandar'''-e Anzali]], [[Bandar-e Homeini|'''Bandar'''-e Homeini]], itd. |- |align="center"| '''''rud''''' ||align="center"| [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] || [[Arvand-Rud|Arvand-'''Rud''']], [[Hari|Hari-'''Rud''']], [[Safid-Rud|Safid-'''Rud''']], [[Zarine-Rud|Zarine-'''Rud''']], itd. |- |align="center"| '''''darjače''''' ||align="center"| [[jezero]] || [[Bahtegan|'''Darjače'''-je Bahtegan]], [[Urmijsko jezero|'''Darjače'''-je Urmija]], itd. |- |align="center"| '''''kuh''''' ||align="center"| [[planina]] || [[Alam-Kuh|Alam-'''Kuh''']], [[Alvand-Kuh|Alvand-'''Kuh''']], [[Azad-Kuh|Azad-'''Kuh''']], [[Kuh-e Rahmat|'''Kuh'''-e Rahmat]], itd. |- |align="center"| '''''tape''''' ||align="center"| [[brdo]] || [[Tape-Hasanlu|'''Tape'''-Hasanlu]], [[Tape-Jahja|'''Tape'''-Jahja]], [[Tape-Sialk|'''Tape'''-Sialk]], [[Šahin-Tape|Šahin-'''Tape''']], itd. |- |align="center"| '''''dašt''''' ||align="center"| [[ravnica]] || [[Dašt-e Azadegan|'''Dašt'''-Azadegan]], [[Dašt-e Haštadan|'''Dašt'''-Haštadan]], [[Dašt-e Kavir|'''Dašt'''-Kavir]], [[Dašt-e Lut|'''Dašt'''-Lut]], itd. |} Velika većina [[toponim]]a u [[Iran]]u je [[Perzijski jezik|perzijskog]] i drugog [[Iranski jezici|iranskog jezičnog podrijetla]] što je uvjetovano [[Historija Irana|3000-godišnjom]] etničkom rasprostranjenošću [[Iranski narodi|iranskih naroda]] na tim [[Geografija|geografskim]] prostorima kao i kontinuirane upotrebe perzijskog kao [[Službeni jezik|službenog jezika]] pod domaćim ali i stranim [[dinastija]]ma. Najčešći [[Leksem|leksički]] [[morfem]]i koji se pojavljuju kod [[toponim]]a na [[Perzijski jezik|perzijskom]] i srodnim [[Iranski jezici|iranskim jezicima]] su ''stan'' ([[domovina]]), ''šaher'' ([[grad]]), ''abad'' ([[naselje]]), ''bandar'' ([[luka]]), ''rud'' ([[Rijeka (vodotok)|rijeka]]), ''darjače'' ([[jezero]]), ''kuh'' ([[planina]]), ''tape'' ([[brdo]]) i ''dašt'' ([[ravnica]]). U [[Perzijski jezik|perzijskim]] složenicama se javljaju na različite načine, često kao [[sufiks]] (npr. ''Hari-Rud'' ili ''Harirud'') ali ponekad i kao [[prefiks]] (''Rud-e Hari''), dok se u stranim [[Jezik|jezicima]] navedeni morfemi ponekad izbjegavaju u korist pojednostavljenih oblika (''[[Hari]]''). Zbog historijskog [[iran]]skog političko-kulturnog utjecaja, toponimi [[perzijski jezik|perzijskog podrijetla]] učestali su i u široj regiji što uključuje [[ime]]na devet suverenih [[država]] ([[Centralna Azija|centralnoazijske]] i [[Južna Azija|južnoazijske]] sa sufiksom ''-stan'', ''[[wikt:hr:Azerbajdžan|Azerbajdžan]]'' i ''[[wikt:hr:Irak|Irak]]'') odnosno četiriju [[Glavni grad|glavnih gradova]] iranskih susjeda (''[[wikt:hr:Ašgabat|Ašgabad]]'', ''[[wikt:hr:Bagdad|Bagdad]]'', ''[[wikt:hr:Baku|Baku]]'' i ''[[wikt:hr:Islamabad|Islamabad]]''). Također, [[egzonim]]i koji su u [[srpskohrvatski]] i druge [[Jezici Evrope|evropske jezike]] ušli posredstvom [[perzijski jezik|perzijskog]] uključuju ''[[wikt:hr:Indija|Indiju]]'' i ''[[wikt:hr:Kina|Kinu]]''. [[Etimologija|Etimološko]] podrijetlo ostalih toponima [[Iran]]a prvenstveno je [[Arapski jezik|arapsko]] i [[Altajski jezici|altajsko]], dok postoje i određeni [[Armenski jezik|armenski]], [[Dravidski jezici|dravidski]], pa čak i arhaični primjeri. Takvi [[toponim]]i nisu nužno ograničeni na [[Geografija|geografska]] područja koja naseljavaju pripadajuće [[etničke skupine]]. Primjerice, [[ime]] drugog najvećeg [[iran]]skog grada (''[[Mašhad]]'') koji se nalazi na krajnjem sjeveroistoku zemlje ima [[Arapski jezik|arapsko]] etimološko podrijetlo, iako su arapski toponimi karakteristični za jug zemlje. Na sjeveru zemlje učestali su [[Turkijski jezici|turkijski]] toponimi, a mogu se naći i miješane složenice s turkijskim leksičkim [[morfem]]ima i to uglavnom u [[sufiks]]alnom obliku, primjerice ''čaj'' kod [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] (npr. [[Astara-Čaj]]) odnosno ''dag'' kod [[planina]] (npr. [[Kopet-Dag]]). Ostali [[Altajski jezici|altajski]] primjeri uključuju [[Mongolski jezici|mongolske]] toponime pretežito u [[Azarbajdžan (Iran)|Azarbajdžanu]] i [[Veliki Horasan|Horasanu]]. Među jedinstvene arhaične primjere spada grad [[Suza (Iran)|Suza]] ([[Perzijski jezik|perz.]] ''Šuš'') čije je [[Elamski jezik|elamsko]] etimološko podrijetlo ovjereno na najstarijim [[sumer]]skim [[klinopis]]ima iz [[3. milenijum pne.|3. milenijuma pne.]] što ga čini najstarijim kontinuirano naseljenim mjestom [[svijet]]a koje je zadržalo isto [[ime]]. U [[20. vijek]]u određeni [[toponim]]i [[Iran]]a bili su predmetom [[Politika|politizacije]] odnosno dvaju procesa [[Geografsko preimenovanje|geografskih preimenovanja]]: prvog za vrijeme vladajuće dinastije [[Pahlavi (dinastija)|Pahlavi]] odnosno drugog poslije njihovog svrgavanja [[1979.]] godine<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. [[Apsolutna monarhija|Apsolutistički]] vladari [[Reza-šah]] (vl. [[1925.]] – [[1941.]]) i njegov sin [[Mohammed Reza Pahlavi|M. Reza Pahlavi]] (vl. [[1941.]] – [[1979.]]) inzistirali su na [[Stari vijek|starovjekovnom]] iranskom [[Etnički identitet|identitetu]]<ref>[[#PCGN62003|PCGN: Iran (lip. 2003.)]], str. 2.</ref> što je impliciralo preimenovanjem tj. [[Iranski jezici|iranizacijom]] brojnih [[Turkijski jezici|turkijskih]] toponima na sjeveru odnosno [[Arapski jezik|arapskih]] na jugozapadu [[Iran|zemlje]] (npr. ''Šat al-Arab'' ⇒ [[Arvand-Rud]]; ''Muhamareh'' ⇒ [[Horamšaher]])<ref name="PCGN62003.3">[[#PCGN62003|PCGN: Iran (lip. 2003.)]], str. 3.</ref>, a na temelju izraženog [[Kult ličnosti|kulta ličnosti]] nekim [[toponim]]ima pridodani su ''[[Šah (vladar)|šah]]'' kao [[titula]] odnosno ''[[Pahlavi (dinastija)|Pahlavi]]'' kao naziv vladajuće [[Dinastija|dinastije]] (npr. ''Bandar-e Turkaman'' ⇒ [[Bandar-e Turkaman|Bandar-e Šah]]; ''Bandar-e Anzali'' ⇒ [[Bandar-e Anzali|Bandar-e Pahlavi]]; ''Urmija'' ⇒ [[Urmija|Rezaijeh]]). Nakon [[Iranska revolucija|revolucije]] došlo je do djelomične promjene trendova odnosno isticanja [[Šijiti|religijske]] dimenzije na uštrb monarhističke ostavštine<ref name="PCGN62003.3"/>. Iako je nova vlada bila dosljedna [[Jezični purizam|jezičnom purizmu]] pa su [[Iranski jezici|iranizirani]] oblici uglavnom zadržani, kod toponimima koji su nosili [[Osobno ime|osobna imena]] vladara bivšeg [[režim]]a nastupila je nova serija [[Geografsko preimenovanje|preimenovanja]] i to prema [[Ruholah Homeini|Homeiniju]] i drugim [[Iranska revolucija|revolucionarnim]] vođama, [[heroj]]ima iz [[Iransko-irački rat|iransko-iračkog rata]], etičkim pojmovima poput [[Sloboda|slobode]] i slično (npr. ''Bandar-e Šahpur'' ⇒ [[Bandar-e Homeini]]; ''Šahi'' ⇒ [[Kaemšaher]]; ''Šah Pasand'' ⇒ [[Azadšaher]]). Kod nekih [[toponim]]a koji su nosili spomenutu vladarsku titulu, [[sufiks]] ''-šah'' jednostavno je mijenjan u ''-šaher'' što podrazumijeva [[grad]] (npr. ''Naftšah'' ⇒ [[Naftšaher]]; ''Hozrovšah'' ⇒ [[Hozrovšaher]])<ref>[[#PCGN62003|PCGN: Iran (lip. 2003.)]], str. 4.-5.</ref>. == Regionalna geografija == Položiti [[Iran]] u jednu od specifičnih [[makroregija]] [[Azija|Azije]] predstavlja složen zadatak s obzirom da se uglavnom radi o [[Novi vijek|novovjekovnim]] i [[Najnovije doba|modernim]] novotvorenicama nesavršenih [[definicija]]<ref name="KiyaniHaftlang2003.vvi">[[#KiyaniHaftlang2003|Kiyani Haftlang, Kiyanoosh (2003.)]], str. v.-vi.</ref>. Iran se najčešće spominje u kontekstu [[Bliski istok|Bliskog istoka]], [[Regija|regije]] koja se prvi put pojavljuje početkom [[19. vijek]]a u [[Francuski jezik|francuskom]] obliku ''Proche-Orient'' označavajući [[teritorij]]e pod [[Osmansko Carstvo|Osmanskim Carstvom]] kojem Iran nikad nije pripadao. [[Srednji istok]], srodni [[Geopolitika|geopolitički]] pojam na [[Engleski jezik|engleskom jeziku]] (''Middle East'') istovremeno je podrazumijevao područja između Osmanskog Carstva i [[Britanska Indija|Britanske Indije]] odnosno [[Iran]] i istočnu [[Mezopotamija|Mezopotamiju]], ali ujedno i [[Arapski poluotok]] koji se po mnogo čemu razlikuje u [[Kultura|kulturološkom]] i [[Geografija|geografskom]] smislu. Nakon raspada [[Kolonijalizam|kolonijalnih]] carstava u [[20. vijek]]u dva su pojma redefinirana stapanjem u jedno geografsko područje i počinju se koristiti kao [[sinonim]]i u svim [[jezici]]ma pa tako i u [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskom]]. Iako se danas terminom [[Bliski istok]] služe [[Arheolog|arheolozi]] i [[povjesničar]]i pozivajući se na geografski kontekst [[Stari Istok|Starog istoka]] gdje su tokom [[Stari vijek|starog vijeka]] postojale [[Civilizacija|civilizacije]] u uskoj kulturološkoj interakciji, čak ni ta [[Historija|historijska]] regija u geografsko-kronološkom smislu nije kompatibilna s [[Historija Irana|iranskom historijom]] jer isključuje istok [[Iran]]a odnosno ograničena je na period prije stvaranja prvih [[Perzijsko Carstvo|imperijalnih iranskih država]]. Jedan od neodređenih [[Evropa|evropskih]] primjera je i [[metonim]] [[Orijent]] koji je objedinjavao heterogene [[Kultura|kulture]] ne samo [[Azija|Azije]] već i [[Sjeverna Afrika|Sjeverne Afrike]]. Krajem [[20. vijek]]a nastupio je trend izbjegavanja [[Evrocentrizam|evrocetričnih]] termina i [[Iran]] se počeo javljati u kontekstu [[Jugozapadna Azija|Jugozapadne ili Zapadne Azije]] koja objedinjuje područja užeg [[Bliski istok|Bliskog istoka]] ([[Mezopotamija|Mezopotamiju]], [[Levant]], [[Arabija|Arabiju]] i [[Anatolija|Anatoliju]])<ref name="KiyaniHaftlang2003.vvi"/>, dok ga [[UN]] smješta u [[Južna Azija|Južnu Aziju]] zajedno s [[Afganistan]]om i državama [[Indijski potkontinent|Indijskog potkontinenta]]. Iako je potonja [[regija]] primjerenija u etnojezičnom smislu budući da objedinjuje [[Iran]] s državama srodnih jezika ([[Iranski jezici|iranski]] i [[Indoarijski jezici|indoarijski]]), u oba primjera regije nisu strogo definirane ni [[Geografija|geografijom]], [[Kultura|kulturom]] ili [[Historija|historijom]]. U slučaju Irana to se prvenstveno odnosi na historijsko prožimanje iranske kulture na [[Kavkaz (regija)|Kavkazu]] i u [[Centralna Azija|Centralnoj Aziji]], kao i nejednolikom [[reljef]]nom strukturom u odnosu na [[zapad]]ne, [[sjever]]ne i [[Istok|istočne]] susjedne države. Akademske ustanove poput ''[[Encyclopædia Iranica|Encyclopædia Iranice]]'' skovale su termin [[Veliki Iran]] koji nije određen političkim ili [[Iredentizam|iredentističkim]] već [[Kulturna regija|kulturološkim parametrima]], a uključuje dijelove [[Jugozapadna Azija|jugozapadne]], [[Južna Azija|južne]] i [[Centralna Azija|Centralne]] [[Azija|Azije]], te [[Kavkaz (regija)|Kavkaz]]. Na temelju geomorfoloških i etnojezičnih karakteristika u [[Regija|regionalnom]] kontekstu ponekad se koristi i [[Iranska visoravan]], no ona ne uključuje iranski [[Huzestan]]. <gallery perrow="5" widths="160"> Datoteka:Greater Middle East (orthographic projection).svg|<center>[[Bliski istok]] prema različitim [[definicija]]ma Datoteka:Western Asia (orthographic projection).svg|<center>[[Jugozapadna Azija|(Jugo)zapadna Azija]]<br />(noviji neutralniji pojam) Datoteka:South Asia (orthographic projection) without national boundaries.svg|<center>[[Južna Azija]]<br />(službena regija [[UN]]-a) Datoteka:Greater Iran.GIF|<center>[[Veliki Iran]]<br />([[kulturna regija]]) </gallery> ;Regionalna evolucija Irana Unatoč tome što je [[Iran]] kroz veći dio [[Historija Irana|historije]] bio [[Politika|politički]] cjelovit<ref name="IranicaGeoIIIPol">[[#IranicaGeoIIIPol|Planhol, Xavier (de) (15.12.2000.)]]</ref>, koncepti njegove [[Regionalna geografija|regionalizacija]] poznati su od ranog [[Stari vijek|starog vijeka]]. Najstariji apolitički termini za specifične [[Geografija|geografske]] prostore današnjeg [[Iran]]a bilježe se u [[sumer]]skim [[Mezopotamska mitologija|epovima]] (npr. [[Arata]]) i istovrsnoj [[Avestička geografija|avestičkoj geografiji]]<ref name="IranicaHaftKešvar"/>, no zbog [[Iranska mitologija|mitološkog]] karaktera danas ih nije moguće precizno locirati bez obzira na više ponuđenih [[teorija]]. Druga vrst historijskih [[regija]] odnosi se na područja prvotno imenovana prema [[narod]]ima ili [[država]]ma koji su vremenom iščezli, a neki od takvih primjera su [[Gutejci|Guteja]], [[Elam]] i [[Urartu]] na zapadnom dijelu zemlje. Od sredine [[1. milenijum pne.|1. milenijuma pne.]] nadalje regionalizacija se iščitava iz [[satrapija]] (upravnih podjedinica) imenovanih uglavnom prema [[Iranski narodi|iranskim plemenima]]<ref name="IranicaHaftKešvar"/>. U okvirima današnjeg [[Iran]]a to su bili [[Medija]] i [[Atropatena]] na sjeverozapadu, [[Fars|Perzija]] na jugozapadu, [[Karmanija]] i [[Gedrozija]] na jugu, [[Drangijana]], [[Arahozija]] i [[Arija (satrapija)|Arija]] na istoku, [[Partija (pokrajina)|Partija]] na sjeveroistoku, te [[Hirkanija]] na sjeveru. Daljnji [[Geografija|geografski]] razvoj ovih [[regija]] uvjetovan je evolucijom i(li) seobama [[Iranski narodi|naroda]], usponima i padovima određenih kulturnih odnosno [[Popis historijskih iranskih glavnih gradova|urbanih žarišta]], te [[Historija Irana|političkim okolnostima]]. Primjerice, nekadašnja [[Medija]] i [[Atropatena]] danas na etničko-geografskoj osnovi impliciraju regije [[Kurdistan]] odnosno [[Azarbajdžan (Iran)|Azarbajdžan]] na sjeverozapadu, dok je jugoistočna [[Gedrozija]] isto tako poznata kao [[Balučistan]]<ref name="IranicaBelIGHE">[[#IranicaBelIGHE|Spooner, Brian (15.7.2010.)]]</ref>. [[Hirkanija]] na [[Kaspijsko jezero|kaspijskoj obali]] kroz [[Srednji vijek|srednji]] i [[novi vijek]] bila je poznata pod imenima [[Dejlam]] i [[Tabaristan]], a danas se sastoji od [[Mazandaran]]a na istoku i [[Gilan]]a na zapadu. Specifičan primjer u takvom etničko-geografskom kontekstu je drevna [[Drangijana]] (dio [[Arahozija|Arahozije]]) koja danas nosi ime [[Sistan]] prema skitskim [[Saka]]ma, nestalom narodu koji je provalio na to područje još krajem [[Stari vijek|starog vijeka]]. [[Veliki Horasan|Horasan]] danas objedinjuje drevnu [[Arija (satrapija)|Ariju]] i [[Partija (pokrajina)|Partiju]] te je jedna od rijetkih regija čije ime nije etničkog karaktera već označava „zemlju izlazećeg [[Sunce|Sunca]]”. Isto vrijedi i za [[Huzestan]] (drevni [[Elam]]) imenovan prema gradu [[Suza (Iran)|Suzi]], a identični princip se javlja kod brojnih [[Novi vijek|novovjekovnih]] regija odnosno [[Iranske pokrajine|pokrajina]] koje su produkt [[Urbanizacija|urbanizacije]] (npr. [[Isfahanska pokrajina|Isfahanska]], [[Teheranska pokrajina|Teheranska]], itd.). [[Fars|Perzija (Fars)]] i [[Karmanija|Karmanija (Kerman)]] spadaju u regije koje su zadržale isto [[ime]] i ujednačene [[Geografija|geografske]] okvire u odnosu na [[Historija Irana|historijske]]. Navedene [[Regija|regije]] su [[Kulturna regija|kulturološko-historijskog karaktera]] i ne treba ih poistovjećivati s modernim i nerijetko istoimenim [[Iranske pokrajine|iranskim pokrajinama]] koje se često mijenjaju zbog [[Gospodarstvo Irana|ekonomskih]], [[Demografija|demografskih]] i drugih okolnosti. U [[Iran]]u također postoji i niz [[mikroregija]] koje uglavnom gravitiraju [[Popis gradova u Iranu|većim gradovima]], područjima [[Iranski jezici|iranskih]] i [[Turkijski jezici|turkijskih]] jezičnih podskupina, nekadašnjih [[pleme]]na, itd. == Politička geografija == === Historijski kontekst === {{glavni|Historija Irana}} [[Datoteka:Iran's historical extends and capitals (Cro).PNG|mini|desno|450px|{{sh icon}} [[Geografija|Geografsko]] rasprostiranje [[Iran]]a kroz [[Historija Irana|historiju]] s pripadajućim [[Popis historijskih iranskih glavnih gradova|političkim žarištima]]]] [[Politika|Politička]] struktura koja odgovara zapadnom dijelu [[Iranski narodi|Iranskog svijeta]] u historijskom kontekstu može se u kontinuitetu pratiti najmanje 2500 godina unatrag kada se prvi put [[Ahemenidska Monarhija|oblikuje država]] pod sadašnjim imenom – [[Iran]]<ref name="IranicaGeoIIIPol"/>. [[Iranska visoravan]] u [[Topografija|topografskom]] smislu omeđena je [[planina]]ma na sjeveru i zapadu odnosno [[pustinja]]ma na istoku i jugu pa je pružala mogućnost [[Centralizacija|centralizacije]], no politička moć [[iran]]skih dinastija značajno je varirala kroz milenijume pa su se granice, područja utjecaja i sami politički centri često mijenjali kroz [[Historija Irana|historiju]]<ref name="IranicaGeoIIIPol"/>. Iako [[Iranska visoravan]] približno odgovara etničkim granicama tj. područjima naseljavanja [[Iranski narodi|iranskih naroda]], zahvaljujući usponima određenih [[iran]]skih dinastija područja izravnog političkog utjecaja protezala su se mnogo šire kako u [[Stari vijek|starom]] tako i u [[Srednji vijek|srednjem]] i [[Novi vijek|novom vijeku]]. Kroz posljednjih 1000 godina veliku političku ulogu odigrale su i [[Turkijski narodi|turkijsko]]-[[Mongoli|mongolske]] invazije koje su rezultirale značajnim povezivanjem naroda [[Iranska visoravan|Iranske visoravni]] s [[Centralna Azija|Centralnom Azijom]]<ref name="IranicaGeoIIIPol"/>. Svi navedeni faktori uvjetovali su vrlo složenim geografsko-političkim strukturama odnosno teritorijalnim podijelama koje su zadržane do današnjeg dana<ref name="Purkamal1971"/>. Današnji [[Iran]] kao [[država]] smatra se odrazom superiornosti [[Iranska kultura|iranske kulture]] nad dinastijama izvornog [[Turkijski narodi|turkijskog]] podrijetla koje su dominirale Iranskom visoravni tokom [[Srednji vijek|srednjeg vijeka]] ([[Gaznavidi]], [[Seldžuci]])<ref>[[#Planhol1993|Planhol, Xavier (de) (1993.)]], str. 479.-494.</ref>. Centri političke moći [[Historija Irana|prvih iranskih država]] smještena su u plodnim [[Kiša|kišovitim]] područjima na zapadu modernog [[Iran]]a odnosno u regiji [[Azarbajdžan (Iran)|Azarbajdžan]] i masivu [[Zagros]]a. Prva takva država bila je [[Medijska Monarhija]], a potom je na temelju istog nastala [[Ahemenidska Monarhija]] koja se osvajanjima proširila daleko izvan [[Iranski narodi|iranskih etničkih okvira]]<ref name="IranicaGeoIIIPol"/>. Nadalje, tokom vladavine stranih [[Seleukidi|Seleukida]] i domaćih [[Parti|partskih]] [[Arsakidi|Arsakida]] (izvorno iz [[Veliki Horasan|Horasana]]) i [[Perzijanci|perzijskih]] [[Sasanidska Monarhija|Sasanida]], političkim žarištem bila je plodna [[Mezopotamija]] u kojoj su bile smještene prijestolnice poput [[Seleukija|Seleukije]] i [[Ktezifont]]a. [[Arapi|Arapskim]] osvajanjima sredinom [[7. vijek]]a [[Iran]] gubi političku individualnost na približno 200 godina tokom kojih [[Mezopotamija]] s [[Bagdad]]om postaje centrom [[kalifat]]a arapskih [[Abasidi|Abasida]], a istovremeno samostalna iranska politička moć jača u [[Veliki Horasan|Horasanu]] gdje vladaju [[Tahiridi]], [[Safaridi]], [[Samanidi]] i [[Zijaridi]]<ref name="IranicaGeoIIIPol"/>. Navedene [[iran]]ske dinastije teoretski su priznavale vladavinu kalifata zbog njihovog [[Islam|vjerskog]] autoriteta, no zbog geografske izoliranosti i manjkavosti [[Abasidi|abasidske]] centralizacije politički su bile gotovo neovisne. Ovaj razvoj političke situacije kulminirao je tokom [[10. vijek|10.]] i [[11. vijek]]a kada [[Iran]] postaje ponovo u potpunosti neovisan pod vodstvom [[Šijiti|šijitske]] dinastije [[Bujidi|Bujida]] koji su ubrzo i zauzeli [[Bagdad]] čime je ostvarena puna kontrola nad [[kalifat]]om<ref name="IranicaGeoIIIPol"/>. Ipak, nakon približno stotinu godina na [[Iranska visoravan|Iransku visoravan]] iz smjera [[Centralna Azija|Centralne Azije]] provaljuju [[Turkijski narodi|turkijska plemena]] koja pod dinastijama [[Gaznavidi|Gaznavida]] i [[Seldžuci|Seldžuka]] podižu moćne monarhije, no centrom političke moći i dalje je ostao sam [[Iran]] s njegovim historijskim prijestolnicama [[Raj (Iran)|Rajom]], [[Nišapur]]om i [[Isfahan]]om<ref name="IranicaGeoIIIPol"/>. Na prijelazu iz [[11. vijek|11.]] u [[12. vijek]], [[horezm]]ijski šahovi obnovili su [[Horezmijska Monarhija|iransku državu]] koja se prostirala istočnim dijelom [[Iranska visoravan|Iranske visoravni]] odnosno [[Veliki Horasan|Horasanom]] i [[Transoksanija|Transoksanijom]]<ref name="IranicaGeoIIIPol"/>, no u [[13. vijek]]u nastupa razarajuća mongolska invazija. Podjelom kolosalnog [[Mongolsko Carstvo|Mongolskog Carstva]] nakon [[Džingis-kan]]ove smrti, na području Iranske visoravni osnovana je [[Ilhanidska Monarhija]] s prijestolnicom u [[Sultanija|Sultaniji]], a njegove granice prostirale su se sve do [[Amu-Darja|Amu-Darje]] i [[Ind]]a na istoku do [[Mezopotamija|Mezopotamije]] i centralne [[Anatolija|Anatolije]] na zapadu<ref name="IranicaGeoIIIPol"/>. U kasnom [[14. vijek]]u nastaje privremeni raspad na brojne lokalne kneževine, no obnovljeno je pod [[Timur]]om i njegovim sinom [[Ruh-šah Mirza|Ruh-šahom]] prilikom čega centrima političke moći postaju prvo [[Veliki Horasan|Horasan]] i [[Transoksanija]], a potom grad [[Herat]]<ref name="IranicaGeoIIIPol"/>. Ubrzo se raspada i druga [[Timuridska Monarhija|mongolska dinastija]], pa u [[15. vijek]]u zapadom [[Iranska visoravan|Iranske visoravni]] dominiraju [[Turkijski narodi|turkijske]] plemenske konfederacije [[Ak Kojunlu]] i [[Kara Kojunlu]]<ref name="IranicaGeoIIIPol"/>. Današnja [[Politika|politička]] struktura [[Iran]]a izravno se temelji na [[Safavidska Monarhija|imperiju safavidske dinastije]] koja je oko [[1500.]] godine ujedinila [[Iran]] i proglasila [[Šijiti|šijitski]] [[islam]] državnom religijom. Šijitska [[religija]] u to vrijeme bila je značajnim faktorom u jedinstvu zemlje koja je bila u neprestalnim sukobima sa [[Suniti|sunitskim]] [[Osmansko Carstvo|Osmanlijama]] na zapadu i [[Uzbeci]]ma na sjeveroistoku<ref name="IranicaGeoIIIPol"/>. Političko žarište [[Safavidska Monarhija|safavidskog Irana]] prvotno je bilo u sjeverozapadnoj regiji [[Azarbajdžan (Iran)|Azarbajdžan]], a religijski centri poput [[Kom]]a, [[Ardabil]]a i [[Mašhad]]a važna za šijitska [[Hodočašće|hodočašća]] nalazila su se u sjevernoj zoni zemlje<ref>[[#Planhol1993|Planhol, Xavier (de) (1993.)]], str. 505.-509.</ref>. Zbog spomenutih vojno-političkih sukoba s Osmanlijama i Uzbecima, žarište političke moći iz strateških se razloga krajem [[16. vijek]]a premjestilo na centralnu os [[Iranska visoravan|Iranske visoravni]] koju čine prijestolnice [[Isfahan]], [[Širaz]] i [[Teheran]], a takva se struktura zadržala sve do današnjeg dana<ref name="IranicaGeoIIIPol"/>. === Državne granice === [[Datoteka:Iran main boundaries (Cro).PNG|mini|desno|300px|{{sh icon}} Karta [[Iran]]a, [[Državna granica|graničnih]] država i vodenih površina<br /><small>''(sivim okvirima istaknute su nadolazeće detaljnije karte)''</small>]] Današnje [[Državna granica|državne granice]] [[Iran]]a uglavnom su plodom vjekovnih sukoba s trima [[Novi vijek|novovjekovnim]] supersilama: [[Rusko Carstvo|Ruskim Carstvom]] na sjeveru, [[Osmansko Carstvo|Osmanlijskim Carstvom]] na zapadu, te [[Britansko Carstvo|Britanskim Carstvom]] na jugu i istoku<ref>[[#Saleh1986|Saleh, G. H. Mirza (1986.)]], I., str. 270.-276.</ref>. Zahvaljujući milenijumskoj [[Perzijsko Carstvo|imperijalnoj tradiciji]] historijske granice [[Iran]]a obuhvaćale su velike dijelove [[Jugozapadna Azija|Jugozapadne]] odnosno [[Centralna Azija|Centralne Azije]] pa i šire, a njihov se razvoj relevantan za današnje stanje u kontinuitetu može pratiti od [[1500.]] godine. Tokom vladavine novovjekovnih [[iran]]skih dinastija [[Safavidska Monarhija|Safavida]] i [[Afšaridska Monarhija|Afšarida]], [[državni teritorij]] prostirao se preko svih današnjih [[Državna granica|granica]]. Prva važnija oblikovanja istih javljaju se na zapadu kroz [[16. vijek|16.]] i [[17. vijek]] kada na iranski teritorij djelomično prodiru [[Osmansko Carstvo|Osmanlije]], a unutranji dinastijski sukobi s lokalnim [[Paštunci|paštunskim]] dinastijama početkom [[18. vijek]]a doveli su i do raspada istočnog dijela monarhije odnosno osnutka samostalnog [[Afganistan]]a. Istovremeno, na sjeverozapadu i sjeveroistoku počinje nadirati i [[Rusko Carstvo]], dok se sredinom [[19. vijek]]a na političkoj sceni pojavljuje i [[Britanski imperij]] koji na jugoistoku prisvaja [[Baluči|balučke]] kneževine. Iako je [[Iran]] uspio očuvati nezavisnost kroz brojne ratove na svim stranama, granice su podvrgnute značajnim promjenama<ref name="IranicaGeoIVCart"/> i izgubio je približno polovicu teritorija koje je posjedovao početkom [[Novi vijek|novog vijeka]]. Nakon [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] Britanci su prisvojili i osmanlijsku [[Mezopotamija|Mezopotamiju]] na jugozapadu pa se privremeno (uz [[Afganistan]] i [[Turska|Tursku]]) našao uklješten između [[SSSR|Sovjetskog saveza]] i [[Britansko Carstvo|Britanskog Carstva]], a raspadom potonjeg dobio je granice s [[Irak]]om i [[Pakistan]]om. Kopnene državne granice u konačnici su se oblikovale nakon raspada [[SSSR]]-a čime su novim susjednim državama postali i [[Armenija]], [[Azerbajdžan]], te [[Turkmenistan]]. Osim kopnenih, [[Iran]] ima i pomorske granice u [[Kaspijsko jezero|Kaspijskom jezeru]] na sjeveru odnosno [[Omanski zaljev|Omanskom]] i [[Perzijski zaljev|Perzijskom zaljevu]] na jugu. S obzirom da nikada kroz [[Historija Irana|historiju]] nije imao snažnu [[Iranska ratna mornarica|mornaricu]]<ref>[[#ChubinZabih1974|Chubin, Shahram; Zabih, Sepehr (1974.)]], str. 193.</ref>, [[Iran]] se u [[Novi vijek|novom vijeku]] teško nosio s [[Kolonijalizam|kolonijalnim]] silama ([[Nizozemska]], [[Portugal]], [[UK|Britanija]]) u Perzijskom zaljevu odnosno [[Rusija|Rusijom]] u Kaspijskom jezeru<ref name="IranicaBorIIRus">[[#IranicaBorIIRus|Planhol, Xavier (de) (15.12.1989.)]]</ref>, a početkom [[20. vijek]]a dijelio je pomorsku granicu isključivo s [[Britansko Carstvo|Britanskim Carstvom]] i [[SSSR|Sovjetskim savezom]]. Osamostaljenjem [[Arapi|arapskih]] država uz južnu obalu [[Perzijski zaljev|Perzijskog zaljeva]] dobio je nove granice s [[Irak]]om, [[Kuvajt]]om, [[Saudijska Arabija|Saudijskom Arabijom]], [[Bahrein]]om, [[Katar]]om, [[UAE|Emiratima]] i [[Oman]]om, a raspadom [[SSSR]]-a i s [[Azerbajdžan]]om i [[Turkmenistan]]om u [[Kaspijsko jezero|Kaspijskom jezeru]]. [[Iran]]ski granični sporovi uglavnom su [[Pomorstvo|pomorskog]] karaktera i uključuju korito [[Arvand-Rud]]a kojeg dijeli s [[Irak]]om, otoke [[Veliki Tunb|Veliki]] i [[Mali Tunb]] pod iranskom kontrolom koje potražuju [[UAE|Emirati]], te koncept definiranja graničnih zona u [[Kaspijsko jezero|Kaspijskom jezeru]] u kojem se spori s bivšim [[SSSR|sovjetskim]] republikama. {| |- bgcolor="#dddddd" !colspan=6|<big>Iranske kopnene granice |- bgcolor="#dddddd" !width=120px|Država:<br /><small>([[Zapad|W]]→[[Sjever|N]]→[[Istok|E]])</small> !width=40px|Duljina:<br /><small>([[km]])</small> !colspan=2 width=350px|Prirodne granice:<br /><small>([[Sjever|N]]→[[Jug|S]] / [[Istok|E]]→[[Zapad|W]])</small> !colspan=2 width=350px|Kronologija razgraničenja:<br /><small>(Sporazumi, mirovni ugovori, arbitraže i protokoli)</small> |- bgcolor="#eeeeee" !align="left"| {{flagicon|Irak}} [[#Granica s Irakom|Irak]] |align="right"| <tt>1609</tt> |colspan=2|<small>[[Kuh-e Darvanag|Darvanag]], [[Čiha-Dar]], [[Kuh-e Hadži Ibrahim|Hadži Ibrahim]], [[Dijala]], [[Kuh-e Bambu|Bambu]], [[Alvand]], [[Kanga-Duš]], [[Kuh-e Kulak|Kulak]],<br />[[Arvand-Rud]]</small> |rowspan=2|<small>[[Amazijski sporazum|Amazija (1555.)]], [[Istanbulski sporazum (1590.)|Istanbul (1590.)]],<br />[[Zuhapski sporazum|Zuhab (1639.)]], [[Istanbulski sporazum (1724.)|Istanbul (1724.)]],<br />[[Erzurumski sporazum (1823.)|Erzurum (1823.)]], [[Erzurumski sporazum (1847.)|Erzurum (1847.)]]</small> |<small>[[Teheranski protokol (1911.)|Teheran (1911.)]], [[Istanbulski protokol (1913.)|Istanbul (1913.)]], [[Sadabadski pakt|Sadabad (1937.)]],<br />[[Alžirski sporazum (1975.)|Alžir (1975.)]], UNSCR 598 (1988.)</small> |- bgcolor="#eeeeee" !align="left"| {{flagicon|Turska}} [[#Granica s Turskom|Turska]] |align="right"| <tt>511</tt> |colspan=2|<small>[[Ararat]], [[Zijarat]], [[Kuh-e Guni|Guni]], [[Er Daglari]], [[Kuh-e Kala|Kala]], [[Kuh-e Gir Buran|Gir Buran]], [[Sarıova Dağı|Sarıova]], [[Dag Haravol|Haravol]], [[Doganli Daglari]],<br />[[Kumru Tape]], [[Kuh-e Nuč|Nuč]], [[Kuh-e Girbaran|Girbaran]], [[Aladar Dag|Aladar]], [[Kuh-e Zarine|Zarine]], [[Kuh-e Benar|Benar]], [[Dag Dalapar|Dalapar]], [[Kuh-e Deravining|Deravining]]</small> |<small>[[Berlinski sporazum (1878.)|Berlin (1878.)]], [[Istanbulski protokol (1913.)|Istanbul (1913.)]], sporazum (1929.),<br />sporazum (1932.), [[Sadabadski pakt|Sadabad (1937.)]]</small> |- bgcolor="#eeeeee" !align="left"| {{flagicon|Armenija}} [[#Granice s Armenijom i Azerbajdžanom|Armenija]] |align="right"| <tt>48</tt> |colspan=2|<small>[[Aras]]</small> |colspan=2 rowspan=2|<small>[[Sporazum iz Sankt Peterburga (1723.)|Sankt Peterburg (1723.)]], [[Istanbulski sporazum (1724.)|Istanbul (1724.)]], [[Sporazum iz Rašta|Rašt (1732.)]], [[Sporazum iz Gandže|Gandža (1735.)]],<br />[[Golestanski sporazum|Golestan (1813.)]], [[Turkmenčajski sporazum|Turkmenčaj (1828.)]]</small> |- bgcolor="#eeeeee" !align="left"| {{flagicon|Azerbajdžan}} [[#Granice s Armenijom i Azerbajdžanom|Azerbajdžan]] |align="right"| <tt>759</tt> |colspan=2|<small>[[Astara-Čaj]], [[Tališki masiv]], [[Balha]], [[Aras]]</small> |- bgcolor="#eeeeee" !align="left"| {{flagicon|Turkmenistan}} [[#Granica s Turkmenistanom|Turkmenistan]] |align="right"| <tt>1205</tt> |rowspan=2|<small>[[Harirud]]</small> |<small>[[Iransko-turkmenska brana prijateljstva|J. prijateljstva]], [[Kopet-Dag]], [[Sumbar]], [[Atrak]]</small> |colspan=2|<small>[[Teheranski sporazum (1881.)|Teheran (1881.)]], tajni sporazum (1883.), MacLean (1891.)</small> |- bgcolor="#eeeeee" !align="left"| {{flagicon|Afganistan}} [[#Granica s Afganistanom|Afganistan]] |align="right"| <tt>945</tt> |<small>[[Kal-e Šurab|Šurab]], [[Kuh-e Korban|Korban]], [[Dašt-e Haštadan|Haštadan]], [[Kuh-e Šamtig|Šamtig]], [[Rud-e Sargardan|Sargardan]], [[Namakzar]], [[Šekaste-je Čah-Tam|Čah-Tam]],<br />[[Petergan]], [[Kuh-e Kurigan|Kurigan]], [[Siahkuh]], [[Hamun-e Sabari|J. Sabari]], [[Helmand]], [[Kuh-e Malek Siah|Malek Siah]]</small> |colspan=2|<small>[[Pariški sporazum (1857.)|Pariz (1857.)]], Goldsmid (1872.), McMahon (1905.), MacLean (1891.),<br />Altaj (1935.), komisija (1951.), sporazum (1973.)</small> |- bgcolor="#eeeeee" !align="left"| {{flagicon|Pakistan}} [[#Granica s Pakistanom|Pakistan]] |align="right"| <tt>978</tt> |colspan=2|<small>[[Kuh-e Malek Siah|Malek Siah]], [[Kače (planina)|Kače]], [[Taftan (rijeka)|Taftan]], [[Kuh-e Siahan|Siahan]], [[Nahang (rijeka)|Nahang]], [[Gvadarski zaljev]]</small> |colspan=2|<small>Goldsmid (1871.), Holdich (1895.-1905.), sporazum (1948.)</small> |} {| |- bgcolor="#dddddd" !colspan=6|<big>Iranske pomorske granice |- bgcolor="#dddddd" !width=165px|Država:<br /><small>([[Zapad|W]]→[[Istok|E]])</small> !width=175px|Vodena površina:<br /><small>([[more]] / [[jezero]])</small> !width=175px|Vrsta:<br /><small>([[Teritorijalno more|T. m.]] / [[Epikontinentalni pojas|E. p.]])</small> !width=125px|Status: !colspan=2 width=300px|Kronologija razgraničenja:<br /><small>(Sporazumi, mirovni ugovori, arbitraže i protokoli)</small> |- bgcolor="#eeeeee" !align="left"| {{flagicon|AZE}} [[#Obala i pomorske granice|Azerbajdžan]] |align="center" rowspan=2| [[Kaspijsko jezero]] |align="center" rowspan=3| teritorijalno-epikontinentalna |align="center" rowspan=3| <span style="color:red;">Neriješen</span> |rowspan=2 colspan=2|<small>Ugovor o prijateljstvu (1921.), Pomorsko-trgovački sporazum (1935.),<br />Pomorsko-granični sporazum (1957.)</small> |- bgcolor="#eeeeee" !align="left"| [[Datoteka:Flag of Turkmenistan.svg|22px|border]] [[Turkmenistan]] |- bgcolor="#eeeeee" !align="left"| {{flagicon|IRQ}} [[#Obala i pomorske granice|Irak]] |align="center" rowspan=5| [[Perzijski zaljev]] |colspan=2|<small>''Nema''</small> |- bgcolor="#eeeeee" !align="left"| [[Datoteka:Flag of Kuwait.svg|22px|border]] [[#Obala i pomorske granice|Kuvajt]] |align="center" rowspan=5| epikontinentalna |align="center"| <span style="color:grey;">Neratificiran</span> |colspan=2|<small>Sporazum (1970.)</small> |- bgcolor="#eeeeee" !align="left"| [[Datoteka:Flag of Saudi Arabia.svg|22px|border]] [[#Obala i pomorske granice|Saudijska Arabija]] |align="center" rowspan=3| <span style="color:green;">Riješen</span> |colspan=2|<small>Sporazum (1968.)</small> |- bgcolor="#eeeeee" !align="left"| [[Datoteka:Flag of Bahrain.svg|22px|border]] [[#Obala i pomorske granice|Bahrein]] |rowspan=3|<small>Sporazum s<br />Britanijom (1965.)</small> |<small>Sporazum (1971.)</small> |- bgcolor="#eeeeee" !align="left"| [[Datoteka:Flag of Qatar.svg|22px|border]] [[#Obala i pomorske granice|Katar]] |<small>Sporazum (1971.)</small> |- bgcolor="#eeeeee" !align="left"| [[Datoteka:Flag of the United Arab Emirates.svg|22px|border]] [[#Obala i pomorske granice|UAE]] |align="center" rowspan=2| [[Perzijski zaljev|Perzijski]] i [[Omanski zaljev]] |align="center"| <span style="color:red;">Neriješen</span> |<small>Sporazum s emiratom Dubai (1974.)</small> |- bgcolor="#eeeeee" !align="left"| [[Datoteka:Flag of Oman.svg|22px|border]] [[#Obala i pomorske granice|Oman]] |align="center" rowspan=2| teritorijalno-epikontinentalna |align="center" rowspan=2| <span style="color:green;">Riješen</span> |colspan=2|<small>Sporazum (1975.), sporazum (2000.)</small> |- bgcolor="#eeeeee" !align="left"| {{flagicon|PAK}} [[#Obala i pomorske granice|Pakistan]] |align="center"| [[Omanski zaljev]] |colspan=2|<small>Sporazum (2000.)</small> |} <div id="Granica s Afganistanom"></div>'''Granica s Afganistanom''' [[Datoteka:Iran-Afghan border (Cro).PNG|mini|desno|300px|{{sh icon}} [[Iran]]sko-[[afganistan]]ska granica]] Granica između [[Iran]]a i [[Afganistan]]a proteže se uglavnom u smjeru [[sjever]]-[[jug]] dužinom od 945 [[km]] i dijeli [[Iranska visoravan|Iransku visoravan]], a izvorno je nastala u [[18. vijek]]u<ref>Vidi:<br />• [[#Malhotra1982|Malhotra, Ravi Inder (1982.)]], str. 2.<br />• [[#Prescott1975|Prescott, John Robert Victor (1975.)]], str. 99.-211. i 238.-241.</ref> prilikom raspada [[Safavidska Monarhija|safavidskog]] [[Iran]]a na dvije nova i sukobljene monarhije: [[Kadžarska Monarhija|kadžarsku]] na zapadu i [[Duranijska Monarhija|duranijsku]] na istoku<ref name="IranicaBorIIIAfg">[[#IranicaBorIIIAfg|Balland, Daniel (15.12.1989.)]]</ref>. Nakon desetaka godina kolebanja uzrokovanih oružanim sukobima, granica se stabilizirala nakon što je [[27. 5.]] [[1863.]] kabulski amir [[Dost Muhamed-han]] zauzeo [[Herat]]<ref>[[#Champagne1981|Champagne, David C. (1981.)]]</ref>. Granični sukobi od tada prestaju, no proces detaljnog razgraničenja trajao je relativno dugo vremena ([[1872.]]-[[1935.]]) i odvijao se u tri faze koje odgovaraju različitim dijelovima granice<ref name="IranicaBorIIIAfg"/>. Za rješavanje graničnih sporova [[Iran]] i [[Afganistan]] pozvali su neutralne komisije za [[Arbitraža|arbitražu]] koje su se sastojale prvo od [[UK|Britanaca]], potom [[Amerika|američkih]] država, te konačno [[Turska|Turaka]]<ref name="IranicaBorIIIAfg"/>. Nužnost hitnog razgraničenja prvo se pojavila u [[Sistan]]u, južnoj regiji odnosno zatvorenom [[sliv]]u od 90.000 [[km²]] koji obuhvaća [[ušće]] [[Helmand]]a i nekoliko manje važnih [[Rijeka (vodotok)|rijeka]]<ref>[[#Tavakoli1948|Tavakoli, Ahmad (1948.)]]</ref>. Zbog relativno plodnog [[Tlo|tla]] radi se o jedinom gušće naseljenom području na [[iran]]sko-[[afganistan]]skoj granici, a smatra ga se i od velike strateške važnosti<ref>[[#Greaves1986|Greaves, Ross L. (1986.)]], str. 90.-102.</ref>. Sredinom [[19. vijek]]a politička situacija oko ovog dijela granice bila je vrlo turbulentna s obzirom da su se [[Teheran]] i [[Kabul]] borili za naklonost lokalnih [[pleme]]nskih vođa<ref>[[#Yapp1980b|Yapp, Malcolm E. (1980.)]], str. 163.</ref>. Nakon anarhije koja je zavladala nakon smrti [[Dost Muhamed-han]]a ([[1863.]]), Iranci su prodrli dublje u regiju i uspješno uspostavili uporište na desnoj obali [[Helmand]]a, a [[1865.]] zauzeli su i [[Nad-e Ali]]<ref>[[#Gopalakrishnan1982|Gopalakrishnan, Rajaneesh (1982.)]], III., 93.</ref>. Nakon što je tri godine kasnije Afganistanom zavladao [[Šer Ali-han]], [[iran]]ski vladar [[Nasrudin-šah]] bio je pod političkim pritiskom i zatražio je [[UK|britansku]] arbitražu u skladu s odredbama 6. članka [[Pariški sporazum (1857.)|Pariškog sporazuma]] iz [[1857.]] prema kojem se [[UK|Britanija]] obavezala na „prijateljsku pomoć u svim pitanjima između [[Iran]]a i [[Afganistan]]a“<ref name="IranicaBorIIIAfg"/>. Ubrzo je sastavljena Sistanska arbitražna komisija koja se sastojala od četiri britanska časnika pod vodstvom [[Frederic John Goldsmid|F. J. Goldsmida]], pukovnika koji je [[1871.]] dovršio razgraničavanje [[Iran]]a i kneževine [[Kalat (kneževina)|Kalat]]<ref name="Goldsmid1876.I142224">[[#Goldsmid1876|Goldsmid, Frederic John (1876.)]], I., str. 142.-224.</ref>. Goldsmid je posjetio [[Sistan]] u februaru [[1872.]]<ref name="Goldsmid1876.I225414">[[#Goldsmid1876|Goldsmid, Frederic John (1876.)]], I., str. 225.-414.</ref> i nakon 40-ak dana provedene [[Arbitraža|arbitraže]] na terenu vratio se u [[Teheran]] odakle je u augustu iste godine obznanio rezultate<ref name="IranicaBorIIIAfg"/>. Donji tok [[Helmand]]a, od brane [[Kuhak (Sistan)|Kuhak]] (ili [[Perzijski jezik|perz.]] ''Band-e Sistan'') do [[Močvara|močvarnog]] ušća [[Hamun-e Puzak]]a, određen je kao granica „unutarnjeg“ (zapadnog) Sistana koji je pripao [[Iran]]u odnosno „vanjskog“ (istočnog) Sistana koji je pripao [[Afganistan]]u<ref name="Goldsmid1876.I225414"/>. Od navedenih dvaju točaka granica prati jednostavnu ravnu liniju prema dvama istaknutim vrhovima u masivu koji razdvaja [[Sistan]] od [[Dašt-e Lut]]a: [[Siahkuh]] (ili Kuh-e Narahu; 1278 m) na sjeveru i [[Kuh-e Malek Siah]] (1643 m) na jugu<ref name="Goldsmid1876.I225414"/>. Potonji planinski vrh u Afganistanu jedna je od njegovih točaka najbližih [[More|moru]] (oko 510&nbsp;km od [[Omanski zaljev|Omanskog zaljeva]] i [[Hormuški tjesnac|Hormuškog tjesnaca]])<ref name="IranicaBorIIIAfg"/>. Britanskom [[Arbitraža|arbitražom]] teoretski je bilo definirano približno 300 [[km]] granica, no razgraničenje nije odmah provedeno u praksi. Naime, zbog početnog [[Šer Ali-han]]ovog odbijanja ratificiranja sporazuma smatra se da je [[Frederic John Goldsmid|Goldsmid]] pogodovao [[Iran]]u na uštrb [[Afganistan]]a, no u oktobru [[1873.]] godine afganistanski je vladar primio 1,5 milijuna [[rupija]] odštete i ipak uvažio arbitražu<ref name="IranicaBorIIIAfg"/>. [[Frederic John Goldsmid|Goldsmidova]] arbitraža ubrzo se pokazala vrlo neprimjerenom posebice glede lokacija odabranih za granične biljege što se tumači na različite načine; jedni tvrde da su pogrješke plodom puke slučajnosti odnosno [[UK|britanskog]] nepoznavanja terena<ref name="IranicaBorIIIAfg"/>, a drugi da su tim činom namjerno pokušali stvoriti regionalne tenzije kako bi mogli projicirati vlastite interese<ref>[[#Abidi1977|Abidi, Aqil Hyder Hasan (1977.)]], str. 357.-378.</ref>. Jedan od podataka koji potkrijepljuje potonji argument su i nejasno definirana prava o vodoopskrbi<ref name="IranicaBorIIIAfg"/>. Spomenute lokacije odabrane za granične biljege bile su vrlo nestabilne s obzirom da se nalaze ili uz prošireni riječni tok tipičan za nizinu [[Riječna delta|delte]] ili na promjenjivoj [[Obala|obali]] obližnjeg jezera koja se značajno mijenja ovisno o [[Godišnja doba|sezoni]] odnosno godini<ref name="IranicaBorIIIAfg"/>. Uzimajući u obzir i sporna pitanja o korištenju [[Helmand]]ovih voda (posebno u [[Suša|sušnim]] periodima), arbitražne odluke otvarale su mogućnost ozbiljnog graničnog sukoba dviju država<ref name="IranicaBorIIIAfg"/>. Godine [[1896.]] velika je [[poplava]] rezultirala pomicanjem glavnog riječnog korita [[Helmand]]ove delte od istočnog ogranka [[Sihsar]]a do [[Rud-e Parijan]]a, starog kanala za [[navodnjavanje]]. On se nalazi duboko na zapadu odnosno u potpunosti na [[iran]]skom teritoriju što je prijetilo onemogućavanjem navodnjavanja u [[afganistan]]skom dijelu [[Sistan]]a<ref name="IranicaBorIIIAfg"/>. U početku su lokalne vlasti riješile problem obostranim sporazumom koji je uključivao podizanje zemljane [[Brana|brane]] na Rud-e Parijanu što je omogućilo obnovu korita u Sihsaru<ref>[[#Gopalakrishnan1982|Gopalakrishnan, Rajaneesh (1982.)]], III., 96.</ref>, no [[1902.]] izbila je velika [[suša]] pa je nedostatak zaliha [[Voda|vode]] doveo do zategnutih odnosa između iranskog i afganistanskog stanovništva u Sistanu, a zabilježeni su i oružani okršaji<ref name="IranicaBorIIIAfg"/>. [[UK|Britanci]] su potom ponovo pozvani da provedu [[Arbitraža|arbitražu]] i precizno definiraju državne granice u [[Porječje|porječju]] [[Helmand]]a, pa je sazvana „Sistanska granična komisija“ pod vodstvom pukovnika [[Henry McMahon|A. H. McMahona]] koji je bio dobro upoznat s južnim granicama [[Afganistan]]a<ref name="IranicaBorIIIAfg"/>. Komisija je istraživala teren pune dvije godine, od februara [[1903.]] do aprila [[1905.]] godine<ref>Vidi:<br />• [[#Ward1906a|Ward, Thomas Robert John (1906.)]], Irrigation Report<br />• [[#Ward1906b|Ward, Thomas Robert John (1906.)]], Revenue Report</ref>. Unatoč [[iran]]skim potraživanjima dijela [[Sistan]]a koji je [[1872.]] bio dodijeljen [[Afganistan]]u, komisija se odlučila držati smjernica [[Frederic John Goldsmid|Goldsmidove]] arbitraže odnosno poboljšati definicije starih granica<ref name="IranicaBorIIIAfg"/>. Primjerice, granica koja je prvotno postavljena koritom [[Sihsar]]a nakon što je presušen redefinirana je nizom od 89 okolnih brežuljaka s obje strane (desne afganistanske; lijeve iranske). Konačno, nakon pedantnih istraživanja koja i danas predstavljaju primarni dokumentacijski izvor<ref name="IranicaBorIIIAfg"/>, komisija je dodijelila [[Iran]]u trećinu [[Helmand]]ovog toka kod njegovog ušća u [[Sistan]] i proglasila dvije države jednako nadležnima za korištenje zaliha [[Voda|vode]] odnosno [[navodnjavanje]], bez obzira na daljnje moguće izmjene [[Rijeka (vodotok)|riječnih korita]]<ref>[[#McMahon1906|McMahon, Arthur Henry (1906.)]], str. 209.-228. i 333.-352.</ref>. Nove [[Arbitraža|arbitražne]] mjere ipak nisu u potpunosti spriječile izbijanje novih graničnih sporova, posebice nakon [[afganistan]]skog velikog projekta za [[navodnjavanje]] srednjim tokom [[Helmand]]a iz [[1946.]] koji je ugrozio vodoopskrbu u cijelom [[Sistan]]u<ref name="IranicaBorIIIAfg"/>. Nakon neuspjeha bilateralnih pregovora, godine [[1951.]] sazvana je trojna „Komisija Helmandove delte“ ([[Perzijski jezik|perz.]] ''Komisjun-e Delta-je Helmand'') s članovima iz [[Čile]]a, [[Kanada|Kanade]] i [[SAD|Sjedinjenih Država]]<ref name="IranicaBorIIIAfg"/>. Prema odlukama ove komisije [[Afganistan]] je bio dužan isporučiti [[Iran]]u određenu količinu [[Voda|vode]] propisanu prema [[Mjesec (period)|mjesecima]] (min. 1,98 m³/s u [[septembar|septembru]], maks. 66,12 m³/s u [[februar]]u; prosječno 22 [[m³/s]] godišnje)<ref name="IranicaBorIIIAfg"/>. Afganistan je prihvatio arbitražu, no [[Iran]] ju je odbacio tražeći veće ustupke. Spor se nastavio sljedećih dvadeset godina, a kulminirao je nakon velike [[Suša|suše]] iz [[1971.]] godine. Međutim, ovaj put strasti su se brzo smirile pa je [[13. 3.]] [[1973.]] u prijateljskoj atmosferi donešen „Afganistansko-iranski sporazum o Helmandu“. Njime se Afganistan obavezao prepustiti nešto veći dio [[Helmand]]ovih voda Iranu (prosječno 26 [[m³/s]] godišnje)<ref>[[#AIHelmand1972|Afghan MOIC (1972.)]]</ref>, a u slučaju zabilježenog pada riječnog [[vodostaj]]a iznad vodospremnika [[Hidroelektrana Kajakai|Kajakai]] obje su strane bile dužne na proporcionalni ustupak [[Voda|vode]] drugoj<ref name="IranicaBorIIIAfg"/>. Ratifikacija sporazuma odgođena je padom [[afganistan]]ske [[Barakzai (dinastija)|monarhije]] u julu iste godine kada je pokrenuta i agresivna politička [[kampanja]] protiv „prodaje“ [[Helmand]]a. Ipak, sporazum je naposljetku potpisan [[5. 6.]] [[1977.]] u [[Teheran]]u čime je vjekovni granični spor okončan<ref name="IranicaBorIIIAfg"/>. Razgraničavanje ostalih dijelova [[iran]]sko-[[afganistan]]ske državne granice potaknulo je niz manjih sporova što se prvenstveno odnosi na područja koja nisu bila trajno naseljena već su služila kao [[Zima|zimski]] pašnjaci [[nomad]]skim plemenima<ref name="IranicaBorIIIAfg"/>. Zbog ništavne [[Ekonomija Irana|ekonomske]] vrijednosti, područja su često provokativno nazivana „Ravnicom tuge“ ([[Perzijski jezik|perz.]] ''[[Dašt-e Navmed]]'')<ref name="IranicaBorIIIAfg"/>. [[Datoteka:Jam Qasr Zarafshan.jpg|mini|lijevo|250px|Rijeka [[Harirud]] čini prirodnu [[iran]]sku granicu s [[Afganistan]]om i [[Turkmenistan]]om]] [[Dašt-e Haštadan]], okrug nazvan prema navodnim ostacima 80 [[kanat]]a koji se nalazi južno od riječnog zavoja [[Harirud]]a, podijeljen je između dvije zemlje u decembru [[1889.]] temeljem [[Arbitraža|arbitraže]] koju je proveo general bojnik C. S. MacLean, britanski [[veleposlanik]] u [[Veliki Horasan|Horasanu]] i [[Sistan]]u<ref name="IranicaBorIIIAfg"/>. Tokom [[1890.]] i [[1891.]] godine MacLean je dao podići 39 graničnih kolaca uzduž 66&nbsp;km<ref>[[#USDOS2061961|State Department (20.6.1961.)]], str. 2.</ref>. Ovaj potez brzo je popraćen stvaranjem malih i stalno naseljenih [[oaza]] s obje strane granice, posebice na [[iran]]skoj<ref name="IranicaBorIIIAfg"/>. Krivudavi tok na sjevernom dijelu [[Harirud]]a predstavlja jednu od najstabilnijih i najmanje spornih [[Državna granica|državnih granica]] u široj regiji, no ujedno je i jedna od najpustijih s obzirom da ne postoji niti jedan [[most]] duž 157 [[km]] tog graničnog dijela<ref name="IranicaBorIIIAfg"/>. Centralni dijelovi granice između [[Dašt-e Haštadan|Haštadana]] i [[Sistan]]a bili su nenaseljeni dugo vremena, no ipak je zabilježeno niz povremenih političkih sporova koji su u junu [[1928.]] rezultirali odlukom dviju država da potpišu novi sporazum o [[Arbitraža|arbitraži]]<ref name="IranicaBorIIIAfg"/>. Za neutralnog posrednika odabrana je [[Turska]], država s kojom su [[Iran]] i [[Afganistan]] bili u dobrim odnosima. Između oktobra [[1934.]] i maja [[1935.]] godine, turski general Fahredin Altaj iscrtao je više od 400&nbsp;km granica i potom odredio podizanje 48 graničnih kolaca<ref>[[#USDOS2061961|State Department (20.6.1961.)]], str. 3.</ref>. Kasnije je [[turska]] komisija dala podići još pet kolaca na lijevoj obali [[Harirud]]a s ciljem dopunjavanja onih koje je 45 godina ranije dao postaviti MacLean. Ovim činom razgraničenje [[Iran]]a i [[Afganistan]]a u potpunosti je završeno<ref name="IranicaBorIIIAfg"/>. U [[Ekonomija Irana|ekonomskom]] smislu [[iran]]sko-[[afganistan]]ska granica od manjeg je značaja za obje zemlje<ref name="IranicaBorIIIAfg"/>, a jedini granični prijelaz do [[2000-ih]] otvoren za trgovinu nalazio se između gradića [[Tajbad]]a (Iran) i [[Islam-Kala|Islam-Kale]] (bivši Kafir-Kala, Afganistan) tj. 120&nbsp;km zapadno od afganistanskog [[Herat]]a, 32&nbsp;km od iranskog [[Jusufabad]]a odnosno 250&nbsp;km od [[Mašhad]]a. S obzirom da su cijene u [[Iran]]u neusporedivo veće nego u [[Afganistan]]u, uzduž granice česta pojava je krijumčarenje [[Stoka|stoke]]. Prema iransko-afganistanskom trgovačkom sporazumu iz [[1960.]] godine, kamioni iz obje zemlje imaju dozvolu za prometovanje između [[Herat]]a i [[Mašhad]]a<ref name="IranicaBorIIIAfg"/>. U cilju da se [[Afganistan]]u nadoknade ustupci definirani ugovorom o upravljanju [[Helmand]]ovim vodama iz [[1973.]] godine, trgovački sporazum je proširen na čitavu cestovnu mrežu između dviju zemalja i [[Iran]] mu je osigurao korištenje svojih [[luka]] uz [[otvoreno more]]<ref name="IranicaBorIIIAfg"/>. Međutim, zbog nerazvijene [[promet]]ne mreže u [[Afganistan]]u ovaj ekonomski potez nije zaživio pa se veći dio afganistanske [[Roba|robe]] nastavio izvoziti preko relativno dostupnijeg [[Karači]]ja u [[Pakistan]]u odnosno [[Turkmenistan]]a na sjeveru<ref name="IranicaBorIIIAfg"/>. Godine [[2004.]] otvoren je i drugi granični prijelaz između iranskog sela [[Milak (Iran)|Milak]] i afganistanskog grada [[Zarandž]]a<ref>[[#RMTO|RMTO: Road & transportation (2011.)]]</ref>, a [[2010.]] najavljeno je da će [[iran]]ska vlada će financirati projekt [[željeznice]] koja će [[Teheran]] preko [[Mašhad]]a spojiti s [[Haf]]om i [[Herat]]om<ref>[[#Reuters1742010|Reuters (17.4.2010.)]]</ref>. Najveći iranski sigurosni problemi na ovoj granici tokom [[2000-ih]] bili su priljev stotina hiljada afganistanskih [[izbjeglica]] koji su bježali pred [[Rat u Afganistanu (2001–)|američkim napadom]], te borba protiv krijumčarenja afganistanskog [[heroin]]a prilikom čega je stradalo na hiljade [[Oružane snage Irana|iranskih vojnika]]<ref>[[#PressTV7122011|PressTV (7.12.2011.)]]</ref>. <div id="Granice s Armenijom i Azerbajdžanom"></div>'''Granice s Armenijom i Azerbajdžanom''' [[Datoteka:Iran-Armenian-Azeri border (Cro).PNG|mini|desno|450px|{{sh icon}} Granice [[Iran]]a s [[Armenija|Armenijom]] i [[Azerbajdžan]]om]] [[Iran]]ska granica s [[Armenija|Armenijom]] (48 [[km]]<ref name="SCILenIranBord"/>) i [[Azerbajdžan]]om (759 [[km]]<ref name="SCILenIranBord"/>) u fizičkom smislu proteže se u smjeru [[istok]]-[[zapad]] i sastoji se od tri dijela koji su redom najkraći među državnim granicama Irana: istočnog dijela granice s Azerbajdžanom, centralnog s Armenijom, te zapadnog s azerbajdžanskom enklavom [[Nahčivan]] (179 [[km]]). Ove se granice kako iz fizičke tako i iz historijske perspektive mogu sagledati kao cjelina s obzirom da su plodom vjekovnih [[Iransko-ruski ratovi|iransko-ruskih sukoba]] u regiji [[Kavkaz (regija)|Kavkaza]] koji su započeli još [[1556.]] prilikom [[Rusko Carstvo|ruskog]] prodora u grad [[Astrahan]] ([[Perzijski jezik|perz.]] ''Haštarhan'') na sjevernoj [[Kaspijsko jezero|kaspijskoj]] obali<ref name="IranicaBorIIRus"/>. Prva [[Iransko-ruski rat (1722. – 1723.)|ruska provala]] na [[Kavkaz (regija)|Kavkaz]] i sjeverni [[Iran]] uzrokovana je padom [[Safavidska Monarhija|safavidske dinastije]] odnosno invazijom [[Paštunci|paštunskih]] [[Hotakijska Monarhija|Hotakija]] s istoka<ref name="IranicaBorIIRus"/>. Godine [[1722.]] trupe [[Petar Veliki|Petra Velikog]] okupirale su [[Derbent]] ([[Perzijski jezik|perz.]] ''Darband''), a potom u novembru iste godine na poziv namjesnika iz [[Rašt]]a ugroženog paštunskim napadima uspostavljaju vojno uporište u tom gradu. U maju [[1723.]] u potpunosti je zauzeta cijela pokrajina<ref>[[#Rabino1917|Rabino, Hyacinth Louis (1917.)]], str. 465.</ref>, a dva mjeseca kasnije okupiran je i [[Baku]] ([[Perzijski jezik|perz.]] ''Badkuba'') s ciljem da osiguranja kopnenih komunikacija<ref name="IranicaBorIIRus"/>. Iranski šah [[Tahmasb II.]] [[23. 9.]] [[1723.]] bio je prisiljen sklopiti [[Sporazum iz Sankt Peterburga (1723.)|sporazum]] kojim je [[Rusko Carstvo|Rusima]] predao gradove [[Derbent]], [[Baku]] i [[Astarabad]], te [[Gilan]] i [[Mazandaran]]<ref>[[#Hanway1762|Hanway, Jonas (1762.)]], II., str. 262.</ref>. Potonje dvije [[Iranske pokrajine|pokrajine]] zapravo nisu bile djelotvorno okupirane s obzirom da Rusi nisu napredovali iza [[Lahidžan]]a koji je bio zauzet od [[1725.]] godine<ref>[[#Hanway1762|Hanway, Jonas (1762.)]], II., str. 308.</ref>, no [[Istanbulski sporazum (1724.)|Istanbulski sporazum]] između Rusa i Osmanlija iz [[1724.]] ipak je uspostavio smjernice za podjelu sjeverozapadnog [[Iran]]a<ref name="IranicaBorIIRus"/>. Njime su zapadne pokrajine uključujući [[Dagestan]] i sjeverni [[Širvan]] pripali [[Osmansko Carstvo|Osmanskom]], a sjeverne pokrajine uz [[Kaspijsko jezero|kaspijsku]] obalu [[Rusko Carstvo|Ruskom Carstvu]]<ref name="IranicaBorIIRus"/>. Ubrzo moć [[Iran]]a ponovno raste pod [[Afšaridska Monarhija|afšaridskim]] vladarom [[Nader-šah]]om koji Osmanlije i Ruse prisiljava na teritorijalne ustupke. [[Rusi]] se sukladno [[Sporazum iz Rašta|sporazumu]] iz [[Rašt]]a ([[1732.]]) prvo povlače iz osvojenog [[Astarabad]]a i [[Mazandaran]]a, potom iz [[Gilan]]a i [[Tališki masiv|Tališa]], te konačno prema [[Sporazum iz Gandže|sporazumu]] iz [[Gandža|Gandže]] ([[Ruski jezik|rus.]] ''Elizavetpol'') i iz [[Baku]]a i [[Derbent]]a<ref>[[#Gukasov1916|Gukasov, G. I. (1916.)]], str. 33.</ref>. Kraj [[18. vijek]]a obilježava uspostava stalne [[Rusko Carstvo|ruske]] prisutnosti na [[Kavkaz (regija)|Kavkazu]]<ref name="IranicaBorIIRus"/>. Nakon što je ponovo oslabila [[iran]]ska centralna vlast pod [[Zandijska Monarhija|zandijskom dinastijom]], podređena [[Gruzija]] je [[1781.]] sklopila sporazum s Rusijom u cilju da izbjegne velike iranske [[porez]]ne namete. Novi [[iran]]ski vladar [[Muhamed-han Kadžar]] odgovorio je na taj potez invazijom Gruzije i zauzimanjem [[Tbilisi]]ja, no to je izazvalo novu intervenciju [[Rusko Carstvo|Ruskog Carstva]] koje je ponovo zauzelo gradove [[Derbent]] i [[Baku]] odnosno [[Kaspijsko jezero|kaspijsku]] obalu do Mogana<ref name="IranicaBorIIRus"/>. [[Aleksandar I., ruski car|Aleksandar I.]] nastavio je s ekspanzionističkom politikom pa je prilikom proglasa [[21. 9.]] [[1801.]] pripojio [[Gruzija|Gruziju]] čime su započeli novi problemi razgraničenju dvaju carstava, a okončani su tek nakon [[Iransko-ruski rat (1804.—1813.)|devetogodišnjeg rata]] ([[1804.]] – [[1813.]]). Prema [[Golestanski sporazum|Golestanskom sporazumu]] sklopljenom u oktobru [[1813.]] Rusiji su pripali [[Širvan]], [[Karabag]] i veći dijelovi [[mogan]]skih stepa<ref>Vidi:<br />• [[#Hurewitz1979|Hurewitz, Jacob Coleman (1979.)]], I., str. 195.-197.<br />• [[#Krausse1899|Krausse, Alexis Sidney (1899.)]], str. 332.-335.</ref>, čime je državna granica prvi put je precizno definirana<ref name="IranicaBorIIRus"/>. Sljedećih dvanaest godina nižu se granični incidenti koji su rezultirali novim [[Iransko-ruski rat (1826. – 1828.)|Iransko-ruskim ratom]] ([[1826.]] – [[1828.]]) odnosno sklapanjem [[Turkmenčajski sporazum|Turkmenčajskog sporazuma]] u februaru [[1828.]] godine<ref>Vidi:<br />• [[#Hurewitz1979|Hurewitz, Jacob Coleman (1979.)]], I., str. 231.-237.<br />• [[#Krausse1899|Krausse, Alexis Sidney (1899.)]], str. 336.-341.</ref>. Novim sporazumom [[Rusko Carstvo|Rusija]] je dodatno pripojila kneževine [[Erevan (kneževina)|Erevan]] ([[Perzijski jezik|perz.]] ''Iravan''), [[Nahčivan (kneževina)|Nahčivan]] ([[Perzijski jezik|perz.]] ''Nahdžavan'') i [[Tališ (kneževina)|Tališ]] čime je granica dodatno pomaknuta prema jugu. Njen zapadni dio zapravo je od početka bio dobro utvrđenom bojišnicom sastavljenom od topografskih i hidrografskih elemenata koji su služili kao prirodne zapreke ruskim prodorima<ref name="IranicaBorIIRus"/>, a među takvima se najviše ističu rijeke [[Aras]] i [[Balha]], dok su to na istočnom dijelu obronci [[Tališki masiv|Tališkog masiva]] i donji tok [[Astara-Čaj]]a na [[Kaspijsko jezero|kaspijskim]] padinama<ref name="IranicaBorIIRus"/>. Ove prirodne granice prilično su precizno dijelile moganske [[stepe]] na [[iran]]ski i [[Rusko Carstvo|ruski]] dio, no granične probleme stvarali su učestali prelasci [[nomad]]skih [[pleme]]na, osobito [[Turkijski narodi|turkijskih]] [[Šahseven]]a na zimskim [[Pašnjak|pašnjacima]]<ref name="IranicaBorIIRus"/>. Iranske vlasti nerijetko nisu oklijevale goniti ih i na [[Rusko Carstvo|ruskom teritoriju]] što je vodilo i prigovorima na službenoj razini. [[Rusi]] su ovaj problem početkom pokušali riješiti na način da je određenim plemenima iz [[Iran]]a zabranjen prijelaz granice<ref>Vidi:<br />• [[#Radde1886|Radde, Gustav (1886.)]], str. 432.<br />• [[#Schweizer1970|Schweizer, Günther (1970.)]], str. 107.</ref>, neka su deportirana iz Rusije u okolicu [[Urmija|Urmije]], a s [[Iran]]om je dogovoren proces uklanjanja problematičnih [[pleme]]na s graničnog područja<ref name="IranicaBorIIRus"/>. Unatoč službenim dogovorima, neka plemena nastavljala su prkositi jednim i drugim vlastima pa su dvije zemlje [[1869.]] godine ugovorile uspostavu trajnih graničnih patrola. Međutim, s obzirom da se ni one nisu pokazale učinkovitima ruske su vlasti [[1884.]] odlučile u potpunosti zatvoriti granicu što se pokazalo katastrofalnim za pleme [[Šahseven]] jer je 35 od 56 [[klan]]ova (5385 od 8635 [[obitelj]]i) bilo prisiljeno provesti [[Zima|zimu]] na hladnom [[Rusko Carstvo|ruskom teritoriju]]<ref>[[#Radde1886|Radde, Gustav (1886.)]], str. 437.-442.</ref>. [[Datoteka:Jolfa-Aras2.jpg|mini|lijevo|250px|Rijeka [[Aras]] čini prirodnu [[iran]]sku granicu s [[Armenija|Armenijom]] i [[Azerbajdžan]]om]] Iako je [[iran]]sko-[[Rusko Carstvo|ruska]] granica bila zatvorenom za [[nomad]]ska plemena, ostala je otvorenom za [[Trgovina|trgovinu]] tokom čitave druge polovice [[19. vijek]]a odnosno sve do [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]]<ref name="IranicaBorIIRus"/>. Osim aktivnog krijumčarenja<ref>[[#Chantre1893|Chantre, Bellonie (1893.)]], str. 135.</ref>, važne legalne trgovačke rute [[Karavana|karavanskog]] tipa protezale su se duž [[Aras]]a, posebno kod grada [[Džolfa|Džolfe]]<ref>[[#Chantre1893|Chantre, Bellonie (1893.)]], str. 177.</ref>. Drugi grad od velike [[Ekonomija Irana|ekonomske]] važnosti bila je [[Kaspijsko jezero|kaspijska]] luka [[Astara]] u koju se pomorskim i kopnenim putem slijevala ruska [[roba]], a potom otpremala prema [[Ardabil]]u i [[Tabriz]]u<ref>[[#Bazin1980|Bazin, Marcel (1980.)]], II., str. 183.</ref>. Općenito, ova je granica bila najvažnijim [[Ekonomija Irana|ekonomskim]] i [[Promet Irana|prometnim]] čvorištem između [[Iran]]a i [[Evropa|Evrope]] sve do [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]]<ref name="IranicaBorIIRus"/>. Izgradnjom asfaltirane [[Cesta|ceste]] od [[Anzali]]ja do [[Teheran]]a ([[1893.]] – [[1899.]]) veliki dio [[Trgovina|trgovine]] preusmjeren je na pomorski [[promet]], no izgradnja slične prometnice između [[Džolfa|Džolfe]] i [[Tabriz]]a ([[1902.]]) odnosno [[željeznice]] koja je spajala Džolfu, Tabriz i [[Urmija|Urmiju]] ([[1913.]] – [[1916.]]) doveli su do revitalizacije [[Cestovni promet|cestovnog prometa]]<ref name="IranicaBorIIRus"/>. Ipak, navedena željeznica korištena je uglavnom za potrebe [[Oružane snage Irana|iranske vojske]]<ref>[[#Issawi1971|Issawi, Charles Philip (1971.)]], str. 185. i 200.-201.</ref>. [[Ruska revolucija]] iz [[1917.]] godine gotovo je u potpunosti poremetila [[Ekonomija Irana|ekonomske]] i [[promet]]ne odnose s Iranom koji su obnovljeni tek nakon što je [[1957.]] usvojen zajednički pravilnik o preciznom definiranju granica, posebno uz korita [[Aras]]a i [[Astara-Čaj]]a<ref name="IranicaBorIIRus"/>. [[Rusija]] je ranije potraživala potpuno pravo na rijeku [[Aras]] odnosno uspostavu granice uz njenu južnu obalu<ref>[[#Melamid1959|Melamid, Alexander (1959.)]], str. 122.-124.</ref>, no takvi zahtjevi naišli su na protivljenje [[Iran]]a. Konačni ishod sporazuma uključivao je ravnomjerno korištenje [[voda]] iz rijeka odnosno [[Umjetno jezero|akumulacijskog jezera]] (kapaciteta 1.35 [[km³]]) nastalog izgradnjom [[Brana|brane]] pokraj grada [[Nahčivan (grad)|Nahčivana]] ([[1967.]] – [[1972.]])<ref name="IranicaBorIIRus"/>. [[Ekonomija Irana|Ekonomska]] suradnja [[Iran]]a sa [[SSSR]]-om nije dosegnula nekadašnju razinu, a glavnim trgovačkim rutama bili su [[luka]] [[Anzali]] i dva granična prijelaza pokraj [[Džolfa|Džolfe]] i [[Astara|Astare]]. Neposredno prije [[Iranska revolucija|iranske revolucije]] iz [[1979.]] godine, količina ruske [[Roba|robe]] otpremljene preko potonjeg naselja iznosila je svega 37.000 [[tona]] godišnje<ref name="IranicaBorIIRus"/>. Iranski [[izvoz]] u Rusiju uglavnom se svodio na [[prirodni plin]] koji je iz Astare transportiran [[plinovod]]om izgrađenim [[1970.]] godine. Prema sporazumu [[Iran]] je [[SSSR]]-u isporučivao 10 milijardi [[m³]] plina godišnje u zamjenu za pomoć u igradnji velike čeličane u [[Isfahan]]u<ref name="IranicaBorIIRus"/>. [[Rat za Nagorno-Karabah|Rat]] između [[Armenija|Armenije]] i [[Azerbajdžan]]a ([[1988.]] – [[1994.]]) koji se vodio neposredno uz granicu s [[Iran]]om nije izazvao nikakve promjene iste u fizičkom smislu, ali je doveo do [[Humanitarna pomoć|humanitarnih]] problema odnosno priljeva hiljada [[Armenci|armenskih]] i [[Azeri|azerskih]] [[izbjeglica]] u [[Iran]]. <div id="Granica s Irakom"></div>'''Granica s Irakom''' [[Datoteka:Iran-Iraqi border (Cro).PNG|mini|desno|300px|{{sh icon}} [[Iran]]sko-[[Irak|iračka]] granica]] [[Irak]] je država s kojom [[Iran]] ima najdužu granicu (1609 [[km]]<ref name="SCILenIranBord"/>), većim dijelom oblikovanu kroz [[Iransko-turski ratovi|iransko-turske ratove]] u [[Novi vijek|novom vijeku]]<ref name="Edmonds1975">[[#Edmonds1975|Edmonds, Cecil John (jun 1975.)]], str. 147.-154.</ref>. [[Mezopotamija|Mezopotamiju]] su oko [[1500.]] godine u [[Iran|iransku državu]] uklopili [[Safavidi]], no već početkom [[1510-ih]] njene sjeverne dijelove prisvajaju [[Osmansko Carstvo|Osmanlije]]<ref name="IranicaBorIOto">[[#IranicaBorIOto|McLachlan, Keith Stanley (15.12.1989.)]]</ref>. Sredinom [[16. vijek]]a [[Iran]] je izgubio čitavu [[Mezopotamija|Mezopotamiju]] i bio je prisiljen na sklapanje [[Amazijski sporazum|Amazijskog]] ([[1555.]]) odnosno [[Istanbulski sporazum (1590.)|Istanbulskog sporazuma]] ([[1590.]]) kojima je i službeno potvrđena osmanlijska vlast nad osvojenim krajevima<ref name="IranicaBorIOto"/>. Nakon uspješnih [[iran]]skih protunapada početkom [[17. vijek]]a, granica s [[Osmansko Carstvo|Osmanskim Imperijom]] usvojena je [[Zuhapski sporazum|Zuhapskim sporazumom]] ([[17. 5.]] [[1639.]])<ref name="Sevian1968.211223">[[#Sevian1968|Sevian, Vahe J. (1968.)]], str. 211.-223.</ref> koji je postao temeljem za današnju [[iran]]sko-[[Irak|iračku]] granicu između [[Tigris]]a i [[Zagros]]a<ref name="IranicaBorIOto"/>. Ipak, zbog nesavršenosti definicija i daljnjih sukoba, tokom sljedeća dva i pol vijeka sklopljeno je još niz sporazuma lokalnog karaktera. Nakon što su [[Osmansko Carstvo|osmanlijske]] snage [[1838.]] i [[1839.]] pokušale uništiti [[iran]]sku luku [[Horamšaher]] u cilju da se međunarodna pomorska trgovina preusmjeri u njihovu [[Basra|Basru]], na britanski poticaj okupljena je komisija sastavljena od predstavnika [[Osmansko Carstvo|Osmanlija]], [[Iran]]aca, [[UK|Britanaca]] i [[Rusko Carstvo|Rusa]] koja je nakon četverogodišnjeg rada dovela do sklapanja drugog [[Erzurumski sporazum (1847.)|Erzurumskog sporazuma]] ([[31. 5.]] [[1847.]])<ref name="MojtahedZadeh2006.128131">[[#MojtahedZadeh2006|Mojtahed Zadeh, Pirouz (2006.)]], str. 128.-131.</ref>. Njime je dogovoreno da će [[Iran]] prepustiti Osmanlijama područja zapadno od [[Zuhab]]a uključujući [[Sulejmanijska pokrajina|Sulejmanijsku pokrajinu]] u zamjenu za istočnu obalu [[Perzijski zaljev|Perzijskog zaljeva]] uključujući otok [[Hezr]], luku [[Horamšaher]] i lijevu obalu [[Arvand-Rud]]a<ref>[[#Ismael1982|Ismael, Tareq Y. (1982.)]], str. 41.-42.</ref>. Također, usklađeno je i [[iran]]sko pravo na nesmetanu plovidbu Arvand-Rudom od [[Ušće|ušća]] na jugu do dodirne granične točke dviju država na sjeveru<ref>Vidi:<br />• [[#Adamijat1975|Adamijat, Ferejdun (1975.)]], str. 62.-154.<br />• [[#LON21935|LON Official Journal (feb. 1935.)]], str. 197.-226.</ref>. [[Iran]] se nije u potpunosti slagao sa odrednicama sporazuma jer je granica zapravo bila definirana istočnom (lijevom) obalom rijeke što je [[Osmansko Carstvo|Osmanlijama]] otvaralo mogućnost da naknadno svojataju korito [[Arvand-Rud]]a<ref>[[#Cottam1979|Cottam, Richard W. (1979.)]], str. 336.</ref>. Drugi [[Erzurumski sporazum (1847.)|Erzurumski sporazum]] rezultirao je i izradom detaljne [[Topografska karta|topografske karte]] između [[1848.]] i [[1865.]] godine<ref name="IranicaBorIOto"/>. Tiskane su dvije odvojene [[Karta|karte]]; prva u mjerilu 1:84.000 iznad [[Geografska širina|geografske širine]] od 36’N, a na drugoj je jedan [[inč]] predstavljao [[Morska milja|nautičku milju]] (tj. približno 1:73.000) i prikazivao je [[Perzijski zaljev]] ispod navedene širine<ref name="IranicaBorIOto"/>. Unatoč opsežnom kartografskom radu, karte su se pokazale nepouzdanima s obzirom da je samo na prvih osam listova uočeno oko 4000 odstupanja<ref name="Ramazani1966.5556">[[#Ramazani1966|Ramazani, Rouhollah K. (1966.)]], str. 55.-56.</ref>. Konačno, [[1869.]] godine izdana je ispravljena [[karta]] (tzv. ''Carte Identique'') uz službeno priopćenje da [[UK|Britanci]] i [[Rusko Carstvo|Rusi]] kao posrednici prepuštaju daljnja razgraničenja [[Iran]]cima i [[Osmansko Carstvo|Osmanlijama]]<ref name="Ramazani1966.5556"/>. Širenjem [[Britansko Carstvo|britanskih]] pomorskih i trgovačkih interesa u [[Mezopotamija|Mezopotamiji]] dovelo je do potrebe za što preciznijim definiranjem granica<ref>Vidi:<br />• [[#Ferrier1982|Ferrier, Ronald W. (1982.)]], I., str. 165.-166.<br />• [[#Yapp1980a|Yapp, Malcolm E. (1980.)]], str. 50.</ref>, posebno nakon [[1901.]] kada je [[Iran]] izdao [[Koncesija|koncesiju]] za crpljenje [[Nafta|nafte]] Britancu [[William Knox D'Arcy|Williamu D'Arcyju]]<ref name="IranicaBorIOto"/>. [[Anglo-iranska naftna kompanija]] započela je bušenje na visoravni u okolici [[Kasr-e Širin]]a ([[Kermanšaška pokrajina]], [[Iran]]) i [[Mandali (Irak)|Mandalija]] ([[Dijalska pokrajina]], [[Irak]]) koji su prema graničnoj karti ''Carte Identique'' djelomično bili u sastavu [[Osmansko Carstvo|Osmanskog Carstva]], no sukladno [[Erzurumski sporazum (1847.)|Erzurumskom sporazumu]] osmanlijske su vlasti pristale na crpljenje zbog izdašnih pristojbi<ref name="IranicaBorIOto"/>. [[UK|Britanci]] su ubrzo pregovarali i s [[Osmansko Carstvo|Osmanlijama]] za slične koncesije u samoj [[Mezopotamija|Mezopotamiji]]<ref>[[#Ferrier1982|Ferrier, Ronald W. (1982.)]], I., str. 3.-4.</ref>. [[Njemačka|Njemački]] prijedlog o gradnji [[željeznice]] do [[Basra|Basre]] povećao je bojazan da bi lokalni iransko-osmanlijski rat mogao otvoriti vrata njemačkom utjecaju u [[Mezopotamija|Mezopotamiji]] pa je [[1907.]] sklopljena [[anglo-ruska konvencija]] kojom su [[UK|Britanci]] i [[Rusko Carstvo|Rusi]] odredili zone ekonomskog utjecaja u [[Iran]]u. Sporazum je također uključivao i poziv za detaljno određivanje [[iran]]sko-[[Osmansko Carstvo|osmanlijskih]] granica u cilju da se izbjegne svaki mogući sukob dviju sila<ref name="IranicaBorIOto"/>. Na temelju istog u [[Teheran]]u je [[21. 12.]] [[1911.]] potpisan novi [[Teheranski protokol (1911.)|protokol]] koji je težio preciznom razgraničenju sukladnom [[Erzurumski sporazum (1847.)|Erzurumskom sporazumu]], ali proces je tekao sporo sve dok britanski i osmanlijski ministri vanjskih poslova [[Sir Edward Grey]] odnosno Haki-paša u julu [[1913.]] nisu pokrenuli energičniji rad komisije<ref name="IranicaBorIOto"/>. Iste godine [[UK|Britanija]] i [[Iran]] potpisali su novi protokol koji je [[Anglo-iranska naftna kompanija|Anglo-iranskoj naftnoj kompaniji]] dao prava na podizanje novih postrojenja oko [[Horamšaher]]a i [[Arvand-Rud]]a. Njime je prekršen [[Erzurumski sporazum (1847.)|sporazum]] iz [[1847.]] godine, ali je omogućio Britancima da izbjegnu [[Osmansko Carstvo|osmanlijske]] pristojbe za pomorski promet<ref name="IranicaBorIOto"/>. Ubrzo su uslijedile nove iransko-osmanlijske trzavice pa je [[1913.]] u [[Istanbul]]u potpisan još jedan [[Istanbulski protokol (1913.)|protokol]] prema kojem je njihova južna granica određena strogom sredinom [[Arvand-Rud]]a<ref>[[#USDOS1371978|State Department (13.7.1978.)]], str. 3.</ref>. Donji tok korita ostao je pod osmanlijskom kontrolom, izuzevši [[iran]]ske luke [[Horamšaher]] i [[Abadan]] s [[Minu|Muhalom]] te četiri pripadajuća otoka između Abadana i [[Mauvija (Irak)|Muavije]] odnosno dva otoka nasuprot [[Monjuhi]]ju<ref>[[#Ismael1982|Ismael, Tareq Y. (1982.)]], str. 54.</ref>. U cilju da se izbjegnu daljnji veći sporovi, protokol je ograničio prava na potraživanje temeljenih na fizičkim izmjenama uzrokovanih [[Morske mijene|morskim mijenama]] (npr. stvaranje novih ada)<ref name="IranicaBorIOto"/>. Ostale odrednice sporazuma uključivale su i etničke podjele: granična [[Kurdi|kurdska]] plemena na sjeveru ostala su podijeljena bez obzira jesu li [[suniti]] ili [[šijiti]]<ref name="Harari1958">[[#Harari1958|Harari, Maurice (1958.)]]</ref>, dok su na jugu [[Arapi]] premješteni zapadno odnosno [[Iranci]] i [[Turci]] istočno od granice<ref name="IranicaBorIOto"/>. Sva navedena razgraničenja označena su na detaljnoj [[Karta|karti]] koja je izrađena [[1914.]] godine<ref name="IranicaBorIOto"/>. [[Datoteka:Arvand-Rud (Cro).PNG|mini|lijevo|300px|{{sh icon}} Donji tok [[Arvand-Rud|Arvand-Ruda (Šat-al Araba)]] čini pomorsku granicu između [[Iran]]a i [[Irak]]a i predmetom je vjekovnih sporova]] Područja oko [[Hanakin]]a prema sjeveru, okolice [[Kasr-e Širin]]a na istočnoj obali [[Dijala|Dijale]] i ostalih na koje je pravo polagala [[Anglo-iranska naftna kompanija]], nakon [[Istanbulski protokol (1913.)|Istanbulskog protokola]] prvo su pripojeni [[Osmansko Carstvo|Osmanskom Imperiju]] ([[15. 5.]] [[1914.]])<ref>[[#Motamed1957|Motamed, M. Farhad (1957.)]], str. 25.-50.</ref>, a potom nakon njegovog raspada uzrokovanog [[Prvi svjetski rat|Prvim svjetskim ratom]] novonastalom [[Irak]]u ([[30. 8.]] [[1925.]])<ref name="IranicaBorIOto"/>. [[Iran]]ska vlada dugo je godina osporavala odredbe Istanbulskog protokola što se poglavito odnosilo na osmanlijsku pomorsku kontrolu nad [[Arvand-Rud]]om, tvrdeći pritom da je nevažeći jer ga nije ratificirao [[iranski parlament]] odnosno da je utemeljen na drugom [[Erzurumski sporazum (1847.)|Erzurumskom sporazumu]] kojeg su iranske vlasti ranije odbacile<ref name="IranicaBorIOto"/>. Ova interpretacija događaja smatra se opravdanom prvenstveno zbog nejasnih definicija o lijevoj obali korita i zajedničkoj pomorskoj kontroli<ref>[[#Schofield1986|Schofield, Richard N. (1986.)]], str. 51.</ref>, što je [[Iran]]ce navelo na snažniju diplomatsku angažiranost nakon raspada [[Osmansko Carstvo|Osmanskog Imperija]]<ref>[[#McLachlanJoffe1984|McLachlan, Keith Stanley; Joffe, George H. (1984.)]], str. 4.</ref>. [[Irak]] je [[1921.]] nakon raspada Osmanskog Imperija postao dijelom [[Britanski mandat Mezopotamije|Britanskog mandata Mezopotamije]] čime počinje nastupati kao [[Osmansko Carstvo|osmanlijski]] nasljednik u starom graničnom sporu s [[Iran]]om po pitanju [[Arvand-Rud]]a<ref name="IranicaBorIVIraq">[[#IranicaBorIVIraq|Kechichian, Joseph Albert (15.12.1989.)]]</ref>. Dvije godine nakon što je postao punopravni član [[Liga naroda|Lige naroda]], Irak [[29. 11.]] [[1934.]] iznosi granični problem pred spomenutu organizaciju, a [[Iran]] je istovremeno zahtijevao da se riječna granica dviju suverenih država treba definirati [[talveg]]om odnosno linijom koja spaja najniže točke glavnog korita<ref>Vidi:<br />• [[#Parsadust1986|Parsadust, Manuchihr (1986.)]], str. 113.<br />• [[#Ramazani1966|Ramazani, Rouhollah K. (1966.)]], str. 262.</ref>. Novi [[Iransko-irački sporazum (1937.)|sporazum]] sklopljen [[14. 7.]] [[1937.]] granicu je djelomično odredio talvegom i jamčio je slobodan pomorski [[promet]] kroz [[Arvand-Rud]], a sadržavao je i prijedlog o zajedničkom održavanju korita<ref>[[#Parsadust1986|Parsadust, Manuchihr (1986.)]], str. 119. i 240.-243.</ref>. Međutim, iako je [[Irak|iračka]] vlada priznavala [[iran]]ski suverenitet nad uporištima koji su se protezali približno šest kilometara uz obalu nasuprot [[Abadan]]u, Irak je zadržao stvarnu kontrolu nad rijekom sve do aprila [[1969.]] kada je [[baath]]istički režim prvi put odlučio provjeravati dokumente brodova u Arvand-Rudu i zatražio od iranskih [[Brod|plovila]] da spuste zastavu prilikom uplovljavanja u rijeku<ref>[[#ChubinZabih1974|Chubin, Shahram; Zabih, Sepehr (1974.)]], str. 185.-186.</ref>. Na temelju međunarodnog zakona prema kojem su bilateralni ugovori važeći sve do promjene okolnosti, iranska je vlada [[19. 4.]] iste godine proglasila [[Iransko-irački sporazum (1937.)|sporazum]] iz [[1937.]] potpuno nevažećim<ref>Vidi:<br />• [[#Parsadust1986|Parsadust, Manuchihr (1986.)]], str. 135.<br />• [[#Ramazani1975|Ramazani, Rouhollah K. (1975.)]], str. 471.</ref>. Tadašnji iranski vladar [[Mohammed Reza Pahlavi|M. Reza Pahlavi]] također je tvrdio kako je navedeni sporazum bio nametnut [[Iran]]u od strane [[Britansko Carstvo|Britanskog Carstva]]<ref name="IranicaBorIVIraq"/>. Prilikom održavanja [[OPEC]]-ovog sastanka na vrhu, uz posredovanje [[Alžir]]a [[6. 3.]] [[1975.]] susreli su se [[iran]]ski vladar [[Mohammed Reza Pahlavi|M. Reza Pahlavi]] i [[Irak|irački]] potpredsjednik [[Sadam Husein]] u cilju da redefiniraju zajedničke državne granice<ref>[[#Ismael1982|Ismael, Tareq Y. (1982.)]], str. 61.</ref>. Prema konačnom [[Alžirski sporazum (1975.)|dogovoru]] uspostavljeno je 593 novih graničnih točaka i usuglašeno da [[talveg]] posluži kao granica od [[Arvand-Rud]]a do [[Perzijski zaljev|Perzijskog zaljeva]]<ref>[[#Parsadust1986|Parsadust, Manuchihr (1986.)]], str. 251.</ref>. [[Alžirski sporazum (1975.)|Alžirski sporazum]] također je uključivao i obustavu [[iran]]ske potpore [[Kurdi|kurdskim]] pobunjenicima u sjevernom [[Irak]]u odnosno iračke potpore [[Arapi|arapskim]] separatistima u [[Huzestan]]u, te pristanak Irana da vrati Iraku nekoliko spornih područja između [[Sulejmanija (grad)|Sulejmanije]] i [[Mandali (Irak)|Mandalija]] odnosno ravnomjerniju raspodjelu tamošnjih zaliha riječnih [[voda]]<ref name="IranicaBorIVIraq"/>. Nakon [[Iranska revolucija|iranske revolucije]] iz [[1979.]] granični sporovi i dalje nisu ostali riješeni, a iračko ministarstvo vanjskih poslova tvrdilo je da nova iranska vlada odbacuje Alžirski sporazum. Četiri mjeseca kasnije tj. [[30. 10.]] irački predsjednik [[Sadam Husein]] obznanio je da odbacuje isti sporazum, a sljedećih godinu dana redaju se međusobna optuživanja i povremeni granični sukobi<ref name="IranicaBorIVIraq"/>. Dana [[17. 9.]] [[1980.]] Irak je pod izgovorm da Iran izbjegava granične obaveze i službeno proglasio [[Alžirski sporazum (1975.)|Alžirski sporazum]] ništavnim<ref>[[#Parsadust1986|Parsadust, Manuchihr (1986.)]], str. 163.-196.</ref>, a pet dana kasnije pokrenuo je i [[Iransko-irački rat|vojnu agresiju]] na [[Iran]]<ref>[[#ChubinTripp1988|Chubin, Shahram; Tripp, Charles (1988.)]]</ref>. Nakon osam godina rata, [[Iran]] i [[Irak]] su [[20. 8.]] [[1988.]] pristali na prekid vatre i rješavanje graničnih sporova uz posredovanje [[UN|Ujedinjenih naroda]]<ref name="IranicaBorIVIraq"/>. <div id="Granica s Pakistanom"></div>'''Granica s Pakistanom''' [[Datoteka:Iran-Pakistan border (Cro).PNG|mini|desno|300px|{{sh icon}} [[Iran]]sko-[[pakistan]]ska granica]] [[Iran]]ska granica s [[Pakistan]]om nalazi se u regijama [[Sistan]]u odnosno [[Balučistan]]u i proteže se 978 [[km]]<ref name="SCILenIranBord"/> u smjeru [[sjever]]-[[jug]]. Ovo slabo naseljeno područje koje nikada nije izazivalo veću zainteresiranost [[kartograf]]a uz manje je prekide bilo sastavnim dijelom [[Historija Irana|historijske iranske države]] još od [[Ahemenidska Monarhija|ahemenidskog perioda]]<ref name="IranicaBelIGHE"/>, ali početkom [[19. vijek]]a kao posljedica sukoba [[iran]]skih ([[Safavidi]], [[Afšaridi]], [[Zandijci]]) i [[Paštunci|paštunskih]] dinastija ([[Hotaki]], [[Durani]]) u istočnom [[Balučistan]]u nastaje niz manjih nezavisnih državica među kojima su bile i [[Baluči|balučke]] kneževine [[Haran (kneževina)|Haran]] i [[Kalat (kneževina)|Kalat]]<ref name="IranicaBelIGHE"/>. Istovremeno, u [[Indija|Indiji]] se širi utjecaj [[Britanska Istočnoindijska kompanija|Britanske Istočnoindijske kompanije]] što je sredinom [[19. vijek]]a rezultiralo pripajanjem spomenutih kneževina<ref>[[#IranicaIndVIIIQaj19|Bonakdarian, Mansour (15.12.2004.)]]</ref> odnosno nastankom nejasno definirane [[iran]]sko-[[Britansko Carstvo|britanske]] granice koja se politički održala sve do [[1947.]] godine<ref name="IranicaBelIGHE"/>. [[Balučistan]] za Britance ubrzo postaje od vitalnog strateškog značaja zbog planova o izgradnji [[telegraf]]a od [[London]]a do [[Indija|Indije]]<ref name="IranicaGBIIOver">[[#IranicaGBIIOver|Wright, Denis (15.12.2002.)]]</ref> kao i mnogo širih geopolitičkih previranja na svjetskoj razini u čemu su glavnim suparnicima smatrali [[Rusko Carstvo|Ruse]] i [[Njemačko Carstvo|Nijemce]] koji su također pokazali interes za regiju<ref name="IranicaBelIGHE"/>. Cjelokupnu situaciju dodatno su otežavali i lokalni sukobi [[Iran]]a na zapadu, [[Paštunci|paštunskih]] plemena na sjeveroistoku, te [[Baluči|balučkih]] na istoku regije tj. u Haranu i Kalatu pod [[Britanska Indija|britanskom upravom]]. Zbog svih navedenih faktora Britanci su početkom [[1870-ih]] odlučili posredovati u svim teritorijalnim sporovima između triju strana<ref name="MojtahedZadeh2006.200">[[#MojtahedZadeh2006|Mojtahed Zadeh, Pirouz (2006.)]], str. 200.</ref>, a granica [[Iran]]a s Haranom i Kalatom (tadašnji sastavni dijelovi [[Britanska Indija|Britanskog Radža]], kasnije [[Pakistan]]a) određena je kroz dvije etape: godine [[1871.]] [[Frederic John Goldsmid|Goldsmidovom]] komisijom određen je njen južni dio s [[Kalat (kneževina)|Kalatom]]<ref name="Goldsmid1876.I142224"/>, te potom između [[1895.]] i [[1905.]] [[Thomas Holdich|Holdichovom]] komisijom njen sjeverni dio s [[Haran (kneževina)|Haranom]]<ref>[[#MojtahedZadeh2006|Mojtahed Zadeh, Pirouz (2006.)]], str. 191. i 205.</ref>. Sastavljanje trojne komisije dogovoreno je još [[1870.]] godine, ali je odgođeno na zahtjev [[afganistan]]ske vlade zbog unutrašnjih političkih problema<ref name="MojtahedZadeh2006.200"/>. Granična komisija konačno je sazvana godinu dana kasnije i sastojala se od časnika iranskog ministarstva vanjskih poslova Mirze Masum-hana Ansarija u službi [[Nasrudin-šah]]a, kalatskog predstavnika Fakira Muhamed-hana, te britanskog pukovnika [[Frederic John Goldsmid|F. J. Goldsmida]] koji je ujedno bio zadužen i za projekt izgradnje britansko-indijskog [[telegraf]]a<ref>[[#MojtahedZadeh2006|Mojtahed Zadeh, Pirouz (2006.)]], str. 200.-201.</ref>. Početni britanski prijedlozi naišli su na oštre osude i iranskog i kalatskog predstavnika, a u žarištu spora našli su se [[Kuhak (Maškel)|Kuhak]] i [[Isfandak]]<ref>[[#MojtahedZadeh2006|Mojtahed Zadeh, Pirouz (2006.)]], str. 202.</ref>. Goldsmid je odlučio pogodovati [[Iran]]u i prepustio mu navedene dvije strateške točke zajedno s teritorijem između rijeka [[Dašt (rijeka)|Dašt]] i [[Nahang (rijeka)|Nahang]] sve do luke [[Gvadar]] na obali [[Indijski ocean|Indijskog oceana]]<ref name="MojtahedZadeh2006.203">[[#MojtahedZadeh2006|Mojtahed Zadeh, Pirouz (2006.)]], str. 203.</ref>, no njegov prijedlog naišao je na otpor britanske uprave u [[Kolkata|Kolkati]] pa su potonja područja ipak pripala [[Britanska Indija|Britanskoj Indiji]]. Time je definiran južni dio njihove granice, no granični spor oko [[Kuhak (Maškel)|Kuhaka]], [[Isfandak]]a i doline [[Maškel]]a ostao je neriješenim<ref name="MojtahedZadeh2006.203"/>. Ova područja protezala su se sve do [[Helmand]]a približnom dužinom od 500 [[km]], a otegotne okolnosti u razgraničavanju bile su nepostojanje relevantnih [[Karta|karata]] i upravni sporovi kneževina [[Haran (kneževina)|Haran]] i [[Kalat (kneževina)|Kalat]]<ref name="MojtahedZadeh2006.204">[[#MojtahedZadeh2006|Mojtahed Zadeh, Pirouz (2006.)]], str. 204.</ref>. Njihovo rivalstvo ubrzo je iskoristio [[Iran]] poslavši [[1875.]] godine [[Oružane snage Irana|vojsku]] u Kuhak i Isfandak, što je 20 godina kasnije nagnalo Britance da u [[Teheran]]u službeno sazovu novu [[Arbitraža|arbitražu]] ([[27. 12.]] [[1895.]])<ref name="MojtahedZadeh2006.204"/>. [[Datoteka:Gwadar Beach.jpg|mini|lijevo|250px|[[Gvadarski zaljev]], pomorsko-kopnena granica [[Iran]]a i [[Pakistan]]a]] Novu komisiju vodili su [[iran]]ski časnici i [[UK|britanski]] pukovnik [[Thomas Holdich|T. H. Holdich]]<ref>[[#Holdich1901|Holdich, Thomas Hungerford (1901.)]], XIV., str. 314.-337.</ref>, a nakon manje od četiri mjeseca istraživanja utvrđena je [[karta]] s granicama prema kojima su dva sporna mjesta zajedno sa zapadnim dijelom doline [[Maškel]]a u konačnici pripala [[Iran]]u<ref>[[#MojtahedZadeh2006|Mojtahed Zadeh, Pirouz (2006.)]], str. 205.</ref>. Međutim, novi problemi pojavili su se [[1902.]] kada je Holdich prilikom okolčavanja granice sjeverno od [[Džalk]]a primjetio da postoje odstupanja u odnosu na arbitražnu kartu tj. da su područja oko strateški važnog [[Mirdžave|Mirdžava]] pogreškom prisvojena [[Britanska Indija|Britanskoj Indiji]]<ref name="MojtahedZadeh2006.206">[[#MojtahedZadeh2006|Mojtahed Zadeh, Pirouz (2006.)]], str. 206.</ref>. Britanci su ovo pokušali ispraviti brzopletom izradom novih graničnih [[Karta|karata]] kojima bi prisvojili sporna područja, no to je izazvalo oštru reakciju [[Iran]]a i odnosi dviju zemalja značajno su pogoršani<ref name="MojtahedZadeh2006.206"/>. A. H. McMahon, britanski pukovnik koji je istovremeno sudjelovao i u razgraničenju [[Iran]]a s [[Afganistan]]om, predložio je [[1904.]] britanskim vlastima nametljiv pristup prema [[Iran]]u odnosno uspostavu „crvene linije” još dublje na njegovom teritoriju, ali takav prijedlog odbijen je uz posredništvo [[UK|britanskog]] ministra u [[Teheran]]u koji je uvjerio Britance da [[Iran]] neće pristati na ustupke tj. da se trebaju držati [[Thomas Holdich|Holdichove]] „plave linije”<ref name="MojtahedZadeh2006.206"/>. Ubrzo se u iransko-britanski spor uključila i [[Rusko Carstvo|Rusija]]<ref>[[#Lorimer1915|Lorimer, John Gordon (1915.)]], I., str. 326.</ref> poticajući lokalne namjesnike da ometaju britansku trgovinu u [[Sistan]]u pa su Britanci pristali na iranske uvjete<ref name="MojtahedZadeh2006.207">[[#MojtahedZadeh2006|Mojtahed Zadeh, Pirouz (2006.)]], str. 207.</ref>. Novi sporazum sklopljen je [[13. 3.]] [[1905.]] čime je priznat iranski suverenitet nad [[Mirdžave|Mirdžavom]] odnosno padinama planine [[Kuh-e Malek Siah]]<ref name="MojtahedZadeh2006.207"/>. U [[20. vijek]]u granice se nisu nimalo mijenjale iako je [[1938.]] i [[1939.]] sklopljeno nekoliko graničnih sporazuma lokalnog karaktera<ref name="MojtahedZadeh2006.207"/>. Godine [[1948.]] britanski [[Balučistan]] je raspadom [[Britansko Carstvo|Britanskog Carstva]] izgubio je svoj identitet i postao dijelom nove države [[Pakistan]], a dvije godine kasnije Britanci su Pakistancima predali čitavu graničnu dokumentaciju<ref name="MojtahedZadeh2006.207"/>. Iste godine [[Iran]] i [[Pakistan]] sklopili su bilateralni granični ugovor kojim su uglavnom potvrđene starije smjernice po pitanju razgraničenja [[Mirdžave|Mirdžava]] i [[Kuh-e Malek Siah]]a<ref name="MojtahedZadeh2006.207"/>. Godine [[2007.]] [[Iran]] je objavio kako će čitavom dužinom granice s [[Pakistan]]om podići [[zid]]anu ogradu visine tri metra s [[Bodljikava žica|bodljikavom žicom]]<ref name="BBC5112009">[[#BBC5112009|BBC (5.11.2009.)]]</ref> u cilju da spriječi krijumčarenje, trgovinu [[Droga|drogom]] i [[Terorizam|terorističke]] napade od strane radikalnog [[Džundalah]]a<ref>[[#PressTV1442011|PressTV (14.4.2011.)]]</ref>. Ovim projektom granica će postati jedna od 13 ograđenog tipa u [[svijet]]u<ref name="BBC5112009"/>. <div id="Granica s Turkmenistanom"></div>'''Granica s Turkmenistanom''' [[Datoteka:Iran-Turkmen border (Cro).PNG|mini|desno|450px|{{sh icon}} [[Iran]]sko-[[turkmenistan]]ska granica]] [[Sjeveroistok|Sjeveroistočna]] iranska granica hiljadama godina bila je od ključne [[Strategija|strateške]] važnosti s obzirom da je dijelila [[Iranska visoravan|Iransku visoravan]] od otvorenih centralnoazijskih [[stepa]] iz kojih su nerijetko prodirale nomadske [[Konjica|konjice]] poput [[Skiti|Skita]] u [[Stari vijek|starom]] odnosno [[Turkijski narodi|turkijskih]] i [[Mongoli|mongolskih]] hordi u [[Srednji vijek|srednjem vijeku]]. Još za vrijeme [[Partska Monarhija|partskog perioda]] prema sjeveroistoku je podignut [[veliki gorganski zid]], [[fortifikacije]] duljine 195 [[km]] (najveće takve vrste nakon [[Kineski zid|Kineskog zida]]) [[Arheologija|arheolozima]] poznate kao „crvena zmija”. [[Historija Irana|Historijski]] događaji na granicama prema [[Turan]]u ili [[Turkestan]]u odigrali su veliku ulogu u [[Perzijska književnost|perzijskoj književnosti]] i [[Iranska mitologija|iranskoj mitologiji]] među kojima je najpoznatija [[legenda]] iz [[Firdusi]]jeve ''[[Šahname]]'' o strijelcu [[Araš]]u koji je na [[Damavand]]u požrtvovno izgubio život odapinjući graničnu [[Strijela|strijelu]] između [[Iran]]a i [[Turan]]a, a ta se legenda slavi i dan danas tokom godišnjeg iranskog festivala [[Tiregan]]a<ref name="IranicaDamavand"/>. Kao i u slučaju [[iran]]skih granica u regiji [[Kavkaz (regija)|Kavkaza]], granice s [[Turkmenistan]]om (1205 [[km]]<ref name="SCILenIranBord"/>) plodom su [[Iransko-ruski ratovi|političkih sukoba]] s [[Rusi]]ma. Za razliku od razvoja događaja zapadno od [[Kaspijsko jezero|Kaspijskog jezera]], prodor [[Rusko Carstvo|Ruskog Carstva]] u donji dio [[Centralna Azija|Centralne Azije]] nije izazvao izravan sukob s [[Iran]]om<ref name="IranicaBorIIRus"/>. Međutim, [[Golestanski sporazum]] (kojeg je učvrstio onaj iz [[Turkmenčajski sporazum|Turkmenčaja]]) omogućio je Rusiji monopol pomorske moći u [[Kaspijsko jezero|Kaspijskom jezeru]]. Prema prvoj i dugo vremena jedinoj točci sporazuma, Rusija je nakon [[1838.]] uz okupaciju otoka [[Ašurade]] na prilazu [[Gorganski zaljev|Gorganskom zaljevu]] imala pravo na pomorsku bazu koja se bila operativna sve do kraja [[19. vijek]]a<ref name="IranicaBorIIRus"/>. Godine [[1854.]] Iran je zatražio napuštanje [[Ašurade]], a Rusija je pristala uviđajući da veću prijetnju njenim vojnim interesima predstavljaju [[Turkmeni|turkmenska]] plemena. Prilikom posjete otoku [[1866.]] godine, [[iran]]ski vladar [[Nasrudin-šah]] usuglasio se s ruskom politikom prema Turkmenima<ref>[[#Curzon1892b|Curzon, George Nathaniel (1892.)]], I., str. 183.-185.</ref>. Slijedom ovih događaja popraćenih i postupnim rastom kaspijskog [[vodostaj]]a koji je rusku bazu učinio neupotrebljivom, ona je [[1869.]] premještena u [[Krasnovodsk]]<ref name="IranicaBorIIRus"/>. Zbog [[iran]]skih prigovora [[Rusko Carstvo|ruska]] je vlada objavila da njihovom granicom smatra donji tok [[Atrak]]a, na temelju čega je sjeverno od njegovog [[Ušće|ušća]] pokraj [[Čekišler]]a podigla graničnu bazu<ref>[[#Krausse1899|Krausse, Alexis Sidney (1899.)]], str. 118.-119.</ref>. Druga faza u definiranju granice bila je povezana s pacifikacijom [[Turkmeni|turkmenskih]] plemena, aglomeracije [[nomad]]skog i polunomadskog stanovništva koje je prebivalo na području slabo određenih okvira<ref name="IranicaBorIIRus"/>. Većina tih plemena u [[19. vijek]]u prihvatila je uvjetnu ovlast [[Hivski kanat|hivskog]] kana, no ranije su u [[Iran]]u bili poznati po povremenim upadima na [[Iranska visoravan|Iransku visoravan]]<ref>[[#Mokhber1945|Mokhber, Mohammad Ali (1945.)]], str. 24.</ref>. Zbog toga se iranska politika prema [[Turkmeni|turkmenskim]] plemenima tokom [[Safavidska Monarhija|safavidske]] vladavine u [[17. vijek|17.]] i [[18. vijek]]u sastojala od naseljavanja [[Kurdi|kurdskog]] i [[Azeri|azarskog]] stanovništva u [[Horasan (pokrajina)|Horasan]] gdje su odigrali ulogu čuvara prirodne granice na istočnom [[Alborz]]u odnosno [[Kopet-Dag]]u<ref name="IranicaBorIIRus"/>. [[Iran]]ske su vlasti nadalje nastojale ostvariti prevlast nad graničnim plemenima pa je u vrijeme vladavine [[Nader-šah|Nader-šaha Afšara]] ([[1736.]] – [[1747.]]) uz sjeveroistočne planinske [[Oaza|oaze]] podignut niz stalnih [[garnizon]]a<ref>[[#König1962|König, Wolfgang (1962.)]], str. 13.</ref>. Kroz [[19. vijek]] ovi su garnizoni postupno nestajali pod pritiskom [[Teke (pleme)|Tekea]], a posljednji među njima bili su [[Gjaurs]] i [[Anau]] ([[1861.]]) nakon čega je [[Iran]] odustao od daljnjih potraživanja prava na navedene položaje<ref>[[#König1962|König, Wolfgang (1962.)]], str. 28.-30.</ref>. Nakon što su ruske snage [[1880-ih]] pacificirale plemena Tekea, planine u [[Horasan (pokrajina)|Horasanu]] postale su prirodnom granicom. Prema [[Teheranski sporazum (1881.)|Teheranskom sporazumu]] iz [[1881.]] definirana je precizna granica koja se protezala od [[Atrak]]a do [[Čat]]a<ref>[[#Stein1882|Stein, F. (von) (1882.)]], str. 369.-376.</ref>, a potom je pratila planinska podnožja do [[Luftabad]]a u okolici [[Dargaz]]a<ref name="IranicaBorIIRus"/>. Ovim su sporazumom gotovo sva [[Turkmeni|turkmenska]] plemena iz područja oko Dargaza uključena u [[Rusko Carstvo]], dok su na tlu [[Iran]]a ostale malene skupine poput one u dolini [[Kalat-e Čenar]]a koja je jednovremeno bila vazalom [[Kurdi|kurdskog]] hana u [[Dargaz]]u<ref>[[#Baker1876|Baker, Valentine (1876.)]], XV., str. 271.-272.</ref>. Sporazum je plemenima s iranske strane zabranjivao sve [[Poljoprivreda|poljoprivredne]] djelatnosti koje bi mogle onemogućiti protok [[Voda|vode]] na sjeveroistočne padine tih planina<ref name="IranicaBorIIRus"/>. Grad [[Sarahs]] na istočnom dijelu granice [[1884.]] postao je dodirnom točkom s obzirom da su Rusi okupirali stari dio grada na istočnoj obali [[Harirud]]a dok je zapadni ostao u rukama Irana. Time je rijeka postala prirodnom granicom i protezala se sve do Afganistana, no područje između [[Luftabad]]a i [[Sarahs]]a ostalo je nedefinirano<ref name="IranicaBorIIRus"/>. [[Rusko Carstvo|Rusi]] su prvenstveno imali pretenzije na [[Kalat-e Naderi]] jer su ga imali u planu mijenjati za dio [[Mogan]]a, ali [[Iran]] je odbacio takvu ideju pa je granica ostala u podnožju planina dok su njene fiksne točke određene tajnim sporazumom sklopljenim [[1883.]] godine<ref>[[#Curzon1892b|Curzon, George Nathaniel (1892.)]], I., str. 193.-194.</ref>. [[Datoteka:Ahal.jpg|mini|lijevo|250px|[[Kopet-Dag]], planinska granica između [[Iran]]a i [[Turkmenistan]]a]] Granica duž [[Planina|planinskog]] područja odmah se pokazala učinkovitom, ali njeni dijelovi uz rijeku [[Atrak]] dugo su vremena ostali teoretskog karaktera i [[iran]]ska vlada imala je uvjetnu kontrolu nad [[Turkmeni|turkmenskim]] stanovništvom u dolinama Atraka<ref>[[#Logašova1976|Logašova, Bibi-Rabiga (1976.)]], str. 110.-139.</ref>. Ruski granični službenici koji su održavali uredne odnose s turkmenskim plemenima južno od rijeke tokom [[1870-ih]] i [[1880-ih]] godina nadalje<ref>[[#Curzon1892b|Curzon, George Nathaniel (1892.)]], I., str. 189.</ref>, sve do [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] pokušavali su kontrolirati sve one koji su redovito prelazili na [[Rusko Carstvo|ruski teritorij]]<ref name="IranicaBorIIRus"/>. Do konačne pacifikacije iranskog dijela turkmenskog stanovništva došlo je nakon jeseni [[1925.]] godine odnosno tokom vladavine [[Reza-šah Pahlavi|Reza-šaha Pahlavija]] (vl. [[1925.]] – [[1941.]])<ref name="IranicaBorIIRus"/>. U to vrijeme većina [[Jomut]]a naselila se u [[SSSR]]-u, no nakon sovjetske [[Kolektivizacija|kolektivizacije]] masovno su se počeli vraćati u [[Iran]] [[1930.]] godine<ref>[[#Irons1975|Irons, William (1975.)]], str. 11.-12.</ref>. [[Ekonomija Irana|Ekonomske]] aktivnosti na iransko-turkmenskoj granici prije [[Rusko Carstvo|ruske]] penetracije iz [[19. vijek]]a bile su vrlo ograničene i sastojale su se od jedne ili dviju [[karavana]] koje su prometovale između [[Astarabad]]a i [[Mašhad]]a s jedne odnosno [[Hiva|Hive]] s druge strane<ref>[[#Stadelbauer1973|Stadelbauer, Jörg (1973.)]], str. 73.</ref>. Međutim, pacifikacija turkmenskih plemena u [[Ašgabat]]u i [[Merv]]u odnosno izgradnja kaspijske [[željeznice]] rezultirali su razvojem granične trgovine preko planina u [[Horasan (pokrajina)|Horasanu]]<ref>Vidi:<br />• [[#Annenkov1887|Annenkov, Mihail Nikolajevič (1887.)]], str. 9., 13. i 26.<br />• [[#Stadelbauer1973|Stadelbauer, Jörg (1973.)]], str. 367.-369.</ref>. Glavna os ove trgovačke rute bila je cesta između [[Ašgabat]]a i [[Kučan]]a čiji je ruski ogranak dovršen još [[1888.]] godine, a iranski dio tad još nije bio gotov. Izgradnja [[iran]]skog ogranka prvotno je povjerena [[Austro-Ugarska|austrijskom]] generalu [[Albert Joseph Gasteiger|A. J. Gasteigeru]], no kasnije je razriješen dužnosti i njegovo mjesto zauzeo je M. H. Malek al-Todžar iz [[Mašhad]]a<ref>[[#Curzon1892b|Curzon, George Nathaniel (1892.)]], I., str. 87.-88.</ref>. Brojne [[karavana|karavanske]] rute otvorene su kroz [[Planinski prijevoj|prijevoje]] oko [[Kaka (Turkmenistan)|Kake]], [[Dušak]]a i [[Kizil-Arvat]]a<ref name="IranicaBorIIRus"/>, a zbog uspona trgovine podignuta su i neka nova granična naselja poput [[Badžgiran]]a koji je brzo rastao s obje strane granice<ref>Vidi:<br />• [[#Curzon1892b|Curzon, George Nathaniel (1892.)]], I., str. 89.-90.<br />• [[#Schweinitz1910|Schweinitz, Hans-Hermann (von) (1910.)]], str. 16.-18.</ref>. Količina ruske [[Roba|robe]] na tržištu u iranskom [[Mašhad]]u tokom [[1890-ih]] premašila je onu iz [[Britanska Indija|Britanske Indije]]<ref>[[#Curzon1892b|Curzon, George Nathaniel (1892.)]], I., str. 205.-209.</ref> i bila je vodećim izvorom [[Evropa|evropskih]] [[Industrija|industrijskih]] proizvoda u [[Horasan (pokrajina)|Horasanu]] sve do konca [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]]<ref name="IranicaBorIIRus"/>. S druge strane, iranski [[izvoz]] uglavnom se sastojao od [[Poljoprivreda|poljoprivrednih]] proizvoda, prvenstveno [[Vuna|vune]] i [[Koža (materijal)|kože]]. Trgovinska razmjena između dviju zemalja ostala je aktivna sve do konca [[1920-ih]] kada je sovjetska [[kolektivizacija]] u [[Turkmenska Sovjetska Socijalistička Republika|SSR Turkmenistanu]] rezultirala njenim naglim padom<ref>[[#Stadelbauer1973|Stadelbauer, Jörg (1973.)]], str. 371.-372.</ref>. Istovremeno, dio granice oko [[Atrak]]a nije bio pacifiziran i gotovo nikada nije igrao [[Ekonomija Irana|ekonomsku]] ulogu<ref name="IranicaBorIIRus"/>. Godine [[2007.]] oko 75&nbsp;km južno od [[Sarahs]]a na graničnoj rijeci [[Harirud]] izgrađena je [[Iransko-turkmenska brana prijateljstva|Brana prijateljstva]]<ref>[[#PressTV2982007|PressTV (29.8.2007.)]]</ref>. <div id="Granica s Turskom"></div>'''Granica s Turskom''' [[Datoteka:Iran-Turkish border (Cro).PNG|mini|desno|300px|{{sh icon}} [[Iran]]sko-[[turska]] granica]] [[Iran]]ska granica s [[Turska|Turskom]] danas je relativno kratka (511 [[km]]<ref name="SCILenIranBord"/>) u odnosu na ostale, no njen razvoj ima dugu [[Historija Irana|historijsku]] pozadinu jer je plodom [[Novi vijek|novovjekovnih]] [[Iransko-turski ratovi|iransko-turskih ratova]] koji su također oblikovali i mnogo dužu [[#Granica s Irakom|granicu s Irakom]]<ref name="Edmonds1975"/>. Područje sukoba između [[Osmansko Carstvo|Osmanlija]] i [[iran]]skih dinastija okvirno se protezalo od [[Kavkaz]]a do [[Perzijski zaljev|Perzijskog zaljeva]]<ref name="IranicaBorIOto"/>, iako je bilo i privremenih prodora do centralne [[Anatolija|Anatolije]] na zapadu do [[Azarbajdžan (Iran)|iranskog Azarbajdžana]] na istoku. Prvi iransko-turski rat započeo je neposredno nakon uspona [[Osmansko Carstvo|Osmanskog]] i [[Safavidska Monarhija|Safavidskog Imperija]] pod [[Selim I.|Selimom I.]] ([[1512.]] – [[1520.]]) odnosno [[Ismail I.|Ismailom I.]] ([[1501.]] – [[1524.]]), a prevagu su odnijeli [[Turci]] koji su nakon [[Bitka kod Čaldirana|bitke kod Čaldirana]] ([[1514.]]) zauzeli zapadni [[Azarbajdžan (Iran)|Azarbajdžan]] zajedno s [[Tabriz]]om kao najvažnijim gradom<ref>[[#Ramazani1966|Ramazani, Rouhollah K. (1966.)]], str. 14.</ref>. Uskoro je [[Iran]] izgubio i zapadni dio regije [[Kurdistan]], a tokom vladavine šaha [[Tahmasp I.|Tahmaspa I.]] ([[1524.]] – [[1576.]]) Osmanlije su nastavile prodor i pripojile veći dio istočnog [[Kurdistan]]a i [[Mezopotamija|Mezopotamiju]]<ref name="IranicaBorIOto"/>. Granice su relativno stabilizirane sklapanjem [[Amazijski sporazum|Amazijskog sporazuma]] ([[1555.]]) prema kojem nije definirana linija već pojas razgraničenja koji se protezao kroz [[Gruzija|Gruziju]] i [[Armenija|Armeniju]] preko zapadnog [[Zagros]]a sve do [[Basra|Basre]]<ref name="IranicaBorIOto"/>. Odrednice ovog sporazuma u većoj su mjeri potvrđene novim [[Istanbulski sporazum (1590.)|Istanbulskim sporazumom]] ([[1590.]]) na koji je [[Iran]] bio prisiljen nakon osmanlijskog napada na [[Bagdad]]. Međutim, nakon što je neutralizirao [[Uzbeci|uzbečku]] prijetnju na sjeveroistoku, [[iran]]ski šah [[Abas I.|Abas I. Veliki]] ([[1588.]] – [[1629.]]) započeo je niz uspješnih vojnih operacija kojima su [[Osmansko Carstvo|Osmanlije]] protjerane iz [[Tabriz]]a i većeg dijela [[Azarbajdžan (Iran)|Azarbajdžana]]<ref name="IranicaBorIOto"/>. U vrijeme vladavine njegova nasljednika [[Safi I.|Safija I.]] ([[1629.]] – [[1642.]]) potpisan je važni [[Zuhapski sporazum]] ([[17. 5.]] [[1639.]])<ref name="Sevian1968.211223"/> koji je u velikoj mjeri oblikovao današnju [[#Granica s Irakom|iransko-iračku granicu]]<ref name="Edmonds1975"/>. Iako se rivalstvo između dva imperija nastavilo i dalje, granice su ostale prilično ustaljenima jer je upravljanje graničnim [[pleme]]nima iz udaljenih prijestolnica bilo izuzetno složeno. Također, Osmanlije su oklijevale precizno definirati granice zbog mogućeg gubitka naklonosti lokalnih plemena koji su im plaćali [[danak]], a iranski [[Šah (vladar)|šahovi]] istovremeno su odbijali svaku mogućnost da osmanlijskim [[Suniti|sunitskim]] sultanima prepuste regiju punu iranskih [[Šijiti|šijita]] i njihovih svetišta<ref>[[#Barthold1984|Barthold, Wilhelm (1984.)]], str. 180.-206.</ref>. Zbog ovih faktora [[Zuhapski sporazum]] bio je opravdano fleksibilan i obje su sile bile zaokupljene drugim žarištima pa je granica ostala nepromijenjenom sve do njihovog [[Iransko-turski rat (1821. – 1822.)|novog rata]] ([[1821.]] – [[1822.]]) okončanog prvim [[Erzurumski sporazum (1823.)|Erzurumskim sporazumom]] ([[29. 7.]] [[1823.]])<ref name="IranicaBorIOto"/>. Od sredine [[19. vijek]]a nadalje niz prepiranja na lokalnoj, bilateralnoj pa čak i [[Svijet|svjetskoj]] razini doveli su do potreba za detaljnim razgraničenjem<ref name="IranicaBorIOto"/>. Lokalne incidente vjerskog i etničkog karaktera izazivala su granična [[Kurdi|kurdska]] plemena, bilateralni odnosi narušeni su [[Osmansko Carstvo|osmanlijskim]] pokušajem da [[1838.]] unište pomorsku trgovinu [[iran]]ske luke [[Horamšaher]] u korist svoje [[Basra|Basre]], a ubrzo se u politički sukob umiješalo i [[Britansko Carstvo]] plašeći se da će rat oslabiti [[Kadžarska Monarhija|Iranski]] i [[Osmanski Imperij]] te tako omogućiti jačanje ekonomske i vojno-političke moći [[Rusko Carstvo|imperijalne Rusije]] na njihovim sjevernim granicama<ref name="IranicaBorIOto"/>. Zbog navedenih faktora osnovana je zajednička komisija sastavljena od predstavnika [[Osmansko Carstvo|Osmanlija]], [[Iran]]aca, [[UK|Britanaca]] i [[Rusko Carstvo|Rusa]] čiji je aktivan rad od [[1843.]] kulminirao sklapanjem drugog [[Erzurumski sporazum (1847.)|Erzurumskog sporazuma]] ([[31. 5.]] [[1847.]])<ref name="MojtahedZadeh2006.128131"/>. Ovim sporazumom detaljno su obrađene iransko-osmanlijske granice u cjelosti, no smjernice su se uglavnom odnosile na [[Perzijski zaljev]] i [[Mezopotamija|Mezopotamiju]] odnosno [[Irak]]<ref name="IranicaBorIOto"/>. Neposredno nakon sklopljenog sporazuma u [[Kotur]]u i [[Hoj]]u (sjeverozapadni [[Azarbajdžan (Iran)|Azarbajdžan]]) izbijaju novi sukobi, a situacija se stišava [[1878.]] kada je potpisan [[Berlinski sporazum (1878.)|Berlinski sporazum]]. Njime su dvije sile službeno prihvatile [[Erzurumski sporazum (1847.)|odrednice]] iz [[1847.]] godine<ref name="Ramazani1966.5556"/>. Drugu polovicu [[19. vijek|19.]] i početak [[20. vijek]]a obilježili su niz graničnih sporova odnosno dogovora koji su se uglavnom odnosili na jug tj. današnju [[#Granica s Irakom|iransko-iračku granicu]], dok je posljednji iransko-osmanlijski [[Istanbulski protokol (1913.)|sporazum]] relevantan za modernu granicu s [[Turska|Turskom]] sklopljen [[1913.]] u [[Istanbul]]u<ref name="IranicaBorIOto"/>. Njime je usklađeno da će granična [[Kurdi|kurdska]] plemena ostati podijeljena bez obzira jesu li [[suniti]] ili [[šijiti]]<ref name="Harari1958"/>. Nakon potpisivanja [[Mir iz Mudrosa|Mira iz Mudrosa]] ([[30. 10.]] [[1918.]]) [[Turska]] se odrekla svih prava na [[Mezopotamija|Mezopotamiju]] koja je imala status okupiranog neprijateljskog teritorija sve do [[Kairska konferencija (1921.)|Kairske konferencije]] iz marta [[1921.]] temeljem koje je osnovano [[Hašemitsko kraljevstvo Irak]]<ref name="IranicaBorVTur">[[#IranicaBorVTur|Schofield, Richard N. (15.12.1989.)]]</ref>. Nakon ove teritorijalne promjene granice su precizno definirane Anglo-tursko-iračkim graničnim sporazumom potpisanim [[5. 6.]] [[1926.]]<ref>[[#Hurewitz1979|Hurewitz, Jacob Coleman (1979.)]], II., str. 372.-374.</ref> kojim je [[iran]]ska granica s [[Turska|Turskom]] znatno skraćena. Međunarodno priznata granica protezala se od točke 65 [[km]] sjeveroistočno od [[Ravanduz]]a preko linije razgraničenja određene Tursko-iranskom komisijom do izvora rijeke [[Aras]] podno planine [[Ararat]]<ref name="IranicaBorVTur"/>. U navedenoj komisiji iz [[1914.]] kao arbitri opunomoćeni su [[UK|Britanija]] i [[Rusko Carstvo|Rusija]], a njome je detaljno određena iransko-osmanlijska granica od [[Perzijski zaljev|Perzijskog zaljeva]] do [[Ararat]]a<ref>[[#Schofield1989|Schofield, Richard N. (1989.)]], VI., str. 1.-281.</ref>. Ipak, nikakva odluka nije donešena o graničnoj pokrajini [[Kotur]]u čiji je teritorijalni status dugo vremena bio predmetom [[iran]]sko-[[Osmansko Carstvo|osmanlijskog]] spora<ref>[[#Schofield1989|Schofield, Richard N. (1989.)]], III., str. 271.-288. i 393.-450.</ref>. Korijeni ovog problema ishodom su rusko-osmanskih pregovora koji su [[17. 11.]] [[1913.]] završili sklapanjem [[Istanbulski protokol (1913.)|Istanbulskog protokola]], odnosno odrazom su još starije [[Osmansko Carstvo|osmanlijske]] odluke iz [[1905.]] kada su prestali s prodorima prema [[Iran]]u na istoku<ref name="IranicaBorVTur"/>. Tokom međunarodnih konferencija u [[Evropa|Evropi]] nakon svršetka [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] na kojima je odlučivano i o sudbini bivših [[Osmansko Carstvo|osmanlijskih]] pokrajina, [[Iran]] je predao zahtjeve za teritorijima koji bi znatno povećali njegove zapadne granice<ref name="IranicaBorVTur"/>. Na [[Pariška mirovna konferencija 1919.|Pariškoj konferenciji]] iz [[1919.]] godine potraživanja iranskog ministra vanjskih poslova Firuza uključivala su [[Turska|turski]] dio [[Kurdistan]]a, [[Diyarbakır]] i [[Mosul]]<ref name="IranicaBorVTur"/>, no [[Evropa|evropske]] sile odlučile su pogodovati [[Arapi]]ma pa su [[iran]]ski zahtjevi odbačeni<ref name="IranicaBorVTur"/>. Krajem [[1920-ih]] glavni iransko-turski granični problem bile su sezonske migracije [[Kurdi|kurdskih]] nomadskih plemena što je jednima i drugima stvaralo administrativne poteškoće. Istovremeno su zabilježeni i oružani granični incidenti između [[Oružane snage Irana|iranskih]] i [[Oružane snage Turske|turskih snaga]]; prvo su Iranci [[1927.]] prodrli zapadno do [[Doğubeyazıt]]a u [[Turska|Turskoj]], a potom su Turci dvije godine kasnije okupirali područja istočno od granice propisane [[1914.]] tvrdeći kako su im ona vitalna za [[Nacionalna sigurnost|nacionalnu sigurnost]]<ref name="IranicaBorVTur"/>. U martu [[1929.]] [[Iran]] je zaprijetio povlačenjem iz mirovnog ugovora potpisanog tri godine ranije ukoliko se Turci ne povuku<ref name="IranicaBorVTur"/>, a [[Turska]] je istovremeno negirala vjerodostojnost [[Istanbulski protokol (1913.)|Istanbulskog protokola]] tvrdeći da je joj je nametnut u vrijeme kada je bila vojno-politički slaba. Protiv smjernica Istanbulskog protokola bio je i sam [[Iran]] s obzirom da mu nisu odgovarale granice s [[Irak]]om oko [[Zuhab]]a i [[Arvand-Rud]]a<ref name="IranicaBorVTur"/>. [[Datoteka:TUR-IRAFrontera.jpg|mini|lijevo|250px|[[Iran]]sko-[[turska]] granična stražarnica]] Poslije godinu i pol dana uzastopnih pregovora s prekidima, [[Turska|turski]] podtajnik vanjskih poslova i [[iran]]ski veleposlanik u [[Ankara|Ankari]] su [[9. 4.]] [[1929.]] potpisali dva granična sporazuma<ref name="IranicaBorVTur"/>. Prvim je potvrđeno razgraničenje iz [[1914.]] godine (iako se taj sporazum konkretno ne navodi u tekstu), no prije preciznog definiranja predviđeno je da će miješane granične komisije temeljito istražiti područja oko naselja kao što su [[Bulakbaşı (Doğubayazıt)|Bulakbaşı]], [[Kotur]], [[Sir (Iran)|Sir]] i [[Margaraš]]<ref name="IranicaBorVTur"/>. Drugi sporazum nazvan „Tursko-iranska konvencija za uspostavljanje reda i sigurnosti u graničnim regijama“ bio je [[Nacionalna sigurnost|sigurosnog]] karaktera<ref name="IranicaBorVTur"/>. Dana [[23. 1.]] [[1932.]] [[iran]]ski i [[Turska|turski]] ministri vanjskih poslova u [[Teheran]]u su potpisali sporazum kojim su definirane ograničene promjene u odnosu na onaj iz [[1914.]] godine, uglavnom u korist Turske<ref name="IranicaBorVTur"/>. Njime je sjeverni dio granice pomaknut prema istoku pa je Turska ostvarila potpunu kontrolu nad [[Ararat]]om i njegovom okolicom. Ova novostečena područja zajedno s okolicom [[Kotur]]a čine ukupnu površinu od približno 233 [[km²]]<ref name="IranicaBorVTur"/>. S druge strane, [[Iran]] je prema sporazumu zauzvrat dobio granični pojas uz jezero [[Borolan]] na krajnjem sjeveru granice, a linija iz [[1914.]] na njenom južnom dijelu pomaknuta je ka zapadu čime mu je pripalo dodatnih 207 [[km²]] između [[Esendere|Badžirge]] i [[Kuner Kota Dag]]a<ref name="IranicaBorVTur"/>. Prema drugom članku sporazuma naznačeno je da komisija za konačno razgraničavanje počne s radom u junu [[1932.]] ali to se nije dogodilo sve do ljeta [[1934.]] godine<ref name="IranicaBorVTur"/>. Granice propisane sporazumom iz [[1932.]] neznatno su izmijenjene u iransku korist novim ugovorom sklopljenim [[26. 5.]] [[1937.]] godine; njime je [[Iran]]u pripala i okolica Marbišua u južnom graničnom dijelu između [[Esendere|Badžirge]] i [[Kuner Kota Dag]]a<ref name="IranicaBorVTur"/>. Novi sporazum plodom je [[Kartografija|kartografskih]] propusta u graničnim kartama iz [[1932.]] na kojima je pogrešno lociran [[samostan]] u Deir Marbišu<ref>[[#Crone1938|Crone, Gerard Roe (1938.)]], str. 149.-150.</ref>, a [[14. 3.]] [[1937.]] prethodila mu je konvencija o sigurnosti koja je ratificirana tek [[11. 7.]] [[1939.]] godine<ref name="IranicaBorVTur"/>. Drugi članak [[Sadabadski pakt|Sadabadskog pakta]] sklopljenog u [[Teheran]]u ([[8. 7.]] [[1937.]]) između [[Iran]]a, [[Turska|Turske]], [[Irak]]a i [[Afganistan]]a još je jedan značajan dokument relevantan za iransko-tursku granicu, a njime je zajamčena nepovredivost iranskih i inih granica<ref>[[#Hurewitz1979|Hurewitz, Jacob Coleman (1979.)]], II., str. 509.-510.</ref>. Iako je od [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] nadalje na [[iran]]sko-[[Turska|turskoj]] granici zabilježen niz manjih incidenata, obje zemlje nisu dovodile u pitanje legalnost sporazuma iz [[1932.]] odnosno [[1937.]] godine i zadržale su dobre odnose<ref name="IranicaBorVTur"/>. Općenito, od [[1937.]] do danas nije bilo nikakvih izmjena granice u [[Rat|vojnom]], [[Politika|političkom]] i [[Pravo|pravnom]] smislu, a jedina neriješena pitanja bila su migracije [[nomad]]skog dijela [[Kurdi|kurdskog]] stanovništva uz granična područja temeljem čega je nakon [[1955.]] sklopljen niz novih graničnih sporazuma administrativnog karaktera<ref name="IranicaBorVTur"/>. Jedan od posljednjih među njima potpisan je u decembru [[1984.]] godine, a odnosio se na suzbijanje djelovanja [[Kurdi|kurdskih]] [[Marksizam|marksističkih]] skupina (npr. [[PKK]]) i zajedničku graničnu kontrolu<ref>[[#Chubin1987|Chubin, Shahram (lis. 1987.)]], str. 24.-25.</ref>. <div id="Obala i pomorske granice"></div>'''Obala i pomorske granice''' [[Datoteka:Iranian borders in Omans and Persian Gulf (Cro).PNG|mini|desno|450px|{{sh icon}} [[Iran]]sko [[teritorijalno more]] i [[epikontinentalni pojas]] u [[Omanski zaljev|Omanskom]] i [[Perzijski zaljev|Perzijskom zaljevu]]]] [[Datoteka:Iranian borders in Caspian Sea (Cro).PNG|mini|desno|450px|{{sh icon}} Hipotetske podjele površina [[Kaspijsko jezero|Kaspijskog jezera]]]] [[Iran]]ska obalna crta proteže se ukupnom dužinom od 2810 [[km]] i fizički se sastoji od sjevernog dijela uz [[Kaspijsko jezero]] (765&nbsp;km) odnosno južnog uz [[Omanski zaljev|Omanski]] i [[Perzijski zaljev]] (2045&nbsp;km)<ref name="SCILenIranBord"/>. Pomorsko razgraničavanje u Perzijskom zaljevu i Kaspijskom jezeru posljednjih je desetaka godina bilo vrlo trbulentno, posebice zbog osamostaljenja bivših [[UK|britanskih]] [[protektorat]]a odnosno [[SSSR|sovjetskih republika]], ogromnih zaliha [[Fosilna goriva|fosilnih goriva]] ispod dviju vodenih masa, te velike geostrateške važnosti [[otok]]a [[Perzijski zaljev|Perzijskog zaljeva]]. Sukladno [[UN]]-ovoj [[Konvencija Ujedinjenih naroda o pravu mora|konvenciji o pravu mora]], južne iranske [[teritorijalne vode]] obuhvaćaju obalni pojas širine 12 [[Morska milja|morskih milja]] uz jednako širok [[vanjski pojas]]. Potreba za određivanjem centralne granice 200 – 300 [[km]] širokog [[Perzijski zaljev|Perzijskog zaljeva]] pojavila se [[1965.]] godine kada su je [[Teheran]] i [[London]] okvirno definirali na temelju [[Epikontinentalni pojas|epikontinentalnih pojaseva]] između [[Iran]]a na istoku odnosno [[UK|britanskih]] [[protektorat]]a na [[Arapski poluotok|Arapskom poluotoku]]<ref>[[#MojtahedZadeh2006|Mojtahed Zadeh, Pirouz (2006.)]], str. 263.</ref>, a upotpunjena je tri godine kasnije kada je Iran sklopio i sličan bilateralni ugovor sa [[Saudijska Arabija|Saudijskom Arabijom]]<ref name="UNOLA422011">[[#UNOLA422011|UN OLA (4.2.2011.)]]</ref>. Prilikom postizanja potonjeg sporazuma presudnu ulogu odigrala su bogata [[Nafta|naftna]] polja odnosno otoci [[Farsi (otok)|Farsi]] i [[Arabi (otok)|Arabi]] zbog kojih iransko-saudijska granica djelomično odstupa od [[Epikontinentalni pojas|epikontinentalne linije]]<ref>[[#MojtahedZadeh2006|Mojtahed Zadeh, Pirouz (2006.)]], str. 295.</ref>. Tokom [[1960-ih]] započela su i razgraničenja na sjeveru zaljeva s osamostaljenim [[Kuvajt]]om, no precizne morske granice nisu definirane do današnjeg dana zbog trostranih političkih nesuglasica na razini [[Iran]] – [[Irak]] – [[Kuvajt]]. U geografskom smislu, najveći problem predstavljali su iranski otok [[Harg]] odnosno kuvajtski otok [[Failaka]] s obzirom da obje strane potraživale da njihov [[otok]] bude temeljnom točkom za određivanje centralne linije, dok su istovremeno drugoj strani negirali to pravo. Iako su se [[1970.]] godine [[Iran]] i [[Kuvajt]] usuglasili da prihvaćaju relevantnost oba [[otok]]a, ratificiranje sporazuma je odgođeno do daljnjeg<ref>[[#MojtahedZadeh2006|Mojtahed Zadeh, Pirouz (2006.)]], str. 273.</ref>. Pomorsko razgraničenje posebno se zakompliciralo [[1971.]] kada su nezavisnost od [[UK|Britanije]] proglasili [[Katar]], [[Bahrein]] i [[UAE]]. Iran je iste godine potpisao pomorski granični ugovor s [[Katar]]om<ref name="UNOLA422011"/> i dvije zemlje nisu imale daljnjih nesporazuma, no u žarištu spora našli su se otoci [[Veliki Tunb|Veliki]] i [[Mali Tunb]] odnosno cijeli [[Bahrein]] koje je [[Iran]] potraživao od [[Britansko Carstvo|Britanije]] još od [[1930-ih]] godina<ref name="IranicaGBIIOver"/>. Ubrzo su Iranci prihvatili samostalnost [[Bahrein]]a<ref name="UNOLA422011"/>, a otoke Veliki i Mali Tunb zaposjeli su [[Oružane snage Irana|vojskom]] čime je započeo dugogodišnji spor s [[UAE|Emiratima]]. Godine [[1975.]] sklopljen je i bilateralni ugovor s [[Oman]]om čime je određena granica u strateški važnom [[Hormuški tjesnac|Hormuškom tjesnacu]]<ref name="UNOLA422011"/>. Osim teritorijalnih i pomorskih nesuglasica s [[Arapske zemlje Perzijskog zaljeva|arapskim zemljama]] Perzijskog zaljeva, [[Iran]] je u sporu i oko imenovanja samog zaljeva s obzirom da su ga [[Arapski svijet|Arapi]] od [[1950-ih]] počeli nazivati „Arapskim zaljevom”<ref name="IranicaGeoIVCart"/>. Međutim, vodeći [[Kartografija|kartografski]] i [[Hidrologija|hidrološki]] instituti [[svijet]]a kao i [[Ujedinjeni narodi]] službeno se i dalje služe njegovim historijskim nazivom – [[Perzijski zaljev]]<ref>[[#UNGEGN442006|UNGEGN (4.4.2006.)]]</ref>. [[Kaspijsko jezero]] do [[1991.]] bilo je omeđeno isključivo [[Iran]]om i [[SSSR|Sovjetskim savezom]], a ključni sporazumi između dviju država bili su Iransko-ruski ugovor o prijateljstvu ([[1921.]])<ref>[[#LoNTS1922|LoNTS: CCLXVIII (1922.)]], str. 400.-413.</ref>, pomorsko-trgovački sporazum ([[1935.]]) i pomorsko-granični sporazum ([[1957.]])<ref name="IranicaCaspIIDip">[[#IranicaCaspIIDip|Mirfendereski, Guive (20.7.2004.)]]</ref>. Njima je kaspijska granica bila određena ravnom crtom između [[Astara|Astare]] na zapadnoj obali i točke 2,2 [[km]] južno od [[Gorganski zaljev|Gorganskog zaljeva]] na istočnoj čime je [[Iran]] dobio približno 1/7 [[Kaspijsko jezero|jezera]]<ref>[[#MojtahedZadeh2006|Mojtahed Zadeh, Pirouz (2006.)]], str. 77.</ref>, no dvije zemlje imale su jednako pravo na iskorištavanje kaspijskih prirodnih bogatstava<ref name="IranicaCaspIIDip"/>. Nakon raspada [[SSSR]]-a kaspijsku obalu uz [[Rusija|Rusiju]] dobile su i nove samostalne države [[Azerbajdžan]], [[Kazahstan]] i [[Turkmenistan]] čime je započeo 20-godišnji spor po pitanju novog načina razgraničavanja, a u žarištu spora našla su se podvodna nalazišta [[Fosilna goriva|fosilnih goriva]]<ref name="IranicaCaspIIDip"/>. Tri nove države predložile su podjelu centralnim linijama s [[Obala|obalnim]] graničnim spojnicama kao referentnim točkama, ali [[Iran]] i [[Rusija]] odbacuju takav prijedlog i nude oprečna rješenja. [[Rusija]] predlaže da se uspostave obalna zona ([[teritorijalno more|teritorijalnih]] 12 [[Morska milja|n. m.]] ili [[Eksluzivna ekonomska zona|ekonomskih]] 45 [[Morska milja|n. m.]] širine) podjeljena centralnim linijama odnosno vanjska zona namjenjena zajedničkom iskorištavanju<ref>[[#MojtahedZadeh2006|Mojtahed Zadeh, Pirouz (2006.)]], str. 88.</ref>, dok [[Iran]] na temelju starijih ugovora o ravnopravnoj podjeli traži diobu čitavog [[Kaspijsko jezero|Kaspijskog jezera]] na pet jednakih dijelova<ref name="IranicaCaspIIDip"/>. Ovaj problem nije riješen do današnjeg dana, a [[2000-ih]] povremeno je izazivao i sporadične oružane okršaje<ref name="IranicaCaspIIDip"/>. === Upravna podjela === {{glavni|Iranske pokrajine|Iranski okruzi|l2=okruzi}} [[Datoteka:Iran Counties.svg|mini|desno|300px|[[Iran]]ske [[Iranske pokrajine|pokrajine]] (istaknute crnim linijama)<br />i [[Iranski okruzi|okruzi]] (istaknuti plavim linijama)]] Administrativna podjela prvog stupnja u [[Iran]]u je tokom [[20. vijek]]a bila kaotična i uključivala je uzastopne reorganizacije [[Iranske pokrajine|pokrajina]]<ref>[[#Hourcade1998|Hourcade, Bernard (1998.)]], str. 25.</ref>, a razlog tome bila je nedovoljno razvijena [[promet]]na mreža u centralnom i jugoistočnom dijelu zemlje odnosno neravnomjerna raspodjela [[Stanovništvo|stanovništva]]<ref name="IranicaGeoIIIPol"/>. Prema ''[[Encyclopædia Britannica|Encyclopædia Britannici]]'', [[Iran]] se [[1908.]] godine pod [[Kadžarska Monarhija|kadžarskom dinastijom]] sastojao od 34 upravne jedinice podijeljene na 26 [[pokrajina]] i osam zavisnih [[teritorij]]a. Uspostavom dinastije [[Pahlavi (dinastija)|Pahlavi]] u prvoj polovici [[20. vijek]]a broj pokrajina je prvotnom reorganizacijom smanjen na dvanaest, a potom [[1950.]] godine na deset. Nakon toga slijedi obrnuti trend odnosno njihovo dijeljenje, a današnje stanje rezultat je zadnje diobe iz [[2010.]] godine od kada se [[Iran]] sastoji od 31 [[Iranske pokrajine|pokrajine]] ([[Perzijski jezik|perz.]] ''ostān''). {| class="wikitable" style="float:left; font-size:70%" |- ! [[Iranske pokrajine|Pokrajina]] ! [[Iranski okruzi|Okrug]] ! [[Kotar]] ! [[Popis gradova u Iranu|Grad]]/[[Općina|Opć.]] ! [[Selo]] |- |rowspan=7 align=center| <big>P</big> |rowspan=6 align=center| <big>O1</big> |rowspan=3 align=center| <big>K1 (c)</big> |align=center| <big>G1 (c)</big> |align=center| - |- |align=center| <big>G2</big> |align=center| - |- |align=center| <big>Op1</big> | S1, S2, S3, S4 |- |rowspan=2 align=center| <big>K2</big> |align=center| <big>G3</big> |align=center| - |- |align=center| <big>Op2</big> | S5, S6 |- |align=center| <big>K3</big> |align=center| <big>Op3</big> | S7, S8, S9 |- |align=center| <big>O2</big> | <big>K4 (c)</big> |align=center| <big>G4 (c)</big> |align=center| - |} Osim pokrajina postoje i niže upravne podjele koje uključuju [[Iranski okruzi|okruge]] ([[Perzijski jezik|perz.]] ''šaherestān'') kao drugi administrativni stupanj, [[kotar]]e (perz. ''bahš'') kao treći, te [[Popis gradova u Iranu|gradove]] (perz. ''šaher'') ili [[Općina|općine]] (perz. ''dehestān'') kao posljednji stupanj. Na svim razinama postoje oblici [[Lokalna samouprava|lokalne samouprave]] koje predstavljaju čelnici ([[Perzijski jezik|perz.]] ''ostāndār'', ''farmandār'', ''bahšdār'', ''šaherdār'' i ''dehdār''). [[Organizacija|Organizacijska]] struktura upravnih podjela prikazana je u shematskoj tablici lijevo: [[Iranske pokrajine|pokrajine]] (<tt>P</tt>) se dijele na nekoliko okruga (<tt>O1</tt> i <tt>O2</tt>), a okruzi na [[kotar]]e među kojima je jedan centralni i najčešće nosi ime [[Glavni grad|glavnog grada]] pokrajine odnosno okruga. Nadalje, kotari se sastoje od jednog ili više [[grad]]ova odnosno [[općina]] (sastavljenih od [[Selo|sela]]). Pojedini se kotari sastojati isključivo od sela, dok okrug po pravilu uvijek sadrži neki veći [[grad]]. U trećini slučajeva javlja se princip da je [[Iranske pokrajine|pokrajina]] zajedno s centralnim okrugom i kotarom imenovana prema pokrajinskom glavnom gradu, dok su ostale imenovane uglavnom prema [[#Regionalna geografija|iranskim regijama]]. Kod upravne podjele postoje i dva specifična izuzetka: [[Komska pokrajina]] koja nije podjeljena na okruge već izravno na kotare, te [[megalopolis]] [[Teheran]] čija se urbana aglomeracija proteže preko četiri okruga ([[Teheranski okrug|Teheranskog]], [[Islamšaherski okrug|Islamšaherskog]], [[Rajski okrug|Rajskog]] i [[Šemiranatski okrug|Šemiranatskog]]) odnosno dvije pokrajine ([[Teheranska pokrajina|Teheranska]] i [[Alborška pokrajina|Alborška]]). Prema posljednjem službenom [[Popis stanovništva|popisu stanovništva]] iz [[2006.]] (1385. [[Iranski kalendar|AP]]) [[Iran]] je imao ukupno 336 [[Iranski okruzi|okruga]], 889 [[kotar]]a, 1016 [[grad]]ova i 2400 [[općina]]<ref name="IranOstan2006">[[#IranOstan2006|SCI (2006.): Administrative divisions]]</ref>. == Humanistička geografija == {{glavni|Demografija Irana}} === Kulturna geografija === {{glavni|Iranska kultura}} [[Iran]] u [[Kulturna geografija|kulturnom]] smislu predstavlja [[Etnička skupina|etničko]]-[[Religija|religijski]] mozaik čiju jezgru karakterizira [[Iranski narodi|iranski ''ethnos'']], [[perzijski jezik]] i [[šijiti]]zam<ref name="KiyaniHaftlang2003.6979">[[#KiyaniHaftlang2003|Kiyani Haftlang, Kiyanoosh (2003.)]], str. 69.-79.</ref>. Sva tri elementa prisutna su kod [[Perzijanci|Perzijanaca]], najmnogoljudnijeg naroda koji [[Demogeografija|demogeografski]] prevladava u unutrašnjosti, osobito [[Fars]]u i [[Horasan (pokrajina)|Horasanu]]<ref>[[#Planhol1993|Planhol, Xavier (de) (1993.)]], str. 509.-524.</ref>. Drugi najbrojniji narod su [[Azeri|Azari]] (20%), [[Azerski jezik|turkofoni]] šijiti naseljeni u sjeverozapadu zajedno s [[Kurdi]]ma (7%) čiji je [[Kurdski jezik|jezik]] [[Iranski jezici|iranski]] odnosno religija uglavnom [[Suniti|sunitska]]. Ove međusobne oprečnosti kod Azara i Kurda plodom su vjekovnog prožimanja [[iran]]ske i [[Turska|turske]] kulturne sfere, ali i njihovih [[Iransko-turski ratovi|žestokih ratova]]. Osim kod dvaju spomenutih naroda u [[Azarbajdžan (Iran)|Azarbajdžanu]] i [[Kurdistanska pokrajina|Kurdistanu]], istovjetne razlike postoje i na drugim periferijama zemlje − neiranskih šijitskih [[Arapi|Arapa]] (1 – 2[[%]]) u [[Huzestan]]u i [[Hormuzgan]]u odnosno [[Kaškajci|kaškajskih]] plemenskih zajednica na zapadu [[Fars]]a<ref>Vidi:<br />• [[#Planhol1993|Planhol, Xavier (de) (1993.)]], str. 542.-546.<br />• [[#IranicaGeoIIHum|Planhol, Xavier (de) (15.12.2000.)]]</ref>, te iranskih sunitskih [[Baluči|Baluča]] (2 – 3[[%]]) i [[Paštunci|Paštunaca]] (<1%) uz istočne [[#Državne granice|granice]] odnosno manjih zajednica [[Tališi|Tališa]] na sjeveru<ref>[[#Bazin1980|Bazin, Marcel (1980.)]], str. 198.-200. i 524.-536.</ref>. Najslabije integriranim [[narod]]om u kulturnom smislu smatraju se neiranski sunitski [[Turkmeni]] (<1%) koji žive u dolinama [[Atrak]]a<ref>[[#Planhol1993|Planhol, Xavier (de) (1993.)]], str. 546.-555.</ref>. Izuzevši spomenute [[Kurdi|Kurde]], [[Baluči|Baluče]], [[Paštunci|Paštunce]] i [[Tališi|Tališe]], ostali narodi koji se osim službenog [[Perzijski jezik|perzijskog]] služe i drugim jezicima iz [[Iranski jezici|srodne iranske porodice]] su [[Mazanderani]] i [[Gilaki]] na sjeveru odnosno [[Luri]] na jugozapadu zemlje (ukupno 12[[%]])<ref>[[#Planhol1993|Planhol, Xavier (de) (1993.)]], str. 524.-536.</ref>. Iako je [[Iran]] tradicionalno [[multietnička država]], kulturna integracija pojedinih naroda u [[20. vijek]]u bila je djelomično prožeta i politizacijom − prvo [[Iranski narodi|etničkim]] [[Nacionalizam|nacionalizmom]] za vrijeme [[Pahlavi (dinastija)|dinastije Pahlavi]]<ref name="IranicaGeoIIIPol"/>, a zatim [[Šijiti|vjerskom]] dimenzijom od [[Iranska revolucija|revolucije]] nadalje<ref name="KiyaniHaftlang2003.6979"/>. === Urbana geografija === {{glavni|Iranski urbanizam|Popis gradova u Iranu|l2=Popis iranskih gradova}} {| class="wikitable" style="float:right; font-size:85%" |colspan=3 align=center|'''Najveći iranski gradovi (st.)''' |- |align=right| 1. ||align=center| '''[[Teheran]]''' ||align=right| 7,088.287 |- |align=right| 2. ||align=center| '''[[Mašhad]]''' ||align=right| 2,427.316 |- |align=right| 3. ||align=center| '''[[Isfahan]]''' ||align=right| 1,602.110 |- |align=right| 4. ||align=center| '''[[Tabriz]]''' ||align=right| 1,398.060 |- |align=right| 5. ||align=center| '''[[Karadž]]''' ||align=right| 1,386.030 |- |align=right| 6. ||align=center| '''[[Širaz]]''' ||align=right| 1,227.331 |- |align=right| 7. ||align=center| '''[[Ahvaz]]''' ||align=right| 969.843 |- |align=right| 8. ||align=center| '''[[Kom]]''' ||align=right| 964.706 |- |align=right| 9. ||align=center| '''[[Kermanšah]]''' ||align=right| 794.863 |- |align=right| 10. ||align=center| '''[[Urmija]]''' ||align=right| 583.255 |} [[Urbanizam|Urbanistička tradicija]] u [[Iran]]u ima milenijumsku [[Historija Irana|historiju]]<ref name="IranicaCitiesIGeo">[[#IranicaCitiesIGeo|Planhol, Xavier (de) (15.12.1991.)]]</ref> o kojoj svjedoče i neki od najstarijih kontinuirano naseljenih gradova [[svijet]]a kao što su [[Suza (Iran)|Suza]], [[Jazd]], [[Hamadan]] i [[Raj (Iran)|Raj]]. Druga važna historijska odlika kod [[Popis gradova u Iranu|iranskih gradova]] u cjelini jest izrazita dinamičnost u [[Popis historijskih iranskih glavnih gradova|promjenama prijestolnica (40-ak)]] odnosno [[Urbana geografija|geografskom razmještaju]], što je više uvjetovano [[Geopolitika|geopolitičkim]] nego [[Ekonomija Irana|ekonomskim]] faktorima. Najstariji gradovi su [[elam]]ski i nicali su prvenstveno u plodnom [[Huzestan]]u zajedno sa susjednim [[Drevna Mezopotamija|mezopotamskim]] na zapadu, no zbog [[Novoasirsko Carstvo|asirskog]] pustošenja i uspona prvih iranskih dinastija sredinom [[1. milenijum pne.|1. milenijuma pne.]] primat preuzimaju gradovi u unutrašnjosti ([[Ekbatana]], [[Pasargad]], [[Perzepolis]]). Kasni [[stari vijek]] karakterizira uravnoteženje urbanih žarišta između [[Iranska visoravan|orografski zaštićene visoravni]] i plodne [[Mezopotamija|Mezopotamije]] ([[Opis (Mezopotamija)|Opis]], [[Ktezifont]]), dok su se u [[Srednji vijek|srednjom vijeku]] u potpunosti premjestili prema [[Veliki Horasan|Horasanu]] i [[Centralna Azija|Centralnoj Aziji]] ([[Nišapur]], [[Merv]], [[Buhara]], [[Samarkand]]) koji su bili raskrižjem [[Put svile|Puta svile]] između [[Indija|Indije]] i [[Kina|Kine]] odnosno [[kalifat]]a i [[Evropa|Evrope]]. Kroz [[novi vijek]] zbog geostrateških uvjeta počinje dominirati „centralna os” uz koju su razmješteni [[Isfahan]], [[Širaz]], [[Kazvin]] i [[Teheran]], a takva se struktura zadržala do današnjeg dana<ref name="IranicaGeoIIIPol"/>. Izuzevši [[Prijestolnica|prijestolnice]], razmještaj ostalih većih gradova uvjetovan je prvenstveno [[Ekonomska geografija|ekonomskim]] ili [[Religijska geografija|religijskim]] faktorima (npr. [[Zoroastrizam|zoroastrijski]] [[Jazd]] i [[Šijiti|šijitski]] [[Ardabil]] i [[Mašhad]]). U užem [[Urbana geografija|geografskom]] kontekstu, najveće iranske gradove karakterizira smještaj na [[ravnica]]ma tik uz podnožje [[planina]] što je fenomen koji se može objasniti lokalnim [[klima]]tskim razlikama odnosno tradicionalnim korištenjem [[kanat]]a za [[navodnjavanje]]<ref name="IranicaCitiesIGeo"/>. Ubrzana [[urbanizacija]] od sredine [[20. vijek]]a ishod je političke [[Centralizacija|centralizacije]]<ref name="IranicaGeoIIIPol"/>, a najznačajnije moderno [[Popis gradova u Iranu|urbano žarište]] svakako je [[Teheran]] čija se zona utjecaja [[1950-ih]] godina protezala sjeverozapadom i centrom zemlje, dok je prema jugozapadu bila ograničena [[Zagros]]om. Gradovi uz [[Perzijski zaljev]] smješteni zapadno i južno od navedenog masiva istovremeno su gravitirali [[Abadan]]u, no [[promet]]nim razvojem tokom [[1960-ih]] i [[1970-ih]] godina potpali su pod utjecaj teheranske zone, isto kao [[Kurdistanska pokrajina|Kurdistan]] i [[Fars]]<ref name="IranicaGeoIIIPol"/>. Izuzevši [[Teheran]], danas se značajnim urbanim žarištem smatra [[Mašhad]] kojem gravitiraju sve sjeveroistočne i istočne [[Iranske pokrajine|pokrajine]], a među ostale spadaju [[Tabriz]], [[Isfahan]] i [[Širaz]]<ref>[[#Hourcade1998|Hourcade, Bernard (1998.)]], str. 52.-53.</ref>. Prema posljednjem [[Popis stanovništva|popisu stanovništva]] iz [[2006.]] godine, u [[Iran]]u se nalazi 1016 gradova s ukupno 48,259.964 žitelja<ref name="IranOstan2006"/>. <gallery perrow="5" widths="160"> Datoteka:Tehran 51.41504E 35.69272N.jpg|<center>[[Teheran]] Datoteka:Mashhad iran.jpg|<center>[[Mašhad]] Datoteka:Ispahan ville.jpg|<center>[[Isfahan]] Datoteka:2010-06-15 15-30-01 Tabriz - Tehran.jpg|<center>[[Tabriz]] Datoteka:Karaj ISS023 1.JPG|<center>[[Karadž]] </gallery> === Ekonomska geografija === {{glavni|Ekonomija Irana}} {{Dvostruka slika|desno|Iran Industry (Cro).jpg|150|Iran Major Crops (Cro).jpg|200|<center>{{sh icon}} Glavna [[Industrija|industrijska]] žarišta i [[Usjev|poljoprivredne kulture]]}} Proces [[Industrijalizacija|industrijalizacije]] većih razmjera u [[Iran]]u započinje [[1920-ih]] i postupno se razvijalo tokom sljedećih desetaka godina, a stupanj potpuno industrijalizirane zemlje dosegnuo je sredinom [[1970-ih]] godina<ref name="IranicaEconomyIEG">[[#IranicaEconomyIEG|Planhol, Xavier (de) (15.12.1997.)]]</ref>. Za vrijeme [[Iransko-irački rat|iransko-iračkog rata]] brojna su industrijska postrojenja (osobito [[Nafta|naftna]]) na jugozapadu bila oštećena, temeljem čega je uslijedio trend njihovog dislociranja prema unutrašnjosti. Površina [[Obradivo tlo|obradivog tla]] u [[Iran]]u iznosi oko 221.400&nbsp;km² odnosno 13,43[[%]] od ukupne površine, od čega se većina nalazi uz [[Kaspijsko jezero]] i u sjeverozapadnim [[dolina]]ma zemlje. U sjevernim i zapadnim dijelovima [[Poljoprivreda|poljoprivredne]] površine uspjevaju zahvaljujući [[Kiša|kiši]], dok je kod ostalih za uspješne [[usjev]]e nužno [[navodnjavanje]]<ref name="IranicaEconomyIEG"/>. Sve do početka [[19. vijek]]a Iran je bio gotovo u potpunosti nepristupačan sa svih strana, a sa susjedima su ga povezivali uski planinski [[Planinski prijevoj|prijevoji]]<ref name="IranicaEconomyIEG"/>. Danas [[Iran]] ima razvijenu mrežu [[asfalt]]iranih [[cesta]] koje spajaju golemu većinu [[Popis gradova u Iranu|gradova]] i manjih naselja. [[CIA|Američke]] procjene iz [[2006.]] godine navode kako je ukupna dužina svih iranskih [[cesta]] 172.927 [[km]], od čega je 125.908&nbsp;km (73[[%]]) [[asfalt]]irano. Duljina [[Željeznička pruga|željezničkih pruga]] je 8442 [[km]], dok je trenutačno u izgradnji dodatnih 5000&nbsp;km. Najznačajnija [[luka]] nalazi se u [[Bandar Abas|Bandar-e Abasu]] koji je smješten na obali [[Hormuški tjesnac|Hormuškog tjesnaca]], a pristigla se [[roba]] po državi raznosi [[kamion]]ima ili [[vlak]]ovima. [[Željeznička pruga]] između [[Teheran]]a i Bandar-e Abasa otvorena je [[1995.]] godine i zahvaljujući željezničkom spojnicom s [[Mašhad]]om igra važnu ulogu u opskrbi [[Centralna Azija|Centralne Azije]]. Ostale značajne iranske luke uključuju [[Bandar-e Anzali]], [[Amirabadska luka|Amirabad]] i [[Bandar-e Turkaman]] na [[Kaspijsko jezero|kaspijskoj]] obali, odnosno [[Horamšaher]] i [[Bandar-e Homeini]] na obali [[Perzijski zaljev|Perzijskog zaljeva]]. Deseci [[Popis gradova u Iranu|iranskih gradova]] imaju vlastite [[Zračna luka|zračne luke]] za prihvat [[Putnički zrakoplov|putničkih]] i [[Teretni zrakoplov|teretnih zrakoplova]] − diljem zemlje aktivno ih je 319, od čega 133 [[asfalt]]iranih. == Geologija == [[Datoteka:Iran major tectonic plates (Cro).PNG|mini|desno|250px|{{sh icon}} Primarne [[litosferne ploče]] u okolici [[Iran]]a]] [[Iran]] u generalnom [[Geologija|geološkom]] smislu karakterizira pripadnost planinskom pojasu [[Evroazijska ploča|evroazijske]] [[litosferne ploče]] iz [[tercijar]]nog [[Geološka kronologija|perioda]], odnosno u užem smislu prostranoj [[Iranska visoravan|Iranskoj visoravni]] proizišlom konsolidacijom [[prekambrij]]skog temelja kojeg neki [[Geolog|geolozi]] smatraju odvojkom prekambrijske [[Arapska ploča|arapske ploče]]<ref name="IranicaGeology">[[#IranicaGeology|Ehlers, Eckart (15.12.1989.)]]</ref>. Prirastanje više ili manje stabilnih ostataka prekambrijskih strukturalnih slojeva (tzv. „centralna masa”) i geološki mladih elemenata poput tercijarnih [[Planina|planinskih]] zona [[Alborz]]a ili [[Zagros]]a je neosporno, no tumačenje njihovog razvoja prošlo je kroz drastične promjene<ref name="IranicaGeology"/>. Ne ulazeći u pojedinosti o [[Historija znanosti|znanstvenoj historiji]], sadašnje stanje može se sažeti na sljedeći način<ref>[[#Rosen1969|Rosen, Norman C. (1969.)]]</ref>: :<tt>a)</tt> [[Alborz]] i [[centralnoiranski masiv]] u [[Stratigrafija|stratigrafskom]] i [[struktura]]lnom smislu prožimaju se mnogo više nego što je prvotno pretpostavljano. :<tt>b)</tt> Nedostaju [[Paleozoik|paleozojski]] [[orogen]]i (između [[Proterozoik|kasnog prekambrija]] i [[Srednji trijas|srednjeg trijasa]]) što ukazuje da je centralni [[Iran]] iskusio vjerojatno ujednačene [[kontinent]]alne i [[Epikontinentalni pojas|epikontinentalne]] uvjete odnosno [[Tektonika ploča|tektonsku stabilnost]]. :<tt>c)</tt> [[Mezozoik|Mezozojske]] i [[tercijar]]ne zone karakterizira [[alpska orogeneza]] koja prekriva sve dijelove centralnog Irana zajedno s periferijama. Konkretno, periferni nabori pojaseva poput [[Kopet-Dag]]a, masiva [[Makran]]a ili [[Zagros]]a uključeni su u [[Geosinklinala|geosinklinalni]] razvoj dok iranska jezgra zadržava svoj epikontinentalni karakter. :<tt>d)</tt> Za razliku od drugih [[regija]] [[svijet]]a, iranski [[masiv]]i [[tercijar]]nog podrijetla zadržavaju snažne predtercijarne elemente, uključujući [[prekambrij]]ske [[orogen]]e. :<tt>e)</tt> Moderna [[Geologija|geološka]] istraživanja ukazuju da je „centralna masa”, prvotno spominjana u kontekstu ostatka [[Paleozoik|paleozojske]] podloge, vjerojatno ograničena samo na manje dijelove centralnog [[Iran]]a odnosno „[[Dašt-e Lut|lutski]] blok”. Ovaj pojednostavljeni sažetak i tumačenje [[Geologija|geološkog]] razvoja može se potkrijepiti činjenicom da dosad nisu pronađeni nikakvi tragovi [[Kaledonska orogeneza|kaledonskih]] i [[Hercinska orogeneza|hercinskih]] [[orogen]]a<ref name="IranicaGeology"/>. Također, [[Sedimenti|sedimente]] prosječne debljine 3000 − 4000 [[Metar|m]] u centralnom [[Iran]]u uglavnom odlikuju homogeni kontinentalni [[materijal]]i terestrijalnog podrijetla s relativno visokim stupnjem jednolikosti. Smješteni su iznad konsolidiranih [[Erozija|erozivnih]] površina koje se datiraju u [[trijas]] ili starija [[Geološka kronologija|doba]], a ponekad čak izravno pokrivaju [[prekambrij]]sku podlogu i erozivne platforme<ref name="IranicaGeology"/>. Od posebnog značaja za proučavanje geološkog razvoja jest teorija o [[Tektonika ploča|tektonici ploča]]; na temelju [[Paleontologija|paleontoloških]] i [[Paleomagnetizam|paleomagnetskih]] podataka većina [[geolog]]a smatra [[Iran]] dijelom stare [[Gondvana|Gondvane]]<ref>Vidi:<br />• [[#Förster1974|Förster, Hansgeorg (1974.)]], str. 276.-292.<br />• [[#Krumsiek1976|Krumsiek, Klaus (1976.)]], str. 909.-929.</ref>, a smještavaju ga između današnje lokacije i [[Afrički rog|Afričkog roga]]. [[Iranska ploča]] današnji je položaj poprimila tek krajem [[Kreda (period)|krede]] i kasnijih doba, dok njen tektonski sudar s [[Arapska ploča|arapskom]] nije izazvao samo [[nabiranje]] [[Zagros]]a već i opsežne [[vulkan]]ske odnosno [[potres]]ne aktivnosti koje su učestale i dan danas<ref name="IranicaGeology"/>. [[Geologija|Geološke]] zone [[Iran]]a variraju ovisno o stručnim izvorima, no relevantnim među njima najčešće se smatraju razredbe J. Stöcklina<ref>[[#Stöcklin71968|Stöcklin, Jovan (srp. 1968.)]], str. 1229.-1258.</ref> i J. V. Harrisona iz [[1968.]]<ref name="Fisher1968.143185">[[#Fisher1968|Harrison, John Vernon (1968.)]], 143.-185.</ref>, metamorfna [[karta]] [[Iranski geološki zavod|Iranskog geološkog zavoda]] iz [[1986.]]<ref>[[#NabaviHoushmandZadeh1986|Nabavi, Mohammad Hassan; Houshmand-Zadeh, A. (1986.)]]</ref>, te geološke analize N. Nezafatija iz [[2000-ih]] godina<ref>[[#Nezafati2006|Nezafati, Nima (2006.)]], str. 8.</ref>: [[Datoteka:Geological zones of Iran (Cro).PNG|mini|desno|300px|{{sh icon}} [[Geološka karta]] [[Iran]]a]] {| style="margin:1em; background:f5f5ec; border:1px #aaa solid; border-collapse:collapse; font-size:90%;" |- style="background:#cd9575;" ! Zona || [[Geologija|Geološke osobine]] || [[Geološka kronologija|Doba]] || &nbsp;&nbsp;[[Metal]]ne [[Mineralne sirovine|sirovine]] || [[Rudnik|Rudnici]] |- | '''[[Alborz]]''' ||align=center| [[Efuzivne stijene|efuzivne]] i<br />[[Vulkanoklastični sedimenti|vulkanoklastične]] stijene ||align=center| [[tercijar]] ||align=center| [[Olovo (element)|olovo]]‒[[cink]], [[Bakar (element)|bakar]] (±[[zlato]]), [[željezo]] ||align=center| [[Kuh-e Duna]]<br />([[Pb]], [[Zn]], [[Ag]]) |- | '''Centralni Iran''' ||align="center"| [[horst]]ovi [[prekambrij]]ske [[kristal]]izirane podloge;<br />[[sedimenti]] [[Paleozoik|paleozojske]] platforme; [[kambrij]]sko-<br />[[Trijas|trijaške]] [[sedimentne stijene]]; [[magmatske stijene]] ||align="center"| [[prekambrij]], [[paleozoik]],<br />[[trijas]], [[tercijar]] ||align="center"| [[Bakar (element)|bakar]] (±[[nikal]]‒[[kobalt]]), [[Olovo (element)|olovo]]‒[[cink]],<br />[[željezo]] (±[[magnezij]]), [[zlato]],<br />[[volfram]]‒[[Bakar (element)|bakar]]‒(±[[kositar]])‒[[zlato]],<br />[[magnezij]], [[antimon]] ||align="center"| [[Tal Mesi]] ([[Cu]]),<br />[[Meskani]] ([[Cu]]),<br />[[Čadormalu]] ([[Fe]]) |- | '''Istočni Iran''' ||align="center"| [[sedimenti]] [[fliš]]a i [[Molasa|molase]] ||align="center"| [[Kreda (period)|kreda]]‒ ||align="center"| [[volfram]]‒[[zlato]], [[Bakar (element)|bakar]]‒[[zlato]], [[Bakar (element)|bakar]]<br />(±[[Olovo (element)|olovo]]‒[[cink]]), [[kromit]]‒[[magnezij]] ||align="center"| [[Kale-Zari]]<br />([[Au]], [[Cu]], [[Bi]]) |- | '''[[Huzestan]]ska nizina''' ||align="center"| [[aluvij]]alni nanosi ||align="center"| [[neogen]], [[kvartar]] ||align="center"| bez metalnih sirovina;<br />golema nalazišta [[Nafta|nafte]] ||align="center"| - |- | '''[[Kopet-Dag]]''' ||align="center"| [[sedimenti]] (uglavnom [[karbonati]]) ||align="center"| [[mezozoik]], [[tercijar]] ||align="center"| oskudnost ležišta ||align="center"| - |- | '''[[Dašt-e Lut|Lutski]] blok''' ||align="center"| stara stabilna platforma prekrivena<br />gustim [[Mezozoik|mezozojskim]] [[sedimenti]]ma<br />i [[eocen]]skim [[Magmatske stijene|vulkanskim stijenama]] ||align="center"| [[mezozoik]], [[eocen]] ||align="center"| [[Bakar (element)|bakar]], [[Olovo (element)|olovo]]‒[[cink]] (±[[Bakar (element)|bakar]]‒[[antimon]]),<br />[[volfram]] (±[[kositar]])‒[[Bakar (element)|bakar]], [[željezo]] ||align="center"| [[Kuh-e Se-Čangi]]<br />([[Pb]], [[Zn]], [[Cu]]) |- | '''[[Makran]]''' ||align="center"| obojeni [[Ofiolitni melanž|melanž]] i gusti<br />[[sedimenti]] [[fliš]]a i [[Molasa|molase]] ||align="center"| [[kasna kreda]], [[paleocen]]<br />([[Ofiolitni melanž|melanž]]); [[Kreda (period)|kreda]]‒ ([[fliš]]) ||align="center"| [[titanij]], [[krom]]‒[[mangan]], [[Bakar (element)|bakar]]‒[[cink]],<br />[[Bakar (element)|bakar]]‒[[zlato]] ||align="center"| [[Giravan]] ([[Cu]]) |- | '''[[Urmijsko jezero]] – [[Kuh-e Kale-Dohtar|Dohtar]]''' ||align="center"| [[efuzivne stijene]] ([[bazalt]] i [[dacit]]); [[Piroklastične stijene|piroklastične<br />stijene]] ([[tuf]] i [[ignimbrit]]); [[plutoniti]] ([[diorit]] i [[granit]]);<br />[[Numuliti|numulitski]] [[vapnenac]] ||align="center"| [[kasna jura]]‒, [[kvartar]] (vrhunac<br />[[magma]]tskih aktivnosti); [[eocen]] ||align="center"| velike zalihe u [[porfir]]nim, vulkanskim [[Sulfidi|sulfidnim]],<br />[[skarn]]skim, hidro- i epitermalnim ležištima raznih<br />vrsta metala: [[željezo]], [[Bakar (element)|bakar]]‒([[molibden]]‒[[zlato]]),<br />[[zlato]], [[Olovo (element)|olovo]], [[cink]], [[mangan]] ||align="center"| [[Vešnavah]] ([[Cu]]),<br />[[Sarčešme]] ([[Cu]], [[Mo]]),<br />[[Gol Gohar]] ([[Fe]]) |- | '''[[Sanandadž]] – [[Sirdžan]]''' ||align="center"| [[Metamorfne stijene|metamorfne]] i [[intruzivne stijene]] ||align="center"| [[fanerozoik]]; uglavnom [[mezozoik]] ||align="center"| [[volfram]] (±[[kositar]])‒[[Bakar (element)|bakar]] (±[[zlato]]), [[željezo]]<br />(±[[magnezij]]), [[zlato]], [[Olovo (element)|olovo]]‒[[cink]], [[kromit]] ||align="center"| [[De-je Husein]]<br />([[Cu]], [[Sn]], [[Au]]) |- | '''[[Nabori]] [[Zagros]]a''' ||align="center"| [[nabori]] gustih [[Sedimenti|sedimenata]] ([[karbonatne stijene]]<br />i [[karbonati]]) iznad [[Metamorfne stijene|metamorfne]] [[prekambrij]]ske<br />podloge; [[Soli|slani]] [[dijapir]]i na jugu ||align="center"| [[Proterozoik|kasni prekambrij]]‒[[rani kambrij]];<br />[[Karbon (period)|karbon]]‒[[kasna kreda]]; [[Kreda (period)|kreda]]‒ ||align="center"| generalna oskudnost ležišta;<br />[[Olovo (element)|olovo]], [[željezo]], [[kromit]] ||align="center"| [[Surme]] ([[Pb]], [[Zn]]),<br />[[Hormuz (otok)|Hormuz]] ([[Fe]]) |- | '''[[Navlaka|Navlake]] Zagrosa''' ||align="center"| istovjetno naborima; [[ofiolitni melanž]] ||align="center"| [[mezozoik]] ||align="center"| [[kromit]] ||align="center"| - |} Bez obzira na razlike među detaljima razredbi i tumačenjima iranske [[Geološka kronologija|geološke historije]], [[geologija]] i [[Tektonika ploča|tektonika]] također su odigrali iznimnu ulogu u [[Hidrografija|orohidrografskom]] i [[Geomorfologija|geomorfološkom]] razvoju temeljem kojeg se [[Iran]] može podijeliti i na pet prirodnih [[regija]]: [[Kaspijsko jezero|kaspijske]] [[Nizina|nizine]], masiv [[Alborz]]a s [[Kopet-Dag]]om, [[Iranska visoravan|centralnu visoravan]], masiv [[Zagros]]a s [[Makran]]om, te [[Obala|obalne]] nizine [[Perzijski zaljev|Perzijskog zaljeva]]<ref name="IranicaGeology"/>. [[Iranska visoravan]] kao zatvoreni [[sliv]] najznačaniji je geomorfološki faktor u [[Geologija|geološkoj]] strukturi s obzirom da je u potpunosti fluvijalno odnosno [[Hidrografija|hidrografski]] odsječena od svjetskih [[ocean]]a<ref>[[#Dresch1975|Dresch, Jean (1975.)]], str. 337.-351.</ref>. Masivi [[Alborz]]a i [[Kopet-Dag]]a na sjeveru odnosno [[Zagros]]a i [[Makran]]a na zapadu i jugu stvaraju geološko-geomorfološku zapreku koja odvaja gotovo polovicu iranskog [[Kopno|kopna]] od izravne interakcije s [[Indijski ocean|Indijskim oceanom]]. Ova ogromna površina centralnog [[Iran]]a, prvotno geološki pojednostavljena kao homogena „centralna masa”, zapravo je vrlo složena [[Geologija|geološka]] struktura<ref name="IranicaGeology"/>. Podrobniji pogled na geologiju centralnog Irana otkriva njen utisak na [[Geomorfologija|geomorfologiju]] i [[Ekologija|ekologiju]] zemlje. Najveće [[Razvodnica|razvodnice]] unutrašnjih drenažnih bazena razumljive su isključivo kao ishod geološkog razvoja odnosno [[tercijar]]ne strukture [[Alpska orogeneza|alpskog orogena]] ‒ [[nabor]]i i [[rasjed]]i su ne samo pridonijeli izuzetno složenom srastanju geoloških uzvisina i [[Geološka depresija|depresija]] već i cjelokupnim [[pukotina]]ma [[Tlo|tla]] odnosno [[sliv]]ovima<ref name="IranicaGeology"/>. Primjerice, susjedni zatvoreni sljevovi poput prostranih [[pustinja]] [[Dašt-e Kavir]]a (>200.000 [[km²]]) i [[Dašt-e Lut]]a (166.160 [[km²]]) nalaze se na različitim [[Nadmorska visina|nadmorskim visinama]] i odvojeni su naboranim [[Planinski masiv|masivima]] iz perioda tercijara<ref name="Bobek1961.719">[[#Bobek1961|Bobek, Hans (1961.)]], str. 7.-19.</ref>. <gallery perrow="5" widths="160"> Datoteka:Jezioro Urmia.jpg|<center>[[Sol|Slani]] nanosi uz obalu [[Urmijsko jezero|Urmijskog jezera]] ([[Zapadni Azarbajdžan|Z. Azarbajdžan]]) Datoteka:Roo bashti.jpg|<center>[[Metamorfne stijene|Metamorfiti]] uz [[Erozija|erozivni]] [[Bašti-Rud]] ([[Kuhgiluje i Bojer-Ahmad|K. i B.-Ahmad]]) Datoteka:Tegeran mnt.JPG|<center>[[Sedimentne stijene]] [[Alborz]]a ([[Teheranska pokrajina]]) Datoteka:Damavand (2).JPG|<center>[[Sumpor]] na stijenama [[Damavand]]a ([[Mazandaran]]) </gallery> === Mineralne sirovine === {{glavni|Rudarstvo u Iranu}} [[Datoteka:Iran mineral deposits (Cro).jpg|mini|desno|300px|Rasprostranjenost [[Mineralne sirovine|mineralnih sirovina]] u [[Iran]]u]] [[Iran]] je iznimno bogat [[Mineralne sirovine|mineralnim sirovinama]] što je usko povezano s [[Geologija|geološkim]] razvojem odnosno strukturom<ref name="IranicaGeology"/>. Iako u [[Demografija|demografskom]] i [[teritorij]]alnom smislu predstavlja nešto više od 1% [[Svijet|svjetskog]] stanovništva odnosno površine, podno [[Zagros]]a i drugih iranskih [[Planinski masiv|masiva]] nalazi se više od 7% ukupnih svjetskih zaliha mineralnih sirovina<ref>Vidi:<br />• [[#Cooper2007|Cooper, Mark (2007.)]], str. 447.-472.<br />• [[#Maleki2912009|Maleki, Abbas (29.1.2009.)]], str. 175.-177.</ref>. Ležišta su rasprostranjena u svim dijelovima zemlje, no neka od njih nalaze se u udaljenim izoliranim područjima ili su nejednoliko raspoređena u [[Tlo|tlu]] što otežava njihovo [[Gospodarstvo Irana|gospodarsko]] iskorištavanje<ref name="IranicaGeology"/>. Ove zapreke jedan su od glavnih razloga zašto cjelokupno [[rudarstvo]] tokom [[20. vijek]]a nije bilo ujednačeno s proizvodnjom [[ugljen]]a, [[Nafta|nafte]] i [[Prirodni plin|prirodnog plina]]<ref name="IranicaGeology"/>. Ležišta [[Željezo|željeza]] karakteristična su za sve dijelove zemlje, a većina njih nalazi se između južnih padina [[Alborz]]a i unutrašnje [[vulkan]]ske zone odnosno njenih rubnih područja<ref name="IranicaGeology"/>. Najznačajniji [[Rudnik|rudnici]] su [[Čadormalu]] koji se nalazi približno 200 [[km]] sjeveroistočno od [[Jazd]]a, [[Gol Gohar]] pokraj [[Sirdžan]]a, te posebno područje oko [[Kerman]]a i [[Bafk]]a čija ležišta sadrže više od milijardu [[tona]] željezne rude<ref>[[#Dimitrijević1973|Dimitrijević, Milorad D. (1973.)]]</ref>. Potonji rudnici također su glavni opskrbljivači velike [[Čelik|čeličane]] u [[Isfahan]]u. Ležišta [[Bakar (element)|bakra]] uglavnom se nalaze među [[tercijar]]nim vulkanskim [[Magmatske stijene|stijenama]]<ref name="BazinHübner1969">[[#BazinHübner1969|Bazin, D.; Hübner, H. (1969.)]]</ref>, a područja koja vrijedi istaknuti su [[Čahar Gonbad (Kerman)|Čahar Gonbad]] smješten 110 [[km]] jugozapadno od Kermana<ref>[[#SjerpIssakhanianBrants1969|Sjerp, N.; Issakhanian, V.; Brants, A. (1969.)]]</ref>, [[Anarak]] s pripadajućom mikroregijom, te [[Sarčešme]] kod [[Kerman]]a koji je još [[1960-ih]] identificiran kao potencijalno najveće ležište [[Bakar (element)|bakra]] u [[svijet]]u<ref name="BazinHübner1969"/>. Ležišta [[Olovo (element)|olova]] i [[cink]]a koncentrirana su u centralnom [[Iran]]u i to prvenstveno oko Bafka, te u [[Zandžanska pokrajina|Zandžanskoj pokrajini]] na sjeverozapadu zemlje<ref name="IranicaGeology"/>. Ostala ležišta [[Mineralne sirovine|mineralnih sirovina]] uglavnom nisu značajna u [[Geologija|geološkom]] ili [[Gospodarstvo Irana|gospodarskom]] smislu i lokalnog su karaktera, a uključuju [[kromit]] (okolica [[Bafk]]a, [[Sabzevar]]a i [[Bandar Abas]]a) [[magnezit]] ([[južni Horasan]] i [[Ardestan]]), te [[mangan]] (okolica Bafka i [[Semnan]]a)<ref name="IranicaGeology"/>. Posebnu pažnju zaslužuju i ležišta [[ugljen]]a i [[Fosfati|fosfata]] koja su također rasprostranjena širom [[Iran|zemlje]]. Vađenje ugljena u okolici [[Teheran]]a odnosno podno [[Alborz]]a ima veliku važnost još od [[19. vijek]]a zbog iskorištavanja [[šuma]] za proizvodnju [[Drveni ugljen|drvenog ugljena]]<ref name="IranicaGeology"/>. Na spomenutim područjima [[ugljen]] se vadi i dan danas, dok sve veću ulogu preuzimaju [[ugljenokop]]i u [[Kermanska pokrajina|Kermanskoj pokrajini]]<ref name="IranicaGeology"/>. Krajem [[20. vijek]]a ugljenokopi oko [[Kerman]]a i [[Zirab]]a snabdijevali su veliku [[isfahan]]sku čeličanu sa 800.000 [[tona]] ugljena na godinu odnosno 80% njenih potreba. Zalihe [[Fosfati|fosfata]] procjenjuju se na oko 0,5 milijardi [[tona]] što je dovoljno za zadovoljavanje godišnjih tuzemnih potreba od 2,5 milijuna tona fosfatnih [[Gnojivo|gnojiva]]<ref name="IranicaGeology"/>. Glavna ležišta fosfata nalaze se oko [[Bafk]]a u [[Jazdska pokrajina|Jazdskoj pokrajini]], a sporedna oko [[Ramhormuz]]a, [[Behbahan]]a i [[Dašt-e Deh]]a u [[Hormuzgan]]u, [[Semnan]]a i [[Šahrud]]a u [[Semnanska pokrajina|Semnanskoj pokrajini]], te u okolici [[Teheran]]a i [[Zandžan]]a<ref name="IranicaGeology"/>. [[Nafta]] i [[prirodni plin]] predstavljaju najvažniju [[Geologija|geološku]] sirovinu od tuzemnog i međunarodnog [[Gospodarstvo Irana|gospodarskog]] značaja, a nalazišta [[Fosilna goriva|fosilnih goriva]] koncentrirana su uz obalu [[Perzijski zaljev|Perzijskog zaljeva]] odnosno [[huzestan]]skim [[nizina]]ma<ref name="IranicaGeology"/>. U geološkom smislu, nalazišta su nastala nabiranjem [[Zagros]]a. Vjekovna iskustva s curenjem nafte i plina u jugozapadnom [[Iran]]u na prijelazu iz [[19. vijek|19.]] u [[20. vijek]] dovela su do intezivnog [[Naftna geologija|istraživanja]] odnosno razvitka iranske [[Iranska naftna industrija|naftne industrije]]<ref name="IranicaGeology"/>. === Prirodne katastrofe === {{glavni|Potresi u Iranu}} [[Datoteka:Map Iran earthquakes 1990.gif|mini|desno|300px|{{eng icon}} [[Potresi u Iranu|Seizmičke aktivnosti]] u [[Iran]]u ([[1990.]] − [[2006.]])]] [[Geologija|Geološke]] karakteristike u velikoj su mjeri odgovorne za razne oblike [[Prirodna katastrofa|prirodnih katastrofa]] koje redovito pogađaju [[Iran]]<ref name="IranicaGeology"/>, među kojima se prvenstveno ističu [[Potresi u Iranu|potresi]] uzrokovani sudaranjem [[Evroazijska ploča|evroazijske]] i [[Arapska ploča|arapske]] [[litosferne ploče]]. [[Subdukcija|Subdukcijska]] zona proteže se približno 1800 [[km]] usporedno sa [[Zagros]]om odnosno u smjeru [[sjeverozapad]]-[[jugoistok]], no seizmički najaktivnije područje ipak je „iranski polumjesec” koji se proteže uz [[Azarbajdžan (Iran)|Azarbajdžan]], [[Alborz]], [[Kopet-Dag]], [[Horasan (pokrajina)|Horasan]], [[Sistan]], istočni [[Dašt-e Lut]] i [[Makran]]<ref name="IranicaEarthquakes">[[#IranicaEarthquakes|Berberian, Manuel (2.12.2011.)]]</ref>. [[Iran]] uz [[Kina|Kinu]] bilježi najveći broj [[smrt]]no stradalih od potresa, a pogođeni gradovi kroz [[Historija Irana|historiju]] s desecima hiljada žrtava uključuju [[Damgan]] ([[Potres u Damganu 856.|856.]]), [[Darešaher]] ([[Potres u Darešaheru 872.|872.]]), [[Nišapur]] ([[Potres u Nišapuru 1405.|1405.]]), [[Tabriz]] ([[Potres u Tabrizu 1042.|1042.]], [[Potres u Tabrizu 1721.|1721.]] i [[Potres u Tabrizu 1780.|1780.]]), [[Tabas]] ([[Potres u Tabasu 1978.|1978.]]), [[Rudbar]] ([[Potres u Mandžilu i Rudbaru 1990.|1990.]])<ref name="IranicaEarthquakes"/> i [[Bam]] ([[Potres u Bamu 2003.|2003.]]). Zbog [[Seizmologija|seizmoloških]] predviđanja o velikoj vjerojanosti da [[Teheran]] u bližoj budućnosti pogodi [[Potresi u Iranu|potres]] velikih razmjera, iranski je parlament [[2010.]] godine raspravljao o premještanju [[Glavni grad|glavnog grada]] na neku od tri sigurnije lokacije među kojima se najčešće spominju [[Isfahan]], [[Šahrud]] ili [[Semnan]]<ref>[[#Payvand3052010|Payvand Iran News (30.5.2010.)]]</ref>. Osim što potresi izazivaju tragične ljudske i materijalne gubitke uključujući pustošenja naselja i komunikacijskih mreža, oni su također i uzrok velikog broja [[Ekologija|ekoloških]] posljedica<ref name="IranicaGeology"/>. [[Mulj]]ne i [[Tlo|zemljane]] bujice kao i ostali oblici [[Derazija|derazije]] vrlo su česta posljedica djelovanja [[Potresi u Iranu|potresa]], a najizraženiji su u područjima gdje su padine sastavljene od smičnih [[pukotina]] ili skliskih [[Glina (tlo)|glinenih]] tala<ref name="IranicaGeology"/>. Muljne bujice osobito su učestale kod [[vulkan]]skih pepela i na svim oblicima [[Stratigrafija|stratigrafskih]] naslaga natopljenih [[Voda|vodom]] i(li) [[led]]om koje su podložne utjecaju [[Seizmički val|seizmičkih valova]]. Ove pojave karakteristične su za [[Vlaga|vlažna]] područja sjevernog [[Iran]]a s pripadajućim [[vulkan]]ima (npr. [[Damavand]]), ali i za vrlo osjetljive zone [[Sol|slanih]] [[dijapir]]a na jugoistoku zemlje<ref name="IranicaGeology"/>. [[Potresi u Iranu|Potresi]] također uzrokuju i opasna [[klizišta]], karakteristična i za guste [[regolit]]e ili pak slabe [[kamen]]e podloge. Potonje se osobito odnose na stratificirane temeljce pune geoloških [[pukotina]], isprekidane mekanim i vodopropusnim [[materijal]]ima koji ih čine lako [[Erozija|erozivnim]]<ref name="IranicaGeology"/>. Klizišta, muljne i zemljane bujice redovito izazivaju štetu na nižim padinama i [[dolina]]ma koje su gusto naseljene, a nerijetka pojava jest da klizajuće krhotine zapriječe tokove [[potok]]a odnosno oblikuju privremena [[Jezero|jezera]] koja naposljetku uvijek probiju nestabilnu [[Brana|branu]] i [[Poplava|poplave]] okolne doline<ref name="IranicaGeology"/>. Snažnije [[vulkan]]ske aktivnosti na teritoriju [[Iran]]a nisu zabilježene vjekovima, a posljednje [[Vulkanska erupcija|vulkanske erupcije]] datiraju se u [[eocen]] i [[kvartar]]. Ipak, aktivnosti nižeg inteziteta poput [[fumarola]], [[solfatara]] ili [[mofeta]] učestale su i dan danas kod [[Damavand]]a, [[Bazman]]a, [[Sabalan]]a i [[Taftan]]a<ref name="KiyaniHaftlang2003.1116"/>. Jedinstven slučaj predstavlja grad [[Ramsar]] u [[Mazandaran]]u, mjesto s najvećim stupnjem prirodnog [[Ionizirajuće zračenje|ionizirajućeg zračenja]] u [[svijet]]u (do 260 [[Sievert (jedinica)|mSv]] godišnje<ref name="Dissanayake582005">[[#Dissanayake582005|Dissanayake, Chandrasekara (5.8.2005.)]], str. 883.-885.</ref>) koje dolazi od od [[izotop]]a [[radij]]a-226 odnosno djelovanjem [[uranij]]a i [[torij]]a. Međutim, visok stupanj [[radioaktivnost]]i ne utječe na [[zdravlje]] lokalnog stanovništva koje je prema studijama kroz [[Historija Irana|historiju]] razvilo [[Imunost (medicina)|prirodnu imunost]]<ref name="Dissanayake582005"/>. == Geomorfologija == [[Datoteka:Iran topo hr.svg|mini|desno|300px|{{sh icon}} [[Reljef]]na [[karta]] [[Iran]]a]] [[Reljef]]i u [[Iran]]u mogu se okvirno podijeliti u dvije kategorije:<ref name="KiyaniHaftlang2003.911">[[#KiyaniHaftlang2003|Kiyani Haftlang, Kiyanoosh (2003.)]], str. 9.-11.</ref> :<u>[[Planinski masiv]]i:</u> :* [[Alborz]] ‒ proteže se čitavim sjevernim dijelom zemlje, od [[Azarbajdžan (Iran)|Azarbajdžana]] do [[Horasan (pokrajina)|Horasana]] u regionalnom smislu. Južno od [[Kaspijsko jezero|Kaspijskog jezera]] masiv se lagano zakrivljava prema unutrašnjosti što je rezultat pritiska gornjeg dijela [[Evroazijska ploča|evroazijske]] [[Litosferne ploče|ploče]]. Prosječne je širine 100 [[km]] dok se [[nadmorska visina]] kreće se između 3000 i 3500 [[Metar|m]], a njegova najviša i najvažnija točka je vulkan [[Damavand]] (5671 m). :* [[Zagros]] ‒ proteže se oko 1200 [[km]] od sjeverozapada zemlje do [[Hormuški tjesnac|Hormuškog tjesnaca]] na jugoistoku. Prosječne je širine 600 [[km]] odnosno 3500 [[Metar|m]] visine s [[Dena|Denom]] (4448 m) kao najvišim planinskim vrhom. :* [[Kuhrud|Centralnoiranski masiv (Kuhrud)]] ‒ proteže se u unutrašnjosti zemlje usporedno sa [[Zagros]]om na kojeg se nadovezuje na jugu, kao i na Istočnoiranski masiv prema jugoistoku. :* [[Istočnoiranski masiv]] ‒ proteže se duljinom od oko 2800 [[km]] u smjeru sjever-jug, od doline [[Džam-Rud]]a u [[Razavi Horasan]]u do jugoistočnog [[Balučistan]]a gdje se nadovezuje na masiv susjednog [[Pakistan]]a. Odvojci istočnoiranskog masiva uključuju planine [[Kuh-e Džam]], [[Džebal Barez]], [[Tun (planina)|Tun]] i [[Kuh-e Palangan]]. :<u>[[Ravnica|Ravničarska područja]]:</u> :* Unutrašnje [[Geološka depresija|depresije]] ‒ [[pustinje]] [[Dašt-e Lut]] i [[Dašt-e Kavir]]; zatvorena korita [[Rijeka (vodotok)|rijeka]], [[Jezero|jezera]] i [[močvare]]. :* [[Nizina|Nizine]] ‒ [[mogan]]ske [[stepe]], [[Gilan]], [[Mazandaran]] i [[Golestan]] uz [[Kaspijsko jezero|kaspijsku]] obalu; [[huzestan]]ska nizina; [[Obala|obalni]] pojas [[Omanski zaljev|Omanskog]] i [[Perzijski zaljev|Perzijskog zaljeva]]. :* [[Pustinja|Polupustinjska]] područja ‒ [[Dašt-e Naz|Naz]], [[Dašt-e Arzhan|Arzhan]], [[Dašt-e Lali|Lali]], [[Tal Ahugan]], [[Čaldiran]], itd. === Planine === {{glavni|Popis iranskih planina}} {{Dvostruka slika|desno|Aerial View of Damavand 26.11.2008 04-21-05.JPG|160|Zagros 1992.jpg|150|<center>[[Zračna fotografija]] centralnog [[Alborz]]a|<center>[[Satelitsko snimanje|Satelitska fotografija]] južnog [[Zagros]]a}} Iranski [[Planina|planinski]] [[reljef]] prvenstveno je [[orogen]] nastao tokom [[Kenozoik|kenozojske]] [[Era (geologija)|ere]], a dva najvažnija [[Geologija|geološko]]-[[Geomorfologija|geomorfološka]] procesa koji su uvjetovali njegovom oblikovanju su siloviti [[Tektonika ploča|tektonski sudari]] od zapada do jugoistoka [[Evroazija|Evroazije]] prilikom čega je izdignut [[alpsko-himalajski lanac]] (uključujući [[Alborz]] i [[Zagros]]), te koincidirajući odnosno daljnji [[vulkan]]ski izljevi [[Lava|lave]] u [[rasjed]]ima nabora karakteristični za regije [[Azarbajdžan (Iran)|Azarbajdžan]], [[Mazandaran]] i [[Balučistan]]<ref name="KiyaniHaftlang2003.911"/>. Iako [[Vulkanska erupcija|vulkanske erupcije]] i izlijevanja nisu zabilježene već stotinama hiljada godina, [[Tektonika ploča|tektonski procesi]] i dan danas aktivni su u [[reljef]]nom oblikovanju što se očituje na [[Konvergentna granica|konvergentnim granicama]] [[Zagros]]a gdje su [[GPS]]-om zabilježena pomicanja od 23 − 25 [[mm]] godišnje<ref name="LeturmyRobin2010.4345">[[#LeturmyRobin2010|Hatzfeld, D.; Authemayou, C.; van der Beek, P.; Bellier, O.; Lave, J.; Oveisi, B.; Tatar, M.; Tavakoli, F.; Walpersdorf, A.; Yamini-Fard, F. (2010.)]], 43.-45.</ref>. {{Dvostruka slika|left|Katale26.jpg|170|Boat riding in Ali Sadr Cave.jpg|150|<center>[[Pećina]] [[Katale-Hor]]<br />([[Zandžanska pokrajina]])|<center>[[Alisadrska pećina]] s jezerom<br />([[Hamadanska pokrajina]])}} Reljef [[Zagros]]a karakteriziraju usporedni linearni [[Greben (reljefni oblik)|grebeni]] i [[Dolina|doline]] koji se protežu i stotinama [[kilometar]]a, a nastali su prvotnim nabiranjem [[Sedimentne stijene|sedimentnih stijena]] odnosno kasnijom [[Erozija|erozijom]] koja je s [[vapnenac]]a i [[dolomit]]a odstranila mekše naslage poput [[muljnjak]]a i [[Blato (tlo)|blata]]. Deformacije ove linearne [[reljef]]ne strukture odnosno pojava asimetričnih nabora primjetna je uz područje [[Hormuz]]a gdje je [[Tektonika ploča|tektonski]] pritisak dosegnuo viši stupanj prekoračenja<ref>[[#LeturmyRobin2010|Burberry, C. M.; Cosgrove, J. W.; Liu, J.-G. (2010.)]], 149.-152.</ref>. [[Denudacija|Denudacijski procesi]] koji utječu na [[reljef]] Zagrosa ovise o [[Paleoklimatologija|(paleo)]][[Klimatologija|klimatološkim]] odnosno [[Hidrologija|hidrološkim]] i [[Fitogeografija|fitogeografskim]] faktorima: na sjeveru gdje vlada [[Kiša|kišna]] [[planinska klima]] postoje slabiji fluvijalni procesi s obzirom da [[Iran]] nema većih [[Rijeka (vodotok)|rijeka]], dok su u južnim [[Suha klima|sušnim]] područjima ograničeni na [[Derazija|deraziju]] i [[Vjetar|eolsku]] [[Korazija|koraziju]]. Na jugu [[Zagros]]a odnosno polupustinjama [[Kuhrud|centralnog]] i [[Istočnoiranski masiv|istočnoiranskog masiva]] javlja se i [[egzaracija]] [[Slani ledenjak|slanih ''ledenjaka'']] (npr. [[Perzijski jezik|perz.]] ''[[Kuh-e-Namak]]''; „[[Sol|slana]] planina”). Ove naslage [[Minerali|minerala]] poput [[halit]]a akumulirane u [[kotlina]]ma tokom nekih davnih [[klima]]tskih uvjeta pod pritiskom mlađih slojeva [[stijena]] probijaju se na površinu kroz [[dijapir]]e i stvaraju [[Slana kupola|slane kupole]], dok one potom pod utjecajem [[Gravitacija|gravitacije]] kližu i brazdaju podlogu na isti način kao klasični [[ledenjaci]]<ref name="LeturmyRobin2010.4345"/>. Ujecaj [[Klima|klime]] na [[Geomorfologija|geomorfologiju]] posebno je primjetan kod [[Alborz]]a koji [[Fizička geografija|fizički]] spriječava dotok [[Vlažnost zraka|vlažnog zraka]] s [[Kaspijsko jezero|Kaspijskog jezera]] ‒ dok su na surovim južnim padinama fluvijalni procesi ograničeni na [[potok]]e nastale otapanjem [[Snijeg|snježnih]] kapa koji brzo [[Hlapljenje|hlape]] ili na [[Aluvijalna lepeza|aluvijalne lepeze]], na [[Kiša|kišnim]] i [[Vegetacija|vegetacijom]] bogatim (uključujući [[Prašuma|prašume]] i [[Džungla|džungle]]) sjevernim područjima postoji niz [[Popis iranskih rijeka|rijeka]] s pripadajućim [[kanjon]]ima i [[Planinski prijevoj|prijevojima]] koji ispresijecaju [[Planinski masiv|masiv]] na više mjesta<ref name="Fisher1968.189">[[#Fisher1968|Scharlau, Kurt (1968.)]], 189.</ref>. Na krajnjim sjeverozapadnim marginama [[Centralnoiranski masiv|Centralnoiranskog masiva]] nalaze se dvije najveće iranske [[Pećina|pećine]] – [[Katale-Hor]] u [[Zandžanska pokrajina|Zandžanskoj]] i [[Alisadrska pećina]] u [[Hamadanska pokrajina|Hamadanskoj pokrajini]]. Obe su [[krš]]kog postanka i protežu više od 10 [[km]], a unutar potonje se nalazi najveće plovno podzemno jezero u [[svijet]]u. ''[[Planina|Planinska]] područja:'' <gallery perrow="5" widths="160"> Datoteka:KermanshahNature1.jpg|<center>Sjeverni [[Zagros]], [[Kermanšaška pokrajina]] Datoteka:2009-05-13 Zeyar 01.jpg|<center>[[Kanjon]] kod [[Zejar]]a, [[Mazandaran]] Datoteka:Green island saber.jpg|<center>Planinska [[oaza]] kod [[Čalusa]] Datoteka:Badab-e Surt Samaee.jpg|<center>[[Travertin]]ski oblici, [[Badab-e Surt]] </gallery> <div id="Vulkani"></div>'''Vulkani''' {{glavni|Popis iranskih vulkana}} U [[Iran]]u se nalazi ukupno osam [[vulkan]]a smještenih na rubnom sjeverozapadu i jugoistoku zemlje<ref>[[#Fisher1968|Harrison, John Vernon (1968.)]], 156.</ref>, među kojima su u [[Geomorfologija|geomorfološkom]] smislu najvažniji [[Damavand]], [[Sahand]], [[Sabalan]] i [[Taftan]]<ref name="KiyaniHaftlang2003.1116">[[#KiyaniHaftlang2003|Kiyani Haftlang, Kiyanoosh (2003.)]], str. 11.-16.</ref>. [[Damavand]] se klasificira kao [[stratovulkan]] i građen je od vulkanskog [[Šljunak|šljunka]] odnosno piroklastičnih materijala poput [[lapili]]ja. [[Nadmorska visina|Visinom]] od 5671 [[Metar|m]] najviši je [[Planina|planinski]] vrh ne samo [[Iran]]a već i čitave [[Evroazija|Evroazije]] zapadno od [[Hindukuš]]a, a okolne vrhove [[Alborz]]a nadmašuje za 1500 − 2000 m. Njegov centralni [[krater]] nalazi se približno 20 [[km]] sjeverno od [[Razvodnica|razvodnice]] unutrašnjeg i [[Kaspijsko jezero|kaspijskog]] [[sliv]]a, dok se najdalji tragovi [[Lava|lave]] prostiru i do 28 [[km]]. Vulkan danas prolazi proces [[fumarole]] ‒ [[Para|pare]] iz kratera krune ga prstenastim [[Magla|maglenim]] [[Oblak|oblacima]] 500 − 600 m ispod razine vrha koji su [[Žuta|žućkaste]] boje, a takva pojava rezultat je [[sumporovodik]]a (H₂S) koji je također utjecao i na boju [[stijena]] pri vrhu. Uz isparavajuću sumpornu maglu, s obronaka izvire i niz [[Mineralna voda|mineralnih voda]] među kojima su najvažnije one u [[Laridžan]]u, alkalne ionizirane vode kod [[Ture]], te one [[sumpor]]nog i [[magnezij]]skog sastava kod [[Muhamedabad (Mazandaran)|Muhamedabada]]. Na istočnim padinama [[Damavand]]a prolazi rijeka [[Haraz]] karakteristična po dubokom [[kanjon]]u i pitoresknom [[meandar]]u odnosno mineralnim [[izvori]]ma i [[Kalcijev karbonat|bikarbonatnim]] [[Pritok|pritocima]] zbog obilnih taloga [[Sedra|sedre]] u okolici. [[Vulkanologija|Vulkanološke]] analize pokazuju da je [[magma]] potpuno ohlađena i njena aktivnost ograničena je na [[solfatare]] i [[mofete]] odnosno [[Termalni izvor|termalne izvore]] sa sastavom [[Sumporovodik|H₂S]] i [[Ugljikov(IV) oksid|CO₂]]<ref name="KiyaniHaftlang2003.1116"/>. {{Dvostruka slika|desno|Damavand Fumarole.JPG|155|Flow from Sahand.jpg|150|<center>[[Solfatara]]<br />na [[Damavand]]u|<center>[[Erozija|Erozivni]] [[Magmatske stijene|magmatski]] oblici podno [[Sahand]]a}} [[Sahand]] je smješten u centru prostrane [[Geološka depresija|depresije]] kod [[Urmijsko jezero|Urmijskog jezera]] prema zapadu, ravnica [[Tabriz]]a prema sjeveru odnosno [[Mijandoab]]a prema jugu čija su [[Brdo|brda]] oblikovana nezavisno od okolnih [[vulkan]]skih masa<ref name="Planhol1958"/>. Njegov oblik sastoji se od više vulkanskih [[planina]] što ga čini bitno različitim od planinskog [[reljef]]a u široj okolici odnosno ostalih iranskih vulkana, a rezultat je dugog procesa [[Erozija|erozije]] koja je razorila [[Stratovulkan|stožastu strukturu]] zbog čega se centralna planina danas sastoji od tri vrha međusobno udaljena 10 − 12 [[km]]. Ostale vulkanske planine Sahanda uključuju ukupno 17 vrhova [[Nadmorska visina|nadmorske visine]] iznad 3000 [[Metar|m]], dok čitava vulkanska struktura ima [[opseg]] od približno 250 [[km]]. Zbog utjecaja [[Vlažnost zraka|vlažne]] [[Sredozemna klima|sredozemne klime]], padine koje gravitiraju prema zapadu i jugu bogatije su vodotocima koji oblikuju [[Jaruga|jaruge]], [[kanjon]]e i [[Dolina|doline]] s bujnom [[Vegetacija|vegetacijom]]. [[Vulkanska erupcija]] [[Sahand]]a nije zabilježena već hiljadama godina, a njegove unutrašnje aktivnosti na površini razabiru razni [[termalni izvor]]i, [[mofete]] i [[špilje]] koje ispuštaju [[Sumporovodik|sumporovodični plin]]<ref name="KiyaniHaftlang2003.1116"/>. U širem [[Geomorfologija|geomorfološkom]] smislu [[Sabalan]] dijeli sličnost sa [[Sahand]]om po tome da je položajem istaknut u odnosu na okolne [[Geološka depresija|depresije]], uz razliku što je u cjelini [[Stratovulkan|stožastog oblika]]. Tlocrtna struktura mu je zakrivljena i proteže se u smjeru zapad-sjeveroistok, a [[reljef]]ni masiv ograničen mu je [[Dolina|dolinom]] rijeka [[Ahar-Čaj]] i [[Karasu (Azarbajdžan)|Karasu]]. Zbog visine i izloženosti [[Vlažnost zraka|vlažnom zraku]] s [[Kaspijsko jezero|Kaspijskog jezera]] na istoku, Sabalan je specifičan po stalnom visokom stupnju vlažnosti odnosno stalnom [[Snijeg|snježnom]] kapom zbog kojih se u [[krater]]u povremeno nakupi golema količina [[Voda|vode]]. Ovi faktori rezultiraju [[Godišnja doba|sezonskim]] procesima [[Egzaracija|egzaracije]] pri vrhu odnosno fluvijalne [[Erozija|erozije]] pri dnu, posebno kod strmih padina prema dolinama dviju spomenutih rijeka. [[Vulkan]]ske aktivnosti [[Sabalan]]a ograničene su na [[Termalni izvor|termalne izvore]] uz periferiju [[Ardabil]]a odnosno okolne planine<ref name="KiyaniHaftlang2003.1116"/>. [[Taftan]] se nalazi jugoistočnoj regiji [[Balučistan]] i dijelom je [[Istočnoiranski masiv|istočnoiranskog masiva]]. [[Vulkan]]ska planina sastoji se od nekoliko vrhova iznad 3900 [[Metar|m]] [[Nadmorska visina|nadmorske visine]], a najviši među njima je Čeheltan koji se sastoji od dvije izbočine u obliku konjskog [[Sedlo|sedla]] ‒ Made-Kuh i Nar-Kuh. Potonja je niža i nastala je kao ostatak velikog vulkanskog [[krater]]a koji je snižen [[Erozija|erozijom]], dok je Made-Kuh sastavljen od [[Kondenzacija|kondenzirane]] [[andezit]]ne [[Lava|lave]] i aktivan je dan danas. Čitavi vrh Čeheltan prekriven je metrima [[sumpor]]nog sloja koji je iskorištavan kao vrijedna [[Mineralne sirovine|mineralna sirovina]], a gusti [[plin]]ovi koje proizvodi uključuju [[Kemijski spojevi|kemijske spojeve]] [[Sumporna kiselina|H₂SO₄]], [[Sumporov dioksid|SO₂]], [[Sumporovodik|H₂S]] i [[Ugljikov(IV) oksid|CO₂]]. Kao rezultat [[Termalni izvor|termalnih izvora]] na jugu [[Taftan]]a pojavljuju se naslage [[sumpor]]a i [[sol]]i [[Sumporna kiselina|sumporne kiseline]] zbog kojih [[Potok|potoci]] na njegovim istočnim i južnim padinama imaju [[Korozija|korozivni]] učinak na [[Sedimenti|sedimente]]<ref name="KiyaniHaftlang2003.1116"/>. U okolici [[Džask]]a u [[Hormuzgan]]u odnosno [[Bandar-e Turkaman]]a u [[Golestan]]u javljaju se i fenomeni [[Blatni vulkan|blatnih vulkana]] među kojima neki tvore [[Geološka depresija|depresijske]] [[krater]]e promjera 400 [[Metar|m]]<ref>[[#Fisher1968|Harrison, John Vernon (1968.)]], 134.</ref>. ''Iranski [[vulkan]]i:'' <gallery perrow="5" widths="160"> Datoteka:Aerial View of Damavand 26.11.2008 04-23-59.JPG|<center>[[Damavand]] (5671 [[Metar|m]]),<br />[[Mazandaran]] Datoteka:Mount-Sahand.jpg|<center>[[Sahand]] (3710 m),<br />[[Istočni Azarbajdžan]] Datoteka:Sabalan02.JPG|<center>[[Sabalan]] (4811 m),<br />[[Ardabilska pokrajina]] Datoteka:Taftan.jpg|<center>[[Taftan]] (4061 m),<br />[[Sistan i Balučistan]] Datoteka:BazmanNASA.jpg|<center>[[Bazman]] (3490 m),<br />[[Sistan i Balučistan]] </gallery> === Ravnice === Ravničarska područja u [[Iran]]u uvelike se razlikuju ne samo [[Fizička geografija|geografskim položajem]] ili [[Fitogeografija|fitogeografskim]] značajkama, već i svojim [[Geomorfologija|geomorfološkim]] razvojem. Najprostranije i ujedno najplodnije ravničarsko područje u zemlji jest [[aluvij]]ska [[huzestan]]ska [[nizina]], ogranak [[Mezopotamija|Mezopotamije]] koji su tokom [[kvartar]]a oblikovale rijeke [[Karhe]], [[Karun]] i [[Džarahi]] nanoseći taloge sa [[Zagros]]a odnosno [[Arvand-Rud]] i [[Tigris]] s [[Taursko gorje|Taurusa]]. Na ovim prostorima neizostavan je i [[Antropogeografija|ljudski faktor]] s obzirom da je od najranijeg [[neolitik]]a do danas u uskoj interakciji s [[Historija Irana|civilizacijama]] temeljenim na [[Navodnjavanje|navodnjavanju]]. [[Nizina|Nizine]] uz [[Obala|obalni]] pojas [[Omanski zaljev|Omanskog]] i [[Perzijski zaljev|Perzijskog zaljeva]] različitog su postanka, strukture i širine ‒ od uskih [[Pijesak|pješčanih]] i [[Šljunak|šljunčanih]] [[plaža]] nastalih [[Abrazija|abrazijom]] do širokih [[aluvij]]skih nanosa [[Riječna delta|riječnih delti]] smještenih uglavnom na sjeveru. Oko 400 [[km]] dugački [[Kaspijsko jezero|kaspijski]] obalni pojas također je nejednolike širine, no njegova [[Pedologija|pedološka]] struktura isključivo je [[Hidromorfna tla|hidromorfnog]] i [[Automorfna tla|automorfnog]] karaktera zahvaljujući obilnim [[kiša]]ma odnosno bogatim [[Popis iranskih rijeka|rijekama]] s [[Alborz]]a. Ovaj se nizinski pojas nalazi uglavnom ispod [[Nadmorska visina|razine mora]] i širi se ne samo zbog fluvijalne [[Erozija|erozije]] već i opadanjem razine [[Kaspijsko jezero|jezera]] što je uvjetovano [[klima]]tskim promjenama odnosno iskorištavanjem njegovih sjevernih [[pritok]]a za [[navodnjavanje]]<ref>[[#Fisher1968|Fisher, William Bayne (1968.)]], 47.-52</ref>. Dijelom kaspijske depresije smatraju se i [[mogan]]ske [[stepe]] na krajnjem sjeverozapadu [[Iran|zemlje]], dok su sva druga ravničarska područja ograničena na unutrašnjost. [[Iranska visoravan|Iransku visoravan]] sama po sebi je prošireni [[Geomorfologija|geomorfološki]] pojam koji u užem smislu podrazumijeva niz [[Geološka depresija|depresija]], [[kotlina]] i [[dolina]] ispresijecanih [[planina]]ma. Izuzevši dvije velike [[Pustinja|pustinje]], najvažnija ravničarska područja u tom dijelu zemlje su [[Horasan (pokrajina)|horasanske]] [[stepe]], niz [[dolina]] koje se protežu usporedno sa [[Zagros]]om od [[Azarbajdžan (Iran)|Azarbajdžana]] do [[Balučistan]]a, te [[Sistan]]<ref>[[#Fisher1968|Scharlau, Kurt (1968.)]], 188.</ref>. ''[[Ravnica|Ravničarska]] područja:'' <gallery perrow="5" widths="160"> Datoteka:Aliabad-e Katul City 03.jpg|<center>[[Aliabad-e Katul]], [[Golestan]] Datoteka:Sareyn Ardebil Province of Persia July 2011.jpg|<center>[[Sarein]], [[Ardabilska pokrajina|Ard. pokrajina]] |<center>[[Bukan]], [[Zapadni Azarbajdžan|Z. Azarbajdžan]] Datoteka:Goldasht Borujerd Iran 1.jpg|<center>[[Goldašt]], [[Luristan]] Datoteka:Fields in Eqlid County, Iran.jpg|<center>[[Eklid]], [[Fars]] </gallery> <div id="Pustinje"></div>'''Pustinje''' {{glavni|Dašt-e Kavir|Dašt-e Lut}} [[Pustinja|Pustinjska područja]] prema strogim [[Klimatologija|klimatološkim]] razredbama ograničena su na nenaseljeni [[Dašt-e Kavir]] (77.600 [[km²]]) i [[Dašt-e Lut]] (51.800 [[km²]]) koji zajedno čine nešto manje od 8% ukupne površine [[Iran]]a. Jezgra Dašt-e Luta sastoji se od linearnih odnosno usporednih [[Pijesak|pješčanih]] brazdi nastalih procesom [[Vjetar|eolske]] [[Erozija|erozije]] ‒ duljine su preko 150 [[km]], dok im se visina prosječno kreće oko 75 [[Metar|m]]. Pješčani nanosi najizraženiji su na jugoistoku i strukturom podsjećaju na [[Sahara|saharske]] [[erg]]ove<ref name="IranicaDesert">[[#IranicaDesert|Spooner, Brian (15.12.1994.)]]</ref>, a [[Pješčana dina|dine]] visine do 300 m među najvećima su u [[svijet]]u. U ovoj pustinji zabilježena je [[temperatura]] zraka od čak 70,7[[°C]] što je čini najtoplijim mjestom na [[Zemlja|Zemlji]]<ref>[[#EarthObservatory2006|Earth Observatory (2006.)]]</ref>. Sjeverni rubovi [[Dašt-e Lut]]a sastoje se od [[krš]]kog [[reljef]]a s [[jaruga]]ma i [[ponikva]]ma, odnosno isušenih [[Slano jezero|slanih jezera]] koji su produkt [[dijapir]]a<ref name="LeturmyRobin2010.4345"/>. Slične [[Geomorfologija|geomorfološke]] karakteristike javljaju se i kod jugoistočnog dijela [[Dašt-e Kavir]]a, iako se nalazi na višoj [[Nadmorska visina|nadmorskoj visini]]<ref name="Bobek1961.719"/>. S obzirom da okolni planinski reljef nije toliko linearan kao lutski, [[sedimenti]] na njegovoj površini često imaju pjegaste oblike. Vodotoci koji se s okolnih masiva slijevaju u ova [[Pustinja|pustinjska]] područja imaju vrlo slab [[Erozija|erozivni]] učinak jer brzo [[Hlapljenje|hlape]] pod visokim [[temperatura]]ma koje dosežu do čak 70,7[[°C]], što pak ima snažan utjecaj na [[Derazija|deraziju]] pustinjskih [[stijena]]<ref name="IranicaDesert"/>. Slična pustinjska područja [[Suphidratična tla|suphidratičnog tla]] prostiru se uz obalu [[Omanski zaljev|Omanskog]] odnosno [[Perzijski zaljev|Perzijskog zaljeva]], no oblikovana su nezavisno od [[Iranska visoravan|unutrašnjosti]] u kojoj se nalaze i ''bijabani''<ref name="IranicaDesert"/>, [[Perzijski jezik|perzijski]] izraz za polupustinje ili [[stepe]] djelomično pogodne za [[Poljoprivreda|poljoprivredu]]. Zbog pretjerane ispaše i širenja [[Pijesak|pijeska]] takvim područjima prijeti opasnost od [[Dezertifikacija|dezertifikacije]]<ref name="IranicaDesert"/>. ''[[Pustinja|Pustinjska i polupustinjska]] područja:'' <gallery perrow="5" widths="160"> Datoteka:Dasht-e Kavir.jpg|<center>[[Satelitsko snimanje|Satelitski prikaz]] [[Dašt-e Kavir]]a: [[erozija]] i [[korazija]] različitih [[Geologija|geoloških]] slojeva Datoteka:Maranjab dunes in the Kavir Desert.jpg|<center>[[Pješčana dina|Pješčane dine]] na<br />zapadu [[Dašt-e Kavir]]a<br />([[Isfahanska pokrajina]]) Datoteka:Kavir e Lut 2.jpg|<center>Tipičan [[reljef]] [[Dašt-e Lut]]a uz vidljiv proces [[Derazija|derazije]] [[stijena]] Datoteka:SaltGlaciers ZagrosMtns 20010810.jpg|<center>[[3D računalne grafike|Trodimenzionalni digitalni]] prikaz [[halit]]skih [[Slani ledenjak|slanih ''ledenjaka'']], južni [[Zagros]] Datoteka:Chah Kooh Valley (Qeshm) 003.jpg|<center>[[Reljef]]ni produkti [[Vjetar|eolske]] [[Korazija|korazije]] kod [[Čah-Kuh]]a na [[Kešm]]u, [[Hormuzgan]] </gallery> == Klima == {{glavni|Klima Irana}} === Klimatske zone === {| class="wikitable" border="1" style="float:right" |- | [[Datoteka:Iran-climate-map.svg|250px|right|Iran climate map showing locations of province capitals]] | {{legenda|#2adb34|<tt>'''Cfsa'''</tt> ‒ [[Umjereno topla kišna klima|umjerena kišna kaspijska]]}} {{legenda|#70ff40|<tt>'''Csa'''</tt> ‒ [[Sredozemna klima|umjerena kaspijska]]}} {{legenda|#caffff|<tt>'''Csa'''</tt> ‒ [[Sredozemna klima|sredozemna]]}} {{legenda|#cae4ff|<tt>'''Csa'''</tt> ‒ [[Sredozemna klima|sred.]] s [[Proljeće|proljetnim]] [[kiša]]ma}} {{legenda|#9dbfff|<tt>'''Dsa'''</tt> ‒ [[Snježno-šumske klime|snježno-šumska]]}} {{legenda|#ffffff|<tt>'''ET'''</tt> ‒ [[Planinska klima|planinska]]}} {{legenda|#f0f099|<tt>'''BSk'''</tt> ‒ [[Stepska klima|hladna stepska]]}} {{legenda|#f5ce88|<tt>'''BSh'''</tt> ‒ [[Stepska klima|vruća stepska]]}} {{legenda|#f0f0f0|<tt>'''BWk'''</tt> ‒ [[Pustinjska klima|hladna pustinjska]]}} {{legenda|#f5d8ea|<tt>'''BWh'''</tt> ‒ [[Pustinjska klima|vruća pustinjska]]}} {{legenda|#ffca93|<tt>'''BWh'''</tt> ‒ [[Pustinjska klima|vruća pustinjska obalna]]}} {{legenda|#ffeb6d|<tt>'''BWh'''</tt> ‒ [[Pustinjska klima|pustinjska obalna]]}} |} Precizno određivanje [[klima]]tskih zona [[Iran]]a otežano je zbog relativno kasnog početka aktivnijeg [[Klimatologija|klimatološkog]] istraživanja (krajem [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]]<ref>[[#Fisher1968|Gandži, Muhamed Hasan (1968.)]], 212.</ref>) odnosno velikih udaljenosti između [[Meteorološka postaja|meteoroloških stanica]] zbog čega [[izoterme]] i [[izohijete]] na klimatskim [[karta]]ma mogu prilično odstupati<ref name="IranicaClimate">[[#IranicaClimate|Ehlers, Eckart (15.12.1992.)]]</ref>, pa tako i postojeće karte klimatskih zona utemeljene prema uvriježenoj [[Köppenova klasifikacija klime|Köppenovoj klasifikaciji]]. Iranom dominiraju dva Köppenova klimatska razreda ‒ [[Suha klima|suhe]] (<tt>B</tt>) u [[teritorij]]alnom odnosno [[umjereno tople kišne klime]] (<tt>C</tt>) u [[Demogeografija|demogeografskom]] kontekstu, dok manja područja zauzimaju razredi [[Snježno-šumske klime|snježno-šumskih]] (<tt>D</tt>) i [[Snježne klime|snježnih klima]] (<tt>E</tt>)<ref name="KiyaniHaftlang2003.1725">[[#KiyaniHaftlang2003|Kiyani Haftlang, Kiyanoosh (2003.)]], str. 17.-25.</ref>. Područja [[Suha klima|suhih klima]] na kojima je količina [[padalina]] manja od potencijalne [[Evapotranspiracija|evapotranspiracije]] obuhvaćaju 3/4 [[iran]]skog [[teritorij]]a (~1,200.000 [[km²]]) odnosno većinu njegovih unutrašnjih, južnih i istočnih dijelova. Ovisno o složenim parametrima suha se okvirno dijeli na tipove [[Stepska klima|stepske]] (<tt>BS</tt>) i [[Pustinjska klima|pustinjske klime]] (<tt>BW</tt>) ‒ prva se odnosi na [[Ravnica|ravničarska]] područja od 1000 do 1600 [[Metar|m]] [[Nadmorska visina|nadmorske visine]] koja se pružaju uz južni [[Zagros]] i [[Alborz]] odnosno [[Centralnoiranski masiv|centralni]] i [[istočnoiranski masiv]], a druga na [[Dašt-e Kavir]] i [[Dašt-e Lut]] s rubnim područjima u [[Iranska visoravan|unutrašnjosti]] odnosno ravničarski [[Obala|obalni]] pojas uz [[Omanski zaljev|Omanski]] i [[Perzijski zaljev]]<ref name="KiyaniHaftlang2003.1725"/>. Daljnji [[klima]]tski podtipovi određuju se ovisno o prosječnoj godišnjoj [[Temperatura|temperaturi]] zraka koja može biti veća ili manja od 18[[°C]], temeljem čega [[Stepska klima|stepsku]] dijelimo na hladni (<tt>BSk</tt>) odnosno vrući podtip (<tt>BSh</tt>). Pojas vruće stepske klime obuhvaća južne dijelove planinskih ravnica odnosno od [[Ilam]]a na zapadu do [[Zahedan]]a na istoku, dok se pojas hladne stepske klime kontinuirano proteže od [[mikroregija]] [[Isfahan]]a, preko onih [[Arak (grad)|Araka]], [[Semnan]]a i [[Teheran]]a, do [[Sarahs]]a na krajnjem sjeveroistoku zemlje. Također, potonji podtip obuhvaća i mikroregiju [[Birdžand]]a, [[mogan]]ske stepe, te [[Dolina|dolinu]] rijeke [[Atrak]]. Isti princip koristi se i u slučaju [[Pustinjska klima|pustinjske klime]] koja se prema strogim [[Köppenova klasifikacija klime|Köppenovim klasifikacijama]] dijeli na hladni pustinjski (<tt>BWk</tt>) odnosno vrući pustinjski podtip (<tt>BWh</tt>), s time da se potonji prema podacima Iranskog hidrološkog zavoda nadalje grana sukladno dodatnim [[Klimatski elementi i modifikatori|lokalnim uvjetima]]. Hladna pustinjska klima ograničena je na dvije izolirane [[Mikroregija|mikroregije]] [[Kom]]a i [[Kerman]]a kojima gravitira i [[stepska klima]], a vruća na ostatke spomenute prostrane unutrašnjosti odnosno cijeli [[Nizina|nizinski]] južni pojas. S obzirom da je uži [[Obala|obalni]] pojas znatno izloženiji [[fenomen]]u morske [[Magla|magle]] odnosno višoj [[Vlažnost zraka|relativnoj vlažnosti zraka]], klima na tim prostorima dijeli se na vruću pustinjsku obalnu uz [[Perzijski zaljev]] odnosno pustinjsku obalnu uz [[Omanski zaljev]] tj. [[Indijski ocean]]<ref name="KiyaniHaftlang2003.1725"/>. Zonu vruće [[Pustinjska klima|pustinjske klime]] (<tt>BWh</tt>) ne treba miješati s kolokvijalnim shvaćanjem neplodne [[Pijesak|pješčane]] [[Pustinja|pustinje]] jer ona obuhvaća područja koja su dijametralno suprotnih [[Geomorfologija|geomorfološko]]-[[Pedologija|pedoloških]] karakteristika ‒ dok [[Dašt-e Lut]] obiluje golemim [[Pješčana dina|pješčanim dinama]], [[Huzestan]] kojeg natapaju [[Popis iranskih rijeka|rijeke]] jedno je od naplodnijih područja [[svijet]]a. [[Umjereno tople kišne klime]] prevladavaju u sjevernim i zapadnim područjima [[Iran]]a odnosno zoni paraboličnog oblika s [[Azarbajdžan (Iran)|Azarbajdžanom]] kao tjemenom odnosno [[Fars]]om i [[Razavi Horasan]]om kao krajnjim točkama. Ona predstavlja oko 1/4 [[teritorij]]a (~400.000 [[km²]]) na kojem živi većina iranskog [[Stanovništvo|stanovništva]], a [[nadmorska visina]] (izuzevši sjeverni obalni pojas) kreće se između 1200 i 2000 [[Metar|m]]<ref name="KiyaniHaftlang2003.1725"/>. Sukladno [[Köppenova klasifikacija klime|Köppenovim]] parametrima čitava se zona može svrstati u podtip [[Sredozemna klima|sredozemne klime]] sa suhim [[Ljeto|ljetima]] (<tt>Csa</tt>), koju državni hidrološki zavod na osnovi [[Klimatski elementi i modifikatori|lokalnih uvjeta]] grana na četiri dodatna pojasa. Opći sredozemni pojas kontinuirano se proteže visokim [[dolina]]ma centralnog [[Zagros]]a (okvirno od [[Kermanšah]]a do [[Širaz]]a), dok se onaj s karakteristikama izraženijih [[Proljeće|proljetnih]] [[kiša]] nalazi sjevernije tj. uz sjever Zagrosa, [[Alborz]] i [[Kopet-Dag]]<ref name="KiyaniHaftlang2003.1725"/>. U potonjem klimatskom pojasu smješten je velik broj [[Popis gradova u Iranu|urbanih centara]] kao što su [[Tabriz]], [[Ardabil]], [[Zandžan]], [[Kazvin]], sjeverni [[Teheran]], [[Bodžnurd]] i [[Mašhad]]. Druga dva pojasa nalaze se između obronaka Alborza i [[Kaspijsko jezero|Kaspijskog jezera]], a karakterizira ih vrlo visoka [[Vlažnost zraka|relativna vlažnost zraka]]. S obzirom da u zapadnom [[Golestan]]u i [[Gilan]]u prosječna količina [[padalina]] najsušeg mjeseca prelazi 40 [[mm]] klasificiraju se kao umjerena kišna kaspijska klima i nose oznaku <tt>Cfsa</tt><ref name="KiyaniHaftlang2003.1725"/>. Razred [[snježno-šumske klime]] (prvenstveno <tt>Dsa</tt>) kod kojeg je prosječna [[temperatura]] najhladnijeg mjeseca ispod −3[[°C]] pojavljuje se isključivo kod [[Planina|planinskih]] područja s [[Nadmorska visina|nadmorskom visinom]] iznad 1500 [[Metar|m]] na sjeveru ili 2000 m na jugu zemlje, dok se [[Snježne klime|snježna]] javlja iznad visina [[Snježna granica|stalnog snijega]] i to u obliku [[Planinska klima|planinske klime]] (<tt>ET</tt>)<ref name="KiyaniHaftlang2003.1725"/>. Takvi ekstremni [[klima]]tski primjeri postoje samo na [[Damavand]]u, [[Sahand]]u i [[Sabalan]]u. Velik broj [[Popis gradova u Iranu|iranskih gradova]] nalazi se na rubnim područjima nabrojanih klimatskih zona: [[Tabriz]], [[Urmija]] i [[Sanandadž]] između [[Planinska klima|planinske]] i [[Sredozemna klima|sredozemne]]; [[Isfahan]], [[Hamadan]], [[Arak (grad)|Arak]], [[Kazvin]] i [[Mašhad]] između sredozemne i [[Stepska klima|stepske]]; [[Kom]], [[Jazd]], [[Kerman]] i [[Zahedan]] između stepske i [[Pustinjska klima|pustinjske]]; itd. Poseban primjer je [[Teheran]], [[megalopolis]] čija se aglomeracija prostire desecima kilometara odnosno na 3000 [[Metar|m]] visinske razlike − iako većinom pripada stepskom pojasu, određena satelitska naselja nalaze se u pustinjskoj, sredozemnoj, te planinskoj klimatskoj zoni. === Klimatski uvjeti === Glavni [[Fizička geografija|fizičkogeografski]] [[Klimatski elementi i modifikatori|uvjeti]] koji utječu na [[Klima|klimu]] u [[Iran]]u su smještaj u [[sjever]]nom [[Umjereni pojas|umjerenom pojasu]], opća orografska izoliranost visokim [[Planinski masiv|masivima]], te [[Iranska visoravan|unutrašnja]] [[nadmorska visina]] od 1000 ‒ 2000 [[Metar|m]]. <center> ''Godišnji prosjeci između 1950-ih i 2005. godine:''<ref>[[#IRIMO2006|Iran Meteorological Organization (2006.)]]</ref> {| class="wikitable" style="font-size:85%; text-align:right;" |- !rowspan="2"| [[Köppenova klasifikacija klime|Klimatska<br />zona]] ||rowspan="2"| [[Meteorološka postaja|Meteorološka<br />stanica]] ||rowspan="2"| [[Geografske koordinate|Geografske<br />koordinate]] ||rowspan="2"| [[Nadmorska visina|Nadm.<br />vis.]] ([[Metar|m]]) ||colspan="7"| [[Temperatura]] ([[°C]]) ||rowspan="2"| [[Insolacija]]<br />([[Sunce|sunč.]] [[sat]]i) ||rowspan="2"| [[Brzina]]<br />[[Vjetar|vjetra]] ([[Čvor|čv.]]) ||rowspan="2"| [[Atmosferski tlak|Atm. tlak]]<br />(<small>QFF</small>, [[hPa]]) ||rowspan="2"| [[Vlažnost zraka|Rel. vlaž.<br />zraka]] ([[%]]) ||rowspan="2"| [[Padaline]]<br />([[mm]]) |- | [[januar]] || [[april]] || [[juli]] || [[oktobar]] || '''[[godina]]''' || aps. maks. || aps. min. |- |rowspan="2" bgcolor="#cae4ff" align="center"| <tt>'''Csa'''</tt> ||align="left"| '''[[Mašhad]]''' ||align="left"| {{coord|36|16|N|59|38|E|display=inline}} || 999 || 1,0 || 14,3 || 27,0 || 13,9 || '''14,0''' || 43,8 || −28,0 || 2892,4 || 4,1 || 1015,3 || 55 || 255,2 |- |align="left"| '''[[Tabriz]]''' ||align="left"| {{coord|38|05|N|46|17|E|display=inline}} || 1361 || −2,3 || 11,2 || 25,6 || 13,8 || '''12,0''' || 42,0 || −25,0 || 2794,3 || 6,0 || 1012,9 || 54 || 288,9 |- |rowspan="2" bgcolor="#caffff" align="center"| <tt>'''Csa'''</tt> ||align="left"| '''[[Kermanšah]]''' ||align="left"| {{coord|34|21|N|47|09|E|display=inline}} || 1319 || 1,4 || 12,9 || 28,3 || 16,3 || '''14,5''' || 44,1 || −27,0 || 2907,1 || 4,9 || 1012,1 || 47 || 445,1 |- |align="left"| '''[[Širaz]]''' ||align="left"| {{coord|29|32|N|52|36|E|display=inline}} || 1484 || 5,7 || 16,6 || 30,0 || 18,9 || '''17,9''' || 43,2 || −14,0 || 3358,6 || 4,5 || 1007,7 || 41 || 346,0 |- |bgcolor="#70ff40" align="center"| <tt>'''Csa'''</tt> ||align="left"| '''[[Ramsar]]''' ||align="left"| {{coord|36|54|N|50|40|E|display=inline}} || −20 || 7,3 || 13,2 || 25,2 || 18,1 || '''16,0''' || 38,0 || −10,0 || 1565,2 || 3,2 || 1015,3 || 83 || 1217,8 |- |bgcolor="#2adb34" align="center"| <tt>'''Cfsa'''</tt> ||align="left"| '''[[Bandar-e Anzali]]''' ||align="left"| {{coord|37|28|N|49|28|E|display=inline}} || −26 || 7,2 || 13,2 || 26,0 || 18,0 || '''16,1''' || 37,0 || −11,0 || 1797,4 || 3,9 || 1016,2 || 84 || 1853,5 |- |rowspan="2" bgcolor="#f0f099" align="center"| <tt>'''BSk'''</tt> ||align="left"| '''[[Teheran]]''' ||align="left"| {{coord|35|41|N|51|19|E|display=inline}} || 1191 || 3,3 || 16,6 || 30,6 || 18,7 || '''17,2''' || 43,0 || −15.0 || 3030,2 || 5,2 || 1011,3 || 41 || 232,8 |- |align="left"| '''[[Isfahan]]''' ||align="left"| {{coord|32|37|N|51|40|E|display=inline}} || 1550 || 2,9 || 15,9 || 29,3 || 16,9 || '''16,2''' || 43,0 || −19,4 || 3274,2 || 4,0 || 1006,6 || 40 || 122,8 |- |bgcolor="#f5ce88" align="center"| <tt>'''BSh'''</tt> ||align="left"| '''[[Zahedan]]''' ||align="left"| {{coord|29|28|N|60|53|E|display=inline}} || 1370 || 6,8 || 20,2 || 29,5 || 18,1 || '''18,6''' || 43,0 || −22,0 || 3258,9 || 6,5 || 1009,1 || 33 || 90,6 |- |bgcolor="#f0f0f0" align="center"| <tt>'''BWk'''</tt> ||align="left"| '''[[Kerman]]''' ||align="left"| {{coord|30|15|N|56|58|E|display=inline}} || 1754 || 4,7 || 17,2 || 28,6 || 17,2 || '''17,0''' || 42,0 || −30,0 || 3174,7 || 6,1 || 1009,3 || 32 || 152,9 |- |bgcolor="#f5d8ea" align="center"| <tt>'''BWk'''</tt> ||align="left"| '''[[Jazd]]''' ||align="left"| {{coord|31|54|N|54|17|E|display=inline}} || 1237 || 5,5 || 19,7 || 32,5 || 19,6 || '''19,3''' || 45,6 || −16,0 || 3223,2 || 5,1 || 1010,8 || 31 || 60,8 |- |rowspan="2" bgcolor="#ffca93" align="center"| <tt>'''BWh'''</tt> ||align="left"| '''[[Bandar Abas|Bandar-e Abas]]''' ||align="left"| {{coord|27|13|N|56|22|E|display=inline}} || 10 || 18,1 || 26,9 || 34,5 || 29,6 || '''27,3''' || 51,0 || 2,0 || 3101,2 || 5,6 || 1008,6 || 65 || 182,5 |- |align="left"| '''[[Abadan]]''' ||align="left"| {{coord|30|22|N|48|15|E|display=inline}} || 7 || 12,4 || 25,1 || 36,8 || 26,9 || '''25,4''' || 53,0 || −4,0 || 3052,2 || 6,4 || 1010,1 || 46 || 156,0 |} </center> [[Datoteka:Iraq dust storm 20090705.ogg|mini|desno|150px|[[Pijesak|Pješčana]] [[oluja]] iz pravca [[Mezopotamija|Mezopotamije]]]] U globalnom sistemu [[Zemljina atmosfera|atmosferske]] cirkulacije odnosno [[Vjetar|strujanja zraka]], [[Iran]] je smješten na graničnoj zoni djelovanja sjeveroistočnih [[Pasati|pasata]] koji prevladavaju [[Ljeto|ljeti]] odnosno [[Kiša|kišonosnih]] zimskih [[Antipasati|antipasata]]. Ritam [[Godišnja doba|sezonskih]] promjena u tim zonama [[Atmosferski tlak|atmosferskog tlaka]] ima velik utjecaj na [[Klima|klimu]] koja je dodatno određena [[Klimatski elementi i modifikatori|lokalnim uvjetima]] poput [[reljef]]a odnosno raspodjele [[Kopno|kopnenih]] i [[Voda|vodenih]] masa. [[Zima|Zimski]] sudari hladnih zračnih masa iz smjera [[Sibir]]a i [[Centralna Azija|Centralne Azije]] odnosno nerijetko toplih [[Sredozemlje|sredozemnih]] struja sa zapada prevladavajući su uzrok [[Vrijeme (klima)|vremenskih uvjeta]] u [[Iran]]u<ref name="IranicaClimate"/>. [[Suhe klime|Suha]] tj. [[Stepska klima|stepska]] i [[pustinjska klima]] posljedica je cirkulacijske i orografske izolacije od [[Atlanski ocean|Atlanskog]] i [[Indijski ocean|Indijskog oceana]]. Jako [[isparavanje]] sjeverozapadnih indijskooceanskih [[voda]] nema veći utjecaj osim na [[Makran]], dok je istovremeno neusporedivo jači negativni utjecaj [[Vjetar|vjetrova]] koji pušu iz suhe [[Azija|azijske]] unutrašnjosti prema Indijskom oceanu. Na tom se putu vjetrovi zagrijavaju i suše, odnosno [[zrak]] se stabilizira pa nema [[Konvekcija|konvekcije]]. [[Datoteka:Phet TMO 2010155 lrg.jpg|mini|lijevo|225px|Utjecaj [[ciklona]] s [[Indijski ocean|Indijskog oceana]] na [[Makran]]]] S druge strane, lokalni faktori mogu uzrokovati drastične razlike − od [[anticiklona]] nad hladnoj sjevernoj [[Iranska visoravan|visoravni]] (1204 [[hPa]]) do toplih [[ciklona]] nad [[Kaspijsko jezero|Kaspijskim jezerom]] (1018 hPa) ili [[Perzijski zaljev|Perzijskim zaljevom]] (1016 hPa). Takvi karakteristični kontrasti u atmosferskom tlaku između sjevera i juga zemlje još su izraženiji tokom [[Ljeto|ljeta]] kada se javlja snažna lokalna anticiklona iznad relativno hladnog Kaspijskog jezera (1012 hPa), dok se na jugu istovremeno pojavljuje jedna od najsnažnijih ciklona na [[Zemlja|Zemlji]] (994 [[hPa]]). Razlike u [[Atmosferski tlak|atmosferskom tlaku]] po [[Geografska širina|geografskoj širini]] imaju dominirajući utjecaj na [[Vrijeme (klima)|vrijeme]] u zemlji tokom cijele [[Godina|godine]]<ref name="IranicaClimate"/>. [[Atmosferski tlak]] donekle je oblikovan i [[Regija|regionalnim]] i lokalnim [[Vjetar|strujanjima zraka]], prvenstveno [[Planina|planinskim]] vjetrovima koji se prenose niz obronke odnosno kroz [[Dolina|doline]], te onim [[Obala|obalnim]] ograničenim na relativno manji dio [[teritorij]]a. Planinski vjetrovi tokom [[jesen]]i pušu niz [[Alborz]] i [[Zagros]] čime donose topli i suhi [[zrak]] u [[Kaspijsko jezero|kaspijske]] nizine, dok istovremeno uzrokuju povremene prekide visokog stupnja [[Vlažnost zraka|vlažnosti zraka]] u [[Huzestan]]u i dijelovima obale [[Perzijski zaljev|Perzijskog zaljeva]]. U Huzestan često donose [[mraz]] koji ugrožava [[usjev]]e [[Šećerna trska|šećerne trske]], a njihova velika [[brzina]] na brdsko-planinskom području često uzrokuje štetu što se posebno odnosi na [[Planinski prijevoj|prijevoje]] [[Alborz]]a na [[Nadmorska visina|visini]] 2000 ‒ 2500 [[Metar|m]] smještenih na kolebljivoj granici između suhih planinskih i vlažnih kaspijskih struja. U gornjim [[dolina]]ma [[Safid-Rud]]a (pokraj [[Mandžil]]a) i [[Talar-Rud]]a (okolica [[Gaduk]]a i [[Firuzkuh]]a) navedene se širokopojasne struje preklapaju s više lokaliziranih sistema odnosno prožimaju s njihovim zračnim masama, čime se u uskim [[kanjon]]ima javlja izuzetno snažan [[vjetar]] koji puše u smjeru unutrašnjosti tj. [[Iranska visoravan|Iranske visoravni]]<ref name="IranicaClimate"/>. Postoje i dva blaža ali jednako utjecajna regionalna sistema [[Vjetar|zračnih struja]] − 120-dnevni vjetar ([[Perzijski jezik|perz.]] ''bād-e sad o bīst rūz'') poznat po redovitosti između sredine [[jul]]a i [[Septembar|septembra]] odnosno jednolikom utjecaju na istočni [[Horasan (pokrajina)|Horasan]], [[Sistan]] i dijelove [[Dašt-e Lut]]a, te [[šamal]] (dosl. sjeverni vjetar) koji puše preko [[Mezopotamija|Mezopotamije]] i zahvaća sjeverni obalni pojas [[Iran]]a<ref name="IranicaClimate"/>. Oba nastaju na sjeverozapadu tokom [[Ljeto|ljeta]] kao rezultat izražene [[Ciklona|ciklone]] nad [[Perzijski zaljev|Perzijskim zaljevom]] i [[Ind]]skim slivom. Među ostale značajnije [[Vjetar|vjetrove]] spadaju oni iz pravca [[Arabija|Arabije]] koji pušu preko Perzijskog zaljeva i protuteža su šamalima. Nastaju u [[pustinja]]ma kao vruć i suh zapadni vjetar natovaren prašinom i [[Pijesak|pijeskom]], no prelaskom preko [[More|mora]] se [[Vlaga|vlaže]] pa stvaraju izrazito [[Osjet ugode|neugodan osjet]] na području [[Huzestan]]a i podnožja [[Zagros]]a<ref name="IranicaClimate"/>. Zbog sudara [[Atmosferski tlak|atmosferskog tlaka]] u [[Iranska visoravan|unutrašnjosti]] se tokom [[Ljeto|ljeta]] često javljaju prašinske pijavice, dok se [[Zima|zimi]] ponekad javljaju i [[Snijeg|snježne]] vijavice koje mogu imati [[Prirodna katastrofa|katastrofalne]] razmjere. Primjerice, godine [[1972.]] u nezapamćenoj snježnoj vijavici na sjeverozapadu [[Iran]]a život je izgubilo više od 4000 ljudi što je čini najsmrtonosnijom u [[Historija|historiji]]<ref>[[#NOAA13121999|NOAA (13.12.1999.)]]</ref>. === Padaline === [[Datoteka:Tochal-Tehran.jpg|mini|lijevo|225px|[[Teheran]] pod [[snijeg]]om]] Zbog specifičnog [[Geografija|geografskog]] smještaja u sjevernom [[Umjereni pojas|umjerenom pojasu]], vrlo raštrkanog [[reljef]]a i ostalim faktorima [[Zemljina atmosfera|Zemljine atmosfere]], [[Iran]] u cjelini spada u suha područja [[svijet]]a jer prosječna količina [[padalina]] u zemlji iznosi 860 [[mm]] godišnje odnosno približno 1/3 manje od svjetskog prosjeka<ref name="KiyaniHaftlang2003.2930">[[#KiyaniHaftlang2003|Kiyani Haftlang, Kiyanoosh (2003.)]], str. 29.-30.</ref>. S obzirom da u većini dijelova zemlje izuzevši sjeverne i zapadne količina padalina iznosi ispod 100 [[mm]], broj stalnih i bogatih [[Popis iranskih rijeka|rijeka]] vrlo je ograničen<ref name="KiyaniHaftlang2003.2930"/>. {{Dvostruka slika|desno|33 pol.JPG|150|Si-o-se Pol (August '11).JPG|150|<center>Rijeka [[Zajande-Rud]] ispod [[isfahan]]skog mosta [[Si-o-se Pol]]; puno korito [[Zima|zimi]] (''lijevo'') i potpuno [[Suša|presušeno]] [[Ljeto|ljeti]] (''desno'')}} Količina [[padalina]] nejednoliko je raspoređena u [[prostor]]u i [[Vrijeme|vremenu]] pa tako postoje razni ekstremi. Primjerice, brojna [[Pustinja|pustinjska]] područja [[Godišnja doba|sezonski]] znaju primiti golemu količinu padalina da dolazi i do velikih [[poplava]], dok je u nekim dijelovima pustinja količina padalina toliko mala da [[Hlapljenje|ishlapi]] prije slijevanja u [[Tlo|zemlju]]. Također, postoje i ekstremi poput pustinje [[Dašt-e Lut]] u kojoj [[kiša]] ispari prije nego što padne na [[tlo]]. Područje najbogatije padalinama nalazi se na sjeveru zemlje uz [[Kaspijsko jezero|kaspijsku obalu]] i obuhvaća svega 11% ukupne površine [[Iran]]a, no zbog [[klima]]tskih i [[Geografija|geografskih]] faktora prima 22% ukupne količine padalina<ref name="KiyaniHaftlang2003.2930"/>. Druga područja bogata padalinama su masivi [[Zagros]]a i [[Alborz]]a čiji vrhovi otapanjem [[snijeg]]a snabdijevaju veliku većinu [[Popis iranskih rijeka|iranskih rijeka]]. U ostalim dijelovima zemlje koji sačinjavaju 57% ukupne površine [[Iran]]a količina [[padalina]] iznosi svega 140 [[mm]] i klasificira se u [[Suha klima|sušnu zonu]]<ref name="KiyaniHaftlang2003.2930"/>. [[Regija|Regije]] najbogatije [[Voda|vodom]] su područja uz [[Kaspijsko jezero|kaspijsku obalu]] gdje je prosječna količina [[padalina]] oko 2000 [[mm]] godišnje, dok maksimalna količina u [[Meteorološka postaja|stanici]] [[Tunelsko-branski sistem Kuhrang|Kuhrang]] iznosi 1400&nbsp;mm, u [[Borudžerd]]u 1200&nbsp;mm, te iznad 500&nbsp;mm u planinama [[Sahand]] i [[Sabalan]]<ref name="KiyaniHaftlang2003.2930"/>. Od sjeverozapada do jugoistoka zemlje prosječna količina padalina postepeno se snižava odnosno učestalost [[Suša|suše]] je veća. Također, razmjerno se snižava i broj stalnih odnosno bogatih [[Popis iranskih rijeka|rijeka]] pa su u južnim i istočnim dijelovima zemlje uglavnom [[Godišnja doba|sezonske]] tj. potpuno suhe tokom toplih mjeseci, osobito [[Ljeto|ljeti]]<ref name="KiyaniHaftlang2003.2930"/>. == Hidrologija == === Hidrografija === ==== Mora ==== {{glavni|Perzijski zaljev|Omanski zaljev|Kaspijsko more}} [[Iran]] na [[jug]]u izlazi na [[Perzijski zaljev|Perzijski]] i [[Omanski zaljev]] koji su spojeni [[Hormuški tjesnac|Hormuškim tjesnacem]], te nadovezuju potonju vodenu masu na [[Arapsko more]] odnosno [[Indijski ocean]]. Duljina [[Obala|obale]] je 2045 [[km]]<ref name="SCILenIranBord"/> i ima vrlo mali [[koeficijent razvedenosti]] što podrazumijeva ograničen broj većih [[otok]]a, [[poluotok]]a i [[zaljev]]a. [[Perzijski zaljev]] karakterizira plitkost (do 50 [[Metar|m]]) i u svom [[Geomorfologija|geomorfološkom]] smislu predstavlja [[Geološka depresija|depresiju]] koja se ispod [[Nadmorska visina|razine mora]] našla prije 10 − 15 hiljada godina zbog [[Transgresija|transgresije]], a njena [[obala]] s iranske strane je [[Dalmatinski tip obale|dalmatinskog tipa]] odnosno pruža se usporedno s linearnim [[reljef]]nim oblicima [[Zagros]]a. Manja odstupanja u ovoj [[Litoralna geografija|litoralnoj strukturi]] postoje zbog [[Riječna delta|riječnih delti]] [[Zohre]], [[Hele]], [[Mand (rijeka)|Manda]] i [[Mehran (rijeka)|Mehrana]], dok [[estuarij]]a nema jer [[morske mijene]] nisu izražene. [[Obala]] se u užem smislu dijeli na [[Stijena|stjenovitu]] s [[klif]]ovima i [[Pijesak|pješčanu]] − prva je nastala [[Abrazija|abrazijom]] strmijih [[antiklinala]] i karakteristična je za jug [[Bušeherska pokrajina|Bušeherske pokrajine]] odnosno [[Sistan i Balučistan|Balučistan]] na istoku [[Omanski zaljev|Omanskog zaljeva]], a druga je produkt [[Morske mijene|plime i oseke]] kod [[Priobalje|priobalja]] blažeg nagiba u [[Huzestan]]u i [[Hormuzgan]]u. [[Bočata voda|Bočate]] obalne [[močvare]] najbogatija su [[Biogeografija|biogeografska]] područja i pojavljuju se na krajnjem [[aluvij]]alnom sjeveru Perzijskog zaljeva, između [[Kopno|kopna]] i otoka Kešm, te na riječnim [[Ušće|ušćima]] u Omanski zaljev koji je neusporedivo više izložen djelovanju [[Indijski ocean|otvorenog oceana]]. Iranski [[Popis iranskih otoka|otoci]] uglavnom su raspoređeni na centralnom dijelu južne obale tj. uz [[Hormuški tjesnac]], a najveći među njima su [[Kešm]] (1491 [[km²]]), [[Kiš]] (91,5&nbsp;km²), [[Lavan]] (76&nbsp;km²), [[Larak]] (49&nbsp;km²) i [[Hormuz (otok)|Hormuz]] (42&nbsp;km²). Njihove funkcije uvelike se razlikuju − dok su neki popularna [[Turizam|turistička]] odredišta (npr. [[Kiš]]), drugi su zbog [[Gospodarstvo Irana|gospodarsko]]-[[Geopolitika|geopolitičkih]] okolnosti u potpunosti podređen [[Industrija|industriji]] i transportu [[Nafta|nafte]] odnosno [[Oružane snage Irana|oružanim snagama]] (npr. [[Larak]], [[Harg]] i [[Abu Musa]]). Najvažnije morske [[Luka|luke]] su [[Bandar-e Homeini]], [[Bušeher]] i [[Bandar Abas|Bandar-e Abas]], dok postoji i niz drugih obalnih naselja orijentiranih na [[ribarstvo]] ili vađenje [[biser]]a. [[Kaspijsko jezero]] može se smatrati [[more]]m na temelju više osobina − [[Fizička geografija|fizičkih]] okvira, [[salinitet]]a vode (13,1‰<ref name="IranicaCaspIGeo">[[#IranicaCaspIGeo|Planhol, Xavier (de) (15.12.1990.)]]</ref>), [[Geomorfologija|geomorfološkog]] postanka (ostatak [[Paratetis]]a), te [[promet]]ne povezanosti sa svjetskim morima preko [[Rusija|ruskih]] [[kanal]]a. Ova je vodena masa ranije bila poznata i kao ''[[Hirkanija|Hirkanijsko]] more''<ref name="IranicaCaspIGeo"/> dok je [[Iran]]ci danas nazivaju ''[[Mazandaran]]skim morem'', no sva tri naziva su [[Perzijski jezik|perzijskog]] podrijetla. Iranska [[obala]] proteže se 765 [[km]]<ref name="SCILenIranBord"/> i kao u slučaju [[Perzijski zaljev|Perzijskog zaljeva]] karakterizira je mali [[koeficijent razvedenosti]] odnosno odnosno plitkost [[Teritorijalne vode|teritorijalnih voda]]. [[Litoralna geografija|Litoralna]] struktura je uglavnom [[aluvij]]skog tipa zahvaljujući djelovanju [[Popis iranskih rijeka|rijeka]] s [[Alborz]]a i [[Kopet-Dag]]a, a njenu monotonost razbijaju dvije velike [[Laguna|lagune]] pokraj [[Bandar-e Anzali]]ja na zapadu odnosno [[Bandar-e Turkaman]]a na istoku<ref name="IranicaCaspIGeo"/>, te [[Močvara|močvarna područja]] u [[Riječna delta|deltama]] [[Safid-Rud]]a, [[Gorgan-Rud]]a i [[Atrak]]a<ref name="Fisher1968.189"/>. Osim dvije spomenute [[Luka|luke]], važni obalni gradovi su i [[Astara]], [[Rudsar]], [[Ramsar]], [[Čalus]], [[Novšaher]] i [[Babolsar]]. [[Ribarstvo]] na ovim prostorima igra značajnu [[Gospodarstvo Irana|gospodarsku]] ulogu, osobito zbog proizvodnje skupocjenog [[kavijar]]a. <gallery perrow="5" widths="160"> Datoteka:QeshmIsland NASA.jpg|<center>[[Satelitsko snimanje|Satelitski prikaz]] [[Kešm]]a, najvećeg [[iran]]skog [[otok]]a Datoteka:Hengamsland.jpg|<center>[[Klif]]ovi [[Hengam]]a<br />([[Perzijski zaljev]]) Datoteka:Khezr Beach, Hormoz Island, Persian Gulf, Iran, 02-09-2008.jpg|<center>[[Obala]] [[Hormuz (otok)|Hormuza]]<br />([[Perzijski zaljev]]) Datoteka:Caspian sea from namak abrood.jpg|<center>Pogled na [[Kaspijsko more]] s [[Namakabrud]]a Datoteka:Mazandaran Sea Beach.jpg|<center>[[Plaža]] u [[Mazandaran]]u<br />([[Kaspijsko more]]) </gallery> ==== Rijeke ==== {{glavni|Popis iranskih rijeka}} [[Datoteka:Iran drainage basins.png|mini|desno|250px|Glavni [[sliv]]ovi [[Iran]]a:<br />• [[Perzijski zaljev|Perzijskozaljevski sliv]]<br />• [[Kaspijsko jezero|Kaspijski sliv]]<br />• [[Urmijsko jezero|Urmijski sliv]]<br />• [[Iranska visoravan|Unutrašnji sliv]]<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;• [[Namak|Namački (masilski) sliv]]<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;• [[Dašt-e Kavir|Kavirski sliv]]<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;• [[Gavhuni|Gavhunski (zajanderudski) sliv]]<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;• [[Bahtegan|Nejriški sliv]]<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;• [[Hamun-e Džaz-Murijan|Murijanski sliv]]<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;• [[Dašt-e Lut|Lutski]]<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;• [[Hamun-e Helmand|Sistanski sliv]]<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;• [[Karakum|Karakumski sliv]]]] [[Iran]] se u strogom [[Hidrologija|hidrološkom]] smislu može okvirno podijeliti na dva [[sliv]]a − otvoreni [[Indijski ocean|indijskooceanski]] na rubnom jugu i zapadu, te zatvorene sljevove u ostatku zemlje<ref name="IranicaDrainage">[[#IranicaDrainage|Ehlers, Eckart (15.12.1995.)]]</ref>. Njihova [[razvodnica]] nije orografski određena tj. ne prati planinske vrhove [[Zagros]]a već je smještena istočnije i proteže se od [[Hamadan]]a kroz suhe [[Dolina|doline]] prema jugu. Ova hidrološka anomalija rezultat je [[Geomorfologija|geomorfološke]] strukture [[orogen]]a koji preusmjerava [[otjecanje]] u smjeru suprotnom od njihovih površinskih korita i provodi ga do [[Perzijski zaljev|Perzijskog zaljeva]]<ref name="IranicaHydrologyII">[[#IranicaHydrologyII|Ehlers, Eckart (15.12.2004.)]]</ref>. Hidrolozi indijskooceanski sliv ograničavaju na perzijskozaljevski u užem smislu (uključujući [[Omanski zaljev]]) dok unutrašnje dijele na tri osnovna dijela, temeljem čega se [[Iran]] sastoji od četiri glavna [[sliv]]a<ref name="IranicaDrainage"/>: # [[Perzijski zaljev|Perzijskozaljevski sliv]] # [[Kaspijsko jezero|Kaspijski sliv]] # [[Urmijsko jezero|Urmijski sliv]] # [[Iranska visoravan|Unutrašnji sliv]] Perzijskozaljevski najvažniji je među navedenima jer obuhvaća područje od ~336.000 [[km²]] koje snabdijevaju najvodonosnije [[Popis iranskih rijeka|iranske rijeke]] − među njima [[Karun]] (575 [[m³/s]]) i [[Dez]] (375 m³/s). S obzirom da je zapadni [[Zagros]] izravno izložen [[Kiša|kišonosnim]] sredozemnim strujama<ref name="IranicaHydrologyII"/> i da većina otopljenog [[snijeg]]a zbog spomenutog geomorfološkog fenomena [[Otjecanje|otječe]] prema zapadu, rijeke i potoci tokom [[Proljeće|proljeća]] mogu imati i deseterostruko veći [[Istjek (hidrologija)|istjek]] od minimalnog ([[Ljeto|kasnoljetnog]])<ref name="IranicaDrainage"/>. [[Kaspijsko jezero|Kaspijski sliv]] obuhvaća uski sjeverni pojas od ~193.000&nbsp;km² na kojem teče više stotina manjih [[potok]]a, dok se veća [[Porječje|porječja]] svode na [[Aras]], [[Safid-Rud]], [[Gorgan-Rud]] i [[Atrak]]. Sliv [[Urmijsko jezero|Urmijskog jezera]] izdvaja se među glavne prvenstveno zato što je perzijskozaljevskim i kaspijskim odvojen od unutrašnjosti, a obuhvaća područje od ~55.000 [[km²]] kojim prevladavaju porječja [[Zarin-Rud]]a i [[Talhe-Rud]]a. Unutrašnji sliv se zbog veličine (~1,023.000&nbsp;km²) i složenih orografskih osobina dijeli na osam manjih dijelova, uglavnom [[Geološka depresija|depresije]] sa [[Godišnja doba|sezonskim]] tekućicama. Među stalne rijeke u [[Iranska visoravan|unutrašnjosti]] spadaju samo [[Zajande-Rud]] koja snabdijeva [[Isfahanska pokrajina|isfahansku makroregiju]], granična [[Hari|Hari-Rud]], te ušće [[Helmand]]a u [[sistan]]skoj kotlini čiji se ostatak toka u potpunosti proteže [[Afganistan]]om. [[Ušće|Ušća]] unutrašnjih rijeka uglavnom su u [[močvara]]ma, [[Slano jezero|slanim jezerima]] ili [[oaza]]ma, a čest fenomen su [[Unutrašnja delta|unutrašnje delte]]. Plovnih rijeka u [[Iran]]u nema, izuzevši tok [[Arvand-Rud]]a do [[Horamšaher]]a kojeg dijeli s [[Irak]]om<ref name="IranicaDrainage"/>. <gallery perrow="5" widths="160"> Datoteka:Kandelu 9.JPG|<center>[[Haraz]]<br />([[Kaspijsko jezero|kaspijski sliv]]) Datoteka:Koohareh waterfall, Namarestagh, Iran 1552.jpg|<center>[[Namarestak-Rud]]<br />(kaspijski sliv) Datoteka:Taleghan river.jpg|<center>[[Talekan (rijeka)|Talekan]]<br />([[Iranska visoravan|unutrašnji sliv]]) Datoteka:Rudband2.jpg|<center>[[Dez]] kod [[Dezful]]a ([[Perzijski zaljev|perzijskozaljevski sliv]]) </gallery> ==== Prirodna jezera ==== {{glavni|Popis iranskih jezera}} Veća [[Jezero|jezera]] u [[Iran]]u su [[Geološka depresija|depresijskog]] tipa i karakteriziraju ih visoki [[salinitet]] odnosno plitkost. Najveće jezero u zemlji i ujedno 3. najveće [[slano jezero]] u [[svijet]]u jest [[Urmijsko jezero]] (5200 [[km²]]) u [[Azarbajdžan (Iran)|Azarbajdžanu]] s više od 100 [[otok]]a i [[otočić]]a, čija je površina (~1300 [[Metar|m]] [[Nadmorska visina|n. v.]]) gotovo prepolovljena tokom [[2000-ih]] zbog izgradnje niza [[brana]] na njenim [[Pritok|pritocima]]. Jezera sličnih karakteristika nalaze se i centralnom [[Zagros]]u odnosno pokrajini [[Fars]] − uglavnom su slana zbog prodiranja [[dijapir]]a<ref name="LeturmyRobin2010.4345"/> (npr. [[Bahtegan]], [[Maharlu]] i [[Tašk]]), ali ima i slatkovodnih (npr. [[Parišan]] i [[Aržan (jezero)|Aržan]]). Njihova površina može se protezati i preko 1000 [[km²]], dok za vrijeme [[Suša|sušnih]] [[Godišnja doba|sezona]] ili godina mogu u potpunosti presušiti. Slični [[Limnologija|limnološki]] fenomeni pojavljuju se i u depresijama širom zemlje kao što su [[Hamun-e Džaz-Murijan]] između [[Kermanska pokrajina|Kermanske pokrajine]] i [[Sistan i Balučistan|Balučistana]], [[Namak]] u [[Komska pokrajina|Komskoj pokrajini]], [[Namakzar]] u [[Razavi Horasan]]u ili [[Hamun-e Helmand]] u [[Sistan i Balučistan|Sistanu]]. Tokom većeg dijela godine takva se jezera pretvaraju u [[Močvara|močvare]] i ispresjecani su rukavcima [[Unutrašnja delta|unutrašnjih delti]] sezonskih tekućica. Slatkovodna jezera karakteristična su za sjever zemlje poput padina [[Alborz]]a gdje se javljaju tektonska i [[Ledenjačko jezero|ledenjačka jezera]], dok se na [[Sabalan]]u povremeno puni i jedino [[Sabalansko jezero|kratersko jezero]]<ref name="KiyaniHaftlang2003.1116"/>. Najznačajnija prirodna slatkovodna jezera su [[Zarivar]], [[Gohar (jezero)|Gohar]], [[Valašt]] i [[Tar (jezero)|Tar]]<ref name="KiyaniHaftlang2003.3536">[[#KiyaniHaftlang2003|Kiyani Haftlang, Kiyanoosh (2003.)]], str. 35.-36.</ref>, a diljem zemlje nalaze se i stotine [[Umjetno jezero|umjetnih jezera]] nastalih podizanjem [[brana]]<ref name="PressTV24102010">[[#PressTV24102010|PressTV (24.10.2010.)]]</ref>. <gallery perrow="5" widths="160"> Datoteka:Urmia lake drought.gif|<center>[[Urmijsko jezero]]<br />([[1984.]] i [[2014.]]) Datoteka:Bakhtegan.jpg|<center>[[Maharlu]] (''[[Zapad|W]]''), [[Tašk]] (''[[Sjever|N]]'') i [[Bahtegan]] (''[[Jug|S]]'') Datoteka:Hamoun Oasis wetlands 1976 satelite.jpg|<center>[[Hamun-e Helmand]]<br />([[Sistan i Balučistan|Sistan]]) Datoteka:Marivan-zarivar-Iran.jpg|<center>[[Zarivar]]<br />([[Kurdistanska pokrajina]]) Datoteka:Valasht.jpg|<center>[[Valašt]]<br />([[Mazandaran]]) </gallery> === Hidrotehnika === ==== Vodoopskrba ==== {{glavni|Hidrotehnika u Iranu}} [[Datoteka:Kohrang.jpg|mini|desno|300px|Sistem [[Tunelsko-branski sistem Kuhrang|Kuhrang]]]] Izvori za [[Vodovod|vodoopskrbu]] i [[navodnjavanje]] u [[Iran]]u su:<ref name="KiyaniHaftlang2003.2930"/>: * [[Kiša|Kišnica]] * Površinske [[Voda|vode]] * [[Podzemne vode]] * [[Desalinizacija|Desalinizirane]] vode U sjevernim, sjeverozapadnim i zapadnim dijelovima zemlje kao i u predjelima visokih [[planina]] (osobito [[Zagros]]a i [[Alborz]]a) koriste se [[Kiša|kišnica]] i površinske vode, a glavni i najvažniji izvori u [[Pustinja|pustinjskim]] područjima južno od Alborza su površinske i [[podzemne vode]]. U centralnim, južnim i istočnim dijelovima [[Iran]]a (izuzevši planinska područja) [[poljoprivreda]] je manje ovisna o kišnici i površinskim vodama s obzirom da su [[padaline]] i stalne tekućice rijetkost, zbog čega se opskrba vrši uglavnom korištenjem podzemnih voda koje se crpe pomoću [[kanat]]a, [[bunar]]a i [[Hidraulička pumpa|pumpi]]<ref name="IranicaAbIII">[[#IranicaAbIII|Beaumont, Peter (15.12.1982.)]]</ref>. U jugoistočnim dijelovima zemlje (pokrajina [[Sistan i Balučistan]]) površinske [[Voda|vode]] korištene su na uštrb podzemnih sve do [[1970-ih]] kada nastupa obrat. Na krajnjem jugu Irana što se prvenstveno odnosi na obalna naselja uz [[Perzijski zaljev]] i pripadajuće [[otok]]e vrši se [[desalinizacija]] i to isključivo za dobivanje [[Pitka voda|pitke vode]]<ref name="KiyaniHaftlang2003.2930"/>. Zbog ograničenja u zalihama vode na relativno naseljenim sjeverozapadnim dijelovima [[Iranska visoravan|unutrašnje visoravni]], od sredine [[20. vijek]]a pokrenut je niz hidrotehničkih projekata sa svrhom preusmjeravanja bogatih tokova perzijskozaljevskog i kaspijskog [[sliv]]a prema unutrašnjosti zemlje. Prvi među takvim projektima bio je [[tunel]]sko-[[Brana|branski]] sistem [[Tunelsko-branski sistem Kuhrang|Kuhrang]] kojim je tunelom duljine 2,7 [[km]] dio [[Karun]]ovog toka preusmjeren na [[Zajande-Rud]] koja snabdijeva [[Isfahanska pokrajina|Isfahansku pokrajinu]], a ranih [[1980-ih]] slično je napravljeno i s rijekom [[Lar (rijeka)|Lar]] zbog vodoopskrbe [[Teheran]]a<ref name="IranicaAbIII"/>. Godine [[2012.]] pokrenuta je i prva faza opsežnog projekta ''[[Iranrud]]'' kojim se [[Crpka|crpi]] voda iz [[Kaspijsko jezero|Kaspijskog jezera]] ([[Salinitet|sal.]] 13,1‰<ref name="IranicaCaspIGeo"/>), desalinizira u obalnim postrojenjima, te potom [[Hidraulička pumpa|pumpa]] u [[cjevovod]]e koji snabdijevaju [[Semnanska pokrajina|Semnansku pokrajinu]] (~200,000.000 [[m³]] godišnje)<ref>[[#FarsNews1742012|Fars News (17.4.2012.)]]</ref>. Površina [[Navodnjavanje|navodnjavanih]] područja u [[Iran]]u je 82.970 [[km²]] (5. u [[svijet]]u). ==== Brane i umjetna jezera ==== {{glavni|Popis iranskih brana}} [[Datoteka:Karun-Dez watershed Dams (Cro).png|mini|desno|300px|{{sh icon}} [[Karta]] i šematski razvedeni presjek projekata glavnih [[brana]] na porječju [[Karun]]a i [[Dez]]a]] [[Suša|Oskudnost vode]] na području [[Iran]]a još je od [[Stari vijek|starog vijeka]] rezultirala gradnjom [[brana]] ([[Perzijski jezik|perz.]] ''sad'') i [[nasip]]a (perz. ''band'') koji su predstavljali učinkovita [[Građevinarstvo|građevinska]] sredstva u borbi protiv suše i odljeva vode, jednako kao i podzemni kanali poznati kao [[kanat]]i. Iz [[Historija Irana|historijske]] perspektive, [[Iran]] je jedna od malobrojnih zemalja koja ima milenijumsku kontinuiranu tradiciju u izgradnji velikih [[brana]] među kojima su neke od najstarijih<ref name="KiyaniHaftlang2003.3334">[[#KiyaniHaftlang2003|Kiyani Haftlang, Kiyanoosh (2003.)]], str. 33.-34.</ref>: * [[Band-e Bahram]] − nalazi se južno od [[Širaz]]a i izgrađena tokom [[Ahemenidska Monarhija|ahemenidskog perioda]] odnosno prije oko 2500 godina. * [[Hari#Historija|Darijeva brana]] − podignuta je na rijeci [[Hari]] za vrijeme vladavine [[Darije I. Veliki|Darija Velikog]]; iako ostaci nisu pronađeni postojanje ove pokretne brane ovjereno je u [[Herodot]]ovim djelima. * [[Band-e Kaisar]] (Cezarova brana) − sagradili su je [[Rimska vojska|rimski zarobljenici]] u [[Šuštar]]u za [[Sasanidska Monarhija|sasanidskog]] vladara [[Šapur I.|Šapura I.]]; dijelom je [[Šuštarski hidraulički sistem|složenog hidrauličkog sistema]] upisanog na [[UNESCO]]-vu [[Svjetska baština|Svjetsku baštinu]]. * [[Band-e Mizan]] − također iz [[Sasanidska Monarhija|sasanidskog perioda]] ([[3. vijek|3.]] − [[7. vijek|7. v.]]) odnosno na [[Karun]]u, i danas u upotrebi. * [[Band-e Amir]] − smještena 35 [[km]] sjeveroistočno od [[Širaz]]a, izgrađena je prije približno 1000 godina tokom vladavine dinastije [[Dejlamiti|Dejlamita]], koristi se i danas. * [[Band-e Save]] (lokalno i [[Abas I.|Abasova]] brana) − visoka je 40 [[Metar|m]] i nalazi se 37 [[km]] od [[Save (Iran)|Sava]]; njena izgradnja datira se u [[Ilhanidi|ilhanidsko]] ([[13. vijek|13.]] − [[14. vijek|14. v.]]) odnosno obnova u [[Safavidska Monarhija|safavidski period]] (oko [[1600.]] g.); zbog velike rupe pri dnu danas je neupotrebljiva. * [[Band-e Karab]] − nalazi se u [[Razavi Horasan]]u; visoka 28 m odnosno široka 40 m; također iz safavidske epohe. Otkrićem [[cement]]a u [[19. vijek]]u kao i razvojem [[Građevinarstvo|građevinarstva]] i [[Hidraulika|hidraulike]] došlo je do drastičnog napretka u tehnologiji gradnje [[brana]] diljem [[svijet]]a, pa tako i u cijelom [[Iran]]u. Zbog promjena u [[Gospodarstvo Irana|gospodarskoj]] politici i povećanja interesa za nenaftna područja energetike, iranska je vlada proglasila izgradnju brana strateškim interesom što je došlo do izražaja tokom [[1990-ih]] i [[2000-ih]] godina kada se diljem zemlje gradi veliki broj novih [[brana]]. Njihova važnost je višestruka s obzirom da služe ne samo kao golemi [[Umjetno jezero|vodospremnici]] već i za [[Energetika|energetiku]], [[Poljoprivreda|poljoprivredu]], [[Industrija|industriju]] i [[promet]]<ref name="KiyaniHaftlang2003.3334"/>. S obzirom na orografske i hidrografske okolnosti većina takvih projekata smještena je u [[#Planine|planinskim]] dijelovima zemlje, a najimpozantniji među njima je onaj karunskih kaskada u [[Huzestan]]u. Sastoji se od ukupno 16 planiranih brana odnosno umjetnih jezera na porječju [[Karun]]a i [[Dez]]a čijim se ukupnim energetskim kapacitetom može mjeriti isključivo [[Kina|kineski]] sistem [[Hidroelektrana Tri klanca|Tri klanca]], a uključuje najvišu nasutu ([[Masdžid-Sulejman (brana)|Masdžid-Sulejman]]) odnosno najvišu [[beton]]sku branu na svijetu ([[Bahtijari (brana)|Bahtijari]] − u izgradnji). Do [[2010.]] godine dovršeno je pet od 16 brana (uz dodatne četiri u izgradnji) čime su stvorena [[Umjetno jezero|umjetna jezera]] zapremnine ~10 [[km³]] odnosno površine ~200 [[km²]] na [[Nadmorska visina|nadmorskoj visini]] između 300 − 1800 [[Metar|m]]. Izuzevši karunske kaskade [[Iran]] je krajem [[2000-ih]] gradio još 135 [[brana]]<ref name=PressTV8102011>[[#PressTV8102011|PressTV (8.10.2011.)]]</ref> odnosno izrađivao studije za dodatnih 170 projekata<ref>[[#PressTV20112008|PressTV (20.11.2008.)]]</ref> čime se pozicionirao kao treći najveći graditelj brana u [[svijet]]u<ref name=PressTV8102011/>, iza [[Kina|Kine]] i [[Turska|Turske]]. Godine [[2011.]] u zemlji je bilo operativno ukupno 538 brana<ref name="PressTV24102010"/>. <gallery perrow="5" widths="160"> Datoteka:Sushtar Bridge.jpg|<center>Drevni [[Band-e Kaisar]]<br />([[3. vijek|3. v.]]) u [[Šuštar]]u Datoteka:Taleghan Dam.jpg|<center>Umj. jezero [[Talekan (brana)|Talekan]], [[Kazvinska pokrajina]] Datoteka:Karaj dam.jpg|<center>Umj. jezero [[Amir Kabir (brana)|Amir Kabir]] kod [[Karadž]]a Datoteka:Dez Dam.jpg|<center>[[Deška brana]]<br />([[Andimešk]], [[Huzestan]]) Datoteka:Karun-3 Dam.JPG|<center>Brana [[Karun-3]]<br />([[Ize]], [[Huzestan]]) </gallery> ==== Kanati ==== {{glavni|Kanat}} [[Datoteka:Alluvial fan in Iran.jpg|mini|desno|200px|[[Kanat]]ni sistem uz [[Aluvijalna lepeza|aluvijalnu lepezu]]]] Od ranog [[Stari vijek|starog vijeka]] [[Perzijanci]] i drugi [[iranski narodi]] bili su poznati po gradnji [[kanat]]a, podzemnih [[vodovod]]a koji su smanjivali ovisnost o [[Godišnja doba|sezonskim]] [[kiša]]ma, površinskim [[Rijeka (vodotok)|vodotocima]] i [[bunar]]ima<ref name="KiyaniHaftlang2003.3536"/>. Zahvaljujući kanatima, velike količine prikupljenih [[Podzemne vode|podzemnih voda]] gravitacijom su izlijevane na površinu pa su neplodna [[Pustinja|pustinjska]] i [[Stepa|stepska]] područja postala pogodnim za [[Poljoprivreda|poljoprivredu]]. Neki od njih specifični su po tome da se pod površinom [[Tlo|tla]] protežu i desecima [[kilometar]]a<ref name="IranicaAbIII"/>. Inovacijom, usavršavanjem i širenjem upotrebe [[kanat]]a tokom više hiljada godina [[Historija Irana|iranske historije]] diljem surovih dijelova [[Iranska visoravan|Iranske visoravni]] nicala su nova [[Polje|polja]] i [[Farma|farme]], a time i nova [[Naselje|naselja]]<ref name="KiyaniHaftlang2003.3536"/>. Cjelokupno, kanati su u [[Iran]]u odigrali jednaku ulogu kao i velike [[Rijeka (vodotok)|rijeke]] u civilizacijama [[Drevni Egipat|Egipta]], [[Drevna Mezopotamija|Mezopotamije]], [[Civilizacija Doline Inda|Indije]] i [[Historija Kine|Kine]] − doveli su do [[Gospodarstvo Irana|gospodarskog]] uspona i [[Socijalna geografija|socijalnog]] zadovoljstva<ref name="KiyaniHaftlang2003.3536"/>, a sredinom [[1. milenijum pne.|1. milenijuma pne.]] i do velike [[Demogeografija|demografske]] odnosno političke ekspanzije [[Ahemenidska Monarhija|ahemenidskog Irana]]. Kanati su kasnije širenjem tehnologije [[Put svile|Putem svile]] došli u upotrebu i u [[Kina|Kini]] na [[istok]]u, te [[islam]]skom [[Kalifat|ekspanzijom]] i [[Španjolsko kolonijalno carstvo|španjolskom kolonizacijom]] do [[Maroko|Maroka]] odnosno [[Meksiko|Meksika]] na [[zapad]]u. Ovi se drevni sistemi u [[Iran]]u za [[navodnjavanje]] koriste i dan danas iako u manjoj mjeri nego ranije<ref name="KiyaniHaftlang2003.3536"/>, a najstariji među njima u kontinuiranoj upotrebi datiraju se oko [[1000. pne.]] Početkom [[1980-ih]] prema stručnim procjenama u zemlji je bilo aktivno oko 25.000 [[kanat]]a<ref name="IranicaAbIII"/>. == Biogeografija == {{glavni|Zaštićena područja Irana}} === Fitogeografija === {{glavni|Flora Irana}} [[Datoteka:Map iran biotopes simplified-fr.png|mini|225px|desno|{{fra icon}} [[Biotop]]i [[Iran]]a: {{legenda|#32cd32|Šumska područja}} {{legenda|#aeff2f|Šumostepe s rjeđim drvećem}} {{legenda|#c8fb98|Travnate stepe}} {{legenda|#fff0b9|Suhe pustinjske ravnice}} {{legenda|#ffc0a8|Polupustinjska područja}} {{legenda|#ffffff|Aluvijske poluslane močvare}}]] Usprkos činjenici da 2/3 [[Iran]]a čine [[stepe]], polupustinje i [[pustinje]], na njegovom [[Tlo|tlu]] zabilježeno je oko 6000 [[vrsta]] [[paprati]] i [[Kritosjemenjače|kritosjemenjača]] što je neusporedivo više od ostalih zemalja u [[Bliski istok|široj regiji]]<ref name="IranicaFloraII">[[#IranicaFloraII|Frey, Wolfgang; Kürschner, Harald; Probst, Wilfried (15.12.1999.)]]</ref>. Također, [[Vegetacija|biljni pokrov]] odnosno [[biom]]e karakterizira izuzetna [[Bioraznolikost|raznolikost]] − [[Kišna šuma umjerenih područja|suptropske kišne]] i [[Širokolisne i mješovite šume umjerenih predjela|mješovite šume]] na jugu [[Kaspijsko jezero|Kaspijskog jezera]] i sjevernim obroncima [[Alborz]]a, [[Suha klima|sušne]] šume na zapadu [[Zagros]]a, nisko [[grm]]lje i [[drača]] u [[Iranska visoravan|unutrašnjosti]], te [[Pustinje i vegetacija sušnih područja|polupustinjsko nisko raslinje]] (uključujući [[Afrika|afričke]] tropske [[Kserofiti|kserofite]]) uz [[Obala|obalna]] područja [[Perzijski zaljev|Perzijskog zaljeva]]<ref name="IranicaFloraII"/>. Ova raznolika [[Geobotanika|geobotanička]] slika odražava velike kontraste u [[Klima|klimi]] diljem zemlje odnosno [[Evolucija|evoluciju]] [[Flora (biljke)|flore]] koja se uglavnom odvijala na [[iran]]skom tlu, osobito u [[Planina|planinskim]] predjelima. Među takve [[Autohtone vrste|autohtone]] primjere spadaju [[takson]]i ''[[Astragalus]]'', ''[[Acantholimon]]'', ''[[Acanthophyllum]]'', ''[[Nepeta]]'', ''[[Onosma]]'' i ''[[Cousinia]]''. Flora i vegetacija Irana također su obogaćene ostacima taksona koji su nekoć bili daleko rašireniji<ref name="IranicaFloraII"/>. {{Dvostruka slika|left|Ghaleye Rud Khan (40) 4.jpg|150|Lake miansheh.jpg|150|<center>[[Džungla|Džungle]] uz [[Kaspijsko jezero|kaspijski]] pojas}} Bez obzira na razlike među stručnim klasifikacijama svjetskih [[Fitogeografija|fitogeografskih]] područja, teritorij [[Iran]]a se prema podrijetlu može podijeliti u dvije ekozone − [[Holarktik|holarktičku]] (ili [[Palearktik|palearktičku]]) unutrašnjost odnosno južnu obalnu zonu koja pripada [[paleotropis]]u (ili [[afrotropis]]u). Nadalje, holarktičko se područje dijeli na tri regije − evrosibirsku na sjeveru omeđenu dolinama [[Bodžnurd]]a, rijekom [[Atrak]] i obroncima [[Alborz]]a do 2500 [[Metar|m]] [[Nadmorska visina|n. v.]], irano-turansku u prostranoj unutrašnjosti koja se nadovezuje na istočnu [[Anatolija|Anatoliju]] odnosno [[Afganistan]] i [[Pakistan]], te saharo-arapsku u južnim nizinama tj. od [[Ilamska pokrajina|Ilamske pokrajine]] i [[Huzestan]]a do [[Makran]]a. Klasifikacija potonje regije nije ujednačena ovisno o stručnim izvorima i njezin se zapadni dio ponekad sa [[Sind]]om pripaja [[paleotropis]]u, a granicom se najčešće smatraju sjeverni rubovi [[Rod (taksonomija)|rodova]] ''[[Ziziphus]]'' i ''[[Acacia]]''<ref name="IranicaFloraII"/>. Sjeverne [[šume]] rasprostiru se na 110.750 [[km²]] (~7% teritorija; otprilike dvije [[Hrvatska|Hrvatske]]) i mogu se okvirno podijeliti na [[Nizina|nizinsku]] i [[Planina|planinsku]] [[Bjelogorica|bjelogoricu]] čija je granica određena gornjim rubovima [[vrsta]] osjetljivih na [[mraz]] kao što su ''[[Pterocarya fraxinifolia]]'', ''[[Diospyros lotus]]'', ''[[Albizia julibrissin]]'' i ''[[Parrotia persica]]''. Karakteristične nizinske vrste su ''[[Quercus castaneifolia]]'', ''[[Parrotia persica]]'', ''[[Zelkova carpinifolia]]'', ''[[Carpinus betulus]]'', ''[[Carpinus orientalis]]'', ''[[Albizia julibrissin]]'', ''[[Gleditsia caspica]]'', ''[[Acer velutinum]]'' i ''[[Fraxinus excelsior]]'', dok uz [[Popis iranskih rijeka|rijeke]] najčešće rastu ''[[Pterocarya fraxinifolia]]'', ''[[Alnus subcordata]]'' i ''[[Populus caspica]]''. Fizionomiju ovih šuma djelomično određuje i [[Crnogorica|zimzeleno]] grmlje, npr. ''[[Laurocerasus officinalis]]'', ''[[Ilex spinigera]]'', ''[[Ruscus hyrcanus]]'', ''[[Hedera pastuchovii]]'' i ''[[Danae racemosa]]'', te ''[[Buxus hyrcana]]'' na zapadu. U planinskim i nizinskim područjima postoji i obilje [[Epifitne biljke|epifita]] poput [[mahovine]], osobito [[endem]]skih vrsta ''[[Leucodon immersus]]'', ''[[Palamocladium euchloron]]'' i ''[[Pseudoleskeella laxiramea]]'' koje nerijetko u potpunosti prekrivaju [[Deblo|debla]] i grane [[Stablo|stabala]] odnosno [[grm]]lja<ref name="IranicaFloraII"/>. [[Šuma mangrova|Šume mangrova]] javljaju se uz obalu [[Makran]]a i [[Perzijski zaljev|Perzijskog zaljeva]] (osobito zapadno od [[Bandar Abas|Bandar-e Abasa]] odnosno između kopna i otoka [[Kešm]]), a među prevladavajuće vrste spadaju ''[[Avicennia marina]]'', ''[[Halocnemum strobilaceum]]'' na većim visinama slanih [[močvara]], te ''[[Rhizophora mucronata]]'' u izoliranim mjestima<ref name="IranicaFloraII"/>. Prorijeđene šume osjetljive na mraz u kojima prevadavaju ''[[Cupressus sempervirens]]'' i ''[[Thuja orientalis]]'' raspoređene su diljem zemlje − od dolina sjevernog masiva [[Alborz]], preko [[Firuzabad]]a u [[Fars]]u, do okolice [[Taftan]]a u [[Sistan i Balučistan|Balučistanu]]. Na svim navedenim područjima rasprostranjena je i ''[[Juniperus excelsa]]'', a djelomično se javlja i u dolinama [[Zagros]]a odnosno planinama u [[Kermanska pokrajina|Kermanskoj pokrajini]]. Vrste koje prevladavaju na nižim visinama Zagrosa i u unutrašnjosti su [[hrast]] (''[[Quercus brantii]]'', ''[[Quercus infectoria]]'', ''[[Quercus boissieri]]'', ''[[Quercus libani]]'' i ''[[Quercus brantii]]''), te ''[[Fraxinus rotundifolia]]'', ''[[Acer monspessulanum]]'', ''[[Pistacia khinjuk]]'', ''[[Amygdalus communis]]'' i ''[[Pyrus syriaca]]''<ref name="IranicaFloraII"/>. <gallery perrow="5" widths="160"> Datoteka:VillageA.jpg|<center>Krajolik<br />[[Mazandaran]]a Datoteka:Iran Shomal.JPG|<center>[[Šomal]]ska [[bjelogorica]],<br />[[Alborška pokrajina]] Datoteka:علی آباد - panoramio.jpg|<center>[[Palme]] u polupustinjskom [[Hormuzgan]]u Datoteka:Saffron Field.JPG|<center>Polja [[šafran]]a kod [[Bihud]]a, [[Južni Horasan]] Datoteka:Cypress of Abarqu - Full view with two school girls in front of it.JPG|<center>[[Sarv-e Abarku]] u [[Jazdska pokrajina|Jazdskoj]], [[čempres]] star 4000 godina </gallery> [[Crnogorica|Zimzeleno]] [[grm]]lje javlja se isključivo u podnožju [[Alborz]]a, dok na njegovim većim visinama i u ostatku zemlje prevladavaju [[Bjelogorica|listopadne]] vrste. U [[Suha klima|sušnim krajevima]] postoji i niz [[Kserofiti|kserofitskih]] vrsta grmova (npr. ''[[Tamarix]]''), među koje se zbog niskih fizionomskih karakteristika ubrajaju i [[Rod (taksonomija)|rodovi]] ''[[Acer]]'' odnosno ''[[Pistacia]]''<ref name="IranicaFloraII"/>. Područja [[Pustinjska klima|pustinjske klime]] uz [[Perzijski zaljev]] obiluju i [[Invazivna vrsta|invazivnim vrstama]] polupustinjskih grmova iz nubijsko-sindske regije − npr. ''[[Acacia nubica]]'', ''[[Acacia sejal]]'', ''[[Euphorbia larica]]'', ''[[Periploca aphylla]]'', ''[[Stocksia brahuica]]'', ''[[Salvadora persica]]'', te grmoviti ''[[Ziziphus]]''. Ostale rasprostranjene vrste [[Biljke|biljaka]] su razni [[sukulenti]] i [[halofiti]] u unutrašnjim [[#Pustinje|slanim pustinjama]] ili na [[#Mora|morskim obalama]], [[Trava|trave]] i zeljasto bilje (npr. ''[[Aethionema]]'', ''[[Medicago]]'', ''[[Trigonella]]'', ''[[Papaver]]'', ''[[Anthemis]]'', ''[[Senecio]]'', ''[[Gnaphalium]]'', ''[[Lactuca]]'', ''[[Sonchus]]'' i ''[[Plantago]]'') koje se rasprostiru na približno 900.000 [[km²]] [[travnjak]]a odnosno [[pašnjak]]a<ref name="KiyaniHaftlang2003.3745">[[#KiyaniHaftlang2003|Kiyani Haftlang, Kiyanoosh (2003.)]], str. 37.-45.</ref>, dok se ograničen broj vrsta nalazi i u [[Pješčana dina|pustinjskim dinama]] (''[[Stipagrostis pennata]]'', ''[[Calligonum stenopterum]]'', ''[[Calligonum bungei]]'') ili na ekstremnim [[#Planine|planinskim]] visinama (''[[Oxytropidetea persicae]]'')<ref name="IranicaFloraII"/>. Diljem [[Iran]]a zabilježeno je više od 1500 [[endem]]skih [[vrsta]]. [[Fitogeografija|Fitogeografske]] značajke zajedno s [[klima]]tskim i [[Pedologija|pedološkim]] predispozicijama odnosno [[Hidrotehničke melioracije|ljudskim djelovanjem]] odigrale su veliku ulogu u razvoju iranske [[Poljoprivreda|poljoprivrede]] koja je prema [[produktivnost]]i jedna od najvećih u [[svijet]]u. Među [[Voće|voća]] po kojima se ističe među deset najvećih proizvođača spadaju [[badem]], [[breskva]], [[datulja]], [[jabuka]], [[Aktinidija|kivi]], [[Obična lijeska|lijeska]], [[limun]], [[marelica]], [[naranča]], [[pistacija]], [[smokva]], [[trešnja]], [[šljiva]], [[višnja]], a među [[Povrće|povrća]] [[krastavac]], [[leća]], [[lubenica]], [[Luk (biljka)|luk]], [[rajčica]], [[tikva]], [[anis]] i [[slanutak]]. Među [[žitarica]]ma najviše uspjeva [[pšenica]] čija je proizvodnja ravna [[Ukrajina|ukrajinskoj]], a veliku ulogu ima i proizvodnja [[začin]]a poput [[Šafran|šafrana (''Crocus sativus'')]] koji se naziva „iranskim crvenim [[zlato]]m”<ref name="KiyaniHaftlang2003.3745"/>. === Zoogeografija === {{glavni|Fauna Irana}} {{Dvostruka slika|desno|Persicaleo.jpg|150|Extantigerturanianwksciam97.jpg|150|<center>[[Perzijski lav]]ovi i [[Perzijski tigar|tigrovi]] iščezli su s [[iran]]skog teritorija<br />sredinom [[20. vijek]]a}} [[Zoogeografija|Zoogeografsku]] strukturu [[Iran]]a kao u [[Fitogeografija|fitogeografskom]] slučaju karakterizira je pripadnost [[palearktik]]u<ref name="IranicaFaunaI">[[#IranicaFaunaI|Anderson, Steven (15.12.1999.)]]</ref>. Diljem zemlje zabilježeno je oko 800 [[vrsta]] [[Kralježnjaci|kralješnjaka]], deseci hiljada vrsta [[Beskralježnjaci|beskralješnjaka]], oko 500 vrsta [[ptica]], 80 vrsta [[Gmazovi|gmazova]], te niz [[More|morskih]] i slatkovodnih vrsta [[riba]]<ref name="KiyaniHaftlang2003.4952">[[#KiyaniHaftlang2003|Kiyani Haftlang, Kiyanoosh (2003.)]], str. 49.-52.</ref>. [[Glodavci]] su rasprostranjeni u svim dijelovima Irana, primjerice [[zečevi]] u šumskim odnosno [[miševi]] u pustinjskim i polupustinjskim krajevima. [[Šupljorošci]] općenito broje manje vrsta od drugih [[životinja]], no njihova se brojna stada i [[čopor]]i mogu naći u svim krajevima − [[Vepar|veprovi]] u [[močvara]]ma uz [[Aras]], [[los]]ovi na [[Kavkaz (regija)|Kavkazu]], [[Baktrijska deva|baktrijske deve]] u unutrašnjosti, te [[jelen]]i, [[Divlja koza|divlje koze]], [[Kozorog|kozorozi]], [[divokoze]] i [[muflon]]i širom zemlje<ref name="KiyaniHaftlang2003.4952"/>. [[Neparnoprstaši]] osim [[Domesticiranje|domesticiranih]] [[konj]]a uključuju i [[Perzijski kulan|perzijskog kulana]], podvrstu azijskog divljeg magarca koji je [[ugrožena vrsta]]. [[Zvijeri]] uključuju [[Psolike životinje|psolike životinje (''Canoidea'')]] poput [[šakal]]a, [[vuk]]ova, [[Crvena lisica|lisica]] i [[medvjed]]a (na [[Alborz]]u i u [[Sistan i Balučistan|Balučistanu]]), te niz [[Mačke|mačaka]]. [[Iran]] je do sredine [[20. vijek]]a bio jedino svjetsko stanište triju od ukupno četiri vrste [[pantera]] − [[Azijski lav|lavova]] ([[Fars]]), [[Perzijski tigar|tigrova]] ([[Kaspijsko jezero|kaspijska zona]]) i [[leopard]]a ([[Razavi Horasan|Horasan]]), no danas se očuvala samo potonja i to u par stotina jedinki. Ostale [[mačke]] uključuju [[Obični ris|evroazijske risove]], manje [[divlje mačke]], te [[Azijski gepard|azijske geparde]] koji su [[kritično ugrožena vrsta]]<ref name="IranicaFaunaI"/>. <!-- Dovoljno, nema smisla sad nabrajati sve ptice, ribe, insekte... --> <gallery perrow="5" widths="160"> Datoteka:Каспийский тюлень.jpg|<center>[[Kaspijski tuljan]] Datoteka:Persian Leopard sitting.jpg|<center>[[Perzijski leopard]] Datoteka:Two cheetahs together.jpg|<center>[[Iranski gepard]]i Datoteka:Adlerbussard.jpg|<center>[[Bjelorepi škanjac]] Datoteka:HengamDolphins .jpg|<center>[[Dupin]]i </gallery> == Veze == * ''Glavni članak:'' '''[[Iran]]''' * ''Širi relevantni pojmovi:'' '''[[Iranska visoravan]]''' • '''[[Jugozapadna Azija]]''' • '''[[Geografija Azije]]''' * ''Geografije susjednih država:'' '''[[Geografija Afganistana|Afganistan]]''' • '''[[Geografija Armenije|Armenija]]''' • '''[[Geografija Azerbajdžana|Azerbajdžan]]''' • '''[[Geografija Iraka|Irak]]''' • '''[[Geografija Pakistana|Pakistan]]''' • '''[[Geografija Turkmenistana|Turkmenistan]]''' • '''[[Geografija Turske|Turska]]''' * ''Selektivni izbor statističkih podataka:'' '''[[Iran u internacionalnim statistikama#Geografija|Iran u internacionalnim statistikama: Geografija]]''' == Reference == <!-- Bolje nego višeznačnica "Izvori" zbog tematike članka --> === Napomene === {{izvori|4}} === Literatura === <div style="height: 555px; overflow: auto; padding: 3px;text-align: left; border: 1px solid #000000;"> ;Atlasi {{div col}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Blaeu1990|last=Blaeu|first=Joan|authorlink=Joan Blaeu|editor=Clark, Peter Kenneth; Goss, John|title=Blaeu’s The Grand Atlas of the 17th Century World|publisher=Royal Geographical Society|location=London|origyear=1662.|year=1990.|isbn=9781851704002|oclc=498232396}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Brice1981|last=Brice|first=William Charles|title=An Historical Atlas of Islam|url=https://archive.org/details/historicalatlaso0000unse_z8f7|publisher=[[Brill Publishers]]|location=Leiden|year=1981.|isbn=978-9004061163|oclc=9194288}} * {{de icon}} {{cite book|ref=Homann1725|last=Homann|first=Johann Baptist|title=Grosser Atlas über die gantze Welt|publisher=Adelbulner für Homann|location=Nürnberg|year=1725.|oclc=311495287}} * {{fr icon}}{{fa icon}}{{en icon}} {{cite book|ref=Hourcade1998|last=Hourcade|first=Bernard|title=Atlas d'Iran|publisher=Gip Reclus / La Documentation Française|location=Montpellier/Paris|year=1998.|isbn=978-2110040473|oclc=40904341}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Lewis1995|last=Lewis|first=H. A. G.|title=The Times Concise Atlas of The World|edition=VII.|publisher=Times Books|location=London|url=http://www.timesatlas.com/heritage/pages/home.aspx|year=1995.|isbn=978-0723007180|oclc=312240273|access-date=2013-03-10|archive-date=2009-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20090423130724/http://www.timesatlas.com/Heritage/Pages/Home.aspx}} * {{fa icon}} {{cite book|ref=NabaviHoushmandZadeh1986|last=Nabavi|first=Mohammad Hassan|coauthors=Houshmand-Zadeh, A.|title=Metamorphic map of Iran 1:2 500 000|publisher=[[Geological Survey of Iran]]|location=Tehran|year=1986.|oclc=638091557}} * {{la icon}} {{cite book|ref=Ortelius1570|last=Ortelius|first=Abraham|authorlink=Abraham Ortelius|title=Theatrum orbis terrarum|publisher=Apud Aegid, Coppenium Diesth|location=Antwerpen|url=http://www.archive.org/stream/theatrumorbister00orte#page/n3/mode/2up|year=1570.|oclc=53396505}} * {{fa icon}} {{cite book|ref=Purkamal1971|last=Purkamal|first=M.|title=Atlas-e tarihi-je Iran|publisher=[[Teheranski univerzitet|Danešgah-e Tehran]]|location=Tehran|year=1971.|oclc=222925945}} * {{fr icon}} {{cite book|ref=Reclus1884|last=Reclus|first=Elisée|title=L’Asie antérieure|series=Nouvelle géographie universelle|volume=IX|publisher=Librairie Hachette et Cie|location=Paris|year=1884.|oclc=490343506}} * {{de icon}} {{cite book|ref=Seutter1730|last=Seutter|first=Georg Mattäus|title=Atlas novus indicibus instructus|publisher=Gedruckt bey Johann Peter v. Ghelen|location=Wien|year=1730.|oclc=3520003}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Shupe1992|last=Shupe|first=John F.|title=National Geographic Atlas Of The World|edition=VI.|publisher=[[National Geographic Society]]|location=Washington D. C.|year=1992.|isbn=978-0870448348|oclc=26503774}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Smith1874|last=Smith|first=William|title=An atlas of ancient geography, biblical & classical|publisher=John Murray|location=London|year=1874.|oclc=222095224}} * {{fa icon}} {{cite book|ref=NCC1992|author=NCC|title=Atlas-e meli-je Iran|publisher=Sazman-e nakša-bardari-je kešvar|location=Tehran|year=1992.|oclc=39716104}} {{div col end}} ;Putopisi {{div col}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Baker1876|last=Baker|first=Valentine|title=Clouds in the East: Travels and Adventures on the Perso-Turkoman Frontier|chapter=XV. Merv - Nowhandan - Duringa - Kalkatchinar - Koochan|publisher=Chatto & Windus|location=London|year=1876.|oclc=4459749}} * {{fr icon}} {{cite book|ref=Chantre1893|last=Chantre|first=Bellonie|title=A travers l'Arménie russe|publisher=L. Hachette et Cie|location=Paris|year=1893.|oclc=27800446}} * {{fr icon}} {{cite book|ref=Chardin1811|last=Chardin|first=Jean|authorlink=Jean Chardin|title=Voyages du chevalier…en Perse et autres lieux de l’Orient|publisher=Le Normant, Imprimeur-libraire|location=Paris|url=http://www.archive.org/stream/voyagesducheval01lenogoog#page/n10/mode/2up|year=1811.|oclc=604212059}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Curzon1892b|last=Curzon|first=George Nathaniel|authorlink=George Nathaniel Curzon|title=Persia and the Persian Question|publisher=Longmans, Green & Co.|location=London|url=http://bahai-library.com/pdf/2010_09/curzon_persia_persian_question.pdf|year=1892.|oclc=64845134|access-date=2013-03-10|archive-date=2012-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20120302145550/http://bahai-library.com/pdf/2010_09/curzon_persia_persian_question.pdf}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Goldsmid1876|last=Goldsmid|first=Frederic John|title=Eastern Persia: An Account of the Journeys of the Persian Boundary Commission 1870-71-72|publisher=Macmillan Publishers|location=London|url=http://www.archive.org/stream/easternpersiaan00commgoog#page/n9/mode/2up|year=1876.|oclc=223562}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Hanway1762|last=Hanway|first=Jonas|authorlink=Jonas Hanway|title=An Historical Account of the British Trade Over the Caspian Sea: With a Journal of Travels from London Through Russia Into Persia (...)|edition=III.|publisher=Dodsley, Nourse, Millar, Vaillant, Patterson, Waugh & Willock|location=London|url=http://archive.org/stream/anhistoricalacc00shgoog#page/n13/mode/2up|year=1762.|oclc=221069236}} * {{fr icon}} {{cite book|ref=Jaubert1821|last=Jaubert|first=Pierre Amédée|title=Voyage en Arménie et en Perse, fait dans les années 1805 et 1806 (...)|publisher=Pélicier|location=Paris|year=1821.|oclc=6225995}} {{div col end}} ;Enciklopedije {{div col}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Ahmad1978|last=Ahmad|first=S. Maqbul|title=Kharita|series=Encyclopaedia of Islam|volume=IV|edition=II.|publisher=Brill Publishers|location=Leiden|year=1978.|isbn=9789004057456|oclc=758278456}} * {{en icon}} {{cite book|ref=IranicaGeoIVCart|last=Alai|first=Cyrus|title=Geography|chapter=iv. Cartography of Persia|series=[[Encyclopædia Iranica]]|publisher=Columbia University|location=New York|url=http://www.iranicaonline.org/articles/geography-iv-cartography-of-persia-|date=15. 12. 2000.}} * {{en icon}} {{cite book|ref=IranicaFaunaI|last=Anderson|first=Steven|title=Fauna|chapter=i. Fauna of Persia|series=[[Encyclopædia Iranica]]|publisher=Columbia University|location=New York|url=http://www.iranicaonline.org/articles/fauna-i|date=15. 12. 1999.}} * {{en icon}} {{cite book|ref=IranicaBorIIIAfg|last=Balland|first=Daniel|title=Boundaries|chapter=iii. Boundaries of Afghanistan|series=[[Encyclopædia Iranica]]|publisher=Columbia University|location=New York|url=http://www.iranicaonline.org/articles/boundaries-iii|date=15. 12. 1989.}} * {{en icon}} {{cite book|ref=IranicaAbIII|last=Beaumont|first=Peter|title=Āb|chapter=iii. The hydrology and water resources of the Iranian plateau|series=[[Encyclopædia Iranica]]|publisher=Columbia University|location=New York|url=http://www.iranicaonline.org/articles/ab-iii-the-hydrology-and-water-resources-of-the-iranian-plateau|date=15. 12. 1982.}} * {{en icon}} {{cite book|ref=IranicaEarthquakes|last=Berberian|first=Manuel|title=Earthquakes|series=[[Encyclopædia Iranica]]|publisher=Columbia University|location=New York|url=http://www.iranicaonline.org/articles/earthquakes|date=2. 12. 2011.}} * {{en icon}} {{cite book|ref=IranicaIndVIIIQaj19|last=Bonakdarian|first=Mansour|title=India|chapter=viii. Relations: Qajar Period, the 19th century|series=[[Encyclopædia Iranica]]|publisher=Columbia University|location=New York|url=http://www.iranicaonline.org/articles/india-viii-relations-qajar-period-the-19th-century|date=15. 12. 2004.}} * {{en icon}} {{cite book|ref=BritannicaCartography2011|author=Britannica|title=Cartography|series=[[Encyclopædia Britannica]]|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.|location=Chicago, Illinois|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/97492/cartography|year=2011.|oclc=71783328|isbn=1-59339-292-3}} * {{en icon}} {{cite book|ref=IranicaClimate|last=Ehlers|first=Eckart|title=Climate|series=[[Encyclopædia Iranica]]|publisher=Columbia University|location=New York|url=http://www.iranicaonline.org/articles/climate|date=15. 12. 1992.}} * {{en icon}} {{cite book|ref=IranicaDrainage|last=Ehlers|first=Eckart|title=Drainage|series=[[Encyclopædia Iranica]]|publisher=Columbia University|location=New York|url=http://www.iranicaonline.org/articles/drainage|date=15. 12. 1995.}} * {{en icon}} {{cite book|ref=IranicaGeology|last=Ehlers|first=Eckart|title=Geology|series=[[Encyclopædia Iranica]]|publisher=Columbia University|location=New York|url=http://www.iranicaonline.org/articles/geology|date=15. 12. 2001.}} * {{en icon}} {{cite book|ref=IranicaHydrologyII|last=Ehlers|first=Eckart|title=Hydrology|chapter=ii. Southwestern Persia|series=[[Encyclopædia Iranica]]|publisher=Columbia University|location=New York|url=http://www.iranicaonline.org/articles/hydrology|date=15. 12. 2004.}} * {{en icon}} {{cite book|ref=IranicaFloraII|last=Frey|first=Wolfgang|coauthors=Kürschner, Harald; Probst, Wilfried|title=Flora|chapter=ii. In Persia|series=[[Encyclopædia Iranica]]|publisher=Columbia University|location=New York|url=http://www.iranicaonline.org/articles/flora-ii-in-persia|date=15. 12. 1999.}} * {{en icon}} {{cite book|ref=IranicaAveGeo|last=Gnoli|first=Gherardo|title=Avestan Geography|series=[[Encyclopædia Iranica]]|publisher=Columbia University|location=New York|url=http://www.iranicaonline.org/articles/avestan-geography|date=15. 12. 1987.}} * {{en icon}} {{cite book|ref=IranicaDamavand|last=Hourcade|first=Bernard|coauthors=Tafażżolī, Aḥmad|title=Damāvand|series=[[Encyclopædia Iranica]]|publisher=Columbia University|location=New York|url=http://www.iranicaonline.org/articles/damavand|date=15. 12. 1993.}} * {{en icon}} {{cite book|ref=IranicaBorIVIraq|last=Kechichian|first=Joseph Albert|title=Boundaries|chapter=iv. With Iraq|series=[[Encyclopædia Iranica]]|publisher=Columbia University|location=New York|url=http://www.iranicaonline.org/articles/boundaries-iv|date=15. 12. 1989.}} * {{en icon}} {{cite book|ref=IranicaBorIOto|last=McLachlan|first=Keith Stanley|title=Boundaries|chapter=i. With the Ottoman Empire|series=[[Encyclopædia Iranica]]|publisher=Columbia University|location=New York|url=http://www.iranicaonline.org/articles/boundaries-i|date=15. 12. 1989.}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Miquel1971|last=Miquel|first=André|title=Ibn Hawqal|series=Encyclopaedia of Islam|volume=III|edition=II.|publisher=Brill Publishers|location=Leiden|year=1971.|isbn=9789004081185|oclc=769276843}} * {{en icon}} {{cite book|ref=IranicaCaspIIDip|last=Mirfendereski|first=Guive|title=Caspian Sea|chapter=ii. Diplomatic History in Modern Times|series=[[Encyclopædia Iranica]]|publisher=Columbia University|location=New York|url=http://www.iranicaonline.org/articles/caspian-sea-ii-diplomatic-history-in-modern-times|date=20. 7. 2004.}} * {{en icon}} {{cite book|ref=IranicaBorIIRus|last=Planhol|first=Xavier (de)|title=Boundaries|chapter=ii. With Russia|series=[[Encyclopædia Iranica]]|publisher=Columbia University|location=New York|url=http://www.iranicaonline.org/articles/boundaries-ii|date=15. 12. 1989.}} * {{en icon}} {{cite book|ref=IranicaCaspIGeo|last=Planhol|first=Xavier (de)|title=Caspian Sea|chapter=i. Geography|series=[[Encyclopædia Iranica]]|publisher=Columbia University|location=New York|url=http://www.iranicaonline.org/articles/caspian-sea-i|date=15. 12. 1990.}} * {{en icon}} {{cite book|ref=IranicaCitiesIGeo|last=Planhol|first=Xavier (de)|title=Cities|chapter=i. Geographical Introduction|series=[[Encyclopædia Iranica]]|publisher=Columbia University|location=New York|url=http://www.iranicaonline.org/articles/cities-i|date=15. 12. 1991.}} * {{en icon}} {{cite book|ref=IranicaEconomyIEG|last=Planhol|first=Xavier (de)|title=Economy|chapter=i. Economic Geography|series=[[Encyclopædia Iranica]]|publisher=Columbia University|location=New York|url=http://www.iranicaonline.org/articles/economy-i|date=15. 12. 1997.}} * {{en icon}} {{cite book|ref=IranicaGeoIEvol|last=Planhol|first=Xavier (de)|title=Geography|chapter=i. Evolution of geographical knowledge|series=[[Encyclopædia Iranica]]|publisher=Columbia University|location=New York|url=http://www.iranicaonline.org/articles/geography-i|date=15. 12. 2000.}} * {{en icon}} {{cite book|ref=IranicaGeoIIHum|last=Planhol|first=Xavier (de)|title=Geography|chapter=ii. Human geography|series=[[Encyclopædia Iranica]]|publisher=Columbia University|location=New York|url=http://www.iranicaonline.org/articles/geography-ii|date=15. 12. 2000.}} * {{en icon}} {{cite book|ref=IranicaGeoIIIPol|last=Planhol|first=Xavier (de)|title=Geography|chapter=iii. Political Geography|series=[[Encyclopædia Iranica]]|publisher=Columbia University|location=New York|url=http://www.iranicaonline.org/articles/geography-iii|date=15. 12. 2000.}} * {{en icon}} {{cite book|ref=IranicaBorVTur|last=Schofield|first=Richard N.|title=Boundaries|chapter=v. With Turkey|series=[[Encyclopædia Iranica]]|publisher=Columbia University|location=New York|url=http://www.iranicaonline.org/articles/boundaries-v|date=15. 12. 1989.}} * {{en icon}} {{cite book|ref=IranicaHaftKešvar|last=Shapur Shahbazi|first=Ali Reza|title=Haft Kešvar|series=[[Encyclopædia Iranica]]|publisher=Columbia University|location=New York|url=http://www.iranicaonline.org/articles/haft-kesvar|date=15. 12. 2002.}} * {{en icon}} {{cite book|ref=IranicaDesert|last=Spooner|first=Brian|title=Desert|series=[[Encyclopædia Iranica]]|publisher=Columbia University|location=New York|url=http://www.iranicaonline.org/articles/desert|date=15. 12. 1994.}} * {{en icon}} {{cite book|ref=IranicaBelIGHE|last=Spooner|first=Brian|title=Baluchistan|chapter=i. Geography, History and Ethnography|series=[[Encyclopædia Iranica]]|publisher=Columbia University|location=New York|url=http://www.iranicaonline.org/articles/baluchistan-i|date=15. 7. 2010.}} * {{en icon}} {{cite book|ref=IranicaNaderShah|last=Tucker|first=Ernest|title=Nāder Shah|series=[[Encyclopædia Iranica]]|publisher=Columbia University|location=New York|url=http://www.iranicaonline.org/articles/nader-shah|date=15. 8. 2006.}} * {{en icon}} {{cite book|ref=IranicaGBIIOver|last=Wright|first=Denis|title=Great Britain|chapter=ii. An Overview of Relations: Safavid to the Present|series=[[Encyclopædia Iranica]]|publisher=Columbia University|location=New York|url=http://www.iranicaonline.org/articles/great-britain-ii|date=15. 12. 2002.}} {{div col end}} ;Monografije {{div col}} * {{fa icon}} {{cite book|ref=Adamijat1975|last=Adamijat|first=Ferejdun|title=Amir Kabir va Iran|publisher=Harazmi|location=Tehran|year=1975.|oclc=62274019}} * {{ru icon}} {{cite book|ref=Annenkov1887|last=Annenkov|first=Mihail Nikolajevič|title=Zakaspiĭskaya zheleznaya doroga kak novyĭ put’ dlya sredneaziatskoĭ torgovli|location=Sankt Peterburg|year=1887.}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Arfaee2008|last=Arfaee|first=Abdolmajid|title=The geographical background of the Persepolis tablets|publisher=[[University of Chicago]]|location=Chicago|url=http://gradworks.umi.com/3300414.pdf|date=mart 2008.|oclc=213494717}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{de icon}} {{cite book|ref=Bakri1068|last=Bakri|first=Abu-Ubajd|editor=Wüstenfeld, Ferdinand|title=Kitab mudžam ma istadžam (Das geographische Wörterbuch)|publisher=Deuerlich'sche Buchhandlung|location=Göttingen|origyear=1068.|year=1876.|oclc=494033469}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Barthold1984|last=Barthold|first=Wilhelm|editor=Souček, Svatopluk|title=An Historical Geography of Iran|publisher=[[Princeton University Press]]|location=Princeton, New Jersey|year=1984.|isbn=9780691054186|oclc=251548900}} * {{fr icon}} {{cite book|ref=Bazin1980|last=Bazin|first=Marcel|title=Le Tâlech: une région ethnique au nord de l'Iran|series=Bibliothèque iranienne|volume=XXIII|publisher=ADPF|location=Paris|year=1980.|isbn=9782865380046|oclc=9827128}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Benjamin1887|last=Benjamin|first=Samuel Greene Wheeler|title=Persia and the Persians|publisher=John Murray|location=London|url=http://www.archive.org/stream/persiapersians00benjuoft#page/n1/mode/2up|year=1887.|oclc=456938410}} * {{fa icon}} {{cite book|ref=BiruniHomai1939|last=Biruni|first=Abu-Rajhan|editor=Homai, Džalal|title=Kitab al-tafhim li-avail sinat al-tandžim|publisher=Vizārat-i Farhang|location=Tehran|origyear=1036.|year=1939.|oclc=34986341}} * {{de icon}} {{cite book|ref=Bobek1961|last=Bobek|first=Hans|title=Die Salzwüsten Irans als Klimazeugen|series=Sonderabdruck aus dem Anzeiger der phil.-hist. Klasse der Osterreichischen Akademie der Wissenschaften|volume=VIII|publisher=Hermann Böhlaus Nachfolger|location=Wien|year=1961.|oclc=492409294}} * {{de icon}} {{cite book|ref=Bobek1962|last=Bobek|first=Hans|title=Iran: Probleme eines unterentwickelten Landes alter Kultur|publisher=Diesterweg Verlag|location=Frankfurt|year=1962.|oclc=9391458}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Bonine1980|last=Bonine|first=Michael Edward|title=Yazd and its Hinterland: A Central Place System of Dominance in the Central Iranian Plateau|series=Marburger Geographischen Schriften|volume=LXXXIII|publisher=Selbstverlag des Geographischen Institutes der Universität Marburg|location=Marburg|year=1980.|isbn=9783883530079|oclc=007762359}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Brown1977|last=Brown|first=Lloyd Arnold|title=The Story of Maps|url=https://archive.org/details/storyofmaps0000brow|publisher=Dover Publications|location=New York|year=1977.|isbn=9780486238739|oclc=749001973}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Bunbury1879I|last=Bunbury|first=Edward Herbert|title=A History of Ancient Geography among the Greeks and Romans from the Earliest Ages till the Fall of the Roman Empire|volume=I|publisher=John Murray|location=London|url=http://www.archive.org/stream/ahistoryancient02bunbgoog#page/n6/mode/2up|year=1879.|oclc=557985655}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Bunbury1879II|last=Bunbury|first=Edward Herbert|title=A History of Ancient Geography among the Greeks and Romans from the Earliest Ages till the Fall of the Roman Empire|volume=II|publisher=John Murray|location=London|url=http://www.archive.org/stream/ahistoryancient04bunbgoog#page/n4/mode/2up|year=1879.|oclc=557985655}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Champagne1981|last=Champagne|first=David C.|title=The Afghan-Iranian Conflict over Herat Province and European Intervention, 1796-1863|publisher=University of Texas|location=Austin|year=1981.|oclc=320239295}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Chubin1987|last=Chubin|first=Shahram|title=Iran and its neighbours: the impact of the Gulf war|series=Conflict studies|volume=CCIV|publisher=Centre for Security and Conflict Studies|location=London|date=oktobar 1987.|oclc=16973719}} * {{en icon}} {{cite book|ref=ChubinTripp1988|last=Chubin|first=Shahram|coauthors=Tripp, Charles|title=Iran and Iraq at War|publisher=Westview Press|location=Boulder, Colorado|year=1988.|isbn=9780813307343|oclc=17677871}} * {{en icon}} {{cite book|ref=ChubinZabih1974|last=Chubin|first=Shahram|coauthors=Zabih, Sepehr|title=The Foreign Relations of Iran|url=https://archive.org/details/foreignrelations0000chub|publisher=[[University of California Press]]|location=Berkeley, California|year=1974.|isbn=9780520026834|oclc=1219525}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Clarke1963|last=Clarke|first=John Innes|title=The Iranian City of Shiraz|series=Research Papers Series|volume=VII|publisher=University of Durham|location=Durham|year=1963.|oclc=609645}} * {{en icon}} {{cite book|ref=ClarkeClark1969|last=Clarke|first=John Innes|coauthors=Clark, Brian Drummond|title=Kermanshah: an Iranian Provincial City|series=Research Papers Series|volume=X|publisher=University of Durham|location=Durham|year=1969.|isbn=9780900974014|oclc=97490}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Cook1990|last=Cook|first=Andrew S.|title=Survey of the shores and islands of the Persian Gulf 1820-1829|publisher=Archive Editions|location=Slough, Berkshire|year=1990.|isbn=9781852071905|oclc=24590823}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Cooper2007|last=Cooper|first=Mark|title=Structural style and hydrocarbon prospectivity in fold and thrust belts: A global review|series=Special Publications|volume=CCLXXII|publisher=Geological Society|location=London|url=http://sherwoodgeo.com/assets/cooper_47.pdf|year=2007.|isbn=0305-8719|doi=10.1144/GSL.SP.2007.272.01.23|oclc=4648729036|access-date=2013-03-10|archivedate=2012-03-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120326121900/http://sherwoodgeo.com/assets/cooper_47.pdf|deadurl=yes|issn=0305-8719|archive-date=2012-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20120326121900/http://sherwoodgeo.com/assets/cooper_47.pdf|url-status=dead}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Cortesao1969|last=Cortesão|first=Armando|title=History of Portuguese Cartography|publisher=Junta de Investigações do Ultramar|location=Lisbon|year=1969.|oclc=115041}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Cottam1979|last=Cottam|first=Richard W.|title=Nationalism in Iran|url=https://archive.org/details/nationalisminira0000cott_b5h1|edition=II.|publisher=University of Pittsburgh Press|location=Pittsburgh|year=1979.|isbn=9780822952992|oclc=490920265}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Crone1953|last=Crone|first=Gerard Roe|title=Maps and Their Makers: An Introduction to the History of Cartography|publisher=Hutchinson's University Library|location=London, New York|url=http://www.archive.org/stream/mapstheirmakersi00cron#page/n5/mode/2up|year=1953.|oclc=895249}} * {{fr icon}} {{cite book|ref=Dimaški1325|last=Dimaški|first=Šams-al-Din|editor=Mehren, August Ferdinand Michael (von)|title=Nukbat al-dahr (Manuel de la Cosmographie du Moyen-Ãge)|publisher=C. A. Reitzel|location=Copenhague|url=http://www.archive.org/stream/manueldelacosmo00dimagoog#page/n6/mode/2up|origyear=1325.|year=1874.|oclc=490030734}} * {{de icon}} {{cite book|ref=Ehlers1971|last=Ehlers|first=Eckart|title=Südkaspisches Tiefland (Nordiran) und Kaspisches Meer|series=Tübinger geographische Studien: Sonderband|volume=XLIV|publisher=Selbstverlag des Geographischen Instituts der Universität|location=Mannheim|year=1971.|oclc=500604665}} * {{de icon}} {{cite book|ref=Ehlers1975|last=Ehlers|first=Eckart|title=Traditionelle und moderne Formen der Landwirtschaft in Iran|series=Marburger Geographischen Schriften|volume=LXIV|publisher=Selbstverlag des Geographischen Institutes der Universität Marburg|location=Marburg|year=1975.|oclc=631878839}} * {{de icon}} {{cite book|ref=Ehlers1980|last=Ehlers|first=Eckart|title=Iran: Grundzüge einer geographischen Landeskunde|series=Wissenschaftliche Länderkunden|volume=XVIII|publisher=WBG-Länderkunden|location=Darmstadt|year=1980.|isbn=9783534062119|oclc=489654006}} * {{en icon}} {{cite book|ref=English1966|last=English|first=Paul Ward|title=City and Village in Iran: Settlement and Economy in the Kirman Basin|publisher=University of Wisconsin Press|location=Madison, Wisconsin|year=1966.|oclc=00260480}} * {{fa icon}} {{cite book|ref=Faršad1986|last=Faršad|first=Mahdi|title=Tarih-e elm dar Iran|publisher=Muasasah-je Intišarat-e Amir Kabir|location=Tehran|year=1986.|oclc=19857901}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Ferrier1982|last=Ferrier|first=Ronald W.|title=The History of the British Petroleum Company|publisher=[[Cambridge University Press]]|location=Cambridge, U.K.|year=1982.|isbn=9780521246477|oclc=635657701}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Fisher1968|last=Fisher|first=William Bayne|title=The Land of Iran|series=[[The Cambridge History of Iran]]|volume=I|publisher=[[Cambridge University Press]]|location=Cambridge, U.K.|year=1968.|isbn=9780521069359|doi=10.1017/CHOL9780521069359|oclc=489573396}} * {{de icon}} {{cite book|ref=Gabriel1952|last=Gabriel|first=Alfons|title=Die Erforschung Persiens: die Entwicklung der abendländischen Kenntnis der Geographie Persiens|publisher=A. Holzhausens Nachfolger|location=Wien|year=1952.|oclc=6676942}} * {{fa icon}} {{cite book|ref=Gandži1988|last=Gandži|first=Muhamed Hasan|title=Džografija dar Iran az Dar al-fonun ta Enkelab-e eslami|series=Muasasah-je Čap va Intišarat-e Astan-e Kuds-e Razavi|volume=LVII|location=Mašhad|year=1988.|oclc=21131905}} * {{de icon}} {{cite book|ref=GehrkeMehner1975|last=Gehrke|first=Ulrich|coauthors=Mehner, Harald|title=Iran: Natur, Bevolkerung, Geschichte, Kultur, Staat, Wirtschaft|series=Buchreihe Ländermonographien|volume=V|publisher=Erdmann|location=Tübingen/Basel|year=1975.|isbn=9783771101800|oclc=1584960}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Gnoli1980|last=Gnoli|first=Gherardo|title=Zoroaster's time and homeland: a study on the origins of Mazdeism and related problems|publisher=Istituto Universitario Orientale|series=Seminario di Studi Asiatici: Series minor|volume=VII|location=Napoli|year=1980.|oclc=7307436}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Gole1989|last=Gole|first=Susan|title=Indian maps and plans: from earliest times to the advent of European surveys|url=https://archive.org/details/indianmapsplansf0000gole|publisher=Manohar Publications|location=New Delhi|year=1989.|isbn=9788185054582|oclc=20780619}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Gopalakrishnan1982|last=Gopalakrishnan|first=Rajaneesh|title=The Geography and Politics of Afghanistan|publisher=Prometheus Books|location=Amherst, New York|year=1982.|oclc=469595426}} * {{ru icon}} {{cite book|ref=Gukasov1916|last=Gukasov|first=G. I.|title=Ekonomicheskie i politicheskie interesy Rossii v Persii|publisher=Ministerstva Finansov|location=Sankt Peterburg|year=1916.|oclc=38149423}} * {{ru icon}} {{cite book|ref=Gvozdetski1964|last=Gvozdetski|first=Nikolaj Andrevič|title=Russkie geografičeskie issledovania Kavkaza i Srednei Azii v XIX-načale XX v|location=Moskva|year=1964.|oclc=749034947}} * {{fr icon}} {{cite book|ref=Hamavi1228|last=al-Hamavi|first=Jakut|authorlink=Jakut al-Hamavi|editor=Barbier de Meynard, Charles Adrien Casimir|title=Mudžam al-buldan (Dictionnaire géographique, historique et littéraire de la Perse et des contrées adjacentes)|publisher=Imprimerie impériale|location=Paris|url=http://www.archive.org/stream/dictionnairego00yaqu#page/n5/mode/2up|origyear=1228.|year=1861.|oclc=78269305}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Harari1958|last=Harari|first=Maurice|title=The Turco-Persian boundary question: a case study in the politics of boundary-making in the Near and Middle East|publisher=[[Columbia University Press]]|location=New York|year=1958.|oclc=12256930}} * {{en icon}} {{cite book|ref=HarleyWoodward1987|last=Harley|first=John Brian|coauthors=Woodward, David|title=The History of Cartography|volume=I|publisher=University of Chicago Press|location=Chicago|year=1987.|isbn=9780226316338|oclc=244816787}} * {{en icon}} {{cite book|ref=HarleyWoodward1992|last=Harley|first=John Brian|coauthors=Woodward, David|title=The History of Cartography|volume=II. 1|publisher=University of Chicago Press|location=Chicago|year=1992.|isbn=9780226316352|oclc=473815309}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Harrison1945|last=Harrison|first=John Vernon|coauthors=Oxford|title=Persia|series=Near & Middle East Titles: Middle East Intelligence Handbooks 1943–1946|volume=V|publisher=[[Cambridge University Press]]|location=Cambridge, U.K.|origyear=1945.|year=1987.|isbn=9781852070601|oclc=159822415}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Harvey1980|last=Harvey|first=Paul Dean Adshead|title=The History of Topographical Maps: Symbols, Pictures and Surveys|url=https://archive.org/details/historyoftopogra0000harv|publisher=Thames & Hudson|location=London|year=1980.|isbn=9780500241059|oclc=6601655}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Harvey1991|last=Harvey|first=Paul Dean Adshead|title=Medieval Maps|publisher=British Library|location=London|year=1991.|isbn=9780712302326|oclc=469942813}} * {{de icon}} {{cite book|ref=Hedin1910|last=Hedin|first=Sven Anders|title=Zu Land nach Indien durch Persien, Seïstan, Belutschistan|publisher=F. A. Brockhaus|location=Leipzig|year=1910.|oclc=457752047}} * {{de icon}} {{cite book|ref=Hedin1927|last=Hedin|first=Sven Anders|title=Eine Routenaufnahme durch Ostpersien|publisher=Generalstabens Litografiska Anstalt|location=Stockholm|year=1927.|oclc=65882817}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Herzfeld1947|last=Herzfeld|first=Ernst|title=Zoroaster and His World|publisher=[[Princeton University Press]]|location=Princeton, New Jersey|year=1947.|oclc=000868097}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Holdich1901|last=Holdich|first=Thomas Hungerford|title=The Indian Borderland, 1880-1900|publisher=Methuen Publishing|location=London|url=http://www.archive.org/stream/indianborderlan00holdgoog#page/n10/mode/2up|year=1901.|oclc=10943265}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Hurewitz1979|last=Hurewitz|first=Jacob Coleman|title=The Middle East and North Africa in World Politics: A Documentary Record|url=https://archive.org/details/middleeastnortha0002jchu|publisher=Yale University Press|edition=II.|location=New Haven, Connecticut|year=1979.|isbn=9780300022032|oclc=1414974}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Ismael1982|last=Ismael|first=Tareq Y.|title=Iraq and Iran: Roots of Conflict|publisher=Syracuse University Press|location=Syracuse, New York|year=1982.|isbn=9780815622796|oclc=8667511}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Issawi1971|last=Issawi|first=Charles Philip|title=The Economic History of Iran 1800-1914|url=https://archive.org/details/economichistoryo0000issa|publisher=University of Chicago Press|location=Chicago|year=1971.|isbn=9780226386065|oclc=447209}} * {{de icon}} {{cite book|ref=Justi1870|last=Justi|first=Ferdinand|title=Beiträge zur alten Geographie Persiens|publisher=Typis Academicus N. G. Elwerti|location=Gießen und Marburg|year=1870.|oclc=690339410}} * {{fa icon}} {{cite book|ref=Kajhan1932|last=Kajhan|first=Masud|title=Džografija-je mufaṣal-e Iran|publisher=Maṭbaʹat Madžlis|location=Tehran|year=1932.|oclc=40069442}} * {{la icon}} {{cite book|ref=Kamal1933|last=Kamal|first=Yusuf|editor=Sezgin, Fuat|title=Monumenta Cartographica Africae et Aegypti|series=Veröffentlichungen des Institutes für Geschichte der Arabisch-Islamischen Wissenschaften|volume=III. 1.-6|publisher=Johann Goethe-Universität|location=Frankfurt|origyear=1933.|year=1987.|oclc=762348161}} * {{en icon}} {{cite book|ref=KiyaniHaftlang2003|last=Kiyāni Haftlang|first=Kiyānoosh|editor=Rajabi, Azitā|title=A Survey of the Geography of Iran|publisher=Center for International Cultural Studies|location=Tehran|year=2003.|isbn=9789649449135|oclc=254565470}} * {{de icon}} {{cite book|ref=König1962|last=König|first=Wolfgang|title=Die Achal-Teke|series=Veröffentlichungen des Städtischen Museums für Völkerkunde zu Leipzig|volume=XII|publisher=Akademie-Verlag|location=Berlin|year=1962.|oclc=500454754}} * {{de icon}} {{cite book|ref=Kopp1973|last=Kopp|first=Horst|title=Städte im östlichen iranischen Kaspitiefland|series=Erlanger geographische Arbeiten|volume=XXXIII|publisher=Fränkische Geographische Gesellschaft|location=Erlangen|year=1973.|isbn=9783920405322|oclc=1862901}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Kramers1954|last=Kramers|first=Johannes Hendrik|title=Analecta orientalia|publisher=Brill Publishers|location=Leiden|year=1954.|oclc=2684142}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Krausse1899|last=Krausse|first=Alexis Sidney|title=Russia in Asia: A Record and a Study 1558-1899|publisher=G. Richards|location=London|year=1899.|oclc=2947591}} * {{nl icon}} {{cite book|ref=Laet1633|last=Laet|first=Joannes (de)|title=Persia seu regni Persici status: variaque itinera in atque per Persiam|publisher=Officina Elzeviriana|location=Leiden|year=1633.|oclc=631712682}} * {{de icon}} {{cite book|ref=Lazar1986|last=Lazar|first=M.|editor=Dörflinger, Johannes; Kretschmer, Ingrid; Wawrik, Franz; Tomasi, Elisabeth|title=Lexikon zur Geschichte der Kartographie|publisher=F. Deuticke|location=Wien|year=1986.|isbn=9783700545620|oclc=15129923}} * {{en icon}} {{cite book|ref=LeStrange1905|last=Le Strange|first=Guy|title=The Lands of the Eastern Caliphate: Mesopotamia, Persia, and Central Asia from the Moslem Conquest to the Time of Timur|publisher=Barnes & Noble|location=New York|url=http://www.archive.org/stream/landsoftheeaster028596mbp#page/n5/mode/2up|year=1905.|oclc=1044046}} * {{en icon}} {{cite book|ref=LeturmyRobin2010|last=Leturmy|first=Pascale|coauthors=Robin, Cécile|title=Tectonic and stratigraphic evolution of Zagros and Makran during the Mesozoic-Cenozoic|series=Special Publications|volume=CCCXXX|publisher=Geological Society|location=London|year=2010.|isbn=9781862392939|doi=10.1144/SP330.1|oclc=709551929}} * {{ru icon}} {{cite book|ref=Logašova1976|last=Logašova|first=Bibi-Rabiga|title=Turkmeny Irana: istoriko-ėtnograficheskoe issledovanie|publisher=Akademii Nauk SSSR, Institut ėtnografii im. N.N. Miklukho-Makla|location=Moskva|year=1976.|oclc=24475011}} * {{de icon}} {{cite book|ref=Lommel1935|last=Lommel|first=Herman|title=Die alten Arier|series=Religion und Kultur der alten Arier|volume=I|publisher=Vittorio Klostermann|location=Frankfurt|year=1935.|oclc=3154510}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Lorimer1915|last=Lorimer|first=John Gordon|title=Gazetteer of the Persian Gulf, Oman, and Central Arabia|publisher=Superintendent Government Printing|location=Calcutta|year=1915.|oclc=5255328}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Malhotra1982|last=Malhotra|first=Ravi Inder|title=Afghan Search for Identity: Frontier Settlements, 1872-1893|publisher=GDK Publications|location=Delhi|year=1982.|oclc=9306931}} * {{fr icon}} {{cite book|ref=Mans1660|last=Mans|first=Raphaël (du)|editor=Schefer, Charles Henri Auguste|title=Estat de la Perse en 1660|series=Publications de l'Ecole des Langues Orientales Vivantes|volume=XX|publisher=Ernest Leroux|location=Paris|origyear=1660.|year=1890.|oclc=10789430}} * {{fr icon}} {{cite book|ref=Masse1952|last=Massé|first=Henri|coauthors=Grousset, René|title=La civilisation iranienne: Perse, Afghanistan, Iran extérieur|series=Bibliothèque historique|publisher=Payot|location=Paris|year=1952.|oclc=490340711}} * {{ar icon}}{{fr icon}} {{cite book|ref=Masudi956|author=Masudi|authorlink=Masudi|editor=Barbier de Meynard, Charles Adrien Casimir; Pavet de Courteille, Abel|title=Murudž adh-dhahab va ma'adin al-džavhar (Les prairies d'or)|series=Collection d'ouvrages orientaux|publisher=Imprimerie impériale|location=Paris|url=http://www.archive.org/stream/lesprairiesdor01masduoft#page/n7/mode/2up|origyear=956.|year=1861.|oclc=3423718}} * {{en icon}} {{cite book|ref=McLachlanJoffe1984|last=McLachlan|first=Keith Stanley|coauthors=Joffe, George H.|title=The Gulf War: A survey of political issues and economic consequences|series=EIU Special Report|volume=CLXXVI|publisher=Economist Intelligence Unit|location=London|year=1984.|oclc=11749817}} * {{fa icon}} {{cite book|ref=Moin1973|last=Moin|first=Muhamed|title=Farhang-e Farsi|publisher=Sazman-e Dehkoda|location=Tehran|year=1973.|oclc=66721021}} * {{en icon}} {{cite book|ref=MojtahedZadeh2006|last=Mojtahed Zadeh|first=Pirouz|title=Boundary Politics and International Boundaries of Iran|publisher=Universal Publishers|location=Boca Raton, Florida|year=2006.|isbn=9781581129335|oclc=182432238}} * {{fa icon}} {{cite book|ref=Mokhber1945|last=Mokhber|first=Mohammad Ali|title=Marzha-je Iran|location=Tehran|year=1945.|oclc=56346578}} * {{fr icon}} {{cite book|ref=Morgan1894|last=Morgan|first=Jacques (de)|title=Mission scientifique en Perse. Tome premier, études géographiques|publisher=Ernest Leroux|location=Paris|year=1894.|oclc=491393912}} * {{en icon}}{{fa icon}} {{cite book|ref=Mostavfi1915|last=Mostavfi|first=Hamd-Alah|editor=Le Strange, Guy|title=The geographical part of the Nuzhat-al-qulub|chapter=2. The English translation, with notes|series=E.J.W. Gibb memorial series|volume=XXIII|publisher=Brill Publishers|location=Leiden|year=1915.|oclc=265667626}} * {{fa icon}} {{cite book|ref=Motamed1957|last=Motamed|first=M. Farhad|title=Tarih-e ravabet-e siasi-e Iran o Otmani|publisher=Ibn Sina|location=Tehran|year=1957.|oclc=20375543}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Nezafati2006|last=Nezafati|first=Nima|title=Au-Sn-W-Cu-mineralization in the Astaneh-Sarband area, West Central Iran|publisher=University of Tübingen|location=Tübingen|url=http://tobias-lib.uni-tuebingen.de/volltexte/2006/2533/pdf/Nima_Nezafatis_Dissertation.pdf|year=2006.|oclc=244011368}}{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{fr icon}} {{cite book|ref=PapoliYazdi1991|last=Papoli-Yazdi|first=Mohammad-Hossein|title=Le nomadisme dans le Nord du Khorassan|publisher=Institut français de recherche en Iran|series=Bibliothèque iranienne|volume=XXXIV|location=Paris/Téhéran|year=1991.|isbn=0768-0155|oclc=466335224}} * {{fa icon}} {{cite book|ref=Parsadust1986|last=Parsadust|first=Manuchihr|title=Zaminaha-je tarihi-e ehtelafat-e Iran o Erak. Ravabet-e tarihi va hokuki-e Iran. Otmani va Erak (1514-1980)|publisher=Širkat-e Sihami-e Intišar|location=Tehran|year=1986.|oclc=159702399}} * {{fr icon}} {{cite book|ref=Planhol1964|last=Planhol|first=Xavier (de)|title=Recherches sur la géographie humaine de l’Iran septentrional|series=Mémoires et Documents de géographie|volume=IX. 4|publisher=Centre National de la Recherche Scientifique|location=Paris|year=1964.|isbn=0224-2702|oclc=760929638}} * {{fr icon}} {{cite book|ref=Planhol1993|last=Planhol|first=Xavier (de)|title=Les Nations du prophète: Manuel géographique de politique musulmane|publisher=Librairie Arthème Fayard|location=Paris|year=1993.|isbn=9782213024011|oclc=410731723}} * {{de icon}} {{cite book|ref=Polak1865|last=Polak|first=Jakob Eduard|title=Persien: Das Land und seine Bewohner: Ethnographische Schilderungen|publisher=J. M. Brodhaus|location=Leipzig|url=http://www.archive.org/stream/persien00polagoog#page/n7/mode/2up|year=1865.|oclc=634395210}} * {{fr icon}} {{cite book|ref=PourFickouiBazin1978|last=Pour-Fickoui|first=Ali|coauthors=Bazin, Marcel|title=Élevage et vie pastoral dans le Guilan (Iran septentrional)|series=Publications du Département de géographie|volume=VII|publisher=Presses de l'Université de Paris-Sorbonne|location=Paris|year=1978.|isbn=9782901165071|oclc=6443193}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Prescott1975|last=Prescott|first=John Robert Victor|title=Map of Mainland Asia by Treaty|url=https://archive.org/details/mapofmainlandasi0000pres|publisher=Melbourne University Press|location=Melbourne|year=1975.|isbn=9780522840834|oclc=2067213}} * {{en icon}} {{cite book|ref=PtolemejKnight1990|last=Ptolemej|first=Klaudije|authorlink=Klaudije Ptolemej|editor=Knight, Simon|title=Claudii Ptolemaei Cosmographia tabulae|publisher=Magna Books|location=Wigston, Leicester|origyear=2. vijek|year=1990.|isbn=9781854221032|oclc=47807963}} * {{fr icon}} {{cite book|ref=Rabino1917|last=Rabino|first=Hyacinth Louis|title=Les Provinces Caspiennes de la Perse: Le Guílán|series=Revue du Monde Musulman|volume=XXXII|publisher=Editions Ernest Leroux|location=Paris|url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k103827t/f472.langFR|year=1917.|oclc=16069193}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Rabino1928|last=Rabino|first=Hyacinth Louis|title=Mâzandarân and Astarâbâd|series=Elias John Wilkinson Gibb memorial series|volume=VII|publisher=Luzac Oriental|location=London|year=1928.|oclc=601115109}} * {{de icon}} {{cite book|ref=Radde1886|last=Radde|first=Gustav|title=Reisen an der persisch-russischen Grenze: Talysch und seine Bewohner|publisher=F. A. Brockhaus|location=Leipzig|year=1886.|oclc=6632701}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Ramazani1966|last=Ramazani|first=Rouhollah K.|title=The Foreign Policy of Iran, 1500-1941|series=American Association for Middle East Studies|publisher=University Press of Virginia|location=Charlottesville, Virginia|year=1966.|oclc=857747}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Ramazani1975|last=Ramazani|first=Rouhollah K.|title=Iran's Foreign Policy, 1941-1973|url=https://archive.org/details/iransforeignpoli0000rama|series=American Association for Middle East Studies|publisher=University Press of Virginia|location=Charlottesville, Virginia|year=1975.|isbn=9780813905945|oclc=1009697}} * {{fa icon}} {{cite book|ref=Razmara1954|last=Razmara|first=Husein-Ali|title=Farhang-e džografija-je Iran|publisher=Dajirah-e Džografija-je Sitad-i Artiš|location=Tehran|year=1954.|oclc=122872247}} * {{de icon}} {{cite book|ref=Ritter1837|last=Ritter|first=Carl|authorlink=Carl Ritter|title=Uebergang von Ost nach West-Asien|series=Die Erdkunde von Asien|volume=V|publisher=G. Reimer|location=Berlin|year=1837.|oclc=247094697}} * {{de icon}} {{cite book|ref=Ritter1840|last=Ritter|first=Carl|authorlink=Carl Ritter|title=Iranische Welt|series=Die Erdkunde von Asien|volume=VI|publisher=G. Reimer|location=Berlin|year=1840.|oclc=602582590}} * {{fa icon}} {{cite book|ref=Safa1998|last=Safa|first=Zabih Alah|title=Tarih-e adabijat-e Iran|publisher=Intišarat-e Dadžarmi|location=Tehran|year=1998.|isbn=9789644530166|oclc=61499025}} * {{fr icon}} {{cite book|ref=Sahami1965|last=Sahami|first=Cyrus|title=L'économie rurale et la vie paysanne dans la province sud-caspienne de l'Iran, le Guilân|series=Publications de la Faculté des lettres et sciences humaines de l'Université de Clermont-Ferrand|volume=XXII|publisher=Presses universitaires de France |location=Paris|year=1965.|isbn=0397-3352|oclc=25715363}} * {{fa icon}} {{cite book|ref=Saleh1986|last=Saleh|first=G. H. Mirza|title=Asnad-e rasmi dar ravabet-e siasi-e Iran ba Engelis o Rus o Otmani|publisher=Našer-e Tarih-je Iran|location=Tehran|year=1986.|oclc=16994095}} * {{en icon}} {{cite book|ref=SavageSmith1985|last=Savage-Smith|first=Emilie|coauthors=Belloli, Andrea P. A.|title=Islamicate celestial globes, their history, construction, and use|series=Smithsonian studies in history and technology|volume=XLVI|publisher=Smithsonian Institution Press|location=Washington D.C.|year=1985.|oclc=455851583}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Schofield1986|last=Schofield|first=Richard N.|title=Evolution of the Shatt Al-Arab Boundary Dispute|url=https://archive.org/details/evolutionofshatt0000scho|publisher=Kingston University Press|location=London|year=1986.|isbn=9780906559253|oclc=16921592}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Schofield1989|last=Schofield|first=Richard N.|title=The Iran-Iraq Border, 1840-1958|publisher=Archive Editions|location=Buckinghamshire|year=1989.|isbn=9781852071608|oclc=42457998}} * {{de icon}} {{cite book|ref=Schweinitz1910|last=Schweinitz|first=Hans-Hermann (von)|title=Orientalische Wanderungen: In Turkestan und im nordöstlichen Persien|publisher=D. Reimer (E. Vohsen)|location=Berlin|year=1910.|oclc=6770167}} * {{de icon}} {{cite book|ref=Schwarz1896|last=Schwarz|first=Paul|title=Iran im Mittelalter nach den arabischen Geographen|publisher=Otto Harrassowitz|location=Leipzig|url=http://www.archive.org/stream/iranimmittelalt00schwgoog#page/n6/mode/2up|year=1896.|oclc=6778777}} * {{de icon}} {{cite book|ref=Schweizer1970|last=Schweizer|first=Günther|editor=Ehlers, Eckart; Scholz, Fred; Schweizer, Günther|chapter=Nordost-Azerbaidschan und Shah Sevan-Nomaden|title=Strukturwandlungen im nomadisch-bäuerlichen Lebensraum des Orients|series=Erkundlisches Wissen|volume=XXVI|publisher=Franz Steiner Verlag|location=Wiesbaden|year=1970.|isbn=0425-1741|oclc=2105090}} * {{de icon}} {{cite book|ref=Seger1978|last=Seger|first=Martin|title=Teheran: Eine stadtgeographische Studie|publisher=Springer-Verlag|location=Wien|year=1978.|isbn=9780387813684|oclc=5510054}} * {{fr icon}} {{cite book|ref=Sergent1997|last=Sergent|first=Bernard|title=Genese de l'inde|publisher=Payot|location=Paris|year=1997.|isbn=9782228891165|oclc=301581545}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Shirley1984|last=Shirley|first=Rodney W.|title=The Mapping of the World|series=Holland Press cartographica|volume=V. 9|publisher=Holland Press|location=London|year=1984.|isbn=9780946323036|oclc=18215913}} * {{de icon}} {{cite book|ref=Spiegel1878|last=Spiegel|first=Friedrich (von)|title=Erânischen Altertumskunde|publisher=W. Engelmann|location=Leipzig|year=1878.|oclc=602944634}} * {{de icon}} {{cite book|ref=Stadelbauer1973|last=Stadelbauer|first=Jörg|title=Bahnbau und kulturgeographischer Wandel in Turkmenien|volume=XXXIV|series=Wirtschaftswissenschaftliche Veröffentlichungen|publisher=Duncker und Humblot|location=Berlin|year=1973.|isbn=9783428029488|oclc=1000110}} * {{fa icon}} {{cite book|ref=Tavakoli1948|last=Tavakoli|first=Ahmad|title=Ravabeṭ-e siasi-e Iran o Afganestan|location=Tehran|year=1948.|oclc=63583281}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Tooley1979|last=Tooley|first=Ronald Vere|title=Tooley’s Dictionary of Mapmakers|url=https://archive.org/details/tooleysdictionar0000tool|publisher=Meridian Publishing|location=Amsterdam|year=1979.|isbn=9780845117019|oclc=4933226}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Tooley1982|last=Tooley|first=Ronald Vere|title=Maps and Map-Makers|url=https://archive.org/details/mapsmapmakers0000tool_p1c1|edition=VI.|publisher=Batsford|location=London|year=1982.|isbn=9780713413953|oclc=256212109}} * {{en icon}} {{cite book|ref=WallisRobinson1987|last=Wallis|first=Helen|coauthors=Robinson, Arthur Howard|title=Cartographical innovations: an international handbook of mapping terms to 1900|url=https://archive.org/details/cartographicalin0000unse|publisher=Map Collector Publications & International Cartographic Association|location=Tring, Hertfordshire|year=1987.|isbn=9780906430040|oclc=16892478}} * {{de icon}} {{cite book|ref=Weber1976|last=Weber|first=Ekkehard|title=Tabula Peutingeriana: Codex Vindobonensis 324|publisher=Akademischen Druck- u. Verlagsanstalt|location=Graz|year=1976.|isbn=9783201009751|oclc=3195710}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Yapp1980b|last=Yapp|first=Malcolm E.|title=Strategies of British India, Britain, Iran and Afghanistan 1798-1850|url=https://archive.org/details/strategiesofbrit0000yapp|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|year=1980.|isbn=9780198224815|oclc=5352833}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Yapp1980a|last=Yapp|first=Malcolm E.|editor=Cottrell, Alvin J.|chapter=The Nineteenth and Twentieth Centuries|title=The Persian Gulf States: A General Survey|url=https://archive.org/details/persiangulfstate0000unse|publisher=Johns Hopkins University Press|location=Baltimore, Maryland|year=1980.|isbn=9780801822049|oclc=5310646}} {{div col end}} ;Periodika {{div col}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Abidi1977|last=Abidi|first=Aqil Hyder Hasan|title=Irano-Afghan Dispute over the Helmand Waters|series=International Studies|volume=XVI. 3|publisher=Jawaharlal Nehru University|location=New Delhi|year=1977.|doi=10.1177/002088177701600304}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Alai1992|last=Alai|first=Cyrus|title=Oriental Medieval Maps of the Persian Gulf|series=The Map Collector|volume=LX|publisher=Map Collector Publications|location=Tring, Hertfordshire|year=1992.|issn=0140-427X}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Alai1993|last=Alai|first=Cyrus|title=The World Map of Qazwini|series=IMCoS journal|volume=LII|publisher=International Map Collectors Society|location=London|year=1993.}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Alai1995|last=Alai|first=Cyrus|title=Iran or Persia? What do the Maps Say?|series=The Map Collector|volume=LXX|publisher=Map Collector Publications|location=Tring, Hertfordshire|year=1995.|issn=0140-427X}} * {{de icon}} {{cite book|ref=Bagrow1951|last=Bagrow|first=Leo|title=Die Geschichte der Kartographie|publisher=Safari-Verlag|location=Berlin|year=1951.|oclc=655144013}} * {{en icon}} {{cite book|ref=BazinHübner1969|last=Bazin|first=D.|coauthors=Hübner, H.|title=Copper Deposits in Iran|publisher=[[Geological Survey of Iran]]|volume=XIII|location=Tehran|year=1969.|issn=0075-0484|oclc=1177415}} * {{fr icon}} {{cite book|ref=Bazin1973|last=Bazin|first=Marcel|title=Qom, ville de pèlerinage et centre régional|series=Revue Géographique de l'Est|volume=XIII. 1.-2|publisher=Université de Nancy II. Institut de géographie|location=Nancy|year=1973.|issn=0035-3213|oclc=612112670}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Burgess1893|last=Burgess|first=James|title=The New Map of Persia|series=The Scottish Geographical Magazine|volume=IX|publisher=Royal Scottish Geographical Society|location=Edinburgh|year=1893.|issn=0036-9225|oclc=43717134}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Campbell1989|last=Campbell|first=Tony|title=Understanding Engraved Maps|series=The Map Collector|volume=XLVI|publisher=Map Collector Publications|location=Tring, Hertfordshire|year=1989.|issn=0140-427X}} * {{it icon}} {{cite book|ref=Castiglioni1960|last=Castiglioni|first=Giovanni Battista|title=Appunti geografici sul Balucistan Iraniano|series=Rivista Geografica Italiana|volume=LXVII|publisher=Società di studi geografici|location=Firenze|year=1960.|oclc=555027184}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Crone1938|last=Crone|first=Gerard Roe|title=The Turkish-Iranian Boundary|series=The Geographical Journal|volume=XCII. 2|publisher=Royal Geographical Society|location=London|year=1938.|issn=0016-7398|oclc=482508488}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Curzon1892a|last=Curzon|first=George Nathaniel|authorlink=George Nathaniel Curzon|title=Memorandum on the Society’s New Map of Persia|series=The Geographical Journal|volume=XIV. 2|publisher=Royal Geographical Society|location=London|year=1892.|issn=0266-626X|oclc=486485830}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Dimitrijević1973|last=Dimitrijević|first=Milorad D.|title=Geology of Kerman Region|publisher=[[Geological Survey of Iran]]|volume=LII|location=Tehran|year=1973.|issn=0075-0484|oclc=8699834}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Dissanayake582005|last=Dissanayake|first=Chandrasekara|title=Of Stones and Health: Medical Geology in Sri Lanka|series=Science|volume=CCCIX. 5736|publisher=American Association for the Advancement of Science|location=Washington D.C.|url=http://www.sciencemag.org/content/309/5736/883.1.full|date=5. 8. 2005.|issn=0036-8075|doi=10.1126/science.1115174|oclc=111262783}} * {{fr icon}} {{cite book|ref=Dresch1975|last=Dresch|first=Jean|title=Bassins Arides Iraniens|series=Bulletin de l'Association de Géographes Français|volume=CDXXX|publisher=Centre national de la recherche scientifique|location=Paris|year=1975.|issn=0004-5322|oclc=1514506}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Edmonds1975|last=Edmonds|first=Cecil John|title=The Iraqi-Persian Frontier: 1639-1938|series=Asian Affairs|volume=LXII. 2|publisher=Routledge|location=London|date=juni 1975.|issn=0306-8374}} * {{en icon}} {{cite book|ref=EslamiRadSarpoulaki2004|last=Eslami Rad|first=Ali|coauthors=Sarpoulaki, Mohammad|title=Islamic Republic of Iran National Report for Photogrammetry and Remote Sensing 2000-2004|publisher=National Cartographic Center|location=Tehran|url=http://www.isprs.org/proceedings/XXXV/congress/comm6/papers/714.pdf|year=2004.|issn=1682-1750|oclc=203330625}} * {{de icon}} {{cite book|ref=Förster1974|last=Förster|first=Hansgeorg|title=Magmentypen und Erzlagerstätten im Iran|series=Geologische Rundschau|volume=LXIII. 1|publisher=Ferdinand Enke Verlag|location=Stuttgart|year=1974.|issn=0016-7835|doi=10.1007/BF01820987|oclc=4652075142}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Gnoli1989|last=Gnoli|first=Gherardo|title=The Idea of Iran: An Essay on Its Origin|publisher=Istituto italiano per il Medio ed Estremo Oriente|series=Serie Orientale Roma|volume=LXII|location=Rome|year=1989.|issn=0582-7906|oclc=22066108}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Greaves1986|last=Greaves|first=Ross L.|title=Sistan in British Indian Frontier Policy|series=Bulletin of the School of Oriental and African Studies|volume=IL. 1|publisher=University of London|location=London|year=1986.|doi=10.1017/S0041977X00042518|issn=0041-977X|oclc=486769662}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Irons1975|last=Irons|first=William|title=The Yomut Turkmen: A Study of Social Organization Among a Central Asian Turkic Speaking Population|series=Anthropological Papers|volume=LVIII|publisher=University of Michigan Museum of Anthropology|location=Ann Arbor, Michigan|year=1975.|issn=0076-8367|oclc=605500665}} * {{de icon}} {{cite book|ref=Krumsiek1976|last=Krumsiek|first=Klaus|title=Zur Bewegung der Iranisch-Afghanischen Platte (Paläomagnetische Ergebnisse)|series=Geologische Rundschau|volume=LXV. 1|publisher=Ferdinand Enke Verlag|location=Stuttgart|year=1976.|issn=0016-7835|doi=10.1007/BF01808504|oclc=4652080552}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Maleki2912009|last=Maleki|first=Abbas|chapter=Iran's Islamic Revolution and Its Future|title=Viewpoints: The Iranian Revolution at 30|series=The Middle East Journal|volume=s.p.|publisher=Middle East Institute|location=Washington D.C.|url=http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/18954/irans_islamic_revolution_and_its_future.html|date=29. 1. 2009.|issn=0026-3141|access-date=2013-03-10|archive-date=2011-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20110802090530/http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/18954/irans_islamic_revolution_and_its_future.html|deadurl=yes}} * {{en icon}} {{cite book|ref=McMahon1906|last=McMahon|first=Arthur Henry|title=Recent Survey and Exploration in Seistan|series=The Geographical Journal|volume=XXVIII|publisher=Royal Geographical Society|location=London|year=1906.|issn=0016-7398|oclc=482045761}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Melamid1959|last=Melamid|first=Alexander|title=The Russian-Iranian Boundary|series=[[Geographical Review]]|volume=IL|publisher=[[American Geographical Society]]|location=New York|year=1959.|issn=0016-7428|oclc=300175053}} * {{de icon}} {{cite book|ref=Miller1931|last=Miller|first=Konrad|title=Mappae Arabicae: Arabische Welt und Landerkarten des 9-13 Jahrhunderts in arabischer Urschaft|volume=V|publisher=Selbstverlag|location=Stuttgart|year=1931.|oclc=313209085}} * {{fr icon}} {{cite book|ref=Miquel1967|last=Miquel|first=André|title=La géographie humaine du monde musulman jusqu'au milieu du XIe siècle: géographie et géographie humaine dans la littérature arabe (des origines à 1050)|publisher=Mouton|location=Paris|year=1967.|oclc=410333415}} * {{en icon}} {{cite book|ref=MojtahedZadeh2342004|last=Mojtahed Zadeh|first=Pirouz|title=The Persian Gulf in the Geographical Views of the Ancient World|series=International Seminar on the Historical Cartography of the Persian Gulf in 16 to 18 centuries|publisher=Persian Gulf Online|location=Tehran|url=http://www.persiangulfonline.org/research/An%20Historical%20Geography%20of%20The%20Persian%20Gulf.pdf|date=23. 4. 2004.}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{de icon}} {{cite book|ref=Momeni1976|last=Momeni|first=Mostafa|title=Malayer und sein Umland: Entwicklung, Struktur und Funktionen einer Kleinstadt in Iran|series=Marburger Geographischen Schriften|volume=LXVIII|publisher=Selbstverlag des Geographischen Institutes der Universität Marburg|location=Marburg|year=1976.|issn=0341-9290|oclc=74319167}} * {{fr icon}} {{cite book|ref=Planhol1958|last=Planhol|first=Xavier (de)|title=La vie de montagne dans le Sahend|series=Bulletin de l'Association de géographes français|volume=CCLXXI. 2|publisher=Institut de Géographie|location=Paris|year=1958.|issn=0004-5322}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Rosen1969|last=Rosen|first=Norman C.|title=Bibliography of Geology of Iran|publisher=[[Geological Survey of Iran]]|volume=II. s.p|location=Tehran|year=1969.|issn=0075-0484|oclc=30769405}} * {{de icon}} {{cite book|ref=Scharlau1958|last=Scharlau|first=Kurt|title=Zum Problem der Pluvialzeiten in Nordost-Iran|series=Zeitschrift für Geomorphologie|volume=II|publisher=E. Schweizerbart|location=Stuttgart|year=1958.|issn=0372-8854}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Sevian1968|last=Sevian|first=Vahe J.|editor=Fisher, Charles Alfred|chapter=Evolution of the Boundary between Iran and Iraq|title=Essays in Political Geography|publisher=Methuen Publishing|location=London|year=1968.|oclc=772751915}} * {{en icon}} {{cite book|ref=SjerpIssakhanianBrants1969|last=Sjerp|first=N.|coauthors=Issakhanian, V.; Brants, A.|title=The Geological Development of the Chahar Gonbad Copper Mine: A Study in Tertiary Copper Mineralization|publisher=[[Geological Survey of Iran]]|volume=XVI|location=Tehran|year=1969.|issn=0075-0484|oclc=38697978}} * {{de icon}} {{cite book|ref=Stein1882|last=Stein|first=F. (von)|title=Die neue russisch-persische Grenze im Osten des Kaspischen Meeres und die Merw-Oase|series=Petermanns Geographische Mitteilungen|volume=XXVIII|publisher=Ernst Klett Verlag|location=Gotha|year=1882.|issn=0031-6229}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Stöcklin71968|last=Stöcklin|first=Jovan|title=Structural History and Tectonics of Iran: A Review|series=AAPG Bulletin|volume=LII. 7|publisher=American Association of Petroleum Geologists|location=Tulsa, Oklahoma|date=juli 1968.|issn=0149-1423|oclc=56325748}} {{div col end}} ;Mediji {{div col}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Payvand3052010|last=Ahamdi|first=Maryam|title=For Security and Admnistrative Reasons: Plan to Move Capital From Tehran Finalized|publisher=Payvand Iran News|location=San Francisco|url=http://www.payvand.com/news/10/may/1322.html|date=30. 5. 2010.|access-date=2013-03-10|archive-date=2010-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20100603033101/http://www.payvand.com/news/10/may/1322.html|deadurl=yes}} * {{en icon}} {{cite book|ref=BBC5112009|author=BBC|title=World's barriers: Pakistan-Iran|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8343138.stm|publisher=British Broadcasting Corporation|location=London|date=5. 11. 2009.}} * {{en icon}} {{cite book|ref=EarthObservatory2006|last=Allen|first=Jesse|title=Where is the hottest place on Earth?|publisher=Earth Observatory|location=Greenbelt, Maryland|url=http://earthobservatory.nasa.gov/IOTD/view.php?id=7149|year=2006.}} * {{en icon}} {{cite book|ref=NOAA13121999|author=NOAA|title=NOAA'S Top Global Weather, Water and Climate Events of the 20th century|publisher=National Oceanic and Atmospheric Administration|location=Silver Spring, Maryland|url=http://www.noaanews.noaa.gov/stories/s334b.htm|date=13. 12. 1999.|access-date=2013-03-10|archive-date=2011-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20111019080450/http://www.noaanews.noaa.gov/stories/s334b.htm|deadurl=yes}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Reuters1742010|last=Motevalli|first=Golnar|title=Iranian engineer brings roads, rail to Afghan west|publisher=[[Reuters]]|location=London|url=http://www.reuters.com/article/2010/04/17/us-afghanistan-railroad-idUSTRE63G0LF20100417|date=17. 4. 2010.|access-date=2013-03-10|archivedate=2014-08-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140826034152/http://www.reuters.com/article/2010/04/17/us-afghanistan-railroad-idUSTRE63G0LF20100417|deadurl=yes}} * {{en icon}} {{cite book|ref=FarsNews1742012|author=Fars News|title=Iran Launches Ambitious Project to Bring Caspian Sea Water to Central Desert|publisher=Fars News Agency|location=Tehran|url=http://english.farsnews.ir/newstext.php?nn=9101142191|date=17. 4. 2012.}} * {{en icon}} {{cite book|ref=PressTV2982007|author=PressTV|title=Iran & Turkmenistan Friendship Dam|publisher=[[Press TV]]|location=Tehran|url=http://edition.presstv.ir/detail/21134.html|date=29. 8. 2007.|access-date=2013-03-10|archive-date=2016-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310161236/http://edition.presstv.ir/detail/21134.html|deadurl=yes}} * {{en icon}} {{cite book|ref=PressTV20112008|author=PressTV|title=Iran ups worldwide dam construction|url=http://edition.presstv.ir/detail/76052.html|publisher=[[Press TV]]|location=Tehran|date=20. 11 2008.|access-date=2013-03-10|archive-date=2012-12-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20121229082031/http://edition.presstv.ir/detail/76052.html|deadurl=yes}} * {{en icon}} {{cite book|ref=PressTV24102010|author=PressTV|title=Iran's dams rise to 538 by 2011|url=http://www.presstv.ir/detail/147941.html|publisher=[[Press TV]]|location=Tehran|date=24. 10. 2010.|access-date=2013-03-10|archivedate=2012-10-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121017172009/http://www.presstv.ir/detail/147941.html|deadurl=yes|archive-date=2012-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20121017172009/http://www.presstv.ir/detail/147941.html|url-status=dead}} * {{en icon}} {{cite book|ref=PressTV1442011|author=PressTV|title=Iran to build fence at Pakistan border|publisher=[[Press TV]]|location=Tehran|url=http://www.presstv.ir/detail/174806.html|date=14. 4. 2011.|access-date=2013-03-10|archivedate=2012-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120828175758/http://www.presstv.ir/detail/174806.html|deadurl=yes|archive-date=2012-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20120828175758/http://www.presstv.ir/detail/174806.html|url-status=dead}} * {{en icon}} {{cite book|ref=PressTV1562011|author=PressTV|title=Iran puts second satellite into orbit|publisher=[[Press TV]]|location=Tehran|url=http://www.presstv.ir/detail/184847.html|date=15. 6. 2011.}} * {{en icon}} {{cite book|ref=PressTV8102011|author=PressTV|title=Iran world's third dam builder|url=http://presstv.com/detail/203498.html|publisher=[[Press TV]]|location=Tehran|date=8. 10. 2011.|access-date=2013-03-10|archivedate=2012-03-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120312090936/http://presstv.com/detail/203498.html|deadurl=yes|archive-date=2012-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20120312090936/http://presstv.com/detail/203498.html|url-status=dead}} * {{en icon}} {{cite book|ref=PressTV7122011|author=PressTV|title=Iran uncompromising in drug fight|publisher=[[Press TV]]|location=Tehran|url=http://www.presstv.ir/detail/214412.html|date=7. 12. 2011.|access-date=2013-03-10|archivedate=2012-01-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120110105718/http://www.presstv.ir/detail/214412.html|deadurl=yes|archive-date=2012-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20120110105718/http://www.presstv.ir/detail/214412.html|url-status=dead}} {{div col end}} ;Dokumentacija {{div col}} * {{ps icon}}{{fa icon}}{{en icon}} {{cite book|ref=AIHelmand1972|author=Afghan MOIC|title=The Afghan-Iranian Helmand River Water Treaty|publisher=Ministry of Information and Culture|location=Kabul|year=1972.}} * {{en icon}} {{cite book|ref=IRIMO2006|author=IRIMO|title=Data Processing Center (1951-2005)|publisher=Iran Meteorological Organization|location=Tehran|url=http://www.irimo.ir/english/statistics/synopH/index1.htm|year=2006.}}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{en icon}}{{fr icon}} {{cite book|ref=LoNTS1922|author=LoNTS|title=Persia and the Russian Socialist Federal Soviet Republic|series=Treaty Series|volume=CCLXVIII|publisher=League of Nations|location=Geneva|url=http://www.worldlii.org/int/other/LNTSer/1922/69.pdf|year=1922.}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{en icon}} {{cite book|ref=LON21935|author=League of Nations|title=Official Journal|publisher=League of Nations|location=Geneva|url=http://www.unog.ch/library|date=februar 1935.|access-date=2013-03-10|archivedate=2014-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140715004256/http://www.unog.ch/library|deadurl=yes}} * {{en icon}} {{cite book|ref=RMTOSB2011|author=RMTO|title=Road & transportation|publisher=Provincial Transportation and Terminals Department of Sistan & Baluchestan|location=Zahedan|url=http://www.sistan.rmto.ir/NewSite/English/Include/ShowTab.asp?qsTab=2|year=2011.}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{en icon}} {{cite book|ref=PCGN62003|author=PCGN|title=Iran: Religion, Nationalism and Toponymy|publisher=[[Kraljevsko geografsko društvo|Royal Geographical Society]]|location=London|url=http://www.pcgn.org.uk/Iran%20-%20Religion,%20Nationalism%20and%20Toponymy%20-%202003.pdf|date=juni 2003.|access-date=2013-03-10|archivedate=2012-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121003195717/http://www.pcgn.org.uk/Iran%20-%20Religion,%20Nationalism%20and%20Toponymy%20-%202003.pdf|deadurl=yes|archive-date=2012-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20121003195717/http://www.pcgn.org.uk/Iran%20-%20Religion,%20Nationalism%20and%20Toponymy%20-%202003.pdf|url-status=dead}} * {{fa icon}}{{en icon}} {{cite book|ref=SCILenIranBord|author=Statistical Centre of Iran|title=Iran Statistical Year Book 1385|chapter=1.1. Length of Iranian Borderlines|publisher=Iranian ministry of the Interior|location=Tehran|url=http://amar.sci.org.ir/Detail.aspx?Ln=E&no=98466&S=TP|year=2006.|access-date=2013-03-10|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304210126/http://amar.sci.org.ir/Detail.aspx?Ln=E&no=98466&S=TP|deadurl=yes}} * {{fa icon}}{{en icon}} {{cite book|ref=IranOstan2006|author=Statistical Centre of Iran|title=1.4. General characteristics of ostans according to the administrative divisions at the end of 1385|url=http://amar.sci.org.ir/Detail.aspx?Ln=E&no=98469&S=TP|location=Teheran|publisher=Iranian ministry of the Interior|year=2006.|access-date=2013-03-10|archivedate=2016-03-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160307075229/http://amar.sci.org.ir/detail.aspx?ln=e&no=98469&s=tp|deadurl=yes}} * {{en icon}} {{cite book|ref=USDOS2061961|author=U.S. Department of State|title=Afghanistan-Iran Boundary|series=International Boundary Study|volume=VI|publisher=The Geographer|location=Washington D.C.|url=http://www.law.fsu.edu/library/collection/limitsinseas/IBS006.pdf|date=13. 7. 1978.|access-date=2013-03-10|archivedate=2012-09-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120919143033/http://www.law.fsu.edu/library/collection/LimitsinSeas/IBS006.pdf|deadurl=yes|archive-date=2012-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20120919143033/http://www.law.fsu.edu/library/collection/LimitsinSeas/IBS006.pdf|url-status=dead}} * {{en icon}} {{cite book|ref=USDOS1371978|author=U.S. Department of State|title=Iran-Iraq Boundary|series=International Boundary Study|volume=CLXIV|publisher=The Geographer|location=Washington D.C.|url=http://www.law.fsu.edu/library/collection/limitsinseas/IBS164.pdf|date=13. 7. 1978.|access-date=2013-03-10|archivedate=2008-10-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081001200718/http://www.law.fsu.edu/library/collection/LimitsinSeas/IBS164.pdf|deadurl=yes|archive-date=2008-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20081001200718/http://www.law.fsu.edu/library/collection/LimitsinSeas/IBS164.pdf|url-status=dead}} * {{en icon}} {{cite book|ref=UNGEGN442006|author=UNGEGN|title=Historical, Geographical and Legal Validity of the Name: Persian Gulf|series=23rd Session|volume=LXI|publisher=United Nations Group of Experts on Geographical Names|location=Vienna|url=http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/ungegn/docs/23-gegn/wp/gegn23wp61.pdf|date=4. 4. 2006.}} * {{en icon}} {{cite book|ref=UNOLA422011|author=UN OLA|title=Iran|series=Coastal States of the Persian Gulf|publisher=Division for Ocean Affairs and the Law of the Sea of the Office of Legal Affairs of the UN|location=New York|url=http://www.un.org/depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/STATEFILES/IRN.htm|date=4. 2. 2011.}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Ward1906a|last=Ward|first=Thomas Robert John|title=Seistan: Irrigation report of the Perso-Afghan Arbitration Commission, 1902-1905|publisher=Government Central Printing Office|location=Simla|year=1906.}} * {{en icon}} {{cite book|ref=Ward1906b|last=Ward|first=Thomas Robert John|title=Seistan: Revenue report and notes of the Perso-Afghan Arbitration Commission, 1902-1905|publisher=Government Central Printing Office|location=Simla|year=1906.}} {{div col end}} </div> == Vanjske veze == ;Hrvatske stranice * [http://www.iran.hr/index.php?option=com_content&view=category&id=48&Itemid=64 IKC: ''Geografija Irana''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131019034754/http://www.iran.hr/index.php?option=com_content&view=category&id=48&Itemid=64 |date=2013-10-19 }} - Iranski kulturni centar u Zagrebu ;Iranske državne organizacije * {{fas icon}}{{eng icon}} [http://ngo-iran.ir/ngo.htm National Geographical Organization] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130106210659/http://www.ngo-iran.ir/ngo.htm |date=2013-01-06 }} - [[Iransko geografsko društvo]] * {{fas icon}}{{eng icon}} [http://www.ncc.org.ir/HomePage.aspx?TabID=1&Site=NccPortal&Lang=en-US National Cartographic Center] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171003231723/http://www.ncc.org.ir/HomePage.aspx?TabID=1&Site=NCCPORTAL&Lang=en-US |date=2017-10-03 }} - [[Iranski državni kartografski zavod]] * {{fas icon}}{{eng icon}} [http://www.gsi.ir/ Geological Survey of Iran] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150712201415/http://gsi.ir/Science/Lang_fa/Page_01-03/GroupId_01-03/WebsiteId_4/.html |date=2015-07-12 }} - [[Iranski geološki zavod]] * {{fas icon}}{{eng icon}} [http://www.ngdir.ir/ National Geoscience Database of Iran] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200603181929/http://www.ngdir.ir/ |date=2020-06-03 }} - Državna geoznanstvena baza podataka ;Vodeći iranski univerzitetski odsjeci i instituti: * {{fas icon}}{{eng icon}} [http://aram.ut.ac.ir/en/faculties/geography/background.htm Faculty of Geography at University of Tehran]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - geografski odsjek [[Teheranski univerzitet|Teheranskog univerziteta]] * {{fas icon}}{{eng icon}} [http://www.gitashenasi.com/ Geographic and Cartographic Institute Gitashenasi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140517120035/http://gitashenasi.com/ |date=2014-05-17 }} - [[Geografsko-kartografski institut Gitašenasi]] * {{fas icon}}{{eng icon}} [http://www.sahabmap.com/index.htm Sahab Geographic and Drafting Institute] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140304031134/http://sahabmap.com/index.htm |date=2014-03-04 }} - [[Geografsko-kartografski institut Sahab]] ;Ostali projekti {{WProjekti |commonscat = Geography of Iran |commonscatsh = Geografija Irana |wikiatlas = Iran |wikiatlashr = Irana }} {{Geografski popisi Irana}} {{Geografija Azije}} {{Normativna kontrola}} {{Izabran}} [[Kategorija:Geografija Irana| ]] [[Kategorija:Iran]] [[Kategorija:Geografija Azije po državama|Iran]] [[Kategorija:Geografija po državama|Iran]] 6zoogu1322122an7zc9boyy9ohwtgzj 0 211301 42587195 42316970 2026-05-03T18:42:29Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Avijacijski napad]] na [[Zračni napad]]: + 42316970 wikitext text/x-wiki '''Avijacijski napad''' ({{jez-rus|aviacionnoe nastuplenie}}) je [[vojska|vojni]] termin za dejstvo [[zrakoplovstvo|avijacije]] u okviru [[ofanziva|ofanzive]], da bi se [[neutralisanje|neutralisala]] neprijateljska avijacija i uništili ciljevi po cijeloj dubini [[odbrana|odbrane]]. Termin nastaje u [[sovjetski Savez|sovjetskom]] [[Ratno zrakoplovstvo|RV]] tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]]. Osnovni cilj a. je postizanje [[prevlast u vazduhu|prevlasti u vazduhu]] i podrška jedinica [[kopnena vojska|kopnene vojske]] tokom napada. Dijeli se na dva perioda - [[avijacijska priprema|avijacijsku pripremu]] napada i [[avijacijska podrška|avijacijsku podršku]] napada. Poslije Drugog svjetskog rata termin polako nestaje iz vojne literature. == Povezano == * [[Avijacijska priprema]] * [[Avijacijska podrška]] == Literatura == * [[Vojna enciklopedija]], Beograd, 1970., knjiga prva, strana 389. [[Kategorija:Ratna avijacija]] r1pc0yuzva7lzrl9leojood2xp627b2 0 212605 42587335 41273171 2026-05-04T01:57:30Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587335 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Phenakistoscope 3g07690u.jpg|thumb|right|200px|Fenakistoskop koji je izradio [[Eadweard Muybridge]] (1893)]] [[Datoteka:Phenakistoscope 3g07690b.gif|thumb|right|200px|Par pleše valcer – slike animirane kroz fenakistoskop]] '''Fenakistoskop''' (također poznat i kao '''fenakistiskop''' ili '''fenakitiskop''') je rani uređaj za [[animacija|animaciju]] slika. Izumio ga je oko 1832. [[Belgija|belgijski]] fizičar [[Joseph Plateau]] kako bi dokazao svoju tezu o perzistenciji vida, odnosno iluziji o pokretu koju stvara brzo izmjenjivanje statičkih prizora. Taj uređaj, koji je tokom 19. vijeka služio kao popularna igračka, poslužio je kao inspiracija kasnijim pionirima tehnologije [[film]]a. == Izvori == {{Reflist}} == Vanjske veze == * [http://www.mhsgent.ugent.be/engl-plat5.html Collection of simulated phenakistiscopes in action] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160121145617/http://www.mhsgent.ugent.be/engl-plat5.html |date=2016-01-21 }} - Museum For The History Of Sciences * [http://www.dickbalzer.com/Flash_Gallery.360.0.html Another collection of animated phenakistoscopes]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - The Richard Balzer Collection * [http://courses.ncssm.edu/gallery/collections/toys/html/exhibit07.htm A picture and further information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120412005705/http://courses.ncssm.edu/gallery/collections/toys/html/exhibit07.htm |date=2012-04-12 }} - North Carolina School of Science and Mathematics (NCSSM) * [http://courses.ncssm.edu/gallery/collections/toys/opticaltoys.htm An exhibit of similar optical toys] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040404000457/http://courses.ncssm.edu/gallery/collections/toys/opticaltoys.htm |date=2004-04-04 }}, including the [[zoetrop]]e (Laura Hayes and John Howard Wileman Exhibit of Optical Toys in the NCSSM) * [http://www.animage.org/index.php?page=image-animee&article=phenakistiscope Some pictures] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714101157/http://www.animage.org/index.php?page=image-animee&article=phenakistiscope |date=2014-07-14 }} - Example of the phenakistiscope * [http://statenisland.pastperfect-online.com/00039cgi/mweb.exe?request=record;id=8BB051A5-4D5D-40C3-A62A-231112560120;type=101 Magic Wheel optical toy, 1864, in the Staten Island Historical Society Online Collections Database] [[Kategorija:Historija filma]] iu9namktf1hox9glq99co4w5evqvo3e 0 217011 42587404 42401185 2026-05-04T11:03:28Z ~2026-27138-68 348914 42587404 wikitext text/x-wiki 0 219161 42587342 42415052 2026-05-04T03:41:03Z SajoR 53070 42587342 wikitext text/x-wiki {{Infookvir biskup | ime_biskupa =Frane Franić | slika = | slika_širina = | slika_opis = Bista nadbiskupa Frane Franića, rad akademske kiparice Dijane Ive Sesartić | datum_rođenja = [[29. 12.|29. prosinca]] [[1912]]. | mjesto_rođenja = [[Kaštel Kambelovac]] | datum_smrti = [[17. 3.|17. ožujka]] [[2007]]. | mjesto_smrti = [[Split]] | zaređen_za_svećenika =[[25. 12.|25. prosinca]] [[1936]]. | titula = | služba = splitsko-makarski nadbiskup | počasti_u_njegovo_ime = }} [[Datoteka:Coat of arms of Frane Franić.svg|mini]] '''Dr. Frane Franić''' ([[Kaštel Kambelovac]], [[29. 12.|29. prosinca]] [[1912]]. - [[Split]], [[17. 3.|17. ožujka]] [[2007]].), [[Hrvati|hrvatski]] svećenik, [[Splitsko-makarska nadbiskupija|splitsko-makarski]] [[nadbiskup]] i [[metropolit]], aktivni sudionik [[Drugi vatikanski koncil|Drugog vatikanskog koncila]] (1962.-1965.) i član službenih saborskih komisija. == Biografija == Rodio se [[29. 12.|29. prosinca]] [[1912]]. godine u Kaštel Kambelovcu. Osnovnu školu pohađao je u rodnomu mjestu, od 1919. do 1923., a u [[Nadbiskupsko sjemenište u Splitu|Biskupskomu sjemeništu]] klasičnu gimnaziju s pravom javnosti, od 1923. do 1931. U Splitu je, u Centralnoj bogoslovnoj školi, upisao i završio [[filozofija|filozofske]] i [[teologija|teološke studije]]. Za [[svećenik]]a je zaređen [[25. 12.|25. prosinca]] [[1936]]. u Splitu.<ref name="katolici.org">{{Cite web |title=Preminuo nadbiskup Frane Franić - katolici.org |url=http://www.katolici.org/dogadjanja.php?action=c_vidi&id=9169 |access-date=2013-05-09 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305054618/http://www.katolici.org/dogadjanja.php?action=c_vidi&id=9169 |dead-url=yes }}</ref> Godine [[1938]]. otišao je na poslijediplomski studij u [[Rim]], gdje je, na ''Papinskomu sveučilištu Gregorijani'', studirao dogmatsko bogoslovlje. Godine [[1941]]. doktorirao je bogoslovne znanosti, obranom disertacije pod naslovom ''De iustitia originali et peccato originali secundum I. Duns Scotum''.<ref name="katolici.org"/> Nakon povratka iz Rima, obnašao je razne dužnosti u Splitu. Dugi niz godina bio je profesor filozofije, [[Latinski jezik|latinskog]] i [[vjeronauk]]a splitske Visoke bogoslovne škole, kapelan zatvora Sv. Roka (1941.-1943.), prefekt u Sjemeništu (1942.-1945.), knjižničar u malom Sjemeništu te podravnatelj i ravnatelj Centralnoga bogoslovnog sjemeništa (1945.-1956.). Posvećen je za pomoćnog [[episkopos|biskupa]] [[17. 12.|17. prosinca]] [[1950]]. godine i otada je djelovao kao generalni vikar. Godine [[1954]]. zaređen je za splitsko-makarskog biskupa. Kada je [[papa]] [[Pavao VI]]. [[papinska bula|bulom]] ''Qui vicariam'' od [[27. 7.|27. srpnja]] [[1969]]. godine uspostavio Splitsko-makarsku nadbiskupiju i metropoliju, Franić je uzdignut na čast rezidencijalnog [[nadbiskup]]a i [[metropolit]]a.<ref>[[Slavko Kovačić|Kovačić, Slavko]], Salonitansko-splitska Crkva, povijesni pregled, str. 19.</ref> Na čelu [[Splitsko-makarska nadbiskupija|Splitsko-makarske nadbiskupije]] ostao je do umirovljenja, [[16. 10.|16. listopada]] [[1988]]. godine. Uoći početka Drugog vatikanskog sabora bio je član Teološkoga pripravnog povjerenstva (1960.-1962.), a na Saboru je bio član saborskoga Doktrinarnog povjerenstva (1962.-1965.). Po završetku Sabora bio je vanjski član rimske Kongregacije za sakramente i bogoštovlje (1968.-1973. i 1975.-1980.) i Kongregacije za proglašenje svetaca (1975. do 1985).<ref name="katolici.org"/> Kao splitski nadbiskup, sazvao je u Splitu pedeset i petu splitsku sinodu (1986.-1987.), a tekstove sinode objavila je ''Crkva u svijetu'' pod naslovom "Crkva danas i sutra". Godine [[1953]]. obnovio je "Vjesnik Splitsko-makarske (nad)biskupije", surađivao je u brojnim časopisima i novinama, a objavio je: doktorsku disertaciju ''De iustitia originali et peccato originali secundum'' (Rim, 1941.), skripta ''Povijest filozofije'' (Split, 1967. i 1972.), knjigu ''Putovi dijaloga'' (Split, 1973.), svoje saborske govore ''Interventus in Concilio Vaticano II'' (Split, 1975.), zbirku božićnih, korizmenih i uskrsnih propovijedi, poruka i poslanica, pod nazivom ''Bit ćete mi svjedoci'' (Split, 1996.), knjigu ''Crkva, stup istine - Uspomene na moje doktrine i na djelatnosti u II. vatikanskom saboru'' (Split, 1998.), knjige ''Putovi dijaloga'' (Split, 2000., pretisak) i ''Putovi dijaloga 2.'' (Zagreb 2001.). Kratko vrijeme tajnikom mu je bio don [[Većeslav Šupuk]]. == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.katolici.org/dogadjanja.php?action=c_vidi&id=9169 Preminuo nadbiskup Frane Franić - katolici.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305054618/http://www.katolici.org/dogadjanja.php?action=c_vidi&id=9169 |date=2016-03-05 }} * [http://www.frane-franic.hr Frane Franić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181124135319/https://frane-franic.hr/ |date=2018-11-24 }} {{Redoslijed| |prethodnik = [[Kvirin Klement Bonefačić|Kvirin Klement Bonefačić (1923. - 1954.)]] |gl_članak_funkcija=[[Splitsko-makarska nadbiskupija]] |nasljednik= [[Ante Jurić|Ante Jurić (1988. - 2000.)]] }} {{(Nad)biskupi salonitanski, splitski, makarski i splitsko-makarski}} {{Lifetime|1912|2007|Franić, Frane}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Hrvatski biskupi]] [[Kategorija:Hrvatski nadbiskupi]] [[Kategorija:Biografije, Split]] [[Kategorija:Biografije, Kaštela]] i8d9gbmr6tplcfwpok8xv4pk1hsrpvj 0 219670 42587383 1586054 2026-05-04T09:51:21Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Otok]] 42587383 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Otok]] 1qwdugk05uu8uvbw20ab3u9nloyhrne 0 221462 42587372 42559468 2026-05-04T08:44:02Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587372 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:TabulaRogeriana.jpg|thumb|350px|[[Tabula Rogeriana]], karta koju je 1154. godine [[Al-Idrisi|Muhamed al-Idrisi]] izradio za [[Roger II od Sicilije|Ruđera II. od Sicilije]]. Sjever je na karti prikazan pri dnu pa se doima da je karta okrenuta "naglavce" u usporedbi s modernim [[kartografija|kartografskim]] konvencijama.]] '''Islamska geografija''' obuhvaća razvoj [[Geografija|geografije]], [[kartografija|kartografije]] i [[geoznanost]]i u različitim [[islam]]skim zemljama. Tijekom [[Srednji vijek|srednjeg vijeka]] islamsku geografiju vodili su brojni čimbenici: [[Zlatno doba islama|Islamsko zlatno doba]], paralelan razvoj [[islamska astronomija|islamske astronomije]], prevođenje antičkih tekstova (posebice [[helenistička geografija|helenističkih]]) na [[arapski jezik]], povećan broj putovanja zbog [[trgovina|trgovine]] i [[hadž]]a (islamskog hodočašća), te [[muslimanska velika geografska otkrića|velika geografska otkrića]] i [[muslimanska poljoprivredna revolucija|poljoprivredna revolucija]]. Nakon svojih početaka u [[8. vijek|8. stoljeću]] islamska je geografija dospjela pod zaštitu [[abasidi|abasidskih]] [[kalif]]a iz [[Bagdad]]a. Razni islamski učenjaci pridonijeli su njezinom razvoju, a među najistaknutijima bili su [[Persijanci|Perzijanci]] [[al-Hvarizmi]], [[Ahmed ibn Sahl al-Balhi|Abū Zajed al-Balhi]] (osnivač [[Balhijeva škola|Balhijeve škole]]), [[Abu-Rajhan Biruni|Biruni]] i [[Ibn Sina|Avicena]]. Islamska geografija dosegnula je vrhunac za vrijeme [[Al-Idrisi|Muhameda al-Idrisija]] u [[12. vijek|12. stoljeću]]. Kasniji razvoj zbivao se pod [[Turci]]ma i [[Persijanci|Perzijancima]], posebice tijekom [[Otomansko Carstvo|Otomanskog]] i [[Safavidska Monarhija|Safavidskog Carstva]], a najpoznatiji učenjaci bili su [[Mahmud al-Kašgari]] i [[Piri Reis]]. == Poticaji == === Islamsko zlatno doba === {{glavni|Islamsko zlatno doba}} Kada je prijestolnica [[muslimanski svijet|muslimanskog svijeta]] bila premještena 750. godine u [[Bagdad]], grad je postao centar studiranja i prevođenja znanstvenih zapisa, te je privlačio učenjake svih vrsta. Učeni ljudi uživali su kalifov patronat, posebice [[Harun al-Rašid]] i [[Al-Mamun]]. Poučavanje su jednako vršili [[muslimani]] i nemuslimani, te oni koji su govorili [[arapski jezik|arapski]], [[grčki jezik|grčki]], [[jevrejski jezici|hebrejski]], [[perzijski jezik|perzijski]] i [[sirijski jezik|sirijski]], iako je arapski ostao ''lingua franca'', a islam dominantna vjera<ref>Edson i Savage-Smith (2004), str. 30</ref>. === Islamska astronomija === {{glavni|Islamska astronomija}} Muslimanski Arapi zbog različitih su razloga bili zainteresirani za astronomiju: beduinske kopnene karavane i pomorski trgovci koristili su astronomska znanja za navigaciju tijekom noći, a ohrabrenje su nalazili u određenim stihovima Kurana. Interes za astronomiju izravno je doveo do uvjerenja da je Zemlja kugla<ref>Edson i Savage-Smith (2004), str. 31-2</ref>. Tehnologija korištena za unaprjeđenje astronomije imala je također izravnu primjenu u geografiji. Primjerice, [[astrolab]] korišten u astronomiji također se koristio za [[nebeska navigacija|nebesku navigaciju]] i zemljišnu [[geodezija|izmjeru]]<ref>Edson i Savage-Smith (2004), str. 40</ref>. === Prethodno učenje === {{glavni|Helenistička geografija}} Grci i Rimljani poznati su po izradi karata i pisanih geografskih radova. U slučaju Rimljana to je bio prirodan ishod ekspanzije njihova carstva. Mnoga njihova djela proučavali su i preveli muslimani<ref>Edson i Savage-Smith (2004), str. 49</ref>. === Putovanja === {{glavni|Hadž}} Putovanja na velike udaljenosti rezultirala su potrebom za izradom karata, a informacije radi postizanja te zadaće često su davali putnici. Iako su takva putovanja tijekom srednjovjekovnog perioda bila rizična, muslimani su bez obzira na sve odlazili na duga putovanja. Jedan motiv bio je [[hadž]] ili muslimansko hodočašće. Svake godine muslimani iz [[Afrika|Afrike]], [[al-Andalus|islamske Iberije]], [[Perzija|Perzije]] i [[Indija|Indije]] dolazili su u Meku u Arabiji. Drugi motiv bila je trgovina. Muslimani su trgovali s Europljanima, Indijcima i Kinezima, a muslimanski su trgovci prevaljivali velike udaljenosti u obavljanju svojih trgovačkih aktivnosti<ref name = ESS116>Edson i Savage-Smith (2004), str. 113-6</ref>. === Velika geografska otkrića === {{glavni|Islamska ekonomija u svijetu|Invencije u islamskom svijetu|Ibn Battuta|Tabula Rogeriana|eorije pretkolumbovskih andaluzijsko-američkih kontakata}} Tijekom [[muslimanska osvajanja|muslimanskih osvajanja]] u sedmom i ranom osmom stoljeću, [[Rašidunova vojska|arapske vojske]] uspostavile su [[islam]]sko [[Arapsko Carstvo]] koje se protezalo od [[srednja Azija|centralne Azije]] do [[Pirinejski poluotok|Iberskog poluotoka]]. Rani oblik [[globalizacija|globalizacije]] počeo se pojavljivati tijekom Islamskog zlatnog doba kada su se znanje, trgovina i ekonomija iz prethodno izoliranih regija i civilizacija počeli integrirati uslijed kontakata s muslimanskim istraživačima, mornarima, učenjacima, trgovcima i putnicima. Subhi Y. Labib nazvao je ovaj period '''Pax islamica''', dok ga je John M. Hobson nazvao '''afroazijskim''' [[velika geografska otkrića|velikim geografskim otkrićima]] zbog muslimanskih [[jugozapadna Azija|jugozapadnoazijskih]] i [[sjeverna Afrika|sjevernoafričkih]] trgovaca i istraživača koji su proputovali većinu [[Stari svijet|Starog svijeta]] te uspostavili ranu [[globalna ekonomija|globalnu ekonomiju]]<ref name=Hobson-29-30/> duž glavnine [[Azija|Azije]], [[Afrika|Afrike]] i [[Evropa|Europe]], prostirući svoje trgovačke mreže od [[Atlantik|Atlantskog oceana]] i [[Sredozemno more|Sredozemnog mora]] na zapadu do [[Indijski ocean|Indijskog oceana]] i [[Kineska mora|Kineskih mora]] na istoku<ref name=Labib>Subhi Y. Labib (1969), "Capitalism in Medieval Islam", ''The Journal of Economic History'' '''29''' (1), str. 79–96.</ref>, pa sve do [[Japan]]a, [[Koreja|Koreje]]<ref>Al-Monaes, Walled A. (prosinac 1991), "Muslim contributions to geography until the end of the 12th century AD", [[GeoJournal]] ([[Springer Science+Business Media]]) '''25''' (4): 393–400, [[Digitalni identifikator objekta|doi]]:[http://dx.doi.org/10.1007%2FBF02439491 10.1007/BF02439491]</ref> i [[Beringov prolaz|Beringova prolaza]]<ref name=A104/>. Arapski srebrnjaci ''[[dirham]]i'' također su kružili diljem [[Afroeuroazija|afroeuroazijskog]] kopna na jug do [[subsaharska Afrika|subsaharske Afrike]] i na sjever do [[sjeverna Evropa|sjeverne Europe]] često u razmjeni za robu i [[ropstvo|robove]]<ref>Roman K. Kovalev, Alexis C. Kaelin (2007), "Circulation of Arab Silver in Medieval Afro-Eurasia: Preliminary Observations", ''History Compass'' '''5''' (2), str. 560–80.</ref>. U Engleskoj je primjerice [[Anglosaksonci|anglosaksonski]] kralj [[Offa od Mercije]] (kraljevao od 757. do 796.) kovao novac sa [[šehadet]]om na arapskom<ref>[[Mayor of London]] (2006), [http://www.london.gov.uk/gla/publications/equalities/muslims-in-london.pdf Muslims in London] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080626154647/http://www.london.gov.uk/gla/publications/equalities/muslims-in-london.pdf |date=2008-06-26 }}, str. 14, Greater London Authority.</ref>. Ovi faktori pomogli su u uspostavljanju [[Arapsko Carstvo|Arapskog Carstva]] (uključujući [[Rašidunski Kalifat|Rašidunski]], [[Umajadski Kalifat|Umajadski]], [[Abasidi|Abasidski]] i [[Fatimidi|Fatimidski]] [[Kalifat]]) kao vodeće ekstenzivne ekonomske sile na svijetu od 7. do 13. stoljeća<ref name=Hobson-29-30>John M. Hobson (2004), ''The Eastern Origins of Western Civilisation'', str. 29–30, [[Cambridge University Press]], {{ISBN|0-521-54724-5}}.</ref>. Osim [[Nil]]a, [[Tigris]]a i [[Eufrat]]a, plovne su rijeke u islamskim regijama bile neuobičajene, pa je promet morem bio vrlo važan. Navigacijske znanosti jako su se razvijale, a magnetski [[kompas]] i rudimentaran instrument [[kamal]] često su se koristili za [[nebeska navigacija|nebesku navigaciju]] te mjerenje [[geografska širina|geografske širine]] i [[visina|visine]] [[zvijezda]]. Kada su ih kombinirali s detaljnim kartama tog razdoblja, mornari su mogli ploviti [[ocean]]ima umjesto plovidbe duž obale. Muslimanski mornari također su zaslužni za uvođenje latinskog jedra i velikih trojarbolnih trgovačkih plovila na Mediteranu. Korijeni broda [[karavela|karavele]] koju su Portugalci i Španjolci koristili od 15. stoljeća za daleka putovanja također potječu od ''qariba'' koji su [[al-Andalus|andaluzijski]] istraživači koristili do 13. stoljeća<ref name=Hobson>John M. Hobson (2004), ''The Eastern Origins of Western Civilisation'', str. 141, [[Cambridge University Press]], {{ISBN|0-521-54724-5}}.</ref>. [[Ibn Batuta|Ibn Battuta]] (1304. – 1368.) bio je putnik i istraživač čiji su zapisi putovanja i ekskurzija tijekom perioda od gotovo 30 godina obuhvatili otprilike 117.000&nbsp;km. Ova putovanja prekrila su većinu poznatog [[Stari svijet|Starog svijeta]] od [[sjeverna Afrika|sjeverne]] i [[zapadna Afrika|zapadne Afrike]], te [[južna Evropa|južne]] i [[istočna Evropa|istočne Europe]] na zapadu, do [[Bliski Istok|Bliskog istoka]], [[Južna Azija|Indijskog potkontinenta]], [[srednja Azija|centralne]] i [[jugoistočna Azija|jugoistočne Azije]], te [[Narodna Republika Kina|Kine]] na istoku. Ova udaljenost uvelike je nadmašila udaljenosti njegovih prethodnika kao i bliskog suvremenika [[Marko Polo|Marka Pola]]. == Historija i teme == [[Datoteka:Kashgari map.jpg|thumb|Karta iz djela ''Diwanu Lughat at-Turk'' [[Mahmud al-Kašgari|Mahmuda al-Kashgarija]] prikazuje distribuciju turskih plemena u 11. stoljeću.]] [[Datoteka:Istakhri map 2.jpg|thumb|right|[[Estakhri]]jeva karta iz teksta ''Al-aqalim''.]] [[Datoteka:Stylized Persian Gulf.jpg|thumb|right|[[Estakhri]]jeva karta [[Perzijski zaljev|Perzijskog zaljeva]].]] Muslimani su preveli mnoge helenističke dokumente. Način na koji su muslimani došli do ranijeg znanja je ključan. Primjerice, budući da su muslimani naslijedili grčke zapise izravno bez utjecaja latinskog zapada, [[karta T-O|karte T-O]] nisu imale nikakvu ulogu u islamskoj kartografiji iako su u Europi one bile vrlo popularne<ref name = E61-3/>. Neki od važnih grčkih zapisa uključuju ''[[Almagest]]'' i ''[[Geografija (Ptolomej)|Geografiju]]''. Muslimanski znanstvenici zatim su ostvarili mnoge vlastite doprinose u geografiji i geoznanostima. Mnogi [[ulema|islamski učenjaci]] među kojima su bili [[Ibn Hazm]] (umro 1069.), [[Ibn al-Jawzi]] (umro 1200.), te [[Ibn Taymiya]] (umro 1328.)<ref name="thetruereligion.org">[http://thetruereligion.org/modules/wfsection/article.php?articleid=38 ''History, Science and Civilization: Early Muslim Consensus: The Earth is Round''].</ref> međusobno su sklopili sporazum ([[Ijma]]) o tome da su sva nebeska tijela okrugla. "Nebeska tijela su okrugla—kao što to tvrde astronomi i matematičari—pa je to također tvrdnja islamskih učenjaka." Abul-Hasan ibn al-Manaadi, [[Abu Muhammad Ibn Hazm]] i [[Abul-Faraj Ibn Al-Jawzi]] spominju u svojim djelima kako su se muslimanski učenjaci dogovorili oko toga da su sva nebeska tijela okrugla. Ibn Taymiyah također zapaža kako je Allah rekao "i On (Allah) je Onaj koji je stvorio noć i dan, sunce i mjesec. Oni lebde, svaki u Falaku." [[Abdulah ibn Abas|Ibn Abbas]] govori kako je "Falaka nalik obrtnom kotaču." Riječ 'Falak' (na [[arapski jezik|arapskom jeziku]]) znači "ono što je okruglo"<ref name="thetruereligion.org"/><ref>[https://web.archive.org/web/20070312042239/http://arabic.islamicweb.com/Books/taimiya.asp?book=381&id=3003 Majmu'ul-Fatawa, Vol. 6, pp. 566] (na arapskom.)</ref>. [[Ibn Khaldun]] (umro 1406.) u svojem djelu [[Muqaddimah]] također je zamislio svijet kao sferu. === Kartografija === Važan utjecaj na razvoj [[kartografija|kartografije]] imao je patronat [[abasidi|abasidskog]] [[kalif]]a [[al-Mamun|al-Ma'muna]] koji je vladao od 813. do 833. On je naložio nekolicini geografa da ponovo izmjere duljinu koja će odgovarati jednom stupnju nebeskog meridijana. Stoga je njegov patronat rezultirao preciznijiom definicijom [[milja|milje]] koju su koristili Arapi (''mīl'' na arapskom) u usporedbi sa ''stadionom'' koji su koristili Grci. Ovi napori također su omogućili muslimanima izračunavanje opega Zemlje. Al-Mamun je također zapovijedio izradu velike karte svijeta koja se nije sačuvala<ref name = E61-3>Edson and Savage-Smith (2004), str. 61-3</ref> iako je poznato kako se kartografska projekcija temeljila na onoj [[Marinos iz Tira|Marina iz Tira]], a ne [[Ptolomej]]evoj<ref>Edward S. Kennedy, ''Mathematical Geography'', str. 193, u ([[Geografija i kartografija u srednjovjekovnom islamu#ReferencijeRashedMorelon1996|Rashed & Morelon 1996]], str. 185–201)</ref>. Prvi [[globus]] [[Stari svijet|Starog svijeta]] također je izrađen u [[muslimanski svijet|muslimanskom svijetu]] tijekom [[srednji vijek|srednjeg vijeka]]<ref name="Origins of Islamic Intolerence">Mark Silverberg. [http://www.jfednepa.org/mark%20silverberg/origins.html Origins of Islamic Intolerence] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070625160227/http://www.jfednepa.org/mark%20silverberg/origins.html |date=2007-06-25 }}.</ref>, a izradili su ga [[islamska astronomija|muslimanski astronomi]] i geografi koji su djelovali pod kalifom al-Ma'munom u 9. stoljeću<ref name=Covington/>. Najslavniji al-Mamunov geograf bio je [[Muhamed ibn Mūsā al-Khwārizmī]] (vidi dolje [[Knjiga o izgledu Zemlje]]). On je postavio [[početni meridijan]] [[Stari svijet|Starog svijeta]] na istočnu obalu Mediterana, 10-13 stupnjeva istočno od [[Aleksandrija|Aleksandrije]] (kao što je to učinio Ptolomej), te 70 stupnjeva zapadno od [[Bagdad]]a. Većina srednjovjekovnih muslimanskih geografa nastavila je koristiti al-Khwarizmijev početni meridijan<ref name=Kennedy-188/>. Ostali početni meridijani koji su se koristili bili su meridijani koje su odredili [[Abū Muhamed al-Hasan al-Hamdānī]] i [[Habash al-Hasib al-Marwazi]] iz [[Ujjain]]a, centra [[indijska astronomija|indijske astronomije]], te onaj anonimnog pisca iz [[Basra|Basre]]<ref>Edward S. Kennedy, ''Mathematical Geography'', str. 189, u ([[Geography and cartography in medieval Islam#CITEREFRashedMorelon1996|Rashed & Morelon 1996]], str. 185–201</ref>. Sredinom 9. stoljeća [[Estakhri]] je napisao ''Opću izmjeru cesta i kraljevstava''. To je bilo prvo geografsko djelo izvan [[istočna Azija|istočne Azije]] koje je spominjalo [[Koreja|Koreju]] <ref>Baker, Don (Winter 2006), [http://www.asiaquarterly.com/content/view/167/|"Islam Struggles for a Toehold in Korea"], ''Harvard Asia Quarterly'', preuzeto 23. travnja 2007.</ref>. [[Matematika u srednjovjekovnom islamu|Perzijski matematičar]] i geograf [[Habash al-Hasib al-Marwazi]] također je u 9. stoljeću počeo koristiti [[sferna trigonometrija|sfernu trigonometriju]] i [[kartografska projekcija|kartografske projekcijske]] metode radi prijenosa [[polarne koordinate|polarnih koordinata]] u drugi koordinatni sustav centriran u specifičnoj točki na sferi, u ovom slučaju u [[kibla|kibli]] odnosno smjeru [[Meka|Meke]]<ref>T. Koetsier, L. Bergmans (2005), ''Mathematics and the Divine'', [[Elsevier]], str. 169, {{ISBN|0-444-50328-5}}</ref>. [[Abū Rayhān Bīrūnī]] (973. - 1048.) kasnije je razvio ideje koje su anticipirale polarnom koordinatnom sustavu<ref>[[John J. O'Connor (matematičar)|O'Connor, John J.]]; [[Edmund F. Robertson|Robertson, Edmund F.]], [http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Al-Biruni.html "Abu Arrayhan Muhammad ibn Ahmad al-Biruni"], ''[[MacTutor History of Mathematics archive]]'', [[University of St Andrews]].</ref>. Oko 1025. godine prvi je opisao polarnu [[azimutalna ekvidistantna projekcija|ekviazimutalnu ekvidistantnu projekciju]] [[nebeska sfera|nebeske sfere]]<ref>David A. King (1996), "Astronomy and Islamic society: Qibla, gnomics and timekeeping", in Roshdi Rashed (ed.), ''[[Encyclopedia of the History of Arabic Science]]'', Vol. 1, str. 128-184 [153], [[Routledge]], London and New York</ref>. U ranom desetom stoljeću [[Abū Zayd al-Balkhī]], izvorno iz [[Balh|Balkha]], osnovao je "Balkhījsku školu" izrade geografskih karata u [[Bagdad]]u. Geografi ove škole također su opsežno pisali o narodima, proizvodima i običajima raznih područja muslimanskog svijeta s malim interesom za nemuslimanske predjele<ref name = E61-3/>. "Balkhījska škola" u kojoj su djelovali [[Estakhri]], [[al-Mukadasi|al-Muqaddasi]] i [[Ibn Hawqal]] izradili su [[atlas svijeta|atlase svijeta]] od kojih je svaki sadržavao [[karta svijeta|kartu svijeta]] i dvadeset regionalnih karata<ref>Edward S. Kennedy, ''Mathematical Geography'', str. 194, u ([[Geografija i kartografija u srednjovjekovnom islamu#ReferencijeRashed1996|Rashed & Morelon 1996]], str. 185–201)</ref>. Suhrāb, muslimanski geograf iz kasnog desetog stoljeća, priložio je knjizi geografskih [[koordinatni sistem|koordinata]] instrukcije za izradu pravokutne karte svijeta u [[ekvirektangularna projekcija|ekvirektangularnoj projekciji]] ili cilindričnoj ekvidistantnoj projekciji<ref name = E61-3/>. Najstarija sačuvana pravokutna koordinatna karta potječe iz 13. stoljeća, a pripisuje se Hamdallahu al-Mustaqfiju al-[[Qazwini]]ju koji ju je bazirao na Suhrābovu radu. [[Ortogonalnost|Ortogonalne]] paralelne linije bile su odijeljene jednostupanjskim intervalima, a karta je bila limitirana na [[jugozapadna Azija|jugozapadnu]] i [[srednja Azija|centralnu Aziju]]. Najstarije sačuvane karte svijeta bazirane na pravokutnoj koordinatnoj mreži pripisuju se al-Mustawfiju koji je djelovao u 14. ili 15. stoljeću (on je koristio intervale od deset stupnjeva za linije), te [[Hafiz-i-Abru]]u (umro 1430.)<ref>Edward S. Kennedy, ''Mathematical Geography'', str. 200-1, u ([[Geografija i kartografija u srednjovjekovnom islamu#ReferencijeRashed1996|Rashed & Morelon 1996]], str. 185–201)</ref>. ;Regionalna kartografija Islamska regionalna kartografija obično se kategorizira u tri grupe: kartografija "Balkhījske škole", al-Idrīsījeva kartografija, te kartografija koja se jedinstveno može pronaći u ''Knjizi kurioziteta''<ref name = ESS85/>. Karte Balkhījske škole definirane su političkim, a ne longitudinalnim granicama, te su pokrivale samo muslimanski svijet. Na tim su kartama udaljenosti između različitih "stopova" (gradova ili rijeka) bile izjednačene. Jedini oblici korišteni u dizajnu bile su vertikale, horizontale, pravi kutovi, te kružni lukovi; nepotrebni geografski detalji bili su eliminirani. Ovaj pristup nalik je onome koji se koristi u prikazu karata [[podzemna željeznica|podzemne željeznice]] od kojih je najpoznatija "[[London Underground Tube Map]]" iz 1931. [[Harry Beck|Harryja Becka]]<ref name = ESS85>Edson and Savage-Smith (2004), str. 85-7</ref>. Al-Idrīsī definirao je svoje karte na različit način. Smatrao je kako se poznati svijet prostire na 160° geografske dužine, pa je podijelio regiju u deset dijelova od kojih je svaki bio dugačak 16°. U terminima geografske širine razdijelio je poznati svijet na sedam 'klima' određenih duljinom najdužeg dana. U njegovim se kartama mogu pronaći dominantna geografska obilježja<ref name = ESS85/>. === Matematička geografija i geodezija === Muslimanski učenjaci koji su se držali teorije [[sferična Zemlja|sferične Zemlje]] koristili su teoriju na nepogrešiv islamski način radi izračuna udaljenosti bilo koje točke na Zemlji od [[Meka|Meke]] te određivanja smjera Meke u odnosu na tu točku. To je determiniralo [[kibla|kiblu]] ili muslimanski smjer molitve. [[Matematika u srednjovjekovnom islamu|Muslimanski matematičari]] razvili su [[sferna trigonometrija|sfernu trigonometriju]] koja se rabila u tim izračunima<ref>David A. King, ''Astronomy in the Service of Islam'', (Aldershot (U.K.): Variorum), 1993.</ref>. Oko 830. godine kalif [[al-Mamun|al-Ma'mun]] naložio je grupi astronoma da izmjeri udaljenost od Tadmura ([[Palmyra|Palmyre]]) do [[al-Raqqah]]a u današnjoj [[Sirija|Siriji]]. Oni su izračunali kako su gradovi odvojeni jednim stupnjem geografske širine, a udaljenost među njima odgovarala je duljini od 66 2/3 milje, pa se prema tome može izračunati kako je Zemljin opseg bio 24.000 milja (39.000&nbsp;km)<ref>''Gharā'ib al-funūn wa-mulah al-`uyūn'' (The Book of Curiosities of the Sciences and Marvels for the Eyes), 2.1 "On the mensuration of the Earth and its division into seven climes, as related by Ptolemy and others," (ff. 22b-23a)[http://www.bodley.ox.ac.uk/bookofcuriosities]</ref>. Druga procjena iznosila je 56 2/3 arapske milje po stupnju što odgovara 111,8&nbsp;km po stupnju odnosno opsegu od 40.028&nbsp;km što je vrlo blizu trenutačnoj modernoj vrijednosti od 111,3&nbsp;km po stupnju i opsegu od 40.068&nbsp;km<ref>Edward S. Kennedy, ''Mathematical Geography'', str. 187-8, u ([[Geografija i kartografija u srednjovjekovnom islamu#ReferencijeRashed1996|Rashed & Morelon 1996]], str. 185–201)</ref>. Abū Rayhān al-Bīrūnī bio je u [[matematička geografija|matematičkoj geografiji]] prvi koji je oko 1025. godine opisao [[polarne koordinate|polarnu]] [[azimutalna ekvidistantna projekcija|ekviazimutalnu ekvidistantnu projekciju]] [[nebeska sfera|nebeske sfere]]<ref>David A. King (1996), "Astronomy and Islamic society: Qibla, gnomics and timekeeping", in Roshdi Rashed, ed., ''[[Encyclopedia of the History of Arabic Science]]'', Vol. 1, str. 128-184 [153]. [[Routledge]], London and New York.</ref>. On se također smatra najvještijim kada se govori o izradi karata [[grad]]ova i mjerenju udaljenosti među njima što je učinio za mnoge gradove na [[Bliski Istok|Bliskom istoku]] te zapadnom [[Južna Azija|Indijskom potkontinentu]]. On je često kombinirao astronomska očitanja i matematičke jednadžbe radi razvijanja metoda određivanja lokacija pomoću zapisivanja stupnjeva [[geografska širina|geografske širine]] i [[geografska dužina|dužine]]. Također je razvio slične tehnike kada je mjerio visine [[planina]], dubine [[dolina]], te širinu [[horizont]]a u djelu ''Kronologija drevnih nacija''. Raspravljao je o [[antropogeografija|antropogeografiji]] i [[planetarna naseljivost|planetarnoj naseljivosti]] [[Zemlja (planet)|Zemlje]]. Postavio je hipotezu kako je otprilike četvrtina Zemljine površine naseljiva [[čovjek|ljudima]], te je također tvrdio kako su obale [[Azija|Azije]] i [[Evropa|Europe]] "odijeljene prostranim morem, premračnim i pregustim za navigaciju te prerizičnim za takav pokušaj" čime je mislio na [[Atlantik|Atlantski]] i [[Tihi ocean]]<ref name=Bill>Scheppler, Bill (2006), ''Al-Biruni: Master Astronomer and Muslim Scholar of the Eleventh Century'', The Rosen Publishing Group, {{ISBN|1-4042-0512-8}}</ref>. [[Abu-Rajhan Biruni|Abū Rayhān al-Bīrūnī]] smatra se ocem [[geodezija|geodezije]] zbog svojih važnih doprinosa tom području<ref name=Ahmed>Akbar S. Ahmed (1984). "Al-Beruni: The First Anthropologist", ''RAIN'' '''60''', str. 9-10.</ref><ref>H. Mowlana (2001). "Information in the Arab World", ''Cooperation South Journal'' '''1'''.</ref>. Također su mu značajni doprinosi geografiji i geologiji. U dobi od 17 godina al-Biruni je izračunao [[geografska širina|geografsku širinu]] Katha u [[Khwarazm]]u koristeći maksimalnu visinu Sunca. Al-Biruni je riješio kompleksnu [[geodezija|geodetsku]] jednadžbu u namjeri preciznog izračuna [[Zemlja (planet)|Zemljina]] [[opseg]]a, a dobiveno rješenje bilo je blizu modernim vrijednostima Zemljina opsega<ref name=Khwarizm>''[http://muslimheritage.com/topics/default.cfm?ArticleID=482 Khwarizm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100104101845/http://muslimheritage.com/topics/default.cfm?ArticleID=482 |date=2010-01-04 }}'', Foundation for Science Technology and Civilisation, preuzeto 22. siječnja 2008.</ref><ref>James S. Aber (2003). Alberuni calculated the Earth's circumference at a small town of Pind Dadan Khan, District Jhelum, Punjab, Pakistan.[http://academic.emporia.edu/aberjame/histgeol/biruni/biruni.htm Abu Rayhan al-Biruni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110811024630/http://academic.emporia.edu/aberjame/histgeol/biruni/biruni.htm |date=2011-08-11 }}, [[Emporia State University]].</ref>. Njegova procjena [[Zemljin radijus|Zemljina radijusa]] na 6.339,9&nbsp;km bila je samo 16,8&nbsp;km manja od moderne vrijednosti od 6.356,7&nbsp;km. Suprotno svojim prethodnicima koji su mjerili Zemljin opseg opažanjem Sunca simultano s dvije različite lokacije, al-Biruni je razvio novu metodu uporabe [[trigonometrija|trigonometrijskih]] izračuna baziranih na kutu između [[nizina|nizine]] i [[planina|planinskog]] vrha što je davalo preciznija mjerenja Zemljina opsega, te je omogućilo pojedincima mjerenje s jedne lokacije<ref>Lenn Evan Goodman (1992), ''Avicenna'', str. 31, [[Routledge]], {{ISBN|0-415-01929-X}}.</ref>. Do dobi od 22 godine al-Biruni je već napisao nekoliko kraćih radova uključujući studiju [[kartografska projekcija|kartografskih projekcija]], te ''[[Kartografija|Kartografiju]]'' koja je obuhvatila metodu projiciranja [[hemisfera|hemisfere]] na [[ravnina|ravninu]]. Birunijev ''Kitab al-Jawahir'' (''Knjiga o draguljima'') opisuje [[minerali|minerale]] poput dubinskih [[stijena]] i [[metal]]a, te je u njegovo vrijeme smatrana najizvrsnijom knjigom o [[mineralogija|mineralogiji]]. Proveo je stotine [[eksperiment|eksperimenata]] radi baždarenja preciznih mjerenja predmeta koje je [[farmakopeja|katalogizirao]], a često ih je popisivao po nazivu na mnogim različitim jezicima uključujući [[arapski jezik|arapski]], [[perzijski jezik|perzijski]], [[grčki jezik|grčki]], [[sirijski jezik|sirijski]], [[hindi]], [[latinski jezik|latinski]]. U ''Knjizi o draguljima'' katalogizirao je svaki [[minerali|mineral]] po njegovoj [[boja|boji]], [[miris]]u, [[čvrstoća|čvrstoći]], [[gustina|gustoći]] i [[težina|težini]]. Težine mnogih minerala koje je izmjerio bile su točne na tri [[decimalno mjesto|decimalna mjesta]], te su bile gotovo precizne kao moderna mjerenja tih minerala<ref name="Bill"/>. John J. O'Connor i Edmund F. Robertson pišu u ''[[MacTutor History of Mathematics archive]]'' (MacTutorov arhiv historije matematike) sljedeće: {{izdvojeni citat|Važne doprinose geodeziji i geografiji također je učinio al-Biruni. Uveo je tehnike mjerenja Zemlje i udaljenosti na njoj koristeći [[triangulacija|triangulaciju]]. Izračunao je Zemljin [[radijus]] na 6339,6 km što je vrijednost koja je na [[Zapad]]u postignuta tek u 16. stoljeću. Njegov ''masudički kanon'' sadrži tablicu s koordinatama šest stotina mjesta, a gotovo o svima njima imao je neposredno znanje.<ref name=Biruni>[[John J. O'Connor (matematičar)|O'Connor, John J.]]; [[Edmund F. Robertson|Robertson, Edmund F.]], [http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Al-Biruni.html "Al-Biruni"], ''[[MacTutor History of Mathematics archive]]'', [[University of St Andrews]].</ref>}} [[islamska astronomija|Muslimanski astronomi]] i geografi bili su svjesni [[magnetska deklinacija|magnetske deklinacije]] od 15. stoljeća kada je egipatski [[islamska astronomija|muslimanski astronom]] 'Izz al-Din al-Wafa'i (umro 1469./1471.) izmjerio magnetsku deklinaciju na 7 stupnjeva iz [[Kairo|Kaira]]<ref>Barmore, Frank E. (April 1985), "Turkish Mosque Orientation and the Secular Variation of the Magnetic Declination", ''Journal of Near Eastern Studies'' ([[University of Chicago Press]]) '''44''' (2): 81–98 [98], [[Digitalni identifikator objekta|doi]]:[http://dx.doi.org/10.1086%2F373112 10.1086/373112]</ref>. === Biogeografija === {{glavni|Islamska medicina|Muslimanska poljoprivredna revolucija}} Mnogi srednjovjekovni Arapi zanimali su se za distribuciju i klasifikaciju [[biljka|biljaka]] i [[životinje|životinja]] te [[evolucija|evoluciju]] života. Islamski učenjaci pokušali su analizirati biljke. To je bilo od posebnog značaja za liječnike koji su pokušavali koristiti biljke za liječenje bolesti. Oni su klasificirali biljke prema tome posjeduju li ili ne uspravnu stabljiku, a zatim prema tome stvaraju li plodove ili cvijeće, korijenskim vlaknima, tipovima lišća i kore. Geografi su također razlikovali biljke po prirodi tla (pješčano tlo, alkalično tlo, obala slane vodene mase, slatkovodnih jezera, čvrste stijene itd.) na kojem rastu te su određivali njihovu distribuciju na toj osnovi. Islamski geografi također su prikupljali podatke o sezonskoj distribuciji biljaka (bazirano na temperaturi i precipitaciji) te su to koristili za klasifikaciju [[ekologija|ekoloških]] regija (poput tundre, šuma, travnjaka, pustinja)<ref>Alavi (1965), str. 65-7</ref>. === Geologija, mineralogija i paleontologija === [[Fielding H. Garrison]] napisao je u ''History of Medicine'' (Historija medicine): {{izdvojeni citat|[[Saraceni]] su bili izumitelji ne samo [[algebra|algebre]], [[kemija|kemije]] i [[geologija|geologije]], već i mnogih takozvanih poboljšanja ili rafiniranosti civilizacije…}} [[Džabir ibn Hajjan|Geber]] (Jabir ibn Hayyan) iz 8. stoljeća zaslužan je za otkriće [[kristalizacija|kristalizacije]] kao procesa purifikacije što predstavlja važan doprinos [[kristalografija|kristalografiji]]<ref name=Derewenda>Derewenda, Zygmunt S. (2007), "On wine, chirality and crystallography", ''Acta Crystallographica Section A: Foundations of Crystallography'' '''64''': 246–258 [247], [[Digitalni identifikator objekta|doi]]:[http://dx.doi.org/10.1107%2FS0108767307054293 10.1107/S0108767307054293]</ref>. Također je pridonio [[geologija|geologiji]] kao što to primjećuje otac [[povijest znanosti|povijesti znanosti]] [[George Sarton]] u svom djelu ''Introduction to the History of Science'' (Uvod u historiju znanosti): {{izdvojeni citat|Pronašli smo u njegovim (Jabirovim, Geberovim) zapisima izvanredne zvučne poglede na metode kemijskog istraživanja, teoriju geološke formacije [[metal]]a (šest se metala značajno razlikuju zbog različitih omjera [[sumpor]]a i [[živa|žive]] u njima)…}} ;Abū Rajhān Bīrūnī Među svojim zapisima o geologiji [[Abū Rayhān Bīrūnī]] (974. - 1048.) promatrao je [[Geografija Indije|geologiju Indije]] i otkrio da je [[Južna Azija|Indijski potkontinent]] nekoć bio more, pa je postavio hipotezu kako je kopnom postao zahvaljujući [[aluvij]]skim nanosima. Zapisao je: {{izdvojeni citat|Ali ako pogledate tlo u [[Indija|Indiji]] vlastitim očima i meditirate o njegovoj prirodi, ako razmotrite okruglo stijenje pronađeno u tlu koliko god duboko kopali, stijene koje su ogromne blizu planina i na mjestima gdje rijeke imaju silovit tok: stijene koje su manje veličine na većoj udaljenosti od planina i mjesta gdje rijeke teku mnogo sporije: stijene koje izgledaju usitnjeno u obliku pijeska gdje rijeke počinju stagnirati blizu svojih ušća i blizu mora – ako razmotrite sve ovo, jedva možete zamisliti da je Indija nekoć bila more koje je u cijelosti bilo ispunjeno [[aluvij]]em riječnih tokova.<ref>[[Abdus Salam]] (1984), "Islam and Science", in C. H. Lai (1987), ''Ideals and Realities: Selected Essays of Abdus Salam'', 2nd ed., World Scientific, Singapore, str. 179-213</ref>}} U svojoj ''Knjizi koordinata'' Biruni je opisao postojanje školjaka i [[fosil]]a u regijama gdje su nekoć bila mora, a kasnije su evoluirala u suho kopno. Bazirajući se na tom otkriću shvatio je da se [[Zemlja (planet)|Zemlja]] neprestano razvija. Zemlju je stoga vidio kao živo biće što je bilo u skladu s njegovim islamskim vjerovanjem da ništa nije vječno, te suprotno starogrčkom vjerovanju da je univerzum vječan. Predložio je kako postoji [[starost Zemlje|Zemljina dob]], no njezini počeci su predaleki da bi se mogli izmjeriti<ref>([[Geografija i kartografija u srednjovjekovnom islamu#ReferencijeScheppler2006|Scheppler 2006]], str. 86)</ref>. Biruni piše sljedeće o geološkim promjenama na površini Zemlju tijekom duljeg vremenskog perioda: {{izdvojeni citat|njima treba dugi vremenski period čije se granice ne mogu utvrditi kao što se niti način promjene ne može opisati. Centar gravitacije Zemlje također mijenja svoju poziciju ovisno o poziciji tvari koje se kreću na površini. Ako se centar uspinje, on uzrokuje kompresiju okolnih područja, a voda postaje nedostatna, itd. Stoga se kaže kako je ova degradacija uzrokovana velikom starošću, a degradirano kopno se naziva 'rastućim i mladim'. Zbog tog razloga vruće regije postaju hladne, a hladne postaju vruće.<ref name=Bosworth>M. S. Asimov, Clifford Edmund Bosworth (1999), ''The Age of Achievement: Vol 4: Part 1 - the Historical, Social and Economic Setting'', [[Motilal Banarsidass]], str. 212, {{ISBN|81-208-1596-3}}</ref>}} Biruni citira perzijskog astronoma Abu'la Abbasa al-Iranshahrija iz 9. stoljeća koji je otkrio korijene [[Arecacae|palmina stabla]] ispod suhog tla kako bi potvrdio svoju teoriju da se mora pretvaraju u kopno i obratno tijekom duljeg vremenskog perioda. On piše sljedeće<ref name=Bosworth/>: {{izdvojeni citat|Ali ako su se takve promjene dogodile na Zemlji prije pojave čovjeka, mi ih nismo svjesni; ako su se pojavile nakon njegove pojave, onda nisu zabilježene.}} Drugi primjer kojeg navodi je [[Arapska pustinja]] koja je poput Indije u jednom razdoblju bila također more. On piše kako je Arapska [[pustinja]] bila u jednom razdoblju more, a kopnom je postala nakon što je bila ispunjena pijeskom. Zatim diskutira o paleontologiji, pišući da su različiti fosili pronađeni u toj regiji uključujući [[kosti]] i [[staklo]] koje nitko nije mogao ondje zakopati. Također piše o otkriću<ref name=Bosworth/>: {{izdvojeni citat|stijena koje bi prilikom loma u komade sadržavale [[školjke]], [[kauri]]jske ljušture i riblja uha.}} Treba se primjetiti kako Biruni koristi termin "riblja uha" umjesto fosila. Zatim piše kako su prije mnogo vremena [[preislamska Arabija|stari Arapi]] morali živjeti u planinama [[Jemen]]a kada je Arapska pustinja bila more. Također piše o tome kako je pustinja [[Karakum]] između [[Jurjan]]a i [[Khwarezm]]a morala jedno vrijeme biti more, te kako se rijeka [[Amu Darja]] (Oxus) mora prostirati sve do [[Kaspijsko more|Kaspijskog jezera]]<ref name=Bosworth/>. To je u skladu s modernom geološkom teorijom [[mezozoik|mezozojskog]] mora Tephysa koje je pokrivalo čitavu [[srednja Azija|centralnu Aziju]] te se prostiralo od [[Sredozemno more|Sredozemnog mora]] do [[Novi Zeland|Novog Zelanda]]<ref>M. S. Asimov, Clifford Edmund Bosworth (1999), ''The Age of Achievement: Vol 4: Part 1 - the Historical, Social and Economic Setting'', [[Motilal Banarsidass]], str. 212–3, {{ISBN|81-208-1596-3}}</ref>. ;Ibn Sina (Avicena) Ibn Sina (Avicena, 981. – 1037.) značajno je pridonio geologiji i [[islamska znanost|prirodnim znanostima]] (koje je nazivao ''Atabiejat'') uz ostale prirodne filozofe poput [[Ikhwan AI-Safa|Ikhwana AI-Safe]] i mnogi drugih. Napisao je enciklopedijsko djelo pod naslovom ''[[Kitab al-Shifa]]'' (''Knjiga o liječenju'') (1027.), a peti odlomak drugog dijela sadržava njegov esej o [[mineralogija|mineralogiji]] i meteorologiji podijeljen u pet poglavlja: formacija planina; prednosti [[planina]] u formiranju [[oblak]]a; [[voda|vodeni]] izvori; podrijetlo [[potres]]a; formacija [[minerali|minerala]]; te raznolikost [[teren]]a na Zemlji. Ovi su principi kasnije bili poznati u [[renesansa|renesansnoj]] [[Evropa|Europi]] kao [[zakon superpozicije]] slojeva, koncept [[katastrofizam|katastrofizma]] te doktrina [[uniformitarizam|uniformitarizma]]. Ovi su koncepti također bili obuhvaćeni u Teoriji Zemlje [[James Hutton|Jamesa Huttona]] iz 18. stoljeća. Akademici poput [[Toulmin]]a i [[Goodfield]]a (1965.) komentirali su Avicennine doprinose: "Oko 1000. nove ere Avicenna je već predlagao hipotezu o podrijetlu planinskih lanaca što je u kršćanskom svijetu bilo poprilično radikalno osamsto godina poslije."<ref>Toulmin, S. and Goodfield, J. (1965), ''The Ancestry of science: The Discovery of Time'', Hutchinson & Co., London, str. 64 ([[cf.]] [http://muslimheritage.com/topics/default.cfm?ArticleID=319 Contribution of Ibn Sina to the development of Earth Sciences] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100314204805/http://muslimheritage.com/topics/default.cfm?ArticleID=319 |date=2010-03-14 }})</ref> Ibn Sinina [[znanstvena metodologija]] [[posmatranje|opservacije]] polja također je bila originalna u geoznanostima te ostaje esencijalnim dijelom modernih geoloških ispitivanja<ref name=Hassani/>. On je također hipotezirao o nastanku [[planina]]: {{izdvojeni citat|One su nastale ili učinkom izdizanja [[Zemlja (planet)|Zemljine]] [[kora (geologija)|kore]] što se moglo dogoditi tijekom nasilnih [[potres]]a ili učinkom [[voda|vode]] koja je utirući sebi novi put denudirala [[dolina|doline]], pa su nastali [[stratum|slojevi]] različitih vrsta, neki mekani, neki čvrsti… Potreban je dugačak vremenski period za postizanje svih navedenih promjena, a tijekom kojeg bi se planine nešto smanjile u veličini.<ref>Stephen Toulmin and June Goodfield (1965). ''The Discovery of Time'', str. 64. University of Chicago Press, Chicago.</ref>}} Koncept [[uniformitarizam|uniformitarizma]] u geološkim procesima može se datirati na Ibn Sininu ''[[Knjiga liječenja|Knjigu liječenja]]''. Osim što je diskutirao o podrijetlu planina u ''Knjizi liječenja'', Ibn Sina bio je također prvi koji je istaknuo jedan od principa koji se nalaze u osnovama [[geološka vremenska skala|geoloških vremenskih skala]], [[zakon superpozicije|zakonu superpozicije]] slojeva<ref name=Hassani>Munim M. Al-Rawi and [[Salim Al-Hassani]] (studeni 2002) (PDF), [http://www.muslimheritage.com/uploads/ibnsina.pdf The Contribution of Ibn Sina (Avicenna) to the development of Earth sciences], FSTC, preuzeto 1. srpnja 2008.</ref>: {{izdvojeni citat|Moguće je također da se more kretalo korak po korak prema kopnu koje se sastojalo od ravnica i planina, a zatim se povlačilo natrag. …Moguće je da je svaki put prilikom nadiranja mora na kopno i njegova povlačenja s kopna zaostajao sloj nanosa što se može vidjeti u izgledu nekih planina koje u presjeku sadržavaju gomile naslaganih slojeva, pa je tlo iz kojeg su se oblikovale same planine vjerojatno bilo raspoređeno u slojeve. Najdublji sloj formiran je prvi, a zatim je u kasnijem periodu formiran sljedeći sloj koji se nataložio na prethodnome, itd. Nad svakim slojem prostro se drugačiji materijal koji je formirao dio između dvaju slojeva; no kad se počela zbivati petrifikacija nešto se dogodilo s ovim dijelom te se ona počela lomiti i dezintegrirati između slojeva (vjerojatno se odnoseći na nekonformnost). … Nastajanjem mora njegovo tlo bilo je ili sedimentarno ili praiskonsko, tj. nesedimentarno. Sedimentarno tlo vjerojatno se formiralo dezintegracijom slojeva planina. Takva je formacija planina.}} ''Knjiga liječenja'' u [[naturalis historia|prirodnoj historiji]] bila je prva knjiga koja se sistematski odnosila na sva tri carstva ([[minerali|mineralno]], [[biljka|biljno]] i [[životinje|životinjsko]]), te sadrži najopsežniju srednjovjekovnu raspravu o geologiji i mineralnom carstvu. Ona opisuje strukturu [[meteor]]a, bavi se formacijom sedimentnih stijena te ulogom [[potres]]a u formiranju planina. Ibn Sina također prikazuje jasnu svijest o mogućnosti pretvorbe [[more|mora]] u suho kopno i obratno, te stoga pruža ispravno objašnjenje za otkriće fosila na planinskim vrhovima. Ibn Sinina teorija o formaciji [[metal]]a kombinirala je [[Džabir ibn Hajjan|Geberovu]] teoriju [[sumpor]]a i žive iz [[islamska alkemija|islamske alkemije]] (iako je bio kritičar [[alkemija|alkemije]]) s [[mineralogija|mineraloškim]] teorijama [[Aristotel]]a i [[Teofrast]]a. Ibn Sina je stvorio sintezu ideja o prirodi [[minerali|minerala]] i metalnih stanja<ref name=Nasr>Seyyed [[Hossein Nasr]] (prosinac 2003), "The achievements of IBN SINA in the field of science and his contributions to its philosophy", ''Islam & Science'' '''1'''</ref>. Ibn Sina također je pridonio [[paleontologija|paleontologiji]] objasnivši nastanak [[petrifikacija|petrifikacije]] [[fosil]]a u svojem djelu ''Knjiga liječenja''. [[Aristotel]] je to prethodno objasnio u okvirima [[para|isparavajućih]] [[izdisanje|izdaha]] što je Ibn Sina modificirao u teoriji [[petrifikacija|petrificirajućih]] tekućina (''succus lapidificatus''). Ovu teoriju u više-manje nepromijenjenom obliku prihvatila je većina [[naturalist]]a do 16. stoljeća, a posebno ju je elaborirao [[Albert od Saske]] u 19. stoljeću<ref>Rudwick, M. J. S. (1985), ''The Meaning of Fossils: Episodes in the History of Palaeontology'', [[University of Chicago Press]], str. 24, {{ISBN|0-226-73103-0}}</ref>. Ibn Sina dao je sljedeće objašnjenje za podrijetlo fosila [[petrifikacija|petrifikacijom]] biljaka i životinja: {{izdvojeni citat|Ako je ono što se govori o petrifikaciji životinja i biljaka istinito, uzrok ovog (fenomena) jest snažna mineralizacijska i petrifikacijska moć koja se pojavljuje u određenim stjenovitim točkama ili iznenada proizlazi iz Zemlje tijekom potresa i klizanja tla, a petrificira sve što dolazi u kontakt s njome. Petrifikacija tijela biljaka i životinja zapravo nije ništa više neočekivano nego što je to transformacija vode.<ref name=Hassani/>}} Zbog svojih fundamentalnih doprinosa razvoju geologije, posebice što se tiče porijekla planina, Avicenna se smatra s punim pravom 'ocem geologije'<ref name=Medvei>Medvei, Victor Cornelius (1993), ''The History of Clinical Endocrinology: A Comprehensive Account of Endocrinology from Earliest Times to the Present Day'', [[Taylor and Francis]], str. 46, {{ISBN|1-85070-427-9}}</ref>. === Ljudski okoliš === Važna tema islamske geografije bilo je proučavanje ljudske vrste. Arapski su učenjaci općenito dijelili različite narode po klimatskim regijama u kojima su živjeli. Regije su bile definirane [[topografija|topografijom]], dostupnošću [[voda|vode]], prirodnom [[vegetacija|vegetacijom]], [[nadmorska visina|nadmorskom visinom]] te udaljenošću od [[planina]] i [[more|mora]]. Koristeći ove parametre geografi su procjenjivali nastanjive regije Zemlje<ref name =Hgeo>Alavi (1965), str. 68-71</ref>. Geografi su također istraživali učinak urbanog okoliša na ljudski život nasuprot životu u divljini. Mislilo se kako takav okoliš blokira svjež zrak, te stoga uklanjanje prašine vjetrom (koja se zatim akumulira). Također se zaključilo da su urbana naselja sklonija širenju epidemija<ref name =Hgeo/>. Dok su mnogi učenjaci opisivali ljude koji su nastanjivali različite regije, Al-Mas'ūdi je korelirao ljudske karakteristike s njihovim okolišem. Primjerice, on je tvrdio da zbog ustajalog zraka u Egiptu ljudi imaju tamnu put. Slično njemu tvrdio je Ibn Rusa govoreći kako su ljudi intermedijarnog fizičkog tipa postojali blizu [[Rakova obratnica|Rakove obratnice]] gdje klima nije bila ni prehladna ni prevruća<ref name =Hgeo/>. === Meteorologija === [[El Kindi|Al-Kindi]] (Alkindus) bio je prvi koji je u 9. stoljeću uveo [[eksperiment]]iranje u geoznanosti<ref name=Plinio>Plinio Prioreschi, "Al-Kindi, A Precursor Of The Scientific Revolution", ''Journal of the International Society for the History of Islamic Medicine'', 2002 (2): 17-19.</ref>. Napisao je traktat o [[meteorologija|meteorologiji]] pod naslovom ''Risala fi l-Illa al-Failali l-Madd wa l-Fazr'' (''Traktat o učinkovitom uzroku toka i oseke'') u kojem je predstavio argument o [[plima i oseka|morskim mijenama]] koje "ovise o promjenama u vodenim masama zbog rasta i pada [[temperatura|temperature]]"<ref name=FSTC>[http://www.muslimheritage.com/day_life/default.cfm?ArticleID=691&Oldpage=1 Al-Kindi], FSTC</ref>. Al-Kindi opisuje sljedeći jasan i precizan [[eksperiment]] radi dokazivanja svojeg argumenta<ref name=Plinio-17>Plinio Prioreschi, "Al-Kindi, A Precursor Of The Scientific Revolution", ''Journal of the International Society for the History of Islamic Medicine'', 2002 (2): 17-19 [17]</ref>: {{izdvojeni citat|Netko također može promatrati osjetilima… kako u posljedici iznimno hladnog zraka dolazi do promjena u vodi. Kako bi to učinio, prvo što treba učiniti jest uzeti staklenu bocu, napuniti je u cijelosti snijegom, te pažljivo zatvoriti njezin kraj. Zatim se treba odrediti njezina težina pomoću vaganja. Nakon toga potrebno ju je staviti u spremnik… koji je prethodno bio izvagan. Na površini boce zrak se mijenja u vodu, te se pojavljuje na njoj nalik kapima na velikim poroznim ćupovima tako da se značajna količina vode postupno nakuplja unutar spremnika. Zatim se izvaže boca, voda i spremnik, te otkriva kako je njihova težina veća od prethodne čime se dokazuje promjena. […] Neke glupave osobe misle kako snijeg eksudira kroz staklo. To je nemoguće. Ne postoji proces kojim voda ili snijeg mogu proći kroz staklo.<ref name=FSTC/>}} [[Ibn Wahshiyya]] u 10. stoljeću u djelu ''Nabatejska poljoprivreda'' raspravlja o [[vremenska prognoza|vremenskom prognoziranju]] atmosferskih promjena i znakova na temelju planetarnih astralnih alteracija; znakovi kiše bazirani su na promatranju [[mjesečeve faze|mjesečevih faza]], prirodi grmljavine i munja, smjeru [[izlazak Sunca|izlaska Sunca]], ponašanju određenih biljaka i životinja, te kretanju [[vetar|vjetra]]; [[polen]]iziranog zraka i [[vetar|vjetrova]]; te formaciji vjetrova i isparavanja<ref>Fahd, Toufic, "Botany and agriculture", str. 842, u ([[Geografija i kartografija u srednjovjekovnom islamu#ReferencijeMorelon1996|Morelon & Rashed 1996]], str. 813–52)</ref>. Kako su predviđanja [[vremenska prognoza|vremenske prognoze]] i mjerenje [[vrijeme|vremena]] i nastupa [[godišnje doba|godišnjih doba]] postajali precizniji i pouzdaniji, [[muslimanska poljoprivredna revolucija|muslimanski poljoprivrednici]] postajali su informiraniji o tim napretcima, pa su često zapošljavali meteorologe u [[poljoprivreda|poljoprivredi]] što im je omogućilo planiranje rasta svih usjeva u specifično vrijeme u godini<ref name=Idrisi>Zohor Idrisi (2005), [http://www.muslimheritage.com/uploads/AgricultureRevolution2.pdf The Muslim Agricultural Revolution and its influence on Europe], FSTC</ref>. Irački znanstvenik [[Ibn al-Haitam|Ibn al-Haytham]] (Alhazen) uveo je 1021. [[naučna metoda|znanstvenu metodu]] u svojem djelu ''[[Knjiga o optici]]''<ref name=Gorini>Rosanna Gorini (2003). "Al-Haytham the Man of Experience. First Steps in the Science of Vision", ''International Society for the History of Islamic Medicine''. Institute of Neurosciences, Laboratory of Psychobiology and Psychopharmacology, Rome, Italy.</ref>. U njemu piše o [[atmosferska refrakcija|atmosferskoj refrakciji]] [[svjetlost]]i, te primjerice navodi uzrok zore i [[sumrak|sutona]]<ref name=Deek>Dr. Mahmoud Al Deek. "Ibn Al-Haitham: Master of Optics, Mathematics, Physics and Medicine, ''Al Shindagah'', studeni-prosinac 2004.</ref>. Nastojao je, koristeći [[hiperbola|hiperbolu]] i geometrijsku [[optika|optiku]], kartirati i formulirati temeljne zakone o atmosferskoj refrakciji<ref name=Hamarneh>Sami Hamarneh (March 1972). Review of Hakim Mohammed Said, ''Ibn al-Haitham'', ''[[Isis (časopis)|Isis]]'' '''63''' (1), str. 119.</ref>. Pružio je prvu ispravnu definiciju [[sumrak]]a, diskutirao o [[atmosfera refrakcija|atmosferskoj refrakciji]], pokazao da sumrak nastaje zbog atmosferske refrakcije i da jedino započinje kada je Sunce 19 stupnjeva iznad [[horizont]]a, te koristio kompleksnu geometrijsku demonstraciju za mjerenje visine [[Zemljina atmosfera|Zemljine atmosfere]] koju je procijenio na 52.000 ''passuuma'' (78,5&nbsp;km)<ref>Frisinger, H. Howard (March 1973), "Aristotle's Legacy in Meteorology", ''Bulletin of the American Meteorological Society'' '''3''' (3): 198–204 [201]</ref> što je vrlo blizu današnjeg mjerenja od 80&nbsp;km. Shvatio je također da [[atmosfera]] reflektira [[svjetlost]] i to na temelju svojih opažanja da nebo postaje svjetlije prije nego se [[Sunce]] pojavi<ref name=Steffens>Bradley Steffens (2006), ''Ibn al-Haytham: First Scientist'', [http://www.ibnalhaytham.net/custom.em?pid=673906 Chapter Five] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090313023121/http://www.ibnalhaytham.net/custom.em?pid=673906 |date=2009-03-13 }}, Morgan Reynolds Publishing, {{ISBN|1-59935-024-6}}</ref>. Ibn al-Haytham kasnije je objavio djelo ''Risala fi l-Daw’'' (''Traktat o svjetlosti'') kao dodatak ''Knjizi o optici''. Raspravljao je o metorologiji [[duga|duge]], [[gustina|gustoći]] atmosfere i raznim [[nebo|nebeskim]] fenomenima uključujući [[pomrčina Sunca|pomrčine Sunca]], [[sumrak]] i [[mjesečeva svjetlost|mjesečevu svjetlost]]<ref>Dr. Nader El-Bizri, "Ibn al-Haytham or Alhazen", in Josef W. Meri (2006), ''Medieval Islamic Civilization: An Encyclopaedia'', Vol. II, str. 343-345, [[Routledge]], New York, London.</ref>. Ibn Sina je također u ranom 11. stoljeću izmislio zračni [[termometar]]<ref>[[Robert Briffault]] (1938). ''The Making of Humanity'', str. 191</ref>. Abu 'Abd Allah Muhammad ibn Ma'udh koji je živio u [[Al-Andalus]]u u kasnom 11. stoljeću napisao je djelo o [[optika|optici]], kasnije prevedeno na latinski kao ''Liber de crepisculis'' te pogrešno pripisivano Alhazenu. To je bilo kratko djelo koje je sadržavalo procjenu kuta depresije Sunca na početku zore i pri kraju [[sumrak|sutona]], te pokušaj izračuna na temelju toga i ostalih podataka visine atmosferske vlage odgovorne za refrakciju Sunčevih zraka. Ovim je eksperimentom izračunao vrijednost od 18° što je vrlo blizu moderne vrijednosti<ref>[[A. I. Sabra|Sabra, A. I.]] (Spring 1967), "The Authorship of the Liber de crepusculis, an Eleventh-Century Work on Atmospheric Refraction", ''[[Isis (časopis)|Isis]]'' '''58''' (1): 77–85 [77], [[Digitalni identifikator objekta|doi]]:[http://dx.doi.org/10.1086%2F350185 10.1086/350185]</ref>. [[Islamska znanost|Muslimanski znanstvenik]] [[bizantinski Grci|bizantinsko-grčkog]] podrijetla [[Al-Khazini]] objavio je 1121. godine svoje djelo ''Knjiga o ravnoteži mudrosti'', prvu studiju o [[hidrostatska ravnoteža|hidrostatskoj ravnoteži]]<ref>Robert E. Hall (1973). "Al-Biruni", ''Dictionary of Scientific Biography'', Vol. VII, p. 336.</ref>. U kasnom 13. stoljeću i ranom 14. stoljeću [[Qutb al-Din al-Shirazi]] i njegov student [[Kamāl al-Dīn al-Fārisī]] nastavili su Ibn al-Haythamov rad, te su postali prve osobe koje su dale ispravna objašnjenja fenomena [[duga|duge]]<ref>[[John J. O'Connor (matematičar)|O'Connor, John J.]]; [[Edmund F. Robertson|Robertson, Edmund F.]], [http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Al-Farisi.html "Al-Farisi"], ''[[MacTutor History of Mathematics archive]]'', [[University of St Andrews]].</ref>. == Primjene == === Poljoprivredne znanosti === {{glavni|Islamska poljoprivredna revolucija}} Tijekom [[Muslimanska poljoprivredna revolucija|Muslimanske poljoprivredne revolucije]] muslimanski su znanstvenici značajno pridonijeli [[botanika|botanici]] te postavili temelje [[agronomija|poljoprivredne znanosti]]. Muslimanski botaničari i [[poljoprivrednik|poljoprivrednici]] demonstrirali su napredak [[agronomija|agronomskog]], agrotehničkog i [[ekonomija|ekonomskog]] znanja u područjima poput [[meteorologija|meteorologije]], [[klimatologija|klimatologije]], [[hidrologija|hidrologije]], korištenja [[tlo|tla]], te [[ekonomija|ekonomije]] i [[menadžment|upravljanja]] poljoprivrednim [[preduzeće|poduzećima]]. Također su demonstrirali poljoprivredno znanje u područjima poput [[pedologija|pedologije]], poljoprivredne [[ekologija|ekologije]], [[navodnjavanje|navodnjavanja]], pripreme tla, [[sadnja|sadnje]], [[gnojidba|gnojenja]], uklanjanja [[korov]]a, [[sjetva|sijanja]], sječe [[drveće|drveća]], [[kalemljenje|kalemljenja]], [[obrezivanje biljaka|obrezivanja]] [[vinova loza|vinove loze]], [[profilaksa|profilakse]], [[fitoterapija|fitoterapije]], brige i razvoja [[kultura]] i [[biljka|biljaka]], te [[žetva|žetve]] i skladištenja [[poljoprivredna kultura|usjeva]]<ref>Toufic Fahd (1996), "Botany and agriculture", str. 849, u ([[Geografija i kartografija u srednjovjekovnom islamu#ReferencijeRashed1996|Rashed & Morelon 1996]], str. 813–852)</ref>. [[Abu Hanifa Dinavari|Al-Dinawari]] (828. - 896.) smatra se ocem arapske botanike zbog svog djela ''Knjiga o biljkama'' u kojem opisuje najmanje 637 biljaka te raspravlja o [[evoluciji biljaka]] od njezina nastanka do smrti, opisujući faze [[rast biljaka|rasta biljaka]] te stvaranje cvijeća i plodova<ref name=Fahd-815>Fahd, Toufic, "Botany and agriculture", str. 815, u ([[Geografija i kartografija u srednjovjekovnom islamu#ReferencijeRashed1996|Rashed & Morelon 1996]], volume 3)</ref>. [[al-Andalus|Andaluzijsko]]-[[Arapi|arapski]] biolog Abu al-Abbas al-Nabati razvio je u ranom 13. stoljeću ranu [[naučna metoda|znanstvenu metodu]] za botaniku, uvevši [[empirija|empirijske]] i [[eksperiment]]alne tehnike u ispitivanju, opisivanju i identifikaciji ogromne [[materia medica]], te razdvojivši neprovjerena izvješća od onih potvrđenih aktualnim testovima i [[posmatranje|opservacijama]]<ref>Huff, Toby (2003), ''The Rise of Early Modern Science: Islam, China, and the West'', [[Cambridge University Press]], str. 218, {{ISBN|0-521-52994-8}}</ref>. Njegov student [[Ibn al-Baitar]] objavio je djelo ''Kitab al-Jami fi al-Adwiya al-Mufrada'' koje se smatra jednim od najvećih botaničkih kompilacija u historiji, te je predstavljalo botanički autoritet stoljećima. Ono sadrži detalje o najmanje 1.400 različitih [[biljka|biljaka]], [[hrana|hrane]] i [[lijek]]ova od kojih su 300 njegova originalna otkrića. ''Kitab al-Jami fi al-Adwiya al-Mufrada'' bio je utjecajan u [[Evropa|Europi]] posebice nakon njegova prijevoda na [[latinski jezik|latinski]] 1758<ref>Diane Boulanger (2002), "The Islamic Contribution to Science, Mathematics and Technology", ''OISE Papers'', in ''STSE Education'', Vol. 3.</ref><ref>Russell McNeil, [http://www.mala.bc.ca/~mcneil/baitart.htm Ibn al-Baitar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071015005248/http://www.mala.bc.ca/~mcneil/baitart.htm |date=2007-10-15 }}, [[Malaspina University-College]].</ref>. === Onečišćenje i upravljanje otpadom === Najraniji poznati traktati koji se bave [[ekologizam|ekologizmom]] i [[znanost o okolišu|znanošću o okolišu]], posebice [[onečišćenje]]m, bili su arapski traktati koje su pisali [[el Kindi|al-Kindi]], [[razi|al-Razi]], [[Ibn Al-Jazzar]], [[al-Tamimi]], [[al-Masihi]], [[Ibn Sina|Avicenna]], [[Ali ibn Ridwan]], [[Abd-el-latif]], te [[Ibn al-Nafis]]. Njihova djela pokrivala su brojne predmete povezane s onečišćenjem kao što su [[onečišćenje zraka]], [[onečišćenje vode|vode]], [[kontaminacija tla]], neoprezno rukovanje [[komunalni kruti otpad|komunalnim krutim otpadom]], te [[procjena ekološkog učinka]] određenih lokaliteta<ref>L. Gari (2002), "Arabic Treatises on Environmental Pollution up to the End of the Thirteenth Century", ''Environment and History'' '''8''' (4), str. 475-488.</ref>. [[Córdoba (Španjolska)|Cordoba]] u [[al-Andalus]]u također je imale prve [[kontejner za smeće|kontejnere za smeće]] te postrojenja za [[gospodarenje otpadom|odlaganje otpada]] i njegovo prikupljanje<ref>S. P. Scott (1904), ''History of the Moorish Empire in Europe'', 3 vols, J. B. Lippincott Company, Philadelphia and London. <br /> F. B. Artz (1980), ''The Mind of the Middle Ages'', Third edition revised, [[University of Chicago Press]], str. 148-50. <br /> ([[cf.]] [http://www.1001inventions.com/index.cfm?fuseaction=main.viewSection&intSectionID=441 References] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080229042135/http://www.1001inventions.com/index.cfm?fuseaction=main.viewSection&intSectionID=441 |date=2008-02-29 }}, 1001 Inventions)</ref>. === Istraživanje === {{glavni|Velika geografska otkrića}} Navigacijske vještine koje su naučili muslimanski geografi preneseni su na arapske i perzijske navigatore. To je zauzvrat vodilo dugotrajnim putovanjima koja su donijela natrag geografsko znanje o udaljenim zemljama i otocima. Do devetneastog stoljeća navigacija u [[Indijski ocean|Indijskom oceanu]] dosegla je [[Indija|Indiju]], [[Šri Lanka|Šri Lanku]], [[Malaja|Malaju]] i [[Java|Javu]] na istoku, te istočnu obalu [[Afrika|Afrike]] sve do [[Madagaskar]]a na zapadu. Muslimanski navigatori iz istog perioda također su istraživali [[Narodna Republika Kina|Kinu]], [[Japan]], [[Koreja|Koreju]] i prema nekim izvješćima i [[Beringov prolaz]]<ref name=A104>Alavi (1965), str. 104-5</ref>. Tijekom srednjovjekovnih vremena muslimani su obavili mnogo putovanja do Kine morskim putem. Dva geografa Sulaiman i Abu Zaid predvodili su mnoga putovanja te donijeli natrag vrijedne informacije o Kini i putovima kojima su se kretali. Pisali su literaturu o klimi obale Kine uključujući egzotične biljke dotad nepoznate muslimanima<ref>Alavi (1965), str. 75-6</ref>. Na kopnu su muslimani istraživali centralnu Aziju i jugoistočnu Europu. Pokušali su odrediti, ali bezuspješno, izvore rijeke [[Nil]]a. U tom pothvatu Arapi su istražili Sudan, Saharu, dosegnuvši subsaharske regije poput [[Senegal]]a i [[Nigerija|Nigerije]]<ref name =A104/>. [[Maroko|Marokanac]] [[Ibn Batuta|Ibn Baṭṭūṭah]] krenuo je u 14. stoljeću na svoja putovanja. Započeo je hodočašćem u Meku, no nastavio je putovati sljedećih 30 godina. Prije povratka kući posjetio je većinu muslimanskog svijeta od južne Afrike i istočne Azije. Univerzalna uporaba arapskog i status suca uvježbanog za pravo omogućilo mu je pristup kraljevskim dvorovima na većini lokacija koje je posjetio<ref name = ESS116/>. === Instrumenti === {{glavni|Islamska astronomija}} [[Datoteka:Alidade for ceiling projector.JPG|right|thumb|[[Alidad]].]] ;Alidad [[Alidad]] je izumljen u islamskom svijetu, dok sam termin "alhidade" potječe iz arapskog jezika. [[Datoteka:Astrolabe-Persian-18C.jpg|left|thumb|Muslimanski istraživači koristili su [[astrolab]]e kao navigacijske instrumente.]] ;Astrolab [[Abdurahman Ali Sufi|Al-Sufi]] je u 10. stoljeću prvi opisao preko 1000 različitih uporaba [[astrolab]]a na raznim područjima poput [[astronomija|astronomije]], [[astrologija|astrologije]], [[horoskop]]a, [[navigacija|navigacije]], [[geodezija|geodezije]], [[vrijeme|mjerenja vremena]], [[kibla|kible]], [[salat|namaza]] itd.<ref name=Winterburn>Dr. Emily Winterburn ([[National Maritime Museum]]) (2005), ''[http://www.muslimheritage.com/topics/default.cfm?ArticleID=529 Using an Astrolabe]'', Foundation for Science Technology and Civilisation, preuzeto 22. siječnja 2008.</ref> ;Bakul Bakul korišten u nautičkoj astronomiji potječe iz [[al-Andalus|islamske Iberije]] a kasnije su ga koristili portugalski navigatori za dugotrajna putovanja<ref>Dr. Salah Zaimeche PhD ([[University of Manchester Institute of Science and Technology]]), [http://muslimheritage.com/topics/default.cfm?ArticleID=233 1000 years of missing Astronomy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090526052308/http://muslimheritage.com/topics/default.cfm?ArticleID=233 |date=2009-05-26 }}, FSTC.</ref>. ;Kartografski instrumenti * [[Kartografija|Kartografske]] [[mrežna referencija|mreže]] [[Bagdad]]a u 10. stoljeću<ref name=Reflections>David A. King, "Reflections on some new studies on applied science in Islamic societies (8th-19th centuries)", ''Islam & Science'', lipanj 2004.</ref>. * Kartografski indikatori [[kibla|kible]] koje su činili [[mesing|mjedeni]] instrumenti s [[karta svijeta|kartama svijeta]] s [[Meka|Mekom]] u centru i kartografskim [[mreža]]ma ugraviranima na njima u 17. stoljeću<ref name=Reflections/>. * Kartografski indikator kible sa [[sunčani sat|sunčanim satom]] i [[kompas]]om<ref>David A. King (1997). "Two Iranian World Maps for Finding the Direction and Distance to Mecca", ''Imago Mundi'' '''49''', str. 62-82 [62].</ref> Muhameda Husayna iz 17. stoljeća<ref>Muzaffar Iqbal, "David A. King, ''World-Maps for Finding the Direction and Distance to Mecca: Innovation and Tradition in Islamic Science''", ''Islam & Science'', lipanj 2003.</ref>. ;Kompas [[islamska fizika|Muslimanski fizičari]] i geografi postali su svjesni [[magnetizam|magnetizma]] nakon dolaska prvotnog [[kompas]]a iz [[Narodna Republika Kina|Kine]] oko 12. ili 13. stoljeća. Navigacijske znanosti postale su visoko razvijene nakon uporabe magnetskog kompasa. Prve astronomske uporabe magnetskog [[kompas]]a mogu se pronaći u traktatu o astronomskim instrumentima koji je napisao [[jemen]]ski [[sultan]] al-[[Ashraf]] (umro 1296.). To je ujedno i prvo spominjanje kompasa u astronomskoj literaturi<ref>Emilie Savage-Smith (1988), "Gleanings from an Arabist's Workshop: Current Trends in the Study of Medieval Islamic Science and Medicine", ''[[Isis (časopis)|Isis]]'' '''79''' (2): 246-266 [263].</ref>. ;Kompasni sat [[Ibn al-Shatir]] izumio je u 13. stoljeću [[kompasni sat]], uređaj za [[vrijeme|mjerenje vremena]] koji je istovremeno sadržavao [[sunčani sat]] i magnetski [[kompas]]. Izumio ga je u svrhu pronalaska vremena za molitelje [[salat|namaza]]<ref>([[Geografija i kartografija u srednjovjekovnom islamu#ReferencijeKing1983|King 1983]], str. 547–548)</ref>. ;Ruža vjetrova [[Arapi]] su izmislili [[ruža vjetrova|ružu vjetrova]] s 32 smjera tijekom srednjeg vijeka<ref>G. R. Tibbetts (1973), "Comparisons between Arab and Chinese Navigational Techniques", ''Bulletin of the School of Oriental and African Studies'' '''36''' (1), str. 97-108 [105-106].</ref>. ;Suhi kompas (pomorski kompas) [[Jemen]]ski sultan Al-[[Ashraf]] razvio je 1282. usavršeni [[kompas]] za uporabu kao instrumenta "indikatora [[kibla|kible]]" radi pronalaska smjera u kojem se nalazi [[Meka]]. Al-Ashrafov instrument bio je jedan od najranijih suhih kompasa i čini se kako ga je neovisno o njemu otkrio i [[Peter Peregrinus]]<ref>Schmidl, Petra G. (1996-1997), "Two Early Arabic Sources On The Magnetic Compass", ''Journal of Arabic and Islamic Studies'' '''1''': 81–132</ref>. Suhi kompas poznat je kao i "pomorski kompas". ;Kamal Arapski navigatori izumili su rudimentaran [[sekstant]] poznat kao [[kamal]] koji se u kasnom 9. stoljeću koristio u [[nebeska navigacija|nebeskoj navigaciji]] te mjerenju [[altituda|altitude]] i [[latituda|latitude]] [[zvijezda]]<ref>([[Geografija i kartografija u srednjovjekovnom islamu#ReferencijeMcGrail2004|McGrail 2004]], str. 85–6)</ref>. Na području [[Indijski ocean|Indijskog oceana]] koristio se od 10. stoljeća<ref name=McGrail-316>([[Geografija i kartografija u srednjovjekovnom islamu#ReferencijeMcGrail2004|McGrail 2004]], str. 316)</ref>, a ubrzo su ga preuzeli [[indijska pomorska historija|indijski navigatori]]<ref>Raju, C. K. (2007) (PDF), [http://ckraju.net/IndianCalculus/Education/Kamal_pages.pdf Cultural Foundations of Mathematics: The Nature of Mathematical Proof and Transmission of the Calculus From India to Europe in the 16th c. CE], Delhi: Pearson Longman, str. 240–59, {{ISBN|81-317-0871-3}}, preuzeto 10. rujna 2008.</ref> nakon kojih su uslijedili [[pomorska historija Kine|kineski navigatori]] prije 16. stoljeća<ref name=McGrail-393>([[Geografija i kartografija u srednjovjekovnom islamu#ReferencijeMcGrail2004|McGrail 2004]], str. 393)</ref>. Izum kamala omogućio je najraniju poznatu [[plovidba|plovidbu]]<ref name=McGrail-316/> po geografskoj širini, pa je stoga bio najraniji korak prema uporabi [[kvantitativno svojstvo|kvantitativnih]] metoda u [[navigacija|navigaciji]]<ref name=McGrail-393/>. [[Datoteka:planisphere.jpg|thumb|left|[[Planisfera|Planisferu]], najraniju poznatu [[karta zvijezda|kartu zvijezda]], izumio je [[Abu-Rajhan Biruni|Abū Rayhān al-Bīrūnī]].]] ;Navicula de Venetiis Ovaj je uređaj bio prvi univerzalni [[sunčani sat]] koji je izumljen u Bagdadu u 9. stoljeću. Koristio se za točno mjerenje vremena Sunca i zvijezda, a mogao se promatrati sa svih [[geografska širina|geografskih širina]]<ref>([[Geografija i kartografija u srednjovjekovnom islamu#ReferencijeKing2005|King 2005]])</ref>. U Europi je ovaj uređaj kasnije bio poznat pod imenom "Navicula de Venetiis" (Mlečanska brodica)<ref>([[Geografija i kartografija u srednjovjekovnom islamu#ReferencijeKing2003|King 2003]])</ref>, te se smatrao najsofisticiranijim kronološkim instrumentom [[renesansa|renesanse]]<ref name=King>[[David A. King]], "Islamic Astronomy", in Christopher Walker (1999), ed., ''Astronomy before the telescope'', str. 167-168. [[British Museum]] Press. {{ISBN|0-7141-2733-7}}.</ref>. ;Navigacijski astrolab Prvi [[navigacijski astrolab]] izumljen je u islamskom svijetu tijekom [[srednji vijek|srednjeg vijeka]], a koristio je sustav [[polarne koordinate|polarne]] [[kartografska projekcija|projekcije]]<ref>Robert Hannah (1997). "''The Mapping of the Heavens'' by Peter Whitfield", ''Imago Mundi'' '''49''', str. 161-162.</ref>. ;Nilometar Prvi [[nilometar]] izgrađen je 861. u [[Egipat|Egiptu]]. Njegovu konstrukciju naručio je [[abasidi|abasidski]] kalif [[Al-Mutawakkil]]. ;Ortografski astrolab [[Abu Rayhan al-Biruni]] izmislio je 1000-ih prvi [[ortografska projekcija (kartografija)|ortografski]] astrolab te napisao prvi traktat o njemu<ref name=Khwarizm/><ref>([[Geografija i kartografija u srednjovjekovnom islamu#ReferencijeSaliba1980|Saliba 1980]], str. 249)</ref>. ;Planisfera i karta zvijezda [[Abu-Rajhan Biruni|Abū Rayhān al-Bīrūnī]] izumio je u ranom 11. stoljeću [[planisfera|planisferu]] te napisao prvi traktat o [[planisfera|planisferi]] koja je bila najstarija [[karta zvijezda]] te rano [[analogno računalo]]<ref name=Khwarizm/><ref>[[Will Durant]] (1950). ''[[The Story of Civilization]] IV: The Age of Faith'', str. 239-45.</ref>. ;Zasjenjeni kvadrat [[Zasjenjeni kvadrat]] je instrument koji se koristio za određivanje linearne visine objekta u konjunkciji s [[alidad]]om za kutne opservacije<ref>''[http://www.nmm.ac.uk/collections/search/lightbox.cfm/category/90286 Shadow square] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090905031155/http://www.nmm.ac.uk/collections/search/lightbox.cfm/category/90286 |date=2009-09-05 }}'', [[National Maritime Museum]], preuzeto 22. siječnja 2008.</ref>. Izumio ga je [[Muhamed ibn Mūsā al-Khwārizmī]] u Bagdadu u 9. stoljeću<ref>([[Geografija i kartografija u srednjovjekovnom islamu#ReferencijeKing2002|King 2002]], str. 238–239)</ref>. [[Datoteka:Torquetum (149348802).jpg|thumb|left|[[Torquetum]] je izumio [[Jabir ibn Aflah]] (Geber).]] ;Globus Prvi [[globus]] [[Stari svijet|Starog svijeta]] u [[muslimanski svijet|muslimanskom svijetu]] tijekom [[srednji vijek|srednjeg vijeka]]<ref name="Origins of Islamic Intolerence"/> konstruirali su muslimanski geografi i astronomi koji su u 9. stoljeću radili pod [[abasidi|abasidskim]] [[kalif]]om [[al-Ma'munom]]<ref name="Covington"/>. ;Torquetum [[Jabir ibn Aflah]] (Geber) (oko 1100. – 1150.) izumio je [[torquetum]], opservacijski instrument i mehaničko analogno računalo koje se rabilo za transformaciju između [[sferni koordinatni sistem|sfernih koordinatnih sustava]]<ref>Lorch, R. P. (1976), "The Astronomical Instruments of Jabir ibn Aflah and the Torquetum", ''[[Centaurus (časopis)|Centaurus]]'' '''20''' (1): 11–34, [[Digitalni identifikator objekta|doi]]:[http://dx.doi.org/10.1111%2Fj.1600-0498.1976.tb00214.x 10.1111/j.1600-0498.1976.tb00214.x]</ref>. Instrument je dizajniran radi preračunavanja mjerenja učinjenih u tri skupa koordinata: [[horizont]]skom, [[ekvator]]ijalnom i [[ekliptika|ekliptičkom]]. [[Datoteka:Grand Turk(03).jpg|thumb|left|[[Grand Turk]], brod s tri [[jarbol]]a.]] [[Datoteka:Portuguese Caravel.jpg|thumb|[[Karavela]] je izumljena u islamskoj Španjolskoj u 13. stoljeću.]] === Navigacijski transport === {{glavni|Izumi u islamskom svijetu}} ;Karavel Počeci [[karavela|karavele]], koju su Portugalci i Španjolci koristili za dugotrajna putovanja od 15. stoljeća, mogu se pronaći u plovilu ''qarib'' koji su koristili istraživači iz [[al-Andalus|islamske Iberije]] u 13. stoljeću<ref name=Hobson/>. ;Kočija za mljevenje kukuruza [[Fathullah Shirazi]] izumio je u 16. stoljeću neobičnu [[kočija|kočiju]] za mljevenje [[kukuruz]]a koju je [[Abu'l-Fazl ibn Mubarak]] smatrao udobnom. Kada se nije koristila za prijevoz putnika, rabila se za mljevenje kukuruza<ref name="Amir">Friedrich Christian Charles August; Gustav von Buchwald (1890), ''[http://books.google.com/books?id=-bE9AAAAMAAJ&printsec=titlepage&client=firefox-a#PPA281,M1 The Emperor Akbar]'', Trübner & Co., preuzeto 4. travnja 2008.</ref>. ;Mornarička kočarica ''TS Pelican'', 46 metara duga [[mornarička kočarica]] prerađena je tako da može koristiti latinsko jedro koje su koristili [[barbarski pirati]] u [[pomorsko ratovanje|pomorskom ratovanju]] od 16. stoljeća<ref name=Bruxelles/>. ;Trajno kormilo montirano na krmenoj statvi Arpaski brodovi koristili su [[kormilo]] montirano na [[krmena statva|krmenoj statvi]] koje se tehnički razlikovalo od svojih europskih i kineskih dvojnika. Na njihovim brodovima "kormilo su kontrolirale dvije linije od kojih je svaka bila pričvršćena na križište montirano na glavi kormila okomitoj na ravninu oštrice kormila"<ref name="Mott-93"/>. Najstariji dokaz može se pronaći u djelu ''Ahsan al-Taqasim fi Marifat al-Aqalim'' ('Najbolja podjela za klasifikaciju regija') koje je napisao al-Muqaddasi 985. godine: {{izdvojeni citat|Kapetan iz izviđačkog gnijezda pažljivo osmatra more. Kada ugleda stijenu uzvikuje: "Desno!" ili "Lijevo!" Dva mlađa mornara ondje postavljena ponavljaju uzvik. Kormilar s dva užeta u rukama nakon što čuje uzvik povlači jedno ili durgo uže desno ili lijevo. Ako se ne pristupi s velikom pažnjom, brod može udariti u stijenu i potonuti<ref>Lawrence V. Mott, str.92f.</ref>.}} Prema Lawrenceu V. Mottu "ideja pričvršćavanja kormila na krmenu statvu na relativno trajan način morala je stoga biti arapski izum neovisan o kineskom<ref name=Mott-93>Lawrence V. Mott, str. 93</ref>." ;Poštanski sustav ''[[Kalif]]'' [[Mu'awiyya]] stvorio je važan [[poštanski sustav]] u islamskom svijetu; služba se nazivala ''barid'' prema nazivu tornjeva sagrađenih radi zaštite ceste kojom su kuriri putovali. [[Golub pismonoša|Golubovi pismonoše]] često su se koristili u [[golublja pošta|golubljem poštanskom]] sustavu, a prvi put su korišteni u [[Bagdad]]u 1150. godine<ref name=fbi>{{Cite web |title=First Birds' Inn: About the Sport of Racing Pigeons |url=http://www.fbipigeons.com/THE%20SPORT.htm |access-date=2013-05-22 |archivedate=2012-04-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120414234509/http://www.fbipigeons.com/THE%20SPORT.htm |deadurl=yes }}</ref>. ;Trgovački brodovi s tri jarbola Prema Johnu M. Hobsonu muslimanski su pomorci uveli na [[Sredozemno more]] velike tro[[jarbol]]ne [[trgovački brod|trgovačke brodove]], iako su trojarbolni sustav mogli preuzeti od kineskih brodova<ref name=Hobson/>. Howard I. Chapelle ipak tvrdi da su neki antički rimski brodovi mogli biti trojarbolni teretni brodovi<ref name=RomanShips>{{Cite web |title=Nautical History Early Vessels |url=http://www.ovayonda.org/boating/history_pg1.htm |access-date=2013-05-22 |archivedate=2011-07-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110727160451/http://www.ovayonda.org/boating/history_pg1.htm |deadurl=yes }}</ref>, no Kevin Greene piše kako su trojarbolni brodovi razvijeni tek u 15. stoljeću<ref>Greene, Kevin (1990), ''The Archaeology of the Roman Economy'', [[University of California Press]], str. 23 & 28, {{ISBN|0-520-07401-7}}</ref>. [[Datoteka:MoorishAmbassador to Elizabeth I.jpg|thumb|[[Maori|Maorski]] veleposlanik [[Barbarske Države|Barbarskih Država]] na dvoru kraljice [[Elizabeta I. od Engleske|Elizabete I. od Engleske]] 1600. godine.]] ;Privjetrinski brod Prvi [[privjetrinski brod]] koji je mogao [[jedro|jedriti]] nasuprot vjetru bez usporavanja bio je ''TS Pelican'' koji su koristili [[barbarski pirati]] od 16. stoljeća. Brod je mogao ploviti brzinom od gotovo 10 čvorova (19&nbsp;km/h) na 38 stupnjeva nasuprot relativnom vjetru. Graham Neilson, koji je konstruirao brod, zapisao je: "''Pelican'' može ploviti preko 20 stupnjeva blizu vjetra više od bilo kojeg broda s [[kvadratna jedro|kvadratnim jedrom]] na moru. Jardovi se nalaze unutar 18 stupnjeva od centralne linije. Brod je kombinacija [[kosa takelaža|pramčanih i krmenih]] kvadratnih jedara zajedno s [[aerodinamika|aerodinamikom]] koja predstavlja tajnu toliko bliskog kretanja vjetru. Mislim da možemo više izvući iz njega. Brod bi mogao bez problema pobijediti u utrci brodova<ref name=Bruxelles>Simon de Bruxelles (28. veljače 2007.), ''[http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/africa/article1449736.ece Pirates who got away with it by sailing closer to the wind] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110629131747/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/africa/article1449736.ece |date=2011-06-29 }}'', London: ''[[The Times]]'', preuzeto 10. rujna 2008.</ref>." ;Xebec i Polacca [[Xebec]] i [[Polacca]], [[jedrenjak|jedrenjaci]] koji su se na [[Sredozemno more|Sredozemnom moru]] koristili od 16. do 19. stoljeća, potječu od [[barbarski pirati|barbarskih pirata]] koji su ih uspješno koristili u [[pomorsko ratovanje|pomorskom ratovanju]] protiv europskih brodova toga vremena<ref name=Bruxelles/>. === Zrakoplovstvo === {{glavni|Izumi u islamskom svijetu}} ==== Padobran ==== [[Abbas Ibn Firnas]] (Armen Firnas) u 9. stoljeću u [[Andaluzija|islamskoj Španjolskoj]] otkrio je primitivnu verziju [[padobran]]a<ref name=Poore>Poore, Daniel. A History of Early Flight. New York: Alfred Knopf, 1952.</ref><ref name=Smithsonian>Smithsonian Institution. Manned Flight. Pamphlet 1990.</ref><ref>David W. Tschanz, [http://www.islamonline.net/english/science/2003/05/article04.shtml Flights of Fancy on Manmade Wings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070318132449/http://www.islamonline.net/English/Science/2003/05/article04.shtml |date=2007-03-18 }}, ''[[IslamOnline.net]]''.</ref><ref>[http://www.fi.edu/wright/again/wings.avkids.com/wings.avkids.com/Book/Vehicles/advanced/parachutes-01.html Parachutes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100708124653/http://www.fi.edu/wright/again/wings.avkids.com/wings.avkids.com/Book/Vehicles/advanced/parachutes-01.html |date=2010-07-08 }}, ''Principles of Aeronautics'', [[Franklin Institute]].</ref>. John H. Lienhard opisuje taj izum u djelu ''The Engines of Our Ingenuity'' (Strojevi naše domišljatosti) na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Godine 852. novi kalif i bizarni eksperiment: pustolov Armen Firman odlučio je poletjeti s tornja u Cordovi. Sletio je na tlo koristeći ogroman ogrtač nalik krilu kako bi ublažio svoj pad. Preživio je uz manje ozljede, a mladi Ibn Firnas bio je ondje prisutan i sve vidio<ref>{{cite episode |title='Abbas Ibn Firnas |credits=John H. Lienhard |series=The Engines of Our Ingenuity |serieslink=The Engines of Our Ingenuity |network=NPR |station=KUHF-FM Houston |airdate=2004 |number=1910 |transcripturl=http://www.uh.edu/engines/epi1910.htm}}</ref>.}} ==== Kontrolirani let ==== [[Abbas Ibn Firnas]] bio je prvi koji je pokušao obaviti kontrolirani [[let]] nasuport ranijim [[zračna jedrilica|jedriličarskim]] pokušajima u drevnoj Kini koje nije bilo moguće kontrolirati. Ibn Firnas rukovao je [[letačke kontrole|letačkim kontrolama]] na svom [[zmajarenje|zmaju]] koristeći dva skupa umjetnih [[krilo|krila]] radi prilagođavanja [[visina|visine]] i promjene smjera. Uspješno se vratio na mjesto s kojeg je poletio, no [[prizemljivanje]] je bilo neuspješno<ref name=White>[[Lynn Townsend White, Jr.]] (Spring, 1961). "Eilmer of Malmesbury, an Eleventh Century Aviator: A Case Study of Technological Innovation, Its Context and Tradition", ''Technology and Culture'' '''2''' (2), str. 97-111 [100-101].</ref><ref>[http://www.saudiaramcoworld.com/issue/196401/first.flights.htm First Flights], ''[[Saudi Aramco World]]'', siječanj-veljača 1964, str. 8-9.</ref>. Prema [[Philip Hitti|Philipu Hittiju]] u djelu ''[[History of the Arabs]]'' (Historija Arapa): {{izdvojeni citat|Ibn Firnas bio je prvi čovjek u historiji koji je učinio znanstveni pokušaj u letenju.}} ==== Zmaj ==== [[Abbas Ibn Firnas]] vjerojatno je izradio prvog [[zmaj]]a, iako su postojali raniji primjeri pilotnih [[zmaj]]eva koji su se koristili u staroj Kini. Znanje o Firmanovim i Firnasovim letećim strojevima širili su se ostalim dijelovima [[Evropa|Europe]] iz [[Arapi|arapskih]] referencija<ref name=Poore/><ref name=Smithsonian/>. == Značajna djela == [[Datoteka:1154 world map by Moroccan cartographer al-Idrisi for king Roger of Sicily.jpg|thumb|right|200px|[[Tabula Rogeriana|Karta svijeta]] [[Al-Idrisi|Muhameda al-Idrisija]] (1154.) prikazana kao obrnuti globus.]] [[Datoteka:Piri Reis map of Europe and the Mediterranean Sea.jpg|200px|thumb|Dio [[karta Pirija Reisa|karte Pirija Reisa]] (1513.) s prikazom Europe i [[Mediteranski bazen|Mediteranskog bazena]].]] [[Datoteka:Piri reis world map 01.jpg|thumb|200px|Sačuvani fragment [[karta Pirija Reisa|prve karte svijeta]] [[Piri Reis|Pirija Reisa]] (1513.) na kojem su prikazani Amerika i vjerojatno Antarktika.]] === Knjiga o izgledu Zemlje === ''Kitāb ṣūrat al-Arḍ'' ("Knjiga o izgledu Zemlje"), djelo koje je sastavio [[Muhamed ibn Mūsā al-Khwārizmī]], dovršeno je 833. godine. To je revidirana i cjelovita verzija [[Ptolomej]]eve ''[[Geografija (Ptolomej)|Geografije]]'' koja se sastoji od popisa 2402 koordinate gradova i ostalih geografskih obilježja nakon općeg uvoda<ref>[http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/HistTopics/Cartography.html MacTutor: Cartography]</ref>. Al-Khwārizmī, [[Al-Mamun|Al-Ma'munov]] najslavniji geograf, ispravio je Ptolomejeve veće greške u pretjeranom određivanju veličine [[Sredozemno more|Sredozemnog mora]]<ref name=Kennedy-188>Edward S. Kennedy, ''Mathematical Geography'', str. 188, u ([[Geografija i kartografija u srednjovjekovnom islamu#ReferencijeRashed1996|Rashed & Morelon 1996, str. 185–201}}</ref> (od [[Kanarski otoci|Kanarskih otoka]] do istočnih obala Mediterana). Ptolomej je precijenio veličinu Mediterana na 63 stupnja [[geografska dužina|geografske dužine]], dok je al-Khwarizmi gotovo točno procijenio veličinu na skoro 50 stupnjeva geografske dužine. Al-Ma'munovi geografi "također su oslikali [[Atlantik|Atlantski]] i [[Indijski ocean]] kao [[ocean|otvorene vodene mase]] za razliku od Ptolomeja koji ih je prikazao zatvorenim [[more|morima]]" <ref name="Covington">Covington, Richard (2007), ''[[Saudi Aramco World]], svibanj-lipanj 2007'': 17–21, [http://www.saudiaramcoworld.com/issue/200703/the.third.dimension.htm], preuzeto 6. srpnja 2008.</ref>. Al-Khwarizmi je stoga postavio [[početni meridijan]] [[Stari svijet|Starog svijeta]] na istočnu obalu Mediterana 10-13 stupnjeva istočno od [[Aleksandrija|Aleksandrije]] (početni meridijan koji je prethodno odredio Ptolomej) i 70 stupnjeva zapadno od [[Bagdad]]a. Većina srednjovjekovnih muslimanskih geografa nastavili su koristiti al-Khwarizmijev početni meridijan<ref name=Kennedy-188/>. === Knjiga kurioziteta === Sastavljeno između 1020. i 1050. ovo anonimno djelo sadržava niz običnih i shematskih karata<ref>[http://cosmos.bodley.ox.ac.uk/hms/home.php Book of Curiosities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131211064330/http://cosmos.bodley.ox.ac.uk/hms/home.php |date=2013-12-11 }} Online annotated edition at the Bodleian Library website</ref>. Osim što se bavi islamskom geografijom, kozmografijom i izradom karata, ono uključuje kako regionalne karte tako i karte svijeta od kojih mnoge nemaju iscrtane paralele. Među njima su pravokutne shematske karte Sredozemnog mora, te najstarija poznata detaljna karta (također shematska) otoka [[Cipar|Cipra]]<ref name = ESS85/>. === Kompendij jezika Turaka === [[Karakanid]]ski učenjak [[Mahmud al-Kašgari|Mahmud al-Kashgari]] u 11. stoljeću je sastavio "Kompendij jezika Turaka". Rukopis je ilustriran "turkocentričnom" kartom svijeta orijentiranom prema istoku (ili možda točnije u smjeru izlaska Sunca tijekom ljetnog solsticija) pri vrhu, te centriranom na antički grad [[Balasagun]] u današnjem [[Kirgistan]]u. Karta prikazuje [[Kaspijsko more|Kaspijsko jezero]] na sjeveru, [[Irak]], [[Azerbejdžan|Azerbajdžan]], [[Jemen]] i [[Egipat]] na zapadu, [[Narodna Republika Kina|Kinu]] i [[Japan]] na istoku, te [[Hindustan]], [[Kašmir]], [[Gog i Magog]] na jugu. Konvencionalni simboli koriste se u svim kartama – plave linije označuju rijeke, crvene linije planinske lance itd. Svijet je prikazan okružen oceanom<ref>[http://strangemaps.wordpress.com/2007/02/22/81-the-first-turkish-world-map-by-kashgari-1072/ 81 - The First Turkish World Map, by Kashgari (1072) « Strange Maps<!-- Bot generated title -->]</ref>. Karta se danas čuva u [[muzej Pera|muzeju Pera]] u Istanbulu. === Kitab-ı Bahriye === :''Više informacija: [[Karta Pirija Reisa]]'' Muslimanski otomanski kartograf [[Piri Reis]] objavio je navigacijske karte u svojem djelu ''Kitab-ı Bahriye''. Djelo uključuje atlas karata malenih segmenata Mediterana kojem su pridružene instrukcije za plovidbu prikazanim vodama. U drugom izdanju djela Piri Reis je uključio kartu [[Amerika]]<ref>Edson and Savage-Smith (2004), str. 106</ref>. [[Karta Pirija Reisa]] iz 1513. najstarija je sačuvana islamska karta koja prikazuje Amerike<ref>Dutch, Steven.[http://www.uwgb.edu/dutchs/PSEUDOSC/PiriRies.HTM The Piri Reis Map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130813090645/http://www.uwgb.edu/dutchs/PSEUDOSC/PiriRies.HTM |date=2013-08-13 }}. [[University of Wisconsin–Green Bay]]</ref><ref>Hamdani, Abbas (lipanj - ruj., 1981), "Ottoman Response to the Discovery of America and the New Route to India", ''Journal of the American Oriental Society'' (American Oriental Society) '''101''' (3): 327</ref><ref>Papp-vÁry, Á (2005), "Egy térképészeti rejtély : Piri Reis Dél-Amerika térképe [Un mystère cartographique : carte de Piri Reis de l'Amérique du Sud]", ''Földrajzi kõzlemények'' (Mađarska) '''53''' (3-4): 177–187</ref>, te vjerojatno prva koja je prikazivala [[Antarktik]]u. Njegova karta svijeta smatrala se u 16. stoljeću najpouzdanijom. == Veze == * [[Popis muslimanskih geografa]] * [[Zlatno doba islama|Islamsko zlatno doba]] * [[Islamska znanost]] ** [[Islamska fizika]] ** [[Popis arapskih znanstvenika i učenjaka]] ** [[Kronologija muslimanskih znanstvenika i inženjera]] * [[Historija geografije]] ** [[Kineska geografija]] * [[Historija kartografije]] == Napomene == {{izvori|2}} == Literatura == * Alavi, S. M. Ziauddin (1965), ''Arab geography in the ninth and tenth centuries'', [[Aligarh]]: Aligarh University Press <!--Note: (a) the book's author defines the word 'Arab' as a term to "denote the whole Arab Islamic civilization and hence applies to nationals of many countries and followers of different religions all contributing to the Arab Islamic civilization through the medium of the Arabic language." --> * Edson, E; Savage-Smith E, ''Medieval Views of the Cosmos'', Bodleian Library, [[Univerzitet u Oksfordu|University of Oxford]] * King, David A. (1983), "The Astronomy of the Mamluks", ''[[Isis (časopis)|Isis]]'' '''74''' (4): 531–555 * King, David A. (2002), "A Vetustissimus Arabic Text on the Quadrans Vetus", ''Journal for the History of Astronomy'' '''33''': 237–255 * King, David A. (December 2003), "14th-Century England or 9th-Century Baghdad? New Insights on the Elusive Astronomical Instrument Called Navicula de Venetiis", ''[[Centaurus (časopis)|Centaurus]]'' '''45''' (1-4): 204–226 * King, David A. (2005), ''In Synchrony with the Heavens, Studies in Astronomical Timekeeping and Instrumentation in Medieval Islamic Civilization: Instruments of Mass Calculation'', [[Brill Publishers]], {{ISBN|900414188X}} * McGrail, Sean (2004), ''Boats of the World'', [[Oxford University Press]], {{ISBN|0199271860}} * Mott, Lawrence V. (May 1991), [http://nautarch.tamu.edu/pdf-files/Mott-MA1991.pdf ''The *Development of the Rudder, A.D. 100-1337: A Technological Tale'', Thesis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171106082642/http://nautarch.tamu.edu/pdf-files/Mott-MA1991.pdf |date=2017-11-06 }}, [[Texas A&M University]] * Rashed, Roshdi; Morelon, Régis (1996), ''[[Encyclopedia of the History of Arabic Science]]'', '''1 & 3''', [[Routledge]], {{ISBN|0415124107}} * Sezgin, Fuat (2000) (na njemačkom), ''Geschichte Des Arabischen Schrifttums '''X–XII''': Mathematische Geographie und Kartographie im Islam und ihr Fortleben im Abendland, Historische Darstellung, Teil 1–3'', Frankfurt am Main * Scheppler, Bill (2006), ''Al-Biruni: Master Astronomer and Muslim Scholar of the Eleventh Century'', The Rosen Publishing Group, {{ISBN|1404205128}} == Vanjske veze == * [http://muslimheritage.com/topics/default.cfm?ArticleID=216 A review of Muslim Geography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080914032101/http://muslimheritage.com/topics/default.cfm?ArticleID=216 |date=2008-09-14 }} * [http://geography.about.com/od/historyofgeography/a/islamicgeo.htm Islamic Geography in the Middle Ages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151023093406/http://geography.about.com/od/historyofgeography/a/islamicgeo.htm |date=2015-10-23 }} [[Kategorija:Historija geografije]] [[Kategorija:Zlatno doba islama]] dnd0duhhowolckr7u2t5p2ff5g1ime4 0 225689 42587040 42280503 2026-05-03T16:49:13Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Uslovni nastanak]] na [[Međuzavisno nastajanje]]: prema https://hrcak.srce.hr/337957 42280503 wikitext text/x-wiki {{Budizam}} '''Uslovljeni nastanak''' ([[sanskrt|sanskrit]]: प्रतीत्यसमुत्पाद ''pratītya-samutpāda'', [[pali]]: ''paticca-samuppāda'' ''patića-samupada'') je temeljno [[Buda|Budino]] učenje koje objašnjava poreklo ”čitavog ovog okeana [[Patnja (budizam)|patnje]].”<ref name="automatski generisano1">[http://srednjiput.rs/pali-kanon/sutta-pitaka/samyutta-nikaya/sn-xii-2-paticca-samuppada-vibhanga-sutta/ Analiza uslovljenog nastanka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304191006/http://srednjiput.rs/pali-kanon/sutta-pitaka/samyutta-nikaya/sn-xii-2-paticca-samuppada-vibhanga-sutta/ |date=2016-03-04 }} (Patićća-samuppada-vibhanga sutta)</ref> U zakonu „uslovnog nastanka", [[Buda]] svaki kosmički proces izvodi iz neznanja, a sveukupno spasenje iz prestanka neznanja.{{sfn|Elijade|1996|pp=40-59}} On je poreklo patnje objasnio nizom povezanih uzroka, od kojih je osnovni [[Neznanje (budizam)|neznanje]]. Nastanak patnje Buda je objasnio isključivo ljudskim uzrocima, na koje možemo uticati, bez uključivanja natprirodnog.<ref name="USLOVLJENI NASTANAK">[http://srednjiput.rs/tumacenja/sravasti-dhammika-kamma/budizam-od-a-do-z/u/ Budizam od A do Z: USLOVLJENI NASTANAK], Pristupljeno 27. 4. 2013.</ref> Ovaj lanac uzročnosti je ono što se zove [[samsara]], ili Točak rađanja i smrti.<ref name="Ju-Lan-271-285"/> To je glavni izvor patnji svesnih bića.<ref name="Ju-Lan-271-285">Fung Ju-Lan, Istorija kineske filozofije. NOLIT, Beograd. (1977). str. 271-285</ref> Nakon otkrivanja uzroka patnje, Buda je formulisao [[Plemeniti osmostruki put]] koji vodi njenom ukidanju. Lanac uzročnosti opisuje sklonost [[Um (budizam)|uma]] da, kada primi neki čulni nadražaj, iz njega šikne čitava bujica emocija i misli, maštanja i zamišljanja. U onome ko nema ispravno znanje o svim tim nadražajima, i njima sledstvenoj „bujici”, ta energija, pre ili kasnije, dovede do [[Patnja (budizam)|patnje]].{{sfn|Kovačević|2014|pp=29}} Zato Buda kao lek savetuje pomno motrenje na vratima čula, praćeno svešću da svaki inpuls može voditi smirenju ako ga prevladamo razumevanjem, ali i do sukoba i patnje ako izmakne kontroli i njime postanemo zaslepljeni.{{sfn|Kovačević|2014|pp=29}} Stanje oslobođenja sa [[Bhavačakra|Točka rađanja i smrti]], odnosno konačnog oslobođenja od patnje zove se [[nirvana]].<ref name="Ju-Lan-271-285"/> == Lanci uslovnog nastajanja == {{izdvojeni citat|Uslovljenost nastanka ne samo da je duboka, već i izgleda duboko. Upravo zato što je ne razume, ne proniče u nju, čovečanstvo poput zamršenog klupka, gusto ispletenog ptičijeg gnezda, guste šikare, nije u stanju da se probije izvan patnje, izvan nesrećnog odredišta i samsare.<ref name="USLOVLJENI NASTANAK"/>|[[Buda]]}} === Nastanak patnje (dvanaest karika) === {{main|Patnja (budizam)}} Prema budističkom učenju, patnja nastaje uzročnim dejstvom dvanaest karika.<ref>Trevor O. Ling, Rečnik budizma, Geopoetika, Beograd 1998.</ref> U [[sutra]]ma postoji više različitih verzija lanca uzročnosti, a ovo je verzija zajednička za dva Budina govora o uslovnom nastanku:<ref name="automatski generisano1" /><ref>[http://srednjiput.rs/pali-kanon/sutta-pitaka/samyutta-nikaya/sn-xii-1-paticca-samuppada-sutta/ Uslovljeni nastanak] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304104851/http://srednjiput.rs/pali-kanon/sutta-pitaka/samyutta-nikaya/sn-xii-1-paticca-samuppada-sutta/ |date=2016-03-04 }} (Patićća-samuppada sutta)</ref> {|class="wikitable" |+ |- !Srpski prevod !Sanskritski izrazi |- |Sa neznanjem kao uslovom, nastaju obrasci |Sa ''[[avijjā]]'' kao uslovom, nastaje ''[[sankhāra]]'' |- |Sa obrascima kao uslovom, nastaje svest |Sa ''[[sankhāra]]'' kao uslovom, nastaje ''[[viññāna]]'' |- |Sa svešću kao uslovom, nastaje ime-oblik |Sa ''[[viññāna]]'' kao uslovom, nastaje ''[[nāma-rūpa]]'' |- |Sa ime-oblikom kao uslovom, nastaje šest čula |Sa ''[[nāma-rūpa]]'' kao uslovom, nastaje ''[[salāyatana]]'' |- |Sa šest čula kao uslovom, nastaje doticaj |Sa ''[[salāyatana]]'' kao uslovom, nastaje ''[[phassa]]'' |- |Sa doticajem kao uslovom, nastaje osećaj |Sa ''[[phassa]]'' kao uslovom, nastaje ''[[vedanā]]'' |- |Sa osećajem kao uslovom, nastaje žeđ |Sa ''[[vedanā]]'' kao uslovom, nastaje ''[[tanhā]]'' |- |Sa žeđi kao uslovom, nastaje gorivo |Sa ''[[tanhā]]'' kao uslovom, nastaje ''[[upādāna]]'' |- |Sa gorivom kao uslovom, nastaje bivanje |Sa ''[[upādāna]]'' kao uslovom, nastaje ''[[bhava]]'' |- |Sa bivanjem kao uslovom, nastaje rođenje |Sa ''[[bhava]]'' kao uslovom, nastaje ''[[jāti]]'' |- |Sa rođenjem kao uslovom, nastaju starost-smrt, tuga, naricanje, patnja, jad i očaj |Sa ''[[jāti]]'' kao uslovom, nastaju ''[[jarā-marana]]'' ''soka-parideva-''dukkha''-domanass-upāyāsā'' |} U spisima je prisutna i obrnuta logička argumentacija:<ref>{{Cite web |title=SN XII.10: Gotama sutta |url=http://srednjiput.rs/pali-kanon/sutta-pitaka/samyutta-nikaya/sn-xii-10-gotama-sutta/ |access-date=2018-09-22 |archivedate=2018-07-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180716194835/http://srednjiput.rs/pali-kanon/sutta-pitaka/samyutta-nikaya/sn-xii-10-gotama-sutta/ |deadurl=yes }}</ref> * starost i smrt imaju rođenje kao uslov * rođenje ima bivanje kao uslov * bivanje ima gorivo kao uslov * gorivo ima žeđ kao uslov * žeđ ima osećaj kao uslov * osećaj ima doticaj kao uslov * doticaj ima čula kao uslov * čulo ima ime-oblik kao uslov * ime-oblik ima svest kao uslov * svest ima tvorevine kao uslov * tvorevine imaju neznanje kao uslov Ova formula pokazuje put kojim dolazi do nastanka patnje (''[[dukha]]''), i predstavlja putokaz za njeno ukidanje. === Nastanak sukoba === Dugi govor o nastanku (DN 15) izlaže lanac uzročnosti vezan za nastanak [[sukob]]a. U tom tekstu se osećaj povezuje sa žudnjom, i dalje preko drugih uzroka vodi sve do „hvatanja za batinu i oružje” i drugih oblika [[Nasilje|nasilja]].{{sfn|Kovačević|2014|pp=29}} * Uslovljena [[Oset (budizam)|osećajem]] nastaje žudnja; * uslovljeno [[Žeđ (budizam)|žudnjom]] nastaje traganje; * uslovljen traganjem nastaje dobitak; * uslovljeno dobitkom nastaje donošenje odluke; * uslovljeni donošenjem odluke nastaju strast i po­žuda; * uslovljena strašću i požudom nastaje vezanost; * uslovljena vezanošću nastaje posesivnost; * uslovljena posesivnošću nastaje gramzivost; * uslovljena gramzivošću nastaje rešenost da se to što smo zgrabili sačuva po svaku cenu, "a iz toga onda izviru razne loše, razne štetne stvari – hvatanje za batinu i oružje, sukobi, svađe i rasprave, uvrede, ogovaranje i laganje".{{sfn|Kovačević|2014|pp=42}} Traganje (''pariyesana'') ovde znači traganje za predmetima koji nam pružaju lepe oblike, zvuke, ukuse, mirise i tome slično, a dobitak (''lābha'') predstavlja zadobijanje tih predmeta. Donošenje odluke (''vi­niććhaya'') znači odlučivanje koliko od toga zadržati za sebe, a koliko podeliti s drugima; koliko odmah upotrebiti, a koliko sačuvati za kasnije.{{sfn|Kovačević|2014|pp=42}} === Nastanak mržnje === {{main|Mržnja (budizam)}} U zamišljenom dijalogu [[Śakra|Saka]], vladar bogova, pita Budu zašto bića, iako žele da žive bez mržnje, povređivanja, neprijateljstva, zle namere i u miru, ipak žive u mržnji, neprijateljstvu i povređuju jedno drugo, našta Buda odgovara: {{izdvojeni citat|Okovi zavisti i gramzivosti predstavljaju ono zbog čega bića, iako žele da žive bez mržnje, povređivanja, neprijateljstva, zle namere i u miru, ipak žive u mržnji, povređuju jedna drugo, neprijatelji su i rade jedni drugima o glavi.<ref>DN 21, Sakkapañha sutta</ref>|Buda}} Nakon toga, Buda izlaže čitav lanac nastanka mržnje: * [[Mržnja (budizam)|Mržnja]], neprijateljstvo i povređivanje nastaje na osnovu zavisti i gramzivosti. * Zavist i gramzivost nastaje na osnovu sviđanja i nesviđanja. * Sviđanje i nesviđanje nastaje na osnovu žudnje. * [[Žeđ (budizam)|Žudnja]] nastaje na osnovu misli. "Kada um misli o ne­čemu, žudnja se rađa; kada um ne misli o nečemu, žudnja se ne rađa." * Misao nastaje na osnovu umnožavanja opažaja i pojmova. "Kad umnožavanje opažaja i pojmova postoji, i misao nastaje; kad umnožavanja opažaja i pojmova nema, ni misao ne nastaje".<ref>Branislav Kovačević. ''Ovako sam čuo: Budino učenje na osnovu izvora u Pali kanonu''. Novi Sad–Beograd. (2014). str. 41–42</ref> === Nastanak sveta === {{main|Svet (budizam)|Šest čula}} Prema Budinom učenju, [[šest čula]] su uslov na kojem nastaje i prestaje čitav [[Svet (budizam)|svet]]. Otuda, na pitanje koje je oduvek mučilo filozofe: ''kako je nastao ovaj svet'', Buda odgovara još jednom verzijom lanca uzročnosti: {{izdvojeni citat|Na osnovu oka i slike nastaje svest o viđenom. Kad se ovo troje nađe na okupu, nastaje kontakt. Iz kontakta kao nužnog uslova sledi osećaj. Iz osećaja kao nužnog uslova sledi žeđ. Iz žeđi kao nužnog uslova sledi gorivo. Iz goriva kao nužnog uslova sledi bivanje. Iz bivanja kao nužnog uslova sledi rođenje. Iz rođenja kao nužnog uslova slede starost i smrt, jad, tuga, bol, nespokojstvo i očajanje. Tako nastaje ovaj svet.<ref>Loka suta (SN 12:44)</ref>|[[Buda]]}} U nastavku, Buda istu formulu ponavlja i za ostala čula. == Uticaj na indijsku filozofiju == [[Njaja]] škola [[Indijska filozofija|indijske filozofije]] je formulisala, pod uticajem koncepta uslovnog nastanka, da postoji nužan lanac povezanih stanja, na čijem je jednom kraju bol, a na drugom neznanje. Ovaj niz je dvojak: »''ukidanje onoga što sledi donosi sa sobom i ukidanje onoga što prethodi''«, tj. ukidanje neznanja donosi sa sobom ukidanje mana, ukidanje mana donosi ukidanja delanja, ovim se eliminiše rađanje, a bez njega, nema ni bola.<ref name="Tuči-378-392"/> Ovo s druge strane kada ima bola, ima i rađanja ili života, kada ima života, ima i delanja, kada ima delanja, ima i uslova za nastanak mana, a kada ima mana, ima i neznanja.<ref name="Tuči-378-392"/> Mane se dele na tri grupe, u zavisnosti od toga da li su telesne ili fizičke, verbalne ili mentalne. Telesne mane su: ubijanje, krađa, neumerenost. Verbalne mane su: laž, govor grub i nedosledan. Mentalne mane su: zloba, priželjkivanje tuđeg, materijalizam. No, uopšte uzevši, sve mane se mogu sažeti u tri osnovne: želja (fizička ljubav, egoizam, žeđ za ponovnim rođenjem, pohlepa), mržnja (gnev, ljubomora, zloba, negodovanje), mentalno pomračenje (zabluda, sumnja, oholost, nemarnost) ([[Nyāya Sūtras|NS]]. IV, 1, 3). Od svih njih, kaže se u [[Njajasutra|Njajasutri]], najgore zlo je pomračenje uma, jer u onome ko njemu nije podlegao ne nastaju druge mane ([[Nyāya Sūtras|NS]]. IV, 2, 6). Tek pomračenje uma omogućava ostale mane, a kada ono izostane, stvara se mesto za ispravno saznanje, kojim se mane ukidaju pošto ih sažiže plamen istine.<ref name="Tuči-378-392">Đuzepe Tuči, Istorija indijske filozofije. NOLIT, Beograd. (1982). str. 378-392</ref> == Tumačenja == [[Datoteka:Paticca-Samuppada.JPG|mini|Točak života, sa prikazom uslovnog nastanka patnje.]] Uslovni nastanak predstavlja budističko shvatanje da ništa nije „stvar po sebi“ već svoje postojanje duguje drugim uzrocima. Ovo ukazuje na zavisnu prirodu neprekidnog toka fizičkih i psihičkih pojava, koji se obično nazivaju, [[sopstvo]], [[čovek]] ili [[životinje|životinja]].<ref name="Budistički rečnik">''paticcasamuppada'', Njanatiloka, Budistički rečnik, Pešić i sinovi, Beograd, 1996.</ref> Na početku ovog lanca leži [[Avidja|neznanje]] kao osnovni uzrok.<ref name="Budistički rečnik"/> Na primer, postoji naziv "[[cvet]]“, ali ako uklonimo dršku, latice, polen, prašnike, tučak i ostale delove cveta, ali ne i sam cvet, vidimo da je i „cvet“ nestao. [[Reč]] „cvet“ je konvencionalni naziv za zbir delova od kojih je sačinjen, kao što je svaki od tih delova samo zbir manjih delova. Ovo takođe važi i za [[čovek|ljude]], koji se sastoje od [[pet gomila]].<ref name="USLOVLJENI NASTANAK"/> Stoga, prema Budi, ne postoji trajno [[sopstvo]] ili [[suština]]. Uslovljeni nastanak naučava da su sve [[pojava|pojave]] (''[[darma|darme]]'') uslovljene drugim činiocima (''darmama''), i da je čitavo [[postojanje]] neprekidni tok (''[[samsara]]''), bez ikakvog trajnog [[sopstvo|sopstva]] (''[[anata]]'').<ref>Filozofijski rečnik, Matica Hrvatska, Zagreb 1984.</ref> == Literatura == * {{Cite book |ref= harv|last=Iveković|first=Rada|title=Rana budistička misao|year=1977|url= |publisher= IP Veselin Masleša|location=Sarajevo|id=}} * {{Cite book |ref= harv|last=Ju-Lan|first=Fung|title=Istorija kineske filozofije|year=1977|url= |publisher= NOLIT|location=Beograd|id=}} * {{Cite book |ref= harv|last=Tuči|first=Đuzepe|title=Istorija indijske filozofije|year=1982|url= |publisher= NOLIT|location=Beograd|id=}} * {{Cite book |ref= harv|last=Elijade|first=Mirča|title=Vodič kroz svetske religije|year=1996|url= |publisher= Narodna knjiga|location=Beograd|id=}} * {{Cite book |ref= harv|last=Kovačević|first=Branislav|title=Ovako sam čuo: Budino učenje na osnovu izvora u Pali kanonu|year=2014|url= |publisher= Srednji put|location=Novi Sad–Beograd|id=}} == Izvori == {{reflist|30em}} == Povezano == * [[Patnja]] * [[Četiri plemenite istine]] * [[Plemeniti osmostruki put]] == Vanjske veze == * [http://srednjiput.rs/pali-kanon/sutta-pitaka/samyutta-nikaya/sn-xii-1-paticca-samuppada-sutta/ Uslovljeni nastanak] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304104851/http://srednjiput.rs/pali-kanon/sutta-pitaka/samyutta-nikaya/sn-xii-1-paticca-samuppada-sutta/ |date=2016-03-04 }} (Patićća-samuppada sutta) * [http://srednjiput.rs/pali-kanon/sutta-pitaka/samyutta-nikaya/sn-xii-2-paticca-samuppada-vibhanga-sutta/ Analiza uslovljenog nastanka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304191006/http://srednjiput.rs/pali-kanon/sutta-pitaka/samyutta-nikaya/sn-xii-2-paticca-samuppada-vibhanga-sutta/ |date=2016-03-04 }} (Patićća-samuppada-vibhanga sutta) * [http://www.yu-budizam.com/adoz/d/DependentOrigination.html USLOVLJENI NASTANAK: USLOVLJENI NASTANAK] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091028012103/http://www.yu-budizam.com/adoz/d/DependentOrigination.html |date=2009-10-28 }} [[Kategorija:Budistički pojmovi]] [[Kategorija:Metafizika]] [[Kategorija:Psihologija]] [[Kategorija:Filozofski koncepti]] dcbqczyuc7g4rur4w5smmuu1sxgnv7v 0 225691 42587294 40850797 2026-05-03T22:40:29Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Međuzavisno nastajanje]] 42587294 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Međuzavisno nastajanje]] endc1y32bi32r9meg9rhns6fwhhdm44 0 225693 42587295 40850799 2026-05-03T22:40:34Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Međuzavisno nastajanje]] 42587295 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Međuzavisno nastajanje]] endc1y32bi32r9meg9rhns6fwhhdm44 0 230034 42587288 1665498 2026-05-03T22:39:59Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Nacionalna i univerzitetska biblioteka u Zagrebu]] 42587288 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Nacionalna i univerzitetska biblioteka u Zagrebu]] c2o29wt81i5f4ep1auxgof8pfljcfgx 0 230428 42587056 42215193 2026-05-03T17:19:15Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Nacionalna i sveučilišna knjižnica u Zagrebu]] na [[Nacionalna i univerzitetska biblioteka u Zagrebu]]: + 42215193 wikitext text/x-wiki {{Coord|45.7968904327866|N|15.9782034158707|E|region:HR-21_type:landmark_scale:4000|display=title|format=dms}} {| class="infobox vcard" style="font-size:90%; width:24em; text-align:left;" <tr><th style="text-align:center; font-size:120%;" class="fn n org" colspan="2">Nacionalna i sveučilišna knjižnica u Zagrebu</th></tr> <tr><td style="text-align:center;" colspan="2">[[Datoteka:NSK Zagreb.jpg|220px|Zgrada NSK]]</td></tr> <tr><td style="text-align:center;" colspan="2">''Zgrada Nacionalne i sveučilišne knjižnice u Zagrebu''<hr /></td></tr> <tr><td style="text-align:center;" colspan="2"></td></tr> <tr><th>Država</th><td>[[Republika Hrvatska]]</td></tr> <tr><th>Vrsta ustanove:</th><td>javna ustanova</td></tr> <tr><th>Osnovana:</th><td>[[1607.]]</td></tr> <tr><th>Adresa:</th><td>Ul. Hrvatske bratske zajednice 4 p.p.&nbsp;550, 10000 Zagreb</td></tr> <tr><th>Ravnateljica:</th><td>Dunja Seiter-Šverko, prof.</td></tr> <tr><th>Internetska stranica:</th><td>[http://www.nsk.hr/ www.nsk.hr]</td></tr> <tr><th>Društvene mreže:</th><td>[http://www.facebook.com/pages/NACIONALNA-I-SVEU%C4%8CILI%C5%A0NA-KNJI%C5%BDNICA-U-ZAGREBU/352261325989/ Profil NSK na Facebooku] [https://twitter.com/NSK_Zagreb/ Profil NSK na Twitteru] [http://www.youtube.com/user/nskzagreb/ Kanal NSK na Youtubeu] [http://pinterest.com/nskzagreb/ Profil NSK na Pinterestu] </td></tr> |} '''Nacionalna i sveučilišna knjižnica''' (''NSK'', ranije ''Nacionalna i sveučilišna biblioteka'', ''NSB'') je javna ustanova u [[Zagreb]]u, u [[Hrvatska|Hrvatskoj]], koja obavlja bibliotekarsku i informatičku djelatnost nacionalne knjižnice [[Republika Hrvatska|Republike Hrvatske]] i središnje knjižnice [[Sveučilište u Zagrebu|Sveučilišta u Zagrebu]]. Osnovana je [[1607]]. godine početkom rada Isusovačke gimnazije na [[Gradec]]u.<ref name="konacniplan">[http://jutarnji.hr/nedjeljni_jutarnji/clanak/art-2007,12,16,aleksandar_milles,101986.jl Jutarnji: „Konačni plan bio je spaliti biblioteku“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090205152222/http://jutarnji.hr/nedjeljni_jutarnji/clanak/art-2007,12,16,aleksandar_milles,101986.jl |date=2009-02-05 }}, Pristupljeno 15. 4. 2013.</ref> U novu zgradu, u Ulicu bratske zajednice, preselila se [[1995]]. godine i tu je smeštena i danas. Zgradu su osmislili čuveni hrvatski arhitekte [[Velimir Neidhardt]], [[Marijan Hržić]], [[Zvonimir Krznarić]] i [[Davor Mance]] u duhu [[Moderna arhitektura u Hrvatskoj|Moderne arhitekture]], a izgradnja je trajala šest godina (od 1978. do 1984). Nacionalna i univerzitetska biblioteka ima nekoliko delatnosti: izgrađivanje i organizovanje hrvatske nacionalne zbirke književne građe, čuvanje i obnavljanje književne građe, kao i izdavanje, izlaganje i promovisanje novih naslova. Biblioteka sadrži oko 2,5 miliona primeraka [[knjiga]]. == Krađa knjiga 1980ih == {{glavni|Pljačka nacionalne i sveučilišne knjižnice u Zagrebu}} U razdoblju između 1982. i 1987. godine, iz najveće hrvatske knjižnice je ukradeno oko 1300 knjiga, veduta, grafika, karata i ilustracija izdanja iz 16, 17 i 18. stoljeća. U pitanju je bila organizirna krađa starih i rijetkih (ili čak jedinstvenih) knjiga neprocjenjive kulturne vrijednosti, u cilju preprodaje na crnom tržištu. Većina knjiga je nepovratno izgubljena. NSK je u svom odštetnom zahtjevu navela štetu od milion tadašnjih njemačkih maraka (910 tisuća maraka za knjige i 98 tisuća maraka za ilustracije<ref name="konacniplan"/>). == Zbirke == ;Zbirke građe posebne vrste * [[Zbirka rukopisa i starih knjiga Nacionalne i sveučilišne knjižnice u Zagrebu]] * [[Grafička zbirka Nacionalne i sveučilišne knjižnice u Zagrebu]] * [[Zbirka zemljopisnih karata i atlasa Nacionalne i sveučilišne knjižnice u Zagrebu]] * [[Zbirka muzikalija i audiomaterijala Nacionalne i sveučilišne knjižnice u Zagrebu]] ;Digitalne zbirke * Digitalizirana baština<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://db.nsk.hr/ |access-date=2013-06-30 |archive-date=2013-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130528223043/http://db.nsk.hr/ }}</ref> * Stare hrvatske novine<ref>http://dnc.nsk.hr/Newspapers/Default.aspx</ref> * Stari hrvatski časopisi<ref>http://dnc.nsk.hr/Journals/Default.aspx</ref> * Hrvatski arhiv weba<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://haw.nsk.hr/ |access-date=2013-06-30 |archive-date=2013-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130713080922/http://haw.nsk.hr/ }}</ref> * Digitalni akademski repozitorij<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://dar.nsk.hr/ |access-date=2013-06-30 |archivedate=2013-06-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130606044840/http://dar.nsk.hr/ |deadurl=yes }}</ref> ;Zbirke u čitaonicama * Referentna zbirka<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.nsk.hr/referentna-zbirka/ |access-date=2013-06-30 |archive-date=2012-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121015145015/http://www.nsk.hr/referentna-zbirka/ }}</ref> * Zbirka knjižničarstva<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.nsk.hr/zbirka-knjiznicarstva/ |access-date=2013-06-30 |archivedate=2012-10-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121015145217/http://www.nsk.hr/zbirka-knjiznicarstva/ |deadurl=yes }}</ref> * Zbirka doktorskih disertacija i magistarskih radova<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.nsk.hr/doktorske-disertacije-i-magistarski-radovi/ |access-date=2013-06-30 |archivedate=2012-09-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120930081510/http://www.nsk.hr/doktorske-disertacije-i-magistarski-radovi/ |deadurl=yes }}</ref> * Zbirka knjižnične građe o Domovinskom ratu<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.nsk.hr/zbirka-knjiznicne-grade-o-domovinskom-ratu/ |access-date=2013-06-30 |archive-date=2012-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120930105723/http://www.nsk.hr/zbirka-knjiznicne-grade-o-domovinskom-ratu/ }}</ref> * Zbirka službenih publikacija<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.nsk.hr/sluzbene-publikacije/ |access-date=2013-06-30 |archive-date=2012-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121015152358/http://www.nsk.hr/sluzbene-publikacije/ }}</ref> == Povezano == * [[NSK]], normativna kontrola osobnih i korporativnih imena i predmetnih odrednica knjižnice == Izvori == {{Izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|National and University Library in Zagreb}} * [http://www.nsk.hr/ Portal NSK] {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nacionalna i sveučilišna knjižnica u Zagrebu| ]] [[Kategorija:Nastanci 1607.]] [[Kategorija:Knjižnice u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Nacionalne biblioteke]] [[Kategorija:Sveučilište u Zagrebu]] [[Kategorija:Građevine u Zagrebu]] [[Kategorija:Obrazovanje u Zagrebu]] [[Kategorija:Kultura u Zagrebu]] [[Kategorija:Moderna arhitektura u Hrvatskoj]] p2xfgb2kgzalm1s18hxabhodug9dja1 0 230430 42587289 1665505 2026-05-03T22:40:04Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Krađa knjiga iz Nacionalne i univerzitetske biblioteke u Zagrebu]] 42587289 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Krađa knjiga iz Nacionalne i univerzitetske biblioteke u Zagrebu]] imw4rqam30hzl7nb9hz60urhl721n27 0 230431 42587290 1665507 2026-05-03T22:40:09Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Krađa knjiga iz Nacionalne i univerzitetske biblioteke u Zagrebu]] 42587290 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Krađa knjiga iz Nacionalne i univerzitetske biblioteke u Zagrebu]] imw4rqam30hzl7nb9hz60urhl721n27 0 230433 42587054 42196740 2026-05-03T17:18:34Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Krađa knjiga iz Nacionalne i sveučilišne knjižnice u Zagrebu]] na [[Krađa knjiga iz Nacionalne i univerzitetske biblioteke u Zagrebu]] 42196740 wikitext text/x-wiki '''Krađa''', odnosno '''Pljačka knjiga iz [[Nacionalna i sveučilišna knjižnica u Zagrebu|Nacionalne i sveučilišne biblioteke]] u [[Zagreb]]u''' je bilo višegodišnje protupravno oduzimanje knjiga, slika i drugih dragocjenosti koje se odvijalo od 1982. do 1987. godine, a prilikom koga je otuđeno i nepovratno nestalo mnogo knjiga i drugih predmeta neprocjenjive vrijednosti. Predstavljao je jedan od najspektakularnijih imovinskih delikata u povijesti [[SR Hrvatska|SR Hrvatske]] i [[SFRJ]], odnosno najvećih [[skandal]]a s kraja 1980-ih. Pljačku je počinila tročlana grupa na čijem je čelu bio [[Aleksandar Milles]], sin uglednog novinara [[Konstantin Milles]]a, koji je u vrijeme početka pljačke imao 18 godina. Prije toga se bavio raznim poslovima tijekom kojih je čistio tuđe podrume i tavane; tada bi često pronašao stare knjige koje je počeo sakupljati, a potom i preprodavati na na zagrebačkom [[Cvjetni trg|Cvjetnom trgu]]. Okupivši dva suradnika od kojih je jedan bio student, a drugi kuhar, godine 1982. su počeli sustavno otuđivati knjige koristeći tadašnje slabe mjere sigurnosti u NSK; tako bi danju posjećivali knjižnicu kao njeni registrirani članovi te ostavljali otvorene prozore kroz koje bi se provukli noću. Prikupljene knjige su počeli preprodvati u [[Austrija|Austriji]]. S vremenom su upoznali brojne vlasnike antikvarnica, trgovce knjigama i kolekcionare; zahvaljujući njima su stekli veliku količinu novca, od kojih je Milles dio uložio u vlastitu [[videoteka|videoteku]]. Potkraj [[1986.]] je na tadašnjoj granici SFRJ i Austrije uhićen austrijski antikvar s knjigama koje su potjecale iz Nacionalne i sveučilišne knjižnice u Zagrebu. O tome je izviještena zagrebačka [[Narodna milicija|milicija]], koja je relativno brzo identificirala osumnjičenike; međutim, odlučeno je da se uhićenjima pričeka. Do privođenja je došlo tek 21. ožujka [[1988.]] godine. Suđenje je počelo 4. svibnja [[1989.]] i trajalo je pet mjeseci. Miles je osuđen na petnaest godina zatvora, student na četiri, a kuhar na tri, dok su manipulanti-pomagači iz knjižnice dobili manje kazne. Nakon žalbe Vrhovni je sud svima umanjio kazne, Milesova je smanjena na devet godina. Utvrđeno je kako je trojac, osim u Zagrebu, knjige krao i u dvorcu Golubovec u [[Donja Stubica|Donjoj Stubici]]. Ukupan broj ukradenih knjiga bio je 1.398, a među njima su se nalazili rijetki i vrijedni naslovi iz 16., 17. i 18. stoljeća. Okvirna šteta iznosila je prema procjenama 1.502.000 tadašnjih [[Njemačka marka|njemačkih maraka]]. Otprilike polovina ukradenih knjiga završila je u [[Beograd]]u, dio na raznim lokacijama u Austriji, a prema Milesovu iskazu prodavao ih je i u [[Italija|Italiju]], [[Njemačka|Njemačku]], [[Velika Britanija|Veliku Britaniju]] i [[SAD]]. Većina ih je vraćena u Zagreb. Milesov boravak u zatvoru obilježavaju njegovi pokušaji [[Samoubojstvo|samoubojstva]] i jedan pokušaj bijega godine [[1994.]], kada je jednog policajca na ulici uzeo kao taoca. U svom naumu uspio je 1995., kada je počinio samoubojstvo popivši veliku količinu tableta. Novac koji ja zaradio prodajom knjiga nikada nije pronađen. Slučaj Aleksandra Milesa i krađe knjiga iz Nacionalne i sveučilišne knjižnice u Zagrebu u aktualno vrijeme pojačano su pratili mediji, a krajem 2000-ih obrađen je i u rekonstrukciji kriminalističkog magazina ''„[[Istraga (TV emisija)|Istraga]]“'' na [[Nova TV|Novoj TV]]. == Izvori == * „Zapisi iz Đorđićeve – istinite policijske priče (3. dio)“, Branko Lazarević, Zagreb, 2010. godina * [http://www.jutarnji.hr/nasli-knjige-koje-je-milles-ukrao-prije-20-godina/280713/ Novinski članak o pljački, Jutarnji list] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110113125943/http://www.jutarnji.hr/nasli-knjige-koje-je-milles-ukrao-prije-20-godina/280713 |date=2011-01-13 }} [[Kategorija:1980-e]] [[Kategorija:Nacionalna i sveučilišna knjižnica u Zagrebu]] [[Kategorija:Kriminal u Hrvatskoj]] mbu6ysdrq31ivxot5iyd6zxk0edxicy 0 247352 42587215 42396749 2026-05-03T20:02:14Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587215 wikitext text/x-wiki {{Infokutija film | tip = c/b | naslov = Osaka Elegy | slika = Naniwa erejii poster.jpg | opis = Poster iz 1936. godine sa likom [[Isuzu Yamada]] | režija = [[Kenji Mizoguchi]] | producent = [[Masaichi Nagata]] | sinopsis = Kenji Mizoguchi | scenario = [[Yoshikata Yoda]] | uloge = [[Isuzu Yamada]]<br />Seiichi Takegawa<br />Chiyoko Okura | muzika = [[Kōichi Takagi]] | fotografija = [[Minoru Miki]] | montaža = Tatsuko Sakane | distributer = [[Shochiku]]<ref>{{ja icon}} http://www.jmdb.ne.jp/1936/bl002030.htm accessed 26 May 2009</ref> | premijera = {{Filmdate|1936|5|28|df=y}} | trajanje = 71 min. | zemlja = {{flagcountry|JPN}} | jezik = japanski }} {{nihongo|'''''Elegija iz Osake'''''|浪華悲歌|''Naniwa erejii''}} je [[japan]]ski crno-bijeli film snimljen 1936. u režiji [[Kenji Mizoguchi|Kenjija Mizoguchija]]. Protagonistica filma, koju tumači [[Isuzu Yamada]], je Ayako Murai, lijepa ali siromašna telefonistica iz [[Osaka|Osake]] koja, uhvaćena u pronevjeri novca, pristaje spavati sa svojim poslodavcem, a kasnije i sa drugim obožavateljima s radnog mjesta, kako bi platila očeve dugove i skupila novac za brak sa svojim dečkom. Elegija se smatra prvim "ozbiljnim" filmom u Mizoguchijevoj filmografiji, odnosno prvim koji je doživio uspjeh kod publike i kritike. Mizoguchi je iste godine snimio ''[[Sestre Giona]]'' koji je sa ''Elegijom'' dijelio glumačku postavu i temu radnje. == Uloge == * Ayako Murai... [[Isuzu Yamada]] * Sumiko Asai... [[Yoko Umemura]] * Sachiko Murai... [[Chiyoko Okura]] * Hiroshi Murai... [[Shinpachiro Asaka]] * Sonosuke Asai... [[Benkei Shiganoya]] * Yoshizo Fujino... [[Eitarō Shindō]] * Dr. Yoko... [[Kunio Tamura]] * Junzo Murai... [[Seiichii Takekawa]] * Nishimura... [[Kensaku Hara]] * Inspektor... [[Takashi Shimura]] == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{imdb title|id=0028021|title=Osaka Elegy}} * {{ja icon}} ''[http://www.jmdb.ne.jp/1936/bl002030.htm Osaka Elegy]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' at the Japanese Movie Database {{Kenji Mizoguchi}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Japanski filmovi]] [[Kategorija:Dramski filmovi]] mgboxy9s0ir0b741rr89adilrefxkal 0 254590 42587255 1753706 2026-05-03T22:37:13Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Vrijednost (etika)]] 42587255 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Vrijednost (etika)]] aciqfv9ymzq9mi225y23lky991uwtvp 0 259348 42587249 1771803 2026-05-03T22:36:43Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Kristalni sistem]] 42587249 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Kristalni sistem]] 5dyohuyfuodep4ipo5etkhle6agwcha 1 509265 42587197 2373366 2026-05-03T18:42:29Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Razgovor:Avijacijski napad]] na [[Razgovor:Zračni napad]]: + 2373366 wikitext text/x-wiki {{razgovor zaglavlje}} hw594haz91q2xnj4zg0tepef6uvwqr7 1 514154 42587317 2378312 2026-05-03T23:49:10Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Razgovor:Ostrvo]] na [[Razgovor:Otok]]: uskl. 2378312 wikitext text/x-wiki {{razgovor zaglavlje}} hw594haz91q2xnj4zg0tepef6uvwqr7 0 1234784 42587017 42271738 2026-05-03T15:31:23Z Innerstream 161472 42587017 wikitext text/x-wiki {{Drugbox-lat | IUPAC_name = | image = Eclanamine.svg | width = | alt = | image2 = | width2 = | alt2 = | imagename = | drug_name = Eklanamin | caption = <!-- Clinical data --> | tradename = | Drugs.com = {{drugs.com-lat|monograph|Eclanamine}} | MedlinePlus = | licence_EU = | licence_US = | DailyMedID = | pregnancy_AU = | pregnancy_US = | pregnancy_category= | legal_AU = | legal_CA = | legal_UK = | legal_US = | legal_status = | dependency_liability = | routes_of_administration = <!-- Pharmacokinetic data --> | bioavailability = | protein_bound = | metabolism = | elimination_half-life = | excretion = <!-- Identifiers --> | CAS_number_Ref = {{cascite|correct|}} | CAS_number = 71027-14-0 | CAS_supplemental = | ATCvet = | ATC_prefix = None | ATC_suffix = | ATC_supplemental = | PubChem = 130380 | PubChemSubstance = | IUPHAR_ligand = | DrugBank_Ref = {{drugbankcite|correct|drugbank}} | DrugBank = | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} | ChemSpiderID = 115358 | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | UNII = 5Y67H9W4KQ | KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}} | KEGG = | ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | ChEBI = | ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | ChEMBL = | synonyms = <!-- Chemical data --> |C=16 |H=22 |Cl=2 |N=2 |O=1 | molecular_weight = 329,265 | smiles = CCC(=O)N([C@@H]1CCC[C@H]1N(C)C)c2ccc(Cl)c(Cl)c2 | StdInChI = 1S/C16H22Cl2N2O/c1-4-16(21)20(11-8-9-12(17)13(18)10-11)15-7-5-6-14(15)19(2)3/h8-10,14-15H,4-7H2,1-3H3/t14-,15-/m1/s1 | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChI_comment = | StdInChIKey = YCRFSKUCDBJWLX-HUUCEWRRSA-N | StdStdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | density = | melting_point = | melting_high = | melting_notes = | boiling_point = | boiling_notes = | solubility = | specific_rotation = | sec_combustion = }} '''Eklanamin''' je [[organsko jedinjenje]], koje sadrži 16 [[atom]]a [[ugljenik]]a i ima [[Molekulska masa|molekulsku masu]] od 329,265 [[Jedinica atomske mase|''Da'']]. == Osobine == {| class="wikitable sortable" |- ! Osobina !! Vrednost |- | [[Vodonična veza|Broj akceptora vodonika]] || 2 |- | [[Vodonična veza|Broj donora vodonika]] || 0 |- | [[Geometrija molekula|Broj rotacionih veza]] || 4 |- | [[Particioni koeficijent]]<ref>{{cite doi/10.1021/jp980230o|noedit}}</ref> (''ALogP'') || 4,3 |- | [[Rastvorljivost]]<ref>{{cite pmid|11749573|noedit}}</ref> (''logS'', log(''mol/L'')) || -4,3 |- | [[Polarna površina molekula|Polarna površina]]<ref>{{cite pmid|11020286|noedit}}</ref> (''PSA'', [[Angstrem (jedinica)|''Å''²]]) || 23,6 |} == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == {{refbegin}} * {{GoodmanGilman10th}} * {{FoyePrinciplesMedChem6th}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Portal-lat|Medicina|Hemija}} {{Commonscat-lat|Eclanamine}} * [http://www.drugbank.ca/drugs/ Eclanamine] [[Kategorija:Acetamidi]] [[Kategorija:Amini]] [[Kategorija:Organohloridi]] 6iy0jb8exv6puzs1ix8xx7dv9fypnju 0 1268880 42587015 42303016 2026-05-03T15:00:46Z Innerstream 161472 42587015 wikitext text/x-wiki {{Chembox-lat | Watchedfields = | verifiedrevid = | Name = Frukton | ImageFile = Fructone.svg | ImageSize = | ImageAlt = | ImageCaption = | ImageFile1 = | ImageSize1 = | ImageAlt1 = | ImageCaption1 = | ImageFile2 = | ImageSize2 = | ImageAlt2 = | ImageCaption2 = | ImageFile3 = | ImageSize3 = | ImageAlt3 = | ImageCaption3 = | ImageFile4 = | ImageSize4 = | ImageAlt4 = | ImageCaption4 = | ImageFileL1 = | ImageFileL1_Ref = {{chemboximage|correct|}} | ImageSizeL1 = | ImageAltL1 = | ImageCaptionL1 = | ImageFileR1 = | ImageFileR1_Ref = {{chemboximage|correct|}} | ImageSizeR1 = | ImageAltR1 = | ImageCaptionR1 = | ImageFileL2 = | ImageFileL2_Ref = {{chemboximage|correct|}} | ImageSizeL2 = | ImageAltL2 = | ImageCaptionL2 = | ImageFileR2 = | ImageFileR2_Ref = {{chemboximage|correct|}} | ImageSizeR2 = | ImageAltR2 = | ImageCaptionR2 = | IUPACName = | IUPACName_hidden = yes | SystematicName = | OtherNames = | Section1 = {{Chembox Identifiers-lat | Abbreviations = | CASNo = 6413-10-1 | CASNo_Comment = | CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}} | CASNos = | CASOther = | PubChem = 80865 | PubChem_Ref = {{Pubchemcite|correct|Pubchem}} | PubChem_Comment = | PubChem5 = | PubChem5_Comment = | PubChemOther = | ChemSpiderID = | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} | ChemSpiderID_Comment = | ChemSpiderID5 = | ChemSpiderIDOther = | EINECS = | EC-number = | EINECSCASNO = | UNNumber = | UNII = | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | DrugBank = | KEGG = | KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}} | MeSHName = | ChEBI = | ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | ChEMBL = | ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | RTECS = | ATCvet = | ATCCode_prefix = | ATCCode_suffix = | ATC_Supplemental = | SMILES = CCOC(=O)CC1(C)OCCO1 | InChI = | StdInChI = 1S/C8H14O4/c1-3-10-7(9)6-8(2)11-4-5-12-8/h3-6H2,1-2H3 | StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChIKey = XWEOGMYZFCHQNT-UHFFFAOYSA-N | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | Beilstein = | Gmelin = | 3DMet = }} | Section2 = {{Chembox Properties-lat |C=8 |H=14 |O=4 | MolarMass = 174,194 | Appearance = | Density = | MeltingPt = | Melting_notes = | BoilingPt = | Boiling_notes = | LogP = | VaporPressure = | HenryConstant = | AtmosphericOHRateConstant = | pKa = | pKb = | Solubility = | SolubleOther = | Solvent = | Sheet Resistance = | Methacrylate Equiv Wt = | Bulk Conductivity = }} | Section3 = {{Chembox Structure-lat | CrystalStruct = | Coordination = | MolShape = }} | Section4 = {{Chembox Thermochemistry-lat | DeltaHc = | DeltaHf = | Entropy = | HeatCapacity = }} | Section5 = {{Chembox Pharmacology-lat | AdminRoutes = | Bioavail = | Metabolism = | HalfLife = | ProteinBound = | Excretion = | Legal_status = | Legal_US = | Legal_UK = | Legal_AU = | Legal_CA = | PregCat = | PregCat_AU = | PregCat_US = }} | Section6 = {{Chembox Explosive-lat | ShockSens = | FrictionSens = | ExplosiveV = | REFactor = }} | Section7 = {{Chembox Hazards-lat | ExternalMSDS = | EUClass = | EUIndex = | MainHazards = | NFPA-H = | NFPA-F = | NFPA-R = | NFPA-O = | RPhrases = | SPhrases = | RSPhrases = | FlashPt = | Autoignition = | ExploLimits = | LD50 = | PEL = }} | Section8 = {{Chembox Related-lat | OtherAnions = | OtherCations = | OtherFunctn = | Function = | OtherCpds = }} }} '''Frukton''' je [[organsko jedinjenje]], koje sadrži 8 [[atom]]a [[ugljenik]]a i ima [[Molekulska masa|molekulsku masu]] od 174,194 [[Jedinica atomske mase|''Da'']]. == Osobine == {| class="wikitable sortable" |- ! Osobina !! Vrednost |- | [[Vodonična veza|Broj akceptora vodonika]] || 4 |- | [[Vodonična veza|Broj donora vodonika]] || 0 |- | [[Geometrija molekula|Broj rotacionih veza]] || 4 |- | [[Particioni koeficijent]]<ref>{{cite doi/10.1021/jp980230o|noedit}}</ref> (''ALogP'') || 0,2 |- | [[Rastvorljivost]]<ref>{{cite pmid|11749573|noedit}}</ref> (''logS'', log(''mol/L'')) || -0,7 |- | [[Polarna površina molekula|Polarna površina]]<ref>{{cite pmid|11020286|noedit}}</ref> (''PSA'', [[Ангстрем (јединица)|''Å''²]]) || 44,8 |} == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == {{refbegin}} * {{Clayden1st}} * {{March6th}} * {{Katritzky2nd}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Portal-lat|Hemija}} {{Commonscat-lat|Fructone}} * {{PubChemInCheKey|XWEOGMYZFCHQNT-UHFFFAOYSA-N|Fructone}} [[Kategorija:Karboksilatni estri]] [[Kategorija:Dioksolani]] [[Kategorija:Ketali]] 7ea4b7fu3r23u82mosw7gbk8pef6ty1 0 1350944 42587192 42447957 2026-05-03T18:39:49Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Rimski ugovori između Italije i NDH]] na [[Rimski ugovori (1941)]] 42447957 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Croatia 41 45 en.gif|mini|200px|desno|Politička karta [[NDH]] nakon Rimskih ugovora]] '''Rimski ugovori''' su naziv za tri ugovora potpisana [[18. 5.|18. V.]] [[1941.]] u 12:30 između [[NDH]] i [[Kraljevina Italija|Kraljevine Italije]] u Palazzo Venezia u [[Rim]]u. Potpisivanju ugovora prisustvovali su predsjednici vlada dviju država, talijanski ministar vanjskih poslova, grof [[Galeazzo Ciano]], te svi ministri vlade [[NDH]]. Iako je imao više stavaka, u povijesti je najviše ostao zapamćen dio vezan za razgraničenje dviju država. == Prije ugovora == Još [[1927.]] Pavelić je [[Mussolini]]ju izrazio spremnost na prepuštanje velikih dijelova istočnojadranske obale Italiji.<ref name="gim"/> U bilješci o Ljubljanskim pregovorima od [[25. 4.|25. IV.]] [[1941.]] navodi se kako [[Ante Pavelić|Pavelić]] tvrdi da bi ga ostvarivanje zahtjeva [[Galeazzo Ciano|grofa Ciana]] (prepuštanje teritorija od [[Rijeka (grad)|Rijeke]] do [[Boka Kotorska|Boke Kotorske]]) dovelo do pada. Iako je navodno Pavelićeva pratnja nepopustljiva u bilo kakvom predavanju teritorija naseljenog [[Hrvati]]ma Italiji, sam Pavelić je već tad bio spreman na teritorijalne ustupke i [[Personalna unija|personalnu uniju]] ili monarhiju sa [[Savojska dinastija|savojskim princom]] na čelu. == Sadržaj ugovora == [[Datoteka:Ndh 1941-hr.png|mini|desno|200px|NDH 1941.-1943.]] Rimski ugovori su zapravo tri posebna dokumenta:<ref name="gim">Goran Miljan, Ivica Miškulin: Povijest 4, udžbenik povijesti za 4. razred gimnazije, Zagreb, 2009., {{ISBN|978-953-12-1096-6}}</ref> * prvim dokumentom je utvrđena granica između dviju država; * drugim ugovorom [[NDH]] se obvezala da u jadransko-primorskom području (tzv. Druga, demilitarizirana zona) neće podizati nikakve vojne objekte ni držati ratnu mornaricu; * trećim dokumentom [[Kraljevina Italija|Italija]] je postala jamcem političke 'nezavisnosti' hrvatske države. Treći ugovor nikad nije bio proveden u cijelosti iako je dogovoren, odredba vezana za krunjenje [[Savojska dinastija|savojskog]] princa [[Aimone, vojvoda od Spoleta|Aimonea Roberta Margherita Maria Giuseppea di Torino]] za hrvatskog kralja pod imenom [[Tomislav II.]] je ispunjena, dok delegacija NDH je uspjela odbiti stvaranje zajedničke vojske [[Kraljevina Italija|Kraljevine Italije]] i NDH. No, najteže je bilo pitanje razgraničenja. Jedan od Endehazijskih "časnika" iz delegacije piše: {{izdvojeni citat|Smještaju nas u veliku dvoranu s izgledom na trg. [[Ante Pavelić|Dra Pavelića]], međutim, uvode u jednu pokrajnju sobu, tik do naše. Započinje sumorno čekanje... Najednom se otvore ogromna vrata. Na njima se pomoli omanji krivonogi Talijančić. Gotovo svečano nas pozva, da izvolimo ući. Pred nama puca slika, koju zacijelo nitko nije predviđao, niti bio u stanju predvidjeti. Potomstvo bi je trebalo zapamtiti na vječno upozorenje na opasnost i smrt. Dvorana je velika, vrlo visoka. Prvo što mi je upalo u oči je jedna ogromna karta, obješena visoko, sučelice nama koji smo ulazili. Karta je predstavljala buduću Hrvatsku. Iako fizička, na njoj su bile širokom crvenom bojom označene granice hrvatske države. Tik od [[Karlovac|Karlovca]] na jug, pa gotovo u ravnoj crti pred [[Mostar]] i u blagom zavoju na sjeverozapad [[Crna Gora|Crne Gore]]. Čudni torzo, kojemu fali sve od trbuha naviše. Učinilo mi se u tom času da će me bol shrvati. Cijelu polovinu Hrvatske s [[Dalmacija|Dalmacijom]] kane odvojiti od hrvatske države! Ništa od Dalmacije i našeg mora ne bi pripalo Hrvatskoj. Pa čak bi i same granice Hrvatske bile tako daleko od Dalmacije!...<ref>Hitrec, Hrvoje: Hrvatska povjesnica, Zagreb, 1999.</ref>|}} Odmah nakon potpisivanja sporazuma, Italija je tu svoju interesnu sferu podijelila na tri zone: * Prva zona priključena je izravno Italiji, * Druga zona je postala demilitarizirana, * Treća zona (najudaljenija od mora) je potpala pod vojnu i civilnu vlast NDH. [[Datoteka:GovernatoratoDalmazia.jpg|mini|Zadarska, Splitska i Kotorska provincija sačinjavale su [[Guvernatorat Dalmacija]].]] Italija je dobila gotovo cijelu Dalmaciju i to: područje [[zadar|Zadra]], [[Šibenik]]a, [[Split]]a, otoke [[Rab]], [[Krk]], [[Vis]], [[Lastovo]], [[Korčula|Korčulu]], [[Mljet]] i mnoge druge manje, zatim [[Boka Kotorska|Boku Kotorsku]] te dijelove [[Hrvatsko primorje|Hrvatskog primorja]] i [[Gorski kotar|Gorskog kotara]]. Odmah nakon sklapanja sporazuma Italija je napravila novu administrativnu podjelu ustupljenih područja. Dijelove Hrvatskog primorja i Gorskog kotara, s otocima Krkom i Rabom, priključila je Riječkoj provinciji, a anektirani dijelovi Dalmacije i Boke Kotorske s otocima, zajedno s bivšom Zadarskom provincijom, ušli su u sastav [[Guvernatorat Dalmacija|Guvernatorata Dalmacija]], tako da je Dalmacija opet bila administrativno podijeljena na tri pokrajine: Zadarsku, Splitsku i [[Kotor]]sku. Teritorijalni ustupci su se sveli predavanje većeg dijela [[Dalmacija|Dalmacije]] s nekim većim gradovima, dok NDH dobiva izlaz na more u bivšim kotarevima [[Novi]], [[Senj]], [[Crikvenica]], te općinama [[Karlobag]] i [[Kraljevica]] (u podvelebitskom primorju) i na slabo razvijenom području od [[Omiš]]a do [[Dubrovnik]]a. U sklopu NDH ostali su i otoci [[Brač]], [[Hvar]], [[Pag]], [[Šipan]], [[Šćedro]], [[Maun]], [[Lokrum]], [[Lopud]] i [[Koločep]]. Posebna konvencija se trebala zaključiti u vezi s upravnim uređenjem grada [[Split]]a, predgrađa [[Kaštela]] i otoka [[Korčula|Korčule]]. NDH je zahtijevala autonomiju za ta područja, što Italija nije bila voljna pružiti. == Posljedice == S ovim ugovorima teritorijalni sporovi između [[NDH]] i [[Kraljevina Italija|Kraljevine Italije]] nisu ni započeti ni završeni. Posljedice ugovora su bile katastrofalne - nestajanje početnog oduševljenja kvislinškom hrvatskom državom i gnjev na ustašku vlast u cijeloj [[NDH]]. U javnosti je postala izražena mržnja prema Talijanima. Dolazi i do javnih protesta, usprkos redarstvenom satu i vojnoj okupaciji. Ugovori su također pridonijeli i jačanju [[NOP|Narodnooslobodilačkog pokreta]] u [[Dalmacija u Narodnooslobodilačkoj borbi|Dalmaciji]] - krajevi naseljeni Hrvatima pod talijanskom vlašću za vrijeme [[Drugi svjetski rat|2. svj. rata]] su dali do 100.000 boraca. Dana [[18. svibnja|18. V.]] [[1941]]. [[Tomislav II.]] postaje službeno kralj [[NDH]], na ceremoniji u [[Kvirinalska palača|Kvirinalskoj palači]], gdje je [[Ante Pavelić]] s nekoliko delegata NDH tražio od [[Kraljevina Italija|talijanskoga]] kralja [[Viktor Emanuel III.|Viktora Emanuela III.]] da Amiona od Savoye imenuje hrvatskim kraljem. [[Tomislav II.|Amionea]] je kraljem imenovao njegov rođak, [[Viktor Emanuel III.]]<ref>{{cite book| last =Packard| first =Reynolds| title =Balcony Empire: Fascist Italy at War| publisher =Kessinger Publishing| date =2005| pages =190| isbn =1417985283 }}</ref>. Pri primanju [[Zvonimirova kruna|Zvonimirove krune]] (zapravo pozlaćenog vijenca spletenog od trolista s križem)<ref name=time>{{cite news | url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,765632,00.html | title=Crown of Zvonimir | work=Newsletter | publisher=2009 Time Inc. | accessdate=2009-11-30 | date=1941-05-26 | archivedate=2013-08-28 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20130828021436/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,765632,00.html | deadurl=yes }}</ref> uzeo je ime Tomislav II., kao spomen na prvoga hrvatskog [[Tomislav|kralja Tomislava]].<ref name=one>[http://www.worldstatesmen.org/Croatia.html Worldstatesmen]</ref> Krunidba je predviđena u [[Tomislavgrad]]u, ali je Aimone odbio otići u Endehaziju zbog krize oko "Dalmatinskoga pitanja". Tomislav II. navodno je osjećao da Dalmacija nikada ne može biti talijanska zemlja i da su Rimski ugovori neprijatelj hrvatsko-talijanskom izmirenju.<ref>{{cite book| last =Rodogno| first =Davide| title =Fascism's European Empire: Italian Occupation During the Second World War| url =https://archive.org/details/fascismseuropean0000rodo| publisher =Cambridge University Press| date =2006| location =| pages =[https://archive.org/details/fascismseuropean0000rodo/page/95 95]| isbn =0521845157 }}</ref> Jedan od ostalih razloga zašto nije došao u tu kvislinšku tvorevinu bila je ugroženost njegove sigurnosti.<ref name=Tomasevich>{{cite book | last = Tomasevich | first = Jozo | title = War and Revolution in Yugoslavia, 1941-1945: Occupation and Collaboration | publisher = Stanford University Press | date = 2001 | pages = 138 | isbn = 0804736154 }}</ref> Nikada nije imao stvarnu vlast za vladavile [[Ustaše|ustaške]] Vlade, koja je njegovu titulu kralja pretvorila samo u neznatan simbol nekadašnjeg kraljevstva. Talijanska je strana već u lipnju [[1941.]] zatražila okupaciju i Druge zone, koja je i dovršena do listopada. Njome je Italija preuzela i civilnu vlast na tom području, hrvatski činovnici potčinjeni su talijanskima, a hrvatski veliki župani postojali su samo na papiru.<ref name="gim"/> Godine [[1943.]], kapitulacijom Italije, Nijemci vraćaju natrag Nezavisnoj Državi Hrvatskoj većinu teritorija koji su potpali pod talijansku vlast Rimskim ugovorima, no povjerenje u [[NDH]], barem u tim krajevima, bilo je nepovratno izgubljeno. U isto vrijeme donesene su i odluke [[ZAVNOH|ZAVNOH-a]] o [[Aneksija|aneksiji]] dijela [[Julija|Julijske krajine]] ([[Istra|Istre]] i [[Rijeka (grad)|Rijeke]]) te priključenju [[Zadar|Zadra]] i otoka Hrvatskoj. == Izvori == {{izvori}} == Literatura == * ''NDH i Italija'', Nada Kisić Kolanović * [[TV kalendar]] ([[HRT]]) [http://www.hrt.hr/arhiv/ndd/05svibanj/0518%20RimskiUgovor.html Rimski ugovor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306020902/http://www.hrt.hr/arhiv/ndd/05svibanj/0518%20RimskiUgovor.html |date=2016-03-06 }} * ''Pravni aspekti i političke posljedice Rimskih ugovora od 18. svibnja 1941. godine'', dr. sc. Vladimir-Đuro Degan, profesor emeritus Pravnog fakulteta [[Sveučilište u Rijeci|Sveučilišta u Rijeci]] [[Kategorija:Dalmacija u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Nezavisna Država Hrvatska]] [[Kategorija:Italija u Drugom svjetskom ratu]] 54t5h66of8sy3oqlqp2n2uw8ywd7k2f 0 1350964 42587228 4187043 2026-05-03T22:34:58Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Rimski ugovori (1941)]] 42587228 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Rimski ugovori (1941)]] 08y3gata8jribvy98h1gl9g24gzvvo4 0 1351935 42587366 42317043 2026-05-04T08:24:40Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587366 wikitext text/x-wiki '''Genetička varijabilnost''' predstavlja sposobnost genetičkog materijala da se menja čime se postiže njegova ogromna raznovrsnost. Postizanje varijabilnosti u svim fazama delovanja [[gen]]a i na svim nivoima živog sveta ([[jedinka]], [[populacija]], [[vrsta]] i dr.) osnovni je cilj [[nasleđivanje|nasleđivanja]] i upravo su tome prilagođeni glavni genetički mehanizmi. Nasleđivanje nije » kruto « umnožavanje postojećih osobina već održavanje sposobnosti prilagođavanja promenljivim uslovima [[životna sredina|životne sredine]]. Izvori genetičke i [[fenotip]]ske varijabilnosti su: * [[mutacija|mutacije]] i * kombinacije ([[rekombinacije (biologija)|rekombinacije]]). Osnovna razlika između mutacija i kombinacija je u tome što mutacije dovode do stvaranja novih [[alel]]a (gena), a kombinacije predstavljaju raspoređivanje već postojećih gena roditelja pri obrazovanju njihovih potomaka. == Kombinacije i rekombinacije == Pri nastanku brojnih [[gamet]]a i [[zigot]]a ostvaruje se velika raznovrsnost u kombinovanju ćelijskih [[hromozom]]a, koji nose čitave grupe gena. Broj kombinacija zavisi od broja hromozoma u [[ćelija|ćeliji]] – što je broj hromozoma veći, veći je i broj njihovih kombinacija. Hromozomi se međusobno kombinuju pri : # razdvajanju [[homologi hromozomi|homologih hromozoma]] u [[ćelijska deoba|anafazi mejoze I]] pri obrazovanju gameta (u [[spermatogeneza|spermatogenezi]] i [[oogeneza|oogenezi]]);23 para hromozoma čoveka se kombinuju po principu slučajnosti tako da mogu dati 2²³= 8 000 000 [[genotip]]ski različitih gameta # [[oplođenje|oplođenju]], kada se, u stvari, kombinuju kompletni [[genom]]i sadržani u gametima; broj mogućih kombinacija hromozoma pri nastanku zigota čoveka je 2²³ x 2²³= 2⁴⁶ (približno to iznosi 70 triliona). Navedenim načinima kombinuju se [[slobodni geni]] smešteni na različitim hromozomima. Geni koji se nalaze na jednom istom hromozomu ([[vezani geni]]) ne mogu se kombinovati navedenim načinima. Kombinacija vezanih gena odvija se na poseban način nazvan '''rekombinacija''' (ponovna kombinacija). Rekombinacije se vrše procesom [[krosing-over]]a (engl. crossing-over) u [[pahiten]]u profaze mejoze I. Homologi hromozomi se međusobno približe, a zatim njihove nesestrinske hromatide razmene delove. Posle razmene delova hromatide koje su u tome učestvovale sadrže delove i majčinog i očevog hromozoma. Videti takođe: * [[mutacija]] * krosing-over == Literatura == * Tucić, N, Matić, Gordana: O genima i ljudima, Centar za primenjenu psihologiju, Beograd, 2002. * Marinković, D, Tucić, N, Kekić, V: Genetika, [[Naučna knjiga]], Beograd * Tatić, S, Kostić, G, Tatić, B: Humani genom, ZUNS, Beograd, 2002. * Matić, Gordana: Osnovi molekularne biologije, Zavet, Beograd, 1997. * Ridli, M: Genom - autobiografija vrste u 23 poglavlja, Plato, Beograd, 2001. * Prentis S: Biotehnologija, [[Školska knjiga]], Zagreb, 1991. * Dumanović, J, marinković, D, Denić, M: Genetički rečnik, Beograd, 1985. * Kosanović, M, Diklić, V: Odabrana poglavlja iz humane genetike, Beograd, 1986. * Švob, T. i sradnici: Osnovi opće i humane genetike, Školska knjiga, Zagreb, 1990. == Vanjske veze == * [http://snena.tripod.com Bionet škola]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorija:Genetika]] 4452vkjonjvowanggx6dayda013fk3s 0 1352215 42587417 42358270 2026-05-04T11:50:43Z ~2026-26967-64 348926 42587417 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Prodan Rupar | slika = | opis_slike = | datum_rođenja = 1815. | mjesto_rođenja = Trusina, kod [[Nevesinje|Nevesinja]] | datum_smrti = 1875. | mjesto_smrti = Plana, kod [[Bileća|Bileće]] | zanimanje = Ustanički vođa, knez | poznat_po = Vođa [[Hercegovački ustanak 1875.|Nevesinjske puške]] | nacionalnost = [[Srbi|Srbin]] }} '''Prodan Rupar''' (Trusina, 1815. — Plana, 1875.) bio je istaknuti hercegovački narodni prvak, logistički organizator i jedan od glavnih vođa [[Hercegovački ustanak 1875.|Hercegovačkog ustanka]] (1875–1877), u narodu poznatog kao '''Nevesinjska puška'''. Njegovo dugogodišnje iskustvo u borbama protiv osmanske vlasti i ugled među narodom Hercegovine učinili su ga ključnom figurom u organizaciji otpora koji je pokrenuo Veliku istočnu krizu. == Rani život i ratno iskustvo == Rođen je 1815. godine u selu Trusina kod [[Nevesinje|Nevesinja]], u porodici koja je uživala ugled u tom kraju. Kao mladić se istakao u lokalnim sukobima s osmanskim vlastima, a značajno borbeno iskustvo stekao je tokom ustanaka vođenih između 1852. i 1862. godine pod vodstvom vojvode [[Luka Vukalović|Luke Vukalovića]]. Zbog svoje razboritosti i hrabrosti, narod ga je izabrao za kneza, čime je postao jedan od ključnih posrednika između lokalnog stanovništva i turske administracije. == Priprema Nevesinjske puške == Ruparova uloga bila je presudna u fazi tajnog planiranja ustanka tokom 1874. godine. Suočeni s nepodnošljivim poreznim nametima i samovoljom lokalnih begova, hercegovački glavari su odlučili krenuti u odlučnu borbu. * '''Sastanak u Biogradu (1874):''' U septembru 1874. godine, kod crkve u selu Biogradu, Rupar se sastao s ostalim prvacima (Jovanom Gutićem, Simunom Zečevićem, Ilijom Stevanovićem, Trivkom Grubačićem i Petrom Radovićem). Na ovom istorijskom skupu donesena je odluka o podizanju opšteg ustanka, ali je dogovoreno da se s akcijom sačeka do proljeća 1875. kako bi se osigurala podrška susjednih kneževina i Rusije. * '''Diplomatska misija:''' Krajem 1874. godine, zbog opasnosti od hapšenja, Rupar odlazi u [[Crna Gora|Crnu Goru]]. Tamo je učestvovao u pregovorima s knjazom [[Nikola I Petrović|Nikolom I Petrovićem]], tražeći oružje i garancije za prihvat izbjeglica u slučaju neuspjeha. == Ustanak i vojne operacije == Ustanak je zvanično počeo 9. jula 1875. godine napadom na turski karavan na brdu Gradac kod Krekova. Rupar je odmah preuzeo komandu nad odredima iz svog kraja. * '''Opsada Nevesinja:''' Tokom ljeta 1875. godine, njegove jedinice su kontrolirale ključne komunikacije, sprječavajući dolazak turskih pojačanja. Učestvovao je u borbama za oslobađanje Nevesinja krajem avgusta, što je bio jedan od najvećih strateških uspjeha početne faze ustanka. * '''Taktika:''' Kao iskusan gerilski borac, insistirao je na pokretljivosti četa i izbjegavanju frontalnih sukoba s nadmoćnijom turskom vojskom, fokusirajući se na zasjede i blokade. === Logistička strategija i organizacija === Pored vojnog vodstva, Prodan Rupar se istakao kao glavni logistički strateg ustanka. Njegova vizija nije bila samo oružani otpor, već stvaranje održivog sistema koji može izdržati dugotrajno ratovanje protiv nadmoćnije imperije. * '''Mreža za snabdijevanje:''' Još tokom tajnih sastanaka 1874. godine, Rupar je insistirao na formiranju sigurnih mjesta za zbjegove naroda, čime je osigurao zaštitu neborbenog stanovništva i stvorio baze za snabdijevanje boraca hranom i odjećom. * '''Nabavka municije i oružja:''' Bio je zadužen za uspostavljanje tajnih kanala kojima je oružje iz Crne Gore dopremano u hercegovačka brda. Njegova sposobnost da u uslovima stroge osmanske kontrole organizuje transport municije i baruta bila je ključna za opstanak ustaničkih četa u prvim mjesecima borbe. * '''Diplomatija na terenu:''' Rupar je vješto koristio svoj autoritet da ujedini razjedinjene narodne vođe, insistirajući na disciplini i zajedničkom djelovanju. Pregovarao je s crnogorskim knjazom Nikolom i stranim konzulima, predstavljajući ustanak ne kao stihijsku pobunu, već kao organizovan politički i vojni pokret s jasno definisanim ciljevima. == Smrt i nasljeđe == Prodan Rupar je preminuo u jeku najtežih borbi, krajem 1875. godine, u mjestu Plana kod [[Bileća|Bileće]]. Neki izvori navode da je podlegao ranama zadobijenim u borbi, dok drugi sugerišu da je umro od iscrpljenosti i bolesti koje su pratile ustaničku vojsku. Njegova smrt bila je veliki gubitak za ustanike, ali su temelji koje je postavio omogućili nastavak borbe koja je trajala još dvije godine i rezultirala međunarodnim priznanjem nezavisnosti Srbije i Crne Gore na [[Berlinski kongres|Berlinskom kongresu]] 1878. godine. Danas se u Nevesinju, Bileći i širom Hercegovine slavi kao heroj i jedan od simbola borbe za slobodu. == Vidi još == * [[Hercegovački ustanak 1875.]] * [[Jovan Gutić]] * [[Istočno pitanje]] == Literatura == * ''Milorad Ekmečić: Ustanak u Bosni 1875–1878, Sarajevo, 1973.'' * ''Vladimir Ćorović: Istorija Srba, Beograd, 1989.'' * ''Enciklopedija Jugoslavije, II izdanje, JLZ, Zagreb.'' [[Kategorija:Rođeni 1815.]] [[Kategorija:Umrli 1875.]] [[Kategorija:Historija Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Ličnosti iz Hercegovačkog ustanka]] an898oqa0xfdr6g1io9n94v24pk5kit 0 1352640 42587187 42307663 2026-05-03T18:34:55Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587187 wikitext text/x-wiki {{Taksokvir | slika = Echinacea-purpurea-20060708-1.jpg | name = ''Echinacea purpurea'' | regnum = [[Plantae]] | divisio = [[Magnoliophyta]] | classis = [[Magnoliopsida]] | ordo = [[Asterales]] | familia = [[Asteraceae]] | tribus = [[Heliantheae]] | genus = '''''[[Echinacea]]''''' | species = '''''E. purpurea''''' | binomial = ''Echinacea purpurea'' | binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|L.]]) Moench }} '''Ehinacea, rudbekija,''' ili lat. '''''Echinacea purpurea''''', jeste biljka iz porodice glavočika ([[Asteraceae]]). Osnovno obeležje ove biljke su krupne glavičaste [[cvast]]i i [[seme]] koje ima sitne zupce pa podseća na [[jež]]a ({{jez-grč|echinos}}=jež). Poreklom je iz [[Severna Amerika|Severne Amerike]] i ima veći broj vrsta od kojih je 9 [[endemit|endemičnih]] za to područje od kojih se plantažiraju samo dve vrste. Vrste kao što su ''E. purpurea'', ''E. palida'' i ''E. angistifolia'' su najviše u upotrebi pri čemu su najbolje lekovite rezultate pokazale prve dve navedene vrste, ali se najviše koristi treća vrsta jer se i najuspešnije plantažira. U [[Srbija|Srbiji]] je plantažni uzgoj ehinacee u početnim fazama. == Lekoviti sastojci == Lekovita svojstva pokazuju tri vrste ehinacee: (Echinacea purpurea, Echinacea. angustifolia and Echinacea pallida). Ove vrste sadrže u različitim odnosima: [[Benzojeva kiselina|fenolkarbonske kiseline]] i [[depsidne kiseline]]: kafenu, hlorogensku i dikafeoilhinu kiselinu; estri kafene ivinske kiseline, i ferulinske i vinske kiseline. Prisutni su i estri šećera i kafene kiseline- ehinakozidi; nezasićena, [[alifatično jedinjenje|alifatična jedinjenja]]: amidi, izobutilamidi, polienske kiseline... == Lekovito dejstvo i upotreba == Upotrebljavaju se kako nadzemni tako i podzemni delovi biljke od kojih se mogu spravljati sirup, čaj, tinkture, sprejevi, tablete, sokovi i dr. Na našem tržištu se sada mogu naći različiti proizvodi na bazi ove biljke, ali se savetuje oprez pri njihovom korišćenju. Najbolje je da se savet potraži kod stučnih lica (farmaceuta) da bi se izbegla upotreba nedovoljno dobrih preparata i da bi doziranje bilo pravilno. Među američkim [[Indijanci]]ma ova biljka predstavlja osnovu narodne medicine, poput [[lincura|lincure]] u našem narodu. Koriste je kako protiv zmijskog ujeda i uboda otrovnih insekata (ima antiseptično dejstvo) i upala tako i za podizanje i održavanje [[imunitet]]a. Danas se najviše koristi za podizanje imuniteta, poboljšanja odbrane od infekcije mikroorganizmima ([[virus]]i, [[bakterije]]). Upotrebom ehinacee se povećava [[nespecifični imunitet]], odnosno postiže se bolja odbrambena sposobnost organizma protiv svega što bi moglo da mu naškodi. Za ehinaceu se smatra da deluje na povećanje odbrambene sposobnosti organizma tako što se povećava broj leukocita (bela krvna zrnca), a stimuliše se i sinteza [[interferon]]a, proteina koji učestvuje u odbrani organizma od virusnih infekcija. Najbolji učinak postiže se kada se preparati od ove biljke počnu uzimati čim se primete prvi simptomi gripa ili prehlade, dakle, pre nego što se bolest razvije. Time se organizmu pomaže da se odupre infekciji. Ehinacea ispoljava antibakterijsko i antivirusno dejstvo. Primenjuje se i lokalno, kod rana, povreda, ujeda, uboda... jer ispoljava antibakterijsko dejstvo i ubrzava zarastanje rana stvaranjem vezivnog tkiva. Primenjuje se kod pojave infekcija ili preventivno, za stimulaciju imuniteta, pri čemu se ne preporučuje upotreba duže od 8 nedelja u kontinuitetu. Nemačka komisija E je odobrila upotrebu ekstrakta ehinacee kod prehlada i hroničnih infekcija disajnih puteva, i kod infekcija donjeg urinarnog trakta. == Neželjena dejstva == Nisu zabeležena neželjena dejstva. Moguća je pojava [[Alergija|alergije]] kod osoba koje su alergične na druge biljke iz familija glavočika Asteraceae ([[maslačak]], [[kamilica]]...). == Kontraindikacije == Zbog svojih [[imunostimulator|imunostimulativnih]] svojstava ehinaceu ne treba primenjivati kod [[autoimuna oboljenja|autoimunih oboljenja]] ([[AIDS]], [[multipla skleroza]], [[kolagenoza]], [[lupus]], [[reumatoidni artritis]], ...). Kontraindikovana je istovremena primena sa [[imunosupresivi]]ma i [[kortikosteroidi]]ma. Ne primenjuje se kod dece mlađe od 2 godine. '''Zbog nedovoljnog poznavanja sastava i delovanja ehinacea se ne preporučuje tokom trudnoće i dojenja. Primena je kontraidikovana kod sledećih sistemskih oboljenja: [[tuberkuloza]], [[multipla skleroza]], [[Autoimuna bolest|autoimuna oboljenja]].''' == Literatura == * Gostrec, Beata: Ljekovite biljke, Beatta, Zagreb, 2004. * Marin, P, Tatić, B: Etimološki rečnik, NNK Internacional, Beograd, 2004. * Mindel, E: Vitaminska biblija, FaMilet, 1997. * Kovačević, Nada: Osnovi farmakognozije, Srpska školska knjiga, Beograd, 2002. == Vanjske veze == {{Commonscat|Echinacea purpurea}} * [http://www.bionet-skola.com/w/Ehinacea BioNet škola] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170612054944/http://www.bionet-skola.com/w/Ehinacea |date=2017-06-12 }} * [http://www.pfaf.org/database/plants.php?Echinacea+purpurea Biljke za budićnost: ''Echinacea purpurea''] * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ECPU USDA profil biljaka: ''Echinacea purpurea''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130511080528/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ECPU |date=2013-05-11 }} * [http://aggie-horticulture.tamu.edu/Wildseed/33/33.1.html aggie-horticulture.tamu.edu/Wildseed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070403212612/http://aggie-horticulture.tamu.edu/Wildseed/33/33.1.html |date=2007-04-03 }} * [http://prirodnilek.com/ehinacea Prirodnilek.com echinacea] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090130022715/http://prirodnilek.com/ehinacea |date=2009-01-30 }} [[Kategorija:Glavočike]] [[Kategorija:Flora Sjeverne Amerike]] [[Kategorija:Ljekovito bilje]] [[Kategorija:Ukrasne biljke]] 8wkvph8swbykcgaf0om8mumie3e2ett 0 1359815 42587352 42530231 2026-05-04T04:42:24Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587352 wikitext text/x-wiki {{Grad u Nemačkoj | naziv = Framersbah | izvorni_naziv = ''Frammersbach'' | slika = | opis_slike = Framersbah | gradska_zastava = | grb = DEU Frammersbach COA.svg | država = [[Njemačka]] | pokrajina = [[Bavarska]] | lokacija = | osnivanje = | stanovništvo = 4.659<ref>Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.</ref> | gustina = 243 | aglomeracija = | površina = 19,2 | gšir = 50.06667 | gduž = 9.46667 | nadmorska_visina = 246 | registarska_oznaka = MSP | pozivni_broj = 09355 | poštanski_kod = 97833 | dan_grada = | veb-strana = [http://www.frammersbach.de/ www.frammersbach.de] | gradonačelnik = ''Franz Peter'' | stranka = | ije = da }} '''Framersbah''' ({{jez-nem|Frammersbach}}) je grad u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Bavarska]]. Jedno je od 40 opštinskih središta okruga [[Okrug Majna-Špesart|Majna-Špesart]]. Prema procjeni iz 2010. u gradu je živjelo 4.659 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 9677129. == Geografski i demografski podaci == [[Datoteka:Frammersbach in MSP.svg|mini|levo|250px|Položaj grada u okrugu Majna-Špesart]] Framersbah se nalazi u saveznoj državi [[Bavarska]] u okrugu Majna-Špesart. Grad se nalazi na nadmorskoj visini od 246 metara. Površina opštine iznosi 19,2&nbsp;km². U samom gradu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 4.659 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 243 stanovnika/km². == Međunarodna saradnja == <div style="width:30%"> {{partnerstvo_gradova_zaglavlje}} {{partnerstvo_gradova_red|[[Orbec]]|[[Francuska]]|partnerstvo|[[1987]]}} {{partnerstvo_gradova_podnožje|Izvor<ref>[http://www.rgre.de/rgre-partnerschaften/?dt_orgname=Frammersbach&dt_plz=&dt_einwohnerzahl_min=&dt_einwohnerzahl_max=&dt_bundesland=&aus_orgname=&aus_plz=&aus_land=&aus_kontinent=&partner_seit_von=&partner_seit_bis=&partner_form=&submit=Suche Savjet opština i regiona Evrope - Pregled međuopštinske saradnje], Pristupljeno 30. 6. 2010.</ref>}} </div> == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}} * {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}} * {{ShawUrbanHistoricalGeography}} * {{HomeGermany}} * {{HammDemographicChange}} * {{BerghahnModernGermany}} * {{KleinerAtlas}} * {{GrosserAtlas}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Portal Nemačka}} {{Commonscat|Frammersbach}} * [http://www.frammersbach.de/ Zvanični sajt opštine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150325104643/http://www.frammersbach.de/ |date=2015-03-25 }} {{de}} * [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}} * [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}} * [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}} {{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Majn-Špesart}} [[Kategorija:Gradovi u Bavarskoj|Framersbah]] 660cknnlm1cx4ry8bfx372di0uve6ag 0 1360445 42587330 42526432 2026-05-04T01:09:14Z -wuppertaler 176393 changed one image for a better one 42587330 wikitext text/x-wiki {{Grad u Nemačkoj | naziv = Vitlih | izvorni_naziv = ''Wittlich'' | slika = Wittlich BW 2018-07-29 14-31-40.jpg | opis_slike = Vitlih | gradska_zastava = | grb = DEU Wittlich COA.svg | država = [[Njemačka]] | pokrajina = [[Rajna-Palatinat]] | lokacija = | osnivanje = | stanovništvo = 17.763<ref>Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.</ref> | gustina = 358 | aglomeracija = | površina = 49,6 | gšir = 49.98694 | gduž = 6.88972 | nadmorska_visina = 160 | registarska_oznaka = WIL | pozivni_broj = 06571 | poštanski_kod = 54516 | dan_grada = | veb-strana = [http://www.wittlich.de/ www.wittlich.de] | gradonačelnik = ''Joachim Rodenkirch'' | stranka = | ije = da }} '''Vitlih''' ({{jez-nem|Wittlich}}) je grad u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Rajna-Palatinat]]. Jedno je od 107 opštinskih središta okruga [[Okrug Bernkastel-Vitlih|Bernkastel-Vitlih]]. Prema procjeni iz 2010. u gradu je živjelo 17.763 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 7231134. == Geografski i demografski podaci == [[Datoteka:Wittlich in WIL.svg|mini|levo|250px|Položaj grada u okrugu Bernkastel-Vitlih]] Vitlih se nalazi u saveznoj državi [[Rajna-Palatinat]] u okrugu Bernkastel-Vitlih. Grad se nalazi na nadmorskoj visini od 160 metara. Površina opštine iznosi 49,6&nbsp;km². U samom gradu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 17.763 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 358 stanovnika/km². == Međunarodna saradnja == <div style="width:30%"> {{partnerstvo_gradova_zaglavlje}} {{partnerstvo_gradova_red|[[Bokstel]]|[[Holandija]]|partnerstvo|[[1959]]}} {{partnerstvo_gradova_red|[[Velingboro]]|[[Ujedinjeno Kraljevstvo]]|partnerstvo|[[1993]]}} {{partnerstvo_gradova_red|[[Brinoa]]|[[Francuska]]|partnerstvo|[[1980]]}} {{partnerstvo_gradova_red|[[Nyamutera]]|[[Ruanda]]|prijateljstvo|[[1984]]}} {{partnerstvo_gradova_podnožje|Izvor<ref>[http://www.rgre.de/rgre-partnerschaften/?dt_orgname=Wittlich&dt_plz=&dt_einwohnerzahl_min=&dt_einwohnerzahl_max=&dt_bundesland=&aus_orgname=&aus_plz=&aus_land=&aus_kontinent=&partner_seit_von=&partner_seit_bis=&partner_form=&submit=Suche Savjet opština i regiona Evrope - Pregled međuopštinske saradnje], Pristupljeno 30. 6. 2010.</ref>}} </div> == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}} * {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}} * {{ShawUrbanHistoricalGeography}} * {{HomeGermany}} * {{HammDemographicChange}} * {{BerghahnModernGermany}} * {{KleinerAtlas}} * {{GrosserAtlas}} {{refend}} == Vanjske veze == {{portal|Nemačka}} {{Commonscat|Wittlich}} * [http://www.wittlich.de/ Zvanični sajt opštine] {{de}} * [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}} * [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}} * [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}} {{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Bernkastel-Vitlih}} [[Kategorija:Gradovi u Rajni-Palatinatu|Vitlih]] itqazrqseup69wui1o4rojgqglg1bag 0 1361434 42587346 42531257 2026-05-04T04:05:43Z Gliwi 135182 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Haina (Suedthueringen).png]] → [[File:DEU Haina (Römhild) COA.svg]] PNG → SVG 42587346 wikitext text/x-wiki {{drugo značenje3|Hajna}} {{Grad u Nemačkoj | naziv = Hajna | izvorni_naziv = ''Haina'' | slika = | opis_slike = Hajna | gradska_zastava = | grb = DEU Haina (Römhild) COA.svg | država = [[Njemačka]] | pokrajina = [[Tiringija]] | lokacija = | osnivanje = | stanovništvo = 1.024<ref>Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.</ref> | gustina = 52 | aglomeracija = | površina = 19,7 | gšir = 50.41667 | gduž = 10.53306 | nadmorska_visina = 315 | registarska_oznaka = HBN | pozivni_broj = 036948 | poštanski_kod = 98631 | dan_grada = | veb-strana = [http://www.roemhild.info/verwaltungsgemeinschaft.html/ www.roemhild.info] | gradonačelnik = ''Martin Höfer'' | stranka = FwVH | ije = da }} '''Hajna''' ({{jez-nem|Haina}}) je grad u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Tiringija]]. Jedno je od 43 opštinska središta okruga [[Okrug Hildburghauzen|Hildburghauzen]]. Prema procjeni iz 2010. u gradu je živjelo 1.024 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 16069018. == Geografski i demografski podaci == [[Datoteka:Haina in HBN.png|mini|levo|250px|Položaj grada u okrugu Hildburghauzen]] Hajna se nalazi u saveznoj državi [[Tiringija]] u okrugu Hildburghauzen. Grad se nalazi na nadmorskoj visini od 315 metara. Površina opštine iznosi 19,7&nbsp;km². U samom gradu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 1.024 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 52 stanovnika/km². == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}} * {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}} * {{ShawUrbanHistoricalGeography}} * {{HomeGermany}} * {{HammDemographicChange}} * {{BerghahnModernGermany}} * {{KleinerAtlas}} * {{GrosserAtlas}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Portal Nemačka}} {{Commonscat|Haina (Südthüringen)}} * [http://www.roemhild.info/verwaltungsgemeinschaft.html/ Zvanični sajt opštine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090106021223/http://www.roemhild.info/verwaltungsgemeinschaft.html |date=2009-01-06 }} {{de}} * [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}} * [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}} * [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}} {{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Hildburghauzen}} [[Kategorija:Gradovi u Tiringiji|Hajna]] m3dbaybfsmttjzc2oni4129471xgy5l 0 1362715 42587333 42530116 2026-05-04T01:47:40Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587333 wikitext text/x-wiki {{drugo značenje3|Felen}} {{Grad u Nemačkoj | naziv = Felen | izvorni_naziv = ''Fellen'' | slika = | opis_slike = | gradska_zastava = | grb = DEU Fellen COA.svg | država = [[Njemačka]] | pokrajina = [[Bavarska]] | lokacija = | osnivanje = | stanovništvo = 903<ref>Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.</ref> | gustina = 26 | aglomeracija = | površina = 34,4 | gšir = 50.15 | gduž = 9.58333 | nadmorska_visina = 236 | registarska_oznaka = MSP | pozivni_broj = 09356 | poštanski_kod = 97778 | dan_grada = | veb-strana = [http://www.fellen.de www.fellen.de] | gradonačelnik = ''Klaus Werthmann bis zur Neuwahl des Bürgermeisters'' | stranka = [[Christlich-Soziale Union in Bayern e.V.|CSU]]-Freie Bürger Fellen | ije = da }} '''Felen''' ({{jez-nem|Fellen}}) je opština u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Bavarska]]. Jedno je od 40 opštinskih središta okruga [[Okrug Majna-Špesart|Majna-Špesart]]. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 903 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 9677128. == Geografski i demografski podaci == [[Datoteka:Fellen in MSP.svg|mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Majna-Špesart]] Felen se nalazi u saveznoj državi [[Bavarska]] u okrugu Majna-Špesart. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 236 metara. Površina opštine iznosi 34,4&nbsp;km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 903 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 26 stanovnika/km². == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}} * {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}} * {{ShawUrbanHistoricalGeography}} * {{HomeGermany}} * {{HammDemographicChange}} * {{BerghahnModernGermany}} * {{KleinerAtlas}} * {{GrosserAtlas}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Portal Nemačka}} {{Commonscat|Fellen}} * [http://www.fellen.de Zvanični sajt opštine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020608123247/http://www.fellen.de/ |date=2002-06-08 }} {{de}} * [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}} * [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}} * [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}} {{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Majn-Špesart}} 3hvmxgta5tx7b5uwp4hwed3kswwwp12 0 1365432 42587375 42527183 2026-05-04T09:20:28Z -wuppertaler 176393 photo added 42587375 wikitext text/x-wiki {{Grad u Nemačkoj | naziv = Altrih | izvorni_naziv = ''Altrich'' | slika = Altrichkirche.jpg | opis_slike = Altrih | gradska_zastava = | grb = DEU Altrich COA.svg | država = [[Njemačka]] | pokrajina = [[Rajna-Palatinat]] | lokacija = | osnivanje = | stanovništvo = 1.547<ref>Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.</ref> | gustina = 95 | aglomeracija = | površina = 16,2 | gšir = 49.95806 | gduž = 6.91139 | nadmorska_visina = 180 | registarska_oznaka = WIL | pozivni_broj = 06571 | poštanski_kod = 54518 | dan_grada = | veb-strana = [http://www.altrich.de/ www.altrich.de] | gradonačelnik = ''Heike Knop'' | stranka = | ije = da }} '''Altrih''' ({{jez-nem|Altrich}}) je opština u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Rajna-Palatinat]]. Jedno je od 107 opštinskih središta okruga [[Okrug Bernkastel-Vitlih|Bernkastel-Vitlih]]. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 1.547 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 7231001. == Geografski i demografski podaci == [[Datoteka:Altrich in WIL.svg|mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Bernkastel-Vitlih]] Altrih se nalazi u saveznoj državi [[Rajna-Palatinat]] u okrugu Bernkastel-Vitlih. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 180 metara. Površina opštine iznosi 16,2&nbsp;km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 1.547 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 95 stanovnika/km². == Međunarodna saradnja == <div style="width:30%"> {{partnerstvo_gradova_zaglavlje}} {{partnerstvo_gradova_red|[[Binsfeld]]|[[Luksemburg]]|prijateljstvo|[[2000]]}} {{partnerstvo_gradova_podnožje|Izvor<ref>[http://www.rgre.de/rgre-partnerschaften/?dt_orgname=Altrich&dt_plz=&dt_einwohnerzahl_min=&dt_einwohnerzahl_max=&dt_bundesland=&aus_orgname=&aus_plz=&aus_land=&aus_kontinent=&partner_seit_von=&partner_seit_bis=&partner_form=&submit=Suche Savjet opština i regiona Evrope - Pregled međuopštinske saradnje]</ref>}} </div> == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}} * {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}} * {{ShawUrbanHistoricalGeography}} * {{HomeGermany}} * {{HammDemographicChange}} * {{BerghahnModernGermany}} * {{KleinerAtlas}} * {{GrosserAtlas}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Portal Nemačka}} {{Commonscat|Altrich}} * [http://www.altrich.de/ Zvanični sajt opštine] {{de}} * [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}} * [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}} * [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}} {{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Bernkastel-Vitlih}} ik6obu4lfbu6lyoqt7t390t81z6bhg6 0 1382337 42587219 42529804 2026-05-03T20:48:17Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587219 wikitext text/x-wiki {{drugo značenje3|Elksleben}} {{Grad u Nemačkoj | naziv = Elksleben | izvorni_naziv = ''Elxleben'' | slika = Elxleben - Kirche.jpg | opis_slike = Elksleben | gradska_zastava = | grb = Wappen_Elxleben.svg | država = [[Njemačka]] | pokrajina = [[Tiringija]] | lokacija = | osnivanje = | stanovništvo = 2.346<ref>Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.</ref> | gustina = 193 | aglomeracija = | površina = 12,1 | gšir = 51.04556 | gduž = 10.94722 | nadmorska_visina = 164 | registarska_oznaka = SÖM | pozivni_broj = 036201 | poštanski_kod = 99189 | dan_grada = | veb-strana = [http://www.elxleben.de/ www.elxleben.de] | gradonačelnik = ''Jürgen Clemens'' | stranka = CDU | ije = da }} '''Elksleben''' ({{jez-nem|Elxleben}}) je opština u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Tiringija]]. Jedno je od 55 opštinskih središta okruga [[Okrug Zemerda|Zemerda]]. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 2.346 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 16068009. == Geografski i demografski podaci == [[Datoteka:Elxleben in SÖM.png|mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Zemerda]] Elksleben se nalazi u saveznoj državi [[Tiringija]] u okrugu Zemerda. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 164 metra. Površina opštine iznosi 12,1&nbsp;km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 2.346 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 193 stanovnika/km². == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}} * {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}} * {{ShawUrbanHistoricalGeography}} * {{HomeGermany}} * {{HammDemographicChange}} * {{BerghahnModernGermany}} * {{KleinerAtlas}} * {{GrosserAtlas}} {{refend}} == Vanjske veze == {{portal|Nemačka}} {{Commonscat|Elxleben (Landkreis Sömmerda)}} * [http://www.elxleben.de/ Zvanični sajt opštine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100416072947/http://www.elxleben.de/ |date=2010-04-16 }} {{de}} * [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}} * [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}} * [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}} {{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Zemerda}} gb2tit897z3b2s90da652g3nbghxwi2 0 1405124 42587340 42530184 2026-05-04T03:08:58Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587340 wikitext text/x-wiki {{Grad u Nemačkoj | naziv = Flensburg | izvorni_naziv = ''Flensburg'' | slika = Flensburg 2015-08 img15 view to Jürgensby.jpg | opis_slike = Flensburg | gradska_zastava = | grb = DEU Flensburg COA.svg | država = [[Nemačka|NJemačka]] | pokrajina = [[Šlezvig-Holštajn]] | lokacija = | osnivanje = | stanovništvo = 88.718<ref>Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.</ref> | gustina = 1.564 | aglomeracija = | površina = 56,7 | gšir = 54.78194 | gduž = 9.43667 | nadmorska_visina = 12 | registarska_oznaka = FL | pozivni_broj = 0461 | poštanski_kod = 24937 | dan_grada = | veb-strana = [http://www.flensburg.de/ www.flensburg.de] | gradonačelnik = ''[[Klaus Tscheuschner]]'' | stranka = | ije = da }} '''Flensburg''' ({{jez-nem|Flensburg}}, [[Danski jezik|dan.]] i dijalekatski ''Flensborg'', [[Frizijski jezik|frizijski]]: ''Flansborj'')) je grad u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Šlezvig-Holštajn]]. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 1001000, ''[[NUTS]]'' (DEF01) i ''[[UN/LOCODE|LOCODE]]'' (DE FLF) kod. Posle [[Kil]]a i [[Libek]]a, Flenzburg je treći najveći grad države, a najveći u [[Šlezvig (region)|Šlezvigu]]. Grad se nalazi odmah pored [[Danska|danske]] granice. == Geografski i demografski podaci == [[Datoteka:Schleswig-Holstein_FL.svg|mini|levo|250px|Položaj grada u okrugu]] Grad se nalazi na nadmorskoj visini od 12 metara. Površina opštine iznosi 56,7&nbsp;km². U samom gradu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 88.718 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 1.564 stanovnika/km². == Međunarodna saradnja == <div style="width:30%"> {{partnerstvo_gradova_zaglavlje}} {{partnerstvo_gradova_red|[[Ašdod]]|[[Izrael]]|prijateljstvo|[[1980]]}} {{partnerstvo_gradova_red|[[Karlajl]]|[[Ujedinjeno Kraljevstvo]]|partnerstvo|[[1961]]}} {{partnerstvo_gradova_red|[[Fredericija]]|[[Danska]]|kontakt|[[1971]]}} {{partnerstvo_gradova_red|[[Slupsk]]|[[Poljska]]|partnerstvo|[[1988]]}} {{partnerstvo_gradova_podnožje|Izvor<ref>[http://www.rgre.de/rgre-partnerschaften/?dt_orgname=Flensburg&dt_plz=&dt_einwohnerzahl_min=&dt_einwohnerzahl_max=&dt_bundesland=&aus_orgname=&aus_plz=&aus_land=&aus_kontinent=&partner_seit_von=&partner_seit_bis=&partner_form=&submit=Suche Savjet opština i regiona Evrope - Pregled međuopštinske saradnje], Pristupljeno 30. 6. 2010.</ref>}} </div> == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}} * {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}} * {{ShawUrbanHistoricalGeography}} * {{HomeGermany}} * {{HammDemographicChange}} * {{BerghahnModernGermany}} * {{KleinerAtlas}} * {{GrosserAtlas}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Portal Nemačka}} {{Commonscat|Flensburg}} * [http://www.flensburg.de/ Zvanični sajt opštine] {{de}} * [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}} * [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}} * [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}} * [http://www.flensburg-tourismus.de/ Turističke informacije]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{klica-grad-Nemačka}} [[Kategorija:Gradovi u Šlezvig-Holštajnu]] 5oc7e9qdg2jvxj4mpxuvpvjie4figbs 0 1445327 42587413 42491971 2026-05-04T11:28:09Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587413 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u CG |mesto=Godinje |slika=Godinje, Montenegro - view of the village.jpg |opis_slike=Godinje |opština=Bar |nadm visina=82 |populacija=60 |poštanski kod= |pozivni broj=030 |registarska oznaka=BR |gšir=42.2195 |gduž=19.106333 }} '''Godinje''' je naselje u [[opština Bar|opštini Bar]] u [[Crna Gora|Crnoj Gori]], u oblasti [[Crmnica (oblast)|Crmnica]]. Prema popisu iz [[Popis stanovništva 2003. u Crnoj Gori|2003.]] bilo je 60 stanovnika (prema popisu iz [[Popis stanovništva 1991. u SFRJ|1991.]] bilo je 41 stanovnika). == Ime == [[Datoteka: Balsa III od 1405 do 1418.png|mini|levo|350p|Privremeni „dvorovi“ Balše III u Godinju i Berislavićima, tokom rata sa Mlečanima]] Po predanju, kada je dukljanski knez [[Jovan Vladimir|Vladimir]], prije hiljadu godina, poslije boja sa [[Vizantija|Vizantincima]], radi odmora zastao u selu ondašnje [[Crmnica (župa)|Crmničke župe]] (u pitomoj dolini pored [[Skadarsko jezero|Skadarskog jezera]]) godila mu je hladna izvorska voda (u selu se i danas nalazi deset živih izvora pitke vode) i dobro vino iz ovog kraja. Tako mjestu ostade ime Godinje. == Historija == U drugoj polovini XIII vijeka , kralj [[Stefan Vladislav|Vladislav Nemanjić]], poklanja Godinje manastiru u [[Vranjina|Vranjini]]. Balšići su boravili u Godinju, pitomom selu poznatom po bogatim izvorima i vinogradima, gdje su imali svoj letnjikovac (kao privremeni „dvor“, u sigurnom zaleđu, koristili su ga u nemirnim vremenima). Tako je (poslije [[1408]]. godine) nakon pregovora u ratu sa [[Mletačka republika|Mlečanima]], [[Balša III Balšić|Balša Treći Balšić]], gospodar Zete, boraveći sa svojom majkom [[Jelena Lazarević Balšić Hranić|Jelenom]] u Godinju, donio vladarsku ispravu. U njoj, svojim podanicima objavljuje da se sa Republikom sklopljen privremeni mir mora poštovati. I danas postoji građevina, za koju mještani tvrde da je bila ljetnjikovac Balšića, a ostao je i u kamenu uklesani grb [[Crnojevići|Crnojevića]]. Kula stražarnica („pandurica“) svjedoči o obližnjoj granici sa [[Otomansko carstvo|Otomanskim carstvom]]. Od nekadašnje četri crkve, očuvana je crkva sv. Nikole , iz XVIII vijeka. Vidljivi su ostaci crkve sv. Jovana Bogoslova (vjerovatno iz VII vijeka). Postoje ostaci devet mlinova i četri kamena gumna. ==== ''Ljepotica iz Godinja'' ==== ''Na izboru, takmičenju za najljepšu ženu svijeta, koje je održano u Londonu, [[1907]]. godine, Crnu Goru je predstavljala djevojka iz Godinja, Milena Delibašić. I pored mnoštva ponuda za dalji angažman, pa i bračnih, odbila je bogatstvo, slavu i mogućnost da ostane u [[London]]u. Vratila se teškom životu u crnogorskom selu. Udalase za jednog momka (Lekovića) čiji potomci i danas čuvaju isječke iz poznatih svjetskih novina , sa slikama i pričom o ovoj skromnoj djevojci.'' <gallery> Image:Godinje, Montenegro - old village 4.jpg|Stara kuća u Godinjama Image:Godinje, Montenegro - old village.jpg|Staro selo u Crmnici </gallery> == Demografija == U naselju Godinje živi 52 punoletna stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 54,8 godina (52,7 kod muškaraca i 56,9 kod žena). U naselju ima 28 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 2,14. Ovo naselje je uglavnom naseljeno [[Crnogorci]]ma (prema popisu iz [[2003]]. godine). {| width="50%" style="background:transparent; " | valign="top" width="50%" style="border:1px solid black; " | <!-- ============================================================================================= POČETAK GRAFIKA ===============================================================================================--> <center> :''Grafik promene broja stanovnika tokom 20. veka'' {| | style="border:1px solid gray; padding: 0;" | <timeline> ImageSize = width:250 height:200 PlotArea = left:40 right:10 top:10 bottom:20 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = justify Colors = id:gray1 value:gray(0.9) DateFormat = yyyy Period = from:1940 till:2010 ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1940 PlotData = bar:445 color:gray1 width:1 from:start till:end bar:296 color:gray1 from:start till:end bar:148 color:gray1 from:start till:end bar:0 color:gray1 LineData = layer:front points:(62,161)(77,147) color:blue width:2 points:(77,147)(100,110) color:blue width:2 points:(100,110)(128,105) color:blue width:2 points:(128,105)(157,50) color:blue width:2 points:(157,50)(185,35) color:blue width:2 points:(185,35)(220,42) color:blue width:2 </timeline> |} </center> <!-- ============================================================================================= KRAJ GRAFIKA ===============================================================================================--> | valign="down" width="50%" | {{Popis-CG |izvor=<ref>Knjiga 9, ''Stanovništvo, uporedni pregled broja stanovnika 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2003, podaci po naseljima'', Republički zavod za statistiku, Podgorica, septembar 2005, COBISS-ID 8764176</ref> |p1948=371 |p1953=335 |p1961=236 |p1971=225 |p1981=79 |p1991=41 |p1991n=41 |p2003s=60 |p2003=60 }} |} {{Grafikon postoci |širina=300px |naslov=Etnički sastav prema popisu iz [[Popis stanovništva 2003. u Crnoj Gori|2003.]]<ref>Knjiga 1, ''Stanovništvo, nacionalna ili etnička pripadnost, podaci po naseljima'', Republički zavod za statistiku, Podgorica, septembar 2004, {{ISBN|86-84433-00-9}}</ref> |pozadina=#ddd |pozicija=left |šipke= {{Vrsta sa postotkom|[[Crnogorci]]|yellow|45|75.0}} {{Vrsta sa postotkom|[[Srbi]]|blue|12|20.0}} {{Vrsta sa postotkom|nepoznato|red|0|0.0}} }} {{Grafikon piramida |izvor=<ref>Knjiga 2, ''Stanovništvo, pol i starost, podaci po naseljima'', Republički zavod za statistiku, Podgorica, oktobar 2004, COBISS.CG-ID 8489488</ref> |širina=300px |naslov= |pozadina=#eee |levo2=m |desno2=ž |šipke levo desno= {{Vrsta levo desno|?|gray|0|0.0|0.0|0}} {{Vrsta levo desno|80+|gray|4|50.0|25.0|2}} {{Vrsta levo desno|75-79|gray|2|25.0|25.0|2}} {{Vrsta levo desno|70-74|gray|2|25.0|50.0|4}} {{Vrsta levo desno|65-69|gray|4|50.0|62.5|5}} {{Vrsta levo desno|60-64|gray|3|37.5|87.5|7}} {{Vrsta levo desno|55-59|gray|2|25.0|25.0|2}} {{Vrsta levo desno|50-54|gray|3|37.5|12.5|1}} {{Vrsta levo desno|45-49|gray|0|0.0|0.0|0}} {{Vrsta levo desno|40-44|gray|1|12.5|0.0|0}} {{Vrsta levo desno|35-39|gray|1|12.5|25.0|2}} {{Vrsta levo desno|30-34|gray|2|25.0|0.0|0}} {{Vrsta levo desno|25-29|gray|1|12.5|25.0|2}} {{Vrsta levo desno|20-24|gray|0|0.0|0.0|0}} {{Vrsta levo desno|15-19|gray|0|0.0|12.5|1}} {{Vrsta levo desno|10-14|gray|2|25.0|0.0|0}} {{Vrsta levo desno|5-9|gray|1|12.5|0.0|0}} {{Vrsta levo desno|0-4|gray|2|25.0|25.0|2}} |prosekm=- |prosekž=2 }} {{DomaćinstvaNaseljaCG|99|91|70|54|35|23|28|28|13|11|-|-|1|1|2|-|-|-|2,14}} {{BrakNaseljaSrbija|25|4|19|2|-|-|28|3|16|9|-|-}} {{ZanimanjaNaseljaSrbija|5|-|-|-|-|2|1|-|-|2|1|-|-|-|-|-|-|-|-|-|6|-|-|-|-|2|1|-|-|2|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|1|-|-|-|-|-|-|-|-|1|-|-|-|-|-|-}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Godinje}} * [http://crnvo.me/docs/biblio_mne/p47.pdf Detaljno o Godinju na “Expeditio Godinje”PDF]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.nparkovi.me/zivjeti-u-parku/godinje-skadarsko-jezero Godinje na Skadarskom jezeru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120807164933/http://www.nparkovi.me/zivjeti-u-parku/godinje-skadarsko-jezero |date=2012-08-07 }} * [http://www.fallingrain.com/world/MJ/00/Godinje.html Mape, aerodromi i vremenska situacija lokacija (Fallingrain)] * [http://wikimapia.org/maps?ll=42.2195,19.106333&spn=0.3,0.3 Satelitska mapa (Wikimapia)] * [http://www.maplandia.com/serbia-and-montenegro/crna-gora/godinje/ Gugl satelitska mapa (Maplandia)] * [http://www.mapquest.com/maps/map.adp?latlongtype=decimal&latitude=42.2195&longitude=19.106333&zoom=8 Plan naselja na mapi (Mapquest)]{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.vijesti.me/vijesti/stale-godine-najneobicnijem-crnogorskom-selu-clanak-78494 Godinje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120620221842/http://www.vijesti.me/vijesti/stale-godine-najneobicnijem-crnogorskom-selu-clanak-78494 |date=2012-06-20 }} * [http://www.montenegro.com/fotopisi/centralna/Crmnica_-_selo_Godinje.html Godinje u Crmnici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180424184653/http://www.montenegro.com/fotopisi/centralna/Crmnica_-_selo_Godinje.html |date=2018-04-24 }} {{Opština Bar}} [[Kategorija:Opština Bar]] [[Kategorija:Srednjovjekovni trgovi, naselja i gradovi u Crnoj Gori]] 8fgxxxymbg3bxz5z5eybpp6rlb6dgwm 0 1451498 42587394 42439560 2026-05-04T10:28:37Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587394 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naselje | ime = Gjakova | drugo_ime = Opština Đakovica/ Општина Ђаковица | službeno_ime = Komuna e Gjakovës | izvorno_ime = | izvorno_ime_jezik = <!-- ISO 639-2 kod, npr. "fr" za francuski jezik. Ukoliko više od jednog, koristiti {{jezik}} --> | tip_naselja = [[Općine Kosova|Općina]] | transkripcija_jezik1 = | transkripcija_jezik1_vrsta = | transkripcija_jezik1_info = | transkripcija_jezik1_vrsta1 = | transkripcija_jezik1_info1 = | transkripcija_jezik1_vrsta2 = | transkripcija_jezik1_info2 = <!-- itd, sve do transkripcija_jezik1_vrsta6 / transkripcija_jezik1_info6 --> | transkripcija_jezik2 = | transkripcija_jezik2_vrsta = | transkripcija_jezik2_info = | transkripcija_jezik2_vrsta1 = | transkripcija_jezik2_info1 = | transkripcija_jezik2_vrsta2 = | transkripcija_jezik2_info2 = <!-- itd, sve do transkripcija_jezik2_vrsta6 / transkripcija_jezik2_info6 --> | slika_horizont = | slika_veličina = | slika_alt = | slika_opis = | slika_zastava = Flag of Gjakova.png | zastava_alt = | zastava_okvir = | zastava_link = | slika_grb = Stema e Komunës Gjakovë.svg | grb_alt = | grb_veličina = | grb_link = | grb_vrsta = | slika_štit = | štit_alt = | etimologija = | nadimak = | moto = | slika_mapa = Gjakovë in Kosovo 2018.svg | mapa_alt = | opis_mape = Općina Gjakova na karti Kosova | marker_mapa = | marker_mapa_alt = | marker_mapa_opis = | marker_mapa_veličina = | marker_oznaka_pozicija = | marker_reljef = <!-- uneti „1” (bez navodnika) za prikaz reljefne mape umesto administrativne. Za neke države je moguće uneti i druge brojeve za prikaze drugačijih mapa --> | koordinate = <!-- {{coord|uneti latitudu|uneti longitudu|region:uneti dvoslovni kod države|display=inline,title}} --> | koordinate_vrsta = | koordinate_napomene = | podjela_vrsta = Država | podjela_ime = {{flag|Kosovo}} | podjela_vrsta1 = [[Okruzi Kosova|Okrug]] | podjela_ime1 = [[Gjakova (okrug)|Gjakova]] | osnivanje_naslov = | osnivanje_datum = | osnivanje_naslov1 = <!-- parametri idu do osnivanje_naslov7 --> | osnivanje_datum1 = <!-- parametri idu do osnivanje_datum7 --> | ugašen_naslov = <!-- za bivše gradove --> | ugašen_datum = | osnivač = | sjedište_vrsta = | sjedište = [[Gjakova]] | vlada_napomene = | vlada_vrsta = | vladajuće_tijelo = | vođa_stranka = | vođa_titula = Načelnik | vođa_ime = [[Ardian Gjini]] | vođa_titula1 = <!-- parametri idu do vođa_titula4 --> | vođa_ime1 = <!-- parametri idu do vođa_ime4 --> | površina_ukupno = 587 | površina_zemlje = | površina_vode = | površina_urban = | površina_rural = | površina_metro = | površina_vode_procenat = | površina_rang = | površina_blank1_naslov = | površina_blank1 = | površina_blank2_naslov = | površina_blank2 = | površina_napomene = | površina_urban_napomene = <!-- <ref> </ref> --> | površina_rural_napomene = <!-- <ref> </ref> --> | površina_metro_napomene = <!-- <ref> </ref> --> | površina_napomena = | dužina_km = | širina_km = | dimenzije_napomene = | nadmorska_visina = | visina_napomene = | stanovništvo_datum = [[2011.]] | stanovništvo_ukupno = 94556 | stanovništvo_urban = | stanovništvo_rural = | stanovništvo_metro = | stanovništvo_blank1 = | stanovništvo_blank2 = | stanovništvo_napomena = | stanovništvo_demonim = | stanovništvo_napomene = | vremenska_zona = [[CET]] | vremenska_zona_DST = [[CEST]] | utc_pomak = +1 | utc_pomak_DST = +2 | utc_pomak2 = <!-- parametri idu do utc_pomak5 --> | utc_pomak2_DST = <!-- parametri idu do utc_pomak5_DST --> | poštanski_broj_vrsta = | poštanski_broj = 50010 | pozivni_broj_vrsta = | pozivni_broj = <!-- ili |pozivni_brojevi --> | registarska_oznaka_vrsta = | registarska_oznaka = 07 | iso_kod = | veb-sajt = {{URL|https://kk.rks-gov.net/gjakove/|kk.rks-gov.net}} | napomene = }} '''Gjakova''' ({{jez-al|Komuna e Gjakovës}}; {{jez-sh|Đakovica}}, Општина Ђаковица), [[općine Kosova|općina]] na [[Kosovo|Kosovu]] koja se nalazi u sklopu [[Gjakova (okrug)|Gjakovačkog okruga]]. Sjedište općine [[Gjakova|istoimeni]] je grad. Površina općine je 587 km². U općini, po rezultatima popisa stanovništva iz [[2011.]] godine na Kosovu, živi 94,556 stanovnika. == Naselja == U sklopu općine Gjakova nalaze se sljedeća naselja: {| class="wikitable sortable" width=45% !rowspan=2| Naselje !colspan=2| [[Srpskohrvatski]] naziv !rowspan=2| Broj stanovnika<br>{{small|([[2011.]])}} |- ! [[Latinica]] ! [[Ćirilica]] |- ! [[Babaj i Bokës]] | {{center|Babaj Boks}} | {{center|Бабај Бокс}} | {{center|595}} |- ! [[Bardhaniqi]] | {{center|Bardonić}} | {{center|Бардонић}} | {{center|498}} |- ! [[Bardhasani]] | {{center|Bardosan}} | {{center|Бардосан}} | {{center|316}} |- ! [[Batusha (Gjakova)|Batusha]] | {{center|Batuša}} | {{center|Батуша}} | {{center|957}} |- ! [[Beci]] | {{center|Bec}} | {{center|Бец}} | {{center|1,223}} |- ! [[Berjahu]] | {{center|Berjak}} | {{center|Берјак}} | {{center|154}} |- ! [[Bishtazhini]] | {{center|Bistražin}} | {{center|Бистражин}} | {{center|429}} |- ! [[Biteshi]] | {{center|Donji Biteš}} | {{center|Доњи Битеш}} | {{center|212}} |- ! [[Brekoci]] | {{center|Brekovac}} | {{center|Брековац}} | {{center|2,948}} |- ! [[Brovina]] | {{center|Brovina}} | {{center|Бровина}} | {{center|565}} |- ! [[Cërmjani]] | {{center|Crmljane}} | {{center|Црмљане}} | {{center|1,141}} |- ! [[Dallashaj]] | {{center|Dalašaj}} | {{center|Далаша}} | {{center|334}} |- ! [[Damjani]] | {{center|Damjane}} | {{center|Дамјане}} | {{center|5,133}} |- ! [[Deva, Kosovo|Deva]] | {{center|Deva}} | {{center|Дева}} | {{center|547}} |- ! [[Doblibara]] | {{center|Doblibare}} | {{center|Доблибаре}} | {{center|902}} |- ! [[Dobrixha]] | {{center|Dobrić}} | {{center|Добрић}} | {{center|176}} |- ! [[Dobroshi]] | {{center|Dobroš}} | {{center|Доброш}} | {{center|568}} |- ! [[Doli, Kosovo|Doli]] | {{center|Dolj}} | {{center|Дољ}} | {{center|872}} |- ! [[Dujaka]] | {{center|Dujak}} | {{center|Дујак}} | {{center|715}} |- ! [[Duzhnja]] | {{center|Dužnje}} | {{center|Дужње}} | {{center|467}} |- ! [[Firaja (Gjakova)|Firaja]] | {{center|Firaja}} | {{center|Фираја}} | {{center|158}} |- ! [[Firza]] | {{center|Firza}} | {{center|Фирза}} | {{center|443}} |- ! [[Fshaj]] | {{center|Fšaj}} | {{center|Фшај}} | {{center|404}} |- ! [[Gërçina]] | {{center|Grčina}} | {{center|Грчина}} | {{center|1,255}} |- ! [[Gërgoci]] | {{center|Grgoc}} | {{center|Гргоц}} | {{center|324}} |- ! [[Gjakova]] | {{center|Đakovica}} | {{center|Ђаковица}} | {{center|40,827}} |- ! [[Godeni (Gjakova)|Godeni]] | {{center|Goden}} | {{center|Годен}} | {{center|72}} |- ! [[Guska, Kosovo|Guska]] | {{center|Guska}} | {{center|Гуска}} | {{center|136}} |- ! [[Hereçi]] | {{center|Ereč}} | {{center|Ереч}} | {{center|843}} |- ! [[Jabllanica (Gjakova)|Jabllanica]] | {{center|Jablanica}} | {{center|Јабланица}} | {{center|439}} |- ! [[Jahoci]] | {{center|Jahoc}} | {{center|Јахоц}} | {{center|553}} |- ! [[Janoshi]] | {{center|Janoš}} | {{center|Јанош}} | {{center|318}} |- ! [[Kodralia (Gjakova)|Kodralia]] | {{center|Kodralija}} | {{center|Кодралија}} | {{center|145}} |- ! [[Korenica, Kosovo|Korenica]] | {{center|Korenica}} | {{center|Кореница}} | {{center|460}} |- ! [[Kosharja (Gjakova)|Kosharja]] | {{center|Košare}} | {{center|Кошаре}} | {{center|0}} |- ! [[Kralani]] | {{center|Kraljane}} | {{center|Краљане}} | {{center|1,153}} |- ! [[Kusari]] | {{center|Kusar}} | {{center|Кусар}} | {{center|195}} |- ! [[Kushaveci]] | {{center|Kuševac}} | {{center|Кушевац}} | {{center|190}} |- ! [[Lipoveci]] | {{center|Lipovac}} | {{center|Липовац}} | {{center|860}} |- ! [[Llugaxhia (Gjakova)|Llugaxhia]] | {{center|Lugađija}} | {{center|Лугађија}} | {{center|424}} |- ! [[Lugbunari]] | {{center|Ljugbunar}} | {{center|Љугбунар}} | {{center|190}} |- ! [[Madanaj]] | {{center|Madanaj}} | {{center|Маданај}} | {{center|248}} |- ! [[Marmulli]] | {{center|Marmule}} | {{center|Мармуле}} | {{center|641}} |- ! [[Meja (Gjakova)|Meja]] | {{center|Meja}} | {{center|Меја}} | {{center|4,888}} |- ! [[Meqa]] | {{center|Meća}} | {{center|Мећа}} | {{center|181}} |- ! [[Moglica]] | {{center|Moglica}} | {{center|Моглица}} | {{center|345}} |- ! [[Molliqi]] | {{center|Molić}} | {{center|Молић}} | {{center|624}} |- ! [[Morina, Kosovo|Morina]] | {{center|Morina}} | {{center|Морина}} | {{center|189}} |- ! [[Neci]] | {{center|Nec}} | {{center|Нец}} | {{center|253}} |- ! [[Nivokazi]] | {{center|Nivokaz}} | {{center|Нивоказ}} | {{center|654}} |- ! [[Novosella e Epërme]] | {{center|Gornje Novo Selo}} | {{center|Горње Ново Село}} | {{center|691}} |- ! [[Novosella e Poshtme]] | {{center|Donje Novo Selo}} | {{center|Доње Ново Село}} | {{center|532}} |- ! [[Orizja]] | {{center|Orize}} | {{center|Оризе}} | {{center|78}} |- ! [[Osek Hyla]] | {{center|Osek Hilja}} | {{center|Осек Хиља}} | {{center|1,151}} |- ! [[Osek Pasha]] | {{center|Osek Paša}} | {{center|Осек Паша}} | {{center|267}} |- ! [[Pacaj]] | {{center|Pacaj}} | {{center|Пацај}} | {{center|270}} |- ! [[Palabardha]] | {{center|Paljabarda}} | {{center|Паљабарда}} | {{center|253}} |- ! [[Pjetërshani]] | {{center|Petrušan}} | {{center|Петрушан}} | {{center|209}} |- ! [[Plançori]] | {{center|Pljančor}} | {{center|Пљанчор}} | {{center|613}} |- ! [[Ponosheci]] | {{center|Ponoševac}} | {{center|Поношевац}} | {{center|585}} |- ! [[Popoci (Gjakova)|Popoci]] | {{center|Popovac}} | {{center|Поповац}} | {{center|300}} |- ! [[Qerimi]] | {{center|Ćerim}} | {{center|Ћерим}} | {{center|802}} |- ! [[Qerreti]] | {{center|Ćeret}} | {{center|Ћерет}} | {{center|6}} |- ! [[Raça]] | {{center|Rača}} | {{center|Рача}} | {{center|393}} |- ! [[Radoniqi]] | {{center|Radonjić}} | {{center|Радонјић}} | {{center|0}} |- ! [[Rakoci]] | {{center|Rakoc}} | {{center|Раков}} | {{center|19}} |- ! [[Rakovina]] | {{center|Rakovina}} | {{center|Раковина}} | {{center|561}} |- ! [[Ramoci]] | {{center|Ramoc}} | {{center|Рамоц}} | {{center|190}} |- ! [[Rashkoci]] | {{center|Raškoc}} | {{center|Рашкоц}} | {{center|269}} |- ! [[Rogova]] | {{center|Rogovo}} | {{center|Рогово}} | {{center|4,115}} |- ! [[Rracaj]] | {{center|Racaj}} | {{center|Рацај}} | {{center|195}} |- ! [[Rrezina]] | {{center|Rezine}} | {{center|Резине}} | {{center|191}} |- ! [[Rrypaj]] | {{center|Ripaj}} | {{center|Рипај}} | {{center|155}} |- ! [[Sheremeti]] | {{center|Šeremet}} | {{center|Шеремет}} | {{center|177}} |- ! [[Shishmani]] | {{center|Šišman}} | {{center|Шишман}} | {{center|503}} |- ! [[Skivjani]] | {{center|Skivjane}} | {{center|Скивјане}} | {{center|2,254}} |- ! [[Smaqi (Gjakova)|Smaqi]] | {{center|Smać}} | {{center|Смаћ}} | {{center|435}} |- ! [[Smolica]] | {{center|Smonica}} | {{center|Смоница}} | {{center|493}} |- ! [[Sopoti]] | {{center|Sopot}} | {{center|Сопот}} | {{center|126}} |- ! [[Stublla]] | {{center|Stubla}} | {{center|Стубла}} | {{center|187}} |- ! [[Trakaniqi]] | {{center|Trakanić}} | {{center|Траканић}} | {{center|349}} |- ! [[Ujzi]] | {{center|Ujz}} | {{center|Ујз}} | {{center|412}} |- ! [[Vogova]] | {{center|Vogovo}} | {{center|Вогово}} | {{center|450}} |- ! [[Vraniqi (Gjakova)|Vraniqi]] | {{center|Vranić}} | {{center|Вранић}} | {{center|279}} |- ! [[Zhabeli]] | {{center|Žabelj}} | {{center|Жабељ}} | {{center|404}} |- ! [[Zhdredha]] | {{center|Ždrelo}} | {{center|Ждрело}} | {{center|283}} |- ! [[Zhubi]] | {{center|Žub}} | {{center|Жуб}} | {{center|136}} |- ! [[Zylfaj]] | {{center|Zulfaj}} | {{center|Зулфај}} | {{center|59}} |} == Stanovništvo == {{Populacije kroz historiju |footnote = Izvori:<ref name="einwohner">{{cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/kosovo-census-ks.htm|title=Kosovo censuses|work=pop-stat.mashke.org|access-date=2017-10-09|language=en|archive-date=2015-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20150505232018/http://pop-stat.mashke.org/kosovo-census-ks.htm}}</ref> |title = Populacija<br>kroz historiju |percentages = |[[1948.]]|34311 |[[1953.]]|37425 |[[1961.]]|44168 |[[1971.]]|57202 |[[1981.]]|73451 |[[1991.]]|92836 |[[2011.]]|94557 }} Prema službenom popisu stanovništva iz [[2011.]] godine, općina Gjakova imala je 94,556 stanovnika. Etnički sastav je sljedeći:<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/kosovo-ethnic-loc2011.htm |title=Etnička struktura nakon popisa 2011. |access-date=2024-04-04 |archive-date=2026-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260218124455/http://pop-stat.mashke.org/kosovo-ethnic-loc2011.htm |url-status=dead }}</ref> {{Grafikon postoci |izvor= |širina=400px |naslov=Etnički sastav prema popisu iz [[2011.]] |pozadina=#ddd |pozicija= |šipke= {{Vrsta sa postotkom|[[Albanci]]|red|87,672|92.72}} {{Vrsta sa postotkom|[[Egipćani (Balkan)|Egipćani]]|orange|5,117|5.41}} {{Vrsta sa postotkom|[[Romi]]|orange|738|0.78}} {{Vrsta sa postotkom|[[Aškalije]]|green|613|0.65}} {{Vrsta sa postotkom|[[Bošnjaci]]|purple|73|0.08}} {{Vrsta sa postotkom|[[Srbi]]|blue|17|0.02}} {{Vrsta sa postotkom|[[Turci]]|orange|16|0.02}} {{Vrsta sa postotkom|[[Goranci]]|purple|13|0.01}} {{Vrsta sa postotkom|Ostalo|grey|297|0.31}} }} == Reference == {{reflist}} {{Općina Gjakova}} {{Okrug Gjakova}} {{Općine Kosova}} {{Authority control}} [[Kategorija:Općine Kosova|Gjakova]] [[Kategorija:Okrug Gjakova]] 9md0fvln7vgqd7w3t42v2r61czi6ip8 0 1452830 42587359 42486853 2026-05-04T06:48:48Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587359 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Makedoniji-lat |mesto = Gabrovnik |izvorno_ime = <small>{{jez-mak|Габровник}}</small> |grb = |slika = Поглед на Габровник.jpg |opis_slike = |opština = Čaška |populacija = 9 |nadm visina = 600 |gšir = 41.5264 |gduž = 21.4956 |pozivni broj = (+389) 043 |poštanski kod = 1415 |registarska oznaka = VE }} '''Gabrovnik''' ({{jez-mak|Габровник}}) je naselje u [[Republika Makedonija|Republici Makedoniji]], u središnjem države. Gabrovnik pripada [[Opština Čaška|opštini Čaška]]. ==Prirodni uslovi== Gabrovnik je smešten u središnjem delu [[Republika Makedonija|Republike Makedonije]]. Od najbližeg većeg grada, [[Veles (grad)|Velesa]], naselje je udaljeno 40&nbsp;km jugozapadno. Naselje Gabrovnik se nalazi u istorijskoj oblasti [[Azot (reka)|Azot]]. Naselje je smešteno u dolini pritoke reke [[Babuna (reka)|Babune]]. Jugozapadno od naselja izdiže se planina [[Babuna (planina)|Babuna]]. Nadmorska visina naselja je približno 600 metara. Mesna klima je [[Kontinentalna klima|kontinentalna]]. == Historija == ==Stanovništvo== Gabrovnik je prema poslednjem popisu iz [[2002.]] godine imao 9 stanovnika. Prema istom popisu pretežno stanovništvo u naselju su etnički [[Makedonci]] (100%). Većinska veroispovest je [[pravoslavlje]]. == Povezano == *[[Opština Čaška]] ==Izvori== * [http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.] {{reflist}} == Vanjske veze == * [http://www.caska.gov.mk www.caska.gov.mk Zvanična stranica opštine Čaška] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227071007/https://caska.gov.mk/ |date=2021-02-27 }} {{Opština Čaška}} [[Kategorija:Opština Čaška]] ebwsi4rmoiuz3b7pwwa31vaatae8o3x 0 1452848 42587409 42354108 2026-05-04T11:14:54Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587409 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Makedoniji-lat |mesto = Glođi |izvorno_ime = <small>{{jez-mak|Glođi}}</small> |grb = |slika = |opis_slike = Pogled na Pršovce |opština = Tearce |populacija = 1.295 |nadm visina = 540 |gšir = 42.0903 |gduž = 21.0639 |pozivni broj = +389 (0)44 |poštanski kod = 1224 |registarska oznaka =TE }} '''Glođi''' ({{jez-mak|Glođi}}) su naselje u [[Republika Makedonija|Republici Makedoniji]], u severnom delu države. Glođi pripadaju [[Opština Tearce|opštini Tearce]]. ==Prirodni uslovi== Naselje Glođi je smešteno u severnom delu [[Republika Makedonija|Republike Makedonije]]. Od najbližeg većeg grada, [[Tetovo|Tetova]], naselje je udaljeno 14&nbsp;km severno. Glođi se nalaze u donjem delu istorijske oblasti [[Polog]]. Naselje je položeno na severozapadnom obodu [[Pološko polje|Pološkog polja]]. Istočno od naselja pruža se [[polje]], a zapadno se izdiže [[Šar-planina]]. Nadmorska visina naselja je približno 540 metara. Klima u naselju je [[umereno kontinentalna klima|umereno kontinentalna]]. == Historija == ==Stanovništvo== Glođi su prema poslednjem popisu iz [[2002.]] godine imali 1.295 stanovnika. Pretežno stanovništvo u naselju su [[Albanci]] (76%), a u manjini su etnički [[Makedonci]] (24%). Većinska veroispovest je [[islam]], a manjinska [[pravoslavlje]]. == Povezano == *[[Opština Tearce]] ==Izvori== * [http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.] == Vanjske veze == {{Commonscat|Gloǵi}} * [http://www.tearce.gov.mk www.tearce.gov.mk Zvanična stranica opštine Tearce] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071214225834/http://www.tearce.gov.mk/ |date=2007-12-14 }} {{Opština Tearce}} [[Kategorija:Opština Tearce]] pw5rv5iwdmk5bxoc9i01yo039wgpvnk 0 1452872 42587416 42349518 2026-05-04T11:40:15Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587416 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Makedoniji-lat |mesto = Golozinci |izvorno_ime = <small>{{jez-mak|Golozinci}}</small> |grb = |slika = |opis_slike = |opština = Čaška |populacija = 3 |nadm visina = 290 |gšir = 41.6428 |gduž = 21.6286 |pozivni broj = (+389) 043 |poštanski kod = 1413 |registarska oznaka =VE }} '''Golozinci''' ({{jez-mak|Golozinci}}) su naselje u [[Republika Makedonija|Republici Makedoniji]], u središnjem države. Golozinci pripadaju [[Opština Čaška|opštini Čaška]]. == Prirodni uslovi == Golozinci su smešteni u središnjem delu [[Republika Makedonija|Republike Makedonije]]. Od najbližeg većeg grada, [[Veles (grad)|Velesa]], naselje je udaljeno 18&nbsp;km jugozapadno. Naselje Golozinci se nalazi u istorijskoj oblasti [[Grohot]]. Naselje je smešteno u dolini reke [[Topolka|Topolke]]. Zapadno od naselja izdiže se planina [[Jakupica]]. Nadmorska visina naselja je približno 290 metara. Mesna klima je izmenjena [[Kontinentalna klima|kontinentalna]] sa značajnim uticajem [[Egej]]a (žarka leta). == Historija == == Stanovništvo == Golozinci su prema poslednjem popisu iz [[2002.]] godine imali 43 stanovnika. Prema istom popisu pretežno stanovništvo u naselju su etnički [[Makedonci]] (100%). Većinska veroispovest je [[pravoslavlje]]. == Povezano == * [[Opština Čaška]] == Izvori == * [http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.] == Vanjske veze == {{Commonscat|Golozinci}} * [http://www.caska.gov.mk www.caska.gov.mk Zvanična stranica opštine Čaška] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227071007/https://caska.gov.mk/ |date=2021-02-27 }} {{Opština Čaška}} [[Kategorija:Opština Čaška]] axm6q0v1coveojwkcf8l52vxy3gf298 0 1453004 42587000 42353874 2026-05-03T12:51:43Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587000 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Makedoniji-lat |mesto = Donje Palčište |izvorno_ime = <small>{{jez-mak|Dolno Palčište}}</small> |grb = |slika = |opis_slike = |opština = Bogovinje |populacija = 3.345 |nadm visina = 480 |gšir = 41.9681 |gduž = 20.9261 |pozivni broj = +389 (0)44 |poštanski kod = 1221 |registarska oznaka =TE }} '''Donje Palčište''' ({{jez-mak|Dolno Palčište}}) je naselje u [[Republika Makedonija|Republici Makedoniji]], u severozapadnom delu države. Donje Palčište pripada [[Opština Bogovinje|opštini Bogovinje]]. == Prirodni uslovi == Naselje Donje Palčište je smešteno u severozapadnom delu [[Republika Makedonija|Republike Makedonije]]. Od najbližeg većeg grada, [[Tetovo|Tetova]], naselje je udaljeno 8&nbsp;km južno. Donje Palčište se nalazi u gornjem delu istorijske oblasti [[Polog]]. Naselje je položeno na zapadnom obodu [[Pološko polje|Pološkog polja]]. Istočno od naselja pruža se polje, a zapadno se izdiže [[Šar-planina]]. Nadmorska visina naselja je približno 480 metara. '''Klima''' u naselju je [[umerenokontinentalna klima|umereno kontinentalna]]. == Historija == == Stanovništvo == Donje Palčište je prema poslednjem popisu iz [[2002]]. godine imalo 3.345 stanovnika. Pretežno stanovništvo u naselju su [[Albanci]] (99%). Većinska veroispovest je [[islam]]. == Povezano == * [[Opština Bogovinje]] == Izvori == * [http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.] == Vanjske veze == * [http://www.komunabogovine.gov.mk www.komunabogovine.gov.mk Zvanična stranica opštine Bogovinje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210205080409/http://komunabogovine.gov.mk/ |date=2021-02-05 }} {{Opština Bogovinje}} {{Gradovi u Makedoniji}} [[Kategorija:Opština Bogovinje]] dqd9yryanmm6j160qfnkkvvag28pd9q 0 1453021 42586999 42497167 2026-05-03T12:49:59Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42586999 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Makedoniji-lat |mesto = Donje Jabolčište |izvorno_ime = <small>{{jez-mak|Долно Јаболчиште}}</small> |grb = |slika = Поглед на Долно Јаболчиште.jpg |opis_slike = |opština = Čaška |populacija = 718 |nadm visina = 890 |gšir = 41.7264 |gduž = 21.5147 |pozivni broj = (+389) 043 |poštanski kod = 1413 |registarska oznaka =VE }} '''Donje Jabolčište''' ({{jez-mak|Долно Јаболчиште}}) je naselje u [[Republika Makedonija|Republici Makedoniji]], u središnjem države. Donje Jabolčište pripada [[Opština Čaška|opštini Čaška]]. == Prirodni uslovi == Donje Jabolčište je smešteno u središnjem delu [[Republika Makedonija|Republike Makedonije]]. Od najbližeg većeg grada, [[Veles (grad)|Velesa]], naselje je udaljeno 35&nbsp;km zapadno. Naselje Donje Jabolčište se nalazi u istorijskoj oblasti [[Grohot]]. Naselje je smešteni su na visoko, na visovima planine [[Jakupica|Jakupice]], u gornjem toku reke [[Topolka|Topolke]]. Nadmorska visina naselja je približno 890 metara. Mesna klima je [[planinska klima|planinska]] zbog znatne nadmorske visine. == Historija == == Stanovništvo == Donje Jabolčište je prema poslednjem popisu iz [[2002.]] godine imalo 718 stanovnika. Prema istom popisu pretežno stanovništvo u naselju su [[Albanci]] (99%). Većinska veroispovest je [[islam]]. == Povezano == * [[Opština Čaška]] == Vanjske veze == * [http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.] * [http://www.caska.gov.mk www.caska.gov.mk Zvanična stranica opštine Čaška] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227071007/https://caska.gov.mk/ |date=2021-02-27 }} {{Opština Čaška}} [[Kategorija:Opština Čaška]] 2wmydkmgsr3bxomzrlo22ni8t5xeawi 0 1453022 42587001 42349193 2026-05-03T12:56:48Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587001 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Makedoniji-lat |mesto = Donji Vranovci |izvorno_ime = <small>{{jez-mak|Долно Врановци}}</small> |grb = |slika = Поглед на селото Долно Врановци (2).jpg |opis_slike = |opština = Čaška |populacija = 51 |nadm visina = 360 |gšir = 41.5881 |gduž = 21.7044 |pozivni broj = (+389) 043 |poštanski kod = 1414 |registarska oznaka =VE }} '''Donji Vranovci''' ({{jez-mak|Долно Врановци}}) su naselje u [[Republika Makedonija|Republici Makedoniji]], u središnjem države. Donji Vranovci pripadaju [[Opština Čaška|opštini Čaška]]. ==Prirodni uslovi== Donji Vranovci su smešteni u središnjem delu [[Republika Makedonija|Republike Makedonije]]. Od najbližeg većeg grada, [[Veles (grad)|Velesa]], naselje je udaljeno 22&nbsp;km južno. Naselje Donji Vranovci se nalazi u istorijskoj oblasti [[Klepa]]. Naselje je smešteno u dolini reke [[Babuna (reka)|Babune]]. Istočno od naselja izdiže se planina [[Klepa]]. Nadmorska visina naselja je približno 360 metara. Mesna klima je [[Kontinentalna klima|kontinentalna]]. == Historija == ==Stanovništvo== Donji Vranovci su prema poslednjem popisu iz [[2002.]] godine imali 51 stanovnika. Prema istom popisu pretežno stanovništvo u naselju su etnički [[Makedonci]] (100%). Većinska veroispovest je [[pravoslavlje]]. == Povezano == *[[Opština Čaška]] ==Izvori== * [http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.] == Vanjske veze == * [http://www.caska.gov.mk www.caska.gov.mk Zvanična stranica opštine Čaška] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227071007/https://caska.gov.mk/ |date=2021-02-27 }} {{Opština Čaška}} [[Kategorija:Opština Čaška]] ku20oabbjem0tw38euhn0hxlsyvo1d9 0 1453076 42587005 42292211 2026-05-03T13:12:30Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587005 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Makedoniji-lat |mesto = Dorfulija |izvorno_ime = {{jez-mak|Dorfulija}} |slika = |opis_slike = |opština = Lozovo |populacija = 756 |nadm visina = 280 |gšir = 41.765 |gduž = 21.8931 |pozivni broj = 032 |poštanski kod = 2208 |registarska oznaka = ST }} '''Dorfulija''' ({{jez-mak|Dorfulija}}) je naselje u [[Republika Makedonija|Republici Makedoniji]], u središnjem delu države. Dorfulija je selo u sastavu [[Opština Lozovo|opštine Lozovo]]. ==Prirodni uslovi== Dorfulija je smeštena u središnjem delu [[Republika Makedonija|Republike Makedonije]]. Od najbližeg grada, [[Veles (grad)|Velesa]], naselje je udaljeno 18 kilometara istočno. Naselje Dorfulija se nalazi u jugozapadnom delu istorijske oblasti [[Ovče polje]]. Ono je smešteno u [[Ravnica|ravničarskom]] predelu, koji je dobro obrađen. Nadmorska visina naselja je približno 280 metara. Mesna klima je blaži oblik [[Kontinentalna klima|kontinentalne]] zbog blizine [[Egej]]a (žarka leta). ==Stanovništvo== Dorfulija je prema poslednjem popisu iz [[2002.]] godine imala 756 stanovnika. Većinsko stanovništvo su etnički [[Makedonci]] (75%), a manjine su [[Turci]] (16%), [[Vlasi]] (6%) i [[Srbi]] (2%). Do početka [[20. vek]]a isključivo stanovništvo u selu bili su [[Turci]]. Pretežna veroispovest mesnog stanovništva je [[pravoslavlje]], a manjinska [[islam]]. ==Izvori== * [http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.] == Vanjske veze == * [http://www.opstinalozovo.gov.mk/ www.opstinalozovo.gov.mk Zvanična stranica opštine Lozovo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210413153329/http://www.opstinalozovo.gov.mk/ |date=2021-04-13 }} {{Opština Lozovo}} [[Kategorija:Opština Lozovo]] 6yajxus2adkkmbjuri6sae2qrmohlpg 0 1453100 42587012 42540367 2026-05-03T14:42:53Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587012 wikitext text/x-wiki {{Ostale upotrebe|Drenovo (razvrstavanje)}} {{Naseljeno mesto u Makedoniji-lat |mesto = Drenovo |izvorno_ime = <small>{{jez-mak|Дреново}}</small> |grb = |slika = Поглед на Дреново 3.jpg |opis_slike = |opština = Čaška |populacija = 35 |nadm visina = 620 |gšir = 41.425 |gduž = 21.39 |pozivni broj = (+389) 043 |poštanski kod = 1413 |registarska oznaka =VE }} '''Drenovo''' ({{jez-mak|Дреново}}) je naselje u [[Republika Makedonija|Republici Makedoniji]], u središnjem države. Drenovo pripada [[Opština Čaška|opštini Čaška]]. == Prirodni uslovi == Drenovo je smešteno u središnjem delu [[Republika Makedonija|Republike Makedonije]]. Od najbližeg većeg grada, [[Veles (grad)|Velesa]], naselje je udaljeno 30&nbsp;km zapadno. Mesna klima je [[Kontinentalna klima|kontinentalna]]. == Historija == Selo Drenovo ušlo je u istoriju [[Srpski narod|srpskog naroda]] po bici, [[Bitka kod Drenova|'''Bici kod Drenova''']], koja se vodila na [[Spasovdan]] [[1907.]] između srpskih četa vojvode [[Vasilije Trbić|Vasilija Trbića]], [[Jovan Babunski|Jovana Babunskog]], seoskih četnika iz sela [[Bogomila]] i [[Tehovo]] protiv [[Bugaraši|bugaraškog]] sela Drenova, u kojem su bile nastanjeni bugarski [[komiti]] vojvode Dača iz Bistrice i Stevana Dimitrovskog-Vardarca iz sela [[Gradsko]]. Stevan Dimitrov je bio poznat po zločinima i maltretiranju [[Srbi|Srba]] u lokalnim selima.<ref>Vladimir Ilić: Srpska četnička akcija 1903-1912</ref> Porazom i uništavanjem [[Bugaraši|bugarske]] čete, [[bugari|bugarski]] komiti su proterani iz zapadnog [[Povardarje|Povardarja]]. Iz ove borbe je izašla [[četnička himna]] ''Spremte se, spremte'': {{vikizvornik|Jovan Babunski (Sprem'te se, sprem'te, četnici)|Spremte se, spremte}} :''Srpska mi truba zatrubi :V tova selo Drenovo :Sprem' te se sprem' te, četnici, :Silna će borba da bude.'' == Stanovništvo == Većinska veroispovest je [[pravoslavlje]]. == Povezano == * [[Opština Čaška]] == Reference == {{reflist}} == Izvori == * [http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.] == Vanjske veze == * [http://www.caska.gov.mk www.caska.gov.mk Zvanična stranica opštine Čaška] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227071007/https://caska.gov.mk/ |date=2021-02-27 }} {{Opština Čaška}} [[Kategorija:Opština Čaška]] ol9sd0fjnuc8gts4k16nu4jz0u83jnb 0 1453126 42587024 42292254 2026-05-03T16:07:49Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587024 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Makedoniji-lat |mesto = Dulica |izvorno_ime = {{jez-mak|Dulica}} |slika = |opis_slike = |opština = Makedonska Kamenica |populacija = 305 |nadm visina = 660 |gšir = 41.9798 |gduž = 22.5702 |pozivni broj = 033 |poštanski kod = 2304 |registarska oznaka = KO }} '''Dulica''' ({{jez-mak|Dulica}}) je naselje u [[Republika Makedonija|Republici Makedoniji]], u istočnom delu države. Dulica je u sastavu [[Opština Makedonska Kamenica|opštine Makedonska Kamenica]]. == Prirodni uslovi == Dulica je smeštena u istočnom delu [[Republika Makedonija|Republike Makedonije]]. Od najbližeg grada, [[Delčevo|Delčeva]], naselje je udaljeno 25 kilometara zapadno. Naselje Dulica se nalazi u istorijskoj oblasti [[Pijanec]]. Naselje se razvilo u dolini reke [[Bregalnica|Bregalnice]], na mestu gde ona pravi klisuru, pa je tu obrazovano veštačko [[Kalimansko jezero]]. Severno od naselja izdižu se [[Osogovske planine]]. Nadmorska visina naselja je približno 660 metara. Mesna klima je [[kontinentalna klima|kontinentalna]]. == Stanovništvo == Dulica je prema poslednjem popisu iz [[2002.]] godine imala 305 stanovnika. Pretežno stanovništvo u naselju su etnički [[Makedonci]] (100%). Većinska veroispovest mesnog stanovništva je [[pravoslavlje]]. == Izvori == * [http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.] == Vanjske veze == * [http://www.MakedonskaKamenica.gov.mk www.MakedonskaKamenica.gov.mk Zvanična stranica opštine Makedonska Kamenica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090615160607/http://www.makedonskakamenica.gov.mk/ |date=2009-06-15 }} {{Opština Makedonska Kamenica}} [[Kategorija:Opština Makedonska Kamenica]] lvigcp50c0rgalqp5aqpnn3j6na6zde 0 1453133 42587218 42349353 2026-05-03T20:44:40Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587218 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Makedoniji-lat |mesto = Jelovec |izvorno_ime = <small>{{jez-mak|Elovec}}</small> |grb = |slika = |opis_slike = |opština = Čaška |populacija = 46 |nadm visina = 340 |gšir = 41.6461 |gduž = 21.6542 |pozivni broj = (+389) 043 |poštanski kod = 1413 |registarska oznaka =VE }} '''Jelovec'''<ref>[http://books.google.rs/books?id=temgAAAAMAAJ&pg=PA197&dq=%D0%88%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%86&hl=sr&sa=X&ei=ehtCUZL9CILLParbgNAC&ved=0CC0Q6AEwAA Imenik mesta u Jugoslaviji] (1965), Službeni list, str. 197.</ref> ({{jez-mak|Elovec}}) naselje je u [[Republika Makedonija|Republici Makedoniji]], u središnjem države. Jelovec pripada [[Opština Čaška|opštini Čaška]]. == Prirodni uslovi == Jelovec je smešten u središnjem delu [[Republika Makedonija|Republike Makedonije]]. Od najbližeg većeg grada, [[Veles (grad)|Velesa]], naselje je udaljeno 16&nbsp;km jugozapadno. Naselje Jelovec se nalazi u istorijskoj oblasti [[Grohot]]. Naselje je smešteno u dolini reke [[Topolka|Topolke]]. Zapadno od naselja izdiže se planina [[Jakupica]]. Nadmorska visina naselja je približno 320 metara. Mesna klima je [[Kontinentalna klima|kontinentalna]]. == Historija == == Stanovništvo == Jelovec je prema poslednjem popisu iz [[2002.]] godine imao 46 stanovnika. Prema istom popisu pretežno stanovništvo u naselju su etnički [[Makedonci]] (100%). Većinska veroispovest je [[pravoslavlje]]. == Povezano == * [[Opština Čaška]] == Reference == {{reflist}} == Literatura == * [http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.] == Vanjske veze == * [http://www.caska.gov.mk www.caska.gov.mk Zvanična stranica opštine Čaška] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227071007/https://caska.gov.mk/ |date=2021-02-27 }} {{Opština Čaška}} [[Kategorija:Opština Čaška]] ims5xrw3uteapu3vs5tno9n4edscjci 0 1461684 42587322 42535080 2026-05-04T00:04:30Z CommonsDelinker 806 Zamjenjujem datoteku Veškovce.JPG datotekom [[:File:Reformed_church,_main_street_in_Veškovce_(Veľké_Kapušany).jpg|Reformed_church,_main_street_in_Veškovce_(Veľké_Kapušany).jpg]] (izvršilac: [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]]; razlog: [[:c:COM:FR|F 42587322 wikitext text/x-wiki {{Grad u Slovačkoj | Obrázok = Nagykapos02.JPG | Názov = Veľké Kapušany | URL znaku = Coat of arms of Veľké Kapušany.png | URL polohy = Map slovakia velke kapusany.png | Kraj = [[Košički kraj|Košički]]| Okres = [[Okrug Mihalovce|Mihalovce]]| Región = [[Zemšljin]]| Nadmorská výška = 109 | PSČ = 079 01 | Predvoľba = +421-56 | Kód = 543853 | EČV = MI | Adresa = | Website = www.vkapusany.sk | E-mail = | Telefón = | Fax = | Starosta = | Politická strana = | BM = | gšir = 48.553333| gduž = 22.077222| }} '''Veljke Kapušani''' ({{jez-svk|Veľké Kapušany}}, {{jez-mađ|Nagykapos}}) su grad u [[Slovačka|Slovačkoj]], u okviru [[Košički kraj|Košičkog kraja]], gde su značajno naselje u sastavu [[Okrug Mihalovce|okruga Mihalovce]]. ==Prirodni uslovi== Veljke Kapušani su smešteni u jugoistočnom delu države, blizu granice sa [[Ukrajina|Ukrajinom]] (7 kilometara istočno od grada). Glavni grad države, [[Bratislava]], nalazi se 530&nbsp;km zapadno od grada. '''Reljef''': Veljke Kapušani su se razvili u krajnje severoistočnom delu [[Panonska nizija|Panonske nizije]], u ravničarskom području. Nadmorska visina grade je oko 110 metara. '''Klima''': Klima u Veljkim Kapušanima je [[Umereno kontinentalna klima|umereno kontinentalna]]. '''Vode''': Kroz Veljke Kapušane protiče rečica [[Ortov]]. == Historija == Ljudska naselja na ovom prostoru datiraju još iz [[praistorija|praistorije]]. Naselje pod današnjim imenom prvi put se spominje u [[1211]]. godine, a [[1430]]. godine naselje je dobilo gradska prava. Tokom sledećih vekova grad je bio u sastavu [[Ugarska|Ugarske]] kao oblasno trgovište. Krajem [[1918]]. godine. Veljke Kapušani su postali deo novoosnovane [[Čehoslovačka|Čehoslovačke]]. U vremenu [[1938.|1938]]-[[1944.|44.]] godine grad je bio vraćen [[Mikloš Horti|Hortijevoj]] [[Mađarska|Mađarskoj]], ali je ponovo vraćen [[Čehoslovačka|Čehoslovačkoj]] posle rata. U vreme [[komunizam|komunizma]] grad je naglo industrijalizovan, pa je došlo do naglog povećanja stanovništva. Posle osamostaljenja [[Slovačka|Slovačke]] grad je postao njeno značajno središte, ali je došlo i do problema vezanih za prestrukturiranje privrede. == Stanovništvo == {{SK|pop}} Prema podacima o broju stanovnika iz {{SK|y}}. godine naselje je imalo {{SK|p}} stanovnika.{{SK|P}} === Etnički sastav === {{SK|etno}} === Religija === {{SK|relig}} ==Zbirka slika== <gallery> Datoteka: Reformed church, main street in Veškovce (Veľké Kapušany).jpg|Rimokatolička crkva Datoteka: Nagykapos03.JPG|Grkokatolička crkva Datoteka: Nagykapos01.JPG|Detalj iz središta naselja </gallery> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Veľké Kapušany}} * [http://www.vkapusany.sk/ www.vkapusany.sk Zvanična stranica grada Veljkih Kapušana] {{Okrug Mihalovce}} {{Gradovi u Slovačkoj}} {{GradoviuKošičkomkraju}} [[Kategorija:Okrug Mihalovce]] [[Kategorija:Gradovi u Slovačkoj]] [[Kategorija:Košički kraj]] 3hbfhlfhnrgde0rlqqhx37qsdxotxca 0 1466305 42587349 42365770 2026-05-04T04:12:11Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587349 wikitext text/x-wiki {{Naselje | ime =Fort-de-France | ime_genitiv =Fort-de-Francea | izvorno_ime =<small>Fort-de-France</small> | translit_jezik1 = | slika_panorama =Fort-de-France-baie.jpg | veličina_slike =280px | opis_slike =Gradska luka | širina-stupnjevi =14 | širina-minute =36 | širina-oznaka =S | dužina-stupnjevi =61 | dužina-minute =04 | dužina-oznaka =E | lokacija_ime =[[francuski prekomorski departmani|Departman]] | lokacija_info =[[Datoteka:Snake Flag of Martinique.svg|25px]] [[Martinik]] | utemeljenje_ime = | utemeljenje_datum = | utemeljenje1_ime = | titula_vođe =Gradonačelnik | ime_vođe=Serge Letchimy | površina_bilješke = | površina_ukupna = 44.21 [[kvadratni kilometar|km²]] | površina_kopna = | površina_vode = | postotak_vode = | površina_uža = | površina_šira = | površina_prazno1_ime = | površina_prazno1 = | površina_prazno2_ime = | površina_prazno2 = | visina =0 - 1070 | visina_izvor = | visina_max = | visina_min = | stanovništvo_godina =[[2012.]] | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo = | stanovništvo_gustoća = | stanovništvo_uže =88 440 | stanovništvo_uže_gustoća = | stanovništvo_šire =130 822 | stanovništvo_šire_gustoća =2 000 stanovnika/km² | vremenska_zona =[[UTC-4]] | utc_pomak =-4 | vremenska_zona_DST = | utc_pomak_DST = | poštanski_broj = | pozivni_broj = | gradovi_prijatelji = }} '''Fort-de-France''' je glavni grad [[francuski prekomorski departmani|francuskog prekomorskog departmana]] [[Martinik]]a u [[Mali Antili|Malim Antilima]]. Nalazi se na zapadnoj obali otoka, na ulazu u veliki zaljev gdje se u njega ulijeva rijeka Madam. Grad leži na uskom pojasu zemlje između brda i mora. Razvio se oko tvrđave ''Saint-Louis'' koja je izgrađena [[1638.]] godine. Isprva se zvao ''Fort-Royal''. Iako je bio upravno središte otoka, bio je u sjenci starijeg grada [[Saint-Pierre (Martinik)|Saint-Pierrea]]. Ime ''Fort-de-France'' grad je dobio u 19. stoljeću. Prije [[1918.]], kada je dobio na trgovačkom značaju, Fort-de-France je bio okružen [[močvara]]ma i patio je zbog [[žuta groznica|žute groznice]] i nedostatka pitke vode. Po podacima iz [[2009.]] šire područje grada broji 130 822 stanovnika.<ref>[http://www.insee.fr/fr/bases-de-donnees/default.asp?page=recensements.htm www.insee.fr], pristupljeno 24. kolovoza 2013.</ref> == Izvori == {{reflist}} == Vanjske veze == * [http://www.fortdefrance.fr/ Službena stranica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210406213015/http://www.fortdefrance.fr/ |date=2021-04-06 }} * [http://www.tourismefdf.com/ Turistički podaci] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110226125517/http://www.tourismefdf.com/ |date=2011-02-26 }} {{Commonscat}} {{Glavni gradovi u Severnoj Americi}} [[Kategorija:Glavni gradovi nesamostalnih teritorija]] [[Kategorija:Martinique]] rgruqt1qtxzdsgp3aw4t2upyayqq90s 0 1467530 42587390 42268895 2026-05-04T10:09:11Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587390 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Gimnazija Dubrovnik.JPG|thumb|mini|Zgrada Gimnazije Dubrovnik]] '''Gimnazija Dubrovnik''', cijenjena [[srednja škola]] u [[Dubrovnik]]u. Duga je povijest gimnazijskog obrazovanja u Dubrovniku. Godine [[1817.]] dubrovački [[licej]] preuređen je u [[gimnazija|gimnaziju]]. Zgrada dubrovačke Gimnazije sagrađena na mjestu nekadašnjeg Tabora [[1927.]], danas na adresi ''Frana Supila 3'' ujedno je i zgrada Osnovne škole [[Marin Getaldić|Marina Getaldića]], a čija je gradnja započela za vrijeme vladavine [[Habsburška Monarhija|Habsburške Monarhije]]. Smjerovi Gimnazije Dubrovnik su opći, jezični, matematički i športski. == Vanjske veze == * [http://gimnazija-dubrovnik.skole.hr/ Službena stranica]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorija:Škole u Dubrovniku]] 2akfpibxyuwo3iqlgo88663ynzql6yg 0 1468048 42587130 42415299 2026-05-03T17:34:42Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Gradska knjižnica i čitaonica Pula]] na [[Gradska biblioteka i čitaonica Pula]]: + 42415299 wikitext text/x-wiki {{coor title dms|44|52|19.8|N|13|50|49|E|name=Gradska knjižnica i čitaonica Pula|display=title,inline|scale:1000}} '''Gradska knjižnica i čitaonica Pula''' je javna ustanova koja obavlja [[knjižnica|knjižničnu]] i informacijsku djelatnost gradske knjižnice u [[Pula|Puli]]. Osnovana je [[1957]]. godine. Obavlja poslove matične djelatnosti za [[narodna knjižnica|narodne]] i [[školska knjižnica|školske knjižnice]] [[Istarska županija|Istarske županije]]. Gradska knjižnica i čitaonica svoje djelovanje započela je kao ''Općinska knjižnica i čitaonica'' [[10. prosinca]] [[1957]]. godine u prostorima na [[Giardini]]ma. Nakon 47 godina djelovanja na istoj lokaciji i u istim prostorima na Giardinima, Gradska knjižnica i čitaonica Pula preselila se [[2004]]. u moderno uređen i opremljen prostor zgrade bivše [[Tiskara u Puli|Tiskare]]. Na 1.876 četvornih metara otvorila je vrata novim sadržajima i bogatijim knjižničnim uslugama. == Ogranci == * '''Dječja knjižnica''' nalazi se u sklopu GKČ Pula od [[1970]]. godine nakon pripojenja. Ovaj ogranak osnovalo je [[1957]]. godine ''[[Društvo Naša djeca]]''. * '''Knjižnica Veruda''' otvorena je [[1977]]. godine u [[Veruda|istoimenom naselju]]. * '''Knjižnica Vodnjan''' pripojena je [[1977]]. godine Gradskoj knjižnici * '''Knjižnica Žminj''' u [[Čakavska kuća|Čakavskoj kući]] u [[Žminj]]u započela je s radom kao ogranak Gradske knjižnice i čitaonice Pula [[2002]]. godine. * Pokretna knjižnica '''Bibliobus''' započela je s radom [[1978]]. godine obilazeći 45 stajališta bivše općine Pula. Zbog dotrajalosti vozila bibliobusna služba prestala je s radom [[1989]]. godine. * '''Multimedijalna čitaonica – MUČ''' otvorena je [[31. srpnja]] [[2003]]. godine i prestala s radom iduće zbog otvaranja nove Knjižnice. == Službe == * Matična služba za talijanske knjižnice u Republici Hrvatskoj dodijeljena je Gradskoj knjižnici i čitaonici [[1991]]. godine – danas '''Središnja knjižnica za talijansku nacionalnu manjinu''' ([[talijanski jezik|tal]]. ''Servizio bibliotecario centrale per la Comunita' nazionale italiana in Croazia'').<ref>[http://www.min-kulture.hr/default.aspx?id=200 Ministarstvo kulture RH] Središnje knjižnice nacionalnih manjina</ref> * '''Matična služba za narodne i školske knjižnice u Istarskoj županiji''' dodijeljena je Knjižnici [[1995]]. godine. Matična služba obavlja stručni nadzor nad [[narodna knjižnica|narodnim]] i [[školska knjižnica|školskim knjižnicama]] u [[Istarska županija|Istarskoj županiji]], prati njihovo poslovanje, stanje i potrebe. Savjetodavno pomaže knjižnicama i osnivačima u rješavanju organizacijskih problema, ustroju novih odjela i službi. == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.gkc-pula.hr/ Službene stranice ''Gradske knjižnice i čitaonice Pula''] [[Kategorija:Nastanci 1957.]] [[Kategorija:Knjižnice u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Obrazovanje u Puli]] [[Kategorija:Kultura u Puli]] c0c7ccfpvv4iv6a1y9q14osj7ew5zu4 0 1468083 42587391 42338117 2026-05-04T10:10:45Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587391 wikitext text/x-wiki '''Gimnazija Pula''' mješovita je srednjoškolska ustanova u [[Pula|Puli]]. Smještena je u zgradi sa Strukovnom i Industrijsko-obrtničkom školom, broji oko 800 učenika te zapošljava oko 70 nastavnika. Sastoji od tri programa: opće, prirodoslovno-matematičke i jezične gimnazije. Gimnazija obilježava Dan škole [[5. svibnja]], a datum je vezan uz Dan Grada Pule. == Historija == Pulska gimnazija je započela je s radom školske godine [[1947.]]/[[1948.]] pod nazivom Gimnazija Pula, a [[1974.]]/[[1975.]] se udružuje s Gimnazijom "Eugen Kumičić" Pula te mijenja ime u Gimnazija - Ginnasio "Branko Semelić" Pula, u čijem su sastavu bili i učenici s nastavom na [[talijanski|talijanskom jeziku]]. Školske godine [[1977.]] /[[1978.]] dolazi do ujedinjenja s Ekonomskom, Medicinskom i Srednjom radničkom školom pri Radničkom sveučilištu "Jurica Kalc" sa zajedničkim nazivom Centar odgoja i usmjerenog obrazovanja u društvenim djelatnostima "Branko Semelić" Pula. Takav ustroj pulskih srednjoškolskih ustanova prestaje s radom [[31. kolovoza]] [[1992.]] nakon čega Gimnazija Pula radi samostalno. Izgradnja zgrade započela je na temelju odluke [[Općinsko vijeće|Općinskog vijeća]] Pule na čelu s [[podestat]]om [[Lodovico Rizzi|Lodovicom Rizzijem]] donijete [[1904.]] godine, a za potrebe gradske strukovne škole za naobrazbu industrijskih radnika, uglavnom arsenalaca, koja je osnovana u ožujku [[1905.]] sredstvima pulske općine. Ustrojavanje i upravljanje školom povjereni su inženjeru Enei Nicolichu tada predstojniku i profesoru Srednje industrijske škole u [[Trst]]u. Pokrajinska vlada [[Istra|Istre]] iz [[Poreč]]a i poglavarstvo Pule odlučili su o svom trošku, školske [[1908.]]/[[1909.]] otvoriti Gradsku realnu gimnaziju "Civico Ginnasio Reale" koja je [[17. rujna]] iste godine započela upisom u dva razreda, u sadašnjoj zgradi Gimnazije Pula. Porast broja učenika nagnao je novog [[podestat]]a, dr. [[Domenico Stanich|Domenica Stanicha]], na poticanje širenja školskog programa i povećanje broja učionica u tadašnjoj zgradi škole, u općinskom vlasništvu, te na poticanje izgradnje nove zgrade, na današnjoj lokaciji, koja je dovršena [[1910.]] godine. == Vanjske veze == * [http://gimnazija-pula.skole.hr/ Službene stranice škole.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130529164729/http://gimnazija-pula.skole.hr/ |date=2013-05-29 }}, pristupljeno 26. svibnja 2013. * [http://www.istrapedia.hr/hrv/1933/gimnazija-pula/istra-a-z/ Gimnazija Pula na Istrapediji], pristupljeno 26. svibnja 2013. {{Istrapedia}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nastanci 1947.]] [[Kategorija:Škole u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Obrazovanje u Puli]] 4sjv2g71saka4lt866shpojevfjjdr9 0 1468165 42587100 42340153 2026-05-03T17:26:21Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Sveučilišna knjižnica u Puli]] na [[Univerzitetska biblioteka u Puli]]: prema raspravi na Pijaci 42340153 wikitext text/x-wiki {{coor title dms|44|52|12|N|13|50|50.5|E|name=Sveučilišna knjižnica u Puli|display=title,inline|scale:1000}} [[File:SKPU.JPG|thumb|300px|Zgrada Sveučilišne knjižnice na Kaštelu.]] '''Sveučilišna knjižnica u Puli''' je opća znanstvena [[knjižnica]] istaknutog regionalnog značaja. Sastavni je dio [[Sveučilište Jurja Dobrile u Puli|Sveučilišta Jurja Dobrile u Puli]]. Zgrada knjižnice danas se nalazi blizu [[Arheološki muzej Istre|Arheološkog muzeja Istre]] i [[Malo rimsko kazalište u Puli|Malog rimskog kazališta]]. Planira se premještaj knjižnice u zapadni dio kompleksa [[Opća bolnica Pula|stare bolnice]] zajedno s ostalim odjelima [[Sveučilište u Puli|Sveučilišta u Puli]]. Preuređenjem ovog kompleksa i otvaranjem [[studentski dom|studentskog doma]], [[Pula]] bi konačno trebala dobiti [[sveučilišni kampus]]. Zadaća Sveučilišne knjižnice je prikupljanje [[publikacija]] i posredovanje informacija potrebnih u nastavi na visokoškolskim ustanovama koje djeluju u [[Pula|Puli]] kao i prikupljanje knjižnične građe koja se odnosi na [[Istra|Istru]]. Zbog veličine i bogatstva fonda (kao najveća knjižnica u hrvatskom dijelu Istre) ima istaknuti položaj među knjižnicama u Istri. == Historija == Sveučilišna knjižnica u Puli osnovana je [[1949]]. godine pod nazivom ''Naučna biblioteka'', a preuzela je fond [[Pokrajinska knjižnica Istre|Pokrajinske knjižnice Istre]] (''Biblioteca Provinciale dell’Istria'') koja je osnovana [[1930]]. u [[Pula|Puli]] spajanjem triju većih knjižnica: knjižnice bivšega Pokrajinskog odbora (''Biblioteca provinciale dell’Istria'', osnovana [[1861]]. u [[Poreč]]u, a [[1922]]. preseljena u [[Pula|Pulu]]), pulske [[Gradska knjižnica u Puli|Gradske knjižnice]] (''Biblioteca civica'', [[1903]]) i knjižnice [[Istarsko društvo za arheologiju i domovinsku povijest|Istarskog društva za arheologiju i domovinsku povijest]] (''Società istriana di archeologia e storia patria'', osnovana [[1884]]. u [[Poreč]]u). Pokrajinska knjižnica Istre dobivala je od [[1932]]. obvezni primjerak publikacija iz Istre, pa je tako već [[1937]]. imala 41.096 [[svezak]]a pretežito na [[talijanski jezik|talijanskom jeziku]] i manjim dijelom na [[njemački jezik|njemačkom jeziku]] uz samo desetak knjiga na [[hrvatski jezik|hrvatskom jeziku]]. Knjižnica je imala opće znanstveni karakter s posebnim naglaskom na [[povijest|povijesne znanosti]], osobito na [[povijest Istre]]. Između [[1943]]. i [[1947]]. dio fonda odnesen je u [[Italija|Italiju]], što je knjižnici nadoknadila talijanska vlada [[1961]]. ustupanjem sredstava za kupnju knjiga u Italiji. Godine [[1945]]. postaje gradska posudbena knjižnica. Prvi školovani knjižničari koji su zasnovali stručni rad Sveučilišne knjižnice privremeno su ovdje upućeni iz [[Nacionalna i sveučilišna knjižnica|Nacionalne i sveučilišne knjižnice]] u [[Zagreb]]u. S obzirom na veliki nedostatak knjiga na hrvatskom jeziku, [[1950-ih]] u Sveučilišnoj knjižnici se započinju sustavno nabavljati stare hrvatske knjige. Od [[1951]]. knjižnica je primala izbor obveznog primjerka publikacija iz [[Hrvatska|Hrvatske]], a od [[1956]]. dobiva obvezni primjerak sveukupnog tiska s područja Hrvatske. [[1950-ih]] dodijeljeno joj je oko 12.000 svezaka knjiga iz knjižnica bivših talijanskih i njemačkih srednjih škola i knjižni fondovi nakon rata podržavljene i zaplijenjene imovine ustanova iz Istre, npr. stara knjižnica bivšeg [[benediktinci|benediktinskog]] samostana u [[Dajla|Dajli]] nedaleko [[Umag]]a s oko 4.000 svezaka knjiga, koje su u novije vrijeme najvećim dijelom vraćene crkvenim vlastima. Od [[1961]]. do [[1994]]. njezin vlasnik i osnivač je Općina Pula. Godine [[1979]]. udružena je u [[Sveučilište u Rijeci]], koje je [[1994]]. postalo njezinim vlasnikom i osnivačem. U skladu s time, [[1995]]. dodijeljen joj je sadašnji naziv. Od [[1968]]. smještena je u gradskome središtu u zgradi koja je sagrađena [[1908]]. kao njemačka pučka škola. Raspolaže s 1.500 m², što je nedovoljno za potrebe knjižnice. ==Osnovni podaci== U čitaonicama ima oko 50 mjesta za čitanje. Fond knjižnice sadrži oko 200.000 svezaka knjiga, oko 120.000 svezaka [[časopis]]a i [[novine|novina]], oko 40 svezaka i 26 kutija rukopisa znanstvenika iz [[Istra|Istre]], 250 [[disertacija|doktorskih]] i [[magistarski rad|magistarskih radova]] obranjenih na [[Sveučilište u Rijeci|Sveučilištu u Rijeci]] i drugu knjižničnu građu. Knjižnica je dobila donacije knjiga [[Mijo Mirković|Mije Mirkovića]], [[Matko Rojnić|Matka Rojnića]], [[Tone Peruško|Tone Peruška]], njemačke vlade i dr. Godine [[1990]]. darovana joj je ostavština [[skladatelj]]a [[Antonio Smareglia|Antonija Smareglije]] ([[pismo (grafija)|pisma]], [[fotografija|fotografije]], [[libreto|libreta]] [[opera]] i dr.) u svrhu predstavljanja u spomen-sobi skladatelja u njegovoj rodnoj kući u Puli (spomen-soba je otvorena [[5. svibnja]] [[2004]]. povodom 150-e obljetnice rođenja Antonija Smareglije). Ravnatelji: Š. Jurić, V. Bandiš i V. Bonifačić, [[Mario Kalčić]] (1983–86), Bruno Dobrić. Od 2006. ravnatelj knjižnice je ''ex officio'' rektor Sveučilišta u Puli. ==Fondovi i zbirke== Knjižnica se sastoji od sljedećih [[fond]]ova i [[zbirka|zbirki]]: * Zavičajna zbirka "[[Histrica]]" sadrži djela koja su autorom, mjestom tiskanja (do [[1945]].) ili sadržajem vezana uz [[Istra|Istru]]: oko 15.000 svezaka [[monografija]], oko 2.200 svezaka časopisa i 384 naslova novina. Ovdje je i 34 svezaka ''[[Flaciana]]'' - djela [[Matija Vlačić Ilirik|Matije Vlačića]] (''Mathias Flacius Illyricus'', [[1520]]-[[1575]]), rođenog u [[Labin]]u, koji je u [[Njemačka|Njemačkoj]] djelovao kao [[reformator]]; * "[[Mornarička knjižnica]]" sadrži oko 20.000 svezaka knjiga i [[periodika|periodike]], osnovana je [[1802]]. u [[Venecija|Veneciji]]; djelovala je u [[Pula|Puli]] od [[1866]]. do [[1918]]. godine. [[1975]]. vraćena je u [[Pula|Pulu]] kao poklon [[Republika Austrija|Republike Austrije]]; * Zbirka starih i rijetkih knjiga i rukopisa sadrži oko 200 svezaka knjiga; među ovima su 4 [[inkunabula|inkunabule]], 155 svezaka knjiga iz [[16. stoljeće|16. stoljeća]], 20 knjiga iz [[17. stoljeće|17. stoljeća]], ''[[Croatica]]'' (do [[1850]].). Sačuvani su i [[rukopis]]i i [[korespondencija|korespondencije]] istarskih znanstvenika iz [[19. stoljeće|19. stoljeća]] ([[Pietro Kandler|Pietra Kandlera]], [[Carlo de Franceschi|Carla De Franceschija]], [[Tomaso Luciani|Tomasa Lucianija]], [[Pietro Stancovich|Pietra Stancovicha]], [[Giovanni Andrea Dalla Zonca|Giovannija Andreje Dalla Zonce]]). Najstariji rukopis je ''[[Translatio corporis beate Eufemiae]]'', [[pergamena|pergamenski]] [[kodeks]] nastao u [[Rovinj]]u u [[14. stoljeće|14. stoljeću]]; * Bivša "[[Pokrajinska knjižnica Istre]]" sadrži oko 30.000 svezaka knjiga i časopisa, pretežito na [[talijanski jezik|talijanskom jeziku]]. Sačuvano je i oko 3.000 svezaka knjiga koje su bile preuzete iz nekadašnje knjižnice [[Austro-Ugarska|austrougarskog]] "[[Mornarički kasino|Mornaričkog kasina]]" (''Marinekasino-Bibliothek''), osnovanog u Puli [[1870]]. godine; * Glazbena zbirka sadrži oko 700 svezaka notnih publikacija i [[fonoteka|fonoteku]] s 2480 zvučnih zapisa, pretežito [[klasična glazba|klasične glazbe]]. Najvrjednija građa su 3 sveska [[autograf]]a [[partitura|partiture]] [[opera|opere]] "[[Nozze Istriane]]" (''Istarska svadba'') [[Istra|istarskog]] [[skladatelj]]a [[Antonio Smareglia|Antonija Smareglije]]; * Grafička zbirka sadrži slikovnu građu: tiskane grafičke mape nekadašnje [[Obrtnička škola u Puli|obrtničke škole u Puli]] (541 svezak na [[njemački jezik|njemačkom]] i [[talijanski jezik|talijanskom jeziku]]), slike i grafičke mape umjetnika iz Istre, stare [[razglednica|razglednice]], [[fotografija|fotografije]], [[plakat]]e i dr. ==Međuknjižnična djelatnost== Knjižnica vodi međuknjižničnu posudbu s [[knjižnica]]ma u [[Hrvatska|Hrvatskoj]] i svijetu. Od [[1989]]. knjižnica izrađuje svoju [[računalna bibliografska baza|računalnu bibliografsku bazu]]. Godine [[2003]]. umrežena je u [[knjižnično-informacijski sustav]] [[CROLIST]], koji omogućava potpunu automatizaciju knjižničnog rada. U sklopu ovog sustava Knjižnica vodi zajedničku bazu podataka knjižnica pojedinih odjela [[Sveučilište u Puli|Sveučilišta u Puli]]. Rezultat brige Knjižnice za spomeničke knjižnice u Istri je uređenje starih gradskih knjižnica koje su sačuvane u zavičajnim muzejima u [[Poreč]]u i [[Rovinj]]u i knjižnice [[Franjevački samostan u Pazin|Franjevačkog samostana u Pazinu]], koje sadrže knjižnu građu od nacionalnog značaja. Godine [[1995]]. u knjižnici je otvorena [[knjigovežnica]], čime je osigurana trajna zaštita fonda. Knjižnica priređuje različite kulturne programe (izložbe, predavanja, predstavljanja knjiga) i bavi se [[nakladništvo]]m (objavila je 17 knjiga i dvadesetak svezaka časopisa "[[Istra]]", [[1987]] – [[1990]]; i "[[Nova Istra]]" [[1996]] - [[1999]]). == Povezano == * [[Arhivi u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Knjižnice u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Sveučilište Jurja Dobrile u Puli]] p9qgjz2n68xbjjbqcezm2oj6rovm4ud 0 1468664 42587004 42333106 2026-05-03T13:10:58Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587004 wikitext text/x-wiki {{Skladatelj |ime=Dora Pejačević |opis_slike= |veličina = |puno_ime= |slika=Dora Pejacevic.jpg |datum_rođenja=[[10. rujna]] [[1885]]. |mjesto_rođenja= [[Budimpešta]], [[Mađarska]] |datum_smrti=[[5. ožujka]] [[1923]]. |mjesto_smrti= [[München]], [[Njemačka]] |djela=''Glasovirski kvintet u h-molu op. 40''<br>''Gudački kvartet u C-duru op. 58''<br>''Simfonija u fis-molu op. 41'' |period=[[romantizam]] |utjecaj= |suradnici= |nagrade= |}} '''Dora Pejačević''' ([[Budimpešta]], [[10. rujna]] [[1885]]. - [[München]], [[5. ožujka]] [[1923]].), [[hrvatska]] skladateljica, rodom iz [[Slavonija|slavonske]] grofovske obitelji [[Pejačevići|Pejačević]]. == Biografija == Kći hrvatskog bana, grofa [[Teodor Pejačević|Teodora Pejačevića]] i mađarske barunice Lille Vay de Vaya, glazbu je počela učiti kao dijete kod poznatog mađarskog orguljaša Károlya Noszede koji je ljeti dolazio u Našice. Kada se obitelj zbog banske obveze Dorinog oca preselila u Zagreb, Dora je nastavila školovanje privatno kod nastavnikâ glazbene škole Hrvatskoga glazbenog zavoda (Ciril Junek, Dragutin Kaiser, Vaclav Huml). Kada su roditelji shvatili da njezine sklonosti za glazbu prelaze uobičajene okvire mladenačke razbibrige aristokratskih djevojaka, omogućili su joj uoči Prvoga svjetskog rata usavršavanje u Dresdenu. Privatno glazbeno školovanje nastavila je u Dresdenu kod Percyja Sherwooda, kod Waltera Courvoisiera (kompozicija) te Henria Petria (violina) u Münchenu. No, ona nigdje nije kontinuirano učila glazbu dulje vrijeme, pa se može ustvrditi da je u velikoj mjeri samouka, a umjetnički talent prije svega razvijala je kroz kontakte s vodećim ličnostima svoga doba. Među njezinom “braćom po duhu” našli su se tako pijanistica Alice Ripper, likovna umjetnica Clara Rilke-Westhoff, književnica [[Anette Kolb]], Rainer Maria Rilke, [[Karl Kraus]] i druge istaknute osobnosti europske kulturne scene toga doba. Bila je pretplaćena na [[Karl Kraus|Krausov]] časopis "Die Fackel" (Baklja) i živo zainteresirana za socijalne probleme svojega doba. Vlastiti je umjetnički senzibilitet razvijala pod utjecajima intelektualnih svjetova [[Oscar Wilde|Wildea]], [[Henrik Ibsen|Ibsena]], [[Fjodor Mihajlovič Dostojevski|Dostojevskog]], [[Thomas Mann|Manna]], [[Arthur Schopenhauer|Schopenhauera]], [[Rainer Maria Rilke|Rilkea]], [[Søren Kierkegaard|Kierkegaarda]], [[Karl Kraus|Krausa]] i [[Friedrich Nietzsche|Nietzschea]], čija je djela između ostalih zabilježila u svom, naslovima, uistinu nesvakidašnje bogatom dnevniku pročitanih knjiga. U Hrvatskoj je Dora Pejačević obitavala u [[Dvorac Pejačević u Našicama|obiteljskom dvorcu u Našicama]], ali su je česta putovanja vodila i u velike europske kulturne centre poput Budimpešte, Münchena, Praga i Beča u kojima je znala boraviti duže vrijeme. Posljednje godine života, od udaje za austrijskog časnika Ottomara Lumbea 1921. do smrti 1923. godine, provela je uglavnom u Münchenu gdje je i umrla. Teško je danas nagađati što je potaknulo skladateljicu na taj korak u trideset i sedmoj godini života? No odlazak iz Našica i život u njemačkim gradovima Dresdenu i Münchenu kao da su joj oduzeli svu životnu energiju. [[Datoteka:Dora Pejačević, Našice.JPG|230px|lijevo|thumb|Bista Dore Pejačević u [[Našice|Našicama]].]] U jesen 1922. god., očekujući prvo dijete, Dora Pejačević piše mužu znakovito oproštajno pismo, obilježeno slutnjom skore smrti. Umrla je 5. ožujka 1923. god., nekoliko tjedana nakon poroda dječaka Thea, za kojeg je tražila slobodu i širinu odgoja, mogućnost umjetničke izobrazbe i neovisnost o roditeljima i obitelji. Iza nje ostao je popis želja u njenom Dnevniku pročitanih knjiga, ostale su skice za glazbena djela. Sahranjena je u Našicama u obiteljskoj grobnici Pejačevićevih. Za života, osim u Hrvatskoj, njezina su djela vrlo često izvođena u inozemstvu ([[London]], [[Dresden]], [[Budimpešta]], [[Stockholm]], [[Beč]], [[München]] i dr.) u interpretaciji glasovitih svjetskih glazbenika njenog doba kao što su pijanisti [[Walther Bachmann]], [[Svetislav Stančić]] i [[Alice Ripper]], violinisti [[Joan Manén]], [[Václav Huml]] i [[Zlatko Baloković]], dirigenti [[Oskar Nedbal]] i [[Edwin Lindner]], te ansambli Thomán trio, Hrvatski gudački kvartet, [[Zagrebačka filharmonija]], Wiener Tonkünstlerorchester te Dresdenska filharmonija. Iza Dore Pejačević ostalo je 58 opusa s područja orkestralne, vokalno-instrumentalne, komorne i glasovirske glazbe. Među njima se posebno ističu četiri pjesme za ženski glas i orkestar (Verwandlung op. 37b, Liebeslied op. 39, Zwei Schmetterlingslieder op. 52), Tri pjesme op. 53 na tekstove F. Nietzschea, niz glasovirskih minijatura, Glasovirski kvintet u h-molu op. 40, Gudački kvartet u C-duru op. 58, Simfonija u fis-molu op. 41, Koncert u g-molu za glasovir i orkestar op. 33, Phantasie concertante u d-molu za glasovir i orkestar op. 48 te Sonata za glasovir u As-duru op. 57. »Mnogostruko nadarena, povremeno i sama literarno aktivna, Pejačevićeva prvenstveno živi u glazbi i za glazbu« (K. Kos). Po kasnoromantičnom idiomu, obogaćenom impresionističkim harmonijama, ekspresionističkim izražajnim sredstvima i bogatim orkestralnim bojama, Dora Pejačević pravo je dijete europskog fin-de-sièclea i njezin rad razvijao se usporedo s europskim modernističkim kretanjima u literaturi i Jugendstilom u vizualnim umjetnostima. Skladateljičine zrele opuse u podjednakoj mjeri određuje oduševljenje glazbom Johannesa Brahmsa i Richarda Wagnera, ali i majstorsko, virtouzno ovladavanje instrumentima za koje sklada. Hipersenzibilne naravi, stvarala je »poput seizmografa koji reagira na najfinije poticaje« (K. Kos), u - po skladateljičinim riječima - »transu glazbene opsjednutosti«. U posljednjim dovršenim opusima Dore Pejačević zrcali se intenzivni glazbeni razvoj koji smrt naprasito prekida u njegovom najljepšem cvatu: u njima otkrivamo tragove svjesne potrage za vlastitim izražajem i glazbenim jezikom, i nalazimo originalnu, duboko proživljenu i formalno majstorski oblikovanu glazbu. Zajedno s nekolicinom glazbenika svoje generacije, u kojoj su po visokim umjetničkim dometima svojih opusa prednjačili Josip Hatze i Blagoje Bersa, Dora Pejačević je »otvorila nove obzore hrvatske glazbe i u njoj uspostavila nove standarde profesionalizma« (K. Kos). U Hrvatskome povijesnom muzeju, unutar zbirke slika, grafika i skulptura čuva se njena posmrtna maska. == Djela == === Vokalne skladbe === * Solo pjesme * Ein Lied, op. 11, 1900. (Paul Wilhelm) * Warum?, op. 13, 1901. (Dora Pejačević) * Ave Maria, op. 16 za glas, violinu i orgulje, 1903. * Sieben Lieder, op. 23, 1907. (W. Wickenburg-Almásy) * Zwei Lieder, op. 27, 1909. (W. Wickenburg-Almásy i Ernst Strauss) * Vier Lieder, op. 30, 1911. (Anna Ritter) * Verwandlung, op. 37a za glas, orgulje i violinu, 1915. (Karl Kraus) * Mädchengestalten, op. 42, 1916. (Rainer Maria Rilke) * An eine Falte, op. 46, 1918. (Karl Kraus) * Drei Gesänge, op. 53, 1920. (Friedrich Nietzsche) * Zwei Lieder, op. 55, 1920. (Karl Henckell i Ricarda Huch) * Tri dječje pjesme, op. 56, 1921. (Zmaj Jovan Jovanović) * Pjesme za glas i orkestar * Verwandlung, op. 37b, 1915. (Karl Kraus) * Liebeslied op. 39, 1915. (Rainer Maria Rilke) * Zwei Schmetterlingslieder, op. 52, 1920. (Karl Henckell) === Glasovirske skladbe === * Berceuse, op. 2, 1897. * [http://www.mutopiaproject.org/cgibin/piece-info.cgi?id=1057 Gondellied, op. 4, 1898.] * Chanson sans paroles, op. 5, 1898. * Papillon, op. 6, 1898. * Menuette, op. 7, 1898. * Impromptu, op. 9a, 1899. * Chanson sans paroles, op. 10, 1900. * Albumblatt, op. 12, 1901. * Trauermarsch, op. 14, 1902. * Sechs Phantasiestücke, op. 17, 1903. * Blumenleben, op. 19, 1904.-1905. * Berceuse, op. 20, 1906. * Valse de concert, op. 21, 1906. * Erinnerung, op. 24, 1908. * Walzer-Capricen, op. 28, 1910. * Vier Klavierstücke, op. 32a, 1912. * Impromptu, op. 32b, 1912. * Sonata u b-molu, op. 36, 1914. * Zwei Intermezzi, op. 38, 1915. * Zwei Klavierstücke, op. 44, 1918. * Blütenwirbel, op. 45, 1918. * Capriccio, op. 47, 1919. * Zwei Nocturnos, op. 50, 1918., 1920. * Humoreske und Caprice, op. 54, 1920. * Sonata u As-duru, op. 57 (u jednom stavku), 1921. === Komorne skladbe === * Reverie za violinu i glasovir, op. 3, 1897. * Canzonetta za violinu i glasovir, op. 8, 1899. * Impromptu za glasovirski kvartet, op. 9b, 1903.(preradba glasovirskog opusa 9a) * Trio u D-duru za violinu, violončelo i glasovir, op. 15, 1902. * Menuett za violinu i glasovir, op. 18, 1904. * Romanze za violinu i glasovir, op. 22, 1907. * Kvartet u d-molu za violinu, violu, violončelo i glasovir, op. 25, 1908. * Sonata u D-duru za violinu i glasovir, op. 26, 1909. * Trio u C-duru za violinu, violončelo i glasovir, op. 29, 1910. * Gudački kvartet u F-duru, op. 31, 1911. (izgubljen) * Elegie za violinu i glasovir, op. 34, 1913. * Sonata u e-molu za violončelo i glasovir, op. 35, 1913. * Kvintet u h-molu za 2 violine, violu, violončelo i glasovir, op. 40, 1915. - 1918. * Sonata u b-molu za violinu i glasovir, op. 43, Slavenska, 1917. * Méditation za violinu i glasovir, op. 51, 1919. * Gudački kvartet u C-duru, op. 58, 1922. === Orkestralne skladbe === * Koncert u g-molu za glasovir i orkestar, op. 33, 1913. * Simfonija u fis-molu za veliki orkestar, op. 41, 1916. - 1917. (rev. 1920.) * Phantasie concertante u d-molu za glasovir i orkestar, op. 48, 1919. * Ouvertura u d-molu za veliki orkestar, op. 49, 1919.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.mic.hr/skladatelji/dora/opus/ |access-date=2014-07-26 |archivedate=2009-10-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091015072827/http://www.mic.hr/skladatelji/dora/opus |deadurl=yes }}</ref><!-- dead link! --> == Izbor iz bibliografije == * [[Koraljka Kos]], Dora Pejačević, Jugoslavenska akademija znanosti i umjetnosti, Zagreb [[1982]]. * Koraljka Kos, Dora Pejačević - Leben und Werk, Muzički informativni centar Koncertne direkcije Zagreb, Zagreb 1987. (njemački jezik) * Koraljka Kos, Dora Pejačević, Muzički informativni centar Koncertne direkcije Zagreb, Zagreb 1998. (hrvatski / engleski jezik) * Elena Ostleitner, ur., Die Kroatische Komponistin Dora Pejačević 1885 - 1923, Furore Verlag, Kassel 2001. (njemački jezik) * Karl Kraus, Briefe an Sidonie Nádherny von Borutin 1913-1936, Friedrich Pfäfflin, ur., Kösel Verlag, München 1974. * Iz klavirske lirike, (priredio Ladislav Šaban), Hrvatski glazbeni zavod, Zagreb 1978. * Dora Pejačević, Solo pjesme, (priredio Antun Petrušić), Ars Croatica, Hrvatsko društvo skladatelja, Zagreb 1985. == Izvori == {{Izvori}} == Vanjske veze == {{commons}} * [http://www.dom-ucenika-dpejacevic-zg.skole.hr/o_dori.htm O Dori]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.mdc.hr/nasice/hr/d-pejacevic.html Zavičajni muzej Našice, spomen soba Dore Pejačević] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206065913/http://www.mdc.hr/nasice/hr/d-pejacevic.html |date=2012-02-06 }} * http://www.mic.hr/skladatelji/dora/records/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091016161756/http://www.mic.hr/skladatelji/dora/records/ |date=2009-10-16 }} Stranice [[Muzički informativni centar|Muzičkog informativnog centra]] posvećene Dori Pejačević * [http://www.mutopiaproject.org/cgibin/piece-info.cgi?id=1057 Gondellied Op.4 (Dora Pejacsevich)] * http://www.dorapejacevic.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090719065454/http://www.dorapejacevic.com/ |date=2009-07-19 }} "Tajni svijet Dore Pejačević", vokalni opus Dore Pejačević {{DEFAULTSORT:Pejačević, Dora}} [[Kategorija:Pejačevići]] [[Kategorija:Hrvatsko plemstvo]] [[Kategorija:Hrvatski kompozitori]] [[Kategorija:Romantičarski kompozitori]] [[Kategorija:Našice]] <!-- interwiki --> t04gxywvrau6rsw6t9t1fm3ged1ss5u 0 1468729 42587046 42338185 2026-05-03T17:09:01Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Gradska i sveučilišna knjižnica Osijek]] na [[Gradska i univerzitetska biblioteka Osijek]]: prema raspravi na Pijaci 42338185 wikitext text/x-wiki '''Gradska i sveučilišna knjižnica Osijek (GISKO)''' djeluje kao [[knjižnica]] s dvojnom funkcijom; kao središnja (matična) javna/[[narodna knjižnica]] grada [[Osijek]]a i [[Osječko-baranjska županija|Osječko-baranjske županije]], te središnja sveučilišna/znanstvena knjižnica [[Sveučilište Josipa Jurja Strossmayera u Osijeku|Sveučilišta Josipa Jurja Strossmayera u Osijeku]] s osnovnim ciljem osiguravanja dostupnosti svih vrsta [[informacija]] (znanstvenih, obrazovnih, stručnih, kulturnih i dr.) na raznovrsnim [[mediji]]ma (tiskana građa: [[Knjiga|knjige]], [[časopis]]i, [[novine]] i sl., AV građa, elektronski mediji i dr.) najširem krugu stvarnih i potencijalnih korisnika – građana Grada Osijeka i Osječko-baranjske županije te [[Student|studenata]], [[profesor]]a, znanstvenih, stručnih i drugih djelatnika Sveučilišta Josipa Jurja Strossmayera u Osijeku. Knjižnica se u svom djelovanju rukovodi načelima izvrsnosti i stručnosti, društvene osjetljivosti, otvorenosti, odgovornosti i koristi prema zajednici stvarnih i potencijalnih korisnika gradeći prepoznatljivu osobnost najveće javne knjižnice sjeveroistočnog dijela [[Hrvatska|Hrvatske]], izgrađujući i njegujući odnos povjerenja korisnika u postojanost i vrijednost njenih informacijskih izvora, [[usluga]] i službi te podupirući ozračje uspješnosti, i djelotvornosti. == Osnovna djelatnost i zakonski položaj == Knjižnica je sastavnica Sveučilišta Josipa Jurja Strossmayera u Osijeku koja se osniva kao središte jedinstvenog sveučilišnog knjižničnog [[sustav]]a. Osnivač i vlasnik Knjižnice je [[Sveučilište]]. Temeljem Rješenja Vijeća za knjižnice [[RH]] Knjižnica je nosilac statusa županijske matične narodne knjižnice za sve narodne i školske knjižnice na području Osječko-baranjske županije i regionalne znanstvene knjižnice za sve fakultetske, specijalne i spomeničke knjižnice na području regije [[Slavonija i Baranja|Slavonije i Baranje]]. U skladu s člankom 9. [[Zakon]]a o knjižnicama ([[NN]] 105/97. od [[9. listopada]] [[1997.]]god.) "[[Općina|općine]] i [[grad]]ovi dužni su ... osnovati narodnu knjižnicu kao [[javna ustanova|javnu ustanovu]], osim u slučaju kada djelatnost narodne knjižnice već ne obavlja koja sveučilišna ili općeznanstvena knjižnica na njihovu području.” Kako na području Grada Osijeka ne postoji narodna, odnosno gradska knjižnica kao samostalna javna ustanova, Grad Osijek MOŽE obavljanje ove djelatnosti povjeriti drugoj općeznanstvenoj, odnosno sveučilišnoj knjižnici, tj. Gradskoj i sveučilišnoj knjižnici Osijek poštivajući pri tome odredbe članaka 10. i 29. navedenog Zakona (osiguravanje potrebnih uvjeta i financiranje djelatnosti). [[Ugovor]]om o financiranju narodne djelatnosti Gradske i sveučilišne knjižnice Osijek, sklopljenim između Grada Osijeka - [[Poglavarstvo|Poglavarstva]] s jedne strane i Sveučilišta J. J. Strossmayera u Osijeku i GISKO s druge strane, privremeno je osigurano financiranje ovog dijela ukupne djelatnosti Knjižnice. U skladu s navedenim funkcijama i zadacima Knjižnica se razvija kao javna općeznanstvena knjižnica polivalentnih sadržaja. U odnosu na trenutačno stanje, uvjete djelovanja i mogućnosti, a u skladu s navedenim osnovnim funkcijama i zadacima, osnovni pravci razvoja Knjižnice određeni su dvojako: * kratkoročno - kontinuitet dvojne funkcije Knjižnice kao javne gradske, odnosno narodne knjižnice i sveučilišne, odnosno znanstvene knjižnice, jačanje pojedinih funkcija i stvaranje pretpostavki za razdvajanje; * dugoročno - osamostaljivanje i razdvajanje navedenih funkcija do potpunog fizičkog odvajanja na dvije zasebne [[ustanova|ustanove]]/knjižnice: Gradsku knjižnicu kao javnu narodnu knjižnicu općeznanstvenog tipa na sadašnjoj lokaciji i Sveučilišnu knjižnicu na novoj lokaciji. Gradska i sveučilišna knjižnica Osijek djeluje na matičnoj lokaciji [[Europska avenija]] 24 i četiri područna odjela: Ogranak [[Donji grad (Osijek)|Donji grad]], Ogranak [[Industrijska četvrt (Osijek)|Industrijska četvrt]], Ogranak [[Retfala]] i Ogranak [[Jug II]]. Od prosinca 2001. godine u Knjižnici djeluje [[bibliobus]]na služba sa 7 stajališta ([[Josipovac]] I. i II., [[Višnjevac]], [[Tenja]] I. i II., [[Klisa]] i [[Sarvaš]]). == Historija == === Osnivanje i prve godine djelovanja === Gradska i sveučilišna knjižnica Osijek osnovana je [[8. veljače]] [[1949.]], odlukom Gradskog narodnog odbora grada Osijeka kao gradska knjižnica nastavljajući tradicije javnih, pučkih knjižnica i čitaonica grada Osijeka od sredine [[19. stoljeće|19.]] do prve polovine [[20. stoljeće|20.st.]] te Knjižnice Gradskog narodnog odbora Gornji grad, koja djeluje od prosinca [[1947.]] godine. U sastav Knjižnice ulazi i Knjižnica Gradskog narodnog odbora Donji grad, osnovana [[1948.]] godine kao Područni odjel Donji grad. Prvo sjedište Knjižnice bilo je na Trgu slobode broj 2 (danas Trg Ante Starčevića broj 2). Knjižnice je nekoliko puta selila, a [[1957.]] god. preseljena je u zgradu na Bulevaru JNA broj 24 (danas Europska avenija broj 24), gdje se i danas nalazi središte Knjižnice. Godine [[1954.]] otvara se u sklopu Knjižnice zasebni Dječji odjel kao drugi ove vrste u Hrvatskoj. U navedenom razdoblju Knjižnica se razvijala kao javna narodna/gradska knjižnica grada i općine Osijek s mješovitim knjižnim zbirkama za djecu i odrasle. === Osnivanje sveučilišta u Osijeku i dvojna djelatnost === Osnivanjem Sveučilišta u Osijeku [[1975.]] god. Gradska knjižnica Osijek, jedna od osnivača, proširuje svoju djelatnost i preuzima funkcije i zadatke središnje sveučilišne knjižnice mijenjajući naziv u Gradska i sveučilišna knjižnica Osijek. U knjižničnom smislu ona postaje knjižnica s dvojnom funkcijom: narodnom/gradskom i sveučilišnom/ znanstvenom te se razvija kao općeznanstvena knjižnica polivalentnih sadržaja. Godine [[1976.]] temeljem Zakona o bibliotečnoj djelatnosti i bibliotekama (NN 25/73.) i Pravilnika o matičnoj djelatnosti Knjižnica dobiva status općinske matične knjižnice Općine Osijek te regionalne matične knjižnice za područje ZO Osijek (poručje Slavonija i Baranja). Godine [[1979.]] izrađena je studija „Sveučilišna biblioteka Osijek : programska koncepcija“ kojom je predviđena izgradnja nove sveučilišne knjižnice. Godine [[1980.]] osnovan je treći izdvojeni odjel Knjižnice u Retfali – „Posudbeno odjeljenje za djecu i odrasle Retfala“ (J. J. Strossmayera 198) sa zasebnim posudbenim odjelima za djecu i odrasle i čitaonicom te mješovitom zbirkom na [[Hrvatski jezik|hrvatskom]] i [[Mađarski jezik|mađarskom jeziku]]. Godine [[1982.]] osnovana je [[Regija|Regionalna]] matična služba za potrebe knjižnica Slavonije i Baranje kao druga u Hrvatskoj. Rješenjem Vijeća za knjižnice iz [[1986.]] god. Knjižnici je potvrđen status općinske i područne narodne matične knjižnice za sve narodne i školske knjižnice općine Osijek i regije Slavonije i Baranje i visokoškolske i specijalne knjižnice Sveučilišta u Osijeku i područja Slavonije i Baranje. Godine [[1988.]]/[[1989.]] počela je [[Računalo|kompjutorizacija]] Gradske i sveučilišne knjižnice Osijek nabavom 1 [[PC]] XT [[Računalo|računala]] i biblioprograma MicroISIS Ver. 1.0 te stvorena prva baza (magistarske radnje i doktorske disertacije obranjene na Sveučilištu u Osijeku). === Povijest zgrade === Sjedište Gradske i sveučilišne knjižnice (Središnja knjižnica) smješteno je u kući Gillming – reprezentativnoj gradskoj [[Vila (građevina)|vili]] izgrađenoj početkom [[20. stoljeće|20. stoljeća]]. '''Povijest kuće Gillming''' Kuća Gillming reprezentativna je samostojeća izuzetno visoka jednokatnica izgrađena na vrlo atraktivnom mjestu u Osijeku - Gornjem gradu. Prije izgradnje kuće na sjeveroistočnom uglu današnje Europske avenije i Radićeve ulice (nekada Chavrakove ulice i produženja Kolodvorske ulice) nalazila se stara tramvajska [[remiza]]. Atraktivno gradilište, preko puta zgrade [[Trgovačke]] i [[obrtničke komore]], bilo je mnogima zanimljivo. Čak je i ministarstvo trgovine u [[Budimpešta|Budimpešti]] zamislilo izgraditi novu monumentalnu poštansku zgradu baš na tom gradilištu. Grad je zanimala samo visoka cijena koju su htjeli postići prodajom gradilišta te su mnogi mogući kupci odustali, a među njima i ministarstvo trgovine. Gradilište su na koncu kupili Matilda i Ladislav Gillming, kako bi na njemu izgradili kuću za jednu od svojih kćeri - Matildu Gillming ml., koja se zaručila i udala za Vjekoslava Hengla. == Odjeli i službe == === Središnja Knjižnica === '''Posudbeni odjeli''' * Odsjek za odrasle * Odsjek za djecu * Medioteka '''Odjel za rad s djecom i mladima''' * Igraonica i igroteka * Klub mladih "Paklena naranča" '''Studijska čitaonica''' * American Corner Osijek * Austrijska čitaonica * Odsjek periodike * Čitaonica dnevnog tiska * Međuknjižnična posudba * Odsjek za pretraživanje baza podataka * Odsjek reprografskih usluga * Zatvoreno spremište '''Služba nabave''' '''Odjel obrade''' * CIP ured '''Razvojna matična služba''' '''Knjigovežnica''' '''Služba za informatičku potporu''' '''Uprava''' === Ogranci === '''Ogranak za Donji grad''' '''Ogranak Industrijska četvrt''' '''Ogranak Jug II''' '''Ogranak Retfala''' === Bibliobusna služba === == Izvori == * [http://www.gskos.unios.hr Web stranica GISKO] s [[Razgovor:Gradska i sveučilišna knjižnica Osijek|dopusnicom]] == Vanjske veze == * [http://www.gskos.unios.hr Službena web stranica GISKO] {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nastanci 1949.]] [[Kategorija:Knjižnice u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Obrazovanje u Osijeku]] [[Kategorija:Građevine u Osijeku]] 9rszo8h6nd5nks5j4ptgozds1sgz8wi 0 1469047 42587096 42339363 2026-05-03T17:26:00Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Odjel za informatiku Sveučilišta u Rijeci]] na [[Odjel za informatiku Univerziteta u Rijeci]]: prema raspravi na Pijaci 42339363 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" style="font-size:90%; width:21em; text-align:left;" <tr><th style="text-align:center; font-size:120%;" class="fn n org" colspan="2">Odjel za informatiku</th></tr> <tr><td style="text-align:center;" colspan="2">''Department of Informatics''</td></tr> <tr><td style="text-align:center;" colspan="2">[[Datoteka:Inf-uniri-hr-logo.svg|300px|Logo Odjela za informatiku]]</td></tr> <tr><th>Osnovan:</th><td>[[1. travnja]] [[2008]].</td></tr> <tr><th>Tip:</th><td>javni</td></tr> <tr><th>Pročelnik:</th><td>prof. dr. sc. [[Patrizia Poščić]]</td></tr> <tr><th>Zamjenik pročelnika:</th><td>prof. dr. sc. [[Nataša Hoić-Božić]]</td></tr> <tr><th>Zavodi:</th><td>3</td></tr> <tr><th>Katedre:</th><td>6</td></tr> <tr><th>Laboratoriji:</th><td>4</td></tr> <tr><th>Osoblje:</th><td>23+2<ref>{{cite web | url = http://www.inf.uniri.hr/hr/o-odjelu/djelatnici.html | title = Odjel za informatiku - Djelatnici | access-date = 2017-06-25 | archive-date = 2017-06-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170607130125/http://www.inf.uniri.hr/hr/o-odjelu/djelatnici.html | dead-url = yes }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.inf.uniri.hr/hr/o-odjelu.html | title = Odjel za informatiku - O odjelu | access-date = 2017-06-25 | archive-date = 2017-06-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170624102310/http://www.inf.uniri.hr/hr/o-odjelu.html | dead-url = yes }}</ref> ([[2015]].)</td></tr> <tr><th>Studenti:</th><td>~300 ([[2015]].)</td></tr> <tr><th>Kampus:</th><td>[[Trsat]]</td></tr> <tr><th>Mjesto:</th><td>[[Rijeka]], [[Hrvatska]]</td></tr> <tr><th>Web stranica:</th><td>[http://www.inf.uniri.hr/ www.inf.uniri.hr]</td></tr> |} '''Odjel za informatiku''' je znanstveno-nastavna sastavnica [[Sveučilište u Rijeci|Sveučilišta u Rijeci]] koja se bavi izobrazbom kadrova i znanstveno-istraživačkim radom u domeni [[Informatika|informatike]]. Formalno, Odjel djeluje u području društvenih znanosti, polju [[Informacijske znanosti|informacijskih znanosti]] i u području tehničkih znanosti, polju [[Računarstvo|računarskih znanosti]]. == Historija == Odjel za informatiku Sveučilišta u Rijeci osnovan je 1. travnja 2008. zajedno sa [[Odjel za matematiku Sveučilišta u Rijeci|Odjelima za matematiku]], [[Odjel za fiziku Sveučilišta u Rijeci|fiziku]]. Odjeli za informatiku, matematiku i fiziku nastali su izdvajanjem tadašnjih Odsjeka za informatiku, matematiku i fiziku iz [[Filozofski fakultet Sveučilišta u Rijeci|Filozofskog fakulteta]] u nezavisne odjele na razini Sveučilišta u Rijeci. Unutar Filozofskog fakulteta akademske godine 2005/2006. izvršena je prilagodba studijskih programa s ciljem usklađivanja s [[Bolonjska deklaracija|Bolonjskom deklaracijom]]. Nakon osnivanja Odjela 2008. godine pokrenuti su jednopredmetni i dvopredmetni diplomski studij informatike nastavničkog usmjerenja, te su pritom revidirani preddiplomski studijski programi. Godinu dana kasnije, pored dva nastavnička smjera na diplomskom studiju informatike otvorena su i dva opća smjera, s ciljem obrazovanja kadrova za rad u privredi. S ciljem otvaranja diplomskih studija širem krugu zainteresiranih studenata, 2010. godine pokrenut je razlikovni preddiplomski studij informatike. S ciljem obrazovanja budućih znanstvenika i istraživača, 2012. godine pokrenut je poslijediplomski doktorski studij informatike. Iste godine Odjel za informatiku završio je preseljenje na Kampus Sveučilišta u Rijeci. Od svojeg osnivanja do listopada 2012. nalazio se u zgradi [[Katolički bogoslovni fakultet u Zagrebu|Teologije u Rijeci (područni studij Katoličkog bogoslovnog fakulteta u Zagrebu)]] na adresi Omladinska 14, Rijeka. == Studijski programi == Odjel za informatiku nudi dva preddiplomska studijska programa: * Informatika, * Informatika dvopredmetni u slobodnoj kombinaciji s nekim od studija koji se može studirati na Filozofskom fakultetu, četiri diplomska studijska programa: * Informacijski i komunikacijski sustavi, * Poslovna informatika, * Informatika, smjer nastavnički, * Informatika dvopredmetni, smjer nastavnički, u slobodnoj kombinaciji s nekim od nastavničkih studija koji se može studirati na Filozofskom fakultetu, te doktorski studij u području informatike. == Znanstveno-istraživački rad == Znanstveno-istraživački rad na Odjelu fokusiran je u tri smjera: * [[strojno prevođenje]], analiza [[Društvena mreža|društvenih mreža]], računalna analiza prirodnog jezika<ref>{{Cite web|url=http://langnet.uniri.hr/|title=Langnet (Language networks)|language=en}}</ref>, raspoznavanje i sinteza govora, raspoznavanje slika<ref>{{Cite web|url=http://raass.uniri.hr/|title=RAASS: Automatsko raspoznavanje akcija i aktivnosti u multimedijalnom sadržaju iz domene sporta (HRZZ Istraživački projekt IP-06-2016)|language=hr}}</ref>, * [[informacijski sustav]]i, [[Baza podataka|baze]] i [[Skladištenje podataka|skladišta podataka]]<ref>{{Cite web|url=http://dsubotic1.wixsite.com/dwedportal|title=Metode i modeli za dizajn i evaluaciju skladišta podataka|language=hr}}</ref>, [[rudarenje podataka]] i strojno učenje<ref>{{Cite web|url=http://www.mallat.uniri.hr/|title=MaLLaT: Strojno učenje kao potpora jezičnim tehnologijama|language=hr|access-date=2017-06-25|archive-date=2021-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20210304122403/http://www.mallat.uniri.hr/}}</ref>, [[e-učenje]]<ref>{{Cite web|url=https://inf2.uniri.hr/elarsportal/|title=Portal for E-learning Activites Recommender System (ELARS)|language=hr|access-date=2017-06-25|archive-date=2017-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20170621063848/http://inf2.uniri.hr/elarsportal/|dead-url=yes}}</ref> i [[m-učenje]], [[Web 2.0]] [[Web 2.0 alati|alati]], te * [[Paralelno programiranje|paralelno]] i [[Raspodijeljeni sustav|distribuirano]] izvođenje [[algoritam]]a, modeliranje i [[simulacija]] [[Računalna mreža|računalnih mreža]]<ref>{{Cite web|url=https://lab.miletic.net/en/research-and-development/#photonic-wdm-network-simulator-pwns|title=Research and development — CNPSLab homepage|website=lab.miletic.net|language=en|access-date=2017-06-25|archive-date=2021-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20210304122421/https://lab.miletic.net/en/research-and-development/#photonic-wdm-network-simulator-pwns|dead-url=yes}}</ref>. == Suradnja s gospodarstvom == Odjel surađuje s tvrtkama RIS d.o.o., Amdosoft d.o.o., iOlap d.o.o. i Karpos d.o.o. iz Riječke regije<ref>{{cite web | url = http://www.inf.uniri.hr/hr/znanstveni-i-strucni-rad/poslovnasuradnja2.html | title = Odjel za informatiku - Poslovna suradnja | access-date = 2017-06-25 | archive-date = 2016-06-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160601164321/http://www.inf.uniri.hr/hr/znanstveni-i-strucni-rad/poslovnasuradnja2.html | dead-url = yes }}</ref>. Za akademsku godinu 2012/2013. sklopljeno je partnerstvo s tvrtkom [[NVIDIA]] u okviru programa [[GPU edukacijski centar]] (ranije nazvan CUDA nastavni centar) s ciljem razvoja nastavne djelatnosti u području paralenog programiranja na grafičkim procesorima. Isto partnerstvo trajalo je i kroz akademske godine 2013/2014, 2014/2015 i 2015/2016. Krajem 2016. godine NVIDIA je završila program, a time i partnerstvo s Odjelom<ref>{{Cite web|url=https://lab.miletic.net/en/partnerships-and-collaborations/#gpu-education-center-formerly-cuda-teaching-center|title=Partnerships and collaborations — CNPSLab homepage|website=lab.miletic.net|language=en|access-date=2017-06-25}}{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Smještaj == Od listopada 2012. godine Odjel za informatiku nalazi se u zgradi Sveučilišnih odjela na Kampusu na [[Trsat]]u, na adresi Radmile Matejčić 2, [[Rijeka]]. U istoj zgradi smješteni su i Odjeli za matematiku i fiziku, [[Odjel za biotehnologiju Sveučilišta u Rijeci|Odjel za biotehnologiju]], Centar za mikro i nano znanosti i tehnologije, Centar za napredno računanje i modeliranje te Centar za podršku učenju i poučavanju. == Unutarnji ustroj == Odjel za informatiku podijeljen je u 3 zavoda, 6 katedri i 4 laboratorija. * '''Zavod za računarstvo''' ** ''Katedra za informatičke tehnologije i računalne sustave'' *** Laboratorij za arhitekture računala i digitalnu tehniku ** ''Katedra za inteligentne sustave'' *** Laboratorij za inteligentne sustave ** ''Katedra za primijenjeno računarstvo'' * '''Zavod za komunikacijske sustave''' ** ''Katedra za mrežne sustave'' *** Laboratorij za računalne mreže ** ''Katedra za multimedijske sustave i e-obrazovanje'' * '''Zavod za poslovnu informatiku''' ** ''Katedra za informacijske sustave'' *** Laboratorij za informacijske sustave [[Datoteka:Ns-3-logo.png|mini|Zavod za komunikacijske sustave sudjeluje u razvoju [[ns (simulator)|mrežnog simulatora ns-3]]]] == Seminari na Odjelu == Na Odjelu se redovito održavaju tri seminara: * '''BusinessClass''', s temama iz područja poslovne informatike; * '''OpenClass''', s temama iz područja slobodnog softvera (u suradnji s [[HULK]]-om); * '''ResearchClass''', s temama iz područja znanstvenog istraživanja nastavnika, poslijedoktoranada i asistenata Odjela. * '''StudentClass''', predavanja studenata s osnovnim ciljem predstavljanja njihovih projekata, radova i postignuća. == Aktivnosti studenata == U sklopu [[ERASMUS]] programa studenti mogu provesti semestar ili cijelu akademsku godinu u inozemstvu. Studenti su do sada išli na razmjenu u Austriju, Bosnu i Hercegovinu te Njemačku, a sklopljen je bilateralni ugovor i sa Slovenijom. Studenti su organizirani u Studentski zbor na razini Odjela i na razini Sveučilišta te sudjeluju u mnogim drugim vannastavnim aktivnostima. Do sada su bivši studenti Odjela držali radionice na temu i razvoja web rješenja korištenjem jezika HTML i PHP, osnova 3D modeliranja korištenjem Autodesk Maye, Linux komandne linije i administracije te rada u programskom jeziku C#. == Trivia == * Programski jezici koji se koriste na Odjelu uključuju [[C++]], [[Python]], [[Perl]], [[Java (programski jezik)]], [[HTML]]/[[CSS]]/[[JavaScript]]/[[PHP]], [[Prolog]] i [[Haskell]]. * Sustavi za upravljanje verzijama koji se koriste u nastavi i istraživanju su [[Git]] i [[Mercurial]]<ref>{{Cite web |title=Bitbucket tim Odjela za informatiku |url=https://bitbucket.org/infuniri |access-date=2014-07-26 |archive-date=2014-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140730170721/https://bitbucket.org/infuniri }}</ref><ref>[https://github.com/infuniri GitHub tim Odjela za informatiku]</ref>. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{hr icon}} [http://www.inf.uniri.hr/index.php?lang=hrvatski Odjel za informatiku Sveučilišta u Rijeci] * {{eng oznaka}} [http://www.inf.uniri.hr/index.php?lang=english Department of Informatics, University of Rijeka] * [https://www.facebook.com/inf.uniri Facebook stranica] * [http://www.linkedin.com/company/department-of-informatics-university-of-rijeka LinkedIn grupa] {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nastanci 2008.]] [[Kategorija:Fakulteti u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Sveučilište u Rijeci]] [[Kategorija:Računarstvo u Hrvatskoj]] sucf09hqulvnwnpi3zxem40h6xp7ka0 0 1469077 42587104 42340154 2026-05-03T17:26:42Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Sveučilišna knjižnica u Rijeci]] na [[Univerzitetska biblioteka u Rijeci]]: prema raspravi 42340154 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Spomen ploca sveucilisna knjiznica Rijeka 0108.jpg|mini|250px|Spomen ploča na ulazu u Sveučilišnu knjižnicu u Rijeci]] [[Datoteka:Sveucilisna knjiznica i Muzej suvremene umjetnosti 28108.jpg|mini|Sveučilišna knjižnica u Rijeci]] '''Sveučilišna knjižnica u Rijeci''' znanstvena je ustanova koja pored [[Knjižnica|knjižnične]], izdavačke, [[Kultura|kulturno]]-[[Obrazovanje|obrazovne]] ima i matično razvojnu ulogu i zadaću. == Historija == U [[17. stoljeće|17. stoljeću]] ([[1627.]]) utemeljena je knjižnica u sklopu kolegija i [[Gimnazija|gimnazije]] [[Isusovci|isusovačkog]] reda. Knjižna građa te prve knjižnice predstavlja temelj fonda Sveučilišne knjižnice u [[Rijeka|Rijeci]]. U drugoj polovici [[18. stoljeće|18. stoljeća]] ([[1773.]]) za vrijeme [[Josip II., car Svetog Rimskog Carstva|jozefinskih]] reformi ukinute su isusovačke ustanove. Knjižna građa dolazi u posjed grada. Godine 1782. građa isusovačke knjižnice zajedno s dvije velike donacije (Benzoni, Maroti) se objedinjuje, a iste godine je osnovana gradsko-gimnazijska knjižnica. Tijekom [[19. stoljeće|19. stoljeća]] knjižni fond se značajno povećava uglavnom donacijama, a knjižnica [[1892.]] godine dobiva novi naziv - ''Biblioteca civica''. U tom razdoblju knjižnica se odabirom i nabavom građe profilira kao opće-znanstvena knjižnica. Nakon [[Drugi svjetski rat|II. svjetskog rata]] godine [[1948.]] dolazi do izdvajanja Naučne biblioteke. U drugoj polovici [[20. stoljeće|20. stoljeća]] otvaranjem [[fakultet]]a i visokih škola na području Rijeke i pretvaranjem Rijeke u sveučilišni centar, Naučna biblioteka svoju aktivnost i profil fondova sve više usmjerava prema nastavnom i znanstveno-istraživačkom radu. Knjižnica postaje [[1979.]] godine pridružena članica Sveučilišta u Rijeci. S osamostaljenjem [[Hrvatska|Hrvatske]] i u skladu s novim Zakonom o visokim učilištima ([[1993.]]), ustanova [[1995.]] godine dobiva novi službeni naziv u formi Sveučilišna knjižnica Rijeka. == Djelatnost == Sveučilišna knjižnica u Rijeci je znanstvena ustanova koja pored knjižnične, izdavačke, kulturno-obrazovne ima i matično razvojnu ulogu i zadaću. Knjižnična djelatnost obuhvaća nabavu, stručnu obradu i zaštitu knjižne građe, izradu biltena, kataloga te stvaranje informacijskih pomagala, baza podataka. == Građa == [[Datoteka:Sveucilisna knjiznica i Muzej suvremene umjetnosti 0108.jpg|mini|Sveučilišna knjižnica u Rijeci]] Knjižna građa je vrlo bogata i vrijedna. Cjelokupni fond sakupljen do [[1969.]] godine s oko 200.000 jedinica građe registriran je kao kulturno dobro. U fondu poseban kulturno-povijesni značaj imaju [[Inkunabula|Inkunabule]] te Povijesna zbirka sa starom i rijetkom građom od oko 3.000 jedinica. Sveučilišna knjižnica u Rijeci provodi [[Digitalizacija|digitalizaciju]] građe Povijesne zbirke koja obuhvaća razdoblje od 16. stoljeća do [[1947.]] godine. == Usluge == Rad s korisnicima, pružanje stručne pomoći s područja djelatnosti, organiziranje seminara, predavanja te drugih oblika kulturnih i edukativnih aktivnosti. == Povezano == * [[Arhivi u Hrvatskoj]] * [[Znamenite riječke građevine]] == Izvor == * [http://www.kultura.hr/hr/ustanove/po_zupanijama/primorsko_goranska_zupanija/svkri Ministarstvo kulture Republike Hrvatske]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Vanjske veze == {{Commonscat|University Library in Rijeka}} * [http://www.svkri.hr/portal/index.php Mrežne stranice Sveučilišne knjižnice Rijeka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081025100551/http://www.svkri.hr/portal/index.php |date=2008-10-25 }} {{Coord|45.3276737516753|N|14.4411313533783|E|region:HR-08_type:landmark_scale:4000|display=title|format=dms}} {{Ministarstvo kulture}} [[Kategorija:Knjižnice u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Građevine u Rijeci]] [[Kategorija:Isusovci]] 8xwf30oucud6xfu6cwf4aczp29htrlr 0 1469131 42587126 42471944 2026-05-03T17:34:16Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Gradska knjižnica Rijeka]] na [[Gradska biblioteka Rijeka]]: + 42471944 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Filodrammatice in Rijeka.jpg|mini|343x343piksel|Gradska biblioteka Rijeka u prizemlju Filodrammatike]] '''Gradska knjižnica Rijeka (GKR)''' središnja je narodna knjižnica [[Rijeka (grad)|grada Rijeke]], matična [[biblioteka]] za narodne i školske knjižnice [[Primorsko-goranska županija|Primorsko-goranske županije]]. Nastala je kao nastavak tradicije [[Narodna čitaonica|Narodne čitaonice riječke]] osnovane [[1849.]] godine i [[Gradska biblioteka Sušak|Gradske biblioteke Sušak]] osnovane [[1930.]] godine. Ona nabavlja, čuva i daje na korištenje sve vrste knjižnične građe, priprema, istražuje i daje sve vrste bibliotečnih informacija. Raznim aktivnostima animira, motivira i educira korisnike, a sve u funkciji promocije knjige, čitanja, znanja, podizanja opće obrazovne i kulturne razine stanovništva. == Historija == Povijest Gradske knjižnice Rijeka izrazito je kompleksna zbog egzistencije u gradu složene povijesti kao što je Rijeka. Izvorište ima u dvije institucije – razvoju [[Narodna čitaonica|Narodne čitaonice riječke]] od 1849. godine i [[Gradska biblioteka Sušak|Gradske biblioteke Sušak]] osnovane 1930. ne bi li nakon udruživanja [[1962.]] godine nastala '''''Gradska biblioteka Rijeka''''', preimenovana u '''''Gradsku knjižnicu Rijeka''''' [[1999.]]. Godine 1960. osnovana je i Dječja knjižnica ''[[Beli kamik]]''. U vrijeme spajanja giglioteka Rijeka je imala 134 371 stanovnika, a članova svih knjižnica je bilo tek 7 833. Godine 1966. centralni odjel seli u [[Palača Modello u Rijeci|Palaču Modello u Rijeci]], a od 2010. koristi se za beletristiku i prizemlje Filodrammatice. U [[2021]]. Gradska biblioteka bi trebala preseliti u T-objekt tvornice duhana u Benčiću u okviru programa [[Rijeka 2020 EPK]].. Položaj u gradskome središtu odrazio se na rad porastom broja korisnika i izdanih knjiga, a uvode se i nove usluge. Godine 1967. kupljene su [[gramofonska ploča|gramofonske ploče]] koje su trebale biti zametak glazbene slušaonice. Oživljen je cjelokupan rad s korisnicima, pa je u prvih šest mjeseci 1967. godine zabilježena posjeta 250 000 građana. Osamdesete su prošle u znaku [[BIS|BIS-a]] prema kojem su knjižnice trebale postati bibliotečno-informacijski centri u čemu su trebale imati ulogu informacijskog čvorišta tijelima uprave. Dok od [[1990-e|1990-ih]] knjižnica postupno ulazi u informatičku eru, pristupa se barkodiranju knjiga i unošenju podataka o korisnicima u računalo, istovremeno se, u skladu s [[Nacionalizam|nacionalističkom]] ideologijom novih vlasti, na žalost vrši i [[kulturocid]], "sklanjanjem" srpskih knjižnih izdanja. Zbog "rentabilnosti" zatvaraju se [[1994]]. godine dvije dječje knjižnice ''Beli kamik'' i ''Sušak'', a otvara centralna Dječja knjižnica ''Stribor''.u centru grada, čime se smanjuje broj korisnika zbog otežane pristupačnosti djeci. Ista godina važna je i zbog nabavke novih medija - prvih CD-ROM-ova pri čemu su nabavljeni Encyclopedia Britannica 2.0, Multimedia McGrow Hill Encyclopedia of Science and Technology i World Biographical Index. Od 1995. godine korisnicima je omogućeno besplatno korištenje interneta čime je postala prva narodna knjižnica u Hrvatskoj koja je uvela takvu uslugu. Gradska biblioteka Rijeka je 1997. godine među prvima u Hrvatskoj postavila elektronski sustav za zaštitu knjiga od krađe. == Misija == Misija Gradske knjižnice Rijeka je: *omogućiti svim građanima, prvenstveno Rijeke i [[Kvarnerski zaljev|Kvarnera]] i [[Gorski kotar|Gorskog kotara]], čitanje, učenje, obrazovanje; obaviještenost, jačanje osobnih kulturnih, duhovnih i demokratskih potencijala, upoznavanje i korištenje dobrobiti novih tehnologija, kreativno i kvalitetno provođenje slobodnog vremena, i to bez obzira na njihovu dob, spol i rod, društveni status, naciju, vjeru, rasu ili bilo koja druga obilježja *biti podrša društvenom uključivanju svih marginaliziranih skupina građana *promicati kulturne vrijednosti općenito *jačati vrijednosti multikulturalnog društva *poticati informacijsku pismenost i upoznavanje s novitetima u informacijskim i komunikacijskim tehnologijama radi smanjivanja digitalne nejednakosti == Djelatnost == Djelatnost Gradske knjižnice Rijeka obuhvaća: *nabavu knjižnične građe, *stručnu obradu, čuvanje i zaštitu bibliotečne građe, te provođenje mjera zaštite knjižnične građe koja je kulturno dobro, *izradu i objavljivanje biltena, kataloga, bibliografija i drugih informativnih pomagala te stručnih publikacija, *sudjelovanje u izradi skupnih kataloga i baza podataka, *omogućavanje pristupačnosti knjižnične građe i informacija korisnicima prema njihovim potrebama i zahtjevima, *osiguranje korištenja i posuđivanja knjižnične građe, te protok informacija, *poticanje i pomoć korisnicima Knjižnice pri izboru i korištenju bibliotečne građe, informacijskih pomagala i izvora, *vođenje dokumentacije o građi i korisnicima, *obavljanje poslova matične djelatnosti za školske i narodne knjižnice na području Primorsko-goranske županije, - organiziranje stručnih skupova, predavanja, tečajeva, seminara, radionica i sličnih skupova s područja knjižnične djelatnosti, *organiziranje edukativnih i kulturnih programa i akcija vezanih uz djelatnost Knjižnice, *prodaju na malo vlastitih i drugih izdanja i proizvoda koji promoviraju djelatnost Knjižnice, *nakladničku djelatnost - izdavanje stručnih i znanstvenih publikacija u okviru knjižnične djelatnosti, *domaću i međunarodnu suradnja s udruženjima građana, pojedincima i ustanovama na području knjižnične djelatnosti. U čast pisca [[Drago Gervais|Drage Gervaisa]] knjižnica u suradnji s Gradom Rijekom dodjeljuje [[Književna nagrada Drago Gervais|Književnu nagradu Drago Gervais]]. == Odjeli i ogranci == Gradska knjižnica Rijeka organizirana je kroz: *Središnji odjel *Dječji odjel Stribor - središnja dječja knjižnica u gradu Rijeci. Nastala je 1994. godine spajanjem fondova dječjih knjižnica Beli kamik i Sušak. Fond čine knjižnice čine slikovnice, stripovi, lijepa književnost za malu djecu i malo veću djecu, teen zbirka, stručne knjige za školarce, knjige za roditelje, odgojitelje, učitelje, priručna literatura, zavičajna zbirka, dječje knjige na stranim jezicima, časopisi, AVE građa. *Odjel periodike *[[Narodna čitaonica|Narodnu čitaonicu]] *Ogranak [[Drenova (Rijeka)|Drenova]] *Ogranak [[Turnić (Rijeka)|Turnić]] *Ogranak [[Zamet]] *Gradski bibliobus *Županijski bibliobus == Bibliobus == Od godine [[1969]]. usluge posuđivanja knjiga pruža i [[Bibliobus]] koji je bio prva usluga takve vrste u Jugoslaviji. == Usluge == Temeljna usluga Knjižnice je posuđivanje: *knjiga *glazbenih CD-a *filmskih DVD-a *zvučnih knjiga *multimedijalnih CD ROM-ova Moguće je ostvariti rezervaciju i međuknjižničnu posudbu. Knjižničari-informatori pružaju usluge informiranja u vezi referalnih i referentnih informacija, pronalaženja službenih i poslovnih informacija, literature za pripremu školske lektire, izvora za pripremu referata i seminarskih radova, tematskih bibliografskih popisa za izradu maturalnih, dodiplomskih i postdiplomskih radova i pretraživanje mrežnih izvora. Pružaju se i edukacijske usluge dok se za djecu organiziraju osnovni edukacijski programi za korištenje knjižnice, knjižničnih izvora, usluga i programa. .Jedna od većih i kvalitetnijih aktivnosti ostvaruje se organiziranjem programa za djecu i mlade koji za svrhu imaju razvoj kulture čitanja, pismenosti i kulturnog standarda. == Projekti za novu zgradu == Grad Rijeka je kao osnivač Gradske knjižnice Rijeka uočio 2001. godine da postojeći prostorni uvjeti u kojima ta ustanova djeluje već pedeset godina predstavljaju kočnicu njenog daljnjeg razvoja. Krajem iste godine donesena je odluka o izgradnji nove zgrade. Kao lokacija za izgradnju nove zgrade knjižnice prihvaćen je Klobučarićev trg u Starom gradu. Zgrada je zamišljena prema projektu Hrvoja Njirića i Vedrana Škopca. Njihov projekt interpretirao je temu impostacije suvremenog javnog objekta u povijesno okružje Staroga grada, te ispitivao nove tipološke obrasce za multimedijalni centar 21. stoljeća. Nakon višegodišnjih peripetija i recesijskih uvjeta koji su izgradnju tog tipa nove zgrade učinili nemogućom u srpnju 2012. godine objavljeno je da se odustaje od projekta ispred OŠ Nikola Tesla već se cijeli kompleks seli na područje bivše tvornice "Rikard Benčić" gdje se očekuje useljenje u toku 2021. g. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == http://www.gkri.hr/Home.aspx?PageID=1&gohome=true{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorija:Kultura u Rijeci]] [[Kategorija:Biblioteke po tipu]] 5yp0ctmly6bt5lii3kmjlxt7lxrve6c 0 1469680 42587108 42388031 2026-05-03T17:27:21Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Sveučilišna knjižnica u Splitu]] na [[Univerzitetska biblioteka u Splitu]]: prema raspravi 42388031 wikitext text/x-wiki [[Image:Split University Library.JPG|250px|desno|mini|Nova zgrada Sveučilišne knjižnice na sveučilišnom kampusu]] '''Sveučilišna knjižnica u Splitu''', [[znanost|znanstvena]] ustanova i središnja knjižnica [[Sveučilište u Splitu|Sveučilišta u Splitu]] koja pribavlja i distribuira izvore informacija za potrebe svih splitskih studija, pružajući korisnicima odgovarajuće uvjete za učenje i studijski rad. Poslije [[Nacionalna i sveučilišna knjižnica u Zagrebu|Nacionalne i sveučilišne knjižnice u Zagrebu]], građom je najbogatija knjižnica u [[Hrvatska|Republici Hrvatskoj]]. Njen fond danas broji oko 400.000 [[knjiga]] i 12.000 serijskih publikacija, a u njenim specijalnim zbirkama krije se bogata građa rijetkih i vrijednih knjiga, zemljopisnih karata i [[atlas]]a, slikovnih materijala i muzikalija.<ref>{{Cite web |title=Službene stranice |url=http://www.svkst.hr/ |access-date=2014-07-26 |archive-date=2011-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110703102213/http://www.svkst.hr/ }}</ref> == Historija == Sveučilišna knjižnica započela je sa svojim radom [[1903.]] godine pod imenom '''Gradska biblioteka''' u jednoj od prostorija ''Slavjanske narodne čitaonice'' u [[Split]]u. Njen utemeljitelj i prvi predsjedatelj bio je gimnazijski profesor dr. Dušan Manger, koji je bio na čelu te ustanove do svoje smrti 1940. godine. Knjižnica je od samih početaka djelovala u otežanim prostornim uvjetima. Godine [[1905.]] knjiožnica je, uz općinsku potporu, unajmila nove prostorije u prizemlju kuće Illich na Obali, međutim kako je neprestanim donacijama broj knjiga znatno rastao, Općinsko ju je upraviteljstvo [[1910.]] premjestilo u prostorije na prvom katu [[barok]]ne [[palača|palače]] Bernardi, na Pisturi, gdje je za posjetitelje je svečano otvorena u [[siječanj|siječnju]] [[1912.]] godine.<ref name="Povijest knjižnice">{{Cite web |title=Povijest knjižnice |url=http://www.svkst.hr/povijest.htm |access-date=2014-07-26 |archive-date=2011-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111113225643/http://www.svkst.hr/povijest.htm |dead-url=yes }}</ref> Za vrijeme [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] (1914.-1918.), Biblioteka je bila zatvorena za javnost, ali je ponovno otvorena početkom [[1919.]] godine. Odlukom Pokrajinske uprave dobiva pravo na obvezni primjerak svih tiskanih publikacija s područja [[Dalmacija|Dalmacije]], preuzimajući time ulogu gradske i pokrajinske knjižnice, s fondom od preko 20.000 svezaka. Zbog toga su 20-ih godina uređene nove prostorije u zgradi Biblioteke. Biblioteka je nastavila s radom i tijekom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] (1939.-1945.), bivajući u teškim uvjetima okupacije jedinim utočištem u kojem se moglo govoriti i čitati [[hrvatski jezik|hrvatskim jezikom]]. Početkom 1945. godine Biblioteka seli u bivše prostorije talijanaškog društva ''Gabinetto di lettura'' na Trgu Republike od kojeg preuzima vrijedni fond, prepun rijetkih knjiga i rukopisa. Istodobno, preuzela je fond i drugih ugaslih splitskih ustanova ([[Italija|talijanske]] ''Biblioteca Popolare'', [[münchen]]ske Akademije i [[Njemačka|njemačkog]] konzulata) čime je njen fond porastao na više od 45.000 knjiga.<ref name="Povijest knjižnice"/> Godine [[1946.]] Biblioteka je premještena u zgradu [[renesansa|neorenesansne]] palače izgrađene početkom [[20. stoljeće|20. stoljeća]]. Iste je godine, odlukom Ministarstva prosvjete [[NR Hrvatska|NR Hrvatske]], ostvarila pravo na obvezni primjerak svih publikacija tiskanih u [[Hrvatska|Hrvatskoj]], pa je do [[60-ih]] godina u njenom fondu već bilo preko 130.000 knjiga i znatan broj periodičkih publikacija, zbog čega je zgrada morala biti dograđena. Godine [[1962.]] Savjet za kulturu Općine Split preimenovao je naziv knjižnice u '''Naučna biblioteka'''. Osnivanjem Sveučilišta u Splitu [[1974.]], Biblioteka je postala formalnom članicom Sveučilišta i središnjom sveučilišnom knjižnicom, no njen je naziv formalno promijenjen tek 1992. godine, pa se od tada zove ''Sveučilišna knjižnica u Splitu''.<ref name="Povijest knjižnice"/> Početkom [[21. stoljeće|21. stoljeća]] pokrenuta je inicijativa za izgradnju nove zgrade, koja je izgrađena na području sveučilišnog kampusa i svečano otvorena u [[jesen]] [[2009.]] godine, da bi s radom započela u jesen [[2010.]] godine.<ref>{{Cite web |title=Nova zgrada |url=http://www.svkst.hr/novazgrada.htm |access-date=2014-07-26 |archive-date=2011-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111113232308/http://www.svkst.hr/novazgrada.htm |dead-url=yes }}</ref> == Odjeli i zbirke Sveučilišne knjižnice == === Odjel knjiga === Na odjelu knjiga čuva se oko 400.000 svezaka knjiga s godišnjim prirastom od 5.000 do 7.000 novih naslova. U tom fondu najvrednija je zbirka ''Dalmatica'', koja obuhvaća publikacije tiskane u Dalmacji, kao i one u kojima se govori o Dalmaciji.<ref name="Odjeli i zbirke">{{Cite web |title=Odjeli i zbirke |url=http://www.svkst.hr/odjeli.htm |access-date=2014-07-26 |archive-date=2011-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110923013234/http://www.svkst.hr/odjeli.htm |dead-url=yes }}</ref> === Odjel periodike === Na ovom odjelu nalazi se oko 12.000 naslova časopisa i novina, što ovaj odjel čini najbogatijim fondom dalmatinskih serijskih publikacija uz Hrvatskoj. Neki od naslova su ''Gazzeta di Zara'' (1834.-1850.), ''[[Zora dalmatinska|Zora Dalmatinska]]'' (1844.-1918.), ''[[Smotra dalmatinska]]'' (1888.-1918.), ''[[Narodni list]]'', ''[[Jedinstvo (dnevni list, Split)|Jedinstvo]]'', ''[[Jadranska pošta]]'', ''[[Novo doba (Split)|Novo doba]]'', i brojni drugi.<ref name="Odjeli i zbirke"/> === Odjel specijalnih zbirki === Na ovom odjelu čuvaju se zbirke starih i vrijednih rukopisa (od [[15. stoljeće|15. stoljeća]] do [[1850.]] godine), zbirka rukopisne građe (od [[13. stoljeće|13.]] do [[20. stoljeće|20. stoljeća]]), grafička zbirka (od [[17. stoljeće|17. stoljeća]]), zbirka [[zemljopisna karta|zemljopisnih karata]] i atlasa (od [[16. stoljeće|16.]] do [[19. stoljeće|19. stoljeća]]), [[glazba|glazbena]] zbirka, zbirka vizualne građe i zbirka sitnog tiska.<ref name="Odjeli i zbirke"/> == Napomene == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.svkst.hr/ Službene stranice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110703102213/http://www.svkst.hr/ |date=2011-07-03 }} [[Kategorija:Knjižnice u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Sveučilište u Splitu]] [[Kategorija:Kultura u Splitu]] 0nmhkr0k31j9a12uwo0by3dgk1swili 0 1470677 42587134 41444505 2026-05-03T17:35:03Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Gradska knjižnica i čitaonica Vinkovci]] na [[Gradska biblioteka i čitaonica Vinkovci]]: + 41444505 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Nova zgrada vinkovačke gradske biblioteke.jpg|mini|Nova zgrada vinkovačke knjižnice.]] [[Datoteka:Винковци (библиотека)-Vinkovci (biblioteka) 10.JPG|minijatura]] '''Gradska knjižnica i čitaonica Vinkovci''' je samostalna javna ustanova koja organizira i pruža javnosti informacije i usluge, obrazovnog i kulturnog sadržaja koje zasniva na sustavnom odabiru, prikupljanju, stručnoj obradi, pohranjivanju, zaštiti, davanju na korištenje knjižnične građe i omogućavanju pristupa drugim izvorima. Ima funkciju matičnosti za narodne i školske knjižnice [[Vukovarsko-srijemska županija|Vukovarsko-srijemske županije]] od [[1995.]] godine, što znači da skrbi o razvoju knjižničarstva u Županiji i koordinira rad navedenih knjižnica. == Djelatnost == Knjižnična djelatnost važan je čimbenik u izgradnji društva znanjai time od javnog interesa za [[Hrvatska|Republiku Hrvatsku]]. Gradska knjižnica i čitaonica Vinkovci je narodna [[knjižnica]] koja zadovoljava kulturne,informacijske i obrazovne potrebe građana grada [[Vinkovci|Vinkovaca]] i stanovnika šire okolice te omogućuje ostvarenje prava na znanje, demokratski iosobni razvitak svakog građanina. Njezina osnovna funkcija je sljedeća: * nabavlja, obrađuje, čuva i pruža na korištenje sveukupnu knjižničnu građu, * razvija sve vrste pismenosti i sudjeluje u cjeloživotnom obrazovanju građana, * organizira posebne aktivnosti namijenjene poticanju čitanja kod djece, mladeži, odraslih kao i osoba s posebnim potrebama, * osigurava pristup informacijama kako iz svih znanstvenih područjatako i tijela javnih vlasti na lokalnoj, područnoj, državnoj i međunarodnoj razini u cilju razvoja civilnog društva, * omogućava pristup javnosti mrežnim izvorima, * omogućava kvalitetno provođenje slobodnog vremena, * surađuje s drugim ustanovama i organizacijama važnim za ostvarivanje njezine uloge, * sudjeluje u razvoju kulturnog, gospodarskog i društvenog života našega Grada i Županije. Gradska knjižnica i čitaonica Vinkovci djeluje kroz odjele i to: * Dječja knjižnica mira s igraonicom, * Posudbeni odjel za odrasle s čitaonicom dnevnog tiska, * Studijski odjel s čitaonicom, zavičajnom zbirkom i zbirkom Radauš, * Odjel nabave i obrade knjižnične građe, * Matična služba, * Bibliobusna služba. Postoje i dva knjižnična stacionara u: * Domu za stare i nemoćne osobe i * Domu sv. Terezije gdje su smještene osobe s posebnim potrebama. Uz redovitu svakodnevnu djelatnost, Knjižnica obilježava značajne datume, priređuje tematske izložbe knjiga, promocije, radionice, vrši edukaciju knjižničara i korisnika, priređuje odgojno-obrazovni rad snajmlađima, susrete s osobama različitih profila čiji rad prezentira široj društvenoj zajednici. Knjižnica surađuje s gradskim ustanovama, privrednicima i udrugama u našem Gradu i Županiji. Djelatnici Knjižnice odlaze na stručne skupove, radionice, seminare i tečajeve kako bi mogli pratiti pristup suvremenom knjižničarstvu i primijeniti ga upraksi. == Povijest Gradske knjižnice i čitaonice Vinkovci == Gradska knjižnica i čitaonica Vinkovci sljednica je Vinkovačke čitaonice koja je osnovana [[1875.]] godine, najteže je stradala u [[Domovinski rat|Domovinskom ratu]] 1991. godine. === Od 1875. do 1900. godine === Današnja Gradska knjižnica i čitaonica Vinkovci osnovana je 1945. g. kao Knjižnica i čitaonica Narodnog fronta, ali slijednica je duge i bogate povijesti čitaonica iz 19. i prve polovice 20. stoljeća, prvenstveno Vinkovačke čitaonice, utemeljene 9. kolovoza 1875. g. u kavani "Zum Keiser von Öesterreich" za banovanja [[Ivan Mažuranić|Ivana Mažuranića]], kada su Vinkovci bili sastavni dio Vojne krajine. Čitaonicu su osnovala 33 člana, ugledni građani Vinkovaca: Antun Lisac, okružni školski nadzornik, časnik Antun pl. Kurelec (prvi predsjednik), prof. Martin Seneković, profesori Mijo i Pero Brašnić, dr. Oton Kučera, poznati astronom i fizičar, Slavko Cuvaj, kasnije ban i kraljevski komesar, dr. Hugo Blum i dr. U tim godinama Čitaonica je bila omiljeno središte i stjecalište sveukupne društvenosti u Vinkovcima. Od 1877. g. Vinkovačka čitaonica djeluje u gostionici "Millitär – Wirtshaus" (danas «Šumarski dom», na uglu Gundulićeve i Glagoljaške ulice), a od 1897. g. u gostionici «Crni konjić» ("Zum schwarzen Rössel"), koja će biti otkupljena, a potom zahvaljujući Hrvatskoj čitaonici tu će nastati Hrvatski dom. Godine 1882. kupljena je prva knjiga napisana na hrvatskome jeziku Književno cvijeće Lavoslava Kučere, a Knjižnica je bila pretplaćena na 28 listova (polovica na njemačkom jeziku, a polovica na [[Hrvatski jezik|hrvatskom jeziku]]). === Od 1900. do kraja Drugog svjetskog rata === Već se ranije upotrebljavao naziv Hrvatska čitaonica. No, službeno je uveden istom 14. siječnja 1900. g. pod predsjedništvom pukovnika Ivana pl. Domca i tajnika, profesora i kanonika Stjepana Đaković te poznatih članova književnika Josipa Kozarca, sveučilišnog profesora i arheologa dr. Josipa Brunschmita, kada je Čitaonica bila na vrhuncu svoje moći i slave. Prigodom 25 godišnjeg jubileja izdana je Spomenica. Tada pristiže i prvi glasovir iz Beča u Vinkovce, odnosno u Hrvatsku čitaonicu. Naziv Čitaonica zadržan je zbog tradicije, iako i tada djeluje i kao knjižnica. Poslije II. svjetskog rata objedinjuju se u nazivu oba sadržaja: knjižnični i čitaonički. Čitaonica se od početka bavila kulturno-prosvjetnim radom pa su u Vinkovcima organizirane razne proslave vezane uz značajne datume. Od 1906. g., zahvaljujući Hrvatskoj čitaonici, u gradu je postojao i nastavnik glazbe sa završenim konzervatorijem, što je znatno unaprijedilo glazbeni život. Za vrijeme [[Prvi svjetski rat|I. svjetskog rata]] Čitaonica nije radila. Svoj rad obnavlja 2. travnja 1918. g. Početkom 1919. g. ima 143 člana, radi se aktivno, djeluje pjevački zbor, organiziraju se koncerti, kazališne predstave i društvene zabave. Vinkovci su 1920. g. službeno dobili status grada. Povećava se broj članova te 1923. g. Čitaonica broji 318 članova. Međutim, od 1926. do 1936. g. dolazi do naglog smanjivanja aktivnosti zbog teških političkih prilika te Hrvatska čitaonica uglavnom životari. No, pojedinci kao i Ilija Abjanić, poklanjali su knjige i časopise, nastojeći usmjeriti duhovni interes čitatelja. Vrijeme II. svjetskog rata je također teško razdoblje u povijesti Čitaonice jer u njezinim prostorima su smješteni njemački vojnici. === Od kraja Drugog svjetskog rata do Domovinskog rata === U ljeto 1945. g. Hrvatska čitaonica se ujedinjuje s knjižnicom željezničara i tako nastaje Knjižnica i čitaonica Narodnog fronta. U obnovi rada Knjižnice sudjelovali su književnici [[Đuro Šnajder]] i [[Miroslav Slavko Mađer|Slavko Mađer]]. Knjižnica je 1948. g. imala 4 096 sv. knjiga, 162 člana, primala je 4 dnevna lista ([[Glas Slavonije]], [[Vjesnik]], [[Borba]], [[Naprijed]]) i 7 časopisa (Jež, Seljačka sloga, Kerempuh i dr.). Godine 1950. Knjižnica je institucionalizirana i dobila je naziv Gradska knjižnica i čitaonica. Početak planske organizacije ove ustanove vidljiv je 1959. g. kada se ukupni fond počinje obrađivati po UDK-a sustavu. Knjižnica 1961. g. mijenja naziv u Narodna knjižnica i čitaonica Vinkovci, postaje matična knjižnica za narodne, školske i specijalne knjižnice općina Vinkovci i Županja, osniva Dječji odjel te obogaćuje knjižni fond građom primjerenom dječjem uzrastu. U vremenu od 1966. do 1990. g. knjižnične aktivnosti su se razvijale, širile i sadržajno obogaćivale. Knjižnica se prostorno širila, jačala organizacijski i kadrovski. Živa zavičajna književna riječ imala je posebno mjesto u Knjižnici, organiziraju se književne večeri i promoviraju pisci i njihova djela: D. Švagelj, [[Miroslav Slavko Mađer|M. S. Mađer]], B. Mesinger, [[Vladimir Rem|V. Rem]] i dr. Djelovala je u nekoliko odjela: Posudbeni odjel za odrasle, Dječji odjel (otvoren 1961. g.), Dtudijska čitaonica (otvorena 1968. g.), Knjigovežnica (ustanovljena 1972. g.). Uz zbirku knjiga i periodike imala je: Dijateku (osnovana 1961. g.), Diskoteku (otvorena 1964. g.), Zavičajnu zbirku, u kojoj su dragocjenost predstavljali rukopisi Josipa Kozarca, [[Vladimir Kovačić|Vladimira Kovačića]] i [[Joza Ivakić|Joze Ivakića]], originalne fotografije i uvećani portreti, pisma i razglednice, originalni zapisnici s Osnivačke skupštine 1875. godine, i svi zapisnici do 1991. godine s izvješćima o knjižničnom fondu, predmeti zavičajnih književnika: pisaći stol [[Josip Kozarac|Josipa Kozarca]] s priborom za pisanje i tintarnicom, stolica, dio knjižnice Joze Ivakića u vrijednom uvezu i dokumentacija Knjižnice u cijelosti. Rukopisi Josipa Kozarca otkupljeni su 1966. g., Vladimira Kovačića 1970. g., a Joze Ivakića 1971. g. od njihovih nasljednika u vrijeme ravnateljstva Vere Erl. Povodom stote obljetnice Knjižnice, 1975. g. priređena je izložba rukopisa i rariteta te je Knjižnica iste godine dobila najviše priznanje u svojoj povijesti Orden zasluga za narod sa srebrnom zvijezdom. Narodna knjižnica i čitaonica Vinkovci 1991.g. je posjedovala: 75 000 sv. knjiga, 1 239 sv. časopisa, 365 dijafilmova te 523 gramofonske ploče ozbiljne glazbe. Pogođena [[Velika Srbija|neprijateljskim]] [[Domovinski rat|granatama]], u noći 16. na [[17. rujna]] [[1991.]] godine, u cijelosti je izgorjela. Obnova spaljene Knjižnice započela je 24. veljače 1992. g. dok su gradom još uvijek odjekivale eksplozije. Odlukom Izvršnog vijeća Skupštine općine Vinkovci Knjižnici je dodijeljena zgrada u Gundulićevoj ulici broj 6, gdje se nalazi i danas. Akcijom "Poklonimo knjigu razrušenim knjižnicama" prikupljeno je oko 50 000 svezaka knjiga i časopisa. Fond za kulturu darovao je Misal (1483.) i računalo s printerom koje je instalirano u Nacionalnoj i sveučilišnoj knjižnici u Zagrebu gdje su se katalogizirale knjige za vinkovačku Knjižnicu. Rad s korisnicima počinje 7. kolovoza 1992. godine u bibliobusu kojeg je Knjižnica dobila od grada Beča, a 1994. godine smješten je u prognaničkom naselju Blace gdje je služio kao knjižnica za stanovnike naselja. === Vinkovački feniks === Dječja knjižnica mira otvorena je 19. prosinca 1994. godine, u čijem se sastavu nalazi i igraonica za djecu predškolskog uzrasta koja počinje s radom 1. veljače 1995. godine. Idejni tvorac Dječje knjižnice mira bila je dr. sc. Đurđa Mesić, voditeljica Matične službe u NSK-a. Donošenjem novog Statuta, 1995. godine Knjižnica mijenja ime u Gradska knjižnica i čitaonica Vinkovci i dobiva status matičnosti za narodne i školske knjižnice Vukovarsko-srijemske županije. CD posudionica otvorena je 18 listopada 1997. godine . Iste 1997. godine Knjižnica je uključena u CARNET mrežu, a u gradskom naselju Lapovci otvorena je Knjižna stanica "Ivan Kozarac" a sljedeće, 1998. godine Knjižnica darom dobiva osobnu zbirku knjiga kipara, Vinkovčanina Vanje Radauša. Ova zbirka broji oko 10 000 sv. knjiga i časopisa na svjetskim jezicima, ali i vrijedan dio zavičajne građe. U tijeku je stručna obrada ove zbirke. === Knjižnica danas === Knjižnično poslovanje je u cijelosti informatizirano, radi se u knjižničnom softveru CROLIST. Danas Knjižnicu prosječno dnevno posjeti oko 400 korisnika koji koriste sve dostupne izvore znanja, dobivaju potrebne informacije te provode ugodne i korisne trenutke. Svojih 130 godina rada Knjižnica je svečano obilježila 25. siječnja 2006. g. kada je službeno predstavljen i županijski Bibliobus. 2006. godine Gradska knjižnica i čitaonica Vinkovci dobila je dva vrijedna priznanja: Zlatnu plaketu "Grb grada Vinkovaca" i Povelju Vukovarsko-srijemske županije. == Izvori == [http://www.gkvk.hr/ Gradska knjižnica i čitaonica Vinkovci] s [[Razgovor:Gradska knjižnica i čitaonica Vinkovci|dopusnicom]] [[Kategorija:Knjižnice u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Vinkovci]] 3c3myzxqapaumwuxehvpivoa105jmij 0 1471087 42587118 42338624 2026-05-03T17:30:55Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Knjižnica na Marulićevu trgu]] na [[Zgrada biblioteke i arhiva na Marulićevu trgu u Zagrebu]] 42338624 wikitext text/x-wiki '''[[Nacionalna i sveučilišna knjižnica u Zagrebu|Nacionalna i sveučilišna knjižnica]]''' na Marulićevu trgu, imenovanom po ocu hrvatske književnosti, prerasla je u sinonim knjižnice za generacije studenata i ljubitelja pisane riječi. == Historija == Zgrada Kraljevske sveučilišne knjižnice otvorila je vrata javnosti 29. rujna 1913.; u umjetničkom senzibilitetu secesije, urešena djelima najuglednijih hrvatskih umjetnika ([[Robert Frangeš-Mihanović|Roberta Frangeš-Mihanovića]], [[Rudolf Valdec|Rudolfa Valdeca]], [[Vlaho Bukovac|Vlahe Bukovca]], [[Mirko Rački|Mirka Račkoga]], [[Menci Klement Crnčić|M. K. Crnčića]], [[Bela Čikoš Sesija|Bele Čikoša Sesije]], [[Robert Auer|Roberta Auera]], [[Oton Iveković|Otona Ivekovića]], [[Ferdo Kovačević|Ferde Kovačevića]], [[Ivan Tišov|Ivana Tišova]], [[Branimir Šenoa|Branimira Šenoe]], [[Mila Vodsedalek|Mile Vodsedalek]]), u urbanističkoj cjelini zagrebačke zelene potkove, po iznimno arhitektonskoj osnovi [[Rudolf Lubinski|Rudolfa Lubinskog]] koji je njome ostvario eminentan kulturni pomak Zagreba u prvoj dekadi dvadesetog stoljeća. Velika dvorana čitaonice, natkriljena kupolom s prepoznatljivim simbolom mudrosti (šesnaest sova) na rubovima koja je studentima Sveučilišne knjižnice zatvorila vrata 17. veljače 1996., (p)ostala je jednom od prepoznatljivih zagrebačkih vizura. Prvi zahtjevi za samostalnom zgradom (podsjećamo da je Knjižnica do 1773. bila smještena na Katarininu trgu, u zgradi današnje Gornjogradske gimnazije, a od 1883. u zgradi današnjeg Rektorata) potječu od tadašnjeg upravitelja Ivana Kostrenčića (1874.-1911.), prvog koji je izradio pravila za Knjižnicu, ugledavši se na ustrojstvo austrijskih. Knjižnica se tijekom 19. st. povećavala brojnim darovnicama (među kojima se izdvajaju one Josipa Sermagea, Eleonore Patačić i [[Maksimilijan Vrhovac|Maksimilijana Vrhovca]] te zaslugom [[Izidor Kršnjavi|Ise Kršnjavog]] otkupljene knjižnice Antona Springera, bana Nikole Zrinskog i [[Ljudevit Gaj|Ljudevita Gaja]]) pa je Kostrenčića u nastojanjima za novim prostorom podržao Velimir Deželić, prvi upravitelj Knjižnice (Kraljevske sveučilišne) na Marulićevu trgu. Knjižničarom postaje Matija Smodek koji je knjižnu građu uskladio prema tadašnjim knjižničarskim pravilima. Prva prava modernizacija slijedi za vrijeme Bachova apsolutizma, kada prema zakonskoj odredbi postaje glavnom knjižnicom zemlje uz stalnu dotaciju s naslovom Bibliotheca nationalis. Godine 1875. pridodana joj je i imovina Muzejske knjižnice, utemeljene u vrijeme ilirskog pokreta. Od 1914. u prostorijama Sveučilišne knjižnice nalazi se i [[Metropolitana]], bogata zbirka knjiga i dokumenata Kaptolske prvostolne crkve. Usprkos osiguranim prostorima u novoj zgradi, Metropolitana je zadržala staru lokaciju na Marulićevu trgu. == Umjetnička djela == ''Na sjevernoj strani zgrade iznad glavnog ulaza u zgradu nalaze se četiri reljefa, koje je izradio kipar Robert Frangeš, a simboliziraju tadašnja četiri fakulteta sveučilišta. Na onom mudroslovlja filozof koji motri golu istinu lik je dra [[Velimir Deželić|Velimira Deželića]]. Na južnoj fronti zgrade nalazi se rad kipara Rudolfa Valdeca.'' ''Atrij je ukrašen slikama, koje prikazuju krajolike u historiji hrvatske kulture, istaknute gradove, i to lijevo Senj (slikar M. Crnčić), Dubrovnik (slikar O. Iveković), nad ulazom u veliku čitaonicu: Zagreb (slikar F. Kovačević) s pogledom na nekadašnju akademiju, gdje se nalazila "Bibliotheca Regiae Academiae Zagrebiensis" koja je začetak sveučilišne knjižnice. Na desnoj strani: Đakovo (slikar R. Kovačević), Jajce (slikar G. Jurkić); profesorska čitaonica ukrašena je slikama I. Tišova ("Lijepe umjetnosti" i "Primijenjene znanosti") i jednom R. Auera (Pallas Athena). U velikoj čitaonici na južnom zidu nalazi se velika slika Vl. Bukovca ("Razvitak hrvatske kulture"), zatim na južnom zidu tri su slike M. Račkoga (s temom nauka u starom, srednjem i novom vijeku). Usadjeni u drvenu oplatu nalaze se dekorativni reljefi M. Vodsedalek.'' ''Unutarnje uređenje sveučilišne knjižnice bilo je dovršeno u ljetnim mjesecima 1913. Zgrada je predana knjižničkoj upravi 29. rujna 1913, a već 11. listopada 1913. počelo je preseljavanje knjižničke imovine u novu zgradu.''<ref>[http://www.ffzg.unizg.hr/infoz/biblio/nastava/dz/text/dezelic.html Mladen Deželić, Velimir Deželić i Sveučilišna knjižnica u Zagrebu, Vjesnik bibliotekara Hrvatske, izdaje Hrvatsko bibliotekarsko društvo Zagreb, godina XXXIII. 1990. BROJ 1 – 4 (pristupljeno 27. ožujka 2013.)]</ref> <gallery> Datoteka:Filozofija Robert Franges Mihanovic HDA 090609.jpg|Filozofija, [[Robert Frangeš-Mihanović|Robert Frangeš]], filozof koji motri golu istinu lik je dr. [[Velimir Deželić|Velimira Deželića]] Datoteka:Justicija Robert Franges Mihanovic HDA 090609.jpg|Justicija, [[Robert Frangeš-Mihanović|Robert Frangeš]] Datoteka:Medicina Robert Franges Mihanovic HDA 090609.jpg|Medicina, [[Robert Frangeš-Mihanović|Robert Frangeš]] Datoteka:Teologija Robert Franges Mihanovic HDA 090609.jpg|Teologija, [[Robert Frangeš-Mihanović|Robert Frangeš]] Datoteka:Senj Mencij Klement Crncic HDA 300109.jpg|Senj, [[Menci Klement Crnčić]] Datoteka:Dubrovnik Oton Ivekovic HDA 300109.jpg|Dubrovnik, [[Oton Iveković]] Datoteka:Zagreb Ferdo Kovacevic HDA 300109.jpg|Zagreb, [[Ferdo Kovačević]] Datoteka:Djakovo Ferdo Kovacevic HDA 300109.jpg|Đakovo, [[Ferdo Kovačević]] Datoteka:Razvitak hrvatske kulture HDA 300109.jpg|Razvitak hrvatske kulture, [[Vlaho Bukovac]], smještena iznad središnjeg nosivog luka slika prikazuje povorku od 27 hrvatskih velikana Datoteka:Nastava starog vijeka HDA 090609.jpg|Nastava starog vijeka, [[Mirko Rački]], prikazani su na lijevoj strani kentaur Chiron kako podučava Achila svirati dvojnicu, a na desnoj strani dva bacača diska, kompoziciju u sredini povezuje bista [[Homer]]a Datoteka:Nastava novog vijeka HDA 090609.jpg|Nastava novog vijeka, [[Mirko Rački]], prikazani su avijatičar pred avionom i prirodoslovac s mikroskopom i anatomskim skeletom u pozadini Datoteka:Nastava srednjeg vijeka HDA 090609.jpg|Nastava srednjeg vijeka, [[Mirko Rački]], prikazani su lijevo [[Dante]] i [[Toma Akvinski]] desno Datoteka:Nastava starog vijeka HDA 300109.jpg|Usađeni u drvenu oplatu nalaze se dekorativni reljefi [[Mila Vodsedalek|Mile Vodsedalek]] </gallery> == Galerija slika == === Profesorska čitaonica === <gallery> Datoteka:Profesorska citaonica pano HDA 090609.jpg|Profesorska čitaonica u današnjem [[Hrvatski državni arhiv|Hrvatskom državnom arhivu]]. Nalazi se na istočnoj strani atrija, prva do Velike čitaonice. Svi supraporti ukrašeni su uljima na platnu. Datoteka:Artes Liberales HDA 300109.jpg|Platno [[Ivan Tišov|Ivana Tišova]] ''Artes Liberales'' (Paris 1914.) Datoteka:Palada Atena HDA 300109.jpg|Platno [[Robert Auer|Roberta Auera]] ''Pallas Athena'' (Zagreb 1913.) nad izlazom iz Profesorske čitaonice Datoteka:Profesorska citaonica HDA 300109.jpg|Velki prozor na istočnoj strani sastoji se od šest prozorskih krila ukrašenih [[vitraj]]ima Datoteka:Profesorska citaonica HDA 090609.jpg|U sredini prostorije nalaze se dva stola s po osam polunaslonjača. Svjetiljke u Profesorskoj čitaonici, izvedene u Beču prema nacrtu Lubyskog, karakterističnog su secesijskog oblika od opalnog stakla Datoteka:Scientiae naturales Scientiae scholasticae HDA 300109.jpg|Platno [[Ivan Tišov|Ivana Tišova]] ''Scientiae Naturales/Scientiae Scholasticae'' (Paris 1913.) </gallery> == Izvori == {{Izvori}} {{NSK}} == Vanjske veze == * [http://www.nsk.hr/home.aspx?id=24 Portal NSK] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120218224629/http://www.nsk.hr/home.aspx?id=24 |date=2012-02-18 }} ;Sestrinski projekti {{ WProjekti |commons = |commonssh = |commonscat = Croatian State Archives |commonscatsh = Hrvatski državni arhiv |wikizvor = |wikizvor_autor = |wječnik = |wikiknjige = |wikicitat = }} [[Kategorija:Nastanci 1913.]] [[Kategorija:Nacionalna i sveučilišna knjižnica u Zagrebu]] [[Kategorija:Obrazovanje u Zagrebu]] [[Kategorija:Kultura u Zagrebu]] 2hfaqqqgb3l7ws2v2jtkeofgtemulk3 0 1471088 42587050 42449420 2026-05-03T17:09:46Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Grafička zbirka Nacionalne i sveučilišne knjižnice u Zagrebu]] na [[Grafička zbirka Nacionalne i univerzitetske biblioteke u Zagrebu]]: prema raspravi na Pijaci 42449420 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" style="font-size:90%; width:24em; text-align:left;" <tr><th style="text-align:center; font-size:120%;" class="fn n org" colspan="2">Grafička zbirka Nacionalne i sveučilišne knjižnice u Zagrebu</th></tr> <tr><td style="text-align:center;" colspan="2"></td></tr> <tr><td style="text-align:center;" colspan="2">''Grafička zbirka Nacionalne i sveučilišne knjižnice u Zagrebu''<hr ></td></tr> <tr><td style="text-align:center;" colspan="2"></td></tr> <tr><th>Adresa:</th><td>Ul. Hrvatske bratske zajednice 4 p.p.&nbsp;550, 10000 Zagreb</td></tr> <tr><th>Radno vrijeme:</th><td>ponedjeljak – petak 9.00 – 14.30</td></tr> <tr><th>Voditelj Zbirke:</th><td>dr. sc. Mikica Maštrović</td></tr> <tr><th>Internetska stranica:</th><td>[http://www.nsk.hr/graficka-zbirka/ http://www.nsk.hr/graficka-zbirka/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140224004002/http://www.nsk.hr/graficka-zbirka/ |date=2014-02-24 }}</td></tr> |} '''Grafička zbirka Nacionalne i sveučilišne knjižnice u Zagrebu''' zasebna je jedinica unutar [[Nacionalna i sveučilišna knjižnica u Zagrebu|Nacionalne i sveučilišne knjižnice]], utemeljena [[1919.]] godine. Crteži i grafike dio su fonda Nacionalne i sveučilišne knjižnice u Zagrebu od utemeljenja Knjižnice prije četiri stotine godina, a Grafička zbirka, kao zasebna jedinica unutar Knjižnice, utemeljena je 1919. Grafička zbirka NSK, uz to što je najstarija, po brojčanim je pokazateljima najveća zbirka te vrste u Hrvatskoj. Uz brojna djela velikih imena hrvatske likovne umjetnosti, u njezinu su fondu i djela mnogih velikana svjetske umjetnosti. ==Utemeljitelji== Grafička zbirka NSK utemeljena je odlukom Povjereništva za bogoštovlje i nastavu 1919. te je ušla u sastav Sveučilišne knjižnice. Njezin je prvi voditelj bio '''Artur Schneider''' (1879. –1946.), profesor povijesti umjetnosti na [[Sveučilište u Zagrebu|Sveučilištu u Zagrebu]] i likovni kritičar, a uz njega utemeljitelji i prvi važniji darovatelji te važne nacionalne zbirke grafika i crteža, ali i druge slične građe, bili su slikari [[Ljubo Babić]] (1890. – 1974.), [[Tomislav Krizman]] (1882. – 1955.) i [[Menci Klement Crnčić]] (1865. – 1930.). Svojim bogatim i dugim umjetničkim i pedagoškim djelovanjem ostavili su izniman trag na druge umjetnike te stvarali matičnu poveznicu [[Hrvatska umjetnost|hrvatske umjetnosti]] prve polovice XX. stoljeća. ==XVI. stoljeće== Grafička zbirka NSK ponosi se djelima trojice velikih majstora hrvatskoga podrijetla u razdoblju cinquecenta: [[Julije Klović|Julija Klovića]] (1498 – 1578.), [[Andrija Medulić|Andrije Medulića]] (oko 1510./1515. – 1563.) i [[Martin Rota Kolunić|Martina Rote Kolunića]] (oko 1530. – 1583.). U Zbirci su tri djela hrvatskog minijaturista svjetskoga glasa Jurja Julija Klovića, kojeg su suvremenici prozvali „Michelangelom minijature“. Andrija Medulić zastupljen je s petnaest bakropisa iz serije Krist i dvanaest apostola, a Martin Rota Kolunić, veliki majstor renesansne grafike, svojim bakrorezima potvrđuje iznimnu vještinu vladanja grafičkom tehnikom. Osobite je vrijednosti ilustrirani letak u drvorezu [[Hans Schhultes|Hansa Schhultesa]] koji izvještava o dramatičnim zbivanjima [[Bitka kod Siska|Bitke kod Siska 1593.]] godine. ==XVII. stoljeće== U Grafičkoj zbirci NSK čuvaju se grafički listovi tematski povezani s hrvatskim ljudima i krajevima – to su vedute gradova (njihovi svojevrsni „portreti“) te portreti istaknutih muževa XVI. i XVII. st., među kojima je zacijelo najznamenitiji onaj [[Nikola Šubić Zrinski|Nikole Šubića Zrinskog Sigetskog]], što ga je neposredno nakon njegove pogibije 1566. u bakrorezu izradio nürnberški grafičar Mathias Zündt. Svaka je veduta na svoj način zanimljiva i kao vizualni povijesni dokument podložan interpretaciji i kao djelo grafičke umjetnosti. Ono što, međutim, Grafičku zbirku NSK čini posebno atraktivnom na tom tematskom području jesu dva portreta [[Rembrandt van Rijn|Rembrandta van Rijna]] (1606.–1669.), koji su jedinstveni u hrvatskim zbirkama. ==XVIII. stoljeće== U [[Prosvjetiteljstvo|prosvjetiteljskom]] XVIII. stoljeću grafika je u velikoj mjeri izgubila svoju umjetničku važnost, a do neslućenih se razmjera pojačala njezina komunikacijska, informativna i ilustracijska uloga. Popularnost vedutizma paradigmatski odražava opus jednog od najistaknutijih grafičara [[Giovanni Battista Piranesi|Giovannija Battiste Piranesija]] (1720. – 1778.). Zbirku bitno upotpunjuje 79 crteža poznatog austrijskog baroknog arhitekta [[Johann Bernhard Fischer von Erlach|Johanna Bernharda Fischera von Erlacha]] (1656. – 1723.), u kojima je rekonstruirao poznate svjetske građevine svih razdoblja, pa i [[Dioklecijanova palača|Dioklecijanovu palaču]] u Splitu. ==XIX. stoljeće== Devetnaesto stoljeće donosi novu grafičku tehniku, litografiju, tehniku koja će sve do pojave i široke primjene fotografije biti iznimno važna u širenju ideja omasovljenjem slike, kao i zbog nove umjetničke mogućnosti koje pruža. I dok su litografije bečkih majstora komentirale aktualne političke događaje i bile neka vrsta kronike, čitav je niz slikara u Hrvatskoj stvarao litografije na kojima su prizori iz hrvatske prošlosti: od dolaska Hrvata u ove krajeve, do različitih događaja vezanih za velike povijesne trenutke. Novo stoljeće najavljuju radovi slikarskih velikana XIX. stoljeća poput Sandmanna, [[Honoré Daumier|Daumiera]], [[Vlaho Bukovac|Bukovca]], [[Celestin Medović|Medovića]], [[Oton Iveković|Ivekovića]] i [[Izidor Kršnjavi|Kršnjavoga]]. ==XX. stoljeće== Dvadeseto stoljeće u crtežu i grafici predočeno je brojnom skupinom najznamenitijih hrvatskih slikarskih imena poput Račića, Kraljevića, Becića, Hermana i Uzelca, zatim Gecana, Trepšea, Račkoga i Krste Hegedušića do velikana poput Šimunovića, Šebalja, Lovrenčića i Nives Kavurić-Kurtović, prvaka hrvatske umjetnosti Ede Murtića, najinventivnijeg hrvatskoga grafičara Miroslava Šuteja, svjetskih velikana Georga Grosza, Oskara Kokoschke, Käthe Kollwitz, Maxa Pechsteina sve do svjetski poznatog Andyja Warhola. ==Razglednice== Grafička zbirka u svojem fondu čuva približno sto pedeset tisuća razglednica različitih motiva, većinom hrvatskih gradova i mjesta, od onih najstarijih s kraja XIX. st., koje se pojavljuju gotovo istodobno kao i u drugim srednjoeuropskim zemljama, do suvremenih. One su vjerodostojan dokument vremena, kao i znamenitih arhitektonskih i kulturnih spomenika te su stoga nezaobilazan izvor za mnoge istraživače i povjesničare i konzervatore, kojima su upravo stare razglednice jedino svjedočanstvo kako je nešto izgledalo. ==Ekslibrisi== Svrha je ekslibrisa da se posebnim nalijepljenim listićem ukrasi knjiga i istakne vlasnik knjige. Prvi tiskani ekslibrisi u Hrvatskoj, odnosno ekslibrisi za hrvatskog vlasnika knjiga, nastali su u XV. st. U XVII. st. stvaranjem privatnih plemićkih knjižnica njihova uporaba raste, a puni procvat ekslibrisa uslijedio je početkom XX. st. U Grafičkoj zbirci NSK nalazi se najveća zbirka i hrvatskih i europskih, ekslibrisa u nas. Važnije su cjeline bogata i zanimljiva zbirka ekslibrisa povjesničara i arhivista Emilija Laszowskoga (1868.-1949.) te zbirka Ignaca Hoggea (l914. – l974.). ==Grafičke mape== Grafičke mape ukoričene su mape ispunjene usporednim pisanim i grafičkim, odnosno slikanim prilozima. Premda su naglašenije unikatnosti, najsličnije su ostalim dominantnim kolekcijama Knjižnice. Opremljene pisanim tekstom kao većina prikupljenog fonda Knjižnice materijalno su ponajprije likovna djela. Grafička zbirka čuva najveću kolekciju grafičkih mapa u Hrvatskoj, a posebna je vrijednost te kolekcije cjelokupna izdavačka produkcija grafičkih mapa Zbirke Biškupić koja broji više od stotinu primjeraka grafičkih mapa nastalih u gotovo četrdesetogodišnjem razdoblju. ==Strip== U Grafičkoj zbirci pohranjena je najcjelovitija i najveća zbirka [[strip]]-crteža slikara i crtača stripova [[Andrija Maurović|Andrije Maurovića]] (1901. – 1981.), jednog od utemeljitelja autorskog stripa zagrebačke škole. U Zbirci je više od pet stotina Maurovićevih strip-crteža nastalih u razdoblju od 1935., kada počinje izrađivati stripove i kada nastaje njegov strip Vjerenica mača, pa sve do 1962. kada crta strip [[Grička vještica]] inspiriran istoimenim djelom [[Marija Jurić Zagorka|Marije Jurić Zagorke]]. ==Plakati== Bogatstvo i širina raspona od pedesetak tisuća sačuvanih plakata u Grafičkoj zbirci NSK otvara izvrsnu vizuru pogleda unatrag. Riječ je o najvećoj zbirci takve vrste u Hrvatskoj koja, osim domaće, ima i uvaženu dionicu svjetske produkcije. Kvaliteta toga fonda potvrđuje da je, osim prvobitne uloge u masovnom komuniciranju, plakat jednako važan kao vjerodostojni dokument moderne i suvremene kulture, dakle predmet vrijedan prikupljanja, muzealizacije i povijesnih istraživanja, ali i kao ključni pojam svijesti o vlastitom identitetu. ==Referentna zbirka== Grafička zbirka ima bogatu referentnu zbirku stručne literature, bez koje je nezamislivo ozbiljnije proučavanje likovne građe, a sustavno se nabavljaju i nova, najsuvremenija referentna djela za šire područje [[Likovna umjetnost|likovnih umjetnosti]] i [[Arhitektura|arhitekture]]. ==Korištenje== Građa se koristi samo unutar čitaonice Zbirke gdje se daju sve potrebne informacije i referencije. == Izvori == * http://www.nsk.hr/graficka-zbirka/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140224004002/http://www.nsk.hr/graficka-zbirka/ |date=2014-02-24 }} {{NSK}} == Vanjske veze == * [http://www.nsk.hr/home.aspx?id=24 Portal NSK] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120218224629/http://www.nsk.hr/home.aspx?id=24 |date=2012-02-18 }} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nastanci 1919.]] [[Kategorija:Nacionalna i sveučilišna knjižnica u Zagrebu]] [[Kategorija:Obrazovanje u Zagrebu]] [[Kategorija:Kultura u Zagrebu]] 78w2ycpz3639y6m2tuqdqh2ka99a1lb 0 1471119 42587074 41689656 2026-05-03T17:22:15Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Zbirka rukopisa i starih knjiga Nacionalne i sveučilišne knjižnice u Zagrebu]] na [[Zbirka rukopisa i starih knjiga Nacionalne i univerzitetske biblioteke u Zagrebu]]: + 41689656 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" style="font-size:90%; width:24em; text-align:left;" <tr><th style="text-align:center; font-size:120%;" class="fn n org" colspan="2">Zbirka rukopisa i starih knjiga Nacionalne i sveučilišne knjižnice u Zagrebu</th></tr> <tr><td style="text-align:center;" colspan="2"></td></tr> <tr><td style="text-align:center;" colspan="2">''Zbirka rukopisa i starih knjiga Nacionalne i sveučilišne knjižnice u Zagrebu''<hr ></td></tr> <tr><td style="text-align:center;" colspan="2"></td></tr> <tr><th>Adresa:</th><td>Ul. Hrvatske bratske zajednice 4 p.p. 550, 10000 Zagreb</td></tr> <tr><th>Radno vrijeme:</th><td>ponedjeljak – petak 9.00 – 14.30</td></tr> <tr><th>Voditelj Zbirke:</th><td>dr. sc. Ivan Kosić</td></tr> <tr><th>Internetska stranica:</th><td>[http://www.nsk.hr/zbirka-rukopisa-i-starih-knjiga/ http://www.nsk.hr/zbirka-rukopisa-i-starih-knjiga/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013103625/http://www.nsk.hr/zbirka-rukopisa-i-starih-knjiga/ |date=2012-10-13 }}</td></tr> |} Zbirka rukopisa i starih knjiga, kao poseban odjel '''Kraljevske sveučilišne knjižnice''', utemeljena je [[1894]]. godine zauzimanjem tadašnjeg upravitelja Knjižnice '''Ivana Kostrenčića'''. U to je vrijeme Knjižnica bila smještena u današnjoj zgradi Sveučilišta u [[Zagreb]]u. == Djelatnost == Zbirka skuplja, čuva, obrađuje i daje na korištenje najbogatiji fond starih hrvatskih rukopisa i knjiga u našoj zemlji, te brojne rijetke i stare knjige koji pripadaju kulturama drugih naroda. == Fond zbirke == Zbirka rukopisa i starih knjiga sadržava niz rukopisnih ostavština, dopisništvo s približno 100 000 pisama te 3670 signatura pojedinačnih rukopisa (1720 na hrvatskom jeziku, 920 na latinskom, 454 na njemačkom, 230 na talijanskom itd.). U sastavu je Zbirke i fototeka s 865 snimljenih jedinica. Od starih knjiga Zbirka sadržava 9236 jedinica (10 295 svezaka) i njezina građa raspoređena je u deset skupina: * RI – Inkunabule * RII – Hrvatske knjige 1. glagoljske knjige 2. ćirilske knjige 3. knjige iz Dubrovnika, Dalmacije, Hrvatskog primorja, Istre 4. kajkavske knjige 5. knjige iz Slavonije, Like, Bosne te knjige Bunjevaca i gradišćanskih Hrvata 6. knjige hrvatskih pisaca na stranim jezicima 7. novije hrvatske knjige * RIII – Srpske, crnogorske i makedonske knjige * RIV – Slovenske knjige * RV – Partizanske knjige i periodika * RVI – Strane rijetke knjige * RVII – Novine i časopisi * RVIII – Plakati, oglasi, leci i drugi tiskopisi * RX – Novinski izresci * RXI – Pretisci i preslike. Kao zasebne cjeline u Zbirci su pohranjene '''[[Bibliotheca Zriniana]]''' - knjižnica obitelji [[Knezovi Zrinski|Zrinski]] iz [[17. stoljeće|17. stoljeća]], te '''Knjižnica obitelji Kušević'''. == Osobito vrijedna građa == '''Rukopisi''' – [[Vinodolski zakon]] (prijepis s početka XVI. stoljeća , pergamena, glagoljski brzopis); [[Mavrov brevijar]], 1460. (pergamena, glagoljski ustav); [[Petrisov zbornik]] (1468., papir, glagoljski brzopis i prijepis), [[Hilarius Pictaviensis, De Sancta Trinitate]] (XV. st., pergamena, humanistika); [[Vrbnički statut]] (XVI. st., pergamena, glagoljski ustav); [[Istarski razvod]] (prijepis iz XVI. st., papir, glagoljski brzopis); [[Statut poljički]] (XVII. st., papir, hrv. ćirilični brzopis); [[Adriai tengernek syrenaia]] [[Nikola Zrinski|Nikole Zrinskog]], (sredina XVII. st., papir, izvorni rukopis), [[Elegia in mortem filii]] (XVII. st., izvorni rukopis); [[Smrt Smail-age Čengića]] [[Ivan Mažuranić|Ivana Mažuranića]] (prije 1847., izvorni rukopis); rukopisne ostavštine [[Pavao Ritter Vitezović|Pavla Rittera Vitezovića]], [[Baltazar Adam Krčelić|Baltazara Adama Krčelića]], [[Ljudevit Gaj|Ljudevita Gaja]], [[Vatroslav Jagić|Vatroslava Jagića]], [[Đuro Šurmin|Đure Šurmina]], [[Emilij Laszowski|Emilija Laszowskog]], [[Franjo Kuhač|Franje Kuhača]], [[Vladimir Lunaček|Vladimira Lunačeka]], [[Franjo Fancev|Franje Fanceva]], [[Konstantin Vojnović| Konstantina]] i [[Luje Vojnović|Luje Vojnovića]], [[Brlić-Mažuranić|obitelji Brlić-Mažuranić]], [[Eugen Kumičić|Eugena Kumičića]], [[Eugen Kvaternik|Eugena Kvaternika]], [[Nikola Tommas|Nikole Tommasea]], [[Franjo Bučar|Franje Bučara]], te [[Oton Kučer|Otona]] i [[Elza Kučer|Elze Kučera]]; [[Arhiv Nove Europe|arhiv Nove Evrope]], [[Miroslav Krleža |ostavština Miroslava Krleže]], [[Vinko Nikolić|donacije Vinka Nikolića]] i [[Ante Ciliga|Ante Cilige]]. '''Stare knjige''' – najstarije hrvatske knjige tiskane glagoljicom: [[Misal po zakonu rimskoga dvora]] (1483.) i [[Brevijar po zakonu rimskoga dvora]] (1493.); djela književnika [[Marko Marulić|Marka Marulića]], [[Hanibal Lucić|Hanibala Lucića]], [[Dinko Ranjina|Dinka Ranjine]], [[Marin Držić|Marina Držića]], [[Ivan Gundulić|Ivana Gundulića]], [[Bartol Kašić|Bartola Kašića]], [[Andrija Kačić Miošić|Andrije Kačića Miošića]], [[Matija Divković|Matije Divkovića]], [[Matija Reljković|Matije Antuna Reljkovića]], hrvatskih preporoditelja i dr; djela hrvatskih znanstvenika: [[Antun Vrančić|Antuna]] i [[Faust Vrančić|Fausta Vrančića]], [[Matija Vlačić Ilirik|Matije Vlačića Ilirika]], [[Frane Petrić|Franje Petriša]], [[Marin Getaldić|Marina Getaldića]], [[Ivan Lucić|Ivana Lucića]], [[Ruđer Bošković|Ruđera Josipa Boškovića]], [[Benedikt Stay|Benedikta Staya]], [[Pavao Ritter Vitezović|Pavla Rittera Vitezovića]], [[Baltazar Adam Krčelić|Baltazara Adama Krčelića]], [[Matija Petar Katančić|Matije Petra Katančića]], [[Juraj Habdelić|Jurja Habdelića]], [[Jakov Mikalja|Jakova Mikalje]], [[Ivan Belostenec|Ivana Belostenca]] i dr. == Katalozi == U sklopu Zbirke nalaze se digitalizirani katalog Zbirke rukopisa i starih knjiga te Abecedni i predmetni katalog rukopisa, abecedni katalozi starih knjiga, stare periodike, brošura i partizanske periodike, abecedni katalozi, dopisništvo, osmrtnice, zatim katalozi Knjižnice obitelji Kušević i Knjižnice obitelji Zrinski te abecedni katalog fototeke, kao i Središnji katalog knjiga XVI. stoljeća, pohranjenih u knjižnicama Republike Hrvatske (u izradbi). == Online baze podataka == [[Nacionalna i sveučilišna knjižnica u Zagrebu]], kao članica Konzorcija europskih znanstvenih knjižnica, ima pristup bazi podataka za stare knjige (1455.-1830.) Hand Press Book Database, kao i međunarodnom skupnom katalogu građe tiskane na engleskom jeziku između 1701. i 1800.: Eighteencentury Short Title Catalogue – ESTC. Korisnici Knjižnice mogu pretraživati obje baze podataka u čitaonici Zbirke od ponedjeljka do petka, od 9 do 14:30 sati. == Korištenje == Građa za čitanje i proučavanje može se koristiti samo u čitaonici Zbirke. Preslikavanje građe nije dopušteno. Mikrofilmska i druga snimanja obavljaju se prema dogovoru. == Izvori == *{{NSK}} == Vanjske veze == * [http://www.nsk.hr/home.aspx?id=24 Portal NSK] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120218224629/http://www.nsk.hr/home.aspx?id=24 |date=2012-02-18 }} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nastanci 1894.]] [[Kategorija:Nacionalna i sveučilišna knjižnica u Zagrebu]] [[Kategorija:Rukopisi]] [[Kategorija:Obrazovanje u Zagrebu]] [[Kategorija:Kultura u Zagrebu]] lh4d9ap4f651me50jw7e47seil6cgdl 0 1471120 42587078 41089805 2026-05-03T17:22:52Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Zbirka zemljopisnih karata i atlasa Nacionalne i sveučilišne knjižnice u Zagrebu]] na [[Zbirka geografskih karata i atlasa Nacionalne i univerzitetske biblioteke u Zagrebu]]: + 41089805 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" style="font-size:90%; width:24em; text-align:left;" <tr><th style="text-align:center; font-size:120%;" class="fn n org" colspan="2">Zbirka zemljopisnih karata i atlasa Nacionalne i sveučilišne knjižnice u Zagrebu</th></tr> <tr><td style="text-align:center;" colspan="2"></td></tr> <tr><td style="text-align:center;" colspan="2">''Zbirka zemljopisnih karata i atlasa Nacionalne i sveučilišne knjižnice u Zagrebu''<hr ></td></tr> <tr><td style="text-align:center;" colspan="2"></td></tr> <tr><th>Adresa:</th><td>Ul. Hrvatske bratske zajednice 4 p.p. 550, 10000 Zagreb</td></tr> <tr><th>Radno vrijeme:</th><td>ponedjeljak – petak 9.00 – 14.30</td></tr> <tr><th>Voditelj Zbirke:</th><td>Dr.sc. Mira Miletić-Drder</td></tr> <tr><th>Internetska stranica:</th><td>[http://www.nsk.hr/zbirka-zemljopisnih-karata-i-atlasa/ http://www.nsk.hr/zbirka-zemljopisnih-karata-i-atlasa/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013153732/http://www.nsk.hr/zbirka-zemljopisnih-karata-i-atlasa/ |date=2012-10-13 }}</td></tr> |} '''Zbirka zemljopisnih karata i atlasa''' utemeljena je [[1945]]. godine kao zasebna jedinica Knjižnice. Nastala je odabirom iz njezinih fondova, iz prikupljenog obveznog primjerka, iz darova i ostavština znamenitih pojedinaca (B. Krčelića, obitelji Patačić, V. Gaja, M. Sabljara, R. Ž. Franjetića) te darova mnogobrojnih ustanova. == Djelatnost == U Zbirci se sakupljaju, čuvaju, obrađuju i daju na korištenje sve vrste karata i [[atlas]]a. Posebna pozornost poklanja se fondu starije i vrijedne kartografske građe te nacionalnom fondu i kontroli obveznog primjerka. Djelatnici Zbirke obavještavaju korisnike iz područja kartografije te pružaju stručnu pomoć znanstvenicima i studentima u izradbi njihovih radova. == Fond zbirke == U fondu Zbirke zastupljene su sve vrste karata – pregledne, tematske, topografske karte svih mjerila, planovi i pomorske karte, stare karte, rukopisne karte, astronomske karte i sve vrste atlasa. Fond Zbirke sustavno je izgrađivan i podjednako popunjavan po zemljopisnim područjima. Više od 70 % fonda odnosi se na područje srednje, južne i jugoistočne Europe. Polovinu cjelokupnog fonda predstavlja prostor Hrvatske. Zbirka sadrži i priručnu knjižnicu s referentnim djelima iz područja kartografije i specijalnog knjižničarstva. U Zbirci se nalazi približno 42 000 listova zemljopisnih karata, približno 1500 svezaka atlasa te približno 600 svezaka knjiga priručne knjižnice. == Vrijednost građe == Osobitu vrijednost predstavlja zbirka starih atlasa: nekoliko izdanja Orteliusa, Mercatora, Hondiusa, više Blaeuovih izdanja (Atlas Major, 8 vol.), atlasi Jaillota, Marsiglia, Homanna, Lottera, Seuttera, Isolario Bordonea, Coronellija, 2 izd. Geographiae C. Ptolemaeusa, iznimno vrijedni rukopisni pomorski atlas Jadrana C. F. Beautemps-Beauprea (1806) itd. Od vrjednijih karata valja izdvojiti: Fries, Tabula V. Europae, 1522; Coppo, Tabula Histriae, 1575; Hirshvogel, Schlavoniae, Croatiae… 1573; Stier, Koenigreichs Ungarn, 1684; više od 10 karata Dalmacije i kontinentalne Hrvatske V. M. Coronellija; Mueller, Hungariae Regni, 1709; karte Dalmacije i Istre A. Zatte; Lipszky, Hungariae, Croatiae… 1806; Mappa Dioecesis Zagrebiensis, 1825; planovi grada Zagreba i drugih hrvatskih gradova iz XIX. stoljeća itd. Nezaobilazne su, također, i rukopisne karte, od kojih se osobito ističe zbirka nacrta i planova Osijeka i Tvrđe u Osijeku. == Katalozi == Mrežni katalog [[Nacionalna i sveučilišna knjižnica u Zagrebu|NSK]] te katalozi na listićima: stručno-regionalni, topografski i abecedni katalozi kartografske građe. == Korištenje == Građa se koristi samo unutar čitaonice Zbirke gdje se daju sve potrebne informacije, referencije i narudžbe. Preslikavanje građe nije dopušteno, osim pojedinačnih listova novijih atlasa i knjiga priručne knjižnice. Naručivanje digitaliziranih preslika kartografske građe moguće je jedino u svrhu znanstvenog i stručnog rada. Digitalizirane preslike u druge svrhe (osobne, komercijalne itd.) nije moguće naručiti. == Izvori == * http://www.nsk.hr/zbirka-zemljopisnih-karata-i-atlasa/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013153732/http://www.nsk.hr/zbirka-zemljopisnih-karata-i-atlasa/ |date=2012-10-13 }} {{NSK}} == Vanjske veze == * [http://www.nsk.hr/home.aspx?id=24 Portal NSK] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120218224629/http://www.nsk.hr/home.aspx?id=24 |date=2012-02-18 }} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nastanci 1945.]] [[Kategorija:Nacionalna i sveučilišna knjižnica u Zagrebu]] [[Kategorija:Kartografija]] [[Kategorija:Obrazovanje u Zagrebu]] [[Kategorija:Kultura u Zagrebu]] 6d2kwy4g08r07mmzt4g5bqqxojvpdxk 0 1471121 42587070 41689655 2026-05-03T17:21:38Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Zbirka muzikalija i audiomaterijala Nacionalne i sveučilišne knjižnice u Zagrebu]] na [[Zbirka muzikalija i audiomaterijala Nacionalne i univerzitetske biblioteke u Zagrebu]]: + 41689655 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" style="font-size:90%; width:24em; text-align:left;" <tr><th style="text-align:center; font-size:120%;" class="fn n org" colspan="2">Zbirka muzikalija i audiomaterijala Nacionalne i sveučilišne knjižnice u Zagrebu</th></tr> <tr><td style="text-align:center;" colspan="2"></td></tr> <tr><td style="text-align:center;" colspan="2">''Zbirka muzikalija i audiomaterijala Nacionalne i sveučilišne knjižnice u Zagrebu''<hr ></td></tr> <tr><td style="text-align:center;" colspan="2"></td></tr> <tr><th>Adresa:</th><td>Ul. Hrvatske bratske zajednice 4 p.p. 550, 10000 Zagreb</td></tr> <tr><th>Radno vrijeme:</th><td>ponedjeljak – petak 9.00 – 14.30</td></tr> <tr><th>Voditelj Zbirke:</th><td>Tatjana Mihalić</td></tr> <tr><th>Internetska stranica:</th><td>[http://www.nsk.hr/zbirka-muzikalija-i-audiomaterijala/ http://www.nsk.hr/zbirka-muzikalija-i-audiomaterijala/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013132315/http://www.nsk.hr/zbirka-muzikalija-i-audiomaterijala/ |date=2012-10-13 }}</td></tr> |} Jezgra '''Zbirke muzikalija''' nastala je [[1945]]. godine, izdvajanjem notne građe od knjižnog tekstualnog fonda Knjižnice. Fond se sustavno prikupljao obveznim primjerkom, kupnjom i darom, a sadrži tiskane i rukopisne note, ostavštine hrvatskih skladatelja te opsežan fond zvučne građe. == Djelatnost i fond zbirke == Zbirka sakuplja, obrađuje, pohranjuje i daje na korištenje tiskane muzikalije, glazbene ostavštine hrvatskih skladatelja te fond zvučne glazbene građe. Cjelokupna građa dostupna je korisnicima Nacionalne i sveučilišne knjižnice, dok sam fond Zbirke sadrži približno 17 000 svezaka tiskanih nota, 3000 svezaka rukopisnih nota, 23 600 naslova gramofonskih ploča, 5700 naslova kaseta te 7447 kompaktnih diskova. Tijekom godina fond je Zbirke popunjavan umnogome obveznim primjerkom domaćih izdanja tiskanih nota i zvučne građe, a u manjem opsegu kupnjom inozemne Croatice te stranih izdanja. Od 1964. godine Zbirka prikuplja gramofonske ploče i kasete, a od 1989. godine kompaktne diskove te glazbene DVD-e. Rukopisne muzikalije u sastavu Zbirke najčešće su u sklopu ostavština hrvatskih skladatelja te su najvećim dijelom nabavljene darom ili, u manjem opsegu, kupnjom. Zbirka sadrži i fond referentne literature te stručne knjige s područja glazbe. == Vrijednost građe == Najvrjednija građa Zbirke svakako su rukopisna djela i glazbene ostavštine hrvatskih skladatelja, od kojih ističemo djela [[Vatroslav Lisinski|Vatroslava Lisinskog]], [[Blagoje Bersa|Blagoja Berse]], [[Ivan Zajec|Ivana Zajca]], [[Ferdo Livadić |Ferde Livadića]], [[Ivan Padovac|Ivana Padovca]], [[Božidar Širola|Božidara Širole]], [[Jakov Gotovac|Jakova Gotovca]], [[Fran Lhotka|Frana Lhotke]], [[Ivan Brkanović|Ivana Brkanovića]], [[Branimir Sakač|Branimira Sakača]], [[Antun Dobronić|Antuna Dobronića]], [[Jacob Petrus Haibel|Jacoba Petrusa Haibela]], [[Stanislav Preprek|Stanislava Prepreka]] i drugih. U Zbirci je treće izdanje zbornika [[Cithara octochorda]] iz 1757., najopsežnijeg i prvog tiskanog glazbenog zbornika s latinskim i kajkavskim tekstovima pjesama namijenjenih zborskome i pučkome pjevanju. Bitno je istaknuti i historijske zvučne snimke – zbirka šelak gramofonskih ploča na 78 okretaja, zbirka starih i vrijednih gramofonskih ploča proizvedenih u početcima razvoja nakladništva zvuka u Hrvatskoj. Riječ je o šelak gramofonskim pločama na 78 okretaja koje je početkom [[20. stoljeće|20. stoljeća]] objavila tvrtka Edison Bell Penkala iz Zagreba te o pločama stranih izdavača u izvedbama hrvatskih izvođača. U svrhu zaštite i dostupnosti građe započelo se s projektom digitalizacije ploča. Iznimno je vrijedna zbirka nosača zvuka [[Fonoteka Čapka]], jedinstvena zbirka koja sadrži više od 6000 jedinica gramofonskih ploča, dar privatnog sakupljača inženjera Eduarda Čapke. Zbirka gramofonskih ploča sustavno se prikupljala više od 70 godina i sadrži brojna diskografska izdanja, od starijih šelak gramofonskih ploča na 78 o/min do novijih izdanja [[vinil]]nih ploča, na kojima su zabilježena djela klasične glazbe hrvatskog i inozemnog repertoara. Osim klasične glazbe, fonoteka sadrži unikatne i rijetke šelak ploče na 78 okretaja /min na kojima su, između ostalog, snimljene folklorne pjesme, šlageri te salonska glazba s početaka hrvatske fonografije. Svojim sadržajem fonoteka predstavlja vrijednu i jedinstvenu zbirku zvučne glazbene baštine. == Katalozi == Abecedni i stručni katalozi muzikalija, audiomaterijala i rukopisne građe, online katalog NSK i digitalizirani abecedni katalog Zbirke muzikalija i audiomaterijala. == Korištenje == Građa se koristi samo unutar čitaonice Zbirke gdje se dobivaju sve potrebne informacije i reference. Mikrofilmska i druga snimanja obavljaju se prema dogovoru. Korisnicima stoje na usluzi slušaonice opremljene AV opremom za grupni ili individualni rad te studijski rad. == Izvori == * http://www.nsk.hr/zbirka-muzikalija-i-audiomaterijala/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013132315/http://www.nsk.hr/zbirka-muzikalija-i-audiomaterijala/ |date=2012-10-13 }} * {{NSK}} == Vanjske veze == * [http://www.nsk.hr/home.aspx?id=24 Portal NSK] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120218224629/http://www.nsk.hr/home.aspx?id=24 |date=2012-02-18 }} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nastanci 1945.]] [[Kategorija:Nacionalna i sveučilišna knjižnica u Zagrebu]] [[Kategorija:Hrvatska glazba]] [[Kategorija:Obrazovanje u Zagrebu]] [[Kategorija:Kultura u Zagrebu]] dlwh2a3wfr1cxaker5txxn20c2j60n6 0 1471263 42587122 41139109 2026-05-03T17:31:18Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Knjižnice Vladimira Nazora]] na [[Biblioteke Vladimira Nazora]]: + 41139109 wikitext text/x-wiki '''Knjižnice Vladimira Nazora''' jedinstvena je samostalna ustanova u [[Zagreb]]u koja pripada redu narodnih knjižnica, a djeluje kroz mrežu [[knjižnica]] i čitaonica na području [[Črnomerec|Črnomerca]] i [[Susedgrad]]a. == Popis knjižnica == * Knjižnica [[Vladimir Nazor|Vladimira Nazora]] * Središnja knjižnica * Dječja knjižnica * Čitaonica i Galerija VN * Knjižnica za djecu i odrasle Kajfešov brijeg * Knjižnica za odrasle Kustošija * Knjižnica za djecu Kustošija * Čitaonica Kustošija * Knjižnica za djecu i odrasle Vrapče * Knjižna stanica Gornje Vrapče * Knjižnica za djecu i odrasle Gajnice * Odjel za aktivnosti djece i mladeži, Gajnice * Knjižnica za djecu i odrasle Špansko-sjever * Knjižnica za djecu i odrasle Špansko-jug * Knjižnica za djecu i odrasle Podsused == Vanjske veze == * [http://www.kvn.hr Knjižnice Vladimira Nazora] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110907145933/http://www.kvn.hr/ |date=2011-09-07 }} – online katalog i rezervacije (osim lektira) [[Kategorija:Knjižnice u Hrvatskoj|Vladimir Nazor]] [[Kategorija:Obrazovanje u Zagrebu]] 2w5m0ink1ciymc8voz5ekuf9wls4961 0 1471271 42587114 41139106 2026-05-03T17:29:59Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Knjižnica Andrija Štampar]] na [[Biblioteka Andrija Štampar]]: + 41139106 wikitext text/x-wiki '''[[Knjižnica]] ''[[Andrija Štampar]]''''' nalazi se u [[Zagreb]]u. == Povijest knjižnice "Andrija Štampar" == Knjižnica "[[Andrija Štampar]]" osnovana je [[1927.]] godine i jedna je od najstarijih javnozdravstvenih [[knjižnica]] u ovom dijelu svijeta. Iste je godine osnovana i [[Škola narodnog zdravlja]] zajedno sa [[Zavod za javno zdravstvo|Zavodom za javno zdravstvo]] koji su u to vrijeme predstavljali jednu ustanovu. Knjižnica Škole nastala je spajanjem knjižnice nekadašnjeg Zemaljskog bakteriološkog zavoda dr. Gutschya, kasnije nazvanog [[Epidemiološki zavod]] i knjižnice Rasuhinovog zavoda za socijalnu medicinu. Sve ove promjene utjecale su na fond knjižnice „Andrija Štampar“. U knjižnici se mogu pronaći vrlo stare i rijetke [[knjiga|knjige]]. Zahvaljujući profesoru [[Andrija Štampar|A. Štamparu]] i njegovim poznanstvima po svijetu, posebno vezi sa [[Svjetska zdravstvena organizacija|Svjetskom zdravstvenom organizacijom]] i [[Rockefellerova zaklada|Rockefellerovom zakladom]], kompletiran je fond [[časopis]]a iz vremena [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] kada je knjižnica bila zatvorena. Na taj je način ova knjižnica postala doista jedinstvena ne samo u [[Hrvatska|Hrvatskoj]] nego i u [[Europa|Europi]]. U međuvremenu knjižnica je proširila područja svojeg interesa. Osim [[javno zdravstvo|javnog zdravstva]], svoje mjesto našla su i druga [[biomedicina|biomedicinska]] područja, npr. [[socijalna medicina]], [[epidemiologija]], istraživanje zdravstvene zaštite, [[mikrobiologija]], [[imunologija]], [[virologija]], [[parazitologija]], [[mikologija]], [[ekologija]], ispitivanje [[voda|vode]], [[medicina rada]], medicinska statistika, medicinska informatika, [[obiteljska medicina]], [[gerontologija]], menadžment u [[medicina|medicini]]. Knjižnica je [[2007.]] godine preuzela softverski program Voyager kao novi knjižnični sustav, te se radi na implementaciji [[softver]]a u radu knjižnice. == Fond == Knjižnica posjeduje oko 60.000 svezaka knjiga i časopisa. te prima oko 150 tekućih naslova časopisa. Knjižnica je otvorenog tipa. Knjižnica ima pristup elektroničkim bazama koje omogućavaju pretraživanje časopisa u full-text obliku, koji sve više zamjenjuje tiskanu formu časopisa. Korisnici Knjižnice mogu se koristiti najnovijom kompjutorskom opremom, pretraživati [[baza podataka|baze podataka]] i printati. == Suradnja == Od [[1997.]] do [[2002.]] godine Knjižnica "Andrija Štampar" bila je uključena u projekt „Sustav znanstvenih informacija Republike Hrvatske - podsustav Biomedicina - u okviru Ministarstva znanosti i obrazovanja“ (sadašnjeg [[Ministarstvo znanosti, obrazovanja i športa|Ministarstva znanosti, obrazovanja i športa]]) s ciljem uspostavljanja informacijskog sustava koji bi pružao sve potrebne informacije [[znanstvenik|znanstvenicima]]. Od [[1992.]] godine knjižnica je postala Dokumentacijski centar Svjetske zdravstvene organizacije i depozitarna knjižnica publikacija ove organizacije za Hrvatsku. == Vanjske veze == * [http://knjiznice.szi.hr/index.php?libid=10&task=nsl Knjižnica "Andrija Štampar"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930162702/http://knjiznice.szi.hr/index.php?libid=10&task=nsl |date=2007-09-30 }} {{Coord|45.8286684234647|N|15.9813737869263|E|region:HR-21_type:landmark_scale:4000|display=title|format=dms}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nastanci 1927.]] [[Kategorija:Knjižnice u Hrvatskoj|Andrija Štampar]] [[Kategorija:Obrazovanje u Zagrebu]] 4oa6zilhzr2kksjuen3cqjkvcsndvny 0 1471305 42587062 41139111 2026-05-03T17:20:37Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Knjižnice grada Zagreba]] na [[Biblioteke grada Zagreba]]: + 41139111 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Biblioteca, Zagreb, Croacia, 2014-04-13, DD 01.JPG|minijatura|Knjižnicegrada Zagreba]] '''Knjižnice grada Zagreba''' su najveća organizirana mreža narodnih knjižnica u [[Zagreb]]u. Obavljaju zadaću županijske matične službe za narodne i školske knjižnice na području Grada Zagreba i Zagrebačke županije. Pokrivaju knjižnice na 42 lokacije i 2 [[bibliobus]]a. Središne knjižnice su [[Gradska knjižnica]] i [[Knjižnica Božidara Adžije]]. U knjižnicama se nalazi više od 2.127.276 svezaka knjiga. Knjižnice grada Zagreba također se brinu za nekoliko specijaliziranih zbirki: zavičajnu zbirku Zagrabiensiu, zbirku rijetkih knjiga i rukopisa RARA, zbirku vrijednih starih zagrebačkih izdanja periodike, zbirku audiovizualne građe i zbirku elektroničkih publikacija. Godine 2007. mreži su se priključile i (do tad samostalne) [[knjižnice Vladimira Nazora]], knjižnice Marina Držića, knjižnica Bogdana Ogrizovića i knjižnica Medveščak. Matična služba Knjižnica grada Zagreba nalazi se na Trgu Ante Starčevića, u zgradi [[Gradska knjižnica|Gradske knjižnice]], nekad [[Starčevićev dom|Starčevićevog doma]]. == Knjižnice u sklopu mreže == * [[Gradska knjižnica]] * Knjižnica Božidara Adžije * Knjižnica Tina Ujevića * Knjižnica Prečko * Knjižnica Voltino * Knjižnica Knežija * Knjižnica Staglišće * Knjižnica Ljubljanica * Knjižnica Dubrava * Knjižnica Medvešćak * Dječja knjižnica M2 * Knjižnica Novi Zagreb * Knjižnica Dugave * Knjižnica Savski gaj * Knjižnica Vjekoslava Majera * Knjižnica Sloboština * Knjižnica Mala mlaka * Knjižnica Augusta Cesarca * Knjižnica Sesvete * Knjižnica Selčina * Knjižnica Dubec * Knjižnica Silvija Strahimira Kranjčevića * Knjižnica Ivane Brlić Mažuranić * Knjižnica Ante Kovačića * Knjižnica Marije Jurić Zagorke * Knjižnica Marina Držića * Knjižnica Ivana Gorana Kovačića * Knjižnica "Savica" * Knjižnica i čitaonica Bogdana Ogrizovića * [[knjižnice Vladimira Nazora|Knjižnica Vladimira Nazora]] * [[Bibliobus]] == Vanjske veze == * [http://www.kgz.hr Knjižnice grada Zagreba] * [http://kgz-opac.zaki.com.hr Online katalog Knjižnica grada Zagreba] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090609103035/http://kgz-opac.zaki.com.hr/ |date=2009-06-09 }} [[Kategorija:Knjižnice u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Obrazovanje u Zagrebu]] 7m4v9rq79yhp3w1hc6dwfir792g6y58 0 1471345 42587082 42449242 2026-05-03T17:24:24Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Biološki odsjek Prirodoslovno-matematičkog fakulteta Sveučilišta u Zagrebu]] na [[Biološki odsjek Prirodoslovno-matematičkog fakulteta Univerziteta u Zagrebu]]: + 42449242 wikitext text/x-wiki '''Biološki odsjek''' jedan je od sedam odsjeka [[Prirodoslovno-matematički fakultet u Zagrebu|Prirodoslovno-matematičkog fakulteta]] [[Sveučilište u Zagrebu|Sveučilišta u Zagrebu]].<ref name="Archive copy">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.pmf.unizg.hr/o_fakultetu |access-date=2014-07-26 |archivedate=2014-05-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140502001000/http://www.pmf.unizg.hr/o_fakultetu |deadurl=yes }}</ref> Ustrojen je obavljanje djelatnosti visokog obrazovanja i znanosti u polju [[biologija|biologije]]. Sjedište odsjeka je u [[Zagreb]]u, na Rooseveltovom trgu 6., a neki kolegiji se održavaju i u zgradi PMF-a na Horvatovcu. [[Botanički vrt Prirodoslovno-matematičkog fakulteta Sveučilišta u Zagrebu|Botanički vrt]], jedan od najpoznatijih zagrebačkih javnih prostora, dio je Biološkog odsjeka<ref>http://hirc.botanic.hr/vrt/hrv/o_vrtu_Povijest.htm</ref>. Pročelnik odsjeka je prof. dr. sc. Goran Klobučar<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.pmf.unizg.hr/biol/ustrojstvo |access-date=2014-07-26 |archivedate=2014-05-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140502000238/https://www.pmf.unizg.hr/biol/ustrojstvo |deadurl=yes }}</ref>. == Historija == Prvi studij biologije u hrvatskoj bio je u okviru Mudroslovnog fakulteta, tadašnjeg Kraljevskog sveučilišta [[Franjo Josip I.|Franje Josipa I]]. u Zagrebu, današnjem sveučilištu u Zagrebu. Prvo predavanje održano je [[21. travnja]] [[1876.]]<ref name="Archive copy"/> godine,kada je profesor Bohuslav Jiruš započeo s predavanjima iz [[botanika|botanike]]. Profesor [[Spiridion Brusina]] održavao je predavanja iz [[zoologija|zoologije]]. Botanika i zoologija bile su jedine grane biologije u to doba. Biologija se, kao i ostale [[prirodne znanosti]], održavala na [[Filozofski fakultet u Zagrebu|Filozofskom fakultetu]], sve do [[1946.]] kada je osnovan Prirodoslovno-matematički fakultet. U početku je osnovan Biološki odjel, koji je imao dva zavoda Botanički i Zoologijski. Godine [[1963.]] osnovan je Zavod za animalnu [[Fiziologija|fiziologiju]] (tada Zavod za fiziologiju životinja). Biologija se kao znanost, tijekom 20. stoljeća, vrlo brzo razvijala, pa se pojavila potreba za osnivanjem novih zavoda koji bi se bavili biologijom na mikro razini i molekularnoj razini. Zato je [[1989.]] godine osnovan Zavod za [[Molekularna biologija|molekularnu biologiju]] a [[2010.]] godine Zavod za [[Mikrobiologija|mikrobiologiju]]. [[1995.]] godine Biološki odjel postaje Biološki odsjek s većom samostalnošću unutar Prirodoslovno-matematičkog fakulteta, u odnosu na odjel.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.pmf.unizg.hr/biol/ustrojstvo/povijest_odsjeka |access-date=2014-07-26 |archivedate=2014-05-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140502002021/https://www.pmf.unizg.hr/biol/ustrojstvo/povijest_odsjeka |deadurl=yes }}</ref> == Ustrojstvo == *Botanički zavod s Botaničkim vrtom *Zoologijski zavod *Zavod za animalnu fiziologiju *Zavod za molekularnu biologiju *Zavod za mikrobiologiju *Katedra za metodiku nastave biologije, *Katedra za tjelesnu i zdravstvenu kulturu PMF-a *Središnja biološka knjižnica == Studiji == Na odsjeku se provode preddiplomski, diplomski, integrirani preddiplomski i diplomski te poslijediplomski sveučilišni studiji. ===[[Preddiplomsko obrazovanje|Preddiplomski studiji]]<ref>https://www.pmf.unizg.hr/biol/preddiplomski_studij</ref>=== *Preddiplomski studij biologije (trajanje 3 godine) *Preddiplomski studij molekularne biologije (trajanje 3 godine) *Preddiplomski studij znanosti o okolišu (trajanje 3 godine) ===Integrirani preddiplomski i diplomski studij=== *Integrirani preddiplomski i diplomski studij biologije i kemije (trajanje 5 godina), nastavnički smjer ===[[Diplomsko obrazovanje|Diplomski studiji]]<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.pmf.unizg.hr/biol/diplomski_studij |access-date=2014-07-26 |archivedate=2014-05-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140502002018/https://www.pmf.unizg.hr/biol/diplomski_studij |deadurl=yes }}</ref>=== *Diplomski studij eksperimentalne biologije **Moduli: fiziologija i imunobiologija, botanika, zoologija *Diplomski studij molekularne biologije<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.pmf.unizg.hr/_download/repository/Izvedbeni_plan-biologija_13-14.pdf |access-date=2014-07-26 |archive-date=2014-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140502001003/https://www.pmf.unizg.hr/_download/repository/Izvedbeni_plan-biologija_13-14.pdf |dead-url=yes }}</ref> *Diplomski studij znanosti o okolišu **Modul biološka zaštita okoliša *Diplomski studij Ekologija i zaštita prirode *Dislocirani diplomski studij Bioindustrijske tehnike Sveučilišta u Orleansu, u Francuskoj **(samo za studente pete godine Prehrambeno-biotehnološkog fakulteta, diplomskog studijskog programa Molekularne biotehnologije i studente pete godine Prirodoslovno-matematičkog fakulteta, diplomskog studijskog programa Molekularne biologije) === Doktorski studij === Poslijediplomski [[Doktor strojarstva|doktorski]] studij traje tri godine i vrednuje se sa 180 ECTS bodova, koji se ostvaruju putem upisanih kolegija, znanstvenih aktivnosti vezanih uz izradu doktorske disertacije i izbornih aktivnosti (sudjelovanje na znanstvenim skupovima, radionicama i usavršavanjima, znanstvena produkcija, sudjelovanje u nastavi na Sveučilištu i dr.). <br> Doktorska disertacija može biti napisana u obliku monografije ili prema Skandinavskom modelu, u kojemu središnji dio disertacije čine barem tri znanstvena rada koji čine zajedničku cjelinu. Moraju biti objavljeni u časopisima s međunarodnom recenzijom, od čega dva rada moraju biti u časopisima koje citira baza SCI. Doktorand mora bit prvi autor u najmanje dva, te mora imati suglasnost koautora za korištenje u disertaciji. == Reference == {{izvori}} {{Coord|45.809209|N|115.967421|E|region:HR-21_type:edu_scale:4000|display=title|format=dms}} {{Sveučilište u Zagrebu}} [[Kategorija:Visoko obrazovanje u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Sveučilište u Zagrebu]] rd4tpbne2k8gme66r4bs4xh6nul1qct 0 1471418 42587088 42541156 2026-05-03T17:25:13Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[HAŠK Mladost Sveučilišta u Zagrebu]] na [[HAŠK Mladost Univerziteta u Zagrebu]]: prema raspravi na Pijaci 42541156 wikitext text/x-wiki {{Ostale upotrebe|HAŠK (razvrstavanje)}} '''Hrvatski akademski športski klubovi Mladost Sveučilišta u Zagrebu''' ([[HAŠK Mladost]]), [[sport]]sko je društvo iz [[Zagreb]]a. Okuplja športske klubove s naglaskom na sveučilišni šport. == Historija == Društvo je utemeljeno 1903. kao ''H.A.Š.K.'' (''Hrvatski akademski športski klub''). Nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], 1945. godine, ukidanjem ''H.A.Š.K.''-a osnovana su dva nova društva – ''Zagrebačko omladinsko i fiskulturno društvo Mladost'' te ''Studentsko fiskulturno društvo Akademičar''. Ta dva društva ujedinila su se 1946. i djelovala pod nazivom ''Omladinsko studentsko sportsko društvo Mladost''. Taj naziv zadržao se do 1952. kad je Društvo promijenilo naziv u ''Akademsko športsko društvo Mladost''. U lipnju 1991.<ref name="Jareb">[[Mario Jareb|Jareb, Mario]]. ''Temelj suvremenoga hrvatskog športa : Hrvatski akademski športski klub (1903–1945)''. // [[Hrvatska revija|Hrvatska revija = Croatian review = Kroatische Rundschau = La revista croata]] : časopis Matice hrvatske, Zagreb, Obnovljeni tečaj 5 (2005.), 4 ; str. 102.–114.</ref> ponovno je promijenjen naziv, a ovoga puta u ''Hrvatsko akademsko športsko društvo Mladost''. Posljednja promjena naziva dogodila se u lipnju 1995.<ref name="Jareb"/> i otada Društvo nosi naziv ''Hrvatski akademski športski klubovi Mladost Sveučilišta u Zagrebu'' (''HAŠK Mladost Sveučilišta u Zagrebu'', kraće ''HAŠK Mladost'').<ref name="ČPP">[http://www.hask-mladost.hr/faq.php HAŠK Mladost] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091016184316/http://www.hask-mladost.hr/faq.php |date=2009-10-16 }} ČPP</ref> Iako je tijekom povijesti Društvo više puta mijenjalo svoj naziv, nastavilo je raditi s istim ciljevima. Tijekom promjena zadržalo je istu zastavu te nije mijenjalo kadar, prostor i objekte djelovanja.<ref name="ČPP"/> == Članovi == U ovom športskom društvu djeluju ovi odjeli:<ref>[http://www.hask-mladost.hr/klubovi.php HAŠK Mladost] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081011042808/http://www.hask-mladost.hr/klubovi.php |date=2008-10-11 }} Klubovi</ref> *[[Hrvatski akademski atletski klub Mladost|atletika]] (HAAK Mladost)<ref>[http://www.haak-mladost.com/]</ref> *[[HAHK Mladost|hokej na travi]] (HAHK Mladost)<ref>[http://www.hahk-mladost.hr/]</ref> *[[Klub hokeja na ledu Mladost|hokej na ledu]] (KHL Mladost) *[[Hrvatski akademski judo klub Mladost|džudo]] (HAJK Mladost)<ref>[http://judoklubmladost.hr/]</ref> *[[Hrvatski akademski košarkaški klub Mladost|košarka]] (HAKK Mladost)<ref>[http://www.akkmladost.hr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130517221845/http://akkmladost.hr/ |date=2013-05-17 }} (stranice neaktivne)</ref> *Klub kuglanja na ledu i asfaltu Mladost *[[Hrvatski akademski mačevalački klub Mladost|mačevanje]] (HAMK Mladost)<ref>[http://www.hamk-mladost.hr/]</ref> *[[HAOK Mladost Zagreb|odbojka]] (AOK Mladost)<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.mladost-wolleyball.htnet.hr/ |access-date=2021-08-28 |archivedate=2008-10-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081007025330/http://www.mladost-wolleyball.htnet.hr/ |deadurl=yes }}</ref><ref>[http://www.haok-mladost.hr/]</ref> <!-- Klub odbojke na pijesku - nedostaje puni naziv --> *[[Hrvatski akademski plivački klub Mladost|plivanje]] (HAPK Mladost)<ref>[http://www.hapk-mladost.hr]</ref>, klub je koji djeluje u Zagrebu od [[1945.]] godine *[[HARK Mladost|ragbi - muški]] (HARK Mladost)<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.mladost-rugby.hr/ |access-date=2014-07-26 |archive-date=2008-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080703093215/http://www.mladost-rugby.hr/ }}</ref> i [[Ženski akademski ragbi klub Mladost|žene]] (ŽARK Mladost)<ref>[http://www.mladost-zenskiragbi.hr]</ref> *[[Hrvatski akademski klub sinkroniziranog plivanja Mladost|sinkronizirano plivanje]] (HAKSP Mladost)<ref>[http://www.sinkro-mladost.hr]</ref> *[[Hrvatski akademski skijaški klub Mladost|skijanje]] (Ski klub - Mladost)<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.ski-mladost.hr/ |access-date=2021-08-28 |archivedate=2012-01-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111185710/http://www.ski-mladost.hr/ |deadurl=yes }}</ref> *[[sklizanje]] *[[skijaško trčanje]] *[[HASTK Mladost Iskon|stolni tenis]] (HASTK Mladost)<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.mladost-iskon.hr/ |access-date=2014-07-26 |archive-date=2011-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110904023353/http://www.mladost-iskon.hr/ |dead-url=yes }}</ref> *[[streljaštvo]] *[[Hrvatski akademski šahovski klub Mladost|šah]] (HAŠK Mladost) *[[Hrvatski akademski teniski klub Mladost|tenis]] (HATK Mladost) *[[Hrvatski akademski vaterpolski klub Mladost|vaterpolo]] (HAVK Mladost)<ref>[http://www.havk-mladost.hr]</ref> *[[Hrvatski akademski veslački klub Mladost|veslanje]] (HAVK Mladost)<ref>[http://www.mladost.hr/]</ref> *[[snowboard]] *[[Hrvatski akademski plivački klub Mladost|plivanje]] *[[Hokejaško koturaški klub Mladost-Snoopy|koturaštvo]] == Priznanja == Od 1950. ovo sportsko društvo dodjeljuje nagradu Trofej Mladosti, koja je najstarija hrvatska sportska nagrada.<ref name="o društvu">[http://www.hask-mladost.hr/odrustvu.php HAŠK Mladost] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120729024822/http://www.hask-mladost.hr/odrustvu.php |date=2012-07-29 }} O društvu</ref> Godine 1991. nagrada nije dodjeljena jer je te godine [[Rat u Hrvatskoj]] onemogućio odvijanje normalnog sportskog života.<ref name="ČPP"/> Nagrada se dodjeljuje u šesti kategorija: najbolja športašica, športaš, športska ekipa, športska momčad, športski djelatnik i športski klub.<ref name="ČPP"/> == Izvori == {{Izvori}} == Literatura == # [http://www.hask-mladost.hr/faq.php Hrvatski akademski športski klubovi Mladost - Česta pitanja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091016184316/http://www.hask-mladost.hr/faq.php |date=2009-10-16 }} # [http://www.hask-mladost.hr/klubovi.php Hrvatski akademski športski klubovi Mladost - Popis klubova] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081011042808/http://www.hask-mladost.hr/klubovi.php |date=2008-10-11 }} [[Kategorija:HAŠK Mladost]] r7cntsik3rkxr1qfhkij359x1d8qea1 0 1472305 42587066 8901873 2026-05-03T17:21:06Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Narodno sveučilište Vrbovec]] na [[Narodni univerzitet Vrbovec]]: + 8901873 wikitext text/x-wiki '''Narodno sveučilište [[Vrbovec]]''' osnovano je [[1961]]. godine kao centar za kulturu. U sklopu sveučilišta djeluju: *Narodna knjižnica Vrbovec sa 36.500 zabavnih i poučnih knjiga i preko 3000 članova čitača *Kino (zatvoreno proteklih godina zbog obnove) *Osnovna glazbena škola s odjelima duhački, klavir, harmonika *Auto-škola narodnog sveučilišta, koja osposobljava vozače svih kategorija *razni tečajevi znanja (informatika, strani jezici) {{Mrva-kult}} [[Kategorija:Obrazovanje u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Vrbovec]] io7t5dd4o65ugmq3v8ekop7svuwif13 1 1473273 42587132 5632966 2026-05-03T17:34:42Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Razgovor:Gradska knjižnica i čitaonica Pula]] na [[Razgovor:Gradska biblioteka i čitaonica Pula]]: + 5632966 wikitext text/x-wiki {{razgovor zaglavlje}} hw594haz91q2xnj4zg0tepef6uvwqr7 1 1473388 42587102 5633145 2026-05-03T17:26:22Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Razgovor:Sveučilišna knjižnica u Puli]] na [[Razgovor:Univerzitetska biblioteka u Puli]]: prema raspravi na Pijaci 5633145 wikitext text/x-wiki {{razgovor zaglavlje}} hw594haz91q2xnj4zg0tepef6uvwqr7 1 1473953 42587048 5634025 2026-05-03T17:09:01Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Razgovor:Gradska i sveučilišna knjižnica Osijek]] na [[Razgovor:Gradska i univerzitetska biblioteka Osijek]]: prema raspravi na Pijaci 5634025 wikitext text/x-wiki {{razgovor zaglavlje}} hw594haz91q2xnj4zg0tepef6uvwqr7 1 1474267 42587098 5634490 2026-05-03T17:26:00Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Razgovor:Odjel za informatiku Sveučilišta u Rijeci]] na [[Razgovor:Odjel za informatiku Univerziteta u Rijeci]]: prema raspravi na Pijaci 5634490 wikitext text/x-wiki {{razgovor zaglavlje}} hw594haz91q2xnj4zg0tepef6uvwqr7 1 1474297 42587106 41241328 2026-05-03T17:26:43Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Razgovor:Sveučilišna knjižnica u Rijeci]] na [[Razgovor:Univerzitetska biblioteka u Rijeci]]: prema raspravi 5634535 wikitext text/x-wiki {{razgovor zaglavlje}} hw594haz91q2xnj4zg0tepef6uvwqr7 1 1474351 42587128 5634616 2026-05-03T17:34:16Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Razgovor:Gradska knjižnica Rijeka]] na [[Razgovor:Gradska biblioteka Rijeka]]: + 5634616 wikitext text/x-wiki {{razgovor zaglavlje}} hw594haz91q2xnj4zg0tepef6uvwqr7 1 1474886 42587110 5635403 2026-05-03T17:27:21Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Razgovor:Sveučilišna knjižnica u Splitu]] na [[Razgovor:Univerzitetska biblioteka u Splitu]]: prema raspravi 5635403 wikitext text/x-wiki {{razgovor zaglavlje}} hw594haz91q2xnj4zg0tepef6uvwqr7 1 1475885 42587136 5636817 2026-05-03T17:35:03Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Razgovor:Gradska knjižnica i čitaonica Vinkovci]] na [[Razgovor:Gradska biblioteka i čitaonica Vinkovci]]: + 5636817 wikitext text/x-wiki {{razgovor zaglavlje}} hw594haz91q2xnj4zg0tepef6uvwqr7 1 1476293 42587120 5637393 2026-05-03T17:30:55Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Razgovor:Knjižnica na Marulićevu trgu]] na [[Razgovor:Zgrada biblioteke i arhiva na Marulićevu trgu u Zagrebu]] 5637393 wikitext text/x-wiki {{razgovor zaglavlje}} hw594haz91q2xnj4zg0tepef6uvwqr7 1 1476294 42587052 5637394 2026-05-03T17:09:46Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Razgovor:Grafička zbirka Nacionalne i sveučilišne knjižnice u Zagrebu]] na [[Razgovor:Grafička zbirka Nacionalne i univerzitetske biblioteke u Zagrebu]]: prema raspravi na Pijaci 5637394 wikitext text/x-wiki {{razgovor zaglavlje}} hw594haz91q2xnj4zg0tepef6uvwqr7 1 1476325 42587076 5637439 2026-05-03T17:22:15Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Razgovor:Zbirka rukopisa i starih knjiga Nacionalne i sveučilišne knjižnice u Zagrebu]] na [[Razgovor:Zbirka rukopisa i starih knjiga Nacionalne i univerzitetske biblioteke u Zagrebu]]: + 5637439 wikitext text/x-wiki {{razgovor zaglavlje}} hw594haz91q2xnj4zg0tepef6uvwqr7 1 1476326 42587080 5637440 2026-05-03T17:22:53Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Razgovor:Zbirka zemljopisnih karata i atlasa Nacionalne i sveučilišne knjižnice u Zagrebu]] na [[Razgovor:Zbirka geografskih karata i atlasa Nacionalne i univerzitetske biblioteke u Zagrebu]]: + 5637440 wikitext text/x-wiki {{razgovor zaglavlje}} hw594haz91q2xnj4zg0tepef6uvwqr7 1 1476327 42587072 5637441 2026-05-03T17:21:38Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Razgovor:Zbirka muzikalija i audiomaterijala Nacionalne i sveučilišne knjižnice u Zagrebu]] na [[Razgovor:Zbirka muzikalija i audiomaterijala Nacionalne i univerzitetske biblioteke u Zagrebu]]: + 5637441 wikitext text/x-wiki {{razgovor zaglavlje}} hw594haz91q2xnj4zg0tepef6uvwqr7 1 1476473 42587124 5637645 2026-05-03T17:31:18Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Razgovor:Knjižnice Vladimira Nazora]] na [[Razgovor:Biblioteke Vladimira Nazora]]: + 5637645 wikitext text/x-wiki {{razgovor zaglavlje}} hw594haz91q2xnj4zg0tepef6uvwqr7 1 1476481 42587116 40801250 2026-05-03T17:29:59Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Razgovor:Knjižnica Andrija Štampar]] na [[Razgovor:Biblioteka Andrija Štampar]]: + 40801250 wikitext text/x-wiki {{razgovor zaglavlje}} hw594haz91q2xnj4zg0tepef6uvwqr7 1 1476514 42587064 5637686 2026-05-03T17:20:37Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Razgovor:Knjižnice grada Zagreba]] na [[Razgovor:Biblioteke grada Zagreba]]: + 5637686 wikitext text/x-wiki {{razgovor zaglavlje}} hw594haz91q2xnj4zg0tepef6uvwqr7 1 1476555 42587084 5637727 2026-05-03T17:24:24Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Razgovor:Biološki odsjek Prirodoslovno-matematičkog fakulteta Sveučilišta u Zagrebu]] na [[Razgovor:Biološki odsjek Prirodoslovno-matematičkog fakulteta Univerziteta u Zagrebu]]: + 5637727 wikitext text/x-wiki {{razgovor zaglavlje}} hw594haz91q2xnj4zg0tepef6uvwqr7 1 1476628 42587090 5637801 2026-05-03T17:25:13Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Razgovor:HAŠK Mladost Sveučilišta u Zagrebu]] na [[Razgovor:HAŠK Mladost Univerziteta u Zagrebu]]: prema raspravi na Pijaci 5637801 wikitext text/x-wiki {{razgovor zaglavlje}} hw594haz91q2xnj4zg0tepef6uvwqr7 1 1477520 42587068 5638722 2026-05-03T17:21:06Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Razgovor:Narodno sveučilište Vrbovec]] na [[Razgovor:Narodni univerzitet Vrbovec]]: + 5638722 wikitext text/x-wiki {{razgovor zaglavlje}} hw594haz91q2xnj4zg0tepef6uvwqr7 0 1480602 42587259 5683740 2026-05-03T22:37:33Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Gradska biblioteka i čitaonica Pula]] 42587259 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Gradska biblioteka i čitaonica Pula]] c862xzz18bb45y1mya9chqwde3ti3ts 0 1480711 42587267 5683849 2026-05-03T22:38:13Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Univerzitetska biblioteka u Puli]] 42587267 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Univerzitetska biblioteka u Puli]] 91hv17kmde65wj1cvddt792iyf6fwrl 0 1481257 42587292 5684396 2026-05-03T22:40:19Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Gradska i univerzitetska biblioteka Osijek]] 42587292 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Gradska i univerzitetska biblioteka Osijek]] 3hz4dr6zfhalqbjp5cqaaptbujb5qbj 0 1481566 42587268 5684705 2026-05-03T22:38:18Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Odjel za informatiku Univerziteta u Rijeci]] 42587268 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Odjel za informatiku Univerziteta u Rijeci]] ctt6cva6ep4knu0zsidbqw1044g2tq1 0 1481595 42587266 5684734 2026-05-03T22:38:08Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Univerzitetska biblioteka u Rijeci]] 42587266 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Univerzitetska biblioteka u Rijeci]] d9a3n3s60g7g1orwbiipe93qcg17gol 0 1481596 42587301 5684735 2026-05-03T22:41:04Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Univerzitet u Rijeci]] 42587301 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Univerzitet u Rijeci]] q30o6y72mqfzxza02ewax4xim12cutr 0 1481648 42587260 5684787 2026-05-03T22:37:38Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Gradska biblioteka Rijeka]] 42587260 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Gradska biblioteka Rijeka]] rm13ml0zd01eyiyxnk2cbnayjzxyn7g 0 1482114 42587300 5685256 2026-05-03T22:40:59Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Univerzitet u Splitu]] 42587300 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Univerzitet u Splitu]] 69ran6woyx9e33zq3kco0lh38wvj78g 0 1482175 42587265 5685317 2026-05-03T22:38:03Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Univerzitetska biblioteka u Splitu]] 42587265 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Univerzitetska biblioteka u Splitu]] b0ibaqr33xlwn4256z2x6xrdf9qipwx 0 1483155 42587258 5686299 2026-05-03T22:37:28Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Gradska biblioteka i čitaonica Vinkovci]] 42587258 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Gradska biblioteka i čitaonica Vinkovci]] 2qaoiq7nu12yhkl4gl8j19j4hj8marb 0 1483301 42587269 5686445 2026-05-03T22:38:23Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Odjel za geografiju Univerziteta u Zadru]] 42587269 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Odjel za geografiju Univerziteta u Zadru]] n5nduigl12miu0v76kys5cbs3wiomuy 0 1483548 42587262 5686692 2026-05-03T22:37:48Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Zgrada biblioteke i arhiva na Marulićevu trgu u Zagrebu]] 42587262 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Zgrada biblioteke i arhiva na Marulićevu trgu u Zagrebu]] kt5ei0patggt55vxr04ncwc6tl0iltu 0 1483549 42587291 5686693 2026-05-03T22:40:14Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Grafička zbirka Nacionalne i univerzitetske biblioteke u Zagrebu]] 42587291 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Grafička zbirka Nacionalne i univerzitetske biblioteke u Zagrebu]] o4lh6u1xi56hne7j35lrupj5hdbg63h 0 1483578 42587273 5686722 2026-05-03T22:38:44Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Zbirka rukopisa i starih knjiga Nacionalne i univerzitetske biblioteke u Zagrebu]] 42587273 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Zbirka rukopisa i starih knjiga Nacionalne i univerzitetske biblioteke u Zagrebu]] lp700es4mwlpczeheew8pssbehe3lfd 0 1483579 42587272 5686723 2026-05-03T22:38:38Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Zbirka geografskih karata i atlasa Nacionalne i univerzitetske biblioteke u Zagrebu]] 42587272 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Zbirka geografskih karata i atlasa Nacionalne i univerzitetske biblioteke u Zagrebu]] cnbrk451zhw5cbvl728g99phqaus7c0 0 1483580 42587274 5686724 2026-05-03T22:38:49Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Zbirka muzikalija i audiomaterijala Nacionalne i univerzitetske biblioteke u Zagrebu]] 42587274 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Zbirka muzikalija i audiomaterijala Nacionalne i univerzitetske biblioteke u Zagrebu]] dae1a3kgtk7pghl2ne9bgtt21wohmi0 0 1483722 42587261 5686867 2026-05-03T22:37:43Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Biblioteke Vladimira Nazora]] 42587261 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Biblioteke Vladimira Nazora]] kl6llykfy4564vfcg61ruzr2z81lois 0 1483730 42587263 40801253 2026-05-03T22:37:53Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Biblioteka Andrija Štampar]] 42587263 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Biblioteka Andrija Štampar]] 4p9as8pxrkms49xtxxvovi14b2eltjx 0 1483762 42587276 5686907 2026-05-03T22:38:59Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Biblioteke grada Zagreba]] 42587276 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Biblioteke grada Zagreba]] 9lga7m17ht3yrmexro6lj3kv3thtimp 0 1483801 42587271 5686946 2026-05-03T22:38:33Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Biološki odsjek Prirodoslovno-matematičkog fakulteta Univerziteta u Zagrebu]] 42587271 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Biološki odsjek Prirodoslovno-matematičkog fakulteta Univerziteta u Zagrebu]] 0yflsyvni9dxh7ogxbcf6wthbinjnlv 0 1483873 42587270 5687018 2026-05-03T22:38:28Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[HAŠK Mladost Univerziteta u Zagrebu]] 42587270 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[HAŠK Mladost Univerziteta u Zagrebu]] 43bo69x2txs2vv2hl9agncz6h7u02a6 0 1484736 42587275 5687887 2026-05-03T22:38:54Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Narodni univerzitet Vrbovec]] 42587275 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Narodni univerzitet Vrbovec]] b6e5mxxjmgi4skjn509szkz6ldy06ab 0 1650466 42587242 20257213 2026-05-03T22:36:08Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Lista internetskih domena najvišeg nivoa]] 42587242 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Lista internetskih domena najvišeg nivoa]] 1mzadanmxe39bvg848nakz687254e48 0 1784425 42587006 42576553 2026-05-03T13:25:23Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 10 sources and tagging 5 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587006 wikitext text/x-wiki {{Gradska četvrt | naziv = Dorćol | slika =Rue Cara Dušanova à Belgrade.jpg | opis_slike = Ulica cara Dušana | grad = [[Beograd]] | opština = [[Gradska opština Stari grad (Beograd)|Stari grad]] | površina = | stanovništvo = 22.707 | stanovništvo_godina = 2002 | gustina = | mapa = Belgrade | gšir = 44.823333 | gduž = 20.460556 }} '''Dorćol''' je deo [[Beograd]]a koji se nalazi u najstarijem gradskom jezgru u [[Gradska opština Stari grad (Beograd)|gradskoj opštini Stari grad]]. Linije koje saobraću kroz Dorćol su: 24 (Dorćol–Neimar), 26 (Dorćol–Braće Jerković), 79 (Dorćol–Mirijevo), noćne linije 26 (Dorćol–Braće Jerković) i 401 (Dorćol–Pinosava). Današnje granice Dorćola se nalaze između beogradske tvrđave, odnosno [[Kalemegdan|kalemegdanskog parka]] (koji se ponekad nazivaju delom Dorćola), [[Vasina ulica|Vasine]] i [[Uzun Mirko Apostolović|Uzun-Mirkove]] ulice (ponekad se smatra da ide i do ulice [[Mihailo Obrenović|kneza Mihaila]]), okoline Bulevara despota Stefana i [[Dunav]]a. Nekada se pod Dorćolom smatrala samo raskrsnica (do sredine XIX veka glavne beogradske ulice) ulice [[Stefan Dušan|Cara Dušana]] i ulice [[Petar I Karađorđević|Kralja Petra (Dubrovačke)]] i okolina ove raskrsnice (na Gornjem i Donjem Dorćolu), potom uglavnom severni deo ograničen Dunavom (što se zvalo u stvari Jalija, tj. obala), ulicom Cara Dušana i Dubrovačkom ulicom. Deo Dorćola od Knez Mihailove ulice do ulice cara Dušana zvao se nekada [[Zerek]], što znači padina.<ref name="vodič">Yellowcab br. 57: [https://web.archive.org/web/20080710100929/http://www.yellowcab.co.yu/stampano/57/06.jsp „Dorćol dušu izgubiti neće!“], Irina Marković, 9.6.2008, pristup 10.4.2013{{sr}}</ref> Dorćolska dunavska obala je uređena, sa dugačkom biciklističkom stazom, šetalištem i splavovima. Na obali je i veliki [[Sportski centar na Dorćolu|Sportski centar]] (koji je prilikom otvaranja dobio kao prvo ime Sportski centar Dorćol) sa teniskim terenima na kojima se održava [[Otvoreno prvenstvo Srbije u tenisu]], skoro do [[kula Nebojša|kule Nebojše]], a u izgradnji je i velika [[Marina (pristanište)|marina]]. U zimskom periodu dorćolski kej je važan za posmatrače vodenih ptica, jer se ovde mogu videti i vrste koje su retke na nivou Srbije. == Historija == Na području današnjeg Dorćola oduvek se nalazilo gradsko jezgro Beograda, još od vremena antičkog [[Singidunum]]a. Singidunum je dostigao svoj vrhunac dolaskom [[Legija IV Flavija|Legije IV Flavije]] [[86]]. godine. Ova legija je izgradila kvadratni [[kastrum]] (utvrđenje), koje se nalazilo na Gornjem gradu današnjeg Kalemegdana. Još jedan korak koji su Rimljani preduzeli u jačanju Singidunuma je bilo naselje za veterane legije pored tvrđave. Vremenom je veliko naselje nastalo oko kastruma. Grad je imao pravougaonu osnovu, a njegove ulice su se sekle pod pravim uglom. Neke osnove ovakvih urbanih elemenata sačuvane su i danas, što se vidi po položaju dorćolskih ulica Uzun Mirkove, Dušanove i Kralja Petra I. Studentski trg je bio rimski forum, okružen [[rimske terme|termama]] (koje su otkrivene tokom [[1970e|1970ih]]) i takođe je sačuvao orijentaciju koju su Rimljani dali Singidunumu <ref name="Beograd.org.yu">[http://www.beograd.org.rs/cms/view.php?id=201172 beograd.org.rs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111004001241/http://www.beograd.org.rs/cms/view.php?id=201172 |date=2011-10-04 }}, Pristupljeno 12. 4. 2013.</ref>. U srednjem veku, uključujući i vreme kada je Beograd bio glavni grad Srbije u vreme [[stefan Lazarević|despota Stefana Lazarevića]] (1405—1427), na području današnjeg Dorćola se nalazi severno podgrađe, prema [[Dunav]]u <ref name="bhistory">{{cite web |url=http://www.beograd.org.rs/cms/view.php?id=1241 |title=Grad Beograd - Istorija (Vizantija) |publisher=Beograd.org.rs |date= |accessdate=10. 4. 2013. |archive-date=2019-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190830003539/http://www.beograd.rs/index.php?lang=cir&kat=beoinfo&sub=1241%3f }}; [[Jovanka Kalić|J. Kalić-Mijušković]], [[Beograd u srednjem veku (knjiga)|Beograd u srednjem veku]], [[Beograd]] [[1967]].</ref> Samo ime Dorćol znači raskrsnicu četiri ulice<ref name="vodič" />, a odnosi se na raskrsnicu ulice [[stefan Dušan|cara Dušana]] i ulice [[Petar I Karađorđević|Kralja Petra]], odnosno Dubrovačke. Sama reč je iz [[turski jezik|turskog]] jezika (dört = četiri, yol = put) a. Kao sevreno podgrađe u srednjem veku je bio glavni deo gradske varoši. Tokom vremena [[Turska|turske]] vlasti, centar Beograda, glavna ulica, odnosno čaršija (baš-čaršija) je bila današnja ulica Cara Dušana.<ref name="zvučna">Zvučna mapa Dorćola: [http://www.zvucnamapadorcola.rs/action/about_dorcol „O Dorćolu“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130613172035/http://www.zvucnamapadorcola.rs/action/about_dorcol |date=2013-06-13 }}, pristup 10.4.2013</ref> Ta ulica je ostala glavna sve do druge polovine 19. veka. Na dorćolskoj padini Zereku su bile kuće u vreme austrijske i turske vlasti. Na vrhu brda su bile bašte, tamo gde je sada Knez-Mihailova ulica. Sve najvažnije kuće u gradu nalazile su se na Dorćolu. Kad su Austrijanci početkom 18. veka osvojili Beograd, najpre su počeli da tadašnju tursku kasabu pretvaraju u modernu zapadnjačku varoš, a najviše izmena pretrpeo je Dorćol, gde su tih godina doseljene 333 nemačke porodice iz oblasti [[Vorms]]a i [[Majnc]]a.<ref>Politikin zabavnik br. 3002: [http://politikin-zabavnik.rs/pz/tekstovi/ministri-u-tazbini „Ministri u tazbini“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140902084520/http://politikin-zabavnik.rs/pz/tekstovi/ministri-u-tazbini |date=2014-09-02 }}, Vladimir Krstić, 21.8.2009, pristup 10.4.2013</ref> U vreme turske vlasti na Dorćolu su živeli [[Turci]] i drugi muslimani. Bilo je i [[Jermeni|Jermena]]. U jednom delu Donjeg Dorćola, ispod Dušanove ulice, bilo je dosta [[Jevreji|Jevreja]]. Jedna od ulica ostala po nazivu Jevrejska, gde se nalazila Jevrejska mahala. Jevreja na teritoriji Beograda datiraju od rimskog vremena, a njihov boravak pouzdano se može od 16. veka. Njihove zgrade institucija nalazile su se u ulicama: Jevrejska, Solunska, Cara Uroša, Cara Dušana, Kralja Petra. U mnogim svečanim prilikama, o praznicima, kroz Jevrejsku ulicu su prolazile svečane povorke u kojima su se ponekad nosile relikvije iz obližnje sinagoge.<ref name="jevreji">Cinema reks: [http://rexpro.b92.net/rexold/jevrejid.htm „Jevreji izložba“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304232429/http://rexpro.b92.net/rexold/jevrejid.htm |date=2016-03-04 }}, Marina Dokmanović, Jeroen de Vries, pristup 11.4.2013</ref> Na Dorćolu je krenuo poslednji juriš srpske vojske u odbrani Beograda 1915. godine, nakon čuvenog govora komandanta majora [[Dragutin Gavrilović|Dragutina Gavrilovića]], na prostoru Donjeg Dorćola, odnosno donjeg dela ulice Cara Uroša i Solunske, prema nasipu gde se i danas nalazi železnička pruga. U [[Bombardovanje Beograda (1941)|šestoaprilskom bombardovanju]] u [[Drugi svetski rat|Drugom svetskom ratu]], Dorćol je dosta stradao, ali najveće su bile ljudske žrtve. Pogođena je i porta [[Crkva Svetog Aleksandra Nevskog|Crkve Svetog Aleksandra Nevskog]],<ref>Srpsko nasleđe: [http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-l/1998/01/article-12.html Na bombama je pisalo „Srećan Uskrs“], Petar Aleksić, mart 1998, pristup 11.4.2013</ref> u kojoj su mnogi potražili sklonište od bombi. Još na početku rata izvršeno je popisivanje Jevreja, koji su bili obavezni da nose žute trake, hapšeni su i otpuštani iz službe, odvođeni na prinudni rad, u sabirni logor [[Topovske šupe]] i logore smrti [[Banjički logor|Banjica]] i [[Logor Sajmište|Staro sajmište]]. Izvršena su brojna pojedinačna i grupna streljanja Jevreja.<ref name="jevreji" /> Za vreme rata uništene su i mnoge zgrade, na čijim mestima su rata podignute socijalističke stambene zgrade u duhu soc-relizma. U posleratnom, periodu na Dorćolu su izgrađene velike funkcionalne zgrade i bilo je dosta doseljenika. 1974. godine, pored Dunava je izgrađen sportski centar. == Dorćolska zdanja == Vremenom su stare kuće i uske uličice nestale, a izgrađene su modernije stambene zgrade. Međutim, određeni delovi još uvek imaju izgled sličan starom. Tu se još uvek nalaze najstarije beogradske zgrade. Za vreme austrijske vlasti (1717—1739) zidane su višespratnice. Najveća je bila palata, u Dušanovoj ulici, višespratnica kneza Aleksandra Virtemberškog, vladara austrijske [[Kraljevina Srbija (1718—1739)|Kraljevine Srbije (1718—1739)]], u ulici Cara Dušana. Delovi ove palate zvane Pirinčana (iskvareno od prinčev han) <ref>[http://www.skyscrapercity.com Stare slike i razglednice], Pristupljeno 12. 4. 2013.</ref> postojali su do sredine XIX veka. [[Datoteka:Najstarija zgrada u Beogradu.JPG|thumb|300px|[[Najstarija kuća u Beogradu]], kuća za koju se pretpostavlja da je bila u sastavu dvora Aleksandra Virtemberškog, ulica Cara Dušana]] Iz vremena austrijske vlasti u ulici cara Dušana ostala je i jednospratna [[najstarija kuća u Beogradu]]. U vreme austrijske uprave, uzvisini iznad ulice Cara Dušana, izgrađena je vila austrijskih oficira plemića. Tu se nalazila i kuća šefa ruske misije kod Karađađorđa, Rodofinikina (ranije pripadala dahiji Kučuk Aliji, kada su dahije - zapovenici odmetnutih janičara došle i preotele vlast u pašaluku 1800), na mestu današnje kuće prodice ministra i akademika [[Ljubomir Kovačević|Ljubomira Kovačevića]]. Prva zgrada Velike škole nalazila se preko puta današnjeg Vukovog i Dositejevog muzeja, dvorišna zgrada u Gospodar Jevremovoj 22. Tu je 30. septembra 1808. godine, svečanom besedom Dositeja Obradovića uz prisustvo predsednika i članova Praviteljstvujuščeg sovjeta, otvorena Velika škola, prva viša škola u Srbiji. Osnivač i prvi profesor bio je Jovan Savić, poznat i kao [[Ivan Jugović]] (1772—1813), koji je u njoj i živeo posle preseljenja škole. Kasnije je to bila kuća kneza Aleksandra Karađorđevića (1841), pre nego što je stupio na presto Kneževine Srbije. Potom je istoj toj kući živeo njegov sestrić, major Konstantin Pljakić, sin vojvode [[Pljakići|Antonija Pljakića]]. Pored ovih kuća nalazi se kuća U današnjoj Višnjićevoj ulici živeo je u svojoj kući poznati junak koji je otvorio beogradske kapije 1806. godine bimbaša [[Uzun Mirko Apostolović|Uzun-Mirko Apostolović]]. Turci nisu voleli da žive u višespratnicama, tako su ih oni ili rušili ili ostavljali da su same od sebe urušavaju. Po povratku pod tursku vlast nastavlja se zidanje kuća u balkanskom stilu, velikih konaka na istom prostoru u Dušanovoj ulici i na zereku (padini) odnosno uzvisini u pravcu Knez Mihailove ulice. Tu su se nalazili glavni konaci upravnika beogradske varoši i najistaknutijih prestavnika vlasti, kao i strani konzulati. Iz tog vremena, sa kraja veka je zgrada u kojoj je danas [[Vukov i Dositejev muzej|Muzej Vuka i Dositeja]], velika kuća sa prostranim dvorištem. Zgrada Dositejevog liceja je sagrađena sredinom XVIII veka, najverovatnije u periodu od 1739. do 1789. godine, što se istorijski poklapa sa ponovnim uspostavljanjem turske vlasti u Beogradu posle pobede nad Austrijancima 1739. godine. Za smeštaj civilne uprave Turci su u početku koristili zatečene sopstvene građevinske objekte koji nisu bili porušeni. Izgradnju civilnog Beograda Turci su započeli pomoću vakufa, zadužbina koje su stvarali pojedinci za opšte, religiozne i humanitarne ciljeve. Jedna od takvih najpoznatijih zadužbina posle 1740. godine bio je vakuf Reis-ul-Kutab-Hadži Mustafe. U turskim izvorima iz tog perioda zabeleženo je da je u tom vakufu, na raskršću tri ulice, podignuta i jedna velika zgrada sa baštom u kojoj je neko vreme stanovao i sam defterdar (upravnik grada). Zgrada ima prizemlje i sprat sa erkerom prema Višnjićevoj ulici. Objekat predstavlja tipičnu orijentalnu građevinu podeljenu na selamluk, deo prema ulici namenjen muškarcima, i haremluk, deo prema bašti u kojem su boravile žene. Reprezentativni prostor predstavlja centralni hol sa divanhanom na spratu. Iz tog centralnog prostora ulazilo se u sobe i odžaklije. Krov je tipičan za orijentalnu arhitekturu, pokriven ćeramidom sa strehom. Kuća je zidana u bondruku sa ispunom od opeke u krečnom malteru. Zgrada pri kraju XVIII veka postaje sedište francuskog konzulata. U proleće 1809. godine u ovu zgradu se uselila Velika škola.<ref name="licej" /> Neke od kuća nalik ovu, oronule i zapuštene srušene su tek uoči [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]] (kao što je slučaj sa Karađorđevom kućom, poznatom kasnije kao Vaniljićeva kuća u Gospodar Jovanovoj ulici 25). U današnjoj ulici Braće Jugovića, na Studentskom trgu nalazila se zgrada u kojoj je bilo sedište srpske vlade - [[Praviteljstvujušči sovjet serbski|Praviteljstvujuščeg sovjeta]] (1806—1813). U današnjoj Gospodar-Jovanovoj ulici je bila [[Karađorđe Petrović|Karađorđeva]] beogradska kuća (drugu je imao u Topoli), blizu ugla Gospodar Jovanove ulice i ulice Kralja Petra, u današnjoj [[Ulica Gospodar-Jevremova|Gospodar Jevremovoj ulici]] konak (velika kuća) gospodar [[Mladen Milovanović|Mladena Milovanovića]], komandanta grada Beograda, kao i francuski konzulat u vreme turske vlasti (u jednoj begovskoj kući), u kojoj je posle bila Velika škola. U jevrejskom kvartu, mnoge stare privatne kuće su uništene u Prvom i Drugom svetskom ratu, tako da od njih nije ostalo gotovo ništa. Međutim, ostale su zgrade jevrejskih institucija, izgrađene između dva rata. Najstarija zgrada u Jevrejskoj mahali, Stara sinagoga postojala je sve do 1952. godine. Uz nju, značajne su bile sinagoga Bet Israel, zgrada Oneg Sabat u Jevrejskoj ulici<ref>Kulturni centar Reks: [http://www.rex.b92.net/sr/o_rexu/istorijat/pre_rexa.html „Zgrada u Jevrejskoj 16“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120129003213/http://www.rex.b92.net/sr/o_rexu/istorijat/pre_rexa.html |date=2012-01-29 }}, pristup 11.4.2013</ref>, zgrada Jevrejske opštine u ulici Cara Dušana, i zgrada Jevrejskog ženskog društva.<ref name="jevreji" /> ==== Spisak zdanja ==== * [[Najstarija kuća u Beogradu]], jednospratna velika gradska kuća Elijasa Flajšmana, građanina Beograda, bogatog majstora remenara, podignuta je između 1724. i 1727. godine kao jedan od prvih objekata, koji su izgrađeni u vreme austrijske okupacije Beograda (1717—1739), prema regulacionom planu pukovnika Nikole Doksata de Moreza. Nalazi se u ulici Cara Dušana 10.<ref>[http://beogradskonasledje.rs/kd/zavod/stari_grad/kuca_u_ulici_cara_dusana_br_10.html „Kuća u ulici Cara Dušana br. 10“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180411230307/http://beogradskonasledje.rs/kd/zavod/stari_grad/kuca_u_ulici_cara_dusana_br_10.html |date=2018-04-11 }}, pristup 10.4.2013{{sr}}{{en}}</ref> Pretpostavlja se da je bila u sastavu dvora kneza Aleksandra Virtemberškog. Nekada je bilo sedam istih ovakvih zgrada u nizu.<ref>Divna Đurić-Zamolo, Graditelji Beograda 1815-1914, Muzej grada Beograda, Beograd 1981</ref> * Zgrada [[Velika škola Ivana Jugovića|Velike škole]], reprezentativna begovska kuća sa selamlukom i [[pašin konak (Vranje)|haremlukom]] u kojoj je u tursko vreme. Pre [[Prvi srpski ustanak|Prvog srpskog ustanka]] u njoj je bio smešten Francuski konzulat, danas [[Vukov i Dositejev muzej]]<ref name="licej">Beogradsko nasleđe: [http://beogradskonasledje.rs/kd/zavod/stari_grad/dositejev_licej.html „Dositejev licej“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120509090646/http://beogradskonasledje.rs/kd/zavod/stari_grad/dositejev_licej.html |date=2012-05-09 }}, pristup 10. 4.2013{{sr}}{{en}}</ref> * Kuća kneza Aleksandra Karađorđevića, kuća u kojoj je prvo bila smeštena [[Velika škola Ivana Jugovića]]. Vid.<ref>dr Dobrosav St. Pavlović, Ulica naših predaka, Gospodar Jevremova 22, Beograd 2009; http://beogradskonasledje.rs/kd/zavod/stari_grad/images/zgrada_velike_skole/naslov.jpg{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. prst. 11.4.2013</ref> * Kuća kneza Aleksandra Karađorđevića, [[Zgrada Beogradske opštine]] (oko 1846), Uzun-Mirkova 1<ref>Beogradsko nasleđe: [http://beogradskonasledje.rs/kd/zavod/stari_grad/zgrada_beogradske_opstine.html „Zgrada Beogradske opštine“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170714181035/http://beogradskonasledje.rs/kd/zavod/stari_grad/zgrada_beogradske_opstine.html |date=2017-07-14 }}, pristup 10.4.2013{{sr}}{{en}}</ref> * Kuća Cvetka Rajovića, po projektu Franca Jankea sagrađena je oko 1840. godine, kao privatna rezidencija upravitelja varoši Beograda, zeta [[Grujići|vojvode Vula Ilića]], bila je zgrada konzulata Britanskog carstva, zatim žandarmerija, vojni štab, a od 1867. godine do Drugog svetskog rata neprestano Prva beogradska realka. Danas je u njoj smešten [[Pedagoški muzej (Beograd)|Pedagoški muzej]], Uzun-Mirkova ulica 14<ref>Beogradsko nasleđe: [http://beogradskonasledje.rs/kd/zavod/stari_grad/realka.html „Realka“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121123162651/http://beogradskonasledje.rs/kd/zavod/stari_grad/realka.html |date=2012-11-23 }}, pristup 10. 4.2013{{sr}}{{en}}</ref> * [[Muzej pozorišne umetnosti|Kuća Miloja Božića]], nekadašnjeg učenika Velike škole, podgnuta na temeljima starije austrijske vile, danas [[Muzej pozorišne umetnosti]], Gospodar Jevremova 19<ref>Beogradsko nasleđe: [http://beogradskonasledje.rs/kd/zavod/stari_grad/boziceva_kuca.html „Božićeva kuća“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120508175518/http://beogradskonasledje.rs/kd/zavod/stari_grad/boziceva_kuca.html |date=2012-05-08 }}, pristup 10.4.2013{{sr}}{{en}}</ref> * [[Čukur česma]], Dobračina 30 * [[Kapetan-Mišino zdanje|Kapetan Mišino zdanje]], danas Rektorat [[Univerzitet u Beogradu|Univerziteta u Beogradu]] podignutio sa namenom da bude dvor [[Anastasijevići|kneza Đorđa Karađorđevića]], na Velikoj pijaci, danas [[Studentski trg]] * [[Bajrakli džamija u Beogradu|Bajrakli džamija]], sagrađena 1660—1688. godine, kao zadužbina sultana [[Sulejman II|Sulejmana II]], Gospodar Jevremova ulica 11<ref>Beogradsko nasleđe: [http://beogradskonasledje.rs/kd/zavod/stari_grad/bajrakli_dzamija.html „Bajrakli džamija“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121123152043/http://beogradskonasledje.rs/kd/zavod/stari_grad/bajrakli_dzamija.html |date=2012-11-23 }}, pristup 10.4.2013{{sr}}{{en}}</ref> [[Image:Jovanova.jpg|thumb|200px|Gospodar Jovanova ulica]] * [[Beogradska berza]], danas [[Etnografski muzej u Beogradu|Etnografski muzej]], podignut 1933—1934. godine, po projektu arhitekte [[Aleksandar Đorđević (arhitekta)|Aleksandra Đorđevića]], ulica Uzun Mirkova 2<ref>Beogradsko nasleđe: [http://beogradskonasledje.rs/kd/zavod/stari_grad/etnografski_muzej.html „Etnografski muzej“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303201339/http://beogradskonasledje.rs/kd/zavod/stari_grad/etnografski_muzej.html |date=2016-03-03 }}, pristup 10.4.2013{{sr}}{{en}}</ref> * [[Dom porodice Pavlović]], kuća Koste S. Pavlovića, tadašnjeg načelnika Ministarstva unutrašnjih poslova, podignuta je 1882, sa dograđenim sprat i potkrovljem prema projektima arhitekte Aleksandra Sekulića 1927. godine. Nalazi se u Gospodar Jevremovoj ulici 39<ref>[http://www.domporodicepavlovic.org.rs/index.htm Dom porodice Pavlović], pristup 10.4.2013{{sr}}{{en}}</ref><ref>Beogradsko nasleđe: [http://beogradskonasledje.rs/kd/zavod/stari_grad/dom_porodice_pavlovic.html „Dom porodice Pavlović“]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, pristup 10.4.2013{{sr}}{{en}}</ref> * [[Dorćolska osnovna škola]] podignuta 1893. godine, po projektu arhitekte Milana Kapetanovića u stilu akademizma 19. veka, spada među prve moderne škole, građane po evropskim standardima po kojoj je Dorćol dobio ime, ulica Cara Dušana 23<ref>[http://beogradskonasledje.rs/kd/zavod/stari_grad/dorcolska_osnovna_skola.html „Dorćolska osnovna škola“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170825064606/http://beogradskonasledje.rs/kd/zavod/stari_grad/dorcolska_osnovna_skola.html |date=2017-08-25 }}{{sr}}{{en}}</ref> * [[Kuća porodice Hristić-Mijušković]] (kuća na placu [[Filip Hristić|Filipa Hristića]], predsednika vlade, Dobračina 3<ref>Beogradsko nasleđe: [http://beogradskonasledje.rs/kd/zavod/stari_grad/kuca_porodice_hristic_mijuskovic.html „Kuća porodice Hristić-Mijušković“]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, pristup 10.4.2013{{sr}}{{en}}</ref> * Kuća slikara [[Đorđe Krstić|Đorđa Krstića]], istaknutog slikara srpskog [[Realizam u likovnim umetnostima|realizma]] podignuta oko 1890. godine, Kneginje Ljubice 23<ref>Beogradsko nasleđe: [http://beogradskonasledje.rs/kd/zavod/stari_grad/kuca_slikara_djordja_krstica.html „Kuća slikara Đorđa Krstića“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130318215558/http://beogradskonasledje.rs/kd/zavod/stari_grad/kuca_slikara_djordja_krstica.html |date=2013-03-18 }}, pristup 10.4.2013{{sr}}{{en}}</ref> * [[Društvo Sveti Sava|Dom Svetog Save]], sagrađen je 1890. godine, ulica Cara Dušana 13<ref>Beogradsko nasleđe: [http://beogradskonasledje.rs/kd/zavod/stari_grad/dom_svetog_save.html „Dom Svetog Save“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170715034500/http://beogradskonasledje.rs/kd/zavod/stari_grad/dom_svetog_save.html |date=2017-07-15 }}, pristup 10.4.2013{{sr}}{{en}}</ref> * [[Prva beogradska gimnazija]], iz 1938. godine, ulica Cara Dušana.<ref>Beogradsko nasleđe: [http://beogradskonasledje.rs/kd/zavod/stari_grad/zgrada_prve_beogradske_gimnazije.html „Zgrada Prve beogradske gimnazije“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131005222326/http://beogradskonasledje.rs/kd/zavod/stari_grad/zgrada_prve_beogradske_gimnazije.html |date=2013-10-05 }}, pristup 10.4.2013</ref> Gimnazija je ovde od 1938. godine, a do tada je bila u Kapetan Mišinom zdanju * [[Zgrada Aero kluba]], sagrađena (1934—1935), Uzun Mirkova 4 i Kralja Petra 36<ref>Beogradsko nasleđe: [http://beogradskonasledje.rs/kd/zavod/stari_grad/zgrada_aero_kluba.html „Zgrada Aero kluba“]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, pristup 10.4.2013{{sr}}{{en}}</ref> * [[Parno kupatilo braće Krsmanović]], izgrađeno na ostacima starog [[tursko kupatilo|hamama]] iz 18. veka, ulica Cara Dušana 45a<ref>Beogradsko nasleđe: [http://beogradskonasledje.rs/kd/zavod/stari_grad/parno_kupatilo_brace_krsmanovic.html „Parno kupatilo braće Krsmanović“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170714180505/http://beogradskonasledje.rs/kd/zavod/stari_grad/parno_kupatilo_brace_krsmanovic.html |date=2017-07-14 }}, pristup 10.4.2013{{sr}}{{en}}</ref> * [[Kuća Stevana Kaćanskog]], sagrađena [[1880e|1880]]-tih, ulica Simina 18<ref>Beogradsko nasleđe: [http://beogradskonasledje.rs/kd/zavod/stari_grad/kuca_stevana_kacanskog.html „Kuća Stevana Kaćanskog“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121124040628/http://beogradskonasledje.rs/kd/zavod/stari_grad/kuca_stevana_kacanskog.html |date=2012-11-24 }}, pristup 10.4.2013{{sr}}{{en}}</ref> * [[Kuća Stevana Mokranjca]], sagrađena krajem 1872. godine, ulica Dositejeva 16<ref>Beogradsko nasleđe: [http://beogradskonasledje.rs/kd/zavod/stari_grad/kuca_stevana_mokranjca.html „Kuća Stevana Mokranjca“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170714180449/http://beogradskonasledje.rs/kd/zavod/stari_grad/kuca_stevana_mokranjca.html |date=2017-07-14 }}, pristup 10.4.2013{{sr}}{{en}}</ref> * [[Spomen dom vajara Radete Stankovića]], sagrađen 1912. godine, ulica Simina 15<ref>Beogradsko nasleđe: [http://beogradskonasledje.rs/kd/zavod/stari_grad/dom_vajara_radeta_stankovica.html „Spomen dom vajara Radete Stankovića“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250222060214/https://beogradskonasledje.rs/kd/zavod/stari_grad/dom_vajara_radeta_stankovica.html |date=2025-02-22 }}, pristup 10.4.2013{{sr}}{{en}}</ref> == Poznati stanovnici Dorćola == [[Image: AleksandraNevskog.jpg|thumb|250px| Dorćolska parohijska [[crkva Svetog Aleksandra Nevskog]], posvećena ruskom knezu i svetitelju koji je pobedio Šveđane i nemačke Teutonske vitezove koji su krenuli u osvajanje Rusije, nastala od ruske ratne crkve iz 1878]] * [[Karađorđe Petrović|Karađorđe]], današnja Gospodar Jovanova ulica, između ulice Kralja Petra i Cara Uroša (nekada Trojanska ulica 5) <ref>Za ličnosti koje su stanovale na Dorćolu i posebno u Gospodar Jevremovoj ulici vid. Svetlana Velmar Janković, Dorćol, Beograd 2010 {{ASK|Dorćol|5|4}}; dr Dobrosav Pavlović, Ulica naših predaka, Gospodar Jevremova, Beograd 2009, [http://www.gioranoangelo.blogspot.com/2012/01/2011.html], Pristupljeno 12. 4. 2013.</ref> * [[aleksandar Karađorđević (knez)|knez Aleksandar Karađorđević]], [[Ulica Gospodar-Jevremova|Gospodar Jevremova ulica]] (prva zgrada [[Velika škola Ivana Jugovića|Velike škole]]). Smatra se da je budući kralj [[Petar I Karađorđević]], rođen u ovoj kući.<ref>Dobrosav St. Pavlović, Ulica naših predaka, Gospodar Jevremova, Beograd 2009, str. 10.</ref> * knez [[Đorđe P. Karađorđević]], Gospodar Jevremova ulica, prema Skadarskoj ulici * Potpukovnik [[Pljakići|Konstantin Pljakić]], [[Karađorđe Petrović|Karađorđev]] unuk, sin vojvode [[Pljakići|Antonija Pljakića]], sestrić [[aleksandar Karađorđević (knez)|kneza Aleksandra Karađorđevića]], u prvoj zgradi Velike škole, Gospodar Jevremova 22 <ref>[http://beogradskonasledje.rs/kd/zavod/stari_grad/images/zgrada_velike_skole/naslov.jpg. prst. 11.4.2013]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * gospodar [[Jevrem Obrenović]], današnja Uzun-Mirkova ulica * gospodar [[Jovan Obrenović]], današnja Gospodar Jovanova ulica * vojvoda [[Jakov Nenadović]], današnja Gospodar Jevremova ulica * vojvoda [[Mladen Milovanović]], današnja Gospodar Jevremova ulica * [[Konstantin Rodofinikin]], šef ruske misije u Srbiji (1808—1813), današnja Gospodar Jevremova ulica * bimaša [[Uzun Mirko Apostolović]], današnja Višnjićeva ulica. Pre Prvog srpskog ustanka živeo je jedno vreme na Savskoj padini, gde je tada bilo više Srba, beogradskih stanovnika, bliže [[Saborna crkva u Beogradu|Sabornoj crkvi]]. * [[knez Aleksandar Virtemberški]], vladar austrijske [[Kraljevina Srbija (1718—1739)|Kraljevine Srbije (1718—1739)]] imao palatu u današnjoj ulici Cara Dušana (ostaci dvora zvani u XIX veku Pirinčana, od princ/knez, tj. prinčev han) * [[Ivan Jugović]], prof i popečitelj (ministar inostranih poslova), današnja Gospodar Jevremova ulica * vojvoda [[Cincar Janko Popović|Cincar Janko]], nekadašnji 3. kvart (1808) * vojvoda [[Tanasije Čarapić]] (poginuo na Prhovu, 1810), mlađi brat vojvode [[Ilija Čarapić|Ilije Čarapića]] je imao kuću ispod Pirinčane, ulica Cara Dušana <ref>Vid. Milan Đ. Milićević, „Grobnim kamenovima“, Pomenik znamenitih ljudi u srpskog naroda novijeg doba [1888], Slovo ljubve, Beograd 1979, 824</ref>. * [[Dositej Obradović]], živeo je u zgradi sovjeta današnja ulica Braće Jugovića * [[Naum Krnar]], današnja ulica Cara Dušana. Njegova kuća je bila u blizini današnjeg doma Sv. Save, naspram ulice Rige od Fere.<ref>D. Popović, O Cincarima, Beograd 1937, str. 256-259</ref> * [[Jovan Dobrača]], Dobračina ulica * gospodar [[Toma Vučić Perišić|Toma Vučić-Perišić]], današnja Uzun-Mirkova ulica * [[Avram Petronijević]], predsednik vlade, današnja Uzun-Mirkova ulica * [[Slobodan Jovanović]], Simina ulica * [[Vladimir Jovanović]], Simina ulica * [[Milan Piroćanac]], predsednik vlade, ugao Simine i Francuske ulice, kuća je danas [[Klub književnika]] poznata i kao [[Francuska 7]] * [[Bogdan Popović]], Gospodar Jevremova ulica <ref>Milan Jovanović Stojimirović, Siluete starog Beograda, Beograd 2008</ref>. * [[Pavle Popović]], Gospodar Jevremova ulica * [[Ljubomir Kovačević]], Gospodar Jevremova ulica (njegova kuća je na mestu nekadašnje zgrade Rodofinikinove ruske misije) * [[Milan Rakić]], Gospodar Jevremova ulica * general [[Jovan Mišković]], ministar, akademik, predsednik [[Srpska akademija nauka i umetnosti|Srpske kraljevske akademije]], Gospodar Jevremova ulica, * [[Lazar Paču]], ministar finansija za vreme Prvog svetskog rata, današnja Simina ulica br. 14 <ref>Vid. Mile Bjelajac, Generali i admirali vojske Kraljevine Jugoslavije, INIS, Beograd 2004.</ref> [[Image: Museum of Vuk and Dositej.jpg|thumb|300px| [[Velika škola Ivana Jugovića|Velika škola]], velika gradska kuća u balkanskom stilu, u kojoj je bio smešten izgleda prvo defterdar, upravnik grada, potom Francuski konzulat, da bi se kasnije u nju uselila Velika škola 1808. godine]] * [[Dimitrije Marinković]], ministar unutrašnjih poslova, predsednik Senata (Gornjeg doma), Simina ulica * [[Pavle Marinković]], ministar, Simina ulica * [[Vojislav Marinković|Vojislav D. Marinković]], ministar, Simina ulica * [[Jovan Skerlić]], rođen na uglu Dobračine i Gospodar Jevremove ulice, živeo u Gospodar Jovanovoj ulici (na dve adrese) * [[Nikola Pašić]], Gospodar Jevremova ulica, odnosno Francuska 21. * [[Andra Đorđević]], Kneginje Ljubice (Zmaj Jovina) 21 * [[Milorad Drašković]], ministar unutrašnjih poslova, ubio ga komunistički atentator u Delnicama, Gospodar Jevremova ulica * [[Kosta Pavlović]], Gospodar Jevremova ulica * [[Stevan K. Pavlović]], Gospodar Jevremova ulica <ref>Dom porodice Pavlović: [http://www.domporodicepavlovic.org.rs/pages/licnosti.htm „Poznati članovi porodice“], pristup 10.4.2013</ref> * general [[Jovan Praporčetović]], gospodar Jovanova ulica br. 42 (u njegovoj kući je stan iznajmio Jovan Skerlić, tamo se danas nalazi tabla) * [[Stevan Vladislav Kaćanski|Stevan Kaćanski]], Simina 18 * [[Đura Jakšić]], Skadarska ulica * [[Beta Vukanović]], Kapetan Mišina 13 (ugao sa Gospodar Jovanovom ulicom). U kući je radila čuvena Slikarska škola (1902—1905).<ref>[http://scindeks.nb.rs/article.aspx?artid=1450-605X0708051P Vera Pavlović Lončarski: Kuća Riste i Bete Vukanović - kuća sa plavim perunikama]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Nasleđe, broj 8, 2007. godine</ref> * [[Rista Vukanović]], Kapetan Mišina 13 (ugao sa Gospodar Jovanovom ulicom) * [[Branislav Petronijević]], Kapetan Mišina 13<ref>B. Petronijević, Izabrana dela, !2, 235</ref> * [[Đorđe Krstić]], slikar, ulica Knjeginje Ljubice * [[Stevan Stojanović Mokranjac|Stevan Mokranjac]], Gospodar Jevremova ulica, ulaz iz Dositejeve 16, porodična kuća Jovana Damjanovića u kojoj je iznajmio stan Mokranjac * [[Jovan Mokranjac]], Skenderbegova ulica * [[Vojislav Ilić Mlađi]], ugao ulice Kralja Petra (Dubrovačke) i Gospodar Jevremove ulice * [[Ksenija Atanasijević]], Gospodar Jovanova ulica * [[Vojislav Koštunica]], Gospodar Jevremova ulica * [[Zoran "Moka" Slavnić]], poznati košarkaš , košarkaški trener i primljen u kuću slavnih u SAD * [[Vladislav "Lale" Lučić]], poznati košarkaški trener * [[Jovanka Kalić]], akademik, istoričar, Dobračina ulica * [[Slobodan "Ćira" Petković]], poznati karatista * [[Vladimir Velmar-Janković]], Gospodar Jovanova ulica * [[Svetlana Velmar-Janković]], Gospodar Jovanova ulica * [[Meša Selimović]], Gospodar Jovanova ulica * [[Ljubiša Tumbaković]], poznati fudbalski trener * [https://www.wikiwand.com/sr/%D0%8F%D0%B5%D1%98_%D0%A0%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8 Džej Ramadanovski], poznati muzičar i car == Sportski klubovi == * [[Košarkaški klub Dinamik Beograd]] == Fauna ptica == Ulice Dorćola su stanište karakterističnih ptica urbanih centara, kao što su [[domaći golub]], [[crna crvenrepka]], [[gradska lasta]], [[obična vetruška|vetruška]], [[domaći vrabac]]. Pošto su drvoredi sačinjeni od starog drveća sa bujnim krošnjama, tu se gnezde i [[siva vrana]], [[svraka]], [[gugutka]] i [[golub grivnaš]]. Dorćolski kej se delom nalazi nasuprot [[Veliko ratno ostrvo|Velikog ratnog ostrva]], pa se uz njegove obale mogu videti brojne vrste vodenih ptica. Uproleće i leti ovde se u većem broju može videti [[seoska lasta]], čiji broj u našoj zemlji opada zbog nestanka starih [[ambar]]a sa odgovarajućom podlogom za gnezdo. Ovde se ta vrsta gnezdi na brodićima duž obale. Ujesen i zimi broj ptica se znatno povećava jer se na reci okupljaju i ptice koje se ne gnezde u neposrednoj blizini. Najbrojnije zimske ptice su [[divlja patka]] gluvara, [[crna liska]] i [[rečni galeb]]. Prirodne retkosti su [[orao belorepan]] i [[mali vranac]], a tokom zime se ovde može videti veliki broj vrsta severnih vodenih ptica koje su pobegle pred smrzavanjem [[reka]] u svojoj domovini. == Reference == {{reflist|2}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Dorćol}} * [http://www.virtualtourist.com/travel/Europe/Republic_of_Serbia/Belgrade-723780/Things_To_Do-Belgrade-Dorcol-BR-1.html Turistički vodič Dorćola] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200702072111/http://www.virtualtourist.com/travel/Europe/Republic_of_Serbia/Belgrade-723780/Things_To_Do-Belgrade-Dorcol-BR-1.html |date=2020-07-02 }} {{en}} * [http://www.zvucnamapadorcola.rs/ Zvučna mapa Dorćola] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121121011544/http://www.zvucnamapadorcola.rs/ |date=2012-11-21 }} {{Beogradska naselja}} [[Kategorija:Beogradska naselja]] [[Kategorija:Gradska opština Stari grad (Beograd)]] gh7ghs1jjyhmxwwq2ctogrrp7hwqfen 0 2675982 42587180 40947596 2026-05-03T18:22:59Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Teretni vlak]] na [[Teretni voz]] preko preusmjerenja 40947596 wikitext text/x-wiki '''Teretni vlak''' je vrsta [[vlak|vlaka]], koji služi isključivo za prijevoz [[teret|tereta]] ([[roba|robe]]). [[Datoteka:Teretni_vlak.JPG|mini|150px|Teretni vlak čeka na odlazak]] [[Datoteka:H%C5%BD_freight_train_2.JPG|mini|150px|Teretni vlak u odlasku]] Vlak se može iskoristiti za prijevoz veće količine tereta od cestovnih vozila, i time postiže veću energetsku učinkovitost, manje šteti okolišu, i samim time je ovaj način prijevoza ekonomičniji. [[Ubrzanje]] ovakvih vlakova i [[zaustavni put]] su obično vrlo veliki, pogotovo kada su poprilično natovareni teretom. Nedostatak u odnosu na cestovna vozila je taj, jer takvi vlakovi ne mogu voziti tamo, gdje nije položena [[željeznička pruga]]. U tom slučaju se primjenjuje postupak nazvan [[intermodalni promet]], koji kombinira najbolje strane svakog od ova dva vida prometa, ili više njih. {{Commonscat|Freight trains}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Teretni saobraćaj|Vlak]] [[Kategorija:Željeznička vozila]] 7tj4h39yegdy3du0a5k30hhhdavuoi3 0 2676003 42587234 7135478 2026-05-03T22:35:28Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Teretni voz]] 42587234 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Teretni voz]] rvk9ddzulyy8fgoe5t1u3ms2j7qrz81 0 2847752 42587112 42184355 2026-05-03T17:29:03Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Sveučilište Agdera]] na [[Univerzitet u Agderu]]: prema raspravi na Pijaci 42184355 wikitext text/x-wiki {{Infobox university |name = Sveučilište Agdera |native_name = Universitetet i Agder |latin_name = |image_name = Campus Grimstad main entrance.jpg |motto = |established = 2007 (1994, 1839) |type = javno sveučilište |endowment = |staff = 1100 |faculty = |president = |principal = |rector = Torunn Lauvdal (2007) |chancellor = |vice_chancellor = |dean = |head_label = |head = |students = 10,000 |undergrad = 8,700 |postgrad = 1,200 |doctoral = 100 |city = [[Kristiansand]] & [[Grimstad]] |state = |country = [[Norveška]] |campus = |free_label = |free = |colors = |colours = |mascot = |affiliations =[[ERASMUS]] |website = http://www.uia.no }} '''Sveučilište Agdera''' ({{lang-no|Universitetet i Agder}}) je javno [[sveučilište]] u [[Norveška|Norveškoj]]. Današnja institucija osnovana je 1994. spajanjem 6 visokih škola, a status sveučilišta je stekla 2007. godine. Ipak, akademske aktivnosti institucija od kojih je stvoreno sveučilište sežu do 1839. godine. Sveučilište Agdera jedno je od osam norveških sveučilišta. == Reference == {{reflist}} == Povezano == *[[Lista univerziteta u Norveškoj]] == Vanjske veze == * [http://www.uia.no Službena stranica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111005162738/http://suia.no/ |date=2011-10-05 }} [[Kategorija:Univerziteti u Norveškoj]] [[Kategorija:Asocijacija univerziteta Evrope]] lpt4xsheap3k2gegb91kxwui0v3mfql 0 3549966 42587174 9034425 2026-05-03T18:21:08Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Motorni vlak]] na [[Motorni voz]] 9034425 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Sž series 711 train (green_06).JPG|mini|200px|Dizelski motorni vlak]] [[Datoteka:HŽ 7021 series train (01).jpg|mini|200px|Motorni vlak više razine usluge]] [[Datoteka:HŽ 6111 series train (01).jpg|mini|200px|Električni motorni vlak prigradskog prijevoza]] '''Motorni vlak''' je podskup [[Željeznička vozila|željezničkih]] vozila, koji se kreću po [[Tračnice|tračnicama]]. Motorni vlak je sastavljen od jedne ili više pogonskih i/ili nepogonskih jedinica. Motorni vlak se koristi isključivo kao [[Putnički vlak|putnički]], a nikada kao [[teretni vlak|teretni]]. Iznimka su posebni vlakovi za prijevoz pošte, koji prometuju kao [[TGV|TGV la poste]]. Motorni vlak je obično pogonjen na [[dizel]] ili električni pogon. Pogonski motori mogu biti u jednoj pogonskoj jedinici, dvije jedinice (na čelu i začelju) ili raspoređeni uzduž jedinica. Motorni vlak je ekonomičniji i fleksibilniji u odnosu na kompoziciju od jedne ili više lokomotiva i putničkih vagona. Iskoristivost prostora i atraktivnost putovanja je umnogome povećana. == Podjela motornih vlakova == Motorni vlakovi se dijele prema tipu pogona na: * DMV - [[Dieselov motor|dizelskomotorni]] vlak, * EMV - [[Elektromotor|elektromotorni]] vlak. DMV vlakovi se dalje dijele po načinu prijenosa snage na: * Hidraulične - snaga se od motora na kotače prenosi [[Hidraulika|hidrauličnim načinom]], * Mehaničke - snaga se od motora na kotače prenosi na [[Mehanika|mehanički način]], * dizelsko-električne - snaga se od motora (koji ustvari predstavlja električni [[generator]]) prenosi na kotače uz pomoć električne struje. == Spajanje u garniture == Radi povećanja kapaciteta, moguće je 2 ili više vlakova spojiti u garnituru vlaka (najčešće ne više od 4), koja putuje zajedno dio puta ili cijeli put. Pritom je i dalje potreban samo jedan strojovođa, koji se nalazi u prvom vlaku. Ostali spojeni vlak(ovi) je/su upravljan(i) centralno preko daljinskog upravljanja (bežićno ili preko žice korištenjem električne struje). Zbog toga, jer je konstrukcija upravljačnica na svakoj strani vlaka, i dalje je moguće brzo okretanje smjera na zadnjom stanici, jer su upravljačnice i dalje s prednje/zadnje strane vlaka. == Vlak velikih brzina == Posebna kategorija je [[vlak velikih brzina]], koji obično vozi preko minimalno 200 [[km/h]] u redovitom linijskom prometu na posebno građenoj pruzi prilagođenoj velikim brzinama. Vlakovi velikih brzina su obično pogonjeni električnom vučom, povremeno Dieselovim pogonom. Moraju poštivati vrlo stroge sigurnosne standarde. Pruge kojima prometuju su većim djelom specijalizirane, sa signalima koji stanje javljaju direktno strojovođi u kabinu. Neki imaju čak toliko razvijen sustav upravljanja da računalo upravlja i samo automatski određuje brzinu, a strojovođa samo nadzire ispravan rad sustava. Ovi vlakovi mogu prometovati i na klasičnim prugama, ali onda moraju poštovati ograničenja brzine i klasičnu signalizaciju. == "Push-pull" vlakovi == Jako rijetko vlakovi velikih brzina imaju lokomotivu. U tom slučaju se obično koriste kao "push-pull" vlakovi, tj. imaju lokomotivu na jednom kraju, a na drugom imaju poseban vagon-upravljačnicu, čije komande se (obično električnim putem) prenose lokomotivi. Ovaj sastav se odabire, kako bi se izbjeglo mijenjanje lokomotive u krajnjim kolodvorima, i time se može ubrzati promjena pravca i interval vožnje. Ovakav sustav i nije pravi motorni vlak u doslovnom smislu. == "Nagibni" vlak == Radi udobnosti putnika u zavojima, moderni motorni vlakovi se većinom izvode kao [[nagibni_vlak|nagibni vlakovi]] {{Commonscat|Multiple units}} [[Kategorija:Motorni vlakovi| ]] [[Kategorija:Željeznička vozila]] 2uy3vbxdd4sxokjh2dnzeffp2aehrd8 0 3549968 42587235 9034427 2026-05-03T22:35:33Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Motorni voz]] 42587235 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Motorni voz]] mgr783d7i5rhujz5iv4vmc88bgc5bkj 0 3549969 42587236 9034428 2026-05-03T22:35:38Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Motorni voz]] 42587236 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Motorni voz]] mgr783d7i5rhujz5iv4vmc88bgc5bkj 0 3549970 42587237 9034429 2026-05-03T22:35:43Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Motorni voz]] 42587237 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Motorni voz]] mgr783d7i5rhujz5iv4vmc88bgc5bkj 0 3554221 42587159 42266167 2026-05-03T18:03:26Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Porast razine mora]] na [[Porast nivoa mora]]: doslednost 42266167 wikitext text/x-wiki [[File:Trends in global average absolute sea level, 1870-2008 (US EPA).png|desno|mini|300px|Mjerenja razine mora su pokazala porast razine mora od 200 mm u 20. stoljeću.]] [[File:Post-Glacial Sea Level.png|mini|desno|300px|Porast razine mora od posljednjeg [[ledeno doba|ledenog doba]].]] '''Porast razine mora''' ima trenutno vrijednost 1.8&nbsp;mm na godinu, u zadnjih 100 godina ili 3.1&nbsp;mm na godinu, u zadnjih 7 godina.<ref>Bruce C. Douglas:"Global Sea Rise: A Redetermination" 1997.,</ref><ref>Church John, John A. Church, White Neil, "A 20th century acceleration in global sea-level rise", journal = Geophysical Research Letters, volume = 33, 2006., [http://www.agu.org/pubs/crossref/2006/2005GL024826.shtml] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110410033707/http://www.agu.org/pubs/crossref/2006/2005GL024826.shtml |date=2011-04-10 }}, pdf je [http://www.pol.ac.uk/psmsl/author_archive/church_white/GRL_Church_White_2006_024826.pdf ovdje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061215110058/http://www.pol.ac.uk/psmsl/author_archive/church_white/GRL_Church_White_2006_024826.pdf |date=2006-12-15 }}</ref><ref name="ReferenceA">"Estimating Mean Sea Level Change from the TOPEX and Jason Altimeter Missions" 2010., Nerem, R. S., journal=Marine Geodesy,volume=33,pages=435–446</ref><ref name="sealevel.colorado.edu">[http://sealevel.colorado.edu] "Global Mean Sea Level Estimate",publisher = University of Colorado, 2011.</ref><ref name="aviso.oceanobs.com">[http://www.aviso.oceanobs.com/en/news/ocean-indicators/mean-sea-level/index.html] "AVISO Global Mean Sea Level Estimate" publisher = CNES/CLS, 2011.</ref><ref name="cmar.csiro.au">[http://www.cmar.csiro.au/sealevel/sl_hist_last_15.html] "CSIRO Global Mean Sea Level Estimate" publisher = CSIRO, 2011.</ref><ref name="ibis.grdl.noaa.gov">[http://ibis.grdl.noaa.gov/SAT/SeaLevelRise/LSA_SLR_timeseries_global.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110318062018/http://ibis.grdl.noaa.gov/SAT/SeaLevelRise/LSA_SLR_timeseries_global.php |date=2011-03-18 }} "NOAA Global Sea Level Estimate", publisher = NOAA, 2011.</ref> Uzrok trenutnog porasta mora je [[globalno zatopljenje]], koje će se nastaviti i u budućnosti. Povećanje temperature dovodi do [[Toplinsko istezanje|toplinskog istezanja]] vode i topljenje [[ledenjak]]a, koji imaju otprilike jednak doprinos porastu razine mora.<ref>[http://www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg1/ar4-wg1-chapter5.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170513164252/http://www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg1/ar4-wg1-chapter5.pdf |date=2017-05-13 }} "IPCC AR4 Chapter 5", 2007.,publisher=IPCC, 2010.</ref> Najnovija predviđanja govore da bi razina mora mogla porasti do kraja 21. stoljeća, od 90 do 880 [[metar|mm]], sa srednjom vrijednosti 480&nbsp;mm.<ref>Pfeffer Wt, Harper Jt.,O'Neel S.: "Kinematic constraints on glacier contributions to 21st-century sea-level rise", journal=Science</ref> ==Pregled promjena razina mora== Lokalna srednja razina mora se određuje kao srednja visina mora, s obzirom na referentnu točku na kopnu, kao prosječna vrijednost u nekom dužem vremenskom periodu (mjeseci ili godine), dovoljno dugom da se kolebanja uzrokovana [[val]]ovima i [[Morske mijene|morskim mijenama]] poravnaju. Treba uzeti u obzir i kolebanje kopna zbog raznih [[Geologija|geoloških]] utjecaja. [[Datoteka:Male-total.jpg|desno|mini|300px|Malé, glavni grad [[Maldivi|Maldiva]]]] ===Kratkotrajne i periodičke promjene=== Postoje mnogi čimbenici koji stvaraju kraktotrajne promjene (od nekoliko minuta do 18.6 godina) u nivou mora: {| class="wikitable" ! Kratkotrajni (periodički) uzroci ! Vremenski raspon <br> (P = periodički) ! Vertikalna promjena |- ! colspan="3" style="background:lightgray" | Periodičke promjene nivoa mora |- | Jednodnevne i poludnevne astronomske [[morske mijene]] || 12–24 sati (P) || 0.2–10 m |- | Valovi sa dugačkim periodom || &nbsp; || &nbsp; |- | Kolebanja uzrokovana kolebanjem (Chandlerovo kolebanje) || 14 mjeseci (P) |- | Mjesecev čvor - astronomske [[morske mijene]] || 18.613 godina |- ! colspan="3" style="background:lightgray" | Meteorološka i oceanografska kolebanja |- | [[Atmosferski tlak]] || Sati do mjeseci || &minus;0.7 to 1.3 m |- | [[Vjetar|Vjetrovi]] (olujni valovi) || 1&ndash;5 dana|| Do 5 m |- | [[Hlapljenje]] i [[padaline]] (mogu imati dugotrajni period) || Dani do tjedni || &nbsp; |- | [[Topografija]] oceanske površine(promjene u gustoći mora i [[Morska struja|morskim strujama]]) || Dani do tjedni || Do 1 m |- | [[El Niño]] || 6 mjeseci, svakih 5–10 godina || Do 0.6 m |- ! colspan="3" style="background:lightgray" | Sezonska kolebanja |- | Sezonska ravnoteža [[ocean]]a (Atlantski, Tihi, Indijski) || &nbsp; || &nbsp; |- | Sezonske promjene u nagibu vodene površine || &nbsp; || &nbsp; |- | Istjecanja [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] (i [[poplava]]) || 2 mjeseca|| 1 m |- | Sezonske promjene gustoće mora ([[temperatura]] i [[salinitet]]) || 6 mjeseci || 0.2 m |- ! colspan="3" style="background:lightgray" | Stojni valovi |- | Stojni valovi || Minute do sati || Do 2 m |- ! colspan="3" style="background:lightgray" | [[Potres]]i |- | [[Cunami]] (stvara katastrofalne dugotrajne valove) || Sati || Do 10 m |- | Iznenadne promjene u visini kopna || Minute || Do 10 m |} ===Dugotrajne promjene=== Različiti utjecaji mijenjaju volumen i masu oceana, vodeći do promjena nivoa mora. Dva najveća utjecaja su temperatura (gustoća mora ovisi o temperaturi) i masa svježe vode koja pritječe u more (rijeke, jezera, ledenjaci, polarni ledeni pokrivač, morski led). [[Datoteka:Global_Mean_Sea_Level.svg|desno|mini|300px|Satelitska mjerenja nivoa mora]] Promatranja su pokazala porast razine mora od 1.8&nbsp;mm na godinu, u zadnjih 100 godina ili 3.1&nbsp;mm na godinu, u zadnjih 7 godina. ===Promjene razina mora u prošlosti=== Za vrijeme maksimuma posljednjeg [[ledeno doba|ledenog doba]], prije oko 18 000 godina, razina mora je bila niza oko 120 metara. Ipak, prije otprilike 6 000 godina, razine mora su otprilike jednake današnjim. ==Procjene razina mora za budućnost== *[[Međuvladin panel o klimatskim promjenama]], 2007. procjenjuje da će porast razine mora do kraja 21. stoljeća, mogla biti od 90 do 880&nbsp;mm, sa srednjom vrijednosti 480&nbsp;mm.<ref>"Coastal Systems and Low-lying Areas, Table 6.3"; Intergovernmental Panel on Climate Change, [http://www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg2/ar4-wg2-chapter6.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090114003711/http://www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg2/ar4-wg2-chapter6.pdf |date=2009-01-14 }} 2007.</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7977263.stm Americas on alert for sea level rise]</ref> *Satelitsko mjerenje sa laserskim visinomjerom, od 1993. govori da je trenutni porast razine mora između 2.9 do 3.4&nbsp;mm na godinu <ref name="ReferenceA"/><ref name="sealevel.colorado.edu"/><ref name="aviso.oceanobs.com"/><ref name="cmar.csiro.au"/><ref name="ibis.grdl.noaa.gov"/> *Na osnovu mjerenja sa [[mareograf]]om, prosječni porast razine mora u 20. stoljeću je bio između 0.8 do 3.3&nbsp;mm godišnje, ili srednja porast razine mora je bio 1.8&nbsp;mm godišnje <ref>"Climate Change 2001: The Scientific Basis" [http://www.grida.no/climate/ipcc_tar/wg1/422.htm#tab119] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170119093316/http://www.grida.no/climate/ipcc_tar/wg1/422.htm#tab119 |date=2017-01-19 }} 2005.</ref> ===Mjerenje razine mora u Amsterdamu=== Najduže stalno mjerenje razine mora se vrši u [[Amsterdam]]u, i od 1850. do danas, mjerenja pokazuje da razina mora raste 1.5&nbsp;mm godišnje.<ref>[http://www.pol.ac.uk/psmsl/longrecords/longrecords.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091212042507/http://www.pol.ac.uk/psmsl/longrecords/longrecords.html |date=2009-12-12 }} Sea-level measurements at Amsterdam</ref> == Izvori == {{izvori|3}} == Vanjske veze == *[http://science.nasa.gov/headlines/y2008/27may_cartwheelcme.htm? NASA—Cartwheel CME] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091230164917/http://science.nasa.gov/headlines/y2008/27may_cartwheelcme.htm |date=2009-12-30 }} [[NASA]] May 27, 2008 [[Kategorija:Ekologija]] 4dte3y6vv8m0kvta3dy8i1dygoz4kp8 0 3556166 42587143 42390903 2026-05-03T17:48:41Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587143 wikitext text/x-wiki {{Infokutija glumac |slika = Eddie Redmayne.jpg |opis = Redmayne godine 2011. |ime_po_rođenju = Edward John David Redmayne |datum_rođenja = {{birth date and age|df=yes|1982|1|6}} |mjesto_rođenja = [[London]], [[Engleska]] |zanimanje = glumac, pjevač, maneken |period = 1992– |supružnik = Hannah Bagshawe <br/>(2014–) |znamenite_uloge = [[Stephen Hawking]] u ''[[The Theory of Everything (film, 2014)|The Theory of Everything]]'' |nagrade = {{awd|award=[[Oscar za najboljeg glumca]]|year=2015|title=The Theory of Everything}} }} '''Edvard Džon Dejvid „Edi“ Redmejn''' ({{jez-engl|Edward John David „Eddie“ Redmayne}}; rođen [[6. januar]]a [[1982]]) [[Engleska|engleski]] je glumac. Najpoznatiji je po ulogama u Džeka Džeksona u mini-seriji ''[[Stubovi zemlje (TV serija)|Stubovi zemlje]]'', Kolina Klarka u filmu ''[[Moja nedelja sa Merilin]]'', Marijusa Ponmersija u mjuziklu ''[[Jadnici (film iz 2012)|Jadnici]]'' i [[Stiven Hoking|Stivena Hokinga]] u biografskoj drami ''[[Teorija svega (film iz 2014)|Teorija svega]]'', koja mu je donela [[Oskar za najboljeg glavnog glumca|Oskar]] i [[Zlatni globus za najboljeg glavnog glumca u igranom filmu (drama)|Zlatni globus]] kao i nominacije za [[BAFTA za najboljeg glumca u glavnoj ulozi|BAFTU]] i [[Nagrada Udruženja filmskih glumaca za najboljeg glumca u glavnoj ulozi|Nagradu Udruženja glumaca za najbolju glavnu mušku ulogu]]. Redmejn je takođe dobitnik [[Nagrada Toni|Tonija]] i [[Nagrada Lorens Olivije|Nagrade Lorens Olivije]] za najbolju sporednu ulogu u predrastavi ''Crveno'' iz 2010. Za svoj rad u 2011. godini bio je nominovan za nagradu [[BAFTA za buduću zvezdu]]. == Detinjstvo i obrazovanje == Redmejn je rođen i odrastao u [[London]]u. Ima četvoro braće i sestara — starijeg i mlađeg brata, kao i starije polubrata i polusestru.<ref name="eddie">{{cite news |url=http://eddie-redmayne.net/eddie/trivia/ |title=Trivia |work=www.eddie-redmayne.net |accessdate=13. 1. 2012. |language=engleskom |archive-date=2012-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120131221032/http://eddie-redmayne.net/eddie/trivia/ |url-status=dead }}</ref> Školovao se u prestižnoj dečačkoj školi Iton, gde je išao u razred sa [[Princ Vilijam, vojvoda od Kembridža|princem Vilijamom, vojvodom od Kembridža]],<ref name="dm">{{cite news|url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-2096243/Prince-William-Birdsongs-Eddie-Redmayne-pictured-Eton-wearing-wacky-waistcoats.html |title=Prince William with the Birdsong heart-throb and fellow Eton prefects... and some VERY wacky waistcoats |work=The Daily Mail |accessdate=21. 1. 2013. |language=engleskom |date=4. 2. 2012. |first=Kristijan |last=Gajsin}}</ref> a 2003. je stekao diplomu nižeg stepena na [[Univerzitet u Kembridžu|Univerzitetu u Kembridžu]].<ref name="guardian"/> == Glumačka karijera == === 1998–2011. === Redmejn je prvu profesionalnu ulogu dobio 1998. u televizijskoj seriji ''Životinjska barka''. Godine 2002. nastupio je u predstavi ''Bogojavljenska noć'' [[Vilijam Šekspir|Vilijama Šekspira]] i to u čuvenom Šekspirovom [[Glob teatar|Pozorištu Gloub]]. Dve godine kasnije, 2004, glumio je u predstavi ''Koza, ili ko je Silvija?'', za koju je dobio Pozorišnu nagradu časopisa ''[[Ivning standard]]'' (''Evening Standard'') za najboljeg novog glumca i Nagrada udruženja pozorišnih kritičara za najboljeg novog glumca.<ref name="times">{{cite news |url=http://entertainment.timesonline.co.uk/article/0,,14931-1627261_1,00.html |title=Almost famous |date=26. 5. 2005. |accessdate=13. 1. 2012. |language=engleskom |work=[[Tajms]] |first=Patriša |last=Dobson }}{{Dead link|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Na filmu je prvi put nastupio 2005. u delu ''Kao misli'', a partnerka mu je bila [[Toni Kolet]]. Iste godine snimio je miniseriju ''[[Elizabeta I (TV serija)|Elizabeta I]]'', u kojoj su glavne uloge tumačili [[Helen Miren]] i [[Džeremi Ajrons]]. Naredne godine, 2006, snimio je film ''[[Dobri pastir]]'' uz [[Met Dejmon|Meta Dejmona]] i [[Andželina Džoli|Andželinu Žoli]], u režiji [[Robert de Niro|Roberta de Nira]]. Godine 2007. Redmejn je igrao u filmovima ''[[Okrutna ljubav]]'' uz [[Džulijana Mur|Džulijanu Mur]], i ''[[Elizabeta: zlatno doba]]'' uz [[Kejt Blančet]], [[Klajv Oven|Klajva Ovena]] i [[Džefri Raš|Džefrija Raša]]. Redmejn je 2008. ostvario manju ulogu u filmu ''[[Druga Bolenova kći (film iz 2008)|Druga Bolenova kći]]'', u kome su glavne uloge igrali [[Erik Bana]], [[Natali Portman]] i [[Skarlet Džohanson]], kao i glavne uloge u britanskoj televizijskij miniseriji ''[[Tesa od Ibervija]]'' i filmu ''[[Žuta maramica]]'', na kom je sarađivao sa [[Kristen Stjuart]] i [[Vilijam Hert|Vilijamom Hertom]]. Nakon uloga u nešto manje zapaženim filmovima ''[[Plavi prah]]'' (2009), ''[[Slavna '39.]]'' (2009) i ''[[Crna smrt (film)|Crna smrt]]'' (2010), Redmejn je 2010. snimio televizijsku seriju ''[[Stubovi zemlje (TV serija)|Stubovi zemlje]]''. Rađena po [[Stubovi zemlje|istoimenom romanu]] [[Ken Folet|Kena Foleta]], serija je postigla veliki međunarodni uspeh. U međuvremenu, Redmejn je igrao u predstavi ''Crveno'', zajedno sa [[Alfred Molina|Alfredom Molinom]], i za svoju ulogu osvojio nagrade [[Lorens Olivije|Nagrada Lorens Olivije]] i [[Nagrada Toni|Nagradu Toni]] za sporednu ulogu u drami. Godine 2011. Redmejn je igrao u filmovima ''[[Provincijalka (film iz 2011)|Provincijalka]]'', koji je bio izraziti kritički neuspeh,<ref name="rottentomatoes">{{cite news|url=http://www.rottentomatoes.com/m/hick_2012/ |title=Hick – Rotten Tomatoes |accessdate=17. 12. 2012. |language=engleskom |work=[[Rotten Tomatoes]]}}</ref><ref name="metacritic">{{cite news|url=http://www.metacritic.com/movie/hick |title=Hick Reviews, Ratings, Credits and More |accessdate=17. 12. 2012. |language=engleskom |work=Metacritic}}</ref> i uspešnom filmu ''[[Moja nedelja sa Merilin]]'', na kome je radio sa [[Mišel Vilijams]], [[Kenet Brana|Kenetom Branom]], [[Džulija Ormond|Džulijom Ordmond]], [[Džudi Denč]] i [[Ema Votson|Emom Votson]]. Za svoj rad u 2011. godini bio je nominovan za [[BAFTA|Nagradu Britanske filmske i televizijske akademije]] za najbolju zvezdu u usponu, dok je za tumačenje lika [[Ričard II Plantagenet|Ričarda II]] u istoimenoj drami Vilijama Šekspira osvojio Nagradu Udruženja pozorišnih kritičara za najbolji šekspirijanski nastup. === 2012–trenutno === Godine 2012. Redmejn je tumačio glavnu ulogu u televizijskoj miniseriji ''Ptičja pesma''. Takođe je igrao Marijusa u filmu ''[[Jadnici (film iz 2012)|Jadnici]]'', rađenom po [[Jadnici|istoimenom romanu]] [[Viktor Igo|Viktora Igoa]], u režiji dobitnika [[Oskar za najboljeg režisera|Oskara za najboljeg režisera]] [[Tom Huper|Toma Hupera]]. Redmejn je sa ostatkom glumačke postave, koju čine [[Hju Džekman|Hju Džekmen]], [[Rasel Krou]], [[En Hatavej]], [[Amanda Sajfrid]], [[Helena Bonam Karter]] i [[Saša Baron Koen]], bio nominovan za nekoliko prestižnih nagrada, uključujući i [[Nagrada Udruženja filmskih glumaca za najbolju filmsku postavu|Nagradu Udruženja glumaca za najbolju filmsku postavu]].<ref name="sag">{{cite news|url=http://www.sagawards.org/awards/nominees-and-recipients/19th-annual-screen-actors-guild-awards |title=19th Annual Screen Actors Guild Awards – Nominees and Recipients |accessdate=17. 12. 2012. |language=engleskom |work=Screen Actors Guild}}</ref> Godine 2014. Redmejn je tumačio ulogu [[Stiven Hoking|Stivena Hokinga]] u biografskoj drami ''[[Teorija svega (film iz 2014)|Teorija svega]]'' reditelja [[Džejms Marš|Džejmsa Marša]]. Film je inspirisan memoarima „''Putovanje do večnosti: Moj život sa Stivenom''“ Hokingove bivše supruge Džejn (u filmu je igra [[Felisiti Džouns]]) i i prikazuje njihovu vezu, Hokingovu borbu sa [[Amiotrofična lateralna skleroza|Lu Gerigovom bolešću]] i uspon u naučnoj karijeri. Kritičari su pozitivno reagovali na film i na Redmejnovu izvedbu, koja mu je donela nagradu [[Zlatni globus za najboljeg glavnog glumca u igranom filmu (drama)|Zlatni globus za najbolju mušku ulogu igranom filmu (drama)]] i nominacije za brojna druga prestižna priznanja, uključujući [[Oskar za najboljeg glavnog glumca|Oskara]], [[BAFTA za najboljeg glumca u glavnoj ulozi|BAFTU]] i [[Nagrada Udruženja filmskih glumaca za najboljeg glumca u glavnoj ulozi|Nagradu Udruženja glumaca]]. == Lični život == Redmejnovi bliski prijatelji su glumci [[Endru Garfild]], [[Benedikt Kamberbač|Benedikt Kamberbeč]], [[Ben Višo]] i [[Tom Staridž]].<ref name="guardian">{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/film/2011/nov/19/eddie-redmayne-marilyn-monroe |date=19. 11. 2011. |accessdate=17. 12. 2012. |title=Eddie Redmayne: the loneliness of being a hot young actor |work=The Guardian |first=Fren |last=Beb |language=engleskom}}</ref> Krajem 2010. i početkom 2011. bio je u kratkoj vezi sa britanskom glumicom [[Keri Maligan]].<ref name=autogenerated1>{{cite news|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-1352603/Carey-Mulligan-Eddie-Redmayne-helps-Shia-LeBeouf.html |title=Carey Mulligan moves on from Shia LaBeouf with new British actor boyfriend Eddie Redmayne |date=2. 2. 2011. |work=The Daily Mail |language=engleskom |accessdate=17. 12. 2012.}}</ref> Časopis ''Vanity Fair'' ga je u septembru 2012. proglasio jednom od najbolje obučenih poznatih ličnosti na svetu.<ref name="vf">{{cite news|url=http://www.vanityfair.com/style/2012/09/the-2012-international-best-dressed-list#slide=45 |title=The 2012 International Best-Dressed List |date=1. 9. 2012. |accessdate=21. 1. 2013. |language=engleskom |work=Vanity Fair}}</ref> == Filmografija == {| class="wikitable sortable" font-size: 90%; |- ! Naziv ! Originalni naziv ! Godina ! Uloga ! Beleške |- | ''Životinjska barka'' | ''Animal Ark | 1998. | Džoni Hardi | TV serija; epizodna uloga |- | ''Doktori'' | ''Doctors'' | 2003. | Rob Hantli | TV serija; epizodna uloga |- | ''[[Elizabeta I (TV serija)|Elizabeta I]]'' | ''Elizabeth I'' | 2005. | Sauthempton | TV miniserija |- | ''[[Kao misli]]'' | ''Like Minds'' | 2005. | Aleks Forbs | |- | ''[[Dobri pastir]]'' | ''The Good Shepherd'' | 2006. | Edvard Vilson Mlađi | |- | ''[[Okrutna ljubav]]'' | ''Savage Grace'' | 2007. | Entoni Bekland | |- | ''[[Elizabeta: zlatno doba]]'' | ''Elizabeth: The Golden Age'' | 2007. | Entoni Babington | |- | ''[[Žuta maramica]]'' | ''The Yellow Handkerchief'' | 2008. | Gordi | |- | ''[[Druga Bolenova kći]]'' | ''The Other Boleyn Girl'' | 2008. | Vilijam Staford | |- | ''[[Tesa od Ibervija]]'' | ''Tess of the d'Urbervilles'' | 2008. | Ejndžel Kler | TV miniserija |- | ''[[Plavi prah]]'' | ''Powder Blue '' | 2009. | Kverti Dulitl | |- | ''[[Slavna '39.]]'' | ''Glorious 39'' | 2009. | Ralf Kejs | |- | ''[[Crna smrt (film)|Crna smrt]]'' | ''Black Death'' | 2010. | Ozmund | |- | ''[[Stubovi zemlje (TV serija)|Stubovi zemlje]]'' | ''The Pillars of the Earth'' | 2010. | Džek Džekson | TV miniserija |- | ''[[Provincijalka (film iz 2011)|Provincijalka]]'' | ''Hick'' | 2011. | Edi Krizer | |- | ''[[Moja nedelja sa Merilin]]'' | ''My Week with Marilyn'' | 2011. | Kolin Klark | Nagrada Kapri za najbolju glumačku postavu |- | ''Ptičja pesma'' | ''Birdsong'' | 2012. | Stiven Vresjford | TV serija |- | ''[[Jadnici (film iz 2012)|Jadnici]]'' | ''Les Misérables'' | 2012. | Marijus Ponmersi | Nagrada Nacionalnog odbora kritičara za najbolju glumačku postavu <br /> Nagrada Satelit za najbolju glumačku postavu <br /> Nagrada Udruženja filmskih kritičara Vašingtona za najbolju glumačku postavu <br /> Nagrada Udruženja filmskih kritičara San Dijega za najbolju glumačku postavu <br /> Nominacija—Nagrada Satelit za najboljeg sporednog glumca u filmu <br /> Nominacija—Nagrada Udruženja televizijskih filmskih kritičara za najbolju glumačku postavu <br /> Nominacija—[[Nagrada Udruženja filmskih glumaca za najbolju filmsku postavu]] |} == Uloge u pozorištu == {| class="wikitable sortable" font-size: 90%; |- ! Naziv ! Originalni naziv ! Godina ! Beleške |- | ''Bogojavljenska noć'' | ''Twelfth Night'' | 2002. | Produkcija [[Glob teatar|Gloub teatra]] |- | ''Koza, ili gde je Silvija?'' | ''The Goat, or Who is Sylvia? | 2004. | Nagrada udruženja pozorišnih kritičara za najboljeg novog glumca <br /> Pozorišna nagrada časopisa ''Evening Standard'' za najboljeg novog glumca |- | ''Sada ili kasnije'' | ''Now or Later'' | 2008. | |- | ''Crveno'' | ''Red'' | 2009. | 2009–10. <br /> [[Lorens Olivije|Nagrada Lorens Olivije za najbolju sporednu ulogu]] <br /> [[Nagrada Toni|Nagrada Toni za najbolju sporednu ulogu u predstavi]] |- | ''Ričard II'' | ''Richard II'' | 2011. | 2011–12. <br /> Nagrada Udruženja pozorišnih kritičara za najbolji šekspirijanski nastup |} == Nagrade i nominacije == {| class="wikitable sortable" font-size: 90%; |- ! Nagrada ! Godina ! Kategorija ! Uloga ! Rezultat |- | Pozorišna nagrada časopisa ''Evening Standard'' | 2004. | Najbolji novi glumac | ''Koza, ili ko je Silvija?'' | '''Dobitnik''' |- | Nagrada udruženja pozorišnih kritičara | 2005. | Najbolji novi glumac | ''Koza, ili ko je Silvija?'' | '''Dobitnik''' |- | [[Lorens Olivije|Nagrada Lorens Olivije]] | 2010. | Najboljea sporedna uloga | ''Crveno'' | '''Dobitnik''' |- | [[Nagrada Toni]] | 2010. | Najbolja sporedna uloga u predstavi | ''Crveno'' | '''Dobitnik''' |- | [[BAFTA|Nagrada Britanske filmske i televizijske akademije]] | 2011. | Najbolja zvezda u usponu | ''[[Moja nedelja sa Merilin]]'' <br /> ''[[Provincijalka (film iz 2011)|Provincijalka]]'' | Nominacija |- | Nagrada Kapri | 2011. | Najbolja glumačka postava | ''Moja nedelja sa Merilin'' | '''Dobitnik''' |- | Nagrada Udruženja pozorišnih kritičara | 2011. | Najbolji šekspirijanski nastup | ''Ričard II'' | ''''Dobitnik''' |- | Nagrada Nacionalnog odbora filmskih kritičara | 2012. | Najbolja glumačka postava | ''[[Jadnici (film iz 2012)|Jadnici]]'' | Nominacija |- | rowspan="2"| Nagrada Satelit | rowspan="2"| 2012. | Najbolja glumačka postava | rowspan="2"| ''Jadnici'' | '''Dobitnik''' |- | Najbolji sporedni glumac u filmu | Nominacija |- | Nagrada Udruženja filmskih glumaca | 2012. | [[Nagrada Udruženja filmskih glumaca za najbolju filmsku postavu|Najbolja filmska postava]] | ''Jandici'' | Nominacija |- | Nagrada Udruženja filmskih kritičara Vašingtona | 2012. | Najbolja glumačka postava | ''Jadnici'' | '''Dobitnik''' |- | Nagrada Udruženja filmskih kritičara San Dijega | 2012. | Najbolja glumačka postava | ''Jadnici'' | '''Dobitnik''' |- | Nagrada Udruženja televizijskih filmskih kritičara | 2012. | Najbolja glumačka postava | ''Jadnici'' | Nominacija |} == Poznati glumci sa kojima je sarađivao == {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" |- bgcolor="#CCCCCC" ! '''Film''' || Glumci sa kojima je sarađivao |- | ''Elizabeta I'' | [[Helen Miren]], [[Džeremi Ajrons]] |- | ''Kao misli'' | [[Toni Kolet]] |- | ''Dobri pastir'' | [[Met Dejmon]], [[Andželina Džoli|Andželina Žoli]], [[Alek Boldvin]], [[Robert de Niro]], [[Vilijam Hert]] |- | ''Okrutna ljubav'' | [[Džulijana Mur]] |- | ''Elizabeta: zlatno doba'' | [[Kejt Blančet]], [[Klajv Oven]], [[Džefri Raš]] |- | ''Žuta maramica'' | [[Vilijam Hert]], [[Kristen Stjuart]] |- | ''Druga Bolenova kći'' | [[Natali Portman]], [[Skarlet Džohanson]], [[Erik Bana]] |- | ''Plavi prah'' | [[Džesika Bil]], [[Forest Vitaker]], [[Rej Liota]], [[Lisa Kudrou]], [[Patrik Svejzi]] |- | ''Slavna '39.'' | [[Kristofer Li]], [[Džuli Kristi]] |- | ''Crna smrt'' | [[Šon Bin]] |- | ''Provincijalka'' | [[Blejk Lajvli]] |- | ''Moja nedelja sa Merilin'' | [[Mišel Vilijams]], [[Kenet Brana]], [[Džudi Denč]], [[Džulija Ormond]], [[Ema Votson]] |- | ''Jadnici'' | [[Hju Džekman|Hju Džekmen]], [[Rasel Krou]], [[En Hatavej]], [[Amanda Sajfrid]], [[Helena Bonam Karter]], [[Saša Baron Koen]] |} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{IMDb ime|id=1519666|name= Edi Redmejn}} {{Oscar za najboljeg glumca}} {{Tony za najboljeg sporednog glumca}} {{normativna kontrola}} {{Lifetime|1982||Redmayne, Eddie}} [[Kategorija:Engleski filmski glumci]] 8mi5ko4062zzn5ah40h3yvomjqhvvqw 0 4540691 42587044 42338008 2026-05-03T17:08:00Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Federalno sveučilište na Uralu]] na [[Uralski federalni univerzitet]] 42338008 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = Federalno sveučilište na Uralu | native_name = {{jez-rus|Уральский федеральный университет имени первого Президента России Б.Н. Ельцина}} | image_name = E-burg asv2019-05 img30 UrFU Mira19.jpg | image_size = | image_alt = središnja zgrada | caption = | latin_name = Universitas Foederalis Uralensis | motto = {{lang-ru|Думай, делай, достигай!}} <br/> {{lang-la|Cogitare, agere, consequi!}} | mottoeng = ''Misli, djeluj, postiži''<ref>http://www.4icu.org/reviews/4136.htm Ural Federal University, ranking and review</ref> | established = 1920. | closed = | type = javno sveučilište | affiliation = | endowment = [[Ruska rublja|RUB]] 5,2 milijuna(~158 tisuća [[Američki dolar|$]]) (2012)<ref>http://urfu.ru/home/ehndaument/ University's endowment</ref> | budget = | officer_in_charge = | chairman = | chancellor = | president = Stanislav Nabojčenko | vice-president = | superintendent = | provost = | vice_chancellor = | rector = Victor Kokšarov | principal = | dean = | director = | head_label = | head = | academic_staff = 5640 | administrative_staff = | students = 57000 | undergrad = | postgrad = | doctoral = 650 | other = | city = [[Jekaterinburg]] | state = | province = [[Sverdlovska oblast]] | country = {{flagcountry|RUS}} | coor = {{coord|56.8440|N|60.6539|E|region:RU_type:edu|format=dms|display=inline,title}} | campus = urbani kampus | former_names = | free_label = | free = | colors = {{color box|#FFED00}} {{color box|orange}} {{color box|#FF0000}} {{color box|#E2007A}} | colours = | athletics = | sports = | nickname = | mascot = | affiliations = | website = [http://urfu.ru/ru/ urfu.ru] | logo = Ural Federal University (eng).jpg | footnotes = }} '''Federalno sveučilište na Uralu''' ({{jez-rus|Уральский федеральный университет}}; {{jez-lat|Universitas Foederalis Uralensis}}) jedno je od vodećih sveučilišta u cijelom širem [[Uralski federalni okrug|Uralskom federalnom okrugu]]. Sveučilište djeluje kao glavni istraživački centar uralske regije i ostvaruje blisku suradnju sa ''Ruskom akademijom znanosti''. Institucija je osnovana 1920. godine i smještena je u [[Jekaterinburg]]u. == Historija == [[Datoteka:Dmitry Medvedev and Angela Merkel 10-07-15 near UrFU.jpeg|mini|lijevo|Dmitrij Medvedev i Angela Merkel u posjetu sveučilištu (2010)]] Uralsko sveučilište osnovano je 1920. godine kao prvo sveučilište u široj regiji dekretom koji je potpisao [[Vladimir Lenjin]]. Institucija je u početnom razdoblju doživjela brojne organizacijske izmjene i izazove koji su bili posljedica [[Ruski građanski rat|Ruskog građanskog rata]]. Na posljetku je sveučilište podijeljeno na Državno sveučilište na Uralu i manje Tehničko sveučilište na Uralu. Bez obzira na podjelu, dvije su nove institucije nastavile blisku suradnju u predstojećem razdoblju. Sveučilišta su ostala podijeljena sve do 2008. godine kada je sprovedena sveobuhvatna reforma ruskih sveučilišta kada su postojeća sveučilišta u najvažnijim centrima u državi reorganizirana u federalna sveučilišta u gradovima ([[Južni federalni univerzitet|Južno federalno sveučilište]], [[Sibirski federalni univerzitet|Sibirsko federalno sveučilište]], [[Kazanjski državni univerzitet|Kazanjsko privolško federalno sveučilište]], [[Baltički federalni univerzitet Immanuela Kanta|Baltičko federalno sveučilište]] i nekoliko drugih). Ponovno sjedinjenje dva sveučilišta u gradu u potpunosti je okončano 2011. godine. Najslavniji bivši student današnjeg sveučilišta i njegovih institucija prethodnica je [[Boris Jeljcin]]. == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Ural State Technical University}} * [http://urfu.ru/ru/ urfu.ru] [[Kategorija:Nastanci 1920.]] [[Kategorija:Univerziteti u Rusiji]] [[Kategorija:Univerziteti osnovani u Sovjetskom Savezu]] 2hw013p0mbtgn3ey4itexfkcdzm1qwb 0 4541844 42587388 42260628 2026-05-04T09:56:22Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587388 wikitext text/x-wiki {{taksokvir | boja = lightgreen |naziv = Gigantski svinjski korov |slika = Riesenbaerenklau3.jpg |regnum = [[Plantae]] |unranked_divisio = [[Angiosperms]] |unranked_classis = [[Eudicots]] |unranked_ordo = [[Asterids]] |ordo = [[Apiales]] |familia = [[Apiaceae]] |genus = ''[[Hogweed|Heracleum]]'' |species = '''''H. mantegazzianum''''' |binomial = ''Heracleum mantegazzianum'' |binomial_authority = [[Stefano Sommier|Sommier]]<!--1848-1922--> & [[Emile Levier|Levier]]<!--1839-1911--> |}} [[Datoteka:Heracleum mantegazzianum.jpg|mini|250px|desno|Gigantski svinjski korov u začetku]] [[Datoteka:Riesen knospe.jpg|mini|220px|desno|Gigantski svinjski korov u rastu]] [[Datoteka:Rbk dolde.jpg|mini|desno|"Gigantski svinjski korov" (izbliza)]] [[Datoteka:Reuzenbereklauw.JPG|mini|220px|desno|Gigantski svinjski korov u rastu]] '''Gigantski svinjski korov''''('''''Heracleum mantegazzianum''''', također poznat pod imenom '''gigantski kravlji peršun''', {{jez-en|Giant Hogweed}}, dan: ''Kæmpe Bjørneklo''), je biljka iz porodice Apiaceae, porijeklom iz Kavkaza i središnje Azije. Ona može biti i do 2-5 metara (rijetko do 7 m) visoka. Osim veličine, sliči običnom svinjskom korovu (''Heracleum sphondylium''), ''Heracleum sosnowskyi'' ili vrtnoj anđeliki (''Angelica archangelica''). [[Fototoksičnost|Fototoksična]] je i smatra se štetnim [[korov]]om u mnogim državama. Odlikuje se dodatno debelom tamno crvenkasto-ljubičastom stabljikom i pjegavim stabljikama lista koje su šuplje i proizvode čvrste čekinje. Stabljika varira 3 do 8&nbsp;cm u obimu, povremeno i do 10&nbsp;cm. Stabljika pokazuje purpurno-crvene pigmentacije s podignutim čvorovima. Svaka ljubičasta mrlja na stabljici okružena je kosom, a tu su i velike krupne bijele dlake na bazi lista stabljike. Biljka ima duboko urezan spoj lišća koji rastu i do 1-1,7 m širine. Gigantski svinjski korov je kratkotrajna višegodišnja biljka (u trajanju obično između 5-7 godina) s čvornatom žiličastom stabljikom koja oblikuje i daje pupoljke svake godine. Njegovo cvijeće je u svojoj završnoj godini od kasnog proljeća do sredine ljeta, s brojnim bijelim cvjetovima grupiranih u obliku glave kišobrana koja je do 80&nbsp;cm (2,5 stope) u promjeru preko svojeg ravnog vrha. Biljka proizvodi 1.500 do 100.000 spljoštenih, 1&nbsp;cm dugih, ovalnih suhih sjemenki koje imaju široko zaobljena bazu i široka marginalna grebena. Nakon što su sjemenke proizvele nove biljke, stare biljke umiru. Biljke u ranijim fazama rasta jenjavaju u jesen. Visoka mrtva stabla mogu označiti njihova mjesta tokom zime. Mnoge strane biljke su uvedene u Englesku u 19. stoljeću, uglavnom za ukrasne razloge. Nekoliko njih su postale dominantno agresivne i stvaraju ozbiljne probleme u nekim područjima. Sada je široko rasprostranjena po cijelom Britanskom otoku naročito duž riječnih obala. Po formiranju guste sastojine mogu micati biljke i biljni i životinjski svijet te smanjiti njihov interes. Također se proširio u sjeveroistočnoj i sjeverozapadnoj Americi i središnjoj i istočnoj Kanadi. To je jednako opasna invazivna vrsta u Njemačkoj, Francuskoj i Belgiji, ugrožavajući lokalne vrste biljaka. Uveden je u Francuskoj u 19. stoljeću od strane botaničara a mnogo je cijenjen od strane pčelara. ==Fototoksičnost== Gigantski svinjski korov je fototoksička biljka. Njegov sok može uzrokovati ''fitofotodermatitis'' (tešku upalu kože), kada je koža izložena suncu ili UV-zrakama. U početku je koža crvena i počinje svrbež. Tada se stvaraju mjehurići u obliku opekotine u roku od 48 sati. Oni formiraju crne ili purpurne ožiljke koji mogu trajati nekoliko godina. Ležanje u bolnici može biti potrebno. Prisutnost i najmanje količine biljnog soka u očima može dovesti do privremenog ili čak i trajnog sljepila.<ref>{{Cite web |title=Toxic, invasive weed hits eastern Ontario |url=http://www.cbc.ca/consumer/story/2010/07/08/ottawa-giant-hogweed-poisonous-blindness.html |access-date=2010-07-14 |archivedate=2010-07-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100714022540/http://www.cbc.ca/consumer/story/2010/07/08/ottawa-giant-hogweed-poisonous-blindness.html |deadurl=no }}</ref> Te su reakcije uzrokovane prisutnošću linearnog derivata [[furocoumarin]]a u svom lišću, korijenju, stabljikama, cvjetovima i sjemenu. Ove hemikalije mogu ući u jezgru epitelnih [[ćelija]], formirajući veze s [[DNK]], što uzrokuje da ćelije umru. Smeđa boja je uzrokovana proizvodnjom [[melanin]]a iz furocoumarin. U [[Njemačka|Njemačkoj]], gdje je biljka postala prava smetnja, bilo je oko 16.000 žrtava u [[2003.]] godini. Djecu treba držati podalje od gigantskog svinjskog korova. Zaštitnu odjeću, uključujući i zaštitu za oči, treba nositi prilikom rukovanjem ili iskopavanjem biljke. Ako je koža izložena, ugroženo područje treba temeljito oprati sapunom i vodom, a izloženu kožu zaštititi od sunca na nekoliko dana. ==Prirodne grabljivice== Američki USDA Forest Service navodi da svinje i goveda mogu jesti gigantski svinjski korov bez prividnog zla. Eksperimenti su pokazali da ovce vole jesti svinjski korov te se stoga koriste u borbi. ==Sprječavanja== Zbog svoje fototoksičnosti i invazivne prirode, gigantski svinjski korov često se aktivno uklanja. U Velikoj Britaniji po zakonu ''Divljih vrsta i Zavičajnih Zakona 1981'' (Wildlife and Countryside Act 1981) se čini kazneno djelo za sadnju ili uzrokovanje rasta gigantskog svinjskog korova u divljini.<ref>''Wildlife & Countryside Act 1981'' Section 14 and Schedule 9, Part II.</ref> To je također česta biljka na močvarnim područjima Irske, iako opseg njegove opasnosti obično nije poznat tamo. Svinjski korov je reguliran kao federalni štetni korov od strane vlade SAD-a, te ga je stoga ilegalno uvesti u Sjedinjene Države ili premjestiti međudržavno bez dozvole iz Ministarstva poljoprivrede.<ref>"Invasive and Noxious Weeds: Federal Noxious Weeds," United States Department of Agriculture Natural Resources Conservation Service [http://plants.usda.gov/java/noxious?rptType=Federal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110419020802/http://plants.usda.gov/java/noxious?rptType=Federal |date=2011-04-19 }}</ref> Gigantski svinjski korov se može suzbiti: <br> • Ubadanjem korijena / iskopavanjem <br> • Odsijecanjem cvijetova (biljka može ostaviti nekoliko hiljada sjemenki)<br> • [[Košenje]]m <br> • Preuređenjem zemljišta <br> • Ispašom <br> • Špricanjem <br> • Tekućim [[dušik]]om ==Referense== {{Reflist}} == Vanjske veze == {{wikivrste|Heracleum mantegazzianum}} {{Commons|Heracleum mantegazzianum}} * NetRegs.gov.uk: [http://www.netregs.gov.uk/netregs/63103.aspx Identifikacija i uklonjanje gigantskog svinjskog korova] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090903124029/http://www.netregs.gov.uk/netregs/63103.aspx |date=2009-09-03 }} * InvadingSpecies.com: [http://www.invadingspecies.com/Invaders.cfm?A=Page&PID=31 Savjet iz Ontaria, Kanada] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090116184652/http://www.invadingspecies.com/Invaders.cfm?A=Page&PID=31 |date=2009-01-16 }} * [http://mic-ro.com/plants/ Otrovne biljke svijeta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100702160140/http://mic-ro.com/plants/ |date=2010-07-02 }} * [http://y2u.co.uk/&002_Images/Hogweed%2001.htm Slike gigantskog svinjskog korova] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171102234704/http://y2u.co.uk/%26002_Images/Hogweed%2001.htm |date=2017-11-02 }} * [http://www.giant-alien.dk/ Priručnik za iskorjenjivanje Gigantskog svinjskog korova - dosupan za download kao pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060625015708/http://www.giant-alien.dk/ |date=2006-06-25 }} * [http://www.ymparisto.fi/default.asp?contentid=34356&lan=fi Environment Agency of Finland: Photo of the blisters caused by the plant (Graphic)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206054350/http://www.ymparisto.fi/default.asp?contentid=34356&lan=fi |date=2012-02-06 }} * Stuff.co.nz: [http://www.stuff.co.nz/environment/3135966/Warnings-after-children-burnt-by-garden-plant Upozorenje nakon što su djeca zadobila opekotine od biljke] * The Knotweed Company [http://www.knotweed-removal.co.uk Britanska firma koji se bavi uklanjanjem korova] * [http://www.invasivespeciesinfo.gov/plants/hogweed.shtml Species Profile- Giant Hogweed (''Heracleum mantegazzianum'')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180915123224/https://www.invasivespeciesinfo.gov/plants/hogweed.shtml |date=2018-09-15 }}, National Invasive Species Information Center, (United States National Agricultural Library). Lista informacija i resursa o gigantskom svinjskom korovu. * Dnevniavaz.ba: [http://www.dnevniavaz.ba/lifestyle/porodica-i-zdravlje/32727-nevolje-s-proljecem-sta-je-sve-uzrok-povrtlarskog-dermatitisa.html Nevolje s proljećem: Šta je sve uzrok povrtlarskog dermatitisa?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110502042607/http://www.dnevniavaz.ba/lifestyle/porodica-i-zdravlje/32727-nevolje-s-proljecem-sta-je-sve-uzrok-povrtlarskog-dermatitisa.html |date=2011-05-02 }} [[Kategorija:Apiales]] dqliqfum5y0we2q2wvpki6sjw0zxwzq 0 4544515 42587243 20257150 2026-05-03T22:36:13Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Lista internetskih domena najvišeg nivoa]] 42587243 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Lista internetskih domena najvišeg nivoa]] 1mzadanmxe39bvg848nakz687254e48 0 4547086 42587326 42576986 2026-05-04T00:32:58Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587326 wikitext text/x-wiki {{Vojni avion | ime = F-14 Tomket | slika = F-14A Tomcat over Iraq during Southern Watch.jpg | opis_slike = F-14 tomket | širina_slike = 290px | namena = Presretač | posada = dva člana | prvi_let = [[21. decembar]] [[1970]]. | početak_proizvodnje = septembar [[1974]]. | proizvođač = [[Graman]] | dužina = 19,1 | razmah_krila =19 / 11,7 | visina =4,9 | površina_krila = | prazan =18.036 | poletna =31.139 | maksimalna_težina =33.730 | težina_naoružanja =6.577 | TMM =[[Prat end Vitni]] 2hTF30-414A | TMMpot = 95 / 56 | RM = | RMpot = | TEM = | TEMsnaga = | KEM = | KEMsnaga = | brzina =2.485 | brzina0 = | radijus_kretanja =927 | dolet = | plafon_leta =15.700 | brzina_penjanja =9.145 }} '''Graman F-14 tomket''' ({{jez-en|Grumman F-14 Tomcat}}) je [[Sjedinjene Američke Države|američki]] nadzvučni, borbeni, mornarički, dvomotorni [[avion]], dvosed s promenljivom geometrijom [[krilo|krila]]. [[Geometrija]] krila se menja, s atomatskom izmenom ugla strele, od 20 do 68 stepeni. Tomket je bio u operativnoj upotrebi, u [[Američka mornarica|Američkoj mornarici]] , u vremenskom periodu od [[1974]]. do [[2006]]. godine. Korišćen je za prevlast u vazdušnom prostoru, zaštitu flote, taktičko izviđanje i dejstvo vazduh—tlo. Zvanični datum prestanka operatvne upotrebe Tomketa, u SAD, je bio [[22. septembar]] 2006. godine. Nasledio ga je [[F/A-18 hornet|F/A-18 Hornet]] i [[F/A-18E/F super hornet|F/A-18E/F Super Hornet]]. Posle prestanka operativne upotrebe u SAD, Tomket je ostao u upotrebi jedino još u [[Iran]]u. Tomket je nastao iz ratnih iskustava u [[Vijetnam]]u. U vazdušnom prostoru, toga ratišta, su bili međusobno suprostavljeni američki borbeni avioni sa [[Savez Sovjetskih Socijalističkih Republika|sovjetskim]]. Posebno su značajna iskustva iz borbi, između [[lovački avion|lovačkih aviona]] [[F-4 Fantom]] i [[MiG-21]]. Proizvedeno je ukupno 712 aviona Tomket.<ref>{{cite web |url=http://www.navy.mil/navydata/fact_display.asp?cid=1100&tid=1100&ct=1 |title=Mornarica SAD |publisher=Navy.mil |date= |accessdate=20. 4. 2012. |archive-date=2006-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060402215910/https://www.navy.mil/navydata/fact_display.asp?cid=1100&tid=1100&ct=1 |dead-url=yes }}</ref><ref name="FI">{{cite web|url=http://www.anft.net/f-14/f14-specification.htm |title=Specifikacije Tomketa |publisher=Anft.net |date= |accessdate = 20. 4. 2012.}}</ref><ref name=" Broj Tomketa">{{cite web|url=http://www.anft.net/f-14/f14-serial.htm |title=Broj Tomketa |publisher=Anft.net |date= |accessdate = 20. 4. 2012.}}</ref> == Zahtevi i razvoj == Krajem [[1960]]-ih godina dvadesetog veka, Ratna mornarica je tražila obnovu svoje borbene avijacije. Pošto su brzine poletanja i sletanja [[F-111]]B bile velike, za dužinu raspoložive poletno-sletne staze na nosačima aviona, [[Graman]] je dobio zadatak da predloži odgovarajući svoj projekat. Kongres SAD je [[1968]]. odobrio [[budžet]] za finansiranje razvoja i proizvodnje toga [[avion]]a za Ratnu mornaricu, te je otpočela kampanja za njegovu definiciju, u cilju obezbeđenja superiornosti nad novim sovjetskim [[Suhoj Su-24|Su-24]], [[MiG-23]] i [[MiG-25]]. U [[bliska vazdušna borba|borbi]] protiv sovjetskih [[lovački avion|lovaca]], [[F-4 Fantom|Fantom]] je pokazivao nedostatke u manevarskim sposobnostima i u borbenim karakteristikama. Kod [[F-4 Fantom|Fantoma]] su uočeni i propusti u koncepciji. Posebno je karakteristična zabluda minimizacije uloge vatrenog oružja u bliskoj borbi i njegovog izostavljanja iz stalnog naoružanja. Precenjena je uloga raketa s infra-crvenim (IC) navođenjem u bliskoj borbi. Ispostavilo se u [[Vijetnam]]u, u borbi s migovima, kao veliki nedostatak Fantoma što nema top u završnoj fazi borbe, posle preživljavanja raketnog dvoboja. Taj nedostatak nije sasvim otklonjen ni s nošenjem topa u podvesnom kontejneru. Zahtevima za naredni avion je i traženo značajno smanjivanje minimalne a povećanje maksimalne [[brzina|brzine]] leta. Zatim je traženo pomeranje granice stabilnog leta na velikim napadnim uglovima. Posebno su bili visoki zahtevi za performanse [[radar]]a i dometa [[raketa]] s poluaktivnim radarskim vođenjem. Pri definisanju zahteva i koncepcije Tomketa, preneta su dobra rešenja i dokazane tehnologije, s odbačenog projekta F-111B (F-111B). [[Datoteka:Grumman F-14 Tomcat.png|desno|mini|250px|Izgled aviona u tri projekcije.]] Zadržana je koncepcija promenjive strele krila, neka rešenja za naoružanje i elektroniku. Preneta je mikrocesorska tehnologija i primenjena je u serijskoj proizvodnji aviona, prvi put na Tomketu. Početkom [[1969]]. je odlučeno da se izgradi 6 [[prototip]]ova. Kasnije je ugovor dopunjen, zbog raspodele i ubrzanja ukupnog ispitivanja u letu, za proizvodnju 12 prototipova. Prvi let prototipa je obavljen [[21. decembar|21. decembra]] [[1970]]. godine, na minimalnom uglu strele krila (20°), bez izmene istog u celom toku leta. Ispitivanja su se odvijala otežano, uz visoku cenu, s nekoliko gubitaka aviona i pilota. Karakterističan slučaj se desio, da je deseti prototip izgubljen zbog prirodne smrti pilota, u toku leta. Prvi serijski avioni su počeli izlaziti iz proizvodnje i predavati su na operativnu upotrebu, od oktobra [[1972]]. godine. Do kraja serijske proizvodnje je ukupno izgrađeno 712 aviona Tomket.{{sfn|Jenkins|2002|p=}}<ref name="Stvaranje Tomketa">{{cite web |url=http://www.vectorsite.net/avtomcat_1.html#m2 |title=Stvaranje Tomketa |publisher=Vectorsite.net |date= |accessdate=20. 4. 2012. |archive-date=2011-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111211023756/http://www.vectorsite.net/avtomcat_1.html#m2 }}</ref> == Opis == [[Datoteka:F-14 Tomcat with landing gear down.jpg|desno|mini|250px|Tomket pri sletanju.]] Tomket je morao ispuniti uslove mornaričkog aviona, da bezbedno sleće i poleće s palube, a da ujedno ima i potpunu prevlast u vazdušnom prostoru. To su veoma teški, a u određenim segmentima i kontraditorni uslovi. Poletanje i sletanje, na palubi broda, uslovljava male minimalne [[brzina|brzine]] leta. To znači veliki koeficijenat uzgona i malo specifično opterećenje krila (malo kg mase aviona po 1 m² površine krila). Takva rešenja je teško realizovati za nadzvučni avion, velikih brzina. Izabrano je [[krilo]] promenljive [[geometrija|geometrije]], u toku leta, preko izmene [[ugao|ugla]] strele od 20 do 68 stepeni. Ugao strele krila se automatski menja, sa upravljanjem preko CP-1166B/A, centralnog [[računar]]a, koristeći podatke sa davača ([[senzor]]a) o režimu leta. Za poletanje i sletanje, kao i za male brzine leta, polukrila se postavljaju na minimalnu vrednost ugla strele od 20 stepeni. Na režimu nadzvučnog leta polukrila se zakreću unazad, na 68 stepeni. Tokom izmene brzina, pri manevrisanju i promeni režima leta, automatski se polukrila postavljaju na optimalan ugao strele. U hitnim slučajevima i pri kvaru automatike, pilot može i ručno upravljati sa sistemom za izmenu ugla strele krila. Posebno bi bilo kritično da polukrila ostanu na velikoj vrednosti ugla strele pri sletanju aviona. Celokupna napadna i izlazna ivica, duž celog razmaha krila, je iskorišćena za mehanizaciju, za povećanje uzgona. Pošto celu izlaznu ivicu zauzimaju zakrilca, nije preostalo mesto za krilca. Izabrano je rešenje, da se umesto s krilcima, upravlja s avionom oko uzdužme ose, sa spojlerima. Na velikim, nadzvučnim brzinama, pri velikim uglovima strele krila (iznad 57°), spojleri se automatski isključuju. Tada se upravljanje, oko uzdužne ose, realizuje s diferencijalnim otklanjanjem polupovršina horizontalnog repa. Na stajanci i u brodskom spremištu se krila sklapaju (oko ose u pravcu tetive), zbog skučenog smeštajnog prostora na brodu nosaču. Stabilan let i kvalitetno upravljanje je obezbeđeno i na velikim napadnim uglovima sa celoobrtnim horizontlnim repom i s dva verikalna repa s krmama. U kabini su smeštena dva pilotska sedišta, postavljena jedno iza drugog. Kabina je ugrađena na uzvišenom delu trupa, tako da je iz nje pregledno celo okruženje, u krugu od 360°. [[Datoteka:F14 Fanghaken.JPG|desno|mini|250px|Ilustracija izgleda prostora između motora, na završnom delu trupa. Vidi se i kuka za hvatanje zaustavnog konopa na palubi.]] U centralnom, a produženo i u stražnjem delu trupa Tomketa, su obezbeđena dva odvojena motorska prostora, koji su oblikovali taj deo u telo koje asocira na palačinku. Na krajnjem zadnjem delu aviona, odnosno dela trupa oblika „palačinka“, oformljen je duboki tunel između motora, koji stvara štetni otpor. Međutim, tako dobijeni deo trupa aviona stvara dodatni prostor za smeštaj goriva, opreme i za podkačinjanje naoružanja. Na stražnjem delu prostora, između motora, to jest završni deo „palačinke“ je blago zakrivljen prema gore, zbog poništavanja [[moment]]a propinjanja, na nultom uzgonu pri nadzvučnom letu. Slično rešenje je i kod [[Savez Sovjetskih Socijalističkih Republika|sovjetskih]] [[lovački avion|lovačkih aviona]] [[MiG-29]] i [[Suhoj Su-27|Su-27]], koji su projektovani i razvijeni mnogo kasnije. Ovakva razmaknuta ugradnja motora je izvedena zbog povećanja verovatnoće preživljavanja aviona, pri pogodku jednog od [[motor]]a, s IC [[raketa|raketom]]. Nedostatak ovakvog rešenja, što je osa potiska motora na velikom kraku od ose aviona i pri prestanku rada jednog od motora se javlja veliki moment skretanja. Pilot je primoran, u tome slučaju, da brzo reaguje i da taj moment, s komandama vertikalnog krmila, poništava, a trajnije da ga s ''trimovanjem'' uravnoteži. [[Datoteka:F-14 3 Yokota Tokyo.jpg|desno|mini|250px|Izgled usisnika Tomketa, s čeone strane.]] Motori se napajaju s vazduhom preko dva velika, pravougaonog oblika, oštrih usana, usisnika. Usisnici su postavljeni na bokovima trupa Tomketa, ispod korenog dela krila. Rubovi ''usana'' usisnika, u poprečnoj ravni, su pod oštrim uglom unazad, od vrha do dna, kako bi se obezbedila dovoljna količine vazduha za motore i na velikim napadnim uglovima leta aviona. Ulazi u usisnike su dovoljno odmaknuti od bokova trupa, tako da uzimaju čistu vazdušnu struju, bez vrtloga. Iz istih razloga su spušteni, ispod korenog dela krila, izvan [[aerodinamika|aerodinamičkog]] uticaja istog. Kanali usisnika su skoro pravi, bez skretanja vazduha, što smanjuje gubitke u njima. Gornja usna usisnika, automatski menja svoj nagib oko šarnira, pomoću računara i tako se menja presek za ulaz vazduha, u funkciji režima leta aviona. Na taj način su izvedeni usisnici s promenljivom geometrijom, to jest optimiziranom regulacijom protoka vazduha prema motoru. Stajni trap je tricikl, s nosnom nogom. Glavne noge se uvlače u gondole u korenom delu krila. Nosna noga ima dva točka i uvlači se unazad, u gondolu u prednjem delu trupa. Gorivo je smešteno u integralnim rezervoarima u oba spoljnja dela kila, po 1.116 litara. U zadnjem delu trupa staje 2.453 litara, a 2.615 litara nosi u centralnom delu trupa, iza kabine. Pored toga postoje još dva rezervoara u strukturi trupa, s ukupnim gorivom od 1.726 litara. Ukupno unutrašnje gorivo je zapremine 9.026 litara, a spoljnje, u dva podvesna rezervora ispod usisnika, su 2 h 1.011 litara. Tomket je opremljen i s uređajem za napajanje goriva u letu. [[Datoteka:ECN-13222-small.jpg|desno|mini|250px|Pogled na instrumentalnu tablu prednje kabine Tomketa.]] Nalivna sonda, za punjenje aviona u letu s gorivom, je ugrađena s desne strane prednjeg dela trupa. Vazdušne kočnice se nalaze na završnom delu trupa, na završetku ''palačinka''. Sastoje se iz dve ploče koje se zajedno otklanjaju s hidrauličkim pokretačima. Jedna ploča je zgornje a druga s donje strane ''palačinka'', tako kada se otklone, ne menjaju moment propinjanja aviona. Ispod ''palačinka'' je postavljena i kuka za hvatanje zaustavnog konopa na brodu nosaču. Na samom repnom delu trupa je ugrađen uređaj za protiv-elektronsku zaštitu. Tomket ima ''hibridne'' komande leta, sa hidrauličkim pokretačima na koje se prenosi ''želja'' pilota preko kinematskih poluga. U servo-ventilu se integriše taj signal u jedinstven, sa elektronskim iz prigušivača i autopilota. Na osnovu rezultujućeg signala se pozicionira pokretač odnosno komandna površina. Jedino se spojleri upravljaju s električnim sistemom. Otpor (suprostavljanje) pilotu na pomeranje palice se simulira u cilju stvaranja osećaja o učinjenom, pomoću opružnog sistema. Tomket je vrlo komplesan avion, za jedan vremenski čas leta je neophodno srednje vreme rada na njegovom održavanju od 50 časova.<ref name="Stvaranje Tomketa" /> <ref name="F-14A Tomket">[http://home.att.net/~jbaugher1/f14_2.html F-14A Tomket]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Oprema === Pilotska kabina je opremljena s dva sedišta, tipa [[Martin-Bejker]] GRU-7A, a pokrivena je sa zajedničkim, providnim poklopcem. Na prednjem sedištu sedi pilot aviona, a na zadnjem je operator s radarom i ostalom opremom. Sedišta su opremljena s raketnim motorima, za lansiranje prilikom njihovog izbacivanja, u slučaju prisilnog napuštanja aviona, pri svima brzinama leta aviona do 830&nbsp;km/h, uključujući i uslove mirovanja na zemlji („nula-nula“ tip sedišta). U prednjoj kabini je instrumentalna tabla s potpunim sadržajem prikazivačkih i upravnjačkih uređaja. Pilotu su na raspolaganju tri prikazivačka ekrana za očitavanje navigacije i taktičkih podataka i sistemi za upravljanje s naoružanjem, s komandama leta i pokazivačkim [[sistem]]om. U zadnjoj kabini je samo najneophodnije ponavljanje upravljačkih i pokazivačkih uređaja i to samo za najnužnije potrebe izvršavanja zadatka operatora s radarom i s drugim [[senzor]]ima i sistemima. Među njima je i ekran, s podacima s [[radar]]a AN/APG-71 i s drugih sistema, i uređaji s kojima operator upravlja. Operator pomaže pilotu u otkrivanju i praćenju cilja, a pri potrebi može i da lansira jedan projektil. Tomket je, za svoj primarni zadatak prisluškivanja i otkrivanja protivnika, opremljen s napadno-navigacijskim sistemom na bazi Hjuzovog radara AN/APG-71. Ovaj sistem ima sposobnost da istovremeno gađa sa šest projektila, većeg dometa, a da istovremeno prati 24 cilja. Antena radara je tanjirasta, veličine 40,64 sm. IFF antena se direktno montira na tanjir, s izlaznom snagom od 10,2&nbsp;kW. Radar je doplerski, ima sposobnost otkrivanja i praćenja ciljeva prema gore i prema dole (prema tlu) i na malim visinama. Baziran je na analognoj tehnologiji, domet mu je 230&nbsp;km. [[Datoteka:F-14 Radar TID.jpg|desno|mini|250px|Taktička situacija na pokazivaču [[radar]]a F-14A.]] Prve serije Tomketa su bile opremljene s uređajem za detekciju infra-crvenog (IC) zračenja. Taj sistem je zamenjen sa sistemom TV kamera, preko kojih se vizuelno uočava neprijatelj. Slika se prenosi u obe kabine radi ranog otkrivanja cilja i preduzimanje mera za njegovo uništenje. [[Računar]] podataka o letu, koristi davače (senzore), za statički i dinamički [[pritisak]] i [[temperatura|temperaturu]] [[vazduh]]a i napadni ugao krila. Na osnovu obrađenih podataka, računar šalje signal komandama leta za odgovarajuće, optimalno pozicioniranje komandnih površina. Tomket je još opremljen s opremom: IFF transponder, ispitivač, radio uređaji za vezu, radio-far, radio i radarski visinomer i kompas. Tomket je opremljen s uređajima za protiv elektronske mere i sa sistemima radarskih i IC mamaka, za pasivnu protivradarsku i IC zaštitu. === Pogon === [[Datoteka:F-14 Tomcat afterburner.jpg|desno|mini|250px|Tomket na ''startu'' pred poletanje. Uključeno je [[dopunsko sagorevanje]] (SDS) motora.]] Na F-14A Tomketu su integrisana dva [[motor]]a [[Prat end Vitni]] [[TF30-P-412]] sa aksijalnom komorom sagorevanja, turboventilator, s potiskom, bez [[dopunsko sagorevanje|dopunskog sagorevanja]] (BDS), od 2 h 56&nbsp;kN, a s dopunskim sagorevanjem (SDS), od 2 h 95&nbsp;kN. Ovaj motor je nastao od TF30-P-12, koji je korišćen na F-111B. Motor TF30 ima 16 stepeni kompresije, tri ventilatorska su na jednom vratilu, šest niskog pritiska su na drugom vratilu, a sedam visokog pritiska su na trećem vratilu. Komora sagorevanja je prstenasta. Lopatice jednostepenog kola turbine visokog pritiska su od legura kobalta i podnosi visoke temperature. Tri kola niskog pritiska su od legure nikl-aluminijuma. Motori TF30 su, u eksploataciji, ispoljili nedostatak. Na mekim režimima rada se pojavljivalo zagušenje kompresora vazduha, što je ugrožavalo njegovu pouzdanost. Na varijantama »B« i »D« su integrisana dva ekonomičnija, savremenija i pouzdanija motora [[Dženeral elektrik|General Electric]] [[GE F110-400]], potiska BDS od 2 h 56&nbsp;kN, a SDS 2 h 122&nbsp;kN. Oba tipa motora poseduju sistem za dopunsko sagorevanje, sa podsistemom za promenu protoka izduva. === Naoružanje<ref name="F-14A Tomket"/><ref name="Gramanov Tomket">{{Cite web |title=Gramanov Tomket »D« |url=http://home.att.net/~jbaugher1/f14_5.html |access-date=2015-12-04 |archivedate=2009-09-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090908092009/http://home.att.net/~jbaugher1/f14_5.html |deadurl=yes }}</ref> === [[Datoteka:AIM-54C.png|desno|mini|300px|Crtež Feniksa, sa označenjem sekcija.]] Tomket je koncepiran za nadmoć u vazdušnom prostoru, u periodu hladno-ratovske trke u naoružanju i direktnih pretnji protivničkoj strani. Projektivan je da preživljava napade [[savez Sovjetskih Socijalističkih Republika|sovjetskih]] [[raketa]] i [[avion]]a. i da opasnije zapreti od njih. Izabran je da odgovori ovoj nameni, u ulozi platforme, za tešku raketu vazduh-vazduh [[AIM-54 Feniks]] (AIM-54 Phoenix). Ova raketa je podrazumevala i integraciju odgovarajućeg radara, a to je AN/APG-71. Sa spregnutim ovim [[sistem]]ima, Tomket otkriva ciljeve udaljene do 230&nbsp;km, radarom ''zabravi'' cilj na 130&nbsp;km, a lansira raketu na 100&nbsp;km. Tražena superiornost u vazdušnom prostoru u svima prilikama, je diktirala integraciju, u strukturu aviona, moćnog topa [[M61 Vulkan]] (M61 Vulcan), s bojevim komletom (BK) od 676 granata. Sve ostalo naoružanje, ukupne mase do 6.700&nbsp;kg, Tomket nosi na 10 spoljnjih nosača: * 6 ispod trupa, * 2 ispod usisnika i * 2 ispod korenog dela krila. ==== Srestva integrisana na Tomketu ==== '''Rakete vazduh-vazduh''' * [[AIM-54 Feniks]] (AIM-54 Phoenix) * [[AIM-7 Sperou]] (AIM-7 Sparrow) * [[AIM-9 Sajdvinder]] (AIM-9 Sidewinder) * [[AIM-120 AMRAAM]] '''Bombe''' * [[»Pametne« bombe]] (Joint Direct Attack Munition) * [[»Laserske« bombe]] (Laser guided bomb) * [[Mk 80 klasične bombe]] * [[CBU-100 klaster bombe]] '''Podvesni kontejneri''' * Gorivo 2 H 1 011 litara * Oprema za izviđanje * Elektronsko ratovanje [[Datoteka:AIM-54 6 Pack.jpg|desno|mini|300px|Tomket sa raketama [[AIM-54 Feniks]].]] ==== Tipične varijante podvešavanja raketa vazduh-vazduh ==== * 2× AIM-9 + 6× AIM-54 * 2× AIM-9 + 2× AIM-54 + 3× AIM-7 * 2× AIM-9 + 4× AIM-54 + 2× AIM-7 * 2× AIM-9 + 6× AIM-7 * 4× AIM-9 + 4× AIM-54 * 4× AIM-9 + 4× AIM-7 * 4× AIM-9 + 4× AIM-120 * 2× AIM-9 + 6× AIM-120 == Varijante == U periodu od [[1969]]. do [[1991]]. godine, ukupno je proizvedeno 712 aviona Tomket. Tu proizvodnju sačinjavaju avioni u varijantama: === YF-14 === '''YF-14''' je [[prototip]], proizveden je u 12 primeraka. Na ovim avionima prototipovima je raspodeljen ukupni sadržaj ispitivanja u letu. U toku realizacije tih zadataka je bilo nekoliko gubitaka tih aviona i s katastrofalnim posledicima po pilote. To je posledica ''nategnutih'' ambicija, iznad nivoa trenutno raspoloživih [[tehnologija]]. === F-14A === ''' F-14A ''' je serijski [[avion]], proizvedeno je za [[sjedinjene Američke Države|američku]] mornaricu 545 i 79 + 1 (jedan nije isporučen) za [[Iran]]. Poslednjih 102 aviona, iz ove serije, je s poboljšanim [[motor]]om TF30-P-414A. Jedan, ne isporučeni avion Iranu, je predat mornarici SAD. === F-14B === '''F-14A + Plus''' ili ''' F-14B ''' s poboljšanim motorom [[Dženeral elektrik|GE]] F110-400, je proizveden u 38 primeraka. Unapređeno je 48 aviona F-14A u varijantu »B«. Pored zamene motora, ovo unapređenje je obuhvatilo i ugradnju radara za navođenje i uozorenje [[ALR-67]]. Radar [[AWG-9]] je zadržan. Krajem 1990-ih godina je 67 aviona F-14B modifikovano, s ciljem povećanja njihovog roka upotrebe, u model F-14B poboljšan. Motor TF30, od početka svoje upotrebe na Tomketu, je imao problema sa osetljivim kompresorom, što mu je smanjivalo pouzdanost. Na brzim prelaznim režimima je dolazilo do gušenja komresora. === F-14D Super Tomket === ''' F-14D Super Tomket ''' je nastao zamenom motora TF-30, s poboljšanim [[Dženeral elektrik|GE]] F110-400 i zamenom sistema avioopreme na prethodnim varijantama. Na ovom standardu Tomketa je integrisan novi radar i nova aviooprema. Ukupno je proizvedeno 38 novih aviona u ovom standardu, a retroaktivno je prepravljeno 18 standardnih F-14A. Za razliku od avioelektronike na F-14A (gde su u većoj meri bili analogni sistemi), F-14D ima digitalnu obradu, zasnovanu na ''magistrali'' podataka standarda MIL-STD-1553G, koja multiprocesorski integriše [[avion]]ske [[sistem]]e. Vazduhoplovnim stručnim jezkom rečeno, na avionu F-14D je izvršena integracija sistema na bazi ''magistrale podataka'' standardizovane po standardu [[MIL-STD-1553|MIL-STD-1553G]].<ref>{{cite web |author=Minicy Catom Software Engineering Ltd. www.catom.com |url=http://www.mil-1553.com/Templates/showpage.asp?DBID=1&TMID=512&FID=69&PID=912 |title=Magistrala podataka |publisher=Mil-1553.com |date= |accessdate=20. 4. 2012. |archive-date=2011-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110714094238/http://www.mil-1553.com/Templates/showpage.asp?DBID=1&TMID=512&FID=69&PID=912 }}</ref> F-14D koristi [[ASN-130]] digitalni [[inercijalni navigacioni sistem]], koji se koristi i na [[F/A-18 hornet|F/A-18 Hornetu]]. [[ASN-139]] je laserski inercijalni navigacioni sistem, projektovan je tako da bude kompatibilan sa ASN-130 (ASN-130). Na F-14D je udvojen standardni računar leta ([[Računar Tomketa]]; AYK-14). F-14D ima poboljšanu detekciju i merenje udanjenosti do cilja. Digitalni procesori obrađuju radarske podatke, određuju prioritete ciljeva i vrše izbor upotrebe oružja. Na F-14A, integracija projektila je izvršena direktno s [[radar]]om [[AWG-9]], a na F-14D je to programirano u bazi podataka digitalnog upravljačkog sistema. Avioelektronika, ugrađena u F-14D, je podešena za Hjuzov radar [[AN/APG-71]]. Taj radar je baziran na primeni digitalnog procesora i strogo usmerenoj anteni, s kanalom za smanjenje smetnji s praćenjem ugla, što ima namenu umanjenja ranjivosti na ometanje. Ima izlaznu snagu od 5 kilovata, upoređujući to u odnosu na 2,8 kilovata za [[F/A-18 hornet|F/A-18 Hornet]] dobija se predstava o njegovoj moći. Hornetov radar je isto superioran, velikog dometa i visokih sposobnosti. Radar AN/APG-71 ima i niske i visoke frekvencije ponavljanja impulsa. Nisko frekventni opseg se koristi za izdvojen cilj, praćenje i kartiranje konfiguracije terena, a visoko frekventni se koristi za pretrage na velikim udaljenostima. Hjuzov radar AN/APG-71 (AN/APG-71) može istovremeno pratiti više od 24 ciljeva, a ima domet akvizicije i do 740&nbsp;km. Koristeći vezu između [[lovački avion|lovačkih aviona]], radar u jednom avionu se može ručno isključiti, a tada onaj iz drugog avina, predstavlja zajedničke "oči" i on snabdeva sve sisteme s podacima, u oba aviona. F-14D. Tomket »D«, sa svojim sistemima, je kompatibilan sa zajedničkim taktičkim informacionim distributivnim sistemom, koji integriše komunikacije, orijentaciju i identifikaciju kodova u jedinstvenu bazu podataka za zajedničke usluge korisnika. F-14D je opremljen, ispod nosnog dela trupa, sa sistemom TV kamera i sa IC detektorom. Prethodne verzije Tomketa (»A« i »B«) su imale jedno ili drugo od ovih sistema, ali ne oboje. Sa ovim sistemima se, zajedno s radarom, identifikuju, prate i prikazuju ciljevi.<ref name="FI"/><ref name="Gramanov Tomket"/><ref name="Broj Tomketa"/><ref name="F-14B">{{Cite web |title=F-14B |url=http://www.grissomairmuseum.com/airexib/planes/F14BTomcat.html |access-date=2015-12-04 |archivedate=2010-12-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101201113910/http://www.grissomairmuseum.com/airexib/planes/F14BTomcat.html |deadurl=yes }}</ref> == Karakteristike == {{Karakteristike vojni avion (3) | avion = F-14 tomket <ref name="FI"/><ref name="F-14B"/><ref>{{cite web |url=http://www.marchfield.org/f14a.htm |title=F-14A |publisher=Marchfield.org |date=21. 12. 1970. |accessdate=20. 4. 2012. |archivedate=2011-11-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111107074211/http://www.marchfield.org/f14a.htm |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.topedge.com/alley/text/f14d/f14d.htm |title=Istorija i specifikacije F-14D|publisher=Topedge.com |date= |accessdate = 20. 4. 2012.}}</ref> | var1 = F-14A | var2 = F-14B | var3 = F-14D | namena1 = Presretač | namena2 = Presretač | namena3 = Presretač | prvi let1 = [[21. decembar]] [[1970]]. | prvi let2 = septembar [[1986]]. | prvi let3 = mart [[1990]]. | br. primeraka1 = | br. primeraka2 = | br. primeraka3 = | br. članova posade1 = 2 | br. članova posade2 = 2 | br. članova posade3 = 2 | cena primerka1 = | cena primerka2 = | cena primerka3 = | dužina aviona1 = 19,1 | dužina aviona2 = 19,1 | dužina aviona3 = 19,1 | visina aviona1 = 4,88 | visina aviona2 = 4,88 | visina aviona3 = 4,88 | ugao strele1 = 20 | ugao strele2 = 20 | ugao strele3 = 20 | raspon krila1 = 19,55 | raspon krila2 = 19,55 | raspon krila3 = 19,55 | površina krila1 = 52,49 | površina krila2 = 52,49 | površina krila3 = 52,49 | vitkost krila1 = 7,28 | vitkost krila2 = 7,28 | vitkost krila3 = 7,28 | promenjen ugao strele1 = 68 | promenjen ugao strele2 = 68 | promenjen ugao strele3 = 68 | raspon krila12 = 11,65 | raspon krila22 = 11,65 | raspon krila32 = 11,65 | površina krila12 = | površina krila22 = | površina krila32 = | vitkost krila21 = 2,58 | vitkost krila22 = 2,58 | vitkost krila23 = 2,58 | neto1 = 18 186 | neto2 = 19 047 | neto3 = 18 947 | normalna poletna1 = 27 215 | normalna poletna2 = 27 766 | normalna poletna3 = 27 766 | maksimalna poletna1 = 32 805 | maksimalna poletna2 = 33 061 | maksimalna poletna3 = 33 718 | maks. unutrašnjeg goriva1 = 7 348 | maks. unutrašnjeg goriva2 = 7 348 | maks. unutrašnjeg goriva3 = 7 348 | maks. spoljašnjeg goriva1 = 1 723 | maks. spoljašnjeg goriva2 = 1 723 | maks. spoljašnjeg goriva3 = 1 723 | maksimalna tereta1 = | maksimalna tereta2 = | maksimalna tereta3 = | pogonska grupa1 = 2 h Prat end Vitni | pogonska grupa2 = 2 h Dženeral elektrik | pogonska grupa3 = 2 h Dženeral elektrik | br. i oznaka motora1 = TF30P-412A | br. i oznaka motora2 = F110-GE-400 | br. i oznaka motora3 = F110-GE-400 | snaga motora1 = | snaga motora2 = | snaga motora3 = | potisak BDS1 = 2 x 68 | potisak BDS2 = 2 x 73,9 | potisak BDS3 = 2 x 73,9 | potisak SDS1 = 2 x 92,9 | potisak SDS2 = 2 x 120,49 | potisak SDS3 = 2 x 120,49 | vučna sila1 = | vučna sila2 = | vučna sila3 = | vek upotrebe1 = | vek upotrebe2 = | vek upotrebe3 = | rok rada1 = | rok rada2 = | rok rada3 = | brzina krstarenja1 = 982 | brzina krstarenja2 = 890 | brzina krstarenja3 = — | maks. brzina na visini1 = 2 517 | maks. brzina na visini2 = 2 517 | maks. brzina na visini3 = 2 517 | maks. brzina na nivou mora1 = — | maks. brzina na nivou mora2 = — | maks. brzina na nivou mora3 = 1 468 | brzina poletanja1 = | brzina poletanja2 = | brzina poletanja3 = | brzina sletanja1 = | brzina sletanja2 = | brzina sletanja3 = | brzina penjanja1 = 229 | brzina penjanja2 = 244 | brzina penjanja3 = 244 | ugaona brzina valjanja1 = | ugaona brzina valjanja2 = | ugaona brzina valjanja3 = | maksimalno opterećenje1 = | maksimalno opterećenje2 = | maksimalno opterećenje3 = | minimalno spec. opterećenje1 = 347 | minimalno spec. opterećenje2 = 361 | minimalno spec. opterećenje3 = 378 | nominalno spec. opterećenje1 = 518 | nominalno spec. opterećenje2 = 528 | nominalno spec. opterećenje3 = 528 | maksimalno spec. opterećenje1 = 625 | maksimalno spec. opterećenje2 = 642 | maksimalno spec. opterećenje3 = 642 | dolet1 = 3 204 | dolet2 = 3 800 | dolet3 = 3 800 | radijus dejstva1 = 1 167 | radijus dejstva2 = 1 300 | radijus dejstva3 = 1 300 | operativni plafon1 = 15 250 | operativni plafon2 = 16 160 | operativni plafon3 = 16 160 }} == Borbena upotreba == [[Datoteka:F-14-Tomcat-start.jpg|desno|mini|250px|Tomket poleće s nosača aviona.]] Tomket je imao prvo ''vatreno krštenje'' s [[Libija|Libijskim]] [[lovački avion|lovcima]] [[MiG-23]], 19 [[oktavijan Avgust|avgusta]] [[1981]]. godine, u incidentu u zalivu Sidra. U sukobu su učestvovala dva Tomketa i dva aviona MiG-23. S [[raketa]]ma kratkog dometa, ispaljenim s Tomketa, su oborena oba MiG-23. U ponovljenom incidentu u zalivu Sidra, [[4. januar]]a [[1989]]. godine, su opet dva [[sjedinjene Američke Države|američka]] Tomketa oborila dva Libijska aviona MiG-23. Za razliku u odnosu na more, nad kopnom se Tomket pokazao daleko ugroženiji s dejstvom raketa zemlja-vazduh [[Savez Sovjetskih Socijalističkih Republika|sovjetske]] proizvodnje. To se pokazalo u [[Iransko-irački rat|Iransko-iračkom]] ratu u odnosu na pretnje raketama [[Strela 2]] i u Somaliji u odnosu na rakete [[S-25 Dvina|Dvina]]. Ranjivost, u odnosu na zemaljske raketne sisteme, proističe iz razloga što su Tomketi masivni ciljevi. Iz toga iskustva je proisteklo da su se Tomketi više orijentisali na operacije iznad mora. Opravdanost te predostrožnosti je dokazana s gubitkom Tomketa 21. januara [[1991]]. godine s brojem 161430, kod Al Asad-a, u Iraku. Tada je Tomket oboren s raketom zemlja-vazduh Dvina.<ref>{{Cite web |title=Registar Tomketa |url=http://home.att.net/~jbaugher/thirdseries21.html |access-date=2015-12-04 |archivedate=2010-01-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100127070724/http://home.att.net/~jbaugher/thirdseries21.html |deadurl=yes }}</ref> Tomket je učestvovao u ratu u [[Avganistan]]u i prvo obaranje, sa zemlje, mu se desilo 11. marta [[2002]]. godine. U okviru [[NATO]] snaga, Tomket je učestvovao u [[NATO bombardovanje SRJ|napadima]] na [[Savezna Republika Jugoslavija|Saveznu Republiku Jugoslaviju]]. U okviru te misije je prvi put korišćen za precizna dejstva vazduh-zemlja, s [[laser]]ski vođenim [[bomba]]ma. Te zadatke je mogao lako realizovati u situaciji krajnje neravnopravnog odnosa snaga i slabo branjenih ciljeva na zemlji. Ovi avioni su bili stacionirani na nosačima u [[Jadransko more|Jadranskom moru]]. Pored ovog preciznog dejstva s laserskim bombama, Tomketova uloga je bila za eventualno suprostvljanje [[savezna Republika Jugoslavija|jugoslovenskim]] malobrojnim lovcima, praćenje NATO aviona i za izviđanje. Kao izviđač je Tomket bio jedini zadužen, u okviru NATO snaga, za aero-foto snimanje teritorije [[Savezna Republika Jugoslavija|SRJ]]. Po dolasku [[KFOR]]a na [[Kosovo i Metohija|Kosovo]], Tomket je imao misiju ''vazdušnog kišobrana'' iznad njih.<ref>{{cite web|url=http://www.anft.net/f-14/f14-history-combat.htm#yugo |title=Tomket u bombardovanju SRJ |publisher=Anft.net |date= |accessdate = 20. 4. 2012.}}</ref> Već pred ''penziju'', Tomket je korišćen u ratu protiv [[Irak]]a u misijama izviđanja, s nosača aviona. Patrolirajući iznad vojišta, prenosio je situacionu sliku u realnom vremenu. Borbena iskustva s Tomketom su pokazala da je bio neprikosnoven kao lovac-presretač. Ispostavilo se da je lako uočljiv i veliki cilj, te je kao takav i dosta osetljiv na dejstvo zemaljske protiv-vazduhoplovne odbrane. Zbog te činjenice i zbog visoke cene koštanja, na njegovim iskustvima je razvijen manji i ekonomičniji naslednik [[F/A-18 hornet|F/A-18 Hornet]].<ref name="Stvaranje Tomketa"/><ref>{{cite web|url=http://www.anft.net/f-14/f14-history-combat.htm |title=Tomket u borbenim dejstvima |publisher=Anft.net |date= |accessdate = 20. 4. 2012.}}</ref> <ref>Donald 2004, pp. 13, 15.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.anft.net/f-14/f14-history-combat-01.htm |title=Tomket izviđač u Iraku |publisher=Anft.net |date = 20. 10. 2003. |accessdate = 20. 4. 2012.}}</ref> == Poređenje i medijska popularnost == Tomket, sa integrisanim [[radar]]om AN/APG-71, s moćnom [[raketa|raketom]] Feniks i u kombinaciji s ostalim naoružanjem, je moćno [[oružje]] i u sadašnje vreme, kada je već povučen u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]. Njegove borbene karakteristike su još uvek respektivne, čak i u poređenju sa savremenim [[lovački avion|lovačkim avionima]] četvrte i pete generacije. U svoje vreme, operativne upotrebe, Tomket je važio za superiornog lovca. To se često figurativno, bokserski definisalo kao prednost boksera s više pari, dugačkih i brzih ruku. Protivnici mu se ne mogu ni približiti, na distancu svoga dejstva. U vremenu razvoja Tomketa, tehnologija je bila na nivou, ispod tih zahteva, tako da su se ta rešenja skupo penalisala sa troškovima razvoja i proizvodnje, a ponajviše s brojem sati potrebnog rada na održvanju za jedan čas efektivnog leta. Vezano za Tomket, zabeležena je i istorijska činjenica prve pogibije žene [[Kara Kaltgrin|Kare Kaltgrin]], profesionalnog pilota na [[lovački avion|lovačkom avionu]]. Ona je poginula u katastrofi Tomketa [[25. oktobar|25. oktobra]] [[1994]]. godine. Toliko je Tomket bio karakterističan sa svojom superirnošću, u vremenu svoje operativne upotrebe, da je s njim snimljen i akcioni film [[Top gan]]. Korišćen je i u drugim akcionim filmovima i u video-igrama.<ref>{{cite web |url=http://www.allocine.fr/film/fichefilm_gen_cfilm%3D2133%26nopub%3D1.html |title=Top Gan |publisher=Allocine.fr |date=17. 9. 1986. |accessdate=20. 4. 2012. |archive-date=2009-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090212152857/http://www.allocine.fr/film/fichefilm_gen_cfilm%3D2133%26nopub%3D1.html }}</ref><ref>{{cite web |author=Michael Robert Patterson |url=http://www.arlingtoncemetery.net/hultgrn.htm |title=Kara Kaltgrin |publisher=Arlingtoncemetery.net |date= |accessdate=20. 4. 2012. |archive-date=2016-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160223074735/http://www.arlingtoncemetery.net/hultgrn.htm }}</ref> == Povezano == * [[F-4 Fantom]] * [[F/A-18 hornet]] * [[F/A-18E/F Super Hornet]] * [[F-15 igl]] * [[Suhoj Su-24]] * [[F-111]] (General Dynamics F-111) * [[Panavija tornado]] * [[MiG-23]] * [[Suhoj Su-27]] * [[Suhoj Su-33|Su-33]] == Reference == {{reflist|30em}} == Literatura == * {{Cite book|ref=harv|last=Jenkins|first=Dennis R.|title=F/A 18 Hornet: A Navy Success Story|url=http://books.google.com/books?id=1BuOkQEACAAJ|year=2002|publisher=McGraw-Hill Education|isbn=978-0-07-140037-4}} == Korišćena izdanja == * [http://www.faqs.org/docs/air/avtomcat.html Istorija i varijante Tomketa] * [http://www.anft.net/f-14/f14-history.htm Istorija Tomketa] * [http://www.foxnews.com/story/0,2933,215219,00.html Tomket Lovac] * [http://www.anft.net/f-14/fw-01.htm Super Tomket] * [http://www.vectorsite.net/avtomcat_2.html#m4 Iranski i poboljšani Tomket] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070214074428/http://www.vectorsite.net/avtomcat_2.html#m4 |date=2007-02-14 }} * [http://www.news.navy.mil/search/display.asp?story_id=6431 F-14D Tomket] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070923022033/http://www.news.navy.mil/search/display.asp?story_id=6431 |date=2007-09-23 }} * [http://www.news.navy.mil/search/display.asp?story_id=21377 F-14's] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061124204451/http://www.news.navy.mil/search/display.asp?story_id=21377 |date=2006-11-24 }} * [http://www.f-14association.com/stories-01.htm Tomket Tales] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090726130324/http://www.f-14association.com/stories-01.htm |date=2009-07-26 }} * [http://www.defenselink.mil/transcripts/transcript.aspx?transcriptid=852 Informacije iz Iraka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061002103651/http://www.defenselink.mil/Transcripts/Transcript.aspx?TranscriptID=852 |date=2006-10-02 }} * [http://www.fas.org/programs/ssp/man/uswpns/air/fighter/f14.html FAS o Tomketu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090714065219/http://www.fas.org/programs/ssp/man/uswpns/air/fighter/f14.html |date=2009-07-14 }} == Vanjske veze == {{Commonscat|Grumman F-14 Tomcat}} * [http://www.youtube.com/watch?v=xUgso2RxUXI Snimak udesa F-14 Tomketa.] * [http://www.history.navy.mil/planes/f14.htm Istorijski centar mornarice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19970206095913/http://www.history.navy.mil/planes/f14.htm |date=1997-02-06 }} * [http://oea.larc.nasa.gov/PAIS/Partners/F_14.html NASA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070522222945/http://oea.larc.nasa.gov/PAIS/Partners/F_14.html |date=2007-05-22 }} * [http://www.rand.org/pubs/monograph_reports/MR939/MR939.ch5.pdf Tomket u Reviji] * [http://www.anft.net/f-14/ Reference Tomketa] * [http://www.tomcatsforever.com Tomket na sajtu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140814023942/http://tomcatsforever.com/ |date=2014-08-14 }} * [http://www.iiaf.net/aircraft/jetfighters/F14/f14.html Tomket u Iranu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170104151235/http://www.iiaf.net/aircraft/jetfighters/F14/f14.html |date=2017-01-04 }} * [http://www.futurefirepower.com/iran-satellites-and-their-tomcats Tomket u ''"Budućim tehnologijama"''] * [http://www.youtube.com/watch?v=VKbHxVR6pbM Tomket na zvučnom videu] * [http://www.globalsecurity.org/military/systems/aircraft/f-14.htm Tomket] * [http://www.f-14association.com/squadrons.htm Zvanično o Tomketu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130909015645/http://f-14association.com/squadrons.htm |date=2013-09-09 }} * [http://www.fas.org/man/dod-101/sys/ac/f-14.htm FAS F-14 Tomket] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210820052501/https://fas.org/man/dod-101/sys/ac/f-14.htm |date=2021-08-20 }} {{Lovački avioni SAD}} [[Kategorija:Američki lovački avioni 1970-ih]] [[Kategorija:Northrop Grumman]] drao2sed9ao0k73bvy03mz7rbl3zxxc 0 4551017 42587002 42583219 2026-05-03T13:04:48Z CommonsDelinker 806 Zamjenjujem datoteku Siegebelgrade.jpg datotekom [[:File:Siege_of_Belgrade_(1456),_Ottoman_miniature.jpg|Siege_of_Belgrade_(1456),_Ottoman_miniature.jpg]] (izvršilac: [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]]; razlog: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM 42587002 wikitext text/x-wiki {|align=right style="width: 300px; margin: 0 0 1em 1em;" |- ! style="color:#purple; background:#f8eaba; font-size:100%; text-align:center;"|Kasni srednji vijek<br />Evropa i Sredozemlje |- | [[File:Europe in 1328.png|thumb|center|upright=1.35| Evropa i Sredozemlje, c. 1328 12 ---- {| | '''Zapadna/Centralna Evropa'''<br /> {{color box|#cecece}} [[Sveto Rimsko Carstvo]]<br /> {{color box|#add7e7}} [[Kraljevina Francuska|Francuska]]<br /> {{color box|#e8c6ad}} [[Gaskonija]]<br /> {{color box|#e7e6ad}} [[Bohemija]]<br /> '''Istočna Evropa'''<br /> {{color box|#b5e6ae}} [[Teutonski viteški red]]<br /> {{color box|#cecece}} [[Zlatna Horda]]<br /> {{color box|#c4c8d3}} [[Zlatna Horda#Vazali i saveznici|Saveznici Zlatne Horde]]<br /> {{color box|#cee7ad}} [[Feodosija]]<br /> {{color box|#aebde8}} [[Kraljevstvo Poljske (1025–1385)|Poljska]]<br /> {{color box|#afe8df}} [[Vojvodstvo Mazovija|Mazovija]]<br /> {{color box|#aee7c6}} [[Vlaška]]<br /> {{color box|#add7e7}} [[Ugarska]]<br /> {{color box|#cee7ad}} [[Velika kneževina Litvanija|Litvanija]]<br /> '''Apeninsko poluostrvo'''<br /> {{color box|#b5e6ae}} [[Kraljevina Sicilija|Dvije Sicilije (Sicilija)]]<br /> {{color box|#b5e6ae}} [[Kraljevina Sicilija|Dvije Sicilije (Napulj)]]<br /> {{color box|#e7addf}} [[Papinska Država|Papinske Države]]<br /> {{color box|#e5adac}} [[Kraljevina Sardinija|Sardinija]]<br /> {{color box|#e7e6ad}} [[Mletačka Republika|Venecija]]<br /> {{color box|#cfe5b4}} [[Republika Genova|Genova]] | '''Pirinejsko poluostrvo''' <br /> {{color box|#e7e6ad}} [[Kruna Aragona|Aragon]]<br /> {{color box|#b6e5af}} [[Kraljevstvo Majorka|Majorka]]<br /> {{color box|#e7adc6}} [[Kraljevina Portugal|Portugal]]<br /> {{color box|#cee7ad}} [[Kruna Kastilje|Kastilja]]<br /> {{color box|#d6ade7}} [[Kraljevina Navara|Navara]]<br /> {{color box|#ade6dd}} [[Granadski emirat|Granada]]<br /> '''Skandinavija'''<br /> {{color box|#e6e7ad}} [[Historija Danske#Srednji vijek|Danska]]<br /> {{color box|#bcade6}} [[Islandska Slobodna Država|Island]]<br /> {{color box|#bcade6}} [[Dinastija Hårfagre|Norveška]]<br /> {{color box|#e7adac}} [[Regioni Švedske|Švedska]]<br /> '''Britanska ostrva'''<br /> {{color box|#e8c6ad}} [[Kraljevina Engleska|Engleska]] i [[Wales u kasnom srednjem vijeku|Wales]]<br /> {{color box|#e7e6ad}} [[Irska u kasnom srednjem vijeku|Irska]]<br /> {{color box|#e7adac}} [[Škotska u kasnom srednjem vijeku|Škotska]] | '''Balkan/Bliski Istok'''<br /> {{color box|#cee7ad}} [[Kneževina Ahaja|Ahaja]]<br /> {{color box|#aee7de}} [[Atinsko Vojvodstvo]]<br /> {{color box|#e7addf}} [[Bizantsko Carstvo]]<br /> {{color box|#e7adac}} [[Mamelučki Sultanat (Kairo)|Mamelučko Carstvo]]<br /> {{color box|#aee7de}} [[Srpsko kraljevstvo|Srbija]]<br /> {{color box|#d6d6d6}} [[Anatolske begovine|Turske države]]<br /> {{color box|#e7e6ae}} [[Kandijsko Kraljevstvo|Venecijanska Kreta]]<br /> {{color box|#d1fed5}} [[Ivanovci]]<br /> {{color box|#e8c6ad}} [[Drugo bugarsko carstvo|Bugarska]]<br /> {{color box|#add7e7}} [[Kraljevina Kipar|Kipar]]<br /> {{color box|#e8c6ad}} [[Ilhanidska Monarhija]]<br /> {{color box|#e7adc6}} [[Kraljevina Gruzija|Gruzija]]<br /> {{color box|#aee7de}} [[Trapezuntsko Carstvo|Trapezunt]]<br /> '''Sjeverna Afrika'''<br /> {{color box|#b5e6ae}} [[Dinastija Marinida|Marinidi]]<br /> {{color box|#aee7c6}} [[Dinastija Abdalvadida|Abdalvaditi]]<br /> {{color box|#add7e7}} [[Dinastija Hafsida|Hafsidi]] |} ]] |} '''Kasni srednji vijek''' [[periodizacija|period]] je [[historija Evrope|evropske historije]] koji obično obuhvata 14. i 15. vijek (c. 1301–1500). Kasni srednji vijek uslijedio je nakon [[razvijeni srednji vijek|razvijenog srednjeg vijeka]] i prethodio je [[rano moderno doba|ranom modernom dobu]] (i, u većem dijelu Evrope, [[renesansa|renesansi]]). Oko 1300. godine, vijekovi blagostanja i rasta u Evropi privedeni su svom kraju. Niz gladi i pošasti, uključujući [[Velika glad (1315-1317)|veliku glad 1315–1317]] i [[crna smrt|crnu smrt]], smanjile su populaciju na oko polovicu one prije tih nesreća.<ref>Austin Alchon, Suzanne (2003). A pest in the land: new world epidemics in a global perspective. University of New Mexico Press. str. 21. {{ISBN|0-8263-2871-7}}.</ref> Zajedno sa padom u brojnosti populacije došli su i društveni nemiri i [[endemsko ratovanje]]. [[Francuska]] i [[Engleska]] prošle su kroz ozbiljne seljačke bune, kao što su [[žakerija]] i [[seljački ustanak u Engleskoj]], kao i preko vijek naizmjeničnih sukoba u sklopu [[stogodišnji rat|Stogodišnjeg rata]]. Nadovezujući se na mnoge probleme tog perioda, [[Katolička Crkva]] je bila slomljena [[zapadni raskol|Zapadnim raskolom]]. Ti se događaji svi zajedno nekada nazivaju [[kriza kasnog srednjeg vijeka|krizom kasnog srednjeg vijeka]].<ref>Cantor, str. 480.</ref> Unatoč tim krizama 14. vijek je također bio vrijeme velikog napretka u umjetnosti i nauci. Nakon obnovljenog interesovanja za [[stara Grčka|grčke]] i [[stari Rim|rimske]] tekstove koje se ukorijenilo u razvijenom srednjem vijeku, započela je [[renesansa|talijanska renesansa]]. Zadubljenost u latinske tekstove počela je prije [[renesansa 12. vijeka|renesanse 12. vijeka]] kroz kontakt sa [[Arapi]]ma tokom [[križarski ratovi|križarskih ratova]], ali je dostupnost važnih grčkih tekstova povećana sa [[pad Carigrada (1453)|zauzimanjem Carigrada]] od strane [[Osmansko Carstvo|Osmanlija]], kada su mnogi [[Bizantsko Carstvo|bizantski]] učenjaci morali prebjeći na Zapad, prije svega u [[Italija|Italiju]].<ref>Cantor, str. 594.</ref> Zajedno sa tim prilivom klasičnih ideja došao je izum [[štamparstvo|štamparstva]], koji je podrupirao širenje štampane riječi i demokratiziranog učenja. Te dvije stvari kasnije su dovele do [[reformacija|protestantske reformacije]]. Pri kraju tog perioda nastupilo je [[velika geografska otkrića|doba otkrića]]. Uspon [[Osmansko Carstvo|Osmanskog Carstva]], koji je kulminirao [[Pad Carigrada (1453)|padom Carigrada]] 1453. godine, razorio je posljednje ostatke Bizantskog Carstva i srezao mogućnost trgovine sa istokom. Evropljani su bili prisiljeni tražiti nove trgovinske rute, što je dovelo do ekspedicije [[Kristofor Kolumbo|Kolumba]] do [[Amerike|Amerika]] 1492. godine i [[Vasco da Gama|Da Gaminog]] oplovljavanja [[Indijski podkontinent|Indije]] i [[afrika|Afrike]] 1498. godine. Njihova otkrića ojačala su ekonomiju i moć evropskih nacija. Promjene koje su proizišle iz tih događaja navele su mnoge naučnike na to da posmatraju taj period kao kraj srednjeg vijeka i početak [[novi vijek|novog vijeka]] i [[Evropa ranog modernog doba|Evrope ranog modernog doba]]. Međutim, ta podjela je donekle umjetna, budući da izučavanje antičkih izvora nikada nije bilo sasvim odsutno u evropskom društvu. Zbog toga je postojao [[teza kontinuiteta|razvojni kontinuitet]] između [[stari vijek|starog vijeka]] (preko [[antika|klasične antike]]) i [[novi vijek|novog vijeka]]. Neki historičari, naročito u Italiji, radije uopće ne govore o kasnom srednjem vijeku, već ga radije vide kao prelaz sa razvijenog perioda srednjeg vijeka na renesansu i moderno doba. {{TOC limit|limit=4}} == Historiografija i periodizacija == Naziv "kasni srednji vijek" odnosi se na jedan od tri perioda srednjeg vijeka, zajedno sa ranim i razvijenim srednjim vijekom. [[Leonardo Bruni]] je bio prvi historičar koji je koristio trodijelnu periodizaciju u svom djelu ''Historija naroda Firence'' (1442).<ref name="Hankins">Leonardo Bruni, James Hankins, ''History of the Florentine people'', Svezak 1, Knjige 1–4, (2001), str. xvii.</ref> [[Flavio Biondo]] je koristio sličan okvir u djelu ''Decenije historije od opadanja Rimskog Carstva'' (1439–1453). Trodijelna periodizacija postala je standardna nakon što je njemački historičar [[Christoph Cellarius]] objavio ''Univerzalnu historiju podijeljenu na stari, srednjovjekovni i novi period'' (1683). Za historičare 18. vijeka koji su istraživali 14. i 15. vijek, centralna tema je bila [[renesansa]], sa svojim ponovnim otkrićem starog učenja i pojavom induvidualnog duha.<ref>Brady ''et al.'', str. xiv; Cantor, str. 529.</ref> Srce te obnove leži u [[Italija|Italiji]], gdje je, prema riječima [[Jacob Burckhardt|Jacoba Burckhardta]]: "Čovjek postao duhovna jedinka i prepoznao se kao takvog".<ref>{{cite book|first=Jacob|last=Burckhardt|authorlink=Jacob Burckhardt|title=The Civilization of the Renaissance in Italy|edition=|publisher=|location=|year=1860|page=121|id=|url=|isbn=0-06-090460-7}}</ref> Taj prijedlog kasnije je izazvan i tvrdilo se da je 12. vijek bio period većeg kulturnog postignuća.<ref>{{cite book|first= Charles Homer|last=Haskins|authorlink=Charles Homer Haskins|title= The Renaissance of the Twelfth Century|edition=|publisher= Harvard University Press|location=Cambridge, Mass.|year=1927|id=|url=https://archive.org/details/renaissanceoftw00char|isbn= 0-19-821934-2}}</ref> Nakon što su se ekonomske i demografske metode počele primjenjivati na istraživanje historije, rastao je trend posmatranja kasnog srednjeg vijeka kao perioda recesije i krize. [[Belgija|Belgijski]] historičar [[Henri Pirenne]] nastavio je podjelu [[rani srednji vijek|ranog]], [[razvijeni srednji vijek|razvijenog]] i kasnog srednjeg vijeka u godinama oko [[prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]].<ref>"Les periodes de l'historie du capitalism", ''Academie Royale de Belgique. Bulletin de la Classe des Lettres'', 1914.</ref> Ipak, njegov je [[Nizozemska|nizozemski]] kolega, [[Johan Huizinga]], bio glavni odgovorni za populariziranje pesimističnog pogleda na kasni srednji vijek, sa svojom knjigom ''[[Jesen srednjeg vijeka]]'' (1919).<ref>{{cite book|first=Johan|last=Huizinga|authorlink=Johan Huizinga|title=The Waning of the Middle Ages: A Study of the Forms of Life, Thought and Art in France and the Netherlands in the XIVth and XVth Centuries|edition=|publisher=E. Arnold|location=London|year=1924|page=|id=|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.60030|isbn=0-312-85540-0}}</ref> Za njega, čije se istraživanje fokusiralo na [[francuska|Francusku]] i [[nizozemska|Nizozemsku]] umjesto Italije, očajanje i pad su bile glavne teme, a ne preporod.<ref name="Allmand299,Cantor530">Allmand, str. 299; Cantor, str. 530.</ref> Moderna historiografija tog perioda postigla je koncenzus između ta dva ekstrema inovacije i krize.<ref name="Allmand299,Cantor530"/> Sada se (obično) priznaje da su uslovi bili znatno drugačiji sjeverno i južno od Alpa, a u talijanskoj historiografiji "kasni srednji vijek" se često sasvim izbjegava.<ref>Le Goff, str. 154. Vidjeti npr. {{cite book|first=John M.|last=Najemy|authorlink=|title=Italy in the Age of the Renaissance: 1300–1550|edition=|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|year=2004|page=|isbn=0-19-870040-7|url=}}</ref> Naziv "renesansa" se još uvijek smatra korisnim za opisivanje određenih intelektualnih, kulturnih ili umjetničkih razvoja, ali ne kao određujuća osobina jedne čitave evropske historijske epohe.<ref name="Bradyxvii">Brady ''et al.'', str. xvii.</ref> Period od ranog 14. vijeka do 16. vijeka (a ponekada ga i uključujući) karakteriziraju drugi trendovi: demografski i ekonomski pad popraćen obnovom, kraj zapadnog religijskog jedinstva i naknadna pojava [[nacionalna država|nacionalne države]] i širenje evropskog utjecaja u ostatku svijeta.<ref name="Bradyxvii"/> == Historija == Granice [[kršćanski svijet|kršćanske Evrope]] još uvijek su bile u procesu svog ocrtavanja u 14. i 15. vijeku. Iako je [[Velika moskovska kneževina]] počinjala odbijati [[Mongolsko Carstvo|Mongole]], a [[Pirinejski poluotok|pirinejska]] kraljevstva završila [[Reconquista|Reconquistu]] poluotoka i usmjerile pogled prema van, [[Balkan]] je pao pod dominanciju [[Osmansko Carstvo|Osmanskog Carstva]].<ref name="For references, see below">Za izvore, vidjeti dolje.</ref> Za to vrijeme, preostale nacije kontinenta zaglibile su u gotovo stalnim unutrašnjim i vanjskim sukobima.<ref>Allmand (1998), str. 3; Holmes, str. 294; Koenigsberger, str. 299–300.</ref> Ta situacija postepeno je dovela do integracije centralnog autoriteta i pojave [[nacionalna država|nacionalne države]].<ref name="BradyJones">Brady et al., str. xvii; Jones, str. 21.</ref> Finansijski zahtjevi rata izazvali su viši nivo oporezivanja, što je dovelo do pojave predstavničkih tijela&nbsp;– najpoznatiji primjer vjerojatno je [[Engleski parlament]].<ref>Allmand (1998), str. 29; Cantor, str. 514; Koenigsberger, str. 300–3.</ref> Rastu sekularnog autoriteta dodatno je doprinio pad papinstva sa [[zapadni raskol|Zapadnim raskolom]] i dolaskom [[Protestantska reformacija|protestantske reformacije]].<ref>Brady et al., str. xvii; Holmes, str. 276; Ozment, str. 4.</ref> === Sjeverna Evropa === :''Glavni članci: [[Historija Danske|Danska]], [[Historija Norveške|Norveška]], [[Historija Švedske|Švedska]]'' Nakon neuspješnog ujedinjenja [[Švedska|Švedske]] i [[Norveška]] 1319–1365., panskandinavska [[Kalmarska unija]] uvedena je 1397. godine.<ref>Hollister, str. 366; Jones, str. 722.</ref> Šveđani su od početka bili neradi članovi te unije kojom su dominirali [[Danska|Danci]]. U pokušaju da potlači Šveđane, kralj [[Christian II od Danske]] je ubio veliki broj švedskih aristokrata u [[Stockholmski masakr|Stockholmskom masakru]] 1520. godine. Međutim, to je samo dovelo do dodatnog neprijateljstva i Švedska se osamostalila za stalno 1523. godine.<ref>Allmand (1998), str. 703</ref> Norveška, s druge strane, postala je neravnopravan član unije i ostala sa Danskom do 1814. godine.<ref>{{cite book|first=Sverre|authorlink2=Knut Mykland|last2=Mykland|first2=Knut|last=Bagge|authorlink=Sverre Bagge|title=Norge i dansketiden: 1380–1814|edition=2nd|publisher=Cappelen|location=Oslo|year=1989|isbn=978-82-02-12369-7|url=}}</ref> [[Island]] je imao koristi od svoje relativne izolacije i bio je posljednja [[skandinavija|skandinavska]] zemlja koju je pogodila [[Crna smrt]].<ref>Allmand (1998), str. 673.</ref> Za to vrijeme, nordijske kolonije na [[Grenland]]u su izumrle, vjerojatno zbog ekstremnih vremenskih uslova u 15. vijeku.<ref>Allmand (1998), str. 193.</ref> Ti uslovi možda su bili posljedica [[Malo ledeno doba|Malog ledenog doba]].<ref>{{cite web|url=http://ircamera.as.arizona.edu/NatSci102/NatSci102/text/extlittleice.htm|title=The Little Ice Age: When global cooling gripped the world|publisher=The Washington Post|author=Alan Cutler|date=1997-08-13|accessdate=2008-03-12|archive-date=2019-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022092543/http://ircamera.as.arizona.edu/NatSci102/NatSci102/text/extlittleice.htm|dead-url=yes}}</ref> === Sjeverozapadna Evropa === {{Main|Engleska u srednjem vijeku|Škotska u kasnom srednjem vijeku|Wales u kasnom srednjem vijeku}} Smrt [[Alexander III od Škotske|Alexandra III]] od [[Škotska|Škotske]] 1286. bacio je zemlju u krizu sukcesije, a engleski kralj, [[Edward I od Engleske|Edward I]], doveden je da riješi taj problem arbitražom. Edward je proglasio suverenitet nad Škotskom, što je dovelo do [[Škotski ratovi za nezavisnost|Škotskih ratova za nezavisnost]].<ref>Jones, str. 348–9.</ref> Englezi su na kraju pobijeđeni, a Škoti su uspjeli stvoriti snažniju državu pod [[Stuart (dinastija)|dinastijom Stuarta]].<ref>Jones, str. 350–1; Koenigsberger, str. 232; McKisack, str. 40.</ref> Od 1337. godine, pažnja Engleske uglavnom je bila usmjerena prema Francuskoj u [[Stogodišnji rat|Stogodišnjem ratu]].<ref>Jones, str. 351.</ref> Pobjeda [[Henry V od Engleske|Henrika V.]] u [[Bitka kod Azincourta|Bici kod Agincourta]] 1415. nakratko je utrla put ujedinjenju ta dva kraljevstva, ali njegov sin [[Henry VI od Engleske|Henrik VI]] uskoro je izgubio sve osvojeno.<ref>Allmand (1998), str. 458; Koenigsberger, str. 309.</ref> Gubitak Francuske doveo je do nemira u zemlji. Ubrzo nakon kraja rata 1453. godine započeli su dinastički sukobi [[Ratovi ruža|Ratova ruža]] (c. 1455–1485), u koje su bile uključene suprotničke dinastije [[Lancaster (dinastija)|Lancaster]] i [[York (dinastija)|York]].<ref>Allmand (1998), str. 458; Nicholas, str. 32–3.</ref> Rat je završio stupanjem [[Henry VII od Engleske|Henrika VII]] iz porodice [[Tudor (dinastija)|Tudora]] na prijesto. On je nastavio ono što su započeli kraljevi Yorka, izgradivši snažnu, centraliziranu monarhiju.<ref>Hollister, str. 353; Jones, str. 488–92.</ref> Dok je pažnja Engleske bila usmjerena drugdje, [[Hiberno-Normani|hiberno-normanski]] lordovi u [[Irska|Irskoj]] postepeno su se sve više asimilirali sa irskim društvom, te je tom ostrvu dozvoljeno uspostavljanje praktične neovisnosti pod engleskim suverenitetom.<ref>McKisack, str. 228–9.</ref> === Zapadna Evropa === :''Glavni članci: [[Francuska u srednjem vijeku|Francuska]], [[Burgundsko Vojvodstvo|Burgundija]], [[Burgundska Nizozemska]]'' [[Datoteka:Map France 1477-en.svg|thumb|Francuska u kasnom 15. vijeku: mozaik feudalnih teritorija]] [[Francuska]] [[dinastija Valois]], koja je naslijedila [[dinastija Capet|dinastiju Capet]] 1328. godine, na početku je bila marginalizirana u vlastitoj državi, prvo od strane engleskih snaga tokom [[Stogodišnji rat|Stogodišnjeg rata]], a kasnije od strane moćnog [[Burgundsko Vojvodstvo|Burgundskog Vojvodstva]].<ref>Hollister, str. 355; Holmes, str. 288-9; Koenigsberger, str. 304.</ref> Pojava [[Ivana Orleanska|Ivane Orleanske]] kao vojnog vođe promijenio je tok rata u korist Francuza, a inicijativu je kasnije preuzeo kralj [[Louis XI od Francuske|Louis XI]].<ref>Duby, str. 288-93; Holmes, str. 300.</ref> U međuvremenu, [[Karlo Smjeli]], grof Burgundije, susreo se sa otporom u svojim pokušajima da učvrsti svoje posjede, naročito od strane [[Švicarska|Švicarske Konfederacije]] formirane 1291. godine.<ref>Allmand (1998), str. 450-5; Jones, str. 528-9.</ref> Kada je Karlo ubijen u [[Burgundski ratovi|burgunskim ratovima]] u [[bitka kod Nancyja|bici kod Nancyja]] 1477. godine, [[Burgundsko Vojvodstvo]] ponovo je zauzeto od strane Francuske.<ref>Allmand (1998), str. 455; Hollister, str. 355; Koenigsberger, str. 304.</ref> U isto vrijeme, [[Burgundska Grofovija]] i bogata [[Burgundska Nizozemska]] pristupile su [[Sveto Rimsko Carstvo|Svetom Rimskom Carstvu]] pod [[Habsburzi|habsburškom]] kontrolom, uspostavivši konflikt u nadolazećim vijekovima.<ref>Allmand (1998), str. 455; Hollister, str. 363; Koenigsberger, str. 306-7.</ref> === Centralna Evropa === :''Glavni članci: [[Njemačka u kasnom srednjem vijeku|Njemačka]]'', ''[[Historija češkog kraljevstva 1197-1419|Bohemija]]'', ''[[Ugarska]]'', ''[[Historija Poljske|Poljska]]'', ''[[Litvanija u srednjem vijeku|Litvanija]]'' [[Bohemija]] je napredovala u 14. vijeku, a [[Zlatna bula 1356.]] učinila je kralja Bohemije prvim među carskim [[izborni knez|izbornim kneževima]], ali je [[Husitski ratovi|Husitska revolucija]] bacila tu zemlju u krizu.<ref>Holmes, str. 311–2; Wandycz, str. 40</ref> [[Sveto Rimsko Carstvo]] prešlo je u ruke [[Habsburg]]a 1438. godine, gdje je ostala do svog raspada 1806. godine.<ref>Hollister, str. 362; Holmes, str. 280.</ref> Unatoč ogromnoj teritoriji koju su Habsburzi držali, samo Carstvo ostalo je rasparčano, a mnogo stvarne moći ležalo je u rukama pojedinačnih kneževina.<ref>Cantor, str. 507; Hollister, str. 362.</ref> Uz to, finansijske institucije poput [[hanza|Hanze]] i porodice [[Fuggeri|Fugger]] imali su veliku moć, i na ekonomskom i na političkom nivou.<ref>Allmand (1998), str. 152–153; Cantor, str. 508; Koenigsberger, str. 345.</ref> [[Datoteka:Silver mine, Kutna Hora.jpg|thumb|left|Iskopavanje i obrada srebra u gradu [[Kutná Hora]], Bohemija, 15. vijek]] Kraljevstvo [[Mađarska]] doživjelo je svoje zlatno doba u 14. vijeku.<ref>Wandycz, str. 38.</ref> Vladavine [[Anžuvinici|anžuvinskih]] kraljeva [[Karlo I. Robert|Karla Roberta]] (1308–42) i njegovog sina [[Ludovik I. Veliki|Ludovika Velikog]] (1342–82) bile su obilježene uspjehom.<ref>Wandycz, str. 40.</ref> Ta država jako se obogatila kao glavni evropski dobavljač zlata i srebra.<ref>Jones, str. 737.</ref> Ludovik Veliki vodio je uspješne kampanje od Litvanije do južne Italije, i od Poljske do sjeverne Grčke. Imao je najveći vojni potencijal 14. vijeka, sa svojim ogromnim vojskama (često od preko 100 000 vojnika). Za to vrijeme, [[Poljska]] je usmjerila pažnju na istok, budući da je njenom [[poljsko-litvanska unija|unijom]] sa [[Litvanija|Litvanijom]] nastao ogroman entitet u tom regionu.<ref>Koenigsberger, str. 318; Wandycz, str. 41.</ref> Ta unija i preobraćanje Litvanije također su označili kraj [[paganizam|paganizma]] u Evropi.<ref>Jones, str. 7.</ref> Ludovik nije ostavio muškog nasljednika nakon svoje smrti 1382. godine. Umjesto toga, nasljednikom je proglasio mladog princa [[Žigmund Luksemburški|Žigmunda Luksemburškog]], kojemu je tada bilo 11 godina. Mađarska vlastela to nije prihvatila te je rezultat bio interni rat. Žigmund je na kraju postigao potpunu kontrolu nad Mađarskom i uspostavio svoj dvor u Budimu i Višegradu. Obja mjesta ponovo su izgrađena i dorađena i smatrala su se najbogatijima u Evropi u to vrijeme. Naslijedivši prijesto Bohemije i Svetog Rimskog Carstva, Žigmund je nastavio provoditi sovju politiku iz Mađarske, ali je bio zaokupiran borbama sa [[Husiti]]ma i [[Osmansko Carstvo|Osmanskim Carstvom]], koje je postajalo sve veća prijetnja za Evropu početkom 15. vijeka. Kralj Matija Korvin od Mađarske vodio je najveću najamničku vojsku tog doba, [[Mađarska Crna Armija|Mađarsku Crnu Armiju]], koju je iskoristio za osvajanje [[Bohemija|Bohemije]] i [[Austrija|Austrije]] i u borbi protiv [[Osmansko Carstvo|Osmanskog Carstva]]. Međutim, slava Kraljevstva završila je u ranom 16. vijeku, kada je kralj [[Ludovik II. Jagelović]] ubijen u [[Mohačka bitka|Mohačkoj bici]] 1526. godine protiv Osmanskog Carstva. Mađarska je zatim pala u ozbiljnu krizu i bila osvojena, čime je uništen njen značaj u centralnoj Evropi u srednjem vijeku. === Istočna Evropa === {{Main|Velika moskovska kneževina}} Država [[Kijevska Rusija]] pala je u 13. vijeku zbog [[Mongolska osvajanja|mongolske invazije]].<ref>Martin, str. 100–1.</ref> [[Velika moskovska kneževina]] je nakon toga postala moćna, odnijevši značajnu pobjedu protiv [[Zlatna Horda|Zlatne Horde]] u [[Bitka na Kulikovom polju|bici na Kulikovom polju]] 1380. godine.<ref>Koenigsberger, str. 322; Jones, str. 793; Martin, str. 236–7.</ref> Međutim, ta pobjeda nije prekinula tatarsku vladavinu u toj regiji, a direktnu je korist od nje imala [[Velika kneževina Litvanija]], koja je proširila svoj utjecaj istočno.<ref>Martin, str. 239.</ref> Pod vladavinom [[Ivan III., moskovski veliki knez|Ivana Velikog]] (1462–1505), Moskva je postala velika regionalna sila, a aneksija ogromne [[Novgorodska republika|Novgorodske republike]] 1478. postavila je temelje ruske nacionalne države.<ref>Allmand (1998), str. 754; Koenigsberger, str. 323.</ref> Nakon [[Pad Carigrada (1453)|pada Carigrada]] 1453. godine, ruski prinčevi počeli su se smatrati nasljednicima [[Bizantsko Carstvo|Bizantskog Carstva]]. Na koncu su preuzeli titulu [[car]]eva, a Moskva je opisana kao [[treći Rim]].<ref>Allmand, str. 769; Hollister, str. 368.</ref> === Jugoistočna Evropa === :''Glavni članci: [[Bizantsko Carstvo#Restauracija i pad|Bizantsko Carstvo]], [[Drugo bugarsko carstvo|Bugarska]], [[Dušanovo carstvo|Srbija]], [[Albanske kneževine|Albanija]]'' [[Datoteka:Siege of Belgrade (1456), Ottoman miniature.jpg|thumb|250px|Osmanska minijatura [[Opsada Beograda (1456)|opsade Beograda]] 1456.]] Bizantsko Carstvo je dugo vremena dominiralo u politici i kulturi istočnog [[Sredozemno more|Sredozemlja]].<ref>Hollister, str. 49.</ref> Međutim, do 14. se vijeka gotovo sasvim urušilo u državu koja je plaćala danak Osmanskom Carstvu, koncentrirana oko grada Carigrada i nekoliko enklava u [[Grčka|Grčkoj]].<ref>Allmand (1998), str. 771–4; Mango, str. 248.</ref> Sa [[Pad Carigrada (1453)|padom Carigrada]] 1453. godine, Bizantsko Carstvo je potpuno uništeno.<ref>Hollister, str. 99; Koenigsberger, str. 340.</ref> [[Drugo bugarsko carstvo|Bugarsko Carstvo]] do 14. je vijeka bilo u padu, a uspon [[Srbija|Srbije]] obilježen je srpskom pobjedom nad Bugarima u [[bitka kod Velbužda|bici kod Velbužda]] 1330. godine.<ref>Jones, str. 796–7.</ref> Do 1346. godine, srpski kralj [[Dušan Nemanjić]] proglašen je carem.<ref>Jones, str. 875.</ref> Ipak, srpska dominacija bila je kratkog vijeka; srpska vojska pod vođstvom Lazara Hrebljevanovića pobijeđena je od strane Osmanlija u [[bitka na Kosovu|bici na Kosovu]] 1389. godine, gdje je većina srpske vlastele ubijena, a jug zemlje potpao pod osmansku okupaciju, budući da je većina južne Bugarske postala osmanski teritorij [[bitka na Marici|1371]]. godine.<ref name="Hollister, str. 339">Hollister, str. 360; Koenigsberger, str. 339.</ref> Preostali sjeverni dijelovi Bugarske napokon su osvojeni 1396. godine, Srbija je pala 1459, Bosna 1463, a Albanija je konačno podređena 1479, tek nekoliko godina nakon smrti [[Skanderbeg]]a. [[Beograd]], u to vrijeme pod mađarskom vladavinom, bio je posljednji veliki balkanski grad koji je pao pod osmansku vladavinu, i to 1521. godine. Do kraja srednjeg vijeka, čitav [[balkan]]ski poluotok anektiran je ili je postao [[vazal]] Osmanlija.<ref name="Hollister, str. 339"/> === Jugozapadna Evropa === :''Glavni članci: [[Italija u srednjem vijeku|Italija]]'', ''[[Kruna Aragona]]'', ''[[Španija u srednjem vijeku|Španija]]'', ''[[Historija Portugala|Portugal]]'' [[Avignon]] je bio sjedište [[papa|papinstva]] od 1309. do 1376. godine.<ref>Hollister, str. 338.</ref> Sa povratkom pape u [[Rim]] 1378. godine, [[papinska Država]] razvila se u veliku sekularnu silu, što je kulminiralo moralno korumpiranim papinstvom [[Aleksandar VI.|Alekandra VI]].<ref>Allmand (1998), str. 586; Hollister, str. 339; Holmes, str. 260.</ref> [[Firenca]] se počela isticati među talijanskim gradovima-državama po svom finansijskom poslovanju, a dominantna porodica [[Medici]] postala je pokretač [[renesansa|renesanse]] svojim pokroviteljstvom umjetnosti.<ref>Allmand, str. 150, 155; Cantor, str. 544; Hollister, str. 326.</ref> Ostali gradovi-države u sjevernoj [[Italija|Italiji]] također su proširili svoje teritorije i učvrstili svoju moću, prije svega u [[Milan]]u i [[Venecija|Veneciji]].<ref>Allmand (1998), str. 547; Hollister, str. 363; Holmes, str. 258.</ref> [[Rat Sicilijanske večernje]] je do ranog 14. vijeka već podijelio južnu Italiju na [[dinastija Trastámara|aragonsku]] [[Kraljevina Sicilija|Kraljevinu Siciliju]] i [[dinastija Valois-Anjou|anžuvinsko]] [[Napuljsko Kraljevstvo]].<ref>Cantor, str. 511; Hollister, str. 264; Koenigsberger, str. 255.</ref> Ta dva kraljevstva su 1442. ujedinjena pod aragonskom kontrolom.<ref>Allmand (1998), str. 577.</ref> Vjenčanje [[Isabel I od Castille|Isabele I od Castille]] i [[Fernando II od Aragona|Fernanda II od Aragona]] 1469. i smrt [[Huan II od Aragona|Huana II od Aragona]] 1479. godine doveli su do nastanka današnje [[Španija|Španije]].<ref>Hollister, str. 356; Koenigsberger, str. 314; Reilly, str. 209.</ref> [[Granada]] je 1492. preuzeta od [[Mauri|Maura]], čime je završena [[Reconquista]].<ref>Allmand (1998), str. 162; Hollister, str. 99; Holmes, str. 265.</ref> [[Portugal]] je tokom 15. vijeka&nbsp;– naročito pod [[Henrik Moreplovac|Henrikom Moreplovcem]]&nbsp;– postepeno istraživao obalu [[Afrika|Afrike]], a 1498. godine [[Vasco da Gama]] je otkrio morski put do [[Indija|Indije]].<ref>Allmand (1998), str. 192; Cantor, 513.</ref> Španski monarsi odgovorili su na izazov Portugalaca finansirajući ekspediciju [[Kristofor Kolumbo|Kristofora Kolumba]] za pronalaženje zapadnog morskog puta do Indije, što je dovelo do otkrića [[Amerike]] 1492. godine.<ref>Cantor, 513; Holmes, str. 266–7.</ref> == Evropsko društvo u kasnom srednjem vijeku == {{see also|Kriza kasnog srednjeg vijeka}} [[Datoteka:Les Très Riches Heures du duc de Berry octobre detail.jpg|thumb|Seljaci obrađuju polja za zimu [[drljača|drljačom]] i siju zimske usjeve. U pozadini se nalazi [[Louvre]], c. 1410]] Oko 1300.–1350. [[srednjovjekovni topli period]] ustupio je mjesto [[malo ledeno doba|malom ledenom dobu]].<ref>{{cite book|first=Jean M.|last=Grove|authorlink=|title=The Little Ice Age|edition=|publisher=Routledge|location=London|year=2003|isbn=0-415-01449-2}}</ref> Hladnija klima rezultirala je poljoprivrednim krizama, od kojih je prva poznata kao [[Velika glad (1315-1317)]].<ref>Jones, p. 88.</ref> Međutim, demografske posljedice te gladi nisu bile toliko oštre koliko [[pandemija|kuge]] do kojih je došlo kasnije u tom vijeku, naročito [[crna smrt]].<ref>{{Cite book|first=Barbara F.|last=Harvey|author-link=|editor-last=Campbell|editor-first=B.M.S.|contribution=Introduction: The 'Crisis' of the Early Fourteenth Century|title=Before the Black Death: Studies in The 'Crisis' of the Early Fourteenth Century|year=1991|pages=1–24|place=Manchester|publisher=Manchester University Press|isbn=0-7190-3208-3|postscript=<!--None-->}}</ref> Procjene stope smrtnosti izazvane tom epidemijom imaju raspon od jedne trećine do gotovo 60%.<ref>Jones, pp. 136–8;Cantor, str. 482.</ref> Do oko 1420. godine, nagomilani efekat ponavljajućih kuga i gladi smanjio je populaciju Evrope na možda manje od trećinu nego u prethodnom vijeku.<ref>Herlihy (1997), p. 17; Jones, str. 9.</ref> Efekte prirodnih nesreća dodatno su pogoršali oružani sukobi; to je naročito bio slučaj u Francuskoj za tokom [[stogodišnji rat|Stogodišnjeg rata]].<ref>Hollister, str. 347.</ref> Budući da je evropska populacija znatno opala, ostalo je više zemlje za preživjele i radna snaga je stoga postala skuplja.<ref>Duby, str. 270; Koenigsberger, str. 284; McKisack, str. 334.</ref> Pokušaji zemljoposjednika da na silu smanje plate, poput [[statut radnika|Statuta radnika]] u Engleskoj 1351. godine, bili su osuđeni na propast.<ref>Koenigsberger, str. 285.</ref> Ti pokušaji rezultirali su ničim više do podsticanju ozlojeđenosti među seljacima, što je dovodilo do pobuna poput francuske [[žakerija|žakerije]] 1358. i engleskog [[Engleski seljački ustanak (1381)|seljačkog ustanka]] 1381. godine.<ref>Cantor, str. 484; Hollister, str. 332; Holmes, str. 303.</ref> Dugoročni efekat bio je praktični kraj [[kmetstvo|kmetstva]] u Zapadnoj Evropi.<ref>Cantor, str. 564; Hollister, str. 332–3; Koenigsberger, str. 285.</ref> S druge strane, u Istočnoj Evropi, zemljoposjednici su uspjeli iskoristiti situaciju kako bi prisilili seljake u još ograničenije ropstvo.<ref>Hollister, str. 332–3; Jones, str. 15.</ref> Preokreti izazvani Crnom smrću učinili su određene manjinske grupe naročito ranjivima, prije svega [[jevreji|Jevreje]],<ref>Chazan, str. 194.</ref> koji su često bivali optuženi za nesreće. Antijevrejski [[pogrom]]i provođeni su u čitavoj Evropi; u februaru 1349. godine, 2000 Jevreja ubijeno je u [[Strazbur]]u.<ref>Hollister, str. 330; Holmes, str. 255.</ref> Države su također vršile diskriminaciju protiv Jevreja. Monarsi su popuštali zahtjevima naroda, te su Jevreji prognani iz Engleske 1290. godine, iz Francuske 1306., iz Španije 1492. i iz Portugala 1497. godine.<ref>Brady et al., str. 266–7; Chazan, str. 166, 232; Koenigsberger, str. 251.</ref> Dok su Jevreji patili zbog progona, jedna grupa koja je vjerojatno doživjela određeno osnaživanje u kasnom srednjem vijeku bile su žene. Velike društvene promjene tog perioda otvorile su nove mogućnosti za žene na području trgovine, učenja i religije.<ref name="Klapisch-Zuber268">Klapisch-Zuber, str. 268.</ref> Ipak, u isto vrijeme, žene su također bile predmet okrivljavanja i progona, budući da je vjerovanje u [[vještičarstvo]] poraslo.<ref name="Klapisch-Zuber268"/> Do sredine 14. vijeka, Evropa je doživjela postepen porast [[urbanizacija|urbanizacije]].<ref>Hollister, str. 323; Holmes, str. 304.</ref> Crna smrt je također opustošila gradove, ali je uloga urbanih područja kao središta učenja, trgovine i uprave osigurala nastavljen rast.<ref>Jones, str. 164; Koenigsberger, str. 343.</ref> Do 1500. godine, [[Venecija]], [[Milan]], [[Napulj]], [[Pariz]] i [[Konstantinopolj]] su vjerojatno imali po više od 100 000 stanovnika.<ref name="Allmand125">Allmand (1998), str. 125</ref> Još 22 grada imala su preko 40 000; većina ih se nalazila u Italiji i na Pirinejskom poluotoku, ali su neki bili i u Francuskoj, Svetom Rimskom Carstvu, Nizozemskoj, zajedno sa [[London]]om u Engleskoj.<ref name="Allmand125"/> == Vojna historija == {{Main|Srednjovjekovno ratovanje}} {| style="float:right; width:222px; margin:0 0 1em 1em;" |- ! style="color:#black; background:#f8eaba; font-size:100%; text-align:center;"|[[Srednjovjekovno ratovanje]] |- | [[File:Battle of crecy froissart.jpg|thumb|center| Minijatura [[bitka kod Crécyja|bitke kod Crécyja]] (1346)<br /> Manuskript ''[[Froissartove hronike|Hronika]]'' [[Jean Froissart|Jeana Froissarta]].<br /> ---- [[Stogodišnji rat]] bio je vrijeme mnogih vojnih novina. ]] |} Kroz bitke kao što su kod [[Bitka zlatnih mamuza|Courtraija]] (1302), [[Bitka kod Bannockburna|Bannockburna]] (1314) i [[Bitka kod Morgartena|Morgarten]] (1315), vladarima većih teritorija u Evropi postalo je jasno da je konjica izgubila svoju feudalnu prednost i da je dobro opremljena [[Pješadija u srednjem vijeku|pješadija]] bila isplativija.<ref>Jones, str. 350; McKisack, str. 39; Verbruggen, str. 111.</ref> Kroz [[Wales u kasnom srednjem vijeku|Velške ratove]] Englezi su se upoznali sa i usvojili vrlo efikasan [[velški luk|dugi luk]].<ref>Allmand (1988), str. 59; Cantor, str. 467.</ref> Ukoliko se njime ispravno rukovalo, to oružje dalo im je veliku prednost nad Francuzima u Stogodišnjem ratu.<ref>McKisack, str. 240, Verbruggen, str. 171–2</ref> Uvođenje [[barut]]a znatno je utjecalo na način ratovanja.<ref>Contamine, str. 139–40; Jones, str. 11–2.</ref> Iako su ga Englezi koristili već kod [[Bitka kod Crécyja|Bitke kod Crécyja]] 1346. godine, [[vatreno oružje]] isprva je imalo malen efekat na bojnom polju.<ref>Contamine, str. 198–200.</ref> Velike promjene donesene su upotrebom [[top]]ova kao [[opsadne sprave|opsadnog oružja]]; nove metode na kraju će promijeniti arhitektonsku strukturu [[fortifikacija|utvrda]].<ref>Allmand (1998), str. 169; Contamine, str. 200–7.</ref> Također je došlo do promjene u regrutiranju i sastavu vojski. Upotrebu [[regrutacija|državnih]] ili feudalnih regruta postepeno su zamijenile plaćene trupe članova svite ili strani [[najamnik|najamnici]].<ref>Cantor, str. 515.</ref> Ta praksa vezuje se za [[Edward III od Engleske|Edwarda III od Engleske]] i [[kondotjer]]e talijanskih gradova-država.<ref>Contamine, str. 150–65; Holmes, str. 261; McKisack, str. 234.</ref> U čitavoj Evropi, [[švicarska|švicarski]] [[švicarski najamnici|vojnici]] bili su naročito traženi.<ref>Contamine, str. 124, 135.</ref> U isto vrijeme, u tom je periodu došlo do pojave prvih stalnih vojski. U Francuskoj su pod [[dinastija Valois|dinastijom Valois]], zbog velikih zahtjeva Stogodišnjeg rata, oružane snage postepeno poprimile stalnu prirodu.<ref>Contamine, str. 165–72; Holmes, str. 300.</ref> Paralelno sa vojnim razvojem došlo je i do složenijih [[viteštvo|viteških]] pravila ponašanja za ratničku klasu.<ref>Cantor, str. 349; Holmes, str. 319–20.</ref> Taj novootkriveni etos može se vidjeti kao odgovor na opadajuću vojnu ulogu aristokratije i postepeno je postao gotovo sasvim odvojen od svog vojnog porijekla.<ref>Hollister, str. 336.</ref> Duh viteštva izražen je kroz novi ([[sekularnost|sekularni]])<ref>{{Cite web |url= http://www.newadvent.org/cathen/03691a.htm|title= New Advent|accessdate=3 februar-вељача 2016 |work= |publisher= |date=}}</ref>; prvi od njih je bio [[Red sv. Đorđa]], kojeg je osnovao [[Karlo I. Robert]] 1325. godine, dok je najpoznatiji vjerojatno bio engleski [[Red podvezice]], kojeg je Edward III osnovao 1348. godine.<ref>Cantor, str. 537; Jones, str. 209; McKisack, str. 251.</ref> == Kršćanski konflikt i reforma == === Crkveni raskol === {{Main|Zapadni raskol}} Rastuća dominacija francuske krune nad [[papinstvo]]m kulminiralo je prelaskom [[Sveta stolica|Svete stolice]] u [[Avignon]] 1309. godine.<ref>Cantor, str. 496.</ref> Kada se papa 1377. vratio u [[Rim]], to je dovelo do biranja različitih papa u Avignonu i Rimu, zbog čega je došlo do [[zapadni raskol|crkvenog raskola]] (1378–1417).<ref>Cantor, str. 497; Hollister, str. 338; Holmes, str. 309.</ref> Raskol je politički podijelio Evropu; dok su Francuska, njen saveznik Škotska i španska kraljevstva podržavali avignonsko papinstvo, Engleska je kao neprijatelj Francuske stala iza pape u Rimu, zajedno sa Portugalom, Skandinavijom i većinom njemačkih prinčeva.<ref>Hollister, str. 338; Koenigsberger, str. 326; Ozment, str. 158.</ref> Na [[Sabor u Konstanci|Saboru u Konstanci]] (1414–1418) papinstvo je ponovo ujedinjeno u Rimu.<ref>Cantor, str. 498; Ozment, str. 164.</ref> Iako je jedinstvo Zapadne Crkve trajalo još stotinu godina i iako je papinstvo u tom vremenu doživjelo veće materijalno bogatstvo nego ikada prije, Crkveni raskol je načinio nepopravljivu štetu.<ref>Koenigsberger, str. 327–8; MacCulloch, str. 34.</ref> Interne borbe unutar Crkve smanjile su njeno pravo na univerzalnu vladavinu i promovirale su [[antiklerikalizam]] među narodom i njihovim vladarima, čime je otvoren put reformacijskim pokretima.<ref>Hollister, str. 339; Holmes, str. 260; Koenigsberger, str. 327–8.</ref> === Protestantska reformacija === {{main|Protestantska reformacija}} [[Datoteka:Jan Hus at the Stake.jpg|thumb|180px|Spaljivanje [[Jan Hus|Jana Husa]] na lomači]] Iako su mnogi od događaja bili izvan tradicionalnog vremenskog perioda srednjeg vijeka, kraj jedinstva Zapadne Crkve ([[protestantska reformacija]]) bio je jedan od istaknutih osobina srednjovjekovnog perioda.<ref name="Bradyxvii"/> [[Katolička Crkva]] dugo se borila protiv heretičkih pokreta, ali je tokom kasnog srednjeg vijeka počela dobijati zahtjeve za reformu iznutra.<ref>Poznat izvještaj o prirodi i suzbijanju heretičkog pokreta napisao je [[Emmanuel Le Roy Ladurie]] - {{cite book|first=|last=|authorlink=|title=Montaillou: Cathars and Catholics in a French Village, 1294–1324|edition=|publisher=Scolar Press|location=London|year=1978|isbn=0-85967-403-7|author=Emmanuel Le Roy Ladurie.}}</ref> Prvi od njih došao je od [[Univerzitet u Oxfordu|oksfordskog]] profesora [[John Wycliffe|Johna Wycliffea]] u Engleskoj.<ref>MacCulloch, str. 34–5.</ref> Wycliffe je smatrao da bi [[Biblija]] trebala biti jedini autoritet u religijskim pitanjima i protivio se [[transupstancijacija|transupstancijaciji]], [[celibat]]u i [[oprost]]u.<ref>Allmand (1998), str. 15; Cantor, str. 499–500; Koenigsberger, str. 331.</ref> Unatoč utjecajnim pobornicima među engleskom aristokratijom, među kojima je bio [[John od Genta]], tom pokretu nije dozvoljen opstanak. Iako samom Wycliffeu nije nauđeno, njegovi sljedbenici, [[lolardi]], na kraju su potisnuti u Engleskoj.<ref>Allmand (1998), str. 15–6; MacCulloch, str. 35.</ref> Vjenčanje [[Richard II od Engleske|Richarda II od Engleske]] sa [[Ana Češka (1366.-1394.)|Anom Češkom]] ostvarilo je kontakt između te dvije nacije i dovelo lolardske ideje u njenu domovinu.<ref>Holmes, str. 312; MacCulloch, str. 35–6; Ozment, str. 165.</ref> Učenja češkog svećenika [[Jan Hus|Jana Husa]] zasnivala su se na onima Johna Wycliffea, ali su njegovi sljedbenici, [[husiti]], imali veći politički utjecaj nego lolardi.<ref>Allmand (1998), str. 16; Cantor, str. 500.</ref> Hus je dobio mnoge sljedbenike u [[Bohemija|Bohemiji]] i 1414. je zatraženo od njega da se pojavi na Saboru u Konstanci da bi obranio svoj slučaj.<ref>Allmand (1998), str. 377; Koenigsberger, str. 332.</ref> Njegovo spaljenje na lomači zbog jeresi 1415. izazvalo je narodni ustanak u češkim zemljama.<ref>Koenigsberger, str. 332; MacCulloch, str. 36.</ref> Naknadni [[husitski ratovi]] bili su neuspješni zbog internih svađa i nisu doveli religijsku ili nacionalnu nezavisnost za [[Česi|Čehe]], ali su i Katolička Crkva i njemački element u zemlji oslabili.<ref>Allmand (1998), str. 353; Hollister, str. 344; Koenigsberger, str. 332–3.</ref> [[Martin Luther]], njemački monah, započeo je njemačku [[reformacija|reformaciju]] postavivši [[95 teza]] crkvu zamka u [[Wittenberg]]u 31. oktobra 1517. godine.<ref>MacCulloch, str. 115.</ref> Neposredna provokacija koja je prouzrokovala taj čin bila je [[Lav X.|papina]] obnova indulgencija za izgradnju nove [[Bazilika sv. Petra|Bazilike sv. Petra]] 1514. godine.<ref>MacCulloch, str. 70, 117.</ref> Luther je pozvan da oporekne svoju jeres na [[Wormski registar|Wormskom registru]] 1521. godine.<ref>MacCulloch, str. 127; Ozment, str. 245.</ref> Kada je on to odbio učiniti, [[Karlo V., car Svetog Rimskog Carstva|Karlo V]] je zabranio njegovo djelovanje u Carstvu.<ref>MacCulloch, str. 128.</ref> Dobivši zaštitu od strane [[Friedrich III, birač Saksonije|Friedricha Mudrog]], bio je u poziciji prevesti Bibliju na [[njemački jezik|njemački]].<ref>Ozment, str. 246.</ref> Za mnoge sekularne vladare protestantska je reformacija bila dobrodošla prilika za širenje bogatstva i utjecaja.<ref>Allmand (1998), str. 16–7; Cantor, str. 500–1.</ref> Katolička Crkva srela se sa izazovima reformacijskih pokreta sa katoličkom reformacijom, odnosno [[kontrareformacija|kontrareformacijom]].<ref>MacCulloch, str. 107; Ozment, str. 397.</ref> Evropa je podijeljena na sjeveni protestantski i južni katolički dio, što je dovelo do religijskih ratova 16. i 17. vijeka.<ref>MacCulloch, str. 266; Ozment, str. 259–60.</ref> == Obrt i trgovina == {| style="float:right; width:222px; margin:0 0 1em 1em;" |- ! style="color:#black; background:#f8eaba; font-size:100%; text-align:center;"|Medieval Merchant Routes |- | [[File:Late Medieval Trade Routes.jpg|thumb|400px|center| Glavne trgovinske rute u kasnoj srednjovjekovnoj Evropi.<br /> ---- {{color box|Black}} [[Hanza]]<br /> {{color box|Blue}} [[Venecija]]nske<br /> {{color box|Red}} [[đenova|Đenovske]]<br /> {{color box|Purple}} Venecijske i đenovske<br /> {{color box|#6a6a6a}} (''istačkano'') Kopnene i riječne rute ]] |} Sve dominantnija pozicija [[Osmansko carstvo|Osmanskog carstva]] u istočnom [[Sredozemno more|Sredozemlju]] predstavljalo je prepreku trgovini za zapadne kršćanske nacije, koje su stoga počele tražiti alternative.<ref>Allmand (1998), str. 159–60; Pounds, str. 467–8.</ref> Portugalski i španski istraživači otkrivali su nove trgovinske rute&nbsp;– južno od [[Afrika|Afrike]] do [[Indija|Indije]] i preko [[Atlantski okean|Atlantskog okeana]] do [[Amerika|Amerike]].<ref>Hollister, str. 334–5.</ref> Kako su [[đenova|đenovski]] i [[venecija]]nski trgovci otvarali direktne morske rute sa [[Flandrija|Flandrijom]], [[sajmovi šampanjca]] izgubili su na značaju.<ref>Cipolla (1976), str. 275; Koenigsberger, str. 295; Pounds, str. 361.</ref> U isto vrijeme, izvoz engleske vune prebacio se sa sirove vune na obrađenu tkaninu, što je izazvalo gubitke za proizvođače tkanina u Nizozemskoj.<ref>Cipolla (1976), str. 283; Koenigsberger, str. 297; Pounds, str. 378–81.</ref> U [[Baltičko more|Baltičkom]] i [[Sjeverno more|Sjevernom moru]], [[Hanza]] je dosegla vrhunac svoje moći u 14. vijeku, ali je počela opadati u petnaestom.<ref>Cipolla (1976), str. 275; Cipolla (1994), str. 203, 234; Pounds, str. 387–8.</ref> U kasnom 13. i ranom 14. vijeku, došlo je do procesa&nbsp;– prije svega u Italiji, ali djelimično i u Carstvu&nbsp;– kojeg su historičari nazvali "trgovinskom revolucijom".<ref>Koenigsberger, str. 226; Pounds, str. 407.</ref> Među novinama tog perioda bili su novi oblici [[korporacija|partnerstvo]] i izdavanje [[osiguranje|osiguranja]], koji su zajedno doprinijeli smanjenju rizika u trgovinskim poduhvatima; [[mjenica|mjenice]] i ostali vidovi razmjene kredita koje su zaobilazile [[kanonsko pravo]] za [[inovjerci|inovjerce]] protiv [[lihvarstvo|lihvarstva]] i uklonile opasnosti nošenja [[plemeniti metal|buljona]]; i novi oblici [[računovodstvo|računovodstva]], naročito [[dvojno knjigovodstvo]], koje je omogućilo veću preglednost i tačnost.<ref>Cipolla (1976), str. 318–29; Cipolla (1994), str. 160–4; Holmes, str. 235; Jones, str. 176–81; Koenigsberger, str. 226; Pounds, str. 407–27.</ref> Sa finansijskim širenjem, trgovačka elita pomnije je branila trgovačka prava. U gradovima je došlo do uspona [[esnaf]]a, dok su na državnom nivou posebne firme dobijale monopole nad određenim trgovinama, kao što je engleska stega za vunu.<ref>Jones, str. 121; Pearl, str. 299–300; Koenigsberger, str. 286, 291.</ref> Korisnici tih razvoja akumulirali su ogromno bogatstvo. Porodice poput [[Fuggeri|Fuggera]] u Njemačkoj, [[Medici]] u Italiji, [[Grof Suffolka|de la Poleovi]] u Engleskoj i pojedinci kao što je [[Jacques Coeur]] u Francuskoj finansirali su ratove kraljeva i time postigli veliki politički utjecaj.<ref>Allmand (1998), str. 150–3; Holmes, str. 304; Koenigsberger, str. 299; McKisack, str. 160.</ref> Iako nema sumnje da je demografska kriza 14. vijeka izazvala dramatičan pad u proizvodnji i trgovini u ''apsolutnom'' smislu, u toku je debata među historičarima po pitanju toga da li je pad bio veći od pada populacije.<ref>Pounds, str. 483.</ref> Iako je prema starijoj prihvaćenoj teoriji umjetnička proizvodnja renesanse bila rezultat većeg bogatstva, novija istraživanja ukazuju na to da je možda došlo do "renesansne depresije".<ref>{{cite journal|first=C.M.|last=Cipolla|authorlink=Carlo Maria Cipolla|year=1964|title=Economic depression of the Renaissance?|journal=[[The Economic History Society|Economic History Review]]|volume=xvi|issue=|pages=519–24|accessdate=|doi=10.2307/2592852}}</ref> Unatoč ubjedljivim argumentima koji idu tome u prilog, statistički dokazi jednostavno su previše nepotpuni da bi se napravio definitivan zaključak.<ref>Pounds, str. 484–5.</ref> == Umjetnost i nauka == {| style="float:right; width:222px; margin:0 0 1em 1em;" |- ! style="color:#black; background:#f8eaba; font-size:100%; text-align:center;"|Srednjovjekovna umjetnost |- | [[File:Giotto - Scrovegni - -36- - Lamentation (The Mourning of Christ) adj.jpg|thumb|center| [[Giotto]]v ''Ukop Isusa'', [[Kapela Arena]]. ---- Giottovi trodimenzionalni i psihološki ubjedljivi likovi bili su preteče [[renesansa|renesanse]]. ]] |} U 14. vijeku dominantnom akademskom trendu [[skolastika|skolastike]] suprotstavio se [[renesansni humanizam|humanistički]] pokret. Iako prevashodno pokušaj revitaliziranja [[klasični jezik|klasičnih jezika]], taj pokret je također doveo do inovacija u polju nauke, umjetnosti i književnosti, potpomognut impulsima od [[Bizantsko Carstvo|bizantskih]] učenjaka koji su morali izbjeći na zapad nakon [[Pad Carigrada (1453)|pada Carigrada]] 1453. godine.<ref>Allmand (1998), str. 243–54; Cantor, str. 594; Nicholas, str. 156.</ref> U nauci, klasični autoriteti poput [[Aristotel]]a osporeni su prvi put još od antike. U umjetnosti, humanizam je poprimio oblik [[renesansa|renesanse]]. Iako je renesansa 15. vijeka bila izrazito lokaliziran fenomen&nbsp;– ograničen uglavnom na gradove-države sjeverne Italije&nbsp;– umjetnički razvoj također se odvijao na sjeveru, prije svega u Nizozemskoj. === Filozofija, nauka i tehonologija === {{Main|Srednjovjekovna filozofija|Historija nauke u srednjem vijeku|Srednjovjekovna tehnologija}} Preovladavajuća doktrina 13. vijeka bilo je [[tomizam|tomističko]] pomirenje učenja [[Aristotel]]a sa [[kršćanska teologija|kršćanskom teologijom]].<ref>Jones, str. 42; Koenigsberger, str. 242.</ref> [[Osuda 1277.]], provedena na [[Univerzitet u Parizu|Univerzitetu u Parizu]], postavila je ograničenja na ideje koje bi se mogle protumačiti kao heretičke - ograničenja koja su imala utjecaja na [[aristotelizam|aristotelovsku]] misao.<ref name="SEP 1277">{{cite web|url=http://plato.stanford.edu/entries/condemnation/|title=Condemnation of 1277|publisher=[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]]|author=Hans Thijssen|year=2003|accessdate=2008-04-21}}</ref> [[William Occam]] je predstavio alternativu, insistirajući na tome da svijet razuma i svijet vjere trebaju biti odvojeni. Ockham je uveo princip štedljivosti&nbsp;– ili [[Occamova oštrica|Occamovu oštricu]]&nbsp;– prema kojem jednostavna teorija ima prednost u odnosu na složeniju, a nagađanja o fenomenima koji se ne mogu posmatrati se izbjegavaju.<ref>Grant, str. 142; Nicholas, str. 134.</ref> [[Datoteka:European Output of Manuscripts 500–1500.png|thumb|left|Evropska proizvodnja manuskripta od 500. do 1500. godine. Rastući trend u proizvodnji knjiga nastavio se u ovom periodu.<ref>Buringh, Eltjo; van Zanden, Jan Luiten: "Charting the “Rise of the West”: Manuscripts and Printed Books in Europe, A Long-Term Perspective from the Sixth through Eighteenth Centuries", ''The Journal of Economic History'', Svezak 69, Br. 2 (2009), str.&nbsp;409–445 (416, tabela 1)</ref>]] Taj novi pristup oslobodio je naučnu špekulaciju od dogmatskih ograničenja aristotelovske nauke i utro je put novim pristupima. Došlo je do velikog pomaka naročito u polju teorija o [[gibanje|gibanju]], kada su veliki učenjaci kao što su [[Jean Buridan]], [[Nicole Oresme]] i [[Oxfordski računari]] osporili Aristotelov rad.<ref>Grant, str. 100–3, 149, 164–5.</ref> Buridan je razvio teoriju ''impetusa'' kao uzroka kretanja projektila, što je bio važan korak naprijed prema modernom konceptu [[inercija|inercije]].<ref>Grant, str. 95–7.</ref> Djela tih učenjaka predvidjela su [[heliocentrizam|heliocentrički]] svjetonazor [[Nikola Kopernik|Nikole Kopernika]].<ref>Grant, str. 112–3.</ref> Određeni tehnološki izumi tog perioda&nbsp;– bilo [[Arapi|arapskog]] ili [[kina|kineskog]] porijekla ili izvorni evropski izumi&nbsp;– imali su veliki utjecaj na političke i društvene razvoje, a među njima najviše [[barut]], [[štamparska mašina]] i [[kompas]]. Uvođenje baruta u polje ratovanja nije utjecalo samo na vojnu organizaciju, već je i potpomoglo napredovanju nacionalne države. [[Johann Gutenberg|Gutenbergova]] štamparska mašina pokretnog tipa omogućila je ne samo [[protestantska reformacija|reformaciju]], već i širenje znanja koje će postepeno dovesti do egalitarnijeg društva. [[Kompas]], zajedno sa napretkom u brodogradnji i drugim izumima, kao što su [[unakrsna palica]] i [[mornarskih astrolab]], omogućio je plovidbu [[Svjetski okean|Svjetskim okeanom]] i rane faze [[kolonijalizam|kolonijalizma]].<ref>Jones, str. 11–2; Koenigsberger, str. 297–8; Nicholas, str. 165.</ref> Ostali izumi imali su veći utjecaj na svakodnevnicu, kao što su [[naočari]] i [[sat]] na težinski pogon.<ref>Grant, str. 160; Koenigsberger, str. 297.</ref> === Vizuelna umjetnost i arhitektura === {{Main|Srednjovjekovna umjetnost|Srednjovjekovna arhitektura}} [[Datoteka:MZK 003 Nr 01 Fig 27 - Holzwohnhaus Halberstadt Aufbau.jpg||thumb|upright|Urbana stambena zgrada, kasni 15. vijek, Halberstadt, Njemačka]] Preteča [[renesansa|renesansne]] umjetnosti može se prepoznati već u [[Giotto di Bondone|Giottovim]] djelima iz 14. vijeka. Giotto je bio prvi slikar još od antike koji je pokušao predstaviti trodimenzionalnu stvarnost i obdariti svoje likove stvarnim ljudskim emocijama.<ref>Cantor, str. 433; Koenigsberger, str. 363.</ref> Međutim, do najvažnijeg razvoja došlo je u Firenci u 15. vijeku. Bogatstvo trgovačke klase omogućilo je opsežno pokroviteljstvo umjetnosti, a prva među pokroviteljima bila je porodica Medici.<ref>Allmand (1998), str. 155; Brotton, str. 27.</ref> U tom periodu došlo je do važnih tehnoloških inovacija, kao što su princip [[linearna perspektiva|linearne perspektive]] u djelima [[Masaccio|Masaccia]] koja je kasnije opisao [[Filippo Brunelleschi|Brunelleschi]].<ref>Burke, str. 24; Koenigsberger, str. 363; Nicholas, str. 161.</ref> Veći realizam također je postignut naučnim istraživanjem anatomije, što su uveli umjetnici poput [[Donatello|Donatella]].<ref>Allmand (1998), str. 253; Cantor, str. 556.</ref> To se može vidjeti naročito dobro na njegovim skulpturama, nadahnutim proučavanjem klasičnih modela.<ref>Cantor, str. 554; Nichols, str. 159–60.</ref> Kako se centar tog pokreta pomijerao u Rim, taj je period kulminirao majstorima [[visoka renesansa|visoke renesanse]]: [[Leonardo da Vinci|da Vincijem]], [[Michelangelo Buonarotti|Michelangelom]] i [[Rafael|Raphaelom]].<ref>Brotton, str. 67; Burke, str. 69.</ref> Ideje talijanske renesanse su prešle preko Alpa u sjevernu Evropu polako, ali je u Nizozemskoj također došlo do važnih umjetničkih inovacija.<ref>Allmand (1998), str. 269; Koenigsberger, str. 376.</ref> Iako nije bio&nbsp;– kako se to prije smatralo&nbsp;– otkrivač slikarstva uljanim bojama, [[Jan van Eyck]] je bio pobornik tog novog medijuma i koristio ga je za stvaranje vrlo realističnih i detaljnih djela.<ref>Allmand (1998), str. 302; Cantor, str. 539.</ref> Te dvije kulture utjecale su jedna na drugu i učile jedna od druge, ali je slikarstvo u Nizozemskoj ostalo više fokusirano na teksture i površine nego idealizirani talijanski sastavi.<ref>Burke, str. 250; Nicholas, str. 161.</ref> U zemljama sjeverne Evrope, [[gotička arhitektura]] ostala je norma, a gotička je katedrala dalje razrađena.<ref>Allmand (1998), str. 300–1, Hollister, str. 375.</ref> U Italiji, s druge strane, arhitektura je krenula drugim smjerom, i tu nadahnuta klasičnim idealima. Krunsko djelo tog perioda bila je [[Santa Maria del Fiore]] u [[Firenca|Firenci]], sa Giottovim tornjem sa satom, [[Lorenzo Ghiberti|Ghibertijevim]] kapijama krstionica i [[Filippo Brunelleschi|Brunelleschijevom]] katedralnom kupolom neviđenih razmjera.<ref>Allmand (1998), str. 305; Cantor, str. 371.</ref> === Književnost === {{further|Srednjovjekovna književnost}} [[Datoteka:Michelino DanteAndHisPoem.jpg|thumb|left|275px|[[Dante Alighieri|Dante]], [[Domenico di Michelino|Michelino]]]] Najvažniji razvoj u književnosti kasnog srednjeg vijeka bio je uspon govornih jezika.<ref>Jones, str. 8.</ref> Govorni jezik koristio se u Engleskoj još od 8. vijeka, a u Francuskoj od 11. vijeka, a najpopularniji žanrovi su bili [[chanson de geste]], trubadurske lirike i romantični epovi, ili [[viteški roman]]i.<ref>Cantor, str. 346.</ref> Iako je Italija kasnila sa razvojem domaće književnosti na govornom jeziku, upravo je tu došlo do najvažnijeg razvoja u nadolazećem periodu.<ref>Curtius, str. 387; Koenigsberger, str. 368.</ref> [[Dante Alighieri|Danteova]] ''[[Božanstvena komedija]]'', napisana u ranom 14. vijeku, spojila je srednjovjekovni pogled na svijet sa klasičnim idealima.<ref>Cantor, str. 546; Curtius, str. 351, 378.</ref> Još jedan pokretač korištenja talijanskog jezika bio je [[Giovanni Boccaccio|Boccaccio]] sa svojim ''[[Decameron]]om''.<ref>Curtius, str. 396; Koenigsberger, str. 368; Jones, str. 258.</ref> Primjena govornog jezika nije obuhvatala odbacivanje [[latinski jezik|latinskog]], te su i Dante i Boccaccio mnogo pisali, kako na latinskom, tako i na talijanskom, kao što će to kasnije učiniti i [[Petrarka]] (čiji je ''[[Il Canzoniere|Kanconijer]]'' također promovirao govorni jezik i čiji se sadržaj smatra prvim modernim [[lirika|lirskim pjesmama]]).<ref>Curtius, str. 26; Jones, str. 258; Koenigsberger, str. 368.</ref> Zajedno, ta tri pjesnika ustanovila su [[toskansko narječje]] kao normu za moderni [[talijanski jezik]].<ref>Koenigsberger, str. 369.</ref> Novi književni stil brzo se širio, a u Francuskoj je utjecao na pisce kao što su [[Eustache Deschamps]] i [[Guillaume de Machaut]].<ref>Jones, str. 264.</ref> U Engleskoj, [[Geoffrey Chaucer]] je potpomogao uspostavljanju [[srednjoengleski jezik|srednjoengleskog jezika]] kao književnog jezika sa svojim ''[[The Canterbury Tales|Canterburyjskim pričama]]'', koje su sadržavale raznolike pripovjedače i priče (uključujući i neke prevedene od Boccaccia).<ref>Curtius, str. 35; Jones. str. 264.</ref> Širenje književnosti na govornom jeziku na kraju je dospjelo i u Bohemiju, te baltičke, slavenske i bizantske zemlje.<ref>Jones, str. 9.</ref> === Muzika === {{Main|Srednjovjekovna muzika}} [[Datoteka:Vielle.jpg|right|thumb||Muzičar svira [[vijela|vijelu]], srednjovjekovni manuskript]] Muzika je bila važan dio i sekularne i duhovne kulture, a na univerzitetima činila je ''[[quadrivium]]'' humanističkih nauka.<ref>Allmand, str. 319; Grant, str. 14; Koenigsberger, str. 382.</ref> Od ranog 13. vijeka, dominantna sveta muzička forma bio je [[motet]] - sastav sa tekstom u nekoliko dijelova.<ref>Allmand, str. 322; Wilson, str. 229.</ref> Od 1330-ih pa nadalje razvijao se [[polifonija|polifoni]] stil, koji je bio složeniji spoj neovisnih glasova.<ref>Wilson, str. 229, 289–90, 327.</ref> Polifonija je bila česta u sekularnoj muzici [[provansa]]lskih [[trubadur]]a. Mnogi od njih bili su žrtve [[katarski krstaški rat|katarskog krstaškog rata]] u 13. vijeku, ali njihov utjecaj dosegao je papski dvor u Avignonu.<ref>Koenigsberger, str. 381; Wilson, str. 329.</ref> Glavni predstavnici novog stila, koji se često naziva ''[[ars nova]]'' (u kontrastu sa ''[[ars antiqua]]''), bili su kompozitori [[Philippe de Vitry]] i [[Guillaume de Machaut]].<ref>Koenigsberger, str. 383; Wilson, str. 329.</ref> U Italiji, gdje su provensalski trubaduri također našli utočište, odgovarajući period se naziva [[trecento]], a vodeći kompozitori bili su [[Giovanni da Cascia]], [[Jacopo da Bologna]] i [[Francesco Landini]].<ref>Wilson, str. 357–8, 361–2.</ref> Istaknuti reformator pravoslavne crkvene muzike iz prve polovine 14. vijeka bio je [[Jovan Kukuzelis]]; on je također uveo sistem notacije koji se naširoko koristio na [[Balkan]]u u sljedećim vijekovima. === Pozorište === {{Main|Srednjovjekovno pozorište}} Na [[Britanska ostrva|Britanskim ostrvima]], drame su tokom srednjeg vijeka stvarane u oko 127 različitih gradova. Ti [[mirakul]]i na govornom jeziku pisani su u ciklusima velikog broja drama: u [[Yorkski mirakuli|Yorku]] (48 plays), [[Chesterski mirakuli|Chesteru]] (24), [[Wakefieldski mirakuli|Wakefieldu]] (32) i [[Mirakuli u nepoznatim gradovima|nepoznatim gradovima]] (42). Veći broj drama koje se u tom periodu izvodile u [[Francuska|Francuskoj]] i [[Njemačka|Njemačkoj]] opstao je, a neke vrste religijskih drama izvodile su se u gotovo svakoj evropskoj zemlji u kasnom srednjem vijeku. Mnoge od njih sadržavale su elemente [[komedija|komedije]], [[đavo]]le, [[zlikovac|zlikovce]] i [[klaun]]ove.<ref>Brockett and Hildy (2003, 86)</ref> Drame sa poukom pojavile su se kao zasebna dramska forma oko 1400. i bile su popularne do oko 1550. godine. Najinteresantnija drama sa poukom je ''Zamak ustrajnosti'' (en. ''[[The Castle of Perseverance]]''), koja prikazuje napredak [[čovjek|čovječanstva]] od rođenja do smrti. Međutim, najpoznatija drama sa poukom i moguće najpoznatija srednjovjekovna drama je ''Običan čovjek'' (en. ''[[Everyman]]''). Obični čovjek dobije poziv od [[smrt]]i, pokuša pobjeći i na kraju se preda neminovnosti. Putem ga napuštaju [[srodstvo|srodnici]], [[roba|dobra]] i prijatelji - samo ga [[dobra djela]] slijede u grob. Krajem kasnog srednjeg vijeka u [[Engleska|Engleskoj]] i [[Evropa|Evropi]] su se počeli pojavljivati profesionalni glumci. [[Richard III od Engleske|Richard III]] i [[Henry VII od Engleske|Henry VII]] održavali su malene grupe profesionalnih glumaca. Njihove drame izvodile su se u velikoj dvorani prebivališta plemića, često sa uzdignutom platformom na jednom kraju za publiku i "zaslonom" na drugom kraju za glumce. Od važnosti su također bile [[pantomima|pantomime]], koje su se izvodile u [[božić]]noj sezoni, i dvorske [[maskarada|maskarade]]. Maskarade su bile naročito popularne za vladavine [[Henry VIII|Henryja VIII]], koji je sagradio Kuću užitaka i stvorio poziciju magistra užitaka 1545. godine.<ref name="BH101">Brockett and Hildy (2003, 101-103)</ref> Srednjovjekovnim dramama došao je kraj zbog mnogih faktora, ukljujući slabeću moć [[Katolička Crkva|Katoličke Crkve]], [[protestantska reformacija|protestantsku reformaciju]] i zabranu religijskih drama u mnogim državama. [[Elizabeta I]] zabranila je sve religijske drame 1558. godine, a drame iz velikih ciklusa do 1580-ih više se nisu izvodile. Slično tome, religijske drame zabranjene su u [[Nizozemska|Nizozemskoj]] 1539. godine, u [[Papinska Država|Papinskim Državama]] 1547. i u [[Pariz]]u 1548. godine. Napuštanje tih drama uništilo je međunarodno pozorište koje je do tada postojalo i natjeralo je svaku državu da razvije vlastitu dramsku formu. Također je omogućilo dramaturzima da se okrenu sekularnim temama, a oživljeni interes za [[antička Grčka|grčko]] i [[stari Rim|rimsko]] pozorište pružio im je savršenu mogućnost.<ref name="BH101"/> === Nakon srednjeg vijeka === {{Main|Rano moderno doba}} Nakon kraja kasnog srednjeg vijeka, [[renesansa]] se od južnoevropske regije neravnomjerno proširila kontinentalnom Evropom. Intelektualna transformacija renesanse smatra se mostom između srednjeg vijeka i modernog doba. Evropljani su kasnije započeli [[velika geografska otkrića|vrijeme velikih geografskih otkrića]]. Zajedno sa prilivom klasičnih ideja došlo je i otkriće štampanja, koje je omogućilo širenje štampane riječi i demokratiziralo učenje. Te dvije stvari dovest će do [[protestantska reformacija|protestantske reformacije]]. Evropljani su također otkrili nove trgovačke rute, kao što je bio slučaj sa [[Kristofor Kolumbo|Kolumbovim]] putovanjem do [[amerika|Amerike]] 1492. godine, i [[Vasco da Gama|Da Gaminim]] oplovljavanjem [[Afrika|Afrike]] i [[indijski potkontinent|Indije]] 1498. godine. Njihova otkrića ojačala su ekonomiju i moć evropskih nacija. == Osmanlije i Evropa == {| style="float:right; margin:0 0 1em 1em;" |- ! style="color:#black; background:#f8eaba; font-size:100%; text-align:center;" colspan="2"|Osmanlije i Evropa |- | [[File:Battle of Nandorfehervar.jpg|thumb|center| Sveti [[Ivan Kapistran]] i mađarske vojske bore se protiv [[Osmansko Carstvo|Osmanskog Carstva]] u [[Opsada Beograda (1456)|opsadi Beograda]] 1456. ]] |- |[[File:Hungarian-Turkish wars.jpg|thumb|center| Kampanja Crne vojske kralja [[Matija Korvin|Matije Korvina]]. ]] |} Na kraju 15. vijeka [[Osmansko Carstvo]] napredovalo je u čitavoj [[Jugoistočna Evropa|Jugoistočnoj Evropi]], na kraju osvojivši [[Bizantsko Carstvo]] i proširivši svoju kontrolu nad balkanskim državama. Mađarska je bila posljednji bedem latinskog kršćanskog svijeta na Istoku i borila se za vladavinu tokom dva vijeka. Nakon tragične smrti mladog kralja [[Vladislav I.|Vladislava I.]] u [[Bitka kod Varne|Bici kod Varne]] 1444. protiv Osmanlija, kraljevstvo je dospjelo u ruke grofa [[Janoš Hunjadi|Janoša Hunjadija]], koji je postao regent-vladar Mađarske (1446–1453). Hunyadi se smatra jednom od najvažnijih vojnih ličnosti 15. vijeka: pada [[Pio II.]] dodijelio mu je titulu ''Athleta Christi'' ili Prvak Krista, zbog toga što je bio jedina nada u otporu Osmanlijama od napredovanja prema Centralnoj i Zapadnoj Evropi. Hunjadi je u [[Opsada Beograda (1456)|opsadi Beograda]] 1456. pobijedio Osmanlije, što je bila najveća pobjeda protiv tog carstva u decenijama. Ta bitka postala je pravi križarski rat protiv muslimana, budući da je seljake motivirao franjevački kaluđer Sveti [[Ivan Kapistran]], koji je došao iz Italije izričući Sveti rat. Efekat koji je to stvorilo u to vrijeme bio je jedan od glavnih faktora koji su potpomogli postizanje pobjede. Međutim, preuranjena smrt mađarskog grofa ostavila je Panoniju nezaštićenu i u haosu.<ref>Draskóczy, István (2000). '''A tizenötödik század története'''. Pannonica Kiadó. Budapest: Hungary.</ref> U izuzetno neobičnom događaju za srednji vijek, Hunjadijev sin, Matija, izabran je za kralja Mađarske od strane vlastele. Time je prvi put krunisan član aristokratske (a ne kraljevske) porodice.<ref>Engel Pál, Kristó Gyula, Kubinyi András. (2005) Magyarország Története 1301- 1526. Budapest, Hungary: Osiris Kiadó.</ref> Kralj [[Matija Korvin]] od [[Mađarska|Mađarske]] (1458–1490) bio je jedna od najistaknutijih osoba tog perioda, usmjeravajući kampanje na Zapad, osvojivši Bohemiju u odgovoru na papin poziv za pomoć protiv [[Husiti|husitskih]] protestanata. Osim toga, u rješavanju političkih neprijateljstava sa njemačkim carem [[Friedrich III. Habsburški|Friedrichom III. Habsburškim]], napao je njegove zapadne domene. Matija je organizirao [[Crna vojska|Crnu vojsku]] sastavljenu od najamničkih vojnika, koja se smatra najvećom vojskom tog vremena. Koristeći to moćno oružje, mađarski kralj ratovao je protiv turskih vojski i zaustavio je Osmanlije tokom svoje vladavine. Nakon Matijine smrti i krajem Crne vojske, Osmansko Carstvo dobilo je na snazi i Centralna Evropa bila je bez odbrane. U [[Mohačka bitka|Mohačkoj bici]] snage Osmanskog Carstva sravnile su mađarsku vojsku i [[Ludovik I. Veliki]] utopio se u potoku Csele dok je pokušavao pobjeći. Vođa mađarske vojske, Pál Tomori, također je poginuo u toj bici. To se smatra jednom od posljednjih bitki srednjeg vijeka.<ref>Fügedi, Erik. (2004). '''Uram Királyom'''. Fekete Sas Kiadó Budapest:Hungary.</ref> == Hronologija == {{main|Hronologija srednjeg vijeka}} <timeline> ImageSize = width:800 height:310 PlotArea = width:720 height:275 left:65 bottom:20 AlignBars = justify Colors = id:time value:rgb(0.7,0.7,1) # id:period value:rgb(1,0.7,0.5) # id:age value:rgb(0.95,0.85,0.5) # id:era value:rgb(1,0.85,0.5) # id:eon value:rgb(1,0.85,0.7) # id:filler value:gray(0.8) # background bar id:black value:black Period = from:1300 till:1500 TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1300 ScaleMinor = unit:year increment:1 start:1300 PlotData = align:center textcolor:black fontsize:8 mark:(line,black) width:10 shift:(0, -3) bar:Opće color:era from: 1300 till: 1350 text:[[Kriza kasnog srednjeg vijeka|Kriza srednjeg vijeka]] from: 1350 till: 1450 text:Kasni srednji vijek bar:Opće color:filler from: 1450 till: 1500 shift:(2,4) text:[[Novi]] from: 1450 till: 1500 shift:(2,-7) text:[[Rani novi vijek|(rani period)]] bar:S.Evropa color:age from: 1300 till: 1400 text:[[Pokrštavanje Skandinavije|Pokrštavanje]] from: 1400 till: 1500 text:[[Kalmarska unija]] bar:B.otoci color:age from: 1300 till: 1500 text:[[Kraljevina Engleska]] bar:Pirineji color:age from: 1300 till: 1492 text:[[Reconquista]] bar:Pirineji color:filler from: 1492 till: 1500 text:[[Renesansa]] bar:I.Evropa color:age from: 1300 till: 1400 text:[[Velika kneževina Litvanija|Litvanija]] from: 1400 till: 1485 text:[[Velika moskovska kneževina|Moskva]] bar:I.Evropa color:filler from: 1485 till: 1500 text:[[Renesansa]] bar:C.Evropa color:age from: 1300 till: 1494 text:[[Sveto Rimsko Carstvo]] bar:C.Evropa color:filler from: 1494 till: 1500 text:[[Njemačka renesansa]] bar:Apenini color:age from: 1300 shift:(0,-7) till: 1500 text:[[Talijanska renesansa|(talijanska renesansa)]] from: 1300 shift:(0,4) till: 1500 text:[[Renesansa]] bar:Balkan color:age from: 1300 till: 1389 text:[[Drugo bugarsko carstvo]] from: 1389 till: 1500 text:[[Osmansko Carstvo|Osmanlije]] bar:S.Istok color:age from: 1300 till: 1500 text:[[Mamelučki sultanat|Mameluci]] bar:C.Azija color:age from: 1300 till: 1500 shift:(-120,-7) text:[[Čagatajski kanat]] from: 1300 till: 1500 shift:(-120,4) text:[[Zlatna Horda]] bar:Kina color:age from: 1300 till: 1368 text:[[Dinastija Yuan|Yuan]] from: 1368 till: 1500 text:[[Dinastija Ming|Ming]] bar:Japan color:age from: 1300 till: 1333 text:[[Kamakura period|Kamakura]] from: 1333 till: 1336 text:[[Kenmu obnova|Kenmu]] from: 1336 till: 1500 text:[[Muromachi period|Muromachi]] bar:Koreja color:age from: 1300 till: 1392 text:[[Goryeo]] from: 1392 till: 1500 text:[[Dinastija Joseon|Joseon]] bar:Indija color:age from: 1300 till: 1500 text:[[Islamski sultanati u Italiji|Islamski sultanati]] bar:S.Amerika color:age from: 1300 till: 1500 shift:(0,-4) text:[[Misisipijska kultura]] bar:C.Amerika color:age from: 1300 till: 1500 shift:(0,-4) text:Kasna postklasika bar:J.Amerika color:age from: 1300 till: 1500 text:Klasika </timeline> ''Datumi su približni, pogledati pojedinačne članke za detalje'' {{color box|#ffd880}}{{color box|#f2d97f}} Teme o srednjem vijeku {{color box|#cccccc}} Ostale teme {{see also|Univerzalna historija}} ;14. vijek {{main|14. vijek}} {{Col-begin|width=70%}} {{Col-2}} 1307 - Uništenje [[templari|Templara]] <br /> 1307 - [[Babilonsko ropstvo]] papinstva <br /> 1309 - Početak [[avinjonsko papstvo|avinjonskog papinstva]] <br /> 1310 - [[Dante]] je započeo ''[[Božanstvena komedija|Božanstvenu komediju]]'' <br /> 1314 - [[Bitka kod Bannockburna]] <br /> 1315 - 1317 - [[Velika glad 1315-1317|Velika glad]] <br /> 1321 - 1328 - [[Građanski rat dvojice Andronika|Bizantski građanski rat]] <br /> 1328 - [[Škotski ratovi za nezavisnost#Prvi rat za nezavisnost|Prvi škotski rat za nezavisnost]] <br /> 1337 - Početak [[stogodišnji rat|Stogodišnjeg rata]] <br /> 1346 - [[Dušan Nemanjić]] je uspostavio kratkotrajno [[Srpsko Carstvo]] <br /> 1347 - [[Crna smrt]] <br /> 1347 - Osnivanje [[Karlov univerzitet u Pragu|Univerziteta u Pragu]] <br /> 1348 - [[Giovanni Villani]] je završio svoje djelo ''[[Nuova Cronica]]'' <br /> 1348 - 1349 - [[Bizantsko-genovski rat (1348–49)|Bizantsko-genovski rat]] <br /> {{Col-2}} 1364 - Osnivanje [[Jagelonski univerzitet|Jagelonskog univerziteta]] <br /> 1371 - [[Bitka na Marici]] - prva značajna osmanska pobjeda u Evropi; rasparčavanje [[Drugo bugarsko carstvo|Bugarske]] <br /> 1378 - Kraj [[avinjonsko papstvo|avinjonskog papinstva]] <br /> 1380 - [[Bitka na Kulikovom polju]] <br /> 1380 - [[Kenterberijske priče]] <br /> 1381 - [[Seljački ustanak u Engleskoj]] <br /> 1381 - [[John Wycliffe]] je preveo Bibliju <br /> 1385 - [[Unija u Krevu]] <br /> 1386 - Osnivanje [[Univerzitet u Heidelbergu|Univerziteta u Heidelbergu]] <br /> 1389 - [[Bitka na Kosovu]] - srpske i bosanske snage pobijeđene od strane Osmanlija <br /> 1396 - [[Bitka kod Nikopolja]] i prvo osmansko osvajanje u Evropi <br /> 1397 - [[Kalmarska unija]] <br /> {{Col-end}} ;15. vijek {{main|15. vijek}} {{Col-begin|width=70%}} {{Col-2}} 1409 - [[Mletačka Republika|Venecijanska]] [[Dalmacija]] <br /> 1410 - [[Bitka kod Grunwalda]] <br /> 1415 - [[Bitka kod Azincourta]] <br /> 1415 - [[Jan Hus]] spaljen na lomači <br /> 1417 - [[Sabor u Konstanci]] <br /> 1419 - 1434 - [[Husitski ratovi]] u [[Bohemija|Bohemiji]] <br /> 1429 - [[Opsada Orleana|Bitka za Orléans]] <br /> 1430 - [[Ivana Orleanska]] <br /> 1434 - Porodica [[Medici]] u [[Firenca|Firenci]] <br /> 1439 - [[Johannes Gutenberg]] prvi put upotrijebio pokretnu štamparsku mašinu u Evropi <br /> 1444 - [[Bitka kod Varne]] <br /> 1445 - [[Bitka kod Suzdala]] <br /> 1453 - [[Pad Carigrada (1453)|Pad Carigrada]] tokom osmanskih osvajanja <br /> 1456 - [[Opsada Beograda (1456)|Opsada Beograda]] <br /> {{Col-2}} 1461 - [[Trapezuntsko Carstvo]] pada u ruke Turaka <br /> 1469 - [[Katolički kraljevi]] <br /> 1470 - [[Bitka kod Lipnice]] <br /> 1474 - 1477 - [[Burgundski ratovi]] <br /> 1478 - [[Velika moskovska kneževina]] osvojila [[Novgorod]] <br /> 1478 - [[Katolički kraljevi]] osnivaju [[Španska inkvizicija|Špansku inkviziciju]] <br /> 1479 - [[Bitka na Hljebovom polju]] <br /> 1485 - [[Thomas Malory]] (''[[Le Morte d'Arthur]]'')<br /> 1492 - [[Granadski ukaz]] <br /> 1492 - [[Reconquista]] završava sa [[Granadski rat|osvajanjem Granade]] <br /> 1492 - [[Kristofor Kolumbo]] otkrio "[[Novi svijet]]" <br /> 1494 - [[Sporazum iz Tordesiljasa]] <br /> 1497 - 1498 - Portugalski istraživač [[Vasco da Gama]] na svom prvom putovanju dospio u Indiju nakon oplovljavanja Afrike <br /> 1499 - [[Bitka kod Zonchia]] <br /> {{Col-end}} {| style="float:center; margin:0 0 1em 1em;" |- | |- | == Galerija == <gallery> File:Les Très Riches Heures du duc de Berry juin.jpg|Seljaci u poljima<br />''[[Très Riches Heures du duc de Berry|Très Riches Heures]]''. File:Joan of Arc miniature graded.jpg|[[Jeanne d'Arc]]<br />([[Stogodišnji rat]]) File:Chronicon Pictum I Karoly Robert.jpg|[[Karlo I. Robert]]<br />([[Kraljevstvo Mađarska]]) File:Jan Hus 2.jpg|[[Jan Hus]]<br />([[reformacija]]) </gallery> |} == Povezano == * [[Popis osnovnih historijskih tema za srednji vijek]] * [[Hronologija srednjeg vijeka]] * [[Crkva i država u srednjovjekovnoj Evropi]] * [[Jevreji u srednjem vijeku]] * [[1345]]. – Analiza događaja u godini 1345. == Reference == === Izvori === '''Opće:''' * ''The New Cambridge Medieval History, vol. 6: c. 1300 - c. 1415'', (2000). Michael Jones (ed.), Cambridge: Cambridge University Press. {{ISBN|0-521-36290-3}}. * ''The New Cambridge Medieval History, vol. 7: c. 1415 - c. 1500'', (1998). [[Christopher Allmand]] (ed.), Cambridge: Cambridge University Press. {{ISBN|0-521-38296-3}}. * {{cite book|first=Thomas A., Jr., Heiko A. Oberman, James D. Tracy (eds.)|last=Brady|authorlink=|title=Handbook of European History, 1400–1600: Late Middle Ages, Renaissance and Reformation|edition=|publisher=E.J. Brill|location=Leiden, New York|year=1994|isbn=90-04-09762-7|url=}} * {{cite book|first=Norman|last=Cantor|authorlink=Norman Cantor|title=The Civilization of the Middle Ages|edition=|publisher=Harper Perennial|location=New York|year=1994|isbn=0-06-017033-6|url=https://archive.org/details/civilizationofmi0000norm}} * {{cite book|first=Denys|last=Hay|authorlink=Denys Hay|title=Europe in the Fourteenth and Fifteenth Centuries|edition=2nd|publisher=Longman|location=London|year=1988|isbn=0-582-49179-7|url=}} * {{cite book|first=C. Warren|last=Hollister|authorlink=|title=Medieval Europe: A Short History|edition=10th|publisher=McGraw-Hill Higher Education|location=|year=2005|isbn=0-07-295515-5|url=http://highered.mcgraw-hill.com/sites/0072346574/}} * {{cite book|first=George (ed.)|last=Holmes|authorlink=George Holmes (professor)|title=The Oxford History of Medieval Europe|edition=New|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|year=2001|isbn=0-19-280133-3|url=https://archive.org/details/oxfordhistoryofm0000unse_k1l0}} * {{cite book|first=Maurice|last=Keen|authorlink=Maurice Keen|title=The Penguin History of Medieval Europe|edition=New|publisher=Penguin Books|location=London|year=1991|isbn=0-14-013630-4|url=https://archive.org/details/isbn_2740290878818}} * {{cite book|first=Jacques|last=Le Goff|authorlink=Jacques Le Goff|title=The Birth of Europe: 400-1500|edition=|publisher=WileyBlackwell|location=|year=2005|isbn=0-631-22888-8|url=https://archive.org/details/birthofeurope00lego}} * {{cite book|first=Daniel|last=Waley|authorlink=|first2=Peter|last2=Denley|author2-link=|title=Later Medieval Europe: 1250-1520|edition=3rd|publisher=Longman|location=London|year=2001|isbn=0-582-25831-6|url=https://archive.org/details/latermedievaleur0000wale_q5w3}} '''Posebne regije:''' * {{cite book|first=David|last=Abulafia|authorlink=David Abulafia|title=The Western Mediterranean Kingdoms: The Struggle for Dominion, 1200-1500|edition=|publisher=Longman|location=London|year=1997|isbn=0-582-07820-2|url=https://archive.org/details/westernmediterra0000abul}} * {{cite book|first=Georges|last=Duby|authorlink=Georges Duby|title=France in the Middle Ages, 987-1460: From Hugh Capet to Joan of Arc|edition=New|publisher=WileyBlackwell|location=|year=1993|isbn=0-631-18945-9|url=}} * {{cite book|first=John V.A.|last=Fine|authorlink=|title=The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest|edition=Reprint|publisher=University of Michigan Press|location=Ann Arbor|year=1994|isbn=0-472-08260-4|url=}} * {{cite book|first=E.F.|last=Jacob|authorlink=E. F. Jacob|title=The Fifteenth Century: 1399–1485|edition=|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|year=1961|isbn=0-19-821714-5|url=https://archive.org/details/fifteenthcentury0000jaco}} * {{cite book|first=May|last=McKisack|authorlink=May McKisack|title=The Fourteenth Century: 1307–1399|edition=|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|year=1959|isbn=0-19-821712-9|url=https://archive.org/details/fourteenthcentur0000matm}} * {{cite book|first=Cyril (ed.)|last=Mango|authorlink=Cyril Mango|title=The Oxford History of Byzantium|edition=|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|year=2002|isbn=0-19-814098-3|url=}} * {{cite book|first=Janet|last=Martin|authorlink=|title=Medieval Russia, 980–1584|edition=2nd|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|year=2007|isbn=0-521-85916-6|url=}} * {{cite book|first=John M. (ed.)|last=Najemy|authorlink=|title=Italy in the Age of the Renaissance: 1300-1550|edition=New|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|year=2004|isbn=0-19-870040-7|url=}} * {{cite book|first=Carl F.|last=Petry|authorlink=|title=The Cambridge History of Egypt, Volume 1|edition=|publisher=E.J. Brill|location=Cambridge|year=1998|isbn=9780521471374|url=https://books.google.com/books?id=i0KYzOISv_4C&printsec=frontcover&dq=Cambridge+History+of+Egypt+Mamluk&hl=en&sa=X&ei=StqvUIrKKY3W8gTmnYDAAg&ved=0CDAQ6AEwAA#v=onepage&q=Ain%20Jalut&f=false}} * {{cite book|first=Bernard F.|last=Reilly|authorlink=|title=978-1845115494|edition=|publisher=I. B. Tauris|location=Cambridge|year=2008|isbn=978-1845115494|url=http://www.amazon.com/Cairo-Mamluks-History-Architecture-Culture/dp/184511549X/ref=sr_1_1?ie=UTF8&qid=1353702251&sr=8-1&keywords=Cairo+of+the+Mamluks#reader_184511549X}} * {{cite book|first=Piotr|last=Wandycz|authorlink=|title=The Price of Freedom: A History of East Central Europe from the Middle Ages to the Present|edition=2nd|publisher=Routledge|location=London|year=2001|isbn=0-415-25491-4|url=https://archive.org/details/priceoffreedomhi0000wand_f2c7}} '''Društvo:''' * {{cite book|first=Doris|last=Behrens-Abouseif|authorlink=|title=Cairo of the Mamluks: A History of Architecture and its Culture|edition=Reprint|publisher=University of Michigan Press|location=Ann Arbor|year=1994|isbn=0-472-08260-4|url=}} * {{cite book|first=Robert|last=Chazan|authorlink=|title=The Jews of Medieval Western Christendom: 1000-1500|url=https://archive.org/details/jewsofmedievalwe0000chaz|edition=|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|year=2006|isbn=0-521-61664-6}} * {{cite book|first=David|last=Herlihy|authorlink=David Herlihy|title=Medieval Households|url=https://archive.org/details/medievalhousehol00herl|edition=|publisher=Harvard University Press|location=Cambridge, Massachusetts; London|year=1985|isbn=0-674-56375-1}} * {{cite book|first=David|last=Herlihy|authorlink=|title=Medieval Culture and Society|edition=|publisher=Macmillan|location=London|year=1968|id=|isbn=0-88133-747-1}} * {{cite book|first=William Chester|last=Jordan|authorlink=William Chester Jordan|title=The Great Famine: Northern Europe in the Early Fourteenth Century|url=https://archive.org/details/greatfaminenorth0000jord|edition=|publisher=Princeton University Press|location=New Jersey|year=1996|isbn=0-691-01134-6}} * {{cite book|first=Christiane|last=Klapisch-Zuber|authorlink=|title=A history of women in the West|edition=New|publisher=Harvard University Press|location=Cambridge, Mass.; London|year=1994|isbn=0-674-40368-1}} '''Crna smrt:''' * {{cite book|first=Ole J.|last=Benedictow|authorlink=Ole Jørgen Benedictow|title=The Black Death 1346-1353: The Complete History|edition=|publisher=Boydell Press|location=Woodbridge|year=2004|isbn=0-85115-943-5}} * {{cite book|first=David|last=Herlihy|authorlink=David Herlihy|title=The Black Death and the transformation of the West|url=https://archive.org/details/blackdeathtransf0000herl|edition=|publisher=Harvard University Press|location=Cambridge, Mass.; London|year=1997|isbn=0-7509-3202-3}} * {{cite book|first=Rosemary|last=Horrox|authorlink=|title=The Black Death|url=https://archive.org/details/blackdeathmanche00rose|edition=|publisher=Manchester University Press|location=Manchester|year=1994|isbn=0-7190-3497-3}} * {{cite book|first=Kevin|last=Shillington|authorlink=|title=Encyclopedia of African History, Volume 1|edition=1st|publisher=Cambridge University Press|location=Taylor & Francis, Inc.|year=2004|isbn=9781579582456|url=https://books.google.com/books?id=Ftz_gtO-pngC&pg=PA766&dq=Cambridge+History+of+Egypt+Mamluk&hl=en&sa=X&ei=StqvUIrKKY3W8gTmnYDAAg&ved=0CD8Q6AEwBQ#v=onepage&q=Cambridge%20History%20of%20Egypt%20Mamluk&f=false}} * {{cite book|first=Philip|last=Ziegler|authorlink=Philip Ziegler|title=The Black Death|url=https://archive.org/details/blackdeath00unse|edition=New|publisher=Sutton Publishing Ltd.|location=Sutton|year=2003|isbn=0-7509-3202-3}} '''Ratovanje:''' * {{cite book|first=Christopher|last=Allmand|authorlink=|title=The Hundred Years War: England and France at War c.1300-c.1450|edition=|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|year=1988|isbn=0-521-31923-4|url=https://archive.org/details/hundredyearsware0000allm}} * {{cite book|first=Kenneth|last=Chase|authorlink=|title=Firearms: A Global History to 1700|edition=|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|year=2003|isbn=9780521822749|url=https://books.google.com/books?id=esnWJkYRCJ4C&pg=PA103#v=onepage&q&f=false}} * {{cite book|first=Philippe|last=Contamine|authorlink=|title=War in the Middle Ages|edition=|publisher=Blackwell|location=Oxford|year=1984|isbn=0-631-13142-6|url=https://archive.org/details/warinmiddleages0000cont}} * {{cite book|first=Anne|last=Curry|authorlink=Anne Curry|title=The Hundred Years War|edition=|publisher=Macmillan|location=Basingstoke|year=1993|isbn=0-333-53175-2|url=https://archive.org/details/hundredyearswar0000curr}} * {{cite book|first=Paul K.|last=Davis|authorlink=|title=100 Decisive Battles: From Ancient Times to the Present|edition=|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|year=2001|isbn=0195143663|url=https://books.google.com/books?id=nv73QlQs9ocC&pg=PA141&dq=Ain+Jalut+Mamluks&hl=en&sa=X&ei=6eavUPn9II_-8ASa3oHoDw&ved=0CDkQ6AEwAw#v=onepage&q=Ain%20Jalut%20Mamluks&f=false}} * {{cite book|first=Maurice|last=Keen|authorlink=|title=Chivalry|edition=|publisher=Yale University Press|location=New Haven|year=1984|isbn=0-300-03150-5|url=https://archive.org/details/chivalry00keen}} * {{cite book|first=J. F.|last=Verbruggen|authorlink=|title=The Art of Warfare in Western Europe during the Middle Ages: From the Eighth Century to 1340|edition=2nd|publisher=Boydell Press|location=Woodbridge|year=1997|isbn=0-85115-630-4|url=}} '''Ekonomija:''' * {{cite book|first=Carlo M.|last=Cipolla|authorlink=Carlo Maria Cipolla|title=Before the Industrial Revolution: European Society and Economy 1000–1700|edition=3rd|publisher=Routledge|location=London|year=1993|isbn=0-415-09005-9|url=https://archive.org/details/beforeindustrial0000cipo_t2n8}} * {{cite book|first=Carlo M. (ed.)|last=Cipolla|authorlink=|title=The Fontana Economic History of Europe, Volume 1: The Middle Ages|edition=2nd|publisher=Fontana Books|location=New York|year=1993|isbn=0-85527-159-0|url=}} * {{cite book|first=M.M.|last=Postan|authorlink=Michael Postan|title=Mediaeval Trade and Finance|edition=|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|year=2002|isbn=0-521-52202-1|url=}} * {{cite book|first=N.J.P.|last=Pounds|authorlink=|title=An Economic History of Medieval Europe|edition=2nd|publisher=Longman|location=London and New York|year=1994|isbn=0-582-21599-4|url=}} '''Religija:''' * {{cite book|first=Anthony|last=Kenny|authorlink=Anthony Kenny|title=Wyclif|url=https://archive.org/details/wyclif0000kenn|edition=|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|year=1985|isbn=0-19-287647-3}} * {{cite book|first=Diarmaid|last=MacCulloch|authorlink=Diarmaid MacCulloch|title=The Reformation|url=https://archive.org/details/reformation00diar_0|edition=|publisher=Penguin|location=|year=2005|isbn=0-14-303538-X}} * {{cite book|first=Steven E.|last=Ozment|authorlink=Steven Ozment|title=The Age of Reform, 1250-1550: An Intellectual and Religious History of Late Medieval and Reformation Europe|url=https://archive.org/details/ageofreform125010000uozm|edition=|publisher=Yale University Press|location=New Haven and London|year=1980|isbn=0-300-02477-0}} * {{cite book|first=John H.|last=Smith|authorlink=|title=The Great Schism, 1378|edition=|publisher=Hamilton|location=London|year=1970|isbn=0-241-01520-0}} * {{cite book|first=R.W.|last=Southern|authorlink=Richard Southern|title=Western society and the Church in the Middle Ages|url=https://archive.org/details/westernsocietyc00sout|edition=|publisher=Penguin Books|location=Harmondsworth|year=1970|isbn=0-14-020503-9}} '''Umjetnost i nauka:''' * {{cite book|first=Jerry|last=Brotton|authorlink=|title=The Renaissance: A Very Short Introduction|edition=|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|year=2006|isbn=0-19-280163-5}} * {{cite book|first=Peter|last=Burke|authorlink=Peter Burke (historian)|title=The European Renaissance: Centres and Peripheries|url=https://archive.org/details/europeanrenaissa0000burk|edition=2nd|publisher=Blackwell|location=Oxford|year=1998|isbn=0-631-19845-8}} * {{cite book|first=Ernest Robert|last=Curtius|authorlink=Ernst Robert Curtius|title=European Literature and the Latin Middle Ages|edition=New|publisher=Princeton University Press|location=New York|year=1991|isbn=0-691-01899-5}} * {{cite book|first=Edward|last=Grant|authorlink=Edward Grant|title=The Foundations of Modern Science in the Middle Ages: Their Religious, Institutional, and Intellectual Contexts|url=https://archive.org/details/foundationsofmod0000gran|edition=|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|year=1996|isbn=0-521-56762-9}} * {{cite book|first=James|last=Snyder|authorlink=|title=Northern Renaissance Art: Painting, Sculpture, the Graphic Arts from 1350 to 1575|edition=2nd|publisher=Prentice Hall|location=|year=2004|isbn=0-13-189564-8}} * {{cite book|first=Evelyn|last=Welch|authorlink=|title=Art in Renaissance Italy, 1350-1500|url=https://archive.org/details/artinrenaissance00evel|edition=reprint|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|year=2000|isbn=0-19-284279-X}} * {{cite book|first=David Fenwick|last=Wilson|authorlink=|title=Music of the Middle Ages|edition=|publisher=Schirmer Books|location=New York|year=1990|isbn=0-02-872951-X}} === Reference === {{Reflist|24em}} == Vanjske veze == * [http://mcllibrary.org/ Originalni izvori] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191129015049/http://mcllibrary.org/ |date=2019-11-29 }} * [http://www.historyteacher.net/APEuroCourse/WebLinks/WebLinks-Late%20Middle%20Ages.htm Zbirka poveznica] {{Izabran}} [[Kategorija:Srednji vijek]] 72wvcndnik4zdlzwe2t44n4f76tqbo1 0 4555220 42587138 42171263 2026-05-03T17:35:37Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Klasifikacija Kongresne knjižnice]] na [[Klasifikacija Kongresne biblioteke]] preko preusmjerenja: [[WP:2:1]] 42171263 wikitext text/x-wiki '''Klasifikacija Kongresne knjižnice''' ([[engleski]] '''Library of Congress Classification''', akronim '''LCC'''), sistem [[bibliotečna klasifikacija|bibliotečne klasifikacije]], koji su počeli razvijati krajem 19. stoljeća u svrhu organizacije knjižnične građe u [[Kongresna knjižnica|Kongresnoj knjižnici]] u [[Washington, D.C.|Washingtonu]]. Danas tu klasifikaciju koriste istraživačke ustanove i sveučilišne knjižnice u SAD i više drugih država, dok većina javnih knjižnica i dalje koristi stariju [[Deweyjeva decimalna klasifikacija|Deweyjevu decimalnu klasifikaciju]] (engl. DDC) ili neku vlastitu klasifikaciju. [[Datoteka:LOC Main Reading Room Highsmith.jpg|thumb|right|Glavna čitaonica [[Kongresna knjižnica|Kongresne knjižnice]]]] Sistem ''LCC'' klasificira sve ljudsko znanje u dvadeset i jednu osnovnu kategoriju označenu slovom engleske abecede. Većina je dalje podijeljena u podgrupe definirane također slovima. ==Sistem== ''Glavne kategorije LCC'' {| class="wikitable" |- !slovo||tematsko područje |- |A||Općenito |- |B||Filozofija. Psihologija. Religija. |- |C||Povijest |- |D||Opća i starija svjetska povijest |- |E||Povijest Amerike |- |F||Povijest SAD, Velike Britanije, Nizozemske, Francuske i Latinske Amerike |- |G||Geografija. Antropologija. Rekreacija. |- |H||Društvene znanosti |- |J||Politologija |- |K||Pravo |- |L||Obrazovanje |- |M||Muzika |- |N||Umjetnost |- |P||Jezik i književnost |- |Q||Znanost |- |R||Medicina |- |S||Poljoprivreda |- |T||Tehnologija |- |U||Vojska |- |V||Pomorstvo |- |Z||Bibliografija. Knjižničarstvo. Opći izvori informacija. |} == Povezano == * [[bibliotečna klasifikacija]] * [[Deweyjeva decimalna klasifikacija]] * [[ISBN]] * [[Open Library]] == Izvori == * Library of Congress Classification (LCC). (1999). Chan, L.M., ''A Guide to the Library of Congress Classification'' (str. 303-323). Englewood, Colorado: Libraries Unlimited. * Library of Congress Classification. (2011). ''Encyclopedia Britannica''. Pristupljeno 14.3.2016: http://www.britannica.com/EBchecked/topic/339475/Library-of-Congress-Classification * Library of Congress Classification Outline. (2011). ''The Library of Congress''. Pristupljeno 14.3.2016: http://www.loc.gov/catdir/cpso/lcco/ * Library of Congress Classification System. (2011). ''LISWiki''. Pristupljeno 14.3.2016: http://liswiki.org/wiki/Library_of_Congress_Classification_System {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110529042007/http://liswiki.org/wiki/Library_of_Congress_Classification_System |date=2011-05-29 }} * Taylor, A.G. (2000). ''Wynar's Introduction to Cataloging and Classification.'' Westport, Connecticut: Libraries Unlimited. == Vanjske veze == * [http://www.loc.gov/catdir/cpso/lcco/ Library of Congress classification outline] * [http://www.loc.gov/aba/cataloging/classification/ Library of Congress – classification] [[Kategorija:Bibliotekarstvo]] [[Kategorija:Bibliografske baze podataka]] [[Kategorija:Indeksiranje]] [[Kategorija:Klasifikacioni sistemi]] [[Kategorija:Identifikatori]] jtzm3jwwc12agr64x07njyioe8hd1h5 0 4555221 42587257 40661418 2026-05-03T22:37:23Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Klasifikacija Kongresne biblioteke]] 42587257 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Klasifikacija Kongresne biblioteke]] niphi9rw4qneoa4wg4sw6bkdypeo5fp 0 4561258 42587360 42514428 2026-05-04T07:05:49Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587360 wikitext text/x-wiki {{Naselje | ime = Gali | ime_genitiv = | izvorno_ime = გალი | translit_jezik1 = | translit_jezik1_vrsta = | translit_jezik1_info = | translit_jezik1_vrsta1 = | translit_jezik1_info1 = | translit_jezik1_vrsta2 = | translit_jezik1_info2 = | translit_jezik1_vrsta3 = | translit_jezik1_info3 = | translit_jezik1_vrsta4 = | translit_jezik1_info4 = | translit_jezik1_vrsta5 = | translit_jezik1_info5 = | translit_jezik1_vrsta6 = | translit_jezik1_info6 = | translit_jezik2 = | translit_jezik2_vrsta = | translit_jezik2_info = | translit_jezik2_vrsta1 = | translit_jezik2_info1 = | translit_jezik2_vrsta2 = | translit_jezik2_info2 = | translit_jezik2_vrsta3 = | translit_jezik2_info3 = | translit_jezik2_vrsta4 = | translit_jezik2_info4 = | translit_jezik2_vrsta5 = | translit_jezik2_info5 = | translit_jezik2_vrsta6 = | translit_jezik2_info6 = | slika_panorama = | veličina_slike =300px | opis_slike = | slika_zastava = | slika_zastava_veličina = | slika_pečat = | slika_pečat_veličina = | slika_grb = | slika_grb_veličina = | slika_amblem_prazno = | slika_amblem_prazno_veličina = | slika_amblem_prazno_opis = | slika_karta = | veličina_karte = | opis_karte = | slika_karta1 = | veličina_karte1 = | opis_karte1 = | slika_lokacijska_karta_država =Gruzija | nadimak = | geslo = | širina-stupnjevi =42 | širina-minute =38 | širina-oznaka =N | dužina-stupnjevi =41 | dužina-minute =44 | dužina-oznaka =E | lokacija_ime =[[Popis država|Država]] | lokacija_info ={{flagcountry|GRU}} | lokacija1_ime =Pokrajina | lokacija1_info =[[Abhazija]] | lokacija2_ime = | lokacija2_info = | lokacija3_ime = | lokacija3_info = | utemeljenje_ime = | utemeljenje_datum = | utemeljenje1_ime = | utemeljenje1_datum = | utemeljenje2_ime = | utemeljenje2_datum = | utemeljenje3_ime = | utemeljenje3_datum = | osnivač = | nazvan_po = | dijelovi = | vrsta_dijelova = | d1-d50 | vrsta_vlasti = | vlast_bilješke = | titula_vođe = | ime_vođe = | stranka_vođe = | titula_vođe1 = | ime_vođe1 = | titula_vođe2 = | ime_vođe2 = | titula_vođe3 = | ime_vođe3 = | titula_vođe4 = | ime_vođe4 = | površina_bilješke = | površina_ukupna = | površina_kopna = | površina_vode = | postotak_vode = | površina_uža = | površina_šira = | površina_prazno1_ime = | površina_prazno1 = | površina_prazno2_ime = | površina_prazno2 = | visina = | visina_izvor = | visina_max = | visina_min = | stanovništvo_godina = 2011. | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo = 7.605 | stanovništvo_gustoća = | stanovništvo_uže = | stanovništvo_uže_gustoća = | stanovništvo_šire = | stanovništvo_šire_gustoća = | stanovništvo_prazno1_ime = | stanovništvo_prazno1 = | stanovništvo_gustoća_prazno1 = | stanovništvo_prazno2_ime = | stanovništvo_prazno2 = | stanovništvo_gustoća_prazno2 = | vremenska_zona =Moskovsko vrijeme | utc_pomak =+3 | vremenska_zona_DST = | utc_pomak_DST = | poštanski_broj = +7 840 28xxxxx | pozivni_broj = | gradovi_prijatelji = | prazno_ime = | prazno_info = | prazno1_ime = | prazno1_info = | prazno2_ime = | prazno2_info = | prazno3_ime = | prazno3_info = | prazno4_ime = | prazno4_info = | prazno5_ime = | prazno5_info = | prazno6_ime = | prazno6_info = | web_stranica = | bilješke = }} '''Gali''' ([[gruzijski jezik|gruzijski]]: გალი, [[Abhaski jezik|abhaski]]: ''Гал'') je [[grad]] u [[Gruzija|gruzijskoj]] pokrajini [[Abhazija|Abhaziji]]. Nalazi se južnoj Abhaziji 77&nbsp;km jugoistočno do [[Suhumi]]ja glavnog grada Abhazije. ==Historija== Grad je središte Galskog distrikta u kojem živi 30.356 stanovnika 2011. godine. Tokom Gruzijsko-abhazijskih sukoba 1990.-tih mnogo Gruzijaca napustilo je grad. Do novembra [[1993.]] godine, većina okruga Gali je bila pod kontrolom [[Separatizam|separatista]] s izuzetkom nekoliko izoliranih [[enklava]]. U maju 1998. Gruzijci su probali vratiti izgubljeno područje što nisu uspjeli, a rezultat neuspjeha bio je ponovni progon Gruzijaca. ==Stanovništvo== Prema popisu stanovništva iz 1989. godine u gradu je živjelo 15.763 stanovnika,<ref name = perepis>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/abkhazia-census.htm |title=Всесоюзная перепись населения 1989. Абхазская АССР |access-date=2016-05-02 |archive-date=2022-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221124044807/http://pop-stat.mashke.org/abkhazia-census.htm |url-status=dead }}</ref> od čega 93,3% [[Gruzijci|Gruzijaca]], 3,2% Rusa i 0,6% [[Abhazi|Abhaza]]. Prema popisu stanovništva iz 2003. godine gradsko stanovništvo se smanjilo na 7.169 ljudi, od kojih je najviše 95% [[Mingreli|Mingrela]]/Gruzijaca.<ref name=ethno-kavkaz>[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/rnabkhazia.html Этнокавказ Население Абхазии]</ref> Prema zadnjem popisu stanovništva iz 2011. godine u gradu živi 7.605 stanovnika od čega Mingrela/Gruzijaca - 96,8% (7.360 osoba) , Abhazi 1,7% (126), Rusa 1,0% (73 osoba), [[Armenci|Armenaca]] 0,1% (11), Ukrajinca. 0,1% (10).<ref name="гал">[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/gal11.html Перепись населения Абхазии 2011. Галский район]</ref>. == Značajne osobe == *[[Baadur Džobava]], gruzijski šahist == Izvori == {{izvori}} [[Kategorija:Gradovi u Gruziji]] [[Kategorija:Abhazija]] 4ywxxzeznl4u20c7veu5fysv1d059ty 0 4565606 42587356 42333246 2026-05-04T05:18:21Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587356 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Franjo Komarica.JPG|200px|thumb|Msgr. Franjo Komarica]] Msgr. '''Franjo Komarica''' (Novakovići kod [[Banja Luka|Banja Luke]], [[3. veljače]] [[1946.]]), banjolučki je [[biskup]] u miru. == Biografija == [[Datoteka:Coat of Arms of Bishop Franjo Komarica.svg|130px|thumb|Grb banjalučkog biskupa Komarice]] Franjo Komarica rođen je u Novakovićima kod Banja Luke 1946. godine. Nakon osnovne škole školovanje je nastavio u [[Zagreb]]u i [[Đakovo|Đakovu]]. Studirao je u [[Innsbruck]]u, gdje je [[1972.]] godine zaređen za svećenika. Doktorirao je [[liturgika|liturgiku]] [[1978.]] godine. Profesor na Vrhbosanskoj Katoličkoj Teologiji u Sarajevu i zborovođa sarajevske katedrale bio je od 1978. do 1986. godine. Započeo je materijalnu i duhovnu obnovu biskupije, pripremu Biskupijske sinode ([[1990.]]). Osnovao je biskupijski Caritas ([[1986.]]), župna pastoralna vijeća ([[1989.]]), Institut za teološku znanost u [[Banja Luka|Banja Luci]] ([[1990.]]). [[Papa Ivan Pavao II]]. imenovao ga je [[28. listopada]] [[1985.]] godine pomoćnim biskupom banjolučkim, kao najmlađeg biskupa u Jugoslaviji. Za banjolučkog biskupa imenovan je [[15. svibnja]] [[1989.]] godine. Godine [[2004.]] bio je nominiran za [[Nobelova nagrada|Nobelovu nagradu za mir]]. [[1997.]] godine objavio je knjigu ''U obrani obespravljenih: izbor iz dokumenata banjalučkog biskupa i biskupskog ordinarijata Banja Luka tijekom ratnih godina 1991. do 1995.'', prevedenu na više europskih jezika. Poznati je borac za ljudska prava i oštar kritičar međunarodne zajednice. Neumorno se zalaže za opstanak [[Hrvati|Hrvata]] u Republici Srpskoj i pravednom rješenju budućnosti naroda [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]]. == Djela == [[Datoteka:Franjo Komarica u biloj,2010.jpg|mini|250px|Biskup Franjo Komarica (u sredini) u [[Bila (Livno, BiH)|Biloj]], [[4. listopada]] 2010.]] * ''Upoznajmo što činimo: homilije o misi'', relo života: propovijednički priručnici, 3, Sarajevo-Banja Luka, 1983. (suautor [[Alfred Pichler]])<ref>{{eng oznaka}} [http://www.worldcat.org/title/upoznajmo-sto-cinimo-homilije-o-misi/oclc/442839614 worldcat.org: Upoznajmo što činimo : homilije o misi], pristupljeno 21. prosinca 2015.</ref> * ''Da budemo sretni: katehetske propovijedi o zapovijedima božjim'', Biblioteka Crkva na kamenu, Biskupski ordinarijat, Mostar-Banja Luka, 1984. (suautor Alfred Pichler)<ref>{{eng oznaka}} [http://www.worldcat.org/title/da-budemo-sretni-katehetske-propovijedi-o-zapovijedima-bozjim/oclc/439300690 worldcat.org: Da budemo sretni: katehetske propovijedi o zapovijedima božjim], pristupljeno 21. prosinca 2015.</ref> * ''U obrani obespravljenih: izbor iz dokumenata banjalučkog biskupa i biskupskog ordinarijata Banja Luka tijekom ratnih godina 1991. do 1995.'', Biskupski ordinarijat-ZORO, Banja Luka-Zagreb-Sarajevo, 1996. (2. dop. izd. Nakladni zavod Matice hrvatske, Zagreb, 2003.; [[Engleski jezik|engl.]] izd. ''In defence of the rightless: a collection of documents of the bishop of Banja Luka and the Bishop's Ordinary written during the war years of 1991 to 1995'', Biskupski ordinarijat [etc.], Banja Luka [etc.], 1997.; [[Njemački jezik|njem.]] izd. ''In Verteidigung der Entrechteten: eine Auswahl der Dokumente des Bischofs und des bischöflichen Ordinariats von Banja Luka aus den Kriegsjahren 1991-1995'', Institut für Südosteuropa, Frankfurt, 1997.; [[Talijanski jezik|tal.]] izd. ''In difesa dei diritti dell’uomo: documenti del Vescovo di Banja Luka durante gli anni della guerra ’91-’95.'', Eriador, Trento., 1998.;) * ''Proces pomirenja i budućnost BiH'', VKBI, Sarajevo, 2000. * ''Ljubav. Sila. Domišljatost. Skidanje maski'', ''[[Večernji list]]'', Zagreb, 2015. (suautor [[Winfried Gburek]])<ref>[http://katalog.kgz.hr/pagesresults/bibliografskiZapis.aspx?&currentPage=1&searchById=10&sort=0&spid0=10&spv0=Komarica%2c+Franjo&xm0=1&selectedId=432003239{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Katalog Knjižnica grada Zagreba: Ljubav. Sila. Domišljatost. Skidanje maski / Winfried Gburek, Franjo Komarica ; [prijevod s njemačkog Marica Risek], pristupljeno 21. prosinca 2015.</ref><ref>Vedran Balen, [http://www.vecernji.hr/hrvatska/umjesto-pravednog-mira-u-bih-imamo-kontrolirani-kaos-1011191 ''Umjesto pravednog mira, u BiH imamo kontrolirani kaos'']:{{izdvojeni citat|U Slavonskom Brodu predstavljena je knjiga "Ljubav. Sila. Domišljatost. Skidanje maski" mons. dr. Franje Komarice i Winfrieda Gbureka}}, ''Večernji list'', 18. lipnja 2015., pristupljeno 21. prosinca 2015.</ref> == Odlikovanja i nagrade == * Za svoje zasluge [[1997.]] godine dobio je uglednu nagradu "Heinrich-Pesch-Preis", [[2002]]. odlikovanje "Coudenhove-Kalergi-Stiftung", te [[2005]]. godine nagradu "Franz-Werfel-Menschenrechtspreis". * [[Velered kralja Dmitra Zvonimira s lentom i Danicom]], 20. lipnja 2008.<ref>[https://vlada.gov.hr/vijesti/odlikovanja-u-prigodi-dana-drzavnosti/8212 Vlada Republike Hrvatske: Odlikovanja u prigodi Dana državnosti], 20. lipnja 2008. Pristupljeno 20. prosinca 2015.</ref> * [[Orden časti Republike Srpske]], 12. siječnja 2012.<ref>[http://dnevnik.hr/vijesti/svijet/komarica-primio-sam-dodikov-orden-u-duhu-prastanja-i-pomirenja.html Komarica: Primio sam Dodikov orden u duhu praštanja i pomirenja]. Dnevnik Nove TV, 12. siječnja 2012. Pristupljeno 20. prosinca 2015.</ref> == Povezano == * [[Banjolučka biskupija]] == Izvori == {{izvori}} * [http://www.spiegel.de/politik/ausland/0,1518,607424,00.html Internet, web stranica časopisa "Spiegel"] {{de icon}} * [http://www.biskupija-banjaluka.org/ Banjalučka biskupija] == Vanjske veze == * [http://www.biskupija-banjaluka.org/obespravljeni/croatian/I_pog.htm Knjiga: U obrani obespravljenih, Franjo Komarica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110430071409/http://www.biskupija-banjaluka.org/obespravljeni/croatian/I_pog.htm |date=2011-04-30 }} {{Redoslijed| |prethodnik = [[Alfred Pichler]] |gl_članak_funkcija=[[Banjolučka biskupija]] |nasljednik= [[Marko Semren]] }} {{Lifetime|1946||Komarica, Franjo}} [[Kategorija:Biografije, Banja Luka]] [[Kategorija:Ordinariji Banjalučke biskupije]] [[Kategorija:Hrvatski biskupi]] <!--[[Kategorija:Bosanskohercegovački biskupi]]--> kqqmesoyauadbiuzuwhhvvia2n38drm 0 4567627 42587336 42554543 2026-05-04T02:23:55Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587336 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Fetullahgulen.png|thumb|240px|Fethullah Gülen (2016)]] '''Fetullah Gülen''' ([[Pasinler]], [[Erzurum (provincija)|Erzurum]], [[27. aprila]] [[1941.]] – [[Saylorsburg, Pennsylvania|Saylorsburg]], [[Pennsylvania|PA]], [[20. 10.|20. oktobra]] [[2024.]]) je turski propovjednik,<ref name=fguleninshort /> bivši imam,<ref name=fguleninshort>{{cite web |url=http://en.fgulen.com/about-fethullah-gulen/fethullah-gulen-in-short |title=Fethullah Gülen's Official Web Site - Fethullah Gülen in Short |publisher=En.fgulen.com |date=2009-09-30 |accessdate=2014-08-24 |archivedate=2014-09-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140915020020/http://en.fgulen.com/about-fethullah-gulen/fethullah-gulen-in-short |deadurl=yes }}</ref><ref name="Helen Rose Fuchs Ebaugh p 26">Helen Rose Fuchs Ebaugh, The Gülen Movement: A Sociological Analysis of a Civic Movement Rooted in Moderate Islam, p 26. {{ISBN|1402098944}}</ref> [[pisac]],<ref>{{cite web |url=http://en.fgulen.com/gulens-works |title=Fethullah Gülen's Official Web Site - Gülen's Works |publisher=En.fgulen.com |date= |accessdate=2014-08-24 |archivedate=2014-09-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140911020221/http://en.fgulen.com/gulens-works |deadurl=yes }}</ref> i islamski uzorni vođa. On je osnivač Gülen pokreta (ponekad poznatog i kao ''Hizmet''). Trenutno živi u dobrovoljnom egzilu u Saylorsburgu u Pennsylvaniji, Sjedinjene Države.<ref>Williams, Paul L. [http://www.canadafreepress.com/index.php/article/35130 "A visit to the Pennsylvania fortress of “The World’s most Dangerous Islamist”"]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.cbn.com/cbnnews/world/2011/may/the-gulen-movement-the-new-islamic-world-order/ |title=Archive copy |access-date=2016-07-19 |archive-date=2013-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131002195218/http://www.cbn.com/cbnnews/world/2011/may/the-gulen-movement-the-new-islamic-world-order/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.city-journal.org/2012/22_4_fethullah-gulen.html |access-date=2016-07-19 |archive-date=2014-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140816225631/http://www.city-journal.org/2012/22_4_fethullah-gulen.html |dead-url=yes }}</ref> Gülen uči anadolijsku (hanefijsku) verziju [[islam]]a, koja proizilazi iz učenja sunitskog muslimanskog učenjaka Saida Nursîja. Gülen je izjavio da vjeruje u [[nauka|nauku]], međuvjerski dijalog među ''Ljudima Knjige'' i višepartijsku [[demokratija|demokratiju]].<ref name=economist10808408>{{cite news| title=How far they have travelled|url=http://www.economist.com/node/10808408?story_id=10808408|work=[[The Economist]]|accessdate=2 May 2012|date=6 March 2008}}</ref> Započeo je sličan dijalog s Vatikanom<ref name="Helen Rose Fuchs Ebaugh p 38">Helen Rose Fuchs Ebaugh, The Gülen Movement: A Sociological Analysis of a Civic Movement Rooted in Moderate Islam, p 38. {{ISBN|1402098944}}</ref> i nekim jevrejskim organizacijama.<ref name="Toward a Global Civilization">{{cite web|author=Fethullah Gulen (Author) |url=http://www.amazon.com/dp/1932099689 |title=Toward a Global Civilization of Love and Tolerance |publisher=Amazon.com |date=2010-03-16 |accessdate=2014-08-24}}</ref> Gülen je aktivno uključen u socijalne debate koje se tiču budućnosti države [[Turska|Turske]] i islama u modernom svijetu. U medijima na engleskom jeziku on je opisan kao "jedna od najvažnijih muslimanskih ličnosti".<ref name=economist10808408/> Kako god, njegov Gülen pokret je opisan kao da "ima karakteristike [[kult]]a" a njegova tajnovitost i utjecaj u Turskoj politici se uspoređuje sa "islamskim ''Opus Dei''-om".<ref>{{cite news|title=Turkey: up from the depths|url=http://www.theguardian.com/commentisfree/2013/dec/27/turkey-murky-depths|newspaper=[[The Guardian]]|date=27 December 2013|accessdate=31 December 2013}}</ref> U turskom kontekstu, Gülen se čini religijski [[konzervativizam|konzervativnim]]. == Biografija == Gülen je rođen u selu Korucuk, u blizini Erzuruma.<ref>M. Hakan Yavuz, John L. Esposito, ''Turkish Islam and the Secular State: The Gülen Movement'', p. 20</ref> Njegov otac, Ramiz Gülen, je bio imam.<ref name="Helen Rose Fuchs Ebaugh p 26"/> Njegova majka je učila [[Kur'an]] u svom selu, unatoč zabrani vjeronauke od strane ''kemalističke'' [[vlada|vlade]].<ref>Helen Rose Fuchs Ebaugh, The Gülen Movement: A Sociological Analysis of a Civic Movement Rooted in Moderate Islam, p. 24. {{ISBN|1402098944}}</ref> Gülen je započeo osnovno [[obrazovanje]] u svom rodnom selu, ali ga nije i nastavio nakon što se njegova porodica preselila. Sudjelovao je u islamskom obrazovanju u istoj [[džamija|džamiji]] u Erzurumu u kojoj je i otac radikalnog islamiste Metina Kaplana učio.<ref>[http://www.spiegel.de/spiegel/islam-das-treiben-des-tuerkischen-predigers-fethullah-guelen-a-850649-2.html German report in ''[[Der Spiegel]]'']</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.zaman.com.tr/webapp-tr/haber.do?haberno=459999 |access-date=2016-07-19 |archivedate=2007-10-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071016222551/http://zaman.com.tr/webapp-tr/haber.do?haberno=459999 |deadurl=yes }}</ref> On je svoju prvu propovijed dao kada je imao 14 godina.<ref>[http://tr.fgulen.com/a.page/hayati/hayat.kronolojisi/a4443.html]{{dead link}}</ref> Gülen je bio pod utjecajem ideja Saida Nursîja i Maulana Jalaluddeena Rumija (Dželaludin Rumi).<ref>{{cite web |url=http://ijh.cgpublisher.com/product/pub.26/prod.1529 |title=The Gulen Movement: Communicating Modernization, Tolerance, and Dialogue in the Islamic World. |work=The International Journal of the Humanities |volume=6, Issue 12 |page=67–78 |publisher=Ijh.cgpublisher.com |date= |accessdate=2014-08-24 |archivedate=2016-11-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161107045937/http://ijh.cgpublisher.com/product/pub.26/prod.1529 |deadurl=yes }}</ref> Kako bi usporedio Gülena sa liderima u pokretu Nur, Hakan Yavuz je kazao: "Gülen je više turski nacionalist u svome razmišljanju. Također, on je nešto više orijentiran ka državi, te mu je više stalo do tržišne ekonomije i neoliberalne ekonomske politike."<ref>{{cite web|author=Religioscope - JFM Recherches et Analyses |url=http://religion.info/english/interviews/article_74.shtml |title=Religioscope: The Gülen Movement: a modern expression of Turkish Islam - Interview with Hakan Yavuz |publisher=Religion.info |date= |accessdate=2014-08-24}}</ref> Njegov profesionalni stav doveo je neke [[autsajderi|autsajdere]] da nazovu njegovu [[teologija|teologiju]] islamskom verzijom kalvinizma.<ref>{{cite web |url=http://en.qantara.de/webcom/show_article.php/_c-478/_nr-907/i.html |title=&#124; Qantara.de - Dialogue with the Islamic World |publisher=En.qantara.de |date= |accessdate=2014-08-24 |archive-date=2019-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190106091221/https://en.qantara.de/ }}</ref> ''Oxford Analytica'' kaže: <blockquote>"Gülen je primijenio Nursîjeve [[ideja|ideje]] u praksi, kada je prebačen u džamiju u [[Izmir]]u 1966. g. Izmir je grad u kojem se politički islam nikada nije ukorijenio. Međutim, poslovna i profesionalna srednja klasa je počela izvikivati ograničenja državne birokratije pod čijim krilima je i narasla, a podržavati prijateljsku tržišnu [[politika|politiku]], uz očuvanje barem nekih elemenata konzervativnog načina života. Takvi biznismeni su uglavnom pro-zapadnjački, jer je to i bio ustvari zapadnjački utjecaj (prvenstveno utjecaj [[SAD|SAD-a]]), koji je uvjerio vladu da omogući slobodne izbore (elekciju) prvi put u 1950. g. i američku pomoć, što je postalo pokretač bujajućeg ekonomskog rasta."<ref>{{cite news|url=http://www.forbes.com/2008/01/18/turkey-islam-gulen-cx_0121oxford.html|work=Forbes|title=Gulen Inspires Muslims Worldwide|date=21 January 2008}}</ref></blockquote> Gülen se povukao iz formalnih dužnosti propovijedanja 1981. godine. Od 1988. do 1991. godine je držao niz propovijedi u poznatim džamijama u većim gradovima. U 1994. godini, on je sudjelovao u osnivanju "Fondacije novinara i pisaca"<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.gyv.org.tr/changelang.asp?lang=2&page2go=http%3A%2F%2Fwww.gyv.org.tr%2F |access-date=2021-08-23 |archivedate=2009-05-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090512012742/http://www.gyv.org.tr/changelang.asp?lang=2 |deadurl=yes }}</ref> te je dobio [[titula|titulu]] "Počasni Predsjednik" od strane fondacije.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.gyv.org.tr/bpi.asp?caid=157&cid=226 |access-date=2016-07-19 |archivedate=2009-05-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090512012706/http://www.gyv.org.tr/bpi.asp?caid=157&cid=226 |deadurl=yes }}</ref> On nije iznio bilo kakav komentar u vezi sa zatvaranjem Socijalističke stranke 1998. g.<ref name="biu.ac.il">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.biu.ac.il/SOC/besa/meria/journal/2000/issue4/jv4n4a4.html |access-date=2016-07-19 |archivedate=2001-01-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20010127024500/http://www.biu.ac.il/SOC/besa/meria/journal/2000/issue4/jv4n4a4.html |deadurl=yes }}</ref> ili Virtuelne partije 2001. g.<ref name="eupjournals.com">{{cite web |url=http://www.eupjournals.com/book/978-0-7486-1837-8 |title=Clement M. Henry, Rodney Wilson, The politics of Islamic Finance, Edinburgh University Press (2004), p 236 |publisher=Eupjournals.com |date=1970-01-01 |accessdate=2014-08-24 |archive-date=2013-01-22 |archive-url=https://archive.today/20130122161713/http://www.euppublishing.com/book/978-0-7486-1837-8 |dead-url=yes }}</ref> Upoznao je neke [[političar]]e poput Tansua Çillera i Bülenta Ecevita, ali on izbjegava susrete s čelnicima islamskih političkih partija.<ref name="eupjournals.com"/> Godine 1999., Gülen je [[emigracija|emigrirao]] u SAD, tvrdeći da je to putovanje zbog liječenja,<ref name="60min2012"/> iako je vjerovatno da je očekivao da bude veoma zapažen (nakon emigracije u SAD) što se činilo favoriziranjem islamske države.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/374649.stm|work=BBC News|title=Turkish investigation into Islamic sect expanded|date=21 June 1999|accessdate=2 May 2010}}</ref> U junu 1999. g., nakon što je Gülen napustio Tursku, nekim turskim televizijskim stanicama su poslane video-snimke Gülena gdje on govori: <blockquote>"Postojeći sistem je još uvijek moćan. Naši prijatelji koji imaju pozicije u zakonodavnim i upravnim tijelima trebaju naučiti njihove detalje i biti na oprezu cijelo vrijeme, tako da ih mogu transformirati i učiniti više plodonosnim u korist islama, u cilju provođenja restauracija širom zemlje. Međutim, oni bi trebali pričekati dok uslovi ne postanu povoljniji. Drugim riječima, oni ne bi trebali izaći na svjetlo prerano."<ref>{{cite web |url=http://www.eupjournals.com/book/978-0-7486-1837-8 |title=Clement M. Henry, Rodney Wilson, '&#39;The Politics of Islamic Finance'&#39;, (Edinburgh University Press 2004), p. 236 |publisher=Eupjournals.com |date=1970-01-01 |accessdate=2014-08-24 |archive-date=2013-01-22 |archive-url=https://archive.today/20130122161713/http://www.euppublishing.com/book/978-0-7486-1837-8 |dead-url=yes }}</ref></blockquote> Gülen se žalio da su primjedbe istrgnute iz konteksta,<ref>{{cite web |url=http://en.fgulen.com/content/view/973/14/ |title=Gülen's answers to claims made based on the video tapes taken from some of his recorded speeches |publisher=En.fgulen.com |date=2001-09-24 |accessdate=2014-08-24 |archivedate=2015-02-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150203042218/http://en.fgulen.com/content/view/973/14/ |deadurl=yes }}</ref> a oni koji ga podržavaju su podigli pitanja o autentičnosti snimke,<ref>Dogan Koc, ''Strategic Defamation of Fethullah Gülen: English Vs. Turkish'', p. 24. {{ISBN|0761859306}}</ref> za koju on [Gülen] kaže da je "izmanipulirna". Gülenu je suđeno ''u odsutnosti'' u 2000. g., a oslobođen je 2008. pod novom vladom Stranke pravde i razvitka (AKP), premijera Recepa Tayyipa Erdoğana.<ref name="60min2012"/><ref name="autogenerated1">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://wwrn.org/article.php?idd=21432 |access-date=2016-07-19 |archivedate=2007-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927235413/http://wwrn.org/article.php?idd=21432 |deadurl=yes }}</ref> Gülen je nabavio ''zelenu kartu'' 2001. godine.<ref name="WSJ" /> == Teologija == Gülen ne zagovara novu teologiju nego se vodi klasičnim autoritetima vlasti teologije, uzimajući njihovu liniju argumenata.<ref>Erol Nazim Gulay, ''The Theological thought of Fethullah Gulen: Reconciling Science and Islam'' (St. Antony's College Oxford University May 2007). p. 1</ref> Njegovo razumijevanje islama teži konzervatizmu i konvencionalizmu.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://press.princeton.edu/titles/8412.html/ |access-date=2016-07-19 |archivedate=2010-02-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100206155723/http://press.princeton.edu/titles/8412.html/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.qantara.de/webcom/show_article.php/_c-478/_nr-216/i.html |title=Portrait of Fethullah Gülen, A Modern Turkish-Islamic Reformist |publisher=Qantara.de |date= |accessdate=2014-08-24}}</ref> Iako nikada nije bio član sufijskog ''tarekata'' i nije vidio članstvo u ''tarekatu'' kao nužno za muslimane, on uči da "sufizam predstavlja unutarnju dimenziju islama" i da "unutarnje i vanjske dimenzije nikada ne smiju biti razdvojene".<ref>{{cite web|author=Guest Editor Zeki Saritoprak (Editor) |url=http://www.amazon.com/dp/B001FFVBFC |title=Thomas Michel S.J., '&#39;Sufism and Modernity in the Thought of Fethullah Gülen'&#39;, The Muslim World, Vol. 95 No. 3, July 2005, pp. 345-5 |publisher=Amazon.com |date=2005-01-01 |accessdate=2014-08-24}}</ref> Njegova se učenja razlikuju u naglasku od onih drugih glavnih islamskih učenjaka u dva aspekta, oba na temelju njegovih tumačenja određenih stihova iz Kur'ana. On uči da muslimanska zajednica ima dužnost servisa (tur. ''hizmet'')<ref>{{cite web|url=http://books.google.com/books?id=r04OPJArUPQC&pg=PP1&dq=A+Civilian+Response+to+Ethno-Religious+Conflict#v=onepage&q=&f=false |title=Mehmet Kalyoncu, A Civilian Response to Ethno-Religious Conflict: The Gülen Movement in Southeast Turkey (Tughra Books, 2008), pp. 19–40 |publisher=Books.google.com |date= |accessdate=2014-08-24}}</ref> za "opće dobro", zajednice i nacije<ref>{{cite web |author=Berna Turam |url=http://www.sup.org/book.cgi?isbn=0804755019 |title=Berna Turam, Between Islam and the State: The Politics of Engagement (Stanford University Press 2006) p. 61 |publisher=Sup.org |date= |accessdate=2014-08-24 |archivedate=2011-06-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110611191850/http://www.sup.org/book.cgi?isbn=0804755019 |deadurl=yes }}</ref>, kao i muslimana i nemuslimana širom svijeta;<ref>{{cite web|author=Guest Editor Zeki Saritoprak (Editor) |url=http://www.amazon.com/dp/B001FFVBFC |title=Saritoprak, Z. and Griffith, S. Fethullah Gülen and the 'People of the Book': A Voice from Turkey for Interfaith Dialogue, The Muslim World, Vol. 95 No. 3, July 2005, p.337-8 |publisher=Amazon.com |date=2005-01-01 |accessdate=2014-08-24}}</ref> i da je muslimanska zajednica dužna provesti međuvjerski dijalog sa ''Sljedbenicima Knjige'' ([[Židovi]] i [[kršćani]]), iako se to ne odnosi na druge [[religija|religije]] kao što je [[ateizam]].<ref>{{cite web|author=Guest Editor Zeki Saritoprak (Editor) |url=http://www.amazon.com/dp/B001FFVBFC |title=Saritoprak, Z. and Griffith, S. Fethullah Gülen and the 'People of the Book': A Voice from Turkey for Interfaith Dialogue, The Muslim World, Vol. 95 No. 3, July 2005, pp. 337–8 |publisher=Amazon.com |date=2005-01-01 |accessdate=2014-08-24}}</ref> Gülen se čini netolerantnim prema ateizmu, komentirajući 2004. g. da je "[[terorizam]] preziran kao i ateizam".<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.todayszaman.com/tz-web/detaylar.do?load=detay&link=7337 |access-date=2016-07-19 |archivedate=2009-05-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090512081703/http://www.todayszaman.com/tz-web/detaylar.do?load=detay&link=7337 |deadurl=yes }}</ref> U ''follow-up'' intervjuu, on je tvrdio da ne namjerava izjednačiti ateiste i ubice; umjesto toga, on je htio istaknuti činjenicu da je, prema islamu, obojima suđeno da pate vječnu kaznu.<ref>{{cite web |url=http://arama.hurriyet.com.tr/arsivnews.aspx?id=219352 |title=Hürriyet Arama Mobil |publisher=Arama.hurriyet.com.tr |date=2004-04-21 |accessdate=2014-08-24 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Aktivnosti == Gülen pokret je transnacionalni građanski [[društvo|društveni]] islamski pokret inspiriran Gülenovim učenjima. Njegova učenja o ''hizmetu'' (nesebično služenje za "opće dobro") privukla su veliki broj pristaša u Turskoj, [[Centralna Azija|Centralnoj Aziji]], a sve više i u drugim dijelovima svijeta.<ref>In Lester Kurtz's (of University of Texas, Austin) words, "One of the most striking operationalizations of Gulen's fusion of commitment and tolerance is the nature of the Gulen movement, as it is often called, which has established hundreds of schools in many countries as a consequence of his belief in the importance of knowledge, and example in the building of a better world. The schools are a form of service to humanity designed to promote learning in a broader sense and to avoid explicit Islamic propaganda." Kurtz also cites in the same work the comments of Thomas Michel, General Secretary of the Vatican Secretariat for Inter-religious Dialogue, after a visit to a school in Mindanao, [[Philippines]], where the local people suffered from a civil war, as follows: "In a region where kidnapping is a frequent occurrence, along with guerrilla warfare, summary raids, arrests, disappearances and killings by military and para-military forces, the school is offering Muslim and Christian Filipino children, along with an educational standard of high quality, a more positive way of living and relating to each other." Kurtz adds: "The purpose of the schools movement, therefore, is to lay the foundations for a more humane, tolerant citizenry of the world where people are expected to cultivate their own faith perspectives and also promote the well being of others... It is significant to note that the movement has been so successful in offering high quality education in its schools, which recruit the children of elites and government officials, that it is beginning to lay the groundwork for high-level allies, especially in Central Asia, where they have focused much of their effort." See, Lester R. Kurtz, "Gulen's Paradox: Combining Commitment and Tolerance," ''Muslim World'', Vol. 95, July 2005; 379–381.</ref> === Edukacija === U svojim propovijedima, Gülen je navodno izjavio: "Studiranje [[fizika|fizike]], [[matematika|matematike]] i [[hemija|hemije]] je bogosluženje/obožavanje [[Allah]]a."<ref name="60min2012"/> Gülenovi sljedbenici su izgradili više od 1 000 škola širom svijeta.<ref>Helen Rose Fuchs Ebaugh, ''The Gülen Movement: A Sociological Analysis of a Civic Movement Rooted in Moderate Islam'', p 4. {{ISBN|1402098944}}</ref> U Turskoj, Gülenove škole se smatraju da su među najboljima: skupi moderni objekti i učenje engleskog jezika od prvog razreda.<ref name="60min2012"/> Međutim, bivši učitelji koji su izvan Gülenove zajednice, doveli su u pitanje postupanje prema ženama i djevojčicama u Gülenovim školama, navodeći da su ženski učitelji isključeni iz [[administracija|administrativnih]] odgovornosti, dopuštena im je mala autonomija, i – zajedno s djevojkama šestih razreda i naviše – oni su odvojeni od muških kolega i učenika tokom pauza i odmora za ručak.<ref name=Spiegelman>{{cite web|last=Spiegelman|first=Margaret|title=What Scares Turkey's Women?|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2012/03/21/what-scares-turkey-s-women.html|work=The Daily Beast|accessdate=28 November 2012}}</ref> === Međureligijski i međukulturalni dijalog === [[Datoteka:Fethullah Gülen visiting Ioannes Paulus II.jpg|thumb|240px|Gülen sa [[papa Ivan Pavao II|papom Ivanom Pavlom II 1998. g.]]]] Sudionici Gülen pokreta su osnovali veliki broj institucija širom svijeta za koje se tvrdi da promoviraju aktivnosti međuvjerskog i međukulturalnog dijaloga. Gülenova su ranija djela (prema riječima Bekima Agaia) "puna anti-misionarskih i anti-zapadnjačkih odlomaka",<ref>{{cite web |url=http://en.fgulen.com/conference-papers/294-the-fethullah-gulen-movement-i/2132-discursive-and-organizational-strategies-of-the-gulen-movement.html |title=Fethullah Gülen's Official Web Site - Discursive and Organizational Strategies of the Gülen Movement |publisher=En.fgulen.com |date=2005-11-12 |accessdate=2014-08-24 |archivedate=2014-09-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140917204627/http://en.fgulen.com/conference-papers/294-the-fethullah-gulen-movement-i/2132-discursive-and-organizational-strategies-of-the-gulen-movement.html |deadurl=yes }}</ref> i "žestokih" kleveta protiv Židova, kršćana i ostalih.<ref>{{cite web|author=Pınar Doğan; [[Dani Rodrik]]|date=5 December 2012|title=Fethullah Gülen, the Jews, and hypocrisy|url=http://balyozdavasivegercekler.com/2012/11/05/fethullah-gulen-the-jews-and-hypocrisy/|publisher=balyozdavasivegercekler.com|accessdate=22 December 2013 }}</ref> Tokom 1990-ih, on je počeo zagovarati međureligijsku toleranciju i dijalog.<ref name="Toward a Global Civilization"/> Lično se susretao s čelnicima drugih religija, uključujući i [[papa Ivan Pavao II|papu Ivana Pavla II]],<ref name="Helen Rose Fuchs Ebaugh p 38"/> grčkog pravoslavnog patrijarha Bartolomeja, te izraelskog sefardskog glavnog rabina Eliyahua Bakshi-Dorona.<ref>{{cite web|author=Ali Unal (Author) |url=http://www.amazon.com/dp/0970437013 |title=Advocate of Dialogue: Fethullah Gülen |publisher=Amazon.com |date=2000-10-01 |accessdate=2014-08-24}}</ref> Gülen je rekao da favorizira kooperaciju između sljedbenika različitih religija, kao i vjerskih i sekularnih (svjetovnih) elemenata u društvu. == Pogledi na suvremene probleme == === Sekularizam === Gülen je kritizirao sekularizam u Turskoj kao "redukcionističi materijalizam". Međutim, on je u prošlosti rekao da sekularni pristup koji "nije anti-religiozni" i "dopušta slobodu vjere i uvjerenja, je kompatibilan s islamom".<ref name="European Muslims">{{cite web |author=skyron.co.uk |url=http://www.continuumbooks.com/books/detail.aspx?BookId=157777&SearchType=Basic |title=European Muslims, Civility and Public Life Perspectives On and From the Gülen Movement |publisher=Continuumbooks.com |date= |accessdate=2014-08-24 |archive-date=2012-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121017084853/http://www.continuumbooks.com/books/detail.aspx?BookId=157777&SearchType=Basic }}</ref> Prema jednom Gülenovom saopćenju, u demokratski-sekularnim državama, 95% od islamskih principa su dopušteni i praktički izvedivi, i nema problema s njima. Za preostalih 5% se "ne vrijedi boriti".<ref>{{cite web |url=http://tr.fgulen.com/content/view/227/141/ |title=Fethullah Gülen Web Sitesi - Devlet ve Şeriat |publisher=Tr.fgulen.com |date=2006-10-31 |accessdate=2014-08-24 |archivedate=2014-08-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140813013701/http://tr.fgulen.com/content/view/227/141/ |deadurl=yes }}</ref> === Pripajanje Turske EU === Gülen podupire kandidaturu Turske za ulazak u [[Evropska unija|Evropsku uniju]], te je rekao da se ni Turska ni EU nemaju čega bojati, a imaju mnogo za dobiti, iz budućnosti punog članstva Turske u EU.<ref name="European Muslims"/> === Uloge žene === Prema ''Aras''-u i ''Caha''-i, Gülenovi pogledi na žene su "progresivni" ali "moderne profesionalne žene u Turskoj još uvijek smatraju njegove ideje daleko od toga da su prihvatljive".<ref name="biu.ac.il"/> Gülen kaže da je dolazak islama spasio ženu, koja "apsolutno nije bila zatvorena u svom domu i ... nikada potlačivana" u ranim godinama religije. On smatra da je [[feminizam]] zapadnjačkog stila, međutim, "osuđen na neravnoteže poput svih drugih reakcionarskih pokreta" i na kraju da je "pun mržnje prema ljudima".<ref>{{cite web |url=http://en.fgulen.com/recent-articles/2897-women-confined-and-mistreated.html |title=Fethullah Gülen's Official Web Site - Women Confined and Mistreated |publisher=En.fgulen.com |date=2008-05-08 |accessdate=2014-08-24 |archive-date=2014-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140917204907/http://en.fgulen.com/recent-articles/2897-women-confined-and-mistreated.html |dead-url=yes }}</ref> Međutim, Gülenovi pogledi su osjetljivi na optužbe za mizoginiju ''(mržnju prema ženama)''. Kao što je navedeno od strane Berne Turam, Gülen je tvrdio: "Čovjek se koristi za zahtjevnije poslove ... a žena mora biti isključena tokom određenih dana u mjesecu. Nakon poroda, ona ponekad ne može biti aktivna i dva mjeseca. Ona ne može sudjelovati u različitim segmentima društva cijelo vrijeme. Ona ne može putovati bez svoga muža, oca, ili brata."<ref>Berna Turam, ''Between Islam and the State: The Politics of Engagement'' (Stanford, CA: Stanford University Press, 2007), 125.</ref> === Terorizam === Gülen osuđuje terorizam.<ref name="Gulen peace and humanity">{{cite web |url=http://en.fgulen.com/content/view/1052/14/ |title=Fethullah Gülen: A life dedicated to peace and humanity- True Muslims Cannot Be Terrorists |publisher=En.fgulen.com |date=2002-02-04 |accessdate=2014-08-24 |archivedate=2014-09-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140917203545/http://en.fgulen.com/content/view/1052/14/ |deadurl=yes }}</ref> On upozorava na pojavu proizvoljnog (arbitrarnog) fenomena nasilja i [[agresija|agresije]] protiv civilnog stanovništva i rekao je da "tome nema mjesta u islamu". Napisao je članak osude u ''Washington Post''-u 12. septembra 2001. godine, dan nakon ''Napada 11. septembra'', te je naveo da "musliman ne može biti terorist, niti može biti terorist pravi musliman".<ref>{{cite web|url=http://www.fethullah-gulen.org/op-ed/gulen-movement-9-11.html |title=Importance of Gulen Movement in the Post 9/11 Era: Co-existenceFethullah Gulen |publisher=Fethullah Gulen |date= |accessdate=2014-08-24}}</ref><ref name="Muslims Cannot Be Terrorists">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.fgulen.org/press-room/nuriye-akmans-interview/1727-a-real-muslim-cannot-be-a-terrorist.html |access-date=2016-07-19 |archivedate=2015-09-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150916082636/http://www.fgulen.org/press-room/nuriye-akmans-interview/1727-a-real-muslim-cannot-be-a-terrorist.html |deadurl=yes }}</ref> Gülen je oplakivao "iskorištavanje (''otmicu'') islama" od strane terorista.<ref name="Toward a Global Civilization"/> === Flota Gaze === Gülen je kritizirao [[flota|flotu]] [[Gaza|Gaze]] dovedenu od strane Turske za pokušavanje dostavljanja pomoći bez pristanka [[Izrael]]a. On je govorio o gledanju naslovnica vijesti o smrtonosnom sukobu između izraelskih komandosa i multinacionalnih članova grupe potpore, te kako se njihova flota približava izraelskoj pomorskoj blokadi Gaze. On je rekao: "Ono što sam ja vidio nije bilo lijepo, bilo je veoma ružno." U međuvremenu je nastavio svoje kritike, rekavši kasnije da je propust organizatora da traže sporazum s Izraelom prije pokušaja da se dostavi pomoć bio "znak protivljenja autoritetu, te neće dovesti do plodnih stvari".<ref>{{cite news |url=http://online.wsj.com/article/SB10001424052748704025304575284721280274694.html |publisher= ''Wall Street Journal'' |first=Joe |last=Lauria |title=Reclusive Turkish Imam Criticizes Gaza Flotilla |accessdate= June 4, 2010}}</ref> === Građanski rat u Siriji === Gülen je snažno protiv turskog uplitanja u [[Građanski rat]] u Siriji.<ref>{{cite web|url=http://www.economist.com/news/europe/21578046-turkish-government-under-attack-home-its-assertive-policy-towards-syria-explosive |title=Turkey and Syria: An explosive border |publisher=Economist.com |date=2013-05-18 |accessdate=2014-08-24}}</ref> == Utjecaj na tursko društvo i politiku == Gülen pokret ima milione sljedbenika u Turskoj, kao i njih mnogo više u inostranstvu. Osim škola utvrđenih od strane Gülenovih sljedbenika, vjeruje se da mnogi ''gülenicisti'' drže pozicije [[moć]]i u snagama turske policije i pravosuđa.<ref name="BBC">{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-13503361|title=Profile: Fethullah Gulen's Hizmet movement|publisher=BBC News|accessdate=22 December 2013}}</ref><ref name="NYtimes2-27-2014-envelope" /> Turski i strani analitičari vjeruju da Gülen ima simpatizere i u turskom [[parlament]]u, također, i da njegov pokret kontrolira naširoko čitani islamski konzervativni časopis ''Zaman'' (tur. ''zaman'' – vrijeme), privatnu [[banka|banku]] ''Asya bank'', ''Samanyolu TV'' televizijsku stanicu, te mnoge druge [[mediji|medije]] i poslovne organizacije, uključujući i ''Tursku konfederaciju poduzetnika i industrijalaca'' (''TUSKON'').<ref name="Dan Bilefsky and Sebnem Arsu">{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2012/04/25/world/middleeast/turkey-feels-sway-of-fethullah-gulen-a-reclusive-cleric.html|title=Turkey Feels Sway of Reclusive Cleric in the U.S.|authors=Dan Bilefsky and Sebnem Arsu|date=24 April 2012|work=New York Times|accessdate=22 December 2013}}</ref> U martu 2011. g., turska vlada je uhapsila istraživačkog novinara Ahmeta Şıka i zaplijenila i zabranila mu knjigu ''Imamova vojska'', vrhunac Şıkove istrage Gülena i pokreta Gülen.<ref>[[Hurriyet Daily News]], 16 November 2011, [http://www.hurriyetdailynews.com/Default.aspx?pageID=238&nID=6901&NewsCatID=341 Banned book goes on sale in Istanbul book fair]</ref> 2005. g., muškarac povezan s pokretom Gülen je prišao tadašnjem [[ambasador]]u SAD-a u Turskoj Ericu S. Edelmanu tokom zabave u Istanbulu i predao mu omotnicu koja sadrži dokument navodno detaljnih planova za predstojeći udar protiv vlade od strane turske vojske. Međutim, dokumenti su se ubrzo pokazali [[krivotvoritelji|krivotvorinama]].<ref name="NYtimes2-27-2014-envelope">{{cite news | title = Turkish Leader Disowns Trials That Helped Him Tame Military | url = http://www.nytimes.com/2014/02/27/world/europe/turkish-leader-disowns-trials-that-helped-him-tame-military.html?hpw&rref=world | last = Arango | first = Tim | date = 26 February 2014 | accessdate = 27 February 2014 | newspaper = [[The New York Times]] | quote = In 2005, years before the trials, a man affiliated with the Gulen movement approached Eric S. Edelman, then the American ambassador, at a party in Istanbul and handed him an envelope containing a handwritten document that supposedly laid out a plan for an imminent coup. But as Mr. Edelman recounted, he gave the documents to his colleagues and they were determined to be forgeries. }}</ref> Gülenove podružnice tvrde da je pokret "građanski" u prirodi i da nema političke aspiracije.<ref name="Dan Bilefsky and Sebnem Arsu" /> === Podijeljenost s Erdoğanom === Unatoč tvrdnjama Gülena i njegovih sljedbenika da je organizacija ne-političke prirode, analitičari vjeruju da broj hapšenja vezanih za [[korupcija|korupciju]], izvršen protiv saveznika turskog premijera Recepa Tayyipa Erdoğana, odražava rastuću političku borbu za prevlast između Gülena i premijera.<ref name="BBC" /><ref name="NYtimes2-27-2014-influence">{{cite news | title = Turkish Leader Disowns Trials That Helped Him Tame Military | url = http://www.nytimes.com/2014/02/27/world/europe/turkish-leader-disowns-trials-that-helped-him-tame-military.html?hpw&rref=world | last = Arango | first = Tim | date = 26 February 2014 | accessdate = 27 February 2014 | newspaper = [[The New York Times]] | quote = Bilo da su korupcijske optužbe opravdane ili ne – postojalo je mnogo dokaza koji su procurili, naročito prisluškivanih konverzacija, koje su se pokazale inkriminirajućim – korupcijska kazna će razotkriti utjecaj Gülenovih kretanja unutar države Turske, koja su u velikoj mjeri sumnjičava, ali teško dokaziva.}}</ref> Ova su hapšenja dovela do ''Korupcijskog skandala u Turskoj 2013. godine'', za koji su oni koji podržavaju vladajuću Stranku pravde i razvitka (AKP) (zajedno sa samim Erdoğanom) i oporbene slične stranke, naglasili da je u performiran od strane Gülena, nakon odluke Erdoğanove vlade, rano u decembru 2013. g., da zatvori mnoge privatne islamske škole u Turskoj koje je vodio pokret.<ref name="BBC-27Jan">{{cite news | url = http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-25909139 | title = Turkey's Fethullah Gulen denies corruption probe links | date = 27 January 2014 | accessdate = 4 February 2014 | publisher = BBC News }}</ref> Erdoğanova vlada je rekla da su korupcijska istraga i komentari od strane Gülena dugoročni politički program pokreta Gülen da infiltrira sigurnosne, obavještajne i pravosudne institucije države Turske; optužba je gotovo identična optužbi protiv Gülena od strane glavnog tužitelja Republike Turske u njegovom suđenju 2000. g., prije nego što je Erdoğanova stranka došla na vlast.<ref name="Dan Bilefsky and Sebnem Arsu" /> Gülenu se i ranije sudilo ''u odsutnosti'' 2000. g., a od ovih optužbi oslobođen je 2008. g. i to ''pod'' Erdoğanovom AKP vladom.<ref name="60min2012"/><ref name="autogenerated1"/> U [[e-mail]] komentarima poslanim ''Wall Street Journal''-u u januaru 2014. g., Gülen je rekao da je "turski narod ... uzrujan i da je u posljednje dvije godine demokratski napredak sada promijenio smijer", ali je demantirao da je dio zavjere da se zbaci vlada.<ref name="WSJ">{{cite news|url=http://online.wsj.com/news/articles/SB10001424052702304027204579332670740491570|title=From His Refuge in the Poconos, Reclusive Imam Fethullah Gulen Roils Turkey|authors=Joe Parkinson and Ayla Albayrak|date=20 January 2014|work=[[The Wall Street Journal]]|accessdate=22 January 2014}}</ref> Kasnije, u januaru 2014. g., u intervjuu za ''BBC World'', Gülen je rekao: "Da želim reći nešto narodu, to bi bilo da bi ljudi trebali glasati za one koji poštuju demokratiju, vladavinu zakona, tj. one koji se dobro slažu s ljudima. Pričanje ili potjecanje ljudi da glasaju za stranku bila bi uvreda intelekta naroda. Svi veoma jasno vide šta se događa."<ref name="BBCIntGulen">{{cite web | url=http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-25885817 | title=Fethullah Gulen: Powerful but reclusive Turkish cleric | publisher=BBC | date=27 January 2014 | accessdate=5 February 2014 | author=Tim Franks}}</ref> == Publikacije == Gülenova oficijelna [[web sajt|web stranica]]<ref>[http://tr.fgulen.com/content/section/30/3/ Gulen's publications (Turkish)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140311183400/http://tr.fgulen.com/content/section/30/3 |date=2014-03-11 }}, last visisted 2nd March 2014</ref> broji 43 njegove publikacije; one su, međutim, više srodne [[esej]]u i zbirkama propovijedi nego knjigama o određenim temama sa specifičnim tezama. Za njega se također kaže da je autor mnogih članaka na razne teme: društvene, političke i vjerske probleme, [[umjetnost]], [[nauka|nauku]] i [[sport]]; te snimljenih hiljada audio i video kaseta. On pridonosi nizu časopisa i magazina u vlasništvu njegovih sljedbenika. On piše glavni članak za ''Fountain'', ''Yeni Ümit'', ''Sızıntı'' i ''Yağmur'' islamske [[filozofija|filozofske]] časopise. Nekoliko njegovih knjiga su prevedene na engleski jezik.<ref name="GulEng">{{cite web | url=http://en.fgulen.com/gulens-works | title=Gulen books in English | publisher=en.fgulen.com | accessdate=29 January 2014 | archivedate=2014-09-11 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20140911020221/http://en.fgulen.com/gulens-works | deadurl=yes }}</ref> == Odziv == Fethullah Gülen se pojavio u ''Top 100 Public Intellectuals Poll''-u 2008. g. i na kraju izašao kao najutjecajniji mislilac.<ref>[http://www.prospectmagazine.co.uk/prospect-100-intellectuals/"2008 top 100 public intellectual poll] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090930143349/http://www.prospectmagazine.co.uk/prospect-100-intellectuals/ |date=2009-09-30 }}"</ref> Fethullah Gülen je prozvan jednim od ''100 svjetskih najutjecajnijih ljudi u 2013. g.'' od strane magazina ''TIME''.<ref>{{Cite web |title=100 Most Influential People for 2013 |url=http://www.niagarafoundation.org/niagara-foundations-honorary-president-m-fethullah-gulen-named-in-time-magazines-worlds-100-most-influential-people-for-2013/ |access-date=2016-07-19 |archive-date=2013-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130419231450/http://www.niagarafoundation.org/niagara-foundations-honorary-president-m-fethullah-gulen-named-in-time-magazines-worlds-100-most-influential-people-for-2013/ |dead-url=yes }}</ref> Fethullah Gülen je na listi ''500 najutjecajnijih muslimana'' od strane ''Royal Islamic Strategic Studies Centre''-a u [[Amman]]u, [[Jordan]].<ref>[http://themuslim500.com/profile/hodjaefendi-fethullah-gulen/"The 500 Most Influential Muslims]</ref> == Povezano == * [[Gülen pokret]] == Reference == {{refspisak|2|refs= <ref name="60min2012">{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/2102-18560_162-57433131.html|title=U.S. charter schools tied to powerful Turkish imam|date=May 13, 2012|publisher=[[CBS News]]|work=[[60 Minutes]]|accessdate=2012-05-14|archivedate=2012-05-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120514024402/http://www.cbsnews.com/2102-18560_162-57433131.html|deadurl=yes}}</ref> }} === Generalne reference === {{refbegin}} *{{Cite web |title=FORBES - Gulen Inspires Muslims Worldwide |url=http://www.forbes.com/business/2008/01/18/turkey-islam-gulen-cx_0121oxford.html |access-date=2016-07-19 |archivedate=2008-01-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080123015034/http://www.forbes.com/business/2008/01/18/turkey-islam-gulen-cx_0121oxford.html |deadurl= }} *[http://interfaithradio.org/node/491 Interfaith Radio - Turkey's Champion of Interfaith Dialogue] *[http://www.economist.com/world/international/displaystory.cfm?story_id=10808408 The Economist - Global Muslim networks- How far they have travelled] *[http://www.economist.com/world/international/displaystory.cfm?story_id=10808433 The Economist- Fethullah Gulen- A farm boy on the world stage] *[http://uk.reuters.com/article/featuresNews/idUKL0939033920080514 Reuters - Turkish Islamic preacher - threat or benefactor?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090103131348/http://uk.reuters.com/article/featuresNews/idUKL0939033920080514 |date=2009-01-03 }} *[http://www.nytimes.com/2008/05/04/world/asia/04islam.html?ei=5124&en=625b88103a702f94&ex=1367640000&partner=permalink&exprod=permalink&pagewanted=all The New York Times - Turkish Schools Offer Pakistan a Gentler Vision of Islam] *[http://www.nytimes.com/2008/01/18/world/europe/18iht-19oxan-Turkishpreacherprofile.9324128.html The New York Times: Fethullah Gulen profile] *[http://www.foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=4408 Foreign Policy - Fethullah Gulen as a Top Public Intellectual] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091113023209/http://www.foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=4408 |date=2009-11-13 }} *[http://www.pbs.org/wnet/religionandethics/episodes/january-21-2011/gulen-movement/7949/ Profile on PBS show: Religion and Ethics January 21, 2011] *[http://www.tnr.com/article/world/magazine/79062/global-turkey-imam-fethullah-gulen The New Republic Magazine: The Global Imam] *[http://en.qantara.de/webcom/show_article.php/_c-478/_nr-907/i.html Qantara.de: The Fethullah Gülen Movement: Pillar of Society or Threat to Democracy?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190106091221/https://en.qantara.de/ |date=2019-01-06 }} *[http://meria.idc.ac.il/journal/2000/issue4/jv4n4a4.html MERIA: Fethullah Gülen and his Liberal "Turkish Islam" movement] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110919100055/http://meria.idc.ac.il/journal/2000/issue4/jv4n4a4.html |date=2011-09-19 }} *[http://www.meforum.org/article/404 ME Forum: Turkish Islam's Moderate Face] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051028004718/http://www.meforum.org/article/404 |date=2005-10-28 }} *[http://www.meforum.org/2045/fethullah-gulens-grand-ambition ME Forum: Fethullah Gülen's Grand Ambition: Turkey's Islamist Danger] *[http://religion.info/english/interviews/article_74.shtml The Gülen Movement: a modern expression of Turkish Islam] *[http://www.amerasianworld.com/islam_in_kazakhstan.php The Nurcu Movement in Kazakhstan and Kyrgyzstan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150213015820/http://www.amerasianworld.com/islam_in_kazakhstan.php |date=2015-02-13 }} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Fethullah Gülen}} * [http://fgulen.com/en Zvanična web stranica] * [http://www.gulenmovement.ca Gulen Movement Canada] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190208204254/http://gulenmovement.ca/ |date=2019-02-08 }} * [http://www.gulen-movement.net Gulen Movement News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170920202439/http://gulen-movement.net/ |date=2017-09-20 }} * [http://www.hizmet-movement.net Fethullah Gulen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140718062520/http://www.hizmet-movement.net/ |date=2014-07-18 }} {{Authority control}} {{Lifetime|1941|2024|Gulen, Fethullah}} [[Kategorija:Islamski teolozi]] [[Kategorija:Biografije, Turska]] k705gkzu14jx7s7kdpot00z795zwqav 0 4568043 42587256 33660911 2026-05-03T22:37:18Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Vrijednost (etika)]] 42587256 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Vrijednost (etika)]] aciqfv9ymzq9mi225y23lky991uwtvp 0 4572264 42587021 42333140 2026-05-03T15:52:20Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587021 wikitext text/x-wiki {{Infokutija pisac|ime=Dubravko Klarić|slika=Dubravko Klarić.jpg|datum_rođenja=<!-- {{nowrap|{{Datum rođenja i godine|1953|02|23}}}} za žive osobe. Staviti samo godinu ako nije poznat tačan datum rođenja. Za ljude koji su umrli, koristiti samo {{nowrap|{{Datum rođenja|YYYY|MM|DD}}}} -->|mjesto_rođenja=Sveti Ivan Zelina|datum_smrti=<!-- {{nowrap|{{Datum smrti i godine|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}}}} (datum smrti pa onda datum rođenja) -->|mjesto_smrti=|zanimanje=kriminalist|jezik=Hrvatski|nacionalnost=Hrvat|obrazovanje=magistar kriminalistike|supružnik=|djeca=|period=|žanr=|nagrade=|potpis=|opis_slike=|puno_ime=|poznata_djela="Razbijeni snovi"|web_stranica=}} '''Dubravko Klarić''' ([[Sveti Ivan Zelina]], 23. [[Veljača|veljače]] 1953.) hrvatski je [[pisac]], publicist i [[Kriminalistika|kriminalist]]. == Biografija == ==== Rani život ==== Rođen je u Svetom Ivanu Zelini 1953. gdje završava osnovnu školu. U Zagrebu pohađa i završava devetu opću gimnaziju na Trešnjevci. Aktivni je amaterski boksač u boksačkom blubu Metalac u Zagrebu i član prve postave od Hrvatske lige, druge lige i tadašnje savezne lige. ==== Obrazovanje ==== Završava tek otvorenu Višu zrakoplovnu školu u Zagrebu i stječe zvanje inžinjera zrakoplovstva. 1988. diplomirao na Studiju za unutrašnje poslove u Zagrebu, te dobiva zvanje diplomiranog kriminalista. 2006. na [http://www.policija.hr/4542.aspx Policijskoj akademiji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161028111546/http://www.policija.hr/4542.aspx |date=2016-10-28 }}u Zagrebu magistrirao na području nasilničkog kriminaliteta. Pohađao je i završio brojne domaće i međunarodne seminare, stručne skupove i edukacije u vezi sa suzbijanjem zloporabe droga te korupcije i organiziranog kriminala, od kojih se izdvajaju oni u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]-a pri Upravi za suzbijanje droga ([[Drug Enforcement Agency|D.E.A.]]), Ministarstvu pravosuđa SAD, [[FBI|F.B.I.]], te Ministarstvu financija SAD, Carina- Odjel za suzbijanje krijumčarenja droga. ==== Zaposlenje ==== 1974. godine zapošljava se u policiji, gdje kao kriminalistički stručnjak, provodi gotovo cijeli radni vijek. Od 1998., surađuje kao izvanredni stručni suradnik i predavač na Policijskoj akademiji u Zagrebu. Temeljem mišljenja stručnog vijeća Veleučilišta i visokih škola, 2013. godine izabran je u nastavno zvanje predavača u znanstvenom području društvenih znanosti. Od 2008.godine zaposlen je u Vladi RH, na radnom mjestu predstojnika Ureda za suzbijanje zlouporabe droga. Aktivno je učestvovao u zatvaranju poglavlja 23. i 24. ispred RH, u pred pristupnim sporazumima i ispunjavanju uvjeta kod ulaska Hrvatske u Europsku uniju, kao i sastavljanju sporazuma sa EMCDDA. Također ispred RH, imenovan je za stalnog visokog predstavnika u Pompidou grupi, Vijeća Europe, a Odlukom Vlade (veljača 2012) imenovan za EU koordinatora za područje suzbijanja zlouporabe droga. Nakon reizbora 5. srpnja 2012. godine raspoređen je na radno mjesto Savjetnika u Vladi i Vladinom uredu, gdje i sada radi. Aktivno je bio uključen u obranu neovisnosti, teritorijalne cjelovitosti i suvereniteta Republike Hrvatske u [[Rat u Hrvatskoj|domovinskom ratu]]. Hrvatski je branitelj, veteran, dragovoljac i ratni zapovjednik od 1991. godine. Nositelj  više visokih državnih odličja za ratne zasluge. ==== Javni angažman ==== Dugogodišnji je stručni komentator, analitičar i suradnik svih javnih medija (radio, televizija, tisak) na temu suzbijanja i prevencije zloporabe droga, te suzbijanja kriminala.  == Bibliografija == *[http://katalog.kgz.hr/pagesresults/bibliografskiZapis.aspx?&currentPage=1&searchById=40&sort=0&spid0=40&spv0=821.163.42-94&xm0=1&selectedId=454013562 Razbijeni snovi]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Zagreb : Udruga Znanje daje sigurnost, 2015. *[http://katalog.kgz.hr/pagesResults/bibliografskiZapis.aspx?&action=search&currentPage=1&searchById=40&sort=0&spid0=40&spv0=droga+i+kriminal&selectedId=432000811 Droga i Kriminal]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Zagreb : Udruga Znanje daje sigurnost, 2008. *[http://katalog.kgz.hr/pagesResults/bibliografskiZapis.aspx?&action=search&currentPage=1&searchById=40&sort=0&spid0=40&spv0=crni+trag+droge&selectedId=5010251 Crni trag droge]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Zagreb : Promotor zdravlja, 2002 {{Lifetime|1953||Klarić, Dubravko}} [[Kategorija:Hrvatski policajci]] 7r0f0td8fgi78apd5waxk74xk5oly99 0 4575111 42587014 42188762 2026-05-03T14:54:57Z Zavičajac 76707 42587014 wikitext text/x-wiki [[File:Makljen – spomenik (2024) 03.jpg|thumb|Spomenik na Makljenu je svečano otvoren u novembru 1978.godine i dvije decenije bio je simbol [[Antifašizam|antifašizma]] i [[Narodnooslobodilačka borba|narodnooslobodilačke borbe]]]] '''Spomenik na Makljenu''' podignut je 1978. godine, opština [[Prozor (BiH)|Prozor]], [[Bosna i Hercegovina]]. Posvećen je [[Bitka na Neretvi|Bitki za ranjenike]] (Bitka na Neretvi) koja se dogodila 1943. godine, borbi i stradanju protiv [[Sile Osovine|Nijemaca, Italijana]], četnika i ustaša uz kultni slogan „Prozor noćas mora pasti!“. Predstavlja vrhunsko [[Vajarstvo|skulptorsko]] djelo u regionalnom i internacionalnom kontekstu. Monumentalna skulptura, djelo bosanskohercegovačkog umjetnika [[Boško Kućanski|Boška Kućanskog]] stvoreno je da svjedoči važan trenutak antifašističke [[Narodnooslobodilačka borba|narodnooslobodilačke borbe]]. Proglašen je za [[nacionalni spomenik BiH]].<ref>{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3313 |title=Spomenik na Makljenu |work=kons.gov.ba |accessdate=13. 11. 2016 |archive-date=2016-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220094517/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3313 }}</ref> == Lokacija == Graditeljska cjelina se nalazi uz cestu Prozor - [[Gornji Vakuf|Gornji Vakuf,]] na vrhu planinskog prevoja [[Makljen]]a (1123 m/m). Od grada Prozora spomenik je udaljen 6,5 km vazdušne linije. Pristupa mu se sa sjeverozapada, kamenim stazama i stepenicama. Spomenik je nerijetko privlačio i brojne delegacije i zvaničnike svijeta da ga pohode i informišu se o njegovoj simbolici. Godine 1978. ovaj lokalitet posjetio i tadašnji princ Charles, princ od Walesa, aktuelni [[Velika Britanija|britanski]] kralj [[Charles III od Ujedinjenog Kraljevstva|Charles III]]. General britanske vojske u Drugom svjetskom ratu, sir [[Fitzroy Maclean]] upoznao ga je sa pojedinostima [[Bitka na Neretvi (film)|Bitke na Neretvi]] koju je još 1969.godine ekranizirao [[Veljko Bulajić]]. == Opis spomenika == Spomenik pod imenom ''Pesnica'' zamišljen je kao nezadrživa snaga poleta [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizanskih brigada]] koje su se probile kroz neprijateljski obruč i preko [[Neretva|Neretve]] prešle na slobodnu teritoriju. Skulptura spomeničkog kompleksa na Makljenu je amorfna sintetička forma - vještački kamen bijele boje dimenzija 12,40 x 16 x 11,20 m. U pogledu dinamike i izvora oblikovanja, skulptura baštini tradiciju vorticizama. Sasatavljena je od više formi koje tvore jedinstven, pokrenut i energiziran, skulptorski organizam. Motiv i inspiraciju u osmišljavanju izgleda spomenika, sam Kućanski je svojevremeno objašnjavao ovako: :''Sudbonosni događaji naše revolucije koji su se odigrali na prostorima oko Prozora, [[Jablanica|Jablanice]], Vilića Gumna, Pidriša, na Neretvi i Makljenu, u jednoj od najhumanijih bitaka u istoriji ratovanja za spas oko 4.000 ranjenika, poprimili su oblike legende u besprimjernom čovještvu i nesumnjivo predstavljaju snažan inspirativni podsticaj za stvaraoce iz bilo koje oblasti umjetnosti. Prilikom rješavanja konkursnog zadatka, pošao sam od prastarog narodnog običaja da se na puteve heroja polaže cvijeće. Zato se u tlocrtu mog rješenja nalazi vitalističko-cvijetna forma vanzemaljskih dimenzija koja je upisana na poprištu bitke kamenitog Makljena i u čijem se pupoljku nalazi omnifacijalni skulpturalni oblik kao simbol bitke i trijumfa nepobjedivog života.'' Konstruktivni sistem spomenika osmišljen je tako da glavni nosivi sistem predstavljaju unutarnji armirnobetonski okviri (skelet od stubova i greda sa međuspratnom armiranobetonskom pločom). U sredini objekta postavljena su dva ukrštena betonska platna za prijem horizontalnih sila uslijed vjetra i [[Seizmologija|seizmičkih]] uticaja. Na armaturnobetonske okvire vezan jeplašt objekta sastavljen od dva sloja - unutrašnji, armiranobetonski sloj minimalne debljine 12 cm i vanjski, bez armature debljine 8 cm. Armatura je u vanjskom sloju plašta izbjegnuta jer je na njemu naknadnim zahvatima postignuta sekundarna plastika. Prije razaranja unutrašnjost spomenika je bila razdijeljena u dva nivoa sa ulazom na zapadnoj strani.<ref name="cspomenik">{{Cite web |url= https://balkans.aljazeera.net/teme/2018/9/3/nacionalni-spomenik-ili-ruglo-na-makljenu |title= Nacionalni spomenik ili ruglo na Makljenu |work= balkans.aljazeera.net |accessdate= 30. april 2026.}}</ref> == Danas == Nakon više od dvadeset godina od raspada Jugoslavije, na Makljenu su ostali samo dijelovi betonske konstrukcije, tragovi izletišta, zarasle staze, gdje su se svakog [[Dan borca|4.jula]] okupljali narodi Jugoslavije i veselili uz pjesmu. Danas je taj planinski prevoj koji se nalazi između [[Gornji Vakuf|Gornjeg Vakufa]] i Prozora zaboravljen. Spomenik je miniran 2000-te godine i za taj čin niko nije odgovarao. == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.prozor-x.com/prozor/sjecanje-na-makljen-na-zaboravljene-dane Sjećanje na Makljen]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.titomanija.com.ba/index.php?option=com_content&task=view&id=1044&Itemid=1 Spomenik preživio rat, ali ne i mir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140417000349/http://www.titomanija.com.ba/index.php?option=com_content&task=view&id=1044&Itemid=1 |date=2014-04-17 }} [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Nacionalni spomenici u Prozoru]] 79jmyexqhmxr97zjsqhseuuq46g14qr 42587204 42587014 2026-05-03T19:11:25Z Zavičajac 76707 42587204 wikitext text/x-wiki [[File:Makljen – spomenik (2024) 03.jpg|thumb|Spomenik na Makljenu je svečano otvoren u novembru 1978.godine i dvije decenije bio je simbol [[Antifašizam|antifašizma]] i [[Narodnooslobodilačka borba|narodnooslobodilačke borbe]]]] '''Spomenik na Makljenu''' podignut je 1978. godine, opština [[Prozor (BiH)|Prozor]], [[Bosna i Hercegovina]]. Posvećen je [[Bitka na Neretvi|Bitki za ranjenike]] (Bitka na Neretvi) koja se dogodila krajem februara/početkom marta 1943. godine, borbi i stradanju [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]] protiv [[Sile Osovine|Nijemaca, Italijana]], [[četnici|četnika]] i [[Ustaše|ustaša]], uz kultni slogan „Prozor noćas mora pasti!“. Najveći zadatak bio je zaštita 4.000 ranjenih u obližnjoj [[Centralna bolnica NOVJ|Centralnoj bolnici]]. Spomenik predstavlja vrhunsko [[Vajarstvo|skulptorsko]] djelo u regionalnom i internacionalnom kontekstu. Monumentalna skulptura, djelo bosanskohercegovačkog umjetnika [[Boško Kućanski|Boška Kućanskog]] stvoreno je da svjedoči važan trenutak antifašističke [[Narodnooslobodilačka borba|narodnooslobodilačke borbe]]. Proglašen je za [[nacionalni spomenik BiH]].<ref>{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3313 |title=Spomenik na Makljenu |work= Komisija za nacionalne spomenike Bosne i Hercegovine - kons.gov.ba |accessdate=13. april 2026 |archive-date=2016-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220094517/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3313 }}</ref> == Lokacija == Graditeljska cjelina se nalazi uz cestu Prozor - [[Gornji Vakuf|Gornji Vakuf,]] na vrhu planinskog prevoja [[Makljen]]a (1123 m/m). Od grada Prozora spomenik je udaljen 6,5 km vazdušne linije. Pristupa mu se sa sjeverozapada, kamenim stazama i stepenicama. Spomenik je nerijetko privlačio i brojne delegacije i zvaničnike svijeta da ga pohode i informišu se o njegovoj simbolici. Godine 1978. ovaj lokalitet posjetio i tadašnji princ Charles, princ od Walesa, aktuelni [[Velika Britanija|britanski]] kralj [[Charles III od Ujedinjenog Kraljevstva|Charles III]]. General britanske vojske u Drugom svjetskom ratu, sir [[Fitzroy Maclean]] upoznao ga je sa pojedinostima [[Bitka na Neretvi (film)|Bitke na Neretvi]] koju je još 1969.godine ekranizirao [[Veljko Bulajić]]. == Opis spomenika == Spomenik pod imenom ''Pesnica'' zamišljen je kao nezadrživa snaga poleta [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizanskih brigada]] koje su se probile kroz neprijateljski obruč i preko [[Neretva|Neretve]] prešle na slobodnu teritoriju. Skulptura spomeničkog kompleksa na Makljenu je amorfna sintetička forma - vještački kamen bijele boje dimenzija 12,40 x 16 x 11,20 m. U pogledu dinamike i izvora oblikovanja, skulptura baštini tradiciju vorticizama. Sasatavljena je od više formi koje tvore jedinstven, pokrenut i energiziran, skulptorski organizam. Motiv i inspiraciju u osmišljavanju izgleda spomenika, sam Kućanski je svojevremeno objašnjavao ovako: :''Sudbonosni događaji naše revolucije koji su se odigrali na prostorima oko Prozora, [[Jablanica|Jablanice]], Vilića Gumna, Pidriša, na Neretvi i Makljenu, u jednoj od najhumanijih bitaka u istoriji ratovanja za spas oko 4.000 ranjenika, poprimili su oblike legende u besprimjernom čovještvu i nesumnjivo predstavljaju snažan inspirativni podsticaj za stvaraoce iz bilo koje oblasti umjetnosti. Prilikom rješavanja konkursnog zadatka, pošao sam od prastarog narodnog običaja da se na puteve heroja polaže cvijeće. Zato se u tlocrtu mog rješenja nalazi vitalističko-cvijetna forma vanzemaljskih dimenzija koja je upisana na poprištu bitke kamenitog Makljena i u čijem se pupoljku nalazi omnifacijalni skulpturalni oblik kao simbol bitke i trijumfa nepobjedivog života.'' Konstruktivni sistem spomenika osmišljen je tako da glavni nosivi sistem predstavljaju unutarnji armirnobetonski okviri (skelet od stubova i greda sa međuspratnom armiranobetonskom pločom). U sredini objekta postavljena su dva ukrštena betonska platna za prijem horizontalnih sila uslijed vjetra i [[Seizmologija|seizmičkih]] uticaja. Na armaturnobetonske okvire vezan jeplašt objekta sastavljen od dva sloja - unutrašnji, armiranobetonski sloj minimalne debljine 12 cm i vanjski, bez armature debljine 8 cm. Armatura je u vanjskom sloju plašta izbjegnuta jer je na njemu naknadnim zahvatima postignuta sekundarna plastika. Prije razaranja unutrašnjost spomenika je bila razdijeljena u dva nivoa sa ulazom na zapadnoj strani.<ref name="cspomenik">{{Cite web |url= https://balkans.aljazeera.net/teme/2018/9/3/nacionalni-spomenik-ili-ruglo-na-makljenu |title= Nacionalni spomenik ili ruglo na Makljenu |work= balkans.aljazeera.net |accessdate= 30. april 2026.}}</ref> == Danas == Nakon više od dvadeset godina od raspada Jugoslavije, na Makljenu su ostali samo dijelovi betonske konstrukcije, tragovi izletišta, zarasle staze, gdje su se svakog [[Dan borca|4.jula]] okupljali narodi Jugoslavije i veselili uz pjesmu. Danas je taj planinski prevoj koji se nalazi između [[Gornji Vakuf|Gornjeg Vakufa]] i Prozora zaboravljen. Spomenik je miniran 2000-te godine i za taj čin niko nije odgovarao. === Nacionalni spomenik === Komisija (Povjerenstvo) za nacionalne spomenike Bosne i Hercegovine je na svojoj redovnoj sjednici održanoj 26. oktobra 2010.godine, - 22 godine nakon izgradnje i 10 godina nakon miniranja – donijela Odluku po kojoj se Graditeljska cjelina – Spomenik na Makljenu, proglašava nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine, što uključuje sam spomenik, prilazne staze i okolne livade. U Odluci se navodi kako nacionalni spomenik podliježe pod mjere zaštite i rehabilitacije, utvrđene Zakonom i da je Komisija dužna utvrditi tehničke uslove i obezbijediti finansijska sredstva za izradu i postavljanje informacione ploče sa podacima o spomeniku. Naznačeno je i niz drugih mjera i aktivnosti koje bi u konačnici rezultirale obnovom spomenika i njegovim vraćanjem u prvobitno stanje. Međutim, spomenik je i danas, 16 godina nakon proglašenja nacionalnim, u stanju u kakvom je ostao nakon miniranja. Nema informacione table niti bilo čega što ukazuje na to da je poduzeta bilo kakva aktivnost, navedena u Odluci.<ref name="AeNebriga">{{Cite web |url= https://www.oslobodjenje.ba/dosjei/teme/foto-propadaju-simboli-antifasizma-svjedoci-jednog-vremena-u-raljama-nacionalista-1077290/ |title= Propadaju simboli antifašizma |work= www.oslobodjenje.ba - 21.avgust 2023. |accessdate= 9. april 2026.}}</ref> == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.titomanija.com.ba/index.php?option=com_content&task=view&id=1044&Itemid=1 Spomenik preživio rat, ali ne i mir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140417000349/http://www.titomanija.com.ba/index.php?option=com_content&task=view&id=1044&Itemid=1 |date=2014-04-17 }} [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Nacionalni spomenici u Prozoru]] r0pmcd3i9bopaq3zdx4lu1j58ntonix 0 4575822 42587299 40666930 2026-05-03T22:40:54Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Univerzitet u Zadru]] 42587299 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Univerzitet u Zadru]] 57yj3l33euooztod3zjz0skkndi3edy 0 4576690 42587414 42445755 2026-05-04T11:30:04Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587414 wikitext text/x-wiki {{Infokutija film |naslov = ゴジラ2000 ミレニアム |slika = Godzilla2000jap.jpg |director = [[Takao Okawara]] |producer = [[Shogo Tomiyama]] |writer = Hiroshi Kashiwabara<br>[[Wataru Mimura]] |starring = Takehiro Murata<br>[[Hiroshi Abe (glumac)|Hiroshi Abe]]<br>[[Naomi Nishida]]<br>Mayu Suzuki<br>Shiro Sano |music = [[Takayuki Hattori]]<br>[[J. Peter Robinson]] |cinematography = Katsuhiro Kato |editing = Yoshiyuki Okuhara |studio = [[Toho|Toho Pictures, Inc.]] |distributor = Toho |released = {{Film date|1999|12|11|df=y}} <!-- Do not add the US release date here, please; see WP:FILMRELEASE. --> |runtime = 107 min. |country = {{flag|Japan}} |language = japanski |budget = 8,3 mil. $<ref name="tohoking"/> |gross = 27,9 mil. $<ref name="tohoking"/><ref name="Godzilla 2000">[http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=godzilla2000.htm Godzilla 2000] Box Office Mojo</ref> }} {{nihongo|'''''Godzilla 2000: Millennium'''''|ゴジラ2000 ミレニアム|Gojira Nisen: Mireniamu}} je [[japan]]ski [[science fiction film]] snimljen 1999. godine u režiji [[Takao Okawara|Takaa Okaware]]. Predstavlja 24. po redu film o [[Godzilla|Godzilli]], odnosno prvi iz ''Millennium'' serije. Nastao je velikim dijelom zbog razočaranja kompanije [[Toho]] američkim filmom ''[[Godzilla (film, 1998)|Godzilla]]'' iz prethodne godine; kao takav predstavlja [[reboot (fikcija)|reboot]], odnosno ignorira sve prethodne nastavka osim [[Godzilla (film, 1954)|originalnog]] filma iz 1954. godine. Radnja prikazuje kako [[vanzemaljci]] dolaze na Zemlju kako bi pokušali od Godzille dobiti njegovne regenerativne moći, a što dovodi do još jednog apokaliptičkog sukoba. ''Godzilla 2000'' je tokom marketinga nastojala eksploatirati [[milenarijarizam|milenijarističke]] strahove i histeriju oko [[Y2K]] problema. Ti su napori urodili plodom, te je u ''Godzilla 2000'' u Japanu postala hit, omogućivši snimanje još nekoliko nastavaka. ==Uloge== * Takehiro Murata ... Yuji Shinoda * [[Naomi Nishida]] ... Yuki Ichinose * [[Hiroshi Abe (glumac)|Hiroshi Abe]] ... Mitsuo Katagiri * [[Shirō Sano]] ... Shiro Miyasaka * Mayu Suzuki ... Io Shinoda * [[Tsutomu Kitagawa]] ... [[Godzilla]] * Makoto Ito ... Orga ==Izvori== {{reflist|2|refs= <ref name="tohoking">[http://tohokingdom.com/box_office/g2k.htm Godzilla 2000: Millennium - Box Office Report], Toho Kingdom</ref> }} ==Vanjske veze== *{{IMDb title|0188640}} *{{Rotten-tomatoes|godzilla_2000}} *{{mojo title|godzilla2000}} *[https://www.youtube.com/movie?v=EiGXvHqbyV4 ''Godzilla 2000''] on [[YouTube]] *{{cite web|url=http://www.jmdb.ne.jp/1999/dw003190.htm|title=ゴジラ2000 ミレニアム (''Gojira Nisen: Mireniamu'')|accessdate=19. VII 2007|language=japanski|publisher=[[Japanese Movie Database]]|archive-date=2012-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20120609132217/http://www.jmdb.ne.jp/1999/dw003190.htm|url-status=dead}} {{Godzilla}} {{Takao Okawara}} {{Authority control}} [[Kategorija:Japanski filmovi]] [[Kategorija:SF-filmovi]] [[Kategorija:Filmovi o Godzilli]] [[Kategorija:Kaijū filmovi]] bqhr7jn5mamhj7ydh7x91iq7ro5np7b 0 4581510 42587332 40700457 2026-05-04T01:37:34Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587332 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Političar | ime = Feargus O'Connor | slika = Feargus o'connor-irish-chartist-leader.jpg | funkcija 1 = | početak funkcije 1 = | kraj funkcije 1 = | potpredsednik= | prethodnik 1 = | naslednik 1 = | datum_rođenja = [[18. jul]] [[1796]]. | mesto_rođenja = [[selo]] Connorville, [[Cork (grofovija)|Grofovija Cork]] | država_rođenja =[[Irska]] | datum_smrti = [[30. august]] [[1855]]. | država_smrti =[[UK|Velika Britanija]] | mesto_smrti = [[London]] | državljanstvo = | narodnost = | veroispovest = | supružnik = | partija = [[čartizam]] }} '''Feargus O'Connor''' punim imenom ''Feargus Edward O’Connor'' ([[selo]] Connorville, [[Cork (grofovija)|Grofovija Cork]], [[18. jul]] [[1796]]. - [[London]], [[30. august]] [[1855]].), bio je istaknuti [[čartizam|čartistički]] lider, koji je uspio organizirati [[čartizam]] kao prvi masovni [[radnički pokret]] u [[UK|Velikoj Britaniji]].<ref name=brit/> == Biografija == O'Connor je bio [[pravnik]] po vokaciji, ali je promjenio [[pravo]] za [[politika|politiku]] kad je [[izbori|izabran]] u [[Parlament Ujedinjenog Kraljevstva|Britanski parlament]] [[1832]]. kao [[Narodni predstavnik|delegat]] [[Cork (grofovija)|Grofovije Cork]]. Nakon što je prestao biti [[Narodni predstavnik|delegat]] - [[1835]]. , O'Connor se okrenuo [[Radikalizam|radikalnoj]] agitaciji u [[Engleska|Engleskoj]], [[štamparstvo|štampajući]] [[Irci|irske]] apelacije, pokušavajući tako među [[Irci|sunarodnjacima]] dobiti podršku za svoje ideje.<ref name=brit/> Navodno je bio prilično razmetljiv, čak je i tvrdio da je potomak drevnih [[Irci|irskih]] [[kralj]]eva.<ref name=brit/> O'Connor je [[1837]]. u [[Leeds]]u pokrenuo [[novine]] Northern Star (''Sjeverna zvijezda'') koje su jako utjecale na širenje [[čartizam|čartističkih]] ideja. On je u istom gradu [[1838]]. osnovao Veliki sjeverni [[sindikat]].<ref name=lex/> Kako je bio duhovit i energičan čovjek ubrzo je postao jedan od viđenijih [[čartizam|čartističkih]] lidera.<ref name=brit/> Njegove metode i pogledi dovodili su ga do sukoba sa drugim [[čartizam|čartističkim]] lidererima, naročito sa [[William Lovett|Williamom Lovettom]], ali je nakon što je proveo godinu dana u [[zatvor]]u zbog klevete - [[1841]]., postao neprikosnoveni lider [[čartizam|čartista]] i preuzeo vodstvo. On i pored svoje energičnosti nije uspio dovosti pokret do pobjede, i pored tog što se okrenuo prema srednjoj klasi, nebi li tako uspio osigurati podršku za [[čartizam|čartističku]] [[Peticija|peticiju]] (objavljenu u [[maj]]u [[1838]].) Iako je izabran u [[Parlament]] [[Nottingham]]a - [[1847]]., počeo je gubiti pozicije među [[čartizam|čartistima]].<ref name=brit/> Neuspjeh [[Peticija|peticije]] iz [[1848]]. označio je početak kraja O'Connora, čija je [[Egoizam|egocentričnost]] već [[granica|graničila]] sa ludilom. Službeno je proglašen ludim [[1852]]., a [[smrt|umro]] je tri godine kasnije.<ref name=brit>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Feargus-Edward-OConnor |title = ''Feargus Edward O’ConnorI'' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 18. 04. 2017}}</ref> Na njegovom [[pogreb]]u u [[septembar|septembru]] [[1855]]. okupilo se 40,000 ljudi.<ref name=lex>{{cite web | url =http://www.thepeoplescharter.co.uk/ | title =''Chartism & The Chartists'' | accessdate =18. 04. 2017. | language =engleski | publisher =Stephen Roberts | archive-date =2019-07-20 | archive-url =https://web.archive.org/web/20190720082801/https://www.thepeoplescharter.co.uk/ | url-status =dead }}</ref> == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Feargus O'Connor}} * [https://www.britannica.com/biography/Feargus-Edward-OConnor ''Feargus Edward O’Connor''] {{en icon}} {{Lifetime|1796|1855|O'Connor, Feargus}} [[Kategorija:Britanski političari]] [[Kategorija:Biografije, Ujedinjeno Kraljevstvo]] [[Kategorija:Historija Ujedinjenog Kraljevstva]] 2fwll80yuvco6fzzgqt6wvzfuamckd5 0 4601142 42587401 42385841 2026-05-04T11:00:14Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587401 wikitext text/x-wiki {{Starbox begin | name = Gliese 710 }} {{Starbox observe | epoch = J2000 | ra = {{RA|18|19|50.84215}}<ref name="aaa474_2_653"/> | dec = {{DEC|–01|56|18.9841}}<ref name="aaa474_2_653"/> | appmag_v = 9.69<ref name="SIMBAD-Gliese710"/> (9.65–9.69)<ref name="gcvs71"/> | constell = [[Zmija (zviježđe)|Zmija]] }} {{Starbox character | class = K7&nbsp;Vk<ref name="aj132_1_161"/> | b-v = +1.36<ref name="SIMBAD-Gliese710"/> | u-b = +1.23<ref name="SIMBAD-Gliese710"/> | variable = očekuje se<ref name="gcvs71"/> }} {{Starbox astrometry | radial_v =&nbsp;–13.8<ref name="Bobylev:arXiv1003.2160"/> | prop_mo_ra = +1.15<ref name="aaa474_2_653"/> | prop_mo_dec = +1.99<ref name="aaa474_2_653"/> | parallax = 51.12 | p_error = 1.63 | parallax_error =<ref name="aaa474_2_653"/><ref name="SIMBAD-Gliese710"/> | absmag_v = 8.23 (8.19-8.23) }} {{Starbox detail | mass = 0.6<ref name="García-Sánchez1999"/> | radius = 0.67<ref name="Johnson"/> | luminosity_bolometric = 0.084<ref name="bolometric_correction"/> | luminosity_visual = 0.044<ref name="luminosity_visual group=note"/> | temperature = 4,250<ref name="García-Sánchez1999"/> | metal = | rotational_velocity = {{nowrap|6.42 ± 0.78}}<ref name="aaa514_A97"/> | age= }} {{Starbox catalog | names=[[Gliese Catalogue of Nearby Stars|Gliese]] 710, [[Bonner Durchmusterung|BD]]–01°&nbsp;3474, [[Hipparcos catalogue|HIP]]&nbsp;89825, [[Henry Draper catalogue|HD]]&nbsp;168442, [[New Catalogue of Suspected Variable Stars|NSV]] 10635<ref name="SIMBAD-Gliese710"/> }} {{Starbox reference |Simbad=Gl+710 |ARICNS=01481 }} {{Starbox end}} '''Gliese 710''' je [[zvijezda]] u [[sazviježđe|sazviježđu]] [[Zmija (zviježđe)|Zmija]] koja će prema procjenama proći kroz rub [[sunčev sustav|Sunčeva sustava]], točnije kroz [[Oortov oblak]] za 1,35 milijuna godina od sad. Astronomi smatraju da će prilikom najveće blizine biti na 13000 [[astronomska jedinica|astronomskih jedinica]] (AJ)<nowiki/>, odnosno svega 77 svjetlosna dana<nowiki/>,<ref group=note>77 svjetlosna dana je 1,9 trilijuna kilometara, što je petina (0,2) [[Svjetlosna godina|svjetlosne godine]].</ref> uz nesigurnost od 50%. Primjera radi, [[Proxima Centauri]] je udaljena preko 1500 svjetlosna dana od nas. "Ovaj događaj će biti najsnažniji remetilački susret u budućnosti i povijesti Sunčeva sustava", izjavili su astronomi Filip Berski i Piotr Dybczyński.<ref>{{Cite news|url=http://gizmodo.com/incoming-star-could-spawn-swarms-of-comets-when-it-pass-1790406698|title=Incoming Star Could Spawn Swarms of Comets When It Passes Our Sun|last=Dvorsky|first=George|newspaper=Gizmodo|language=en-US|access-date=2016-12-24}}</ref> Pri tako velikoj blizini, po sjaju bi bila slična sjajnom planetu a [[prividna magnituda]] bi joj bila oko -2.7 (sjajnija od Marsa), s ukupnim gibanjem od jedne [[lučna minuta|lučne minute]] godišnje.<ref>{{Cite journal|last=Berski|first=Filip|last2=Dybczyński|first2=Piotr A.|date=2016-11-01|title=Gliese 710 will pass the Sun even closer|url=http://www.aanda.org/articles/aa/abs/2016/11/aa29835-16/aa29835-16.html|journal=Astronomy & Astrophysics|language=en|volume=595|doi=10.1051/0004-6361/201629835|issn=0004-6361}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|url=http://www.forbes.com/sites/brucedorminey/2016/12/22/solar-systems-next-close-encounter-will-be-with-gliese-710-say-astronomers/#49d76a4b993d|title=Solar System's Next Close Encounter Will Be With Gliese 710, Say Astronomers|last=Dorminey|first=Bruce|newspaper=Forbes|access-date=2016-12-24}}</ref> Gliese 710 je trenutno 63,8 [[Svjetlosna godina|svjetlosne godine]] udaljena od [[Zemlja|Zemlje]] u sazviježđu Zmija i ima magnitudu 9,69. [[Spektralna klasa]] joj je K7&nbsp;Vk,<ref name="aj132_1_161" /> što znači da je zvijezda [[glavni niz|glavnoga niza]] koja generira energiju putem [[termonuklearna fuzija|termonuklearne fuzije]] vodika u jezgri. Masa zvijezde je oko 60%<ref name="García-Sánchez1999" /> [[Sunce|mase Sunca]] te ima 67% njenog promjera.<ref name="Johnson" /> Sumnja se da je [[promenljiva zvezda]] čija magnituda varira od 9,65–9,69. Prethodne studije njenog gibanja i brzine su ukazivali da će njena najbliža daljina biti jedna svjetlosna godina od Sunca, na temelju manje preciznih podataka ''[[Hipparcos]]''.<ref name="Bobylev:arXiv1003.2160" /> Trenutno Gliese&nbsp;710 putuje gotovo direktno prema našoj liniji gledanja. == Izračun najbližeg susreta == Gliese&nbsp;710 ima potencijal dovesti do velikih [[perturbacija]] hipotetskog Oortovog oblaka čime bi mogla dovesti do kiše [[komet]]a poslanih u pravcu unutarnjeg Sunčeva sustava koji bi mogao trajati milijunima godinama, po stopi i do 10 vidljivih kometa godišnje,<ref name=":0" /> što bi moglo dovesti do opasnosti za Zemlju. Raniji modeli u studiji García-Sánchez, et al. su 1999. naveli da će najbliži susret dogoditi za 1 360 000&nbsp;godina kada će zvijezda biti 0,337&nbsp;±&nbsp;0,177&nbsp;[[parsek]]a (1,100&nbsp;±&nbsp;0,577 svjetlosnih godina) od Sunca.<ref name="García-Sánchez2001">{{cite journal |last=García-Sánchez |first=J. |author2=Weissman, P. R. |author3=Preston, R. A. |author4=Jones, D. L. |author5=Lestrade, J.-F. |author6=Latham, D. W. |author7=Stefanik, R. P. |author8= Paredes, J. M. |title=Stellar encounters with the solar system |journal=Astronomy and Astrophysics |date=2001 |volume=379 |issue=2 |pages=634–659 |bibcode=2001A&A...379..634G |doi=10.1051/0004-6361:20011330}}</ref> [[Image:Kuiper oort-en.svg|thumb|220px|upright=1.3|left|Umjetnički prikaz: [[Oortov oblak]] i [[Kajperov pojas]]]] Kasnije provjeravanje izračuna Bobyleva 2010. sugerira da Gliese&nbsp;710 ima 86% šanse da prođe kroz Oortov oblak, ako se pretpostavi da isti kruži oko Sunca na udaljenosti od 80 do 100 000 AJ. Udaljenost najbližeg susreta je teško izračunati upravo zbog toga jer ovisi o trenutnoj poziciji i brzini; Bobylev smatra da će proći unutar 0,311&nbsp;±&nbsp;0,167 [[parsek]]a (1,014&nbsp;±&nbsp;0,545 svjetlosnih godina) od Sunca.<ref name="Bobylev:arXiv1003.2160">{{cite journal |last=Bobylev |first=Vadim V. |authorlink= |date=March 2010 |title=Searching for Stars Closely Encountering with the Solar System |journal=Astronomy Letters |volume=36 |issue=3 |pages=220–226 |doi=10.1134/S1063773710030060 |arxiv=1003.2160 |bibcode=2010AstL...36..220B}}</ref> Postoji čak mogućnost od 1/10,000 da bi zvijezda mogla penetrirati u regiju (d&nbsp;<&nbsp;1,000&nbsp;AJ) gdje je utjecaj zvijezde u prolazu na objekte [[Kajperov pojas|Kajperova pojasa]] značajan.<ref name="Bobylev:arXiv1003.2160"/> Gliese&nbsp;710 bi imala prividnu magnitudu od 0,5 prilikom najbližeg prolaska. Zvijezda sa drugim najsnažnijim učinkom perturbacije u zadnjih 10 milijuna godina bila je [[Algol (zvezda)|Algol]],<ref name="García-Sánchez1999">{{cite journal | author=García-Sánchez, Joan | title=Stellar Encounters with the Oort Cloud Based on HIPPARCOS Data | url=https://archive.org/details/sim_astronomical-journal_1999-02_117_2/page/1042 | journal=The Astronomical Journal | volume=117 | issue=2 | pages=1042–1055 |date=February 1999 | doi=10.1086/300723 | bibcode=1999AJ....117.1042G | display-authors=1 | last2=Preston | first2=Robert A. | last3=Jones | first3=Dayton L. | last4=Weissman | first4=Paul R. | last5=Lestrade | first5=Jean-François | last6=Latham | first6=David W. | last7=Stefanik | first7=Robert P. }}</ref> trostruki zvijezdani sustav koji je prošao pokraj Sunčeva sustava pri udaljenosti od najmanje 9,8&nbsp;svjetlosnih godina prije 7,3&nbsp;milijuna godina, ali joj je masa bila znatno veća: čak 5,8&nbsp;Sunčeve mase. Brzina rotacija Gliese 710 je 6,42<ref name="aaa514_A97"/> a bolometrijski luminozitet 0,084.<ref name="bolometric_correction"/> == Napomene == {{reflist|group=note|refs= }} ==Reference== {{reflist|30em|refs= <ref name="aaa474_2_653">{{cite journal | first=F. | last=van Leeuwen |date=November 2007 | title=Validation of the new Hipparcos reduction | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=474 | issue=2 | pages=653–664 | bibcode=2007A&A...474..653V | doi=10.1051/0004-6361:20078357 | arxiv=0708.1752 }}</ref> <ref name="Johnson">{{cite journal | last1=Johnson | first1=H. M. | last2=Wright | first2=C. D. | title=Predicted infrared brightness of stars within 25 parsecs of the sun | journal=The Astrophysical Journal Supplement Series | volume=53 | pages=643–711 |date=November 1983 | doi=10.1086/190905 | bibcode=1983ApJS...53..643J }}</ref> <ref name="aj132_1_161">{{cite journal | display-authors=1 | last1=Gray | first1=R. O. | first2=C. J. | last2=Corbally | first3=R. F. | last3=Garrison | first4=M. T. | last4=McFadden | first5=P. E. | last5=Robinson | title=Contributions to the Nearby Stars (NStars) Project: Spectroscopy of Stars Earlier than M0 within 40 parsecs: The Northern Sample I | url=https://archive.org/details/sim_astronomical-journal_2006-07_132_1/page/161 | journal=The Astronomical Journal | volume=132 | issue=1 | pages=161–170 |date=July 2006 | doi=10.1086/504637 | bibcode=2006AJ....132..161G |arxiv = astro-ph/0603770 }}</ref> <ref name="gcvs71">{{citation | display-authors=1 | last1=Kukarkin | first1=B. V. | last2=Kholopov | first2=P. N. | last3=Pskovsky | first3=Y. P. | last4=Efremov | first4=Y. N. | last5=Kukarkina | first5=N. P. | last6=Kurochkin | first6=N. E. | last7=Medvedeva | first7=G. I. | contribution=The third edition containing information on 20437 variable stars discovered and designated till 1968 | date=1971 | title=General Catalogue of Variable Stars | edition=3rd | bibcode=1971GCVS3.C......0K }}</ref> <ref name="aaa514_A97">{{citation | display-authors=1 | last1=López-Santiago | first1=J. | last2=Montes | first2=D. | last3=Gálvez-Ortiz | first3=M. C. | last4=Crespo-Chacón | first4=I. | last5=Martínez-Arnáiz | first5=R. M. | last6=Fernández-Figueroa | first6=M. J. | last7=de Castro | first7=E. | last8=Cornide | first8=M. | title=A high-resolution spectroscopic survey of late-type stars: chromospheric activity, rotation, kinematics, and age | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=514 | page=A97 |date=May 2010 | doi=10.1051/0004-6361/200913437 | bibcode=2010A&A...514A..97L |arxiv = 1002.1663 }}</ref> <ref name="SIMBAD-Gliese710">{{cite web | title=Gliese 710 | work=SIMBAD Astronomical Database | publisher=Centre de Données astronomiques de Strasbourg | url=http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=Gliese+710 | accessdate=2010-03-18 }}</ref> <ref name="bolometric_correction">{{citation | last1=Flower | first1=Phillip J. | title=Transformations from Theoretical Hertzsprung-Russell Diagrams to Color-Magnitude Diagrams: Effective Temperatures, B-V Colors, and Bolometric Corrections | url=http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1996ApJ...469..355F/0000360.000.html | journal=[[The Astrophysical Journal]] | volume=469 | page=355 | date=September 1996 | doi=10.1086/177785 | bibcode=1996ApJ...469..355F | access-date=2017-07-12 | archive-date=2019-12-30 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191230164037/http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1996ApJ...469..355F/0000360.000.html }}</ref> }} [[Kategorija:Zmija (zviježđe)]] anmxgzajks9m9tg3mbsp9pd57z4gbhm 0 4601254 42587361 42314852 2026-05-04T07:32:00Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587361 wikitext text/x-wiki '''Garažni film''' je filmski pokret osnovan u [[Srbija|Srbiji]] 2015. godine kada se grupa autora udružila na osnovu povezanosti većine svojih dotadašnjih filmova. Pored gotovo redovne saradnje u stvaranju filmova, rad ove grupe zasniva se na snimanju sa malom ekipom, minimalnim finansijskim i tehničkim sredstvima, ali sa neograničenom autorskom slobodom. Garažni film je ime dobio po uzoru na [[garažni rock|garažni rok]]. == Koreni == Slično odnosu koji garažni rok ima prema tradiciji [[Pop muzika|pop muzike]], autori garažnih filmova, često veoma vidljivo, pokazuju respekt prema klasičnoj i avangardnoj filmskoj umetnosti, postavljajući svoja dela kao neku vrstu konstantnog preispitivanja panteona filmskih velikana. Za sada postoji 12 garažnih filmova. Prvi je [http://www.imdb.com/title/tt0270104/?ref_=nv_sr_1 ''Zemlja istine, ljubavi i slobode''] (2000) koji je dobio nagrade Rajner Verner Fazbinder na festivalu u [[Manhajm]]u i Gran pri na Festivalu autorskog filma u [[Beograd]]u. Iako je ovaj film izazvao veliku pažnju trebalo je više od deset godina da produktivnost ovakvog odnosa prema stvaranju filmova rezultuje značajnijom grupom dela. [http://www.imdb.com/name/nm4363179/?ref_=nv_sr_1 Jelena Marković] je debitovala filmom ''Connections'' 2003. godine, u kom dokumentarni žanr koristi kao realno utemeljenje za filmsku auto-refleksiju imanentnu igranoj formi, Saša Radojević 2004. snima ljubavni filmski esej, film ''[http://www.imdb.com/title/tt0388346/?ref_=fn_al_tt_1 Poljupci]'', a Tamara Drakulić se uključuje 2012. ''Ljuljaškom'', [[Drumski film|roud muvijem]] koji u potpunosti zaokružuje i definiše stav garažnog filma. Na beogradskom filmskom festivalu [[FEST]], u martu 2015. godine, prikazani su novi garažni filmovi – ''[http://www.imdb.com/title/tt3584654/?ref_=fn_al_tt_1 Okean]'' [http://www.imdb.com/name/nm5412202/?ref_=nv_sr_2 Tamare Drakulić], [[Unutra (film)|''Unutra'']] Jelene Marković i Mirka Abrlića'', [http://www.imdb.com/title/tt5311410/?ref_=fn_al_tt_2 Petlja]''Milutina Petrovića'' i Žigosana'' [http://www.imdb.com/name/nm0705757/?ref_=nv_sr_1 Saše Radojevića]''. '' == Karakteristike == Kao zajednički imenitelji ovog “benda” filmskih stvaralaca ipak se mogu označiti specifičnosti koje se pojavljuju u više ostvarenja garažnog filma: *beskompromisnost u odbrani apsolutne stvaralačke slobode – u pristupu stvaranju, izboru tema i odsustvu određenih "obaveznih" sastojaka filma *bavljenje podžanrom "filma o filmu", u teoriji poznatom kao meta film *intimistički pristup naraciji, koji se naglašava pojavljivanjem autora u glumačkim ulogama *često su to svojevrsni filmski eseji o pojednim žanrovima ([[triler]], roud muvi, muzički film) *garažni filmovi imaju složenu pripovedačku strukturu u koju se u kreiranu fikciju ugrađuju i tradicija, već postojeća dela i kućni filmovi *neki od garažnih filmova (''[http://www.imdb.com/title/tt0413297/?ref_=fn_al_tt_1 Jug-jugoistok]'', ''[http://www.imdb.com/title/tt2843436/?ref_=fn_al_tt_1 Država]'' i ''[http://www.imdb.com/title/tt5311410/?ref_=fn_al_tt_2 Petlja]'') bave se i estetizacijom politike, odnosno demontiranjem funkcionisanja mehanizama skrivenih centara društvene moći *u garažnim filmovima glumačku igru uglavnom odlikuje prigušena ekspresivnost I pored velikih sličnosti po senzibilitetu i civilizacijskim nazorima, autori garažnih filmova imaju izražen individualistički stav prema svom radu. Tako su i definicije garažnog filma različite: Tamara Drakulić – garažni film po meni određuje stav a ne estetika. Garažni film je istraživanje filmske forme unutar datih okolnosti i ličnih mogućnosti pri čemu, prilagođavajući im se, sve prednosti i mane istih okrećeš u svoju korist. Saša Radojević – garažni film je mogućnost da se izgradi “privatni [[Holivud]]”. To je i šansa da se na filmu prikažu različite tačke na socijalnoj lestvici, te odbačeni i zaboravljeni ljudi i ambijenti. I misteriozni osmesi, pre svega. Milutin Petrović – garažni film je stadijum razvoja filmske produkcije i estetike sličan onom koji se slikarstvu desio krajem devetnaestog veka. Današnje filmadžije postaju preditori (miks producenta, montažera, pisca i reditelja) koji rade slobodno kao slikar u polju suncokreta ili u svom ateljeu ispred stola na kome su tri jabuke. Jelena Marković – garažni film je subjekat koliko i objekat. U procesu nastajanja spaja lične okolnosti autora sa onim koje su spoljne, uključuje autorefleksiju, mnoštvo aspekata i uzbuđenje. Drzak je po idejnoj i estetskoj nepredvidivosti. == Lica garažnog filma == Zbog produkcione mikrobudžetne formule pravljenja garažnih filmova, svako ko je u njima bio autor, saradnik ili glumac imao je važnu ulogu u nastajanju ovih dela. Zato spisak ljudi koji su radili na ovim filmovima nije obično nabrajanje imena na špici, več estetički i moralni stav. U garažnim filmovima do sada su se pojavljivali profesionalni glumci - [[Sonja Savić]], [[Rade Marković]], [[wikipedia:Boris Milivojević|Boris Milivojević]], Amra Latifić, Ana Stefanović, Ljuma Penov, Bojan Žirović, Andrijana Đorđević, [http://www.imdb.com/name/nm1703499/?ref_=nv_sr_1 Hana Selimović], Boda Ninković, Ivan Zarić, [http://www.imdb.com/name/nm1179625/?ref_=fn_al_nm_1 Milutin Milošević], Tatjana Venčelovski, Mirela Pavlović, Biljana Mišić, Marija Đurić, Vladislava Đorđević, [[Vlasta Velisavljević]], Nikola Đuričko, [[Maja Sabljić]], Nenad Nenadović... Po nepisanom pravilu uloge imaju i ličnosti iz drugih umetnosti. Likovni umetnici - Marina Marković, Marija Jelesijević, Dragana Žarevac, Kosta Bunuševac, Zoran Popović. Dizajneri - Jelena Šušnjar, Ana Kraš, Suna Kažić, Mane Radmanović... Rok poslenici - Jack Oblivian, Ana Marija Cupin, Milena Milutinović, Daniel Kovač, Boris Vlastelica, Đorđe Anđelić, Dalibor Antonović Gru, Saša Delibašić, John Poul Kit... Pozorišni reditelj Miloš Lolić. Dramaturzi - [[Biljana Srbljanović]], Ana Ivanović, Periša Perišić, Božo Šibalić... Ulični artista Alex Tzimerlis. Ličnosti iz političke javnosti - Miroslav Hristodulo, Ivan Andrić i Nenad Janković. Kao glumci specijalno se pojavljuju režiseri – pored četiri autora, nosioca garažnog filma koji su gotovo uvek tu (Saša Radojević, Tamara Drakulić, Jelena Marković, Milutin Petrović), u garažnim filmovima glume ili se samo pojavljuju i Ljubomir Šimunić, Miloš Radivojević, [[Puriša Đorđević]], Raša Andrić, Srdan Golubović, Nedeljko Despotović, Dinko Tucaković, Kosta Đorđević, [[Stefan Arsenijević]], Maja Miloš, Mina Đukić, Nikola Ležajić... Ljudi koji su "iza kamere" u garažnim filmovima su – Predrag Bambić, Petar Jakonić, Ksenija Livada, Ana Božinović, Andra Leko, Zoran Petrović, Dalibor Tonković, Ivan Kadelburg, Milan Jakonić, Nikola Dragović, Dobrica Višnjić, Vlada Živković, Petar Jevtić, Filip Ćetković, Vladimir Tričković, Mirko Abrlić, Miodrag Medenica, Ana Rodić, Tanasije Kunijević, Branko Neškov, Sandra Rančić, Zoran Solomun. Za estetiku garažnog filma je podjednako važan i "spisak" ljudi koji se nikada neće pojaviti u ovakvim filmovima. == Zanimljivosti == Početkom devedesetih godina prošlog veka, u vreme velike inflacije i ratova, Saša Radojević je živeo u garaži. Tada je napisao scenario ''Zli zvuk'', a film je trebalo da režira Milutin Petrović. Da je ta priča o istraživačkoj stanici Petnici snimljena, garažni film bi i doslovno bio začet u garaži. U septembru 1995. godine, nekoliko meseci pre osnivanja danske [[Dogme 95|DOGME]], sa praktično identičnim estetskim pravilima, Milutin Petrović je sa Banetom Antovićem i [[Milorad Milinković|Miloradom Milinkovićem]] snimio [[Omnibus film|omnibus]] koji nikada nije završen. U proleće 2000. godine od materijala njegovog segmenta, snimljena je ''Zemlja istine, ljubavi i slobode'' uz scenarističko uključivanje Saše Radojevića i [http://www.imdb.com/name/nm0415983/?ref_=nv_sr_1 Petra Jakonića]. Film ''Connections'' Jelene Marković je prvi garažni film sa koprodukcijom (Ohne Gepaeck Berlin za ARTE/ZDF). ''Ljuljaška'', prvi film Tamare Drakulić, nastao je od emisije na internet radiju NRBG koji je puštao garažni rok. Na tom internet radiju sarađivali su i Milutin Petrović, Jelena Marković i Saša Radojević, kao i glumica u više garažnih filmova – Jelena Šušnjar. ''Ljuljaška'' je diplomski film Tamare Drakulić sa kojim je završni ispit polagala kod svog profesora na filmskoj akademiji Milutina Petrovića. Tamara Drakulić i Milutin Petrović su zajedno snimili LoFi blues/kantri album Blues singer in 8th Rounds pod imenom “Mylutin and His Paramount Folk Orchestra”. ''Država'' Jelene Marković nastala je od delova njenog ispovednog filma ''Memoria'' i scenarija za igrani film Saše Radojevića. Zajedno su producenti ''Države'', u kojoj Milutin Petrović igra jednu od glavnih uloga. Grafički prikaz međusobnih veza autora garažnih filmova svojom složenošću podseća na natalnu kartu neke ličnosti. ''' == Filmografija garažnih filmova == *[http://www.imdb.com/title/tt0270104/?ref_=nv_sr_1 ''Zemlja istine, ljubavi i slobode''] (2000) *''Connections'' (2003) *[http://www.imdb.com/title/tt0388346/?ref_=nv_sr_1 ''Poljupci''] (2004) *[http://www.imdb.com/title/tt0413297/?ref_=nv_sr_1 ''Jug-jugoistok''] (2005) *[http://www.imdb.com/title/tt2175813/?ref_=nv_sr_1 ''Narcis i Eho''] (2011) *[http://www.imdb.com/title/tt2504614/?ref_=fn_al_tt_6 ''Ljuljaška''] (2012) *[http://www.imdb.com/title/tt2843436/?ref_=fn_al_tt_1 ''Država''] (2013) *[http://www.imdb.com/title/tt3584654/?ref_=fn_al_tt_1 ''Okean''] (2014) *[http://www.imdb.com/title/tt1773845/?ref_=fn_al_tt_1 ''Žigosana''] (2015 *[http://www.imdb.com/title/tt5311410/?ref_=fn_al_tt_2 ''Petlja''] (2015) *''[[Unutra (film)|Unutra]]'' (2015) *[http://www.imdb.com/title/tt2187037/?ref_=fn_al_tt_1 ''Porodica''] (2016) == Vanjske veze == *http://www.fest.rs/Vesti/2104/Garazni-film-na-FESTu.shtml {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160406161525/http://fest.rs/Vesti/2104/Garazni-film-na-FESTu.shtml |date=2016-04-06 }} *http://www.beforeafter.rs/kultura/okean-tamara-drakulic/{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorija:Srpska kinematografija]] qdqvllwo5x92asu6630sye8937cbxi9 0 4605911 42587232 40778482 2026-05-03T22:35:18Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Velika pljačka voza (1963)]] 42587232 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Velika pljačka voza (1963)]] b81xcs3j8qqt8wi4g5g78wgyoq4ihh2 0 4605912 42587182 42456709 2026-05-03T18:23:20Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Velika pljačka vlaka 1963.]] na [[Velika pljačka voza (1963)]] 42456709 wikitext text/x-wiki '''Velika pljačka vlaka''' ({{jez-en|The Great Train Robbery}}) se dogodila 8. augusta 1963. u [[Engleska|Engleskoj]] kada je banda od 15 profesionalnih kriminalaca na čelu sa [[Bruce Reynolds]]om u ranim jutarnjim satima zaustavila [[vlak]] [[Royal Mail|britanske Kraljevske pošte]] i iz njega koristeći prijetnje i fizičku silu otuđila 2,6 miliona [[britanska funta|funti]]. Pljačka je zbog dobrog planiranja, preciznog izvođenja, drskosti, spektakularnosti, ali i količine opljačkanog novca (koji bi danas imao protuvrijednost od 49 miliona funti) izazvala senzaciju ne samo u britanskoj, nego i u svjetskoj javnosti, te je proglašena "zločinom vijeka". Iako najveći dio opljačkanog novca nije nikada pronađen, vlasti su relativno brzo ušli u trag počiniteljima, čiji je najveći dio pohapšen i osuđen na dugogodišnje kazne; dio se, međutim, uspio skloniti u inozemstvo odakle je, poput [[Ronald Biggs|Ronalda Biggsa]] u [[Brazil]]u dugo vremena izbjegavao izručenje britanskim vlastima. Velika pljačka vlaka je postala predmetom brojnih referenci u britanskoj [[popularna kultura|popularnoj kulturi]]. ==Izvori== {{izvori}} ==Vanjske veze== * {{cite web | title=New bid to clear name of Great Train Robber Bill Boal | author=Bob Graham | work=Daily Mirror | url=http://www.mirror.co.uk/news/uk-news/great-train-robbery-new-bid-2051666 | accessdate=14. VII 2013 }} * [http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/august/8/newsid_2714000/2714055.stm BBC News On This Day archive] * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/1310271.stm BBC News review of the case] * [http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/august/12/newsid_2996000/2996402.stm BBC page on Charlie Wilson's escape] * [http://www.ronniebiggs.com/ Ronnie Biggs Official Web site] * [https://web.archive.org/web/20050905080444/http://www.crimelibrary.com/gangsters_outlaws/cops_others/biggs/index.html?sect=18 Crime Library] * {{Cite web|url=https://www.theguardian.com/uk/2009/aug/07/ronnie-biggs-freed|title=Emotional release for son as Ronnie Biggs is officially freed|last=Dodd|first=Vikram|date=2009-08-07|website=The Guardian|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=2017-10-14}} * [http://www.crimecollection.com/v/Great+train+robbery/ Great Train Robbery at www.crimecollection.com] * [https://www.theguardian.com/uk/interactive/2013/feb/28/day-great-train-robber-bruce-reynolds-arrested?INTCMP=ILCNETTXT3487] Guardian's report from 9 November 1968 about the arrest of Bruce Reynolds [[Kategorija:1963.]] [[Kategorija:Historija Engleske]] 5hebr66wgzhyf3t5hv4drrhr93p9yct 1 4606228 42587161 40779637 2026-05-03T18:03:27Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Razgovor:Porast razine mora]] na [[Razgovor:Porast nivoa mora]]: doslednost 40779637 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 4606307 42587176 41866527 2026-05-03T18:21:25Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Oklopni vlak]] na [[Oklopni voz]] preko preusmjerenja 41866527 wikitext text/x-wiki {{other uses}} [[Datoteka:Pancierovy vlak-Zvolen.jpg|mini|250px|Oklopni vlak koga su slovački ustanici godine 1944. koristili protiv Nijemaca u Drugom svjetskom ratu.]] '''Oklopni vlak''' ili '''oklopni voz''' je [[željeznica|željeznički]] [[vlak]] čiji su [[vagon]]i i [[lokomotiva]] zaštićeni [[oklop]]om, te koji je u pravilu naoružan, odnosno opremljen [[artiljerija|artiljerijskim]] oruđem ili [[mitraljez]]ima. Uglavnom su se koristili u drugoj polovici 19. i u prvoj polovici 20. vijeka, kada su pružali mogućnost da se brzo i na velike udaljenosti projicira [[vatrena moć]]. Njihovu upotrebu su postepeno počele istiskivati mnogo fleksibilnije [[motorizirane jedinice]] opremljene motornim i oklopnim vozilima, odnosno to što su oklopni vlakovi bili ranjivi na [[sabotaža|sabotaže]] željezničkih pruga i napade iz zraka. Posljednji put su korišteni u [[jugoslavenski ratovi|jugoslavenskim ratovima]], pri čemu je najpoznatiji [[Krajina Express]], koga je od 1991. do 1995. koristila Vojska [[Republika Srpska Krajina|Republike Srpske Krajine]]. == Vanjske veze == {{Commonscat|Armoured trains}} * [http://www.winterwar.com/forces/FinArmy/FINartiller.htm Finnish armoured trains] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181001154537/http://www.winterwar.com/forces/FinArmy/FINartiller.htm |date=2018-10-01 }} * [http://wio.ru/rr/ww2sov.htm Soviet armoured trains] * [https://web.archive.org/web/20041210084145/http://www.tankmuseum.ru/train.html Russian armoured trains] * [http://derela.republika.pl/armtrain.htm Website on the Polish armoured trains] * [http://rbth.com/defence/2014/06/02/land_cruisers_of_the_revolution_the_armored_trains_that_turned_the_ci_37117.html The armored trains that turned the Civil War] {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Željeznička vozila]] [[Kategorija:Oklopna vozila|Vlak]] biycwfecd1hujm2q42szh6whvox344i 0 4608863 42587233 40787516 2026-05-03T22:35:23Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Velika pljačka voza (1963)]] 42587233 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Velika pljačka voza (1963)]] b81xcs3j8qqt8wi4g5g78wgyoq4ihh2 0 4611974 42587264 40801249 2026-05-03T22:37:58Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Biblioteka Andrija Štampar]] 42587264 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Biblioteka Andrija Štampar]] 4p9as8pxrkms49xtxxvovi14b2eltjx 0 4614144 42587302 40809488 2026-05-03T22:41:09Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Univerzitet u Rijeci]] 42587302 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Univerzitet u Rijeci]] q30o6y72mqfzxza02ewax4xim12cutr 0 4615334 42587376 42546816 2026-05-04T09:23:51Z Stebunik 22243 /* Odlikovani */ 42587376 wikitext text/x-wiki {{razlikovati|[[Kraljevski orden Svetog Save]]}} {{Orden (SR) |ime=Crkveni Orden Svetog Save |slika= |opis= |dodeljuje = [[Datoteka:Flag of the Serbian Orthodox Church.svg|70p]]<br />[[Srpska pravoslavna crkva]] |tip= |dodelio= |dodela za=''zasluge na duhovnom, obrazovnom i humanitarnom polju.'' |borba= |status= |ustanovljen=[[27. januar]] [[1985]]. |prva nagrada= |zadnja nagrada= |ukupno= |viši= |niži= }} '''Crkveni orden Svetog Save''' je najviše odlikovanje koje dodeljuje [[Srpska pravoslavna crkva]]. Orden je ustanovljen u vreme [[Patrijarh srpski German|Patrijarha Germana]]. Svi patrijarsi su nosioci najvišeg reda ovog ordena. == Historija == Povodom proslave 800-godišnjice rođenja [[Sveti Sava|Svetog Save]] ustanovljen je [[1985]]. godine, orden koji nosi ime ovog [[Svetac|Svetitelja]], kojim se odlikuju duhovna i svetovna lica za naročite zasluge za [[Srpska pravoslavna crkva|Srpsku Pravoslavnu Crkvu]]. Orden je ustanovljen u tri stepena: prvi stepen je bele, drugi crvene, i treći plave boje. Istom odlukom je stavljeno u dužnost [[Sveti arhijerejski sinod Srpske pravoslavne crkve|Svetom Arhijerejskom Sinodu]] da izradi ovaj orden, kao i da napiše Uredbu o njegovom dodeljivanju. Sveti Arhijerejski Sinod je pristupio poslu i već naredne godine za prvo redovno zasedanje [[Sveti arhijerejski sabor Srpske pravoslavne crkve|Svetog Arhijerejskog Sabora]] orden je bio iskovan. U pomenutoj Uredbi o odlikovanju ovim Ordenom, pored ostalog, stoji: ''odlukom Svetog Arhijerejskog Sabora odlikuju se, a na predlog jednog ili više članova Svetog Arhijerejskog Sabora, [[Patrijarh srpski|Patrijarh]] i arhijereji Srpske Pravoslavne Crkve, a sva ostala duhovna i svetovna lica, kao i ustanove, odlikuju se odlukom Svetog Arhijerejskog Sinoda, a na predlog nadležnog arhijereja''. Ista Uredba predviđa da se sva duhovna i svetovna lica iz reda drugih crkava i zemalja odlikuju odlukom Svetog Arhijerejskog Sinoda. Orden se dodeljuje dekretom i gramatom Svetog Arhijerejskog Sabora, odnosno Svetog Arhijerejskog Sinoda, a u gramati se najkraće novode zasluge onih lica kojima se isti dodeljuje. Ove gramate potpisuje Patrijarh, odnosno njegov zamenik – član Svetog Arhijerejskog Sinoda. Uredba je predvidela da lice koje je primilo orden nižeg stepena, može za svoje veće zasluge primiti i ordene višeg stepena, ali pod uslovom da su prošle najmanje tri godine od ranijeg odlikovanja. == Odlikovani == [[Datoteka:Dmitry Medvedev receives the Saint Sava award from Serbian Orthodox Church.jpg|mini|desno|250p|<center>Bivši predsednik [[Dmitrij Medvedev|Medvedev]] prima orden od mitropolita [[Amfilohije Radović|Amfilohija]]]]</center> * [[Patrijarh srpski Vikentije|Patrijarh srpski Vikentije (Prodanov)]]<ref>{{cite web|url=https://srpskaenciklopedija.rs/books/slovo-v/page/vikentije-prodanov|title= ВИКЕНТИЈЕ (Проданов)|publisher= Српска енциклопедија |author= Радомир Милошевић|place=Београд|language=sr|date=2025|accessdate=4. 5. 2026}}</ref> * [[Patrijarh moskovski Aleksije II|Patrijarh Aleksije II]], bivši patrijarh moskovski i sve Rusije<ref>[http://www.magister.msk.ru/library/Alexy/alexy279.htm Патриарх Московский и всея Руси Алексий ИИ. Из слова после награждения орденом святого Саввы Сербского. 15 мая 1994 года] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110604180050/http://www.magister.msk.ru/library/Alexy/alexy279.htm |date=2011-06-04 }}, Pristupljeno 17. 4. 2013.</ref> * [[Vladimir Putin]], bivši premijer Ruske Federacije, sada predsednik, Orden Svetog Save prvog stepena, dodeljen 23. marta 2011. godine, u Hramu Svetog Save * [[Dmitrij Medvedev]], bivši predsednik Ruske Federacije, sada premijer<ref>[http://www.patriarchia.ru/db/text/919512.html Президенту Российской Федерации Д. А. Медведеву вручен высший орден Сербской православной церкви], Pristupljeno 17. 4. 2013.</ref> * Rajko Okilj,činovnik Ministarstva vera Republike Srpske, Orden Svetog Save drugog stepena. U znak zahvalnosti za posebno uložene napore i podnetu žrtvu za dobro Srpske pravoslavne crkve i sve njene duhovne dece u Republici Srpskoj. Dodeljen 27. maja 1997. godine.{{činjenica}} * [[Aleksandar Solženjicin|Aleksandar Isajevič Solženjicin]], pisac, nobelovac — ''za neumorno svedočenje istine, dobra, pokajanja i pomirenja kao jedinog puta spasenja''<ref>[http://www.newsprom.ru/news/110071452611857.shtml Александр Солженицын награждён орденом Сербской Православной Церкви] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050218012816/http://www.newsprom.ru/news/110071452611857.shtml |date=2005-02-18 }}, Pristupljeno 17. 4. 2013.</ref> * [[Jurij Luškov]], gradonačelnik Moskve<ref>[http://www.religare.ru/article11901.htm Юрий Лушков награжден орденом святого Саввы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200919125059/http://www.religare.ru/article11901.htm |date=2020-09-19 }}, Pristupljeno 17. 4. 2013.</ref> * [[Aleksandar Nikolajevič Aleksejev]], ambasador Ruske Federacije u Srbiji — ''za dostojanstveno predstavljanje ruskog naroda u Srbiji, za pokazanu ljubav prema srpskom pravoslavnom narodu i istrajno zauzimanje za pravedno rešenje statusa Kosova i Metohije''<ref>[http://www.spc.rs/sr/ambasadoru_rusije_aleksandru_aleksejevu_urucen_orden_svetog_save {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121030054624/http://spc.rs/sr/ambasadoru_rusije_aleksandru_aleksejevu_urucen_orden_svetog_save |date=2012-10-30 }} Ambasadoru Rusije Aleksandru Aleksejevu uručen Orden Svetog Save | Srpska Pravoslavna crkva [Zvanični sajt&#93;], Pristupljeno 17. 4. 2013.</ref> * [[Sergej Kužugetovič Šojgu]], ruski ministar za poslove civilne zaštite, vanredne situacije i otklanjanje posledica nepogoda, general armije * Međunarodni filmski festival „Zlatni vitez“ (Moskva)<ref>[http://www.spc.rs/sr/orden_svetog_save_prvog_stepena_medjunarodnom_filmskom_festivalu_zlatni_vitez {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121023141305/http://spc.rs/sr/orden_svetog_save_prvog_stepena_medjunarodnom_filmskom_festivalu_zlatni_vitez |date=2012-10-23 }} Orden Svetog Save prvog stepena Međunarodnom filmskom festivalu „Zlatni vitez“ | Srpska Pravoslavna crkva [Zvanični sajt&#93;], Pristupljeno 17. 4. 2013.</ref> * Boris Igorevič Kostenko, generalni direktor najveće pravoslavne televizijske stanice na svetu, TV Spas u Moskvi <ref>[http://www.rts.rs/page/stories/ci/story/124/Društvo/629351/Orden+Svetog+Save+«Zlatnom+vitezu».html Orden Svetog Save «Zlatnom vitezu»], Pristupljeno 17. 4. 2013.</ref> * [[Dejan Medaković]], predsednik [[Srpska akademija nauka i umetnosti|SANU]]<ref>[http://www.spc.rs/sr/odlazak_velikana_srpske_i_evropske_kulture_i_prosvete {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110519103512/http://www.spc.rs/sr/odlazak_velikana_srpske_i_evropske_kulture_i_prosvete |date=2011-05-19 }} Odlazak velikana srpske i evropske kulture i prosvete | Srpska Pravoslavna crkva [Zvanični sajt&#93;], Pristupljeno 17. 4. 2013.</ref> * Valjevska gimnazija <ref>[http://www.spc.rs/sr/orden_svetog_save_valjevskoj_gimnaziji {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121030055202/http://spc.rs/sr/orden_svetog_save_valjevskoj_gimnaziji |date=2012-10-30 }} Orden Svetog Save valjevskoj Gimnaziji | Srpska Pravoslavna crkva [Zvanični sajt&#93;], Pristupljeno 17. 4. 2013.</ref> (drugog reda) * [[Miodrag Lazić (hirurg)|Miodrag Lazić]], srpski hirurg dobrovoljac * Srpsko (pravoslavno) pjevačko društvo „Sloga“ iz Sarajeva — 2002. godine, Orden Svetog Save prvog stepena, a dobitnik je i državnog Ordena Svetog Save petog stepena, 1928. godine<ref>[http://www.spc.rs/sr/koncert_spd_sloga_povodom_120_godina_postojanja {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121023102202/http://spc.rs/sr/koncert_spd_sloga_povodom_120_godina_postojanja |date=2012-10-23 }} Koncert SPD „Sloga“ povodom 120 godina postojanja | Srpska Pravoslavna crkva [Zvanični sajt&#93;], Pristupljeno 17. 4. 2013.</ref> * [[Karl Malden]], glumac * [[Bogoljub Karić]], privrednik, sistem „Braća Karić“ * [[Dejan Bodiroga]], [[košarka]]š * [[Vlade Divac]], košarkaš (drugog reda) * [[Vladeta Jerotić]], književnik i psihijatar * [[Matija Bećković]], [[spisak srpskih književnika|srpski književnik]] (drugog reda) * [[Viktor Novak]], istoričar i akademik SANU * [[Radoš Ljušić]], [[spisak srpskih istoričara|srpski istoričar]] * [[Nikola Kašiković|Nikola T. Kašiković]], srpski književnik i publicista * [[Miroslav Mišković]], privrednik, „Delta“ * [[Milka Forcan]], privrednik, „Delta“ * [[Slobodan Radulović]], privrednik, „C Market“ * [[Obrad Spremić]], privrednik, „Simens“ * [[Draško Petrović]], privrednik, „Telekom Srbija“ * [[Nenad Bogdanović]], gradonačelnik Beograda * [[Marko Petrović]], „Dunav osiguranje“ * [[Siniša Nikolić]], Direkcija za građevinsko zemljište i izgradnju Beograda * [[Dušan Čkrebić]], 29. decembra 2007. godine.<ref>{{Cite web |title=Hram Svetog Save<!-- Botovski generisani naziv --> |url=http://www.hramsvetogsave.com/Hram/ser/Arhiva/Foto/2007-3.htm |access-date=2018-04-02 |archive-date=2021-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211230220304/http://www.hramsvetogsave.com/Hram/ser/Arhiva/Foto/2007-3.htm }}</ref> * [[Nebojša Čović]] * Petar Rakić, 12. novembra 2013. godine.<ref>[http://spc.rs/sr/slava_kosovske_mitrovice {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150910194450/http://www.spc.rs/sr/slava_kosovske_mitrovice |date=2015-09-10 }} Slava Kosovske Mitrovice | Srpska Pravoslavna Crkva [Zvanični sajt&#93;<!-- Botovski generisani naziv -->]</ref> * [[Arhiv Srbije]], 20. februara 2014. godine.<ref>[http://spc.rs/sr/arhivu_srbije_orden_svetog_save_0 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150905073608/http://spc.rs/sr/arhivu_srbije_orden_svetog_save_0 |date=2015-09-05 }} Arhivu Srbije orden Svetog Save | Srpska Pravoslavna Crkva [Zvanični sajt&#93;<!-- Botovski generisani naziv -->]</ref> * Miroslav Gligorijević, privrednik, „Titan Cementara Kosjerić“ (drugog reda) * [[Dobrivoje Ćilerdžić]], protojerej-stavrofor SPC u Nemačkoj, Orden Svetog Save 1. reda dobijen 1995{{činjenica}} * Milijana Okilj - Arhitekta iz Banje Luke, Zavod za zaštitu kulturno-istorijskog i prirodnog nasljeđa R. Srpske * [[Manastir Krušedol]], Orden Svetog Save prvog stepena, dobijen 13. avgusta 2009. godine, na petstogodišnjicu postojanja ovog manastira * [[Ivica Dragutinović]], Orden Svetog Save 2. reda dobijen [[13. jul]]a [[2010]].<ref>[http://www.mondo.rs/s176404/Fudbal/Dragutinovicu_Orden_svetog_Save.html Mondo: „Dragutinoviću Orden Svetog Save“]{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Pristupljeno 17. 4. 2013.</ref> * Mirko Dubroja, privrednik i vlasnik firme Karin Komerc MD, Orden Svetog Save 3. reda dobijen 28.07.2010<ref>[http://www.021.rs/Info/Srbija/Konuzin-odlikovan-ordenom-Svetog-Save.html Konuzin odlikovan ordenom Svetog Save] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120311012524/http://www.021.rs/Info/Srbija/Konuzin-odlikovan-ordenom-Svetog-Save.html |date=2012-03-11 }}, Pristupljeno 17. 4. 2013.</ref> * Milutin Gašević, diplomirani inženjer, privrednik, Orden Svetog Save 2. reda dobijen [[10. oktobar]]a 2010.<ref>[http://www.spc.rs/sr/patrijarh_irinej_sluzio_u_bogorodicinoj_crkvi_u_nisu SPC: „Na predlog Njegove Svetosti Patrijarha Irineja i odlukom Svetog Arhijerejskog Sinoda SPC Ordenom Svetog Save drugog stepena odlikovan je g. Milutin Gašević, dipl. ing. građ. iz Niša.“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110519103826/http://www.spc.rs/sr/patrijarh_irinej_sluzio_u_bogorodicinoj_crkvi_u_nisu |date=2011-05-19 }}, Pristupljeno 17. 4. 2013.</ref> * [[Novak Đoković]], Orden Svetog Save 1. reda dobijen 28. aprila 2011.<ref>[http://www.novosti.rs/vesti/naslovna/aktuelno.69.html:328701-Djokovicu-Orden-Svetog-Save Đokoviću Orden Svetog Save („Večernje novosti“, 28. april 2011)], Pristupljeno 17. 4. 2013.</ref> * [[Aleksandar Konuzin]], Orden Svetog Save 1. reda uručen 6. februara 2012. u Beogradu.<ref name="Kontuzinu Orden Svetog Save">{{cite web |url=http://www.rtrs.tv/vijesti/vijest.php?id=55300 |title=Kontuzinu Orden Svetog Save |author= |authorlink= |coauthors= |date=6. 2. 2012 |format= |work= |publisher=Radio-televizija Republike Srpske |language=sr |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate=7. 2. 2012}}</ref> * Zoran Stevanović (načelnik opštine Zvornik) Orden Svetog Save uručen 7. februara 2012. u Zvorniku za zalaganje na izgradnji Sabornog hrama u Zvorniku.<ref name="Stavenoviću Orden Svetog Save">{{cite web |url=http://www.rtrs.tv/vijesti/vijest.php?id=55379 |title=Stavenoviću Orden Svetog Save |author= |authorlink= |coauthors= |date=7. 2. 2012 |format= |work= |publisher=Radio-televizija Republike Srpske |language=sr |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate=8. 2. 2012}}</ref> * [[Emir Kusturica]], Orden Svetog Save 1. reda uručen 12. maja 2012. u [[Mrkonjići]]ma. * [[Radoš Bajić]], Orden Svetog Save 2. reda uručen 19. februara 2013. u Beogradu od strane Njegove svetosti Patrijarha Irineja. * [[Bora Dugić]], 19. februara 2013.<ref>[http://www.politika.rs/rubrike/kultura-i-zabava/Bajic-Orden-Svetog-Save-velika-cast-i-privilegija.sr.html Bajić: Orden Svetog Save velika čast i privilegija : Vesti kultura i zabava : POLITIKA<!-- Botovski generisani naziv -->]</ref> * Radomir Bojanić, 19. februara 2013.{{činjenica}} * Nada Milojević, 19. februara 2013.{{činjenica}} * [[Pavle Milić (političar)|Pavle Milić]], 30. jun 2013. u Podgorici<ref>Zvanični sajt Crnogorsko-primorske mitropolije: [http://www.mitropolija.com/osvestana-kripta-podgorickog-sabornog-hrama-hristovog-vaskrsenja/ Osveštana kripta podgoričkog Sabornog hrama Hristovog Vaskrsenja], objavljeno: 30. juna 2013. - 23:36</ref> * [[Veroljub Stevanović]], Orden Svetog Save 2. reda uručen 16. novembra 2013. u [[Kragujevac|Kragujevcu]]. * [[Mirko Babić]], Orden Svetog Save 2. reda uručen 16. novembra 2013. u Kragujevcu. * [[Aleksandar Lukašenko]], Orden Svetog Save 1. reda uručen 12. maja 2014. u Beogradu od strane Njegove svetosti patrijarha Irineja. * [[Smilja Avramov]], Orden Svetog Save 2. reda uručen 29. decembra 2014. u Beogradu od strane Njegove svetosti patrijarha Irineja.<ref>{{Cite web |title=Visoka odlikovanja zaslužnima (SPC, 29. decembar 2014) |url=http://spc.rs/sr/visoka_odlikovanja_zasluzhnima |access-date=2018-04-02 |archive-date=2015-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906005359/http://www.spc.rs/sr/visoka_odlikovanja_zasluzhnima |dead-url=yes }}</ref> * [[Radomir Naumov]], Orden Svetog Save 2. reda uručen 29. decembra 2014. u Beogradu od strane Njegove svetosti patrijarha Irineja. * Branislav Petrović, Orden Svetog Save 3. reda uručen 23. avgusta.2015. god. u Beogradu od strane Njegove svetosti patrijarha Irineja.{{činjenica}} * [[Milan Radulović]], Orden Svetog Save prvog stepena uručen 5. oktobra 2006. godine u Beogradu od strane Njegove svetosti patrijarha Pavla.<ref>[http://www.srbija.gov.rs/vesti/vest.php?pf=1&id=56939&url=%2Fvesti%2Fvest.php%3Fpf%3D1%26id%3D56939 Vlada Republike Srbije - Radulović odlikovan Ordenom svetog Save prvog stepena<!-- Botovski generisani naziv -->]</ref> * [[Nursultan Nazarbajev]], Orden Svetog Save 1. reda uručen 24. avgusta 2016. u Beogradu od strane Njegove svetosti patrijarha Irineja.<ref>{{Cite web |title=Orden Svetog Save Predsedniku Kazahstana (SPC, 25. avgust 2016) |url=http://spc.rs/sr/orden_svetog_save_predsedniku_kazahstana |access-date=2018-04-02 |archive-date=2016-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160826181057/http://www.spc.rs/sr/orden_svetog_save_predsedniku_kazahstana |dead-url=yes }}</ref> * [[Arno Gujon]], Orden Svetog Save 1. reda uručen 23. januara 2018. u Beogradu od strane Njegove svetosti patrijarha Irineja.<ref>{{Cite web |title=Visoka crkvena priznanja prijateljima srpskog naroda (SPC, 23. januar 2018) |url=http://www.spc.rs/sr/visoka_crkvena_priznanja_prijateljima_srpskog_naroda_0 |access-date=2018-04-02 |archive-date=2020-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028080127/http://www.spc.rs/sr/visoka_crkvena_priznanja_prijateljima_srpskog_naroda_0 |dead-url=yes }}</ref> * [[Telekom Srbija]], Orden Svetog Save 1. reda uručen 5. februara 2018. u Beogradu od strane Njegove svetosti patrijarha Irineja.<ref>[http://www.politika.rs/scc/clanak/397812/Orden-Svetog-Save-prvog-stepena-dodeljen-Telekomu Orden Svetog Save prvog stepena dodeljen „Telekomu” („Politika”, 5. februar 2018) ]</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * [http://www.czipm.org/ordeni-spc.html Ordeni Srpske Pravoslavne crkve koje dodeljuje Sveti Arhijerejski Sabor, odnosno Sveti Arhijerjski Sinod] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160522193533/http://www.czipm.org/ordeni-spc.html |date=2016-05-22 }} [[Kategorija:Odlikovanja Srpske pravoslavne crkve]] 0v8ks3gq1r8ax118qr0tiotkna1x38q 0 4619231 42587368 42170646 2026-05-04T08:35:42Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587368 wikitext text/x-wiki {{Infokutija geografija države |ime=Butan | ime_genitiv = Bhutana |slika=BhutanOMC.png |kontinent=[[Azija]] |regija=[[Južna Azija]] |površina_poredak =128 |površina =47.000 |površina_kopno= 47.000 |postotak_voda= 0 |obalna_crta = 0 |granice=Kopnene granice: [[Indija]]: 605 km<br />[[Kina]]: 470 km | najviša tačka= [[Ganghar Puensum]], 7.570&nbsp;m<ref name=CIA>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bt.html |work=[[World Factbook]] |publisher=[[Central Intelligence Agency|CIA]] |title=Bhutan |date=22. 3. 2011. |accessdate=12. 10. 2015. |archive-date=2010-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101228202246/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bt.html |dead-url=yes }}</ref> |najniža_točka= [[Manas (rijeka)|Manas]], 97&nbsp;m <ref name=CIA/> |najduža_rijeka= ? |najveće_jezero= ? |širina-stupnjevi = 20 | širina-minute = 30 | širina-oznaka = N |dužina-stupnjevi = 90 | dužina-minute = 30 | dužina-oznaka = E }} [[Butan]] se nalazi na južnim padinama istočnih Himalaja, između [[Kina|Kineske]] Autonomne regije [[Tibet]] na severu i Indije na istoku, zapadu i jugu. Nema izlaz na more. Zemljište se sastoji uglavnom od strmih i visokih planina ispresecanih mrežom brzih reka. Nadmorska visina raste od 200 m na južnim obroncima na više od 7.000 metara na severu. Ova velika geografska raznolikost u kombinaciji sa jednako različitim klimatskim uslovima doprinose da Butan ima veoma razvijen ekosistem. Većina vrhova na severu zemlje prelazi 7.000 metara. Najveći vrh u Butanu je [[Gangkhar Puensum|Kangkar Punsum]] koji je visok 7.570 metara.<ref name=CIA/> Najniža tačka od 98 metara se nalazi na jugu, gde reka [[Manas (rijeka)|Manas]] predstavlja granicu sa Indijom.<ref name=CIA/> Klima u Butan varira od [[suptropska klima|suptropske]] na jugu, do skoro [[polarna klima|polarne]] u severnim planinskim oblastima, sa veoma hladnim i snežnim danima. U Butanu pored četiri godišnjih doba, ima period kada državu zahvataju [[Monsun]]i. U Zapadnom Butanu ima najviše monsunskih kiša, južni Butan ima topla vlažna leta i hladne zime, a centralni i istočni Butan je suvlji nego zapadni, sa toplim letima i hladnim zimama. == Administrativna podela == [[Datoteka:Regions of bhutan labeled mk.svg|mini|desno|Dzongkhazi Butana]] [[Butan]] je podeljen na četiri [[dsongdey]]a, administrativo-teritorijalne jedinice Butana. Oni obuhvataju 20 [[dzongkhag]]a a svaki dzongkhag je dalje podeljen na [[gewog]]e. Godine [[1988]] dzongkhagi su gupisani u četiri dsongdeya radi lakšeg upravljanja državom.<ref name="statoids_Districts">[http://www.statoids.com/ubt.html Districts of Bhutan]</ref> [[Dzongkhag]] je upravni i sudski okrug Butana. Dvadeset dzongkhaga su dalje podeljeni u 205 gewoga. Neki veći dzongkhazi imaju jednu ili više srednjih sudskih jedinica poznate kao Dungkhag, koji sami sadrže dva ili više gewoga. [[Dungkhag]] je administrativno-teritorijalna jedinica Butana. Oni zajedno sa većim dzongkhazima sadrže nekoliko gewoga. Ukupno ima 15 dungkhaga.<ref name="Official_codes">[http://www.dit.gov.bt/guidelines/data_standards.pdf Official codes of Bhutan administrative structure]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Gewog]] je administrativno-teritorijalna jedinica koja se odnosi na sela u Butanu. Dvadeset [[dzongkhag]]a obuhvata 206 gewoga. Na čelu svakog sela stoji čovek koji se zove Gup . Od [[1991]]. Gewozi su postale zvanične administrativne jedinice.<ref name="Official_codes" />. == Lokacija == [[Datoteka:Bhutan CIA WFB 2010 map.png|mini|desno|Mapa Butana]] Butan se nalazi između [[Indija|Indije]] i [[Kina|Kine]]. Trenutno veći politički uticaj u narodu imaju Indijci. Jedan od razloga je činjenica da nakon osamostaljenja Indije od Britanije, Butan nikada nije bio stavljen pod upravom Indije, osim spoljne politike što je definisano ugovorom iz [[1949]]. godine. Indija je odigrala važnu ulogu u razvoju infrastrukture, a pored toga vlada Indije nastavlja da obezbeđuje oko 60% vladinih finansija Butana. Butan i Indija potpisale su [[2007]]. novi sporazum koji je dozvolio Butanu da ima kontrolu nad svojim spošljšnjim odnosima. On je zamenio sporazum potpisan [[1949]]. godine. Vlada Butana odlučuje o svim spoljašnjim pitanjima.<ref>[http://www.ndtv.com/video/player/exclusive/bhutan-pm-india-is-closest-ally/33779 Bhutan PM: India is closest ally, NDTV, 16.7.2008]</ref><ref>[http://www.thebhutanese.bt/pm-stresses-on-importance-of-foreign-relations/ PM stresses on importance of foreign relations, The Bhutanese, 12.7.2012]</ref> Jedan od razloga za slabije veza sa Kinom je agresije Kine na Tibet od [[1949]]. do [[1959]]. godine. Tibetanci imaju jake kulturne, istorijske i verske veze sa Butanom. Butan kontroliše nekoliko strateških himalajskih prevoja, uključujući puteve između kineske autonomne oblasti [[Tibet (autonomna oblast)|Tibeta]] i indijske države [[Asam]]a. Ovi putevi, koji su jedini put do kraljevstva, zajedno sa vekovnom politikom izolacije, doveli su do toga da Butan dobije nadimak ''Planinska tvrđava bogova''. Iako su Britanci uspostavili protektorat nad Butanom i zauzeli njegove doline, nikada nisu izvršili uspešnu invaziju na planinsku unutrašnjost.<ref name=Bisht>{{cite book|last=Chandra Bisht |first=Ramesh |title=International Encyclopaedia of Himalayas |year=2008|publisher=Mittal Publications |isbn=978-81-8324-265-3 |pages=28}}</ref> == Planine == [[Datoteka:GangkharPuensum3.jpg|mini|Najviši vrh [[Ganghar Puensum|Gangkhar Puensum]]]] Planinski venac [[Himalaji]] dominiraju severom zemlje, gde vrhovi dostižu visinu 7.000 metara. Najviša tačka Butana je [[Gangkhar Puensum]] i jedna od najviših planina u svetu sa visinom od 7.570 metara.<ref name=CIA>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bt.html |work=[[World Factbook]] |publisher=[[Central Intelligence Agency|CIA]] |title=Bhutan |date=22. 3. 2011. |accessdate=12. 10. 2015. |archive-date=2010-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101228202246/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bt.html |dead-url=yes }}</ref> Vreme na planinama je ekstremno, visoki vrhovi su pod večnim snegom i ledom, dok su niže planine pod uticajem stalnih vetrova, tako da su one leti neplodne i gole, a zimi zamrznuta pustoš. [[Crne planine]] u centralnom delu Butana se nalaze između dva glavna rečna sistema:[[Mo Chhu]]a i [[Manas (rijeka)|Manasa]]. Vrhovi na Crnim planinama se kreću od 1.500 do 4.925 metara. U višim predelima istočnih Himalaja uglavnom se nalaze [[četinari|četinarske]] šume, dok u nižim predelima istočnih Himalaja preovlađuju [[Tropske šume|tropske]] [[Širokolisne i mešovite šume umerenih predela|listopadne šume]]. Najvažnije reke su [[Ammo Chhu|Torsa]], [[Wong Chhu|Raidak]], [[Mo Chuu|Sankosh]] i Manas. Većina stanovništva živi u centralnim visoravnima. Na jugu, planine [[Siwalik]] su prekrivene gustim tropskim listopadnim šumama, ravničarskim aluvijalnim dolinama i vrhovima od oko 1.500 metara. Tu se nalazi i nizija [[Duars]] koja se veći delom nalazi u Indiji, dok se manji deo od 10 do 15 kilometara nalazi u Butanu. Butanski Duars je podeljen na dva dela:severni i južni Duars. Severni Duars koji se naslanja na podnožje Himalaja ima neravan teren, porozno zemljište sa gustom vegetacijom i velikim brojem divljači. Južni ima umereno plodno tlo, gustu šumu i slatkovodne izvore. Prema podacima Ministarstva poljoprivrede iz [[2005]]. godine 64 posto teritorije Butana se nalazi pod šumom. == Klima == [[Datoteka:Mount Jomolhari from below Neleyla 2009-10-10 a.jpg|mini|desno|Sneg na planini [[Jomolhari]]]] Butan je kao i većina Azije pod utičcajem [[monsun]]a. Zapadni Butan je posebno pogođen monsunima koji donose između 60 i 90 posto padavina u regionu. Na jugu, u ravnicama klima je vlažna i [[Suptropska klima|suptropska]], dok je na severu hladno, a na Himalajima je tokom cele godine sneg.<ref name=CSc>{{Country study|author=Robert L. Worden |country=Bhutan |section=Climate |abbr=bt |editor=Andrea Matles Savada |date=Septembar 1991 |pd=yes}}</ref> Temperature variraju u zavisnosti od nadmorske visine. Temperatura u Thimphuu u zapadnom Butanu koji se nalazi na 2.200 metara nadmorske visine, tokom sezone monsuna od juna do septembra kreću se u rasponu od 15 do 26&nbsp;°C, ali u januaru mogu pasti između -4 i 16&nbsp;°C. Većina centralnog dela zemlje doživljava umerenu klimu tokom cele godine. Na jugu je vruće sa temperaturom u rasponu između 15 i 30&nbsp;°C, a temperature mogu dostići i 40&nbsp;°C tokom leta.<ref name=CSc/> Godišnja količina padavina je različita. Na severu ima samo oko 40&nbsp;mm godišnjih padavina, pre svega snega. U umerenim centralnim regionima godišnji prosek je oko 1.000&nbsp;mm, a na vlažnom trospkom jugu količina padavina iznosi 7.800&nbsp;mm.<ref name=CSc/> Butan odlikuje suvo proleće koje počinje početkom marta i traje do sredine aprila. Letnje vreme počinje sredinom aprila i traje do kraja juna kada počinje period monsuna sa velikim kišama i traje do septembra. Monsun donosi jake kiše, visoku vlažnost, poplave, klizišta i veliki broj oblačnih dana. Jesen počinje od kraja septembra ili početkom oktobra i traje do kraja novembra. Odlikuje se sunčanim danima, povremenom kišom i ranim snegom na većim nadmorskim visinama. Od početka novembra do marta je zima koju odlikuje mraz i sneg u većem delu zemlje.<ref name=CSc/> == Jezera == U Butanu ima najmanje 59 prirodnih jezera, kao i nekih 2.674 [[Glacijalno jezero|glacijanskih jezera]].<ref name=BO1>{{cite web |url=http://www.bhutanobserver.bt/managing-health-disaster/ |title=Managing health disaster |date=19. 1. 2008 |first=Badan |last=Tirwa |publisher=Bhutan Observer online |location=[[Thimphu]] |accessdate=17. 110. 2015 |archivedate=2011-01-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110120120112/http://www.bhutanobserver.bt/managing-health-disaster/ |deadurl=yes }}</ref><ref name=Thorthormi>{{cite web |url=http://www.bhutanobserver.bt/thorthormi-water-level-brought-down-43-cm/ |title=Thorthormi water level brought down 43 cm |first=Sonam |last=Pelden |publisher=Bhutan Observer online |date=3. 9. 2010 |accessdate=17. 10. 2015 |archive-date=2011-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110119113517/http://www.bhutanobserver.bt/thorthormi-water-level-brought-down-43-cm/ |url-status=dead }}</ref> Prirodna jezera koja nisu glacijalana obuhvataju ukupno oko 4.250 hektara. Većina se nalazi na visini preko 3.500 metara. U blizini ovih jezera uglavnom nema stalnih naseobina, ali ima privremenih gde stanovništvo vodi na ispašu [[jak]]ove.<ref name=Bis>{{cite book|title=International Encyclopaedia Of Himalayas|first=Ramesh Chandra |last=Bisht |publisher=Mittal Publications |isbn=81-8324-265-0 |pages=34–5 |url=https://books.google.com/books?id=XWblUfYqGK4C}}</ref><ref name=FAO1>{{cite web|url=http://www.fao.org/docrep/field/003/L8853E/L8853E02.htm |publisher=United Nations [[Food and Agriculture Organization]] |title=Survey of the Waters of Bhutan – Physiography and Fisheries Potential |date=Decembar 1978 |accessdate = 17. 10. 2015}}</ref> == Doline == [[Datoteka:HaaValley.jpg|mini|desno|Dolina Haa]] Doline u Butanu uklesale su reke u Himalajima, koje se hrane vodom topljenjem snega i leda, ali i od monsunskih kiša. Veći deo populacije Butana skoncentrisan je u dolinama i ravnicama, odvojen brdovitim granicama unutrašnjih Himalaja na jugu.<ref name=CS-pop>{{country study|country=Bhutan |abbr=bt |editor=Savada, Andrea Matles |year=1991|section=Population – Size, Structure, and Settlement Patterns |author=Worden, Robert L |pd=yes}}</ref><ref>{{cite book|title=Sikhim & Bhutan: Twenty-One Years on the North-East Frontier, 1887-1908 |first=John Claude |last=White|publisher=E. Arnold |year=1909|url=https://books.google.com/books?id=ADxuAAAAMAAJ |accessdate = 25. 10. 2015|pages=3–6}}</ref><ref name=BWK>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=sHAnAtNrUQoC |title=Bhutan: Ways of Knowing |first1=Frank |last1=Rennie|first2=Robin |last2=Mason|publisher=IAP |year=2008|isbn=978-1-59311-734-4|accessdate = 25. 10. 2015|pages=58}}</ref><ref name=LP>{{cite book|title=Bhutan |first1=Lindsay |last1=Brown|first2=Stan |last2=Armington|edition=3 |publisher=[[Lonely Planet]] |year=2007|isbn=978-1-74059-529-2|url=https://books.google.com/books?id=s-L8NUlW_QgC |accessdate = 25. 10. 2015|pages=62, 105, 108,113}}</ref> Uprkos modernizaciji i razvoju saobraćaja u Butanu, uključujući nacionalni sistem autoputeva, putovanje od jedne doline do druge je i dalje otežan.<ref name=CS-trans>{{country study|country=Bhutan |abbr=bt |editor=Savada, Andrea Matles |year=1991|section=Transportation and Communications – Roads |author=Worden, Robert L |pd=yes}}</ref> Zapadne doline su na istoku ograničene Crnim planinama u centralnom Butanu, koje čine prekretnicu između dva velika rečna sistema, Mo Chhu i [[Drangme Chhu]]. Centralne doline odvojene su od istočnih planinskim lancem Donga.<ref name=CS-river>{{country study|country=Bhutan |abbr=bt |editor=Savada, Andrea Matles |year=1991|section=River Systems |author=Worden, Robert L |pd=yes}}</ref><ref>{{cite book|title=Encyclopaedia of Women in South Asia: Bhutan |volume=7 |series=Encyclopaedia of Women in South Asia |last=Kumar|first=Bachchan|publisher=Gyan |year=2004|isbn=978-81-7835-194-0|url=https://books.google.com/books?id=89gPZeNyFyIC |accessdate = 25. 10. 2015|pages=20}}</ref> Nekoliko izolovanih, planinskih dolina kriju nekoliko malih, posebnih kulturnih i jezičkih grupa.<ref name=LP2>{{cite book |title=Bhutan |series=Country Guides |publisher=[[Lonely Planet]] |first1=Lindsay |last1=Brown |first2=Stan |last2=Armington |edition=3 |year=2007 |isbn=978-1-74059-529-2 |url=http://www.lonelyplanet.com/shop_pickandmix/previews/bhutan-3-eastern-bhutan-preview.pdf |format=PDF |accessdate=25. 10. 2015 |pages=182–183 |archivedate=2011-06-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110607073544/http://www.lonelyplanet.com/shop_pickandmix/previews/bhutan-3-eastern-bhutan-preview.pdf |deadurl=yes }}</ref> == Povezano == * [[Butan]] * [[Geografija Indije]] == Izvori == {{reflist|2}} {{Commonscat|Geography of Bhutan}} {{Geografija Azije}} [[Kategorija:Geografija Butana| ]] [[Kategorija:Butan]] [[Kategorija:Geografija Azije po državama|Butan]] [[Kategorija:Geografija po državama|Butan]] toqwutexbu3kovcsz91nrryk4o92e32 0 4621438 42587382 40833114 2026-05-04T09:51:11Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Otok]] 42587382 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Otok]] 1qwdugk05uu8uvbw20ab3u9nloyhrne 0 4621439 42587384 40833115 2026-05-04T09:51:31Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Otok]] 42587384 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Otok]] 1qwdugk05uu8uvbw20ab3u9nloyhrne 0 4621440 42587386 40833116 2026-05-04T09:51:51Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Otok]] 42587386 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Otok]] 1qwdugk05uu8uvbw20ab3u9nloyhrne 0 4621441 42587385 40833117 2026-05-04T09:51:41Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Otok]] 42587385 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Otok]] 1qwdugk05uu8uvbw20ab3u9nloyhrne 0 4621442 42587387 40833118 2026-05-04T09:52:01Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Otok]] 42587387 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Otok]] 1qwdugk05uu8uvbw20ab3u9nloyhrne 0 4622337 42587381 42443189 2026-05-04T09:42:33Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587381 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naučnik | ime = Ghil'ad Zuckermann | slika = Zuckermann.jpg | slika_širina = 220px | naslov = | datum_rođenja = {{Birth date and age|1971|6|1|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Tel Aviv]], [[Izrael]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | prebivalište = [[Izrael]], [[Italija]], [[Ujedinjeno Kraljevstvo]], [[Australija]] | državljanstvo = | narodnost = | etnicitet = | polje = [[lingvistika]], [[ugroženi jezici]] | radna_institucija = [[Univerzitet u Cambridgeu]], [[Univerzitet u Teksasu, Austin]], [[Univerzitet u Adelaideu]], [[Churchill College Cambridge]], [[Weizmann Institute of Science]], [[Šangajsko Univerzitet Jiao Tong]], [[Univerzitet u Queenslandu]], [[National University of Singapore]], [[Hebrejski univerzitet u Jeruzalemu]], [[Univerzitet Ben-Gurion]] | alma_mater = [[Univerzitet u Cambridgeu]] (Ph.D.),<ref>[https://www.vividsydney.com/speaker/prof-ghilad-zuckermann Vivid Sydney (Light, Music and Ideas)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180618125759/https://www.vividsydney.com/speaker/prof-ghilad-zuckermann |date=2018-06-18 }}, Speaker: Prof. Ghil'ad Zuckermann.</ref> [[Univerzitet u Oxfordu]] (D.Phil.), [[Univerzitet u Tel Avivu]], [[United World College of the Adriatic]] ([[Devin]]), [[St Hugh's College Oxford]] | doktorski_mentor = | doktorski_studenti = | poznat_po = | autor_kratica_bot = | autor_kratica_zoo = | nagrade = | religija = | fusnote = }} '''Ghil'ad Zuckermann''' ([[hebrejski]]: גלעד צוקרמן; [[Tel Aviv]], [[1. 6.]] [[1971]]), [[lingvistika|lingvist]] i [[leksikologija|leksikolog]], profesor na [[Univerzitet u Adelaideu|Univerzitetu u Adelaideu]] u [[Južna Australija|Južnoj Australiji]].<ref>[https://www.aljazeera.com/indepth/features/starting-scratch-aboriginal-group-reclaims-lost-language-180626082306196.html Starting from scratch: Aboriginal group reclaims lost language], With the help of a linguistics professor, Barngarla, which has not been spoken for 60 years, is being pieced together, Al Jazeera, John Power, 29.6.2018.</ref><ref>[http://www.themonthly.com.au/issue/2014/september/1409493600/anna-goldsworthy/voices-land Voices of the land], In Port Augusta, an Israeli linguist is helping the Barngarla people reclaim their language / Anna Goldsworthy, The Monthly, September 2014.</ref><ref>[https://www.edx.org/bio/ghilad-zuckermann edX], Professor Ghil'ad Zuckermann.</ref><ref>[https://adelaidefestivalofideas.com.au/speakers/professor-ghilad-zuckermann/ Adelaide Festival of Ideas], Professor Ghil'ad Zuckermann.</ref><ref>[https://www.pedestrian.tv/news/meet-the-aussie-lumbersexual-on-a-mission-to-make-your-beard-lustrous Meet Ghil'ad Zuckermann, master of 11 languages], Pedestrian TV.</ref><ref>[http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2014/05/28/il-papa-netanyahu-e-la-lingua-di-gesu01.html Il Papa, Netanyahu e la lingua di Gesù], [[La Repubblica]], [[Reuters]], 28.5.2014.</ref><ref>[https://www.jewishnews.net.au/ghilads-indigenous-language-game-changer/79545 Ghil'ad’s Indigenous language game changer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180713185342/https://www.jewishnews.net.au/ghilads-indigenous-language-game-changer/79545 |date=2018-07-13 }}, Shane Desiatnik, AJN, 12.7.2018.</ref> == Djela == Djelomična lista važnijih djela: === Knjige === * [https://global.oup.com/academic/product/revivalistics-9780199812790?lang=en&cc=us ''Revivalistics: From the Genesis of Israeli to Language Reclamation in Australia and Beyond''], 2020, Oxford University Press ({{ISBN|9780199812790}} / {{ISBN|9780199812776}}) * [[w:en:Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew|''Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew'']], 2003, [https://www.palgrave.com/gp/book/9781403917232 Palgrave Macmillan] ({{ISBN|9781403917232}} / {{ISBN|9781403938695}}) * [http://www.zuckermann.org/israelit.html ''Israelit Safa Yafa''], 2008, Am Oved ({{ISBN|978-965-13-1963-1}}) * [http://www.zuckermann.org/guide.html ''Engaging – A Guide to Interacting Respectfully and Reciprocally with Aboriginal and Torres Strait Islander People, and their Arts Practices and Intellectual Property''], 2015 * [http://www.dictionary.barngarla.org/ ''Dictionary of the Barngarla Aboriginal Language of Eyre Peninsula, South Australia''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721054108/http://dictionary.barngarla.org/ |date=2018-07-21 }}, 2018 * [https://www.degruyter.com/downloadpdf/j/ijsl.2014.2014.issue-226/ijsl-2014-frontmatter226/ijsl-2014-frontmatter226.pdf ''Jewish Language Contact''] (= ''International Journal of the Sociology of Language'' 226), 2014 * [http://www.cambridgescholars.com/download/sample/58082 ''Burning Issues in Afro-Asiatic Linguistics''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200816120017/http://www.cambridgescholars.com/download/sample/58082 |date=2020-08-16 }}, 2012 === Eseji === * {{cite journal|last1=Zuckermann|first1=Ghil'ad|last2=Quer|first2=Giovanni|last3=Shakuto|first3=Shiori|year=2014|title=Native Tongue Title: Proposed Compensation for the Loss of Aboriginal Languages|journal=Australian Aboriginal Studies|volume=2014/1|pages=55-71|url=http://www.professorzuckermann.com/#!native-tongue-title/cufd}} * {{cite journal|last1=Zuckermann|first1=Ghil'ad|last2=Walsh|first2=Michael|year=2014|title=“Our Ancestors Are Happy!”: Revivalistics in the Service of Indigenous Wellbeing|journal=Foundation for Endangered Languages|volume=XVIII|pages=113-119|url=http://www.professorzuckermann.com/our-ancestors-are-happy-}} * {{cite journal|last1=Zuckermann|first1=Ghil'ad|last2=Walsh|first2=Michael|year=2011|title=Stop, Revive, Survive: Lessons from the Hebrew Revival Applicable to the Reclamation, Maintenance and Empowerment of Aboriginal Languages and Cultures|journal=Australian Journal of Linguistics|volume=31|pages=111–127|url=http://www.zuckermann.org/pdf/Revival_Linguistics.pdf}} * {{cite journal|last1=Zuckermann|first1=Ghil'ad|title=Hybridity versus Revivability: Multiple Causation, Forms and Patterns|journal=Journal of Language Contact|volume=2|pages=40–67|year=2009|url=http://www.zuckermann.org/pdf/Hybridity_versus_Revivability.pdf}} * {{cite journal|last1=Zuckermann|first1=Ghil'ad|title=A New Vision for "Israeli Hebrew": Theoretical and Practical Implications of Analysing Israel's Main Language as a Semi-Engineered Semito-European Hybrid Language|journal=Journal of Modern Jewish Studies|volume=5|pages=57–71|year=2006|url=http://www.zuckermann.org/pdf/new-vision.pdf}} * {{cite journal|last1=Zuckermann|first1=Ghil'ad|title=Cultural Hybridity: Multisourced Neologization in "Reinvented" Languages and in Languages with "Phono-Logographic" Script|journal=Languages in Contrast|volume=4|pages=281–318|year=2004|url=http://www.zuckermann.org/pdf/cultural_hybridity.pdf}} * {{cite journal|last1=Zuckermann|first1=Ghil'ad|title=Language Contact and Globalisation: The Camouflaged Influence of English on the World's Languages – with special attention to Israeli (sic) and Mandarin|journal=Cambridge Review of International Affairs|volume=16|pages=287–307|year=2003|url=http://www.zuckermann.org/english.pdf}} * {{cite journal|last1=Zuckermann|first1=Ghil'ad|title='Realistic Prescriptivism': The Academy of the Hebrew Language, its Campaign of 'Good Grammar' and Lexpionage, and the Native Israeli Speakers|journal=Israel Studies in Language and Society|volume=1|pages=135–154|year=2008|url=http://www.zuckermann.org/pdf/Realistic_Prescriptivism_Academy.pdf}} * [http://www.zuckermann.org/pdf/complement_clause.pdf "Complement Clause Types in Israeli"], ''Complementation: A Cross-Linguistic Typology'', Oxford University Press, pp.&nbsp;72–92, 2006. * [http://www.zuckermann.org/pdf/engineering.pdf " 'Etymythological Othering' and the Power of 'Lexical Engineering' in Judaism, Islam and Christianity. A Socio-Philo(sopho)logical Perspective"], ''Explorations in the Sociology of Language and Religion'', John Benjamins, pp.&nbsp;237–258, 2006. * [http://www.zuckermann.org/pdf/Secularization-f.pdf "Blorít: Pagans' Mohawk or Sabras' Forelock?: Ideological Secularization of Hebrew Terms in Socialist Zionist Israeli"], ''The Sociology of Language and Religion: Change, Conflict and Accommodation'', Palgrave Macmillan, pp.&nbsp;84–125, 2010. * [http://www.zuckermann.org/pdf/icelandicPSM.pdf "Icelandic: Phonosemantic Matching"], ''Globally Speaking: Motives for Adopting English Vocabulary in Other Languages'', Multilingual Matters, pp.&nbsp;19–43, 2008. == Filmografija == * [https://vimeo.com/channels/357807/44019045 Fry's Planet Word], Stephen Fry * [https://www.youtube.com/watch?v=DZPjdNaLCho SBS: Living Black: S18 Ep9 - Linguicide] * [https://www.youtube.com/watch?v=izVGZRqciTY Babbel: Why Revive A Dead Language? - Interview with Prof. Ghil'ad Zuckermann] * [https://www.edx.org/course/language-revival-securing-future-adelaidex-lang101x ''Language Revival: Securing the Future of Endangered Languages''], edX MOOC == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * [http://researchers.adelaide.edu.au/profile/ghilad.zuckermann Ghil'ad Zuckermann, D.Phil. (Oxon.)] * [http://www.adelaide.edu.au/directory/ghilad.zuckermann University Staff Directory: Professor Ghil'ad Zuckermann] * [https://adelaide.academia.edu/zuckermann Ghil'ad Zuckermann, Academia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180506001754/http://adelaide.academia.edu/Zuckermann |date=2018-05-06 }} * [http://www.jewish-languages.org/ghilad.zuckermann.html Jewish Language Research Website: Ghil'ad Zuckermann] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180618125946/http://www.jewish-languages.org/ghilad.zuckermann.html |date=2018-06-18 }} * [http://www.zuckermann.org/ Professor Ghil'ad Zuckermann's website] * [https://www.pedestrian.tv/news/meet-the-aussie-lumbersexual-on-a-mission-to-make-your-beard-lustrous/ Australian of the Day: Ghil'ad Zuckermann] * [http://www.themonthly.com.au/issue/2014/september/1409493600/anna-goldsworthy/voices-land Voices of the land], Anna Goldsworthy, The Monthly, September 2014. * [https://www.bbc.co.uk/programmes/p03fslbj BBC World Service: Reawakening Language] {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1971||Zuckermann, Ghil'ad}} [[Kategorija:Izraelski naučnici]] [[Kategorija:Italijanski naučnici]] [[Kategorija:Jevrejski naučnici]] [[Kategorija:Jevrejski lingvisti]] [[Kategorija:Lingvisti]] [[Kategorija:Filolozi]] [[Kategorija:Leksikolozi]] [[Kategorija:Leksikografi]] [[Kategorija:Etimologija]] [[Kategorija:Biografije, Adelaide]] [[Kategorija:Alumni Univerziteta u Oksfordu]] b20e0jvv91rob96dp5sremrwdofwdsv 0 4625406 42587296 40850744 2026-05-03T22:40:39Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Međuzavisno nastajanje]] 42587296 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Međuzavisno nastajanje]] endc1y32bi32r9meg9rhns6fwhhdm44 0 4625469 42587297 40850883 2026-05-03T22:40:44Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Međuzavisno nastajanje]] 42587297 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Međuzavisno nastajanje]] endc1y32bi32r9meg9rhns6fwhhdm44 0 4627450 42587298 40857624 2026-05-03T22:40:49Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Međuzavisno nastajanje]] 42587298 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Međuzavisno nastajanje]] endc1y32bi32r9meg9rhns6fwhhdm44 0 4634017 42587358 42460999 2026-05-04T06:17:32Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 4 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587358 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Nogometna reprezentacija | bg = 0073CF | tekst = FFFFFF | ime = {{flagicon|HON}} Honduras | logo = [[File:Honduras Soccer 2017.png|220px]] | konfederacija = [[CONCACAF]] | simbol = | boje = {{color box|#0073CF}} {{color box|#FFFFF}} | nadimci = Los Catrachos <br>La H<br>La Bicolor | stadion = [[Estadio Olímpico Metropolitano]]<br>{{small|([[San Pedro Sula]], [[Honduras]])}} | FIFA = {{steady}} 62. {{small|([[19. prosinca]] [[2019.]])}} | izbornik = {{flagicon|URU}} [[Fabián Coito]] | nastupi = [[Maynor Figueroa]] (163) | golovi = [[Carlos Pavón]] (57) | utakmica = {{flagicon|GUA}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Gvatemale|Gvatemala]] 10:1 Honduras {{flagicon|HON|1898}}<br>{{small|([[Ciudad de Guatemala|Guatemala]]; [[14. rujna]] [[1921.]])}} | posljednja_utakmica = | pobjeda = {{flagicon|HON|1898}} Honduras 10:0 [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Nikaragve|Nikaragva]] {{flagicon|NIK}}<br>{{small|([[San José, Kostarika|San José]]; [[13. ožujka]] [[1946.]])}} | poraz = {{flagicon|GUA}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Gvatemale|Gvatemala]] 10:1 Honduras {{flagicon|HON|1898}}<br>{{small|([[Ciudad de Guatemala|Guatemala]]; [[14. rujna]] [[1921.]])}} | SP = 18. mjesto ([[Nogometno SP 1982.|1982.]]) | kontinent = [[CONCACAF Gold Cup|Gold Cup]] | KP = '''Prvaci''' ([[CONCACAF Prvenstvo 1981.|1981.]]) | kontinent 2 = [[Copa América]] | KP 2 = 3. mjesto ([[Copa América 2001.|2001.]]) | OI = ''bez nastupa'' | domaći = | pattern_la1 =_hon19h | pattern_b1 =_hon19h | pattern_ra1 = _hon19h | pattern_sh1 = _hon19h | leftarm1 = FFFFFF| body1 = FFFFFF| rightarm1 = FFFFFF| shorts1 = FFFFFF| socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _hon19a | pattern_b2 = _hon19a | pattern_ra2 = _hon19a | pattern_sh2 = _hon19h | leftarm2 = 0000FF| body2 = 0000FF| rightarm2 = 0000FF| shorts2 = FFFFFF| socks2 = 0000FF | pattern_la3 = _hon19t | pattern_b3 = _hon19t | pattern_ra3 = _hon19t | pattern_sh3 = _hon19t | leftarm3 = 0000FF| body3 = 0000FF| rightarm3 = 0000FF| shorts3 = 0000FF| socks3 = 0000FF }} '''Fudbalska ili nogometna reprezentacija Hondurasa''' predstavlja [[Honduras]] na međunarodnim [[nogomet]]nim natjecanjima, a nalazi se pod ingerencijom [[Nacionalni autonomni nogometni savez Hondurasa|FENAFUTH-a]] ([[španjolski]]: ''Federación Nacional Autónoma de Fútbol de Honduras''). Reprezentacija je svoju prvu utakmicu odigrala [[1921.]] godine u sklopu revijalnog [[Torneo del Centenario 1921.|turnira povodom stogodišnjice nezavisnosti Centralne Amerike]], a već se [[1930.]] godine pojavila i na [[Centralnoameričke i karipske igre|Centralnoameričkim i karipskim igrama]]. Honduras je dosad tri puta nastupao na [[FIFA Svjetsko prvenstvo|Svjetskim prvenstvima]]; prvi put su nastupili [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1982.|1982.]] godine, kada su osvojili 18. mjesto, što im je i najbolji plasman na tom natjecanju. Na kontinentalnom [[CONCACAF Prvenstvo|CONCACAF Prvenstvu]] su [[1981.]] godine postali prvaci, a imaju i osvojeno treće mjesto na [[Copa América|Copi Américi]] ([[2001.]]). Kroz povijest, Honduras je imao izraženo rivalstvo s [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Salvadora|reprezentacijom Salvadora]], što je bila posljedica [[Hladni rat|hladnoratovskih]] političkih tenzija između susjednih zemalja. Godine [[1969.]], te su dvije zemlje čak i zaratile nakon kvalifikacijskih utakmica za [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1970.|Svjetsko prvenstvo 1970.]] godine u kratkotrajnom sukobu koji je dobio naziv [[Nogometni rat]] zbog nereda na tim utakmicama. == Historija == Reprezentacija Hondurasa je svoju prvu utakmicu odigrala [[14. rujna]] [[1921.]] godine u sklopu [[Torneo del Centenario 1921.|Tornea del Centenario 1921.]], izgubivši 10:1 od [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Gvatemale|reprezentacije Gvatemale]].<ref>{{cite web|last=Courtney|first=Barrie |title=Honduras International Soccer Matches Since 1920|url=http://www.rsssf.com/tablesh/hond-intres.html|publisher=RSSSF|date=13 November 2006|accessdate=2 November 2010}}</ref> Prvo međunarodno natjecanje na kojemu su nastupili bile su [[Centralnoameričke i karipske igre 1930.]] godine, na kojima su osvojili treće mjesto, ostvarivši pobjede protiv reprezentacija [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Jamajke|Jamajke]] i [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Salvadora|Salvadora]]. Godine [[1935.]] osnovan je [[Nacionalni autonomni nogometni savez Hondurasa]] (FENAFUTH), čime je nogometna igra u zemlji stavljena pod ingerenciju nacionalnog saveza. FENAFUTH se [[1946.]] godine pridružio [[FIFA]]-i, čime je Honduras dobio mogućnost sudjelovati na natjecanjima u organizaciji krovne nogometne federacije. Godine [[1961.]], FENAFUTH je bio jedan od saveza koji su sudjelovali u osnivanju [[CONCACAF]]-a.<ref name=found>{{cite web|title=Honduras - Association Information|url=https://www.fifa.com/associations/association=HON/about.html|publisher=FIFA|access-date=2019-03-06|archive-date=2018-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20181013093448/https://www.fifa.com/associations/association=hon/about.html|dead-url=yes}}</ref> === Nogometni rat === {{main|Nogometni rat}} Krajem [[1960e|60-ih]] godina, [[Hladni rat|hladnoratovske]] tenzije između države [[Honduras]] i [[Salvador]]a dosegle su svoj vrhunac. U jeku tih poraslih tenzija, nogometne reprezentacije Hondurasa i [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Salvadora|Salvadora]] su u lipnju [[1969.]] godine trebale igrati dvije kvalifikacijske utakmice za [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1970.]] godine. Prva utakmica odigrana je [[8. lipnja]] [[1969.]] godine u [[Tegucigalpa|Tegucigalpi]], a Honduras je pobijedio golom [[Leonard Wells|Leonarda Wellsa]] u 89. minuti utakmice; tokom utakmice je došlo do manjih sukoba među navijačima. Uzvratna utakmica odigrana je tjedan dana kasnije, [[15. lipnja]] [[1969.]] godine, u [[San Salvador]]u. Salvador je uvjerljivo pobijedio u toj utakmici, a ovu je utakmicu popratilo još veće nasilje nego u [[Honduras]]u.<ref>{{cite book |title=Wars and Peace Treaties, 1816-1991 |last=Goldstein |first=Erik |authorlink= |coauthors= |year=1992 |publisher=Routledge |location= |isbn=978-0-203-97682-1 |pages=195–6 |url=https://books.google.com/books?id=VjWnMm53xQ8C&pg=PA195&dq=football+war+honduras+el+salvador |accessdate=4 July 2010 }}</ref> Uz to, honduraški igrači su trpjeli zlostavljanje od strane Salvadoraca, koji su ih napali u hotelu te bacali na njih jaja i mrtve štakore; honduraški navijači su brutalno fizički napadani na stadionu, a Salvadorci su se otvoreno izrugivali honduraškoj himni i zastavi. Kako je rekao tadašnji honduraški izbornik, [[Mario Griffin]], njegovi su igrači bili sretni što su izgubili utakmicu i živi se vratili kući.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2007/feb/21/theknowledge.sport|title=Has football ever started a war?|author=James Dart i Paolo Bandini|year=2007|publisher=Guardian}}</ref> ---- {{footballbox |date = [[8. lipnja]] [[1969.]] |team1 = Honduras {{flagicon|HON|1949}} |score = 1:0 |report = |team2 = {{NogRep|SAL}} |goals1 = [[Leonard Wells|Wells]] {{gol|89}} |goals2 = |stadium = [[Estadio Nacional (Honduras)|Estadio Nacional]], [[Tegucigalpa]] |attendance = 17,827 |referee = {{flagicon|MEX}} [[Arturo Yamasaki]] }} ---- {{footballbox |date = [[15. lipnja]] [[1969.]] |team1 = [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Salvadora|Salvador]] {{flagicon|SLV}} |score = 3:0 |report = |team2 = {{flagicon|HON|1949}} Honduras |goals1 = [[Juan Ramón Martínez (fudbaler)|Martínez]] {{gol|27|pen.}}, {{gol|41}}<br /> [[Elmer Acevedo|Acevedo]] {{gol|29}} |goals2 = |stadium = [[Estadio Jorge "Mágico" González|Estadio "El Mágico"]], [[San Salvador]] |attendance = 36,470 |referee = {{flagicon|Nizozemski Antili|1959}} [[Walter Van Rosberg]] }} ---- Iako je Salvador imao bolju gol razliku u dva susreta, tada su vrijedila pravila da se gledaju samo bodovi, tako da su Honduras i Salvador bili izjednačeni te se morala odigrati treća utakmica kako bi se znalo koja reprezentacija prolazi u posljednji kvalifikacijski krug, gdje je čekala [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Haitija|reprezentacija Haitija]]. Majstorica je zakazana za [[27. lipnja]] [[1969.]] godine u [[Ciudad de México|Ciudad de Méxicu]], a mediji su zbog rastućih tenzija bili izrazito zainteresirani za utakmicu. Salvador je na koncu pobijedio nakon produžetaka te izborio posljednji krug, gdje je na koncu dobio Haiti i kvalificirao se na prvenstvo. ---- {{footballbox |date = [[27. lipnja]] [[1969.]] |team1 = [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Salvadora|Salvador]] {{flagicon|SLV}} |score = 3:2 |pr=3:2 |report = |team2 = {{flagicon|HON|1949}} Honduras |goals1 = [[Juan Ramón Martínez (fudbaler)|Martínez]] {{goal|8}}, {{gol|28}}<br /> [[José Quintanilla|Quintanilla]] {{goal|101}} |goals2 = [[José Cardona|Cardona]] {{goal|19}} <br /> [[Rigoberto Gómez (fudbaler, rođen 1944)|Gómez]] {{goal|50}} |stadium = [[Estadio Azteca]], [[Ciudad de México]] |attendance = 15,326 |referee = {{flagicon|MEX}} [[Abel Aguilar Elizalde]] }} ---- Ipak, ova posljednja utakmica ostala je značajnija po svojim političkim implikacijama te se često citira kao prvi "ratni sukob" između dvaju zemalja, koji će kulminirati niti mjesec dana kasnije. Naime, na sam dan treće utakmice, Salvador je raskinuo sve diplomatske odnose s Hondurasom,<ref>{{cite news|title=Football's diplomatic penalty|work=[[The Guardian]]|date=28 June 1969|page=3}}</ref> navodeći kako je preko 10,000 Salvadoraca bili prisiljeno napustiti Honduras između druge i treće utakmice te kako honduraške vlasti sustavno ignoriraju zločine koji se događaju prema njihovim državljanima. Nogometaši su tako na terenu "ratovali" za svoje države, a cjelokupna atmosfera na terenu, ali i na tribinama potakla je poljskog novinara, [[Ryszard Kapuściński|Ryszarda Kapuścińskog]], da cijelom sukobu da ime "Nogometni rat".<ref name= Ref1 >{{cite news|url=http://www.elpais.com/articulo/deportes/Jamas/imagine/desencadenaria/gol/elpepidep/20090720elpepidep_16/Tes |title=Jamás imaginé lo que desencadenaría mi gol |periodical=El País |date=20 July 2009}}</ref> Iako dvije države još uvijek nisu ratovale u ovom trenutku, vojska Salvadora će već [[14. srpnja]] [[1969.]] godine napasti Honduras. === Španjolska 1982. godine i nastavak === Osvojivši [[CONCACAF Prvenstvo 1981.]] godine, Honduras je prvi put izborio nastup na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1982.|Svjetskom prvenstvu 1982.]] godine u [[Španjolska|Španjolskoj]]. Iako su završili posljednji u grupi 5, ostvarili su dva remija (protiv [[Španjolska nogometna reprezentacija|Španjolske]] i [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Sjeverne Irske|Sjeverne Irske]]), izgubivši jedino od [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija SFR Jugoslavije|SFR Jugoslavije]]; osamnaesto mjesto što su ga zauzeli na ovom turniru ostaje do danas njihov najbolji plasman. Na [[CONCACAF Prvenstvo 1985.|CONCACAF Prvenstvu 1985.]] godine su u finalu izgubili od [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Kanade|Kanade]], međutim nisu išli na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1986.|Svjetsko prvenstvo 1986.]] godine jer je [[CONCACAF]] te godine dobio mjesto za samo jednog predstavnika (koje je otišlo Kanadi). Sljedeći veliki uspjeh bilo im je drugo mjesto na [[CONCACAF Gold Cup 1991.|Gold Cupu 1991.]] godine, gdje su izgubili u finalu od domaćina, [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Sjedinjenih Američkih Država|Sjedinjenih Američkih Država]]. Unatoč visokoj pobjedi (11:3) protiv [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Svetog Vincenta i Grenadina|Svetog Vincenta i Grenadina]], pobjeda Jamajke protiv [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Meksika|Meksika]] zaustavila je Honduras u kvalifikacijama za [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1998.]] tik prije posljednjeg kvalifikacijskog kruga; Jamajka će na kraju izboriti nastup na prvenstvu. Reprezentacija je bila u nešto boljoj poziciji tokom kvalifikacija za [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2002.]] godine, međutim minimalni poraz od [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Trinidada i Tobaga|Trinidada i Tobaga]] u utakmici u kojoj je Honduras pogodio vratnicu čak sedam puta pozicionirao ih je jedno mjesto ispod posljednjeg koje je vodilo na svjetsku smotru. Reprezentacija se uspjela kvalificirati za prvenstva [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2010.|2010.]] i [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2014.|2014.]] godine, međutim u oba je nastupa osvojila tek jedan bod (remi protiv [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Švicarske|Švicarske]] [[2010.]] godine). Od [[1993.]] do [[2017.]] godine su četiri puta osvajali [[Copa Centroamericana|Copu Centroamericanu]]. == Stadion == Nacionalni stadion reprezentacije Hondurasa je [[Estadio Olímpico Metropolitano]] u [[San Pedro Sula|San Pedru Suli]], koji prima 37,325 gledatelja. U istom gradu nalazi se i [[Estadio General Francisco Morazán]] ("El Morazán"), koji je ranije također služio kao nacionalni stadion. Ostali stadioni na kojima reprezentacija povremeno igra su [[Estadio Tiburcio Carías Andino]] u [[Tegucigalpa|Tegucigalpi]] (kapaciteta 35,000 gledatelja) i [[Estadio Nilmo Edwards]] u [[La Ceiba|La Ceibi]] (kapaciteta 18,000 gledatelja). == Aktualni kadar == === Igrači === :'''Napomena:''' ''Nastupi i golovi su aktualni zaključno s [[20. studenog|20. studenim]] [[2018.]]'' {{nat fs g start|background=#0000CD|color=#FFFFFF}} {{nat fs g player|no=|pos=GK|name=[[Luis López Fernández|Luis López]]|age={{birth date and age|df=yes|1993|9|13}}|caps=14|goals=0|club=[[Real C.D. España|Real España]]|clubnat=HON}} {{nat fs g player|no=|pos=GK|name=[[Edrick Menjívar]]|age={{birth date and age|df=yes|1993|3|1}}|caps=1|goals=0|club=[[Club Deportivo Olimpia|Olimpia]]|clubnat=HON}} {{nat fs break|background=#0000CD}} {{nat fs g player|no=|pos=DF|name=[[Maynor Figueroa]] (c)|other=|age={{birth date and age|df=yes|1983|5|2}}|caps=149|goals=5|club=[[Houston Dynamo]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=|pos=DF|name=[[Emilio Izaguirre]]|age={{birth date and age|df=yes|1986|5|10}}|caps=100|goals=3|club=[[Celtic F.C.|Celtic]]|clubnat=SCO}} {{nat fs g player|no=|pos=DF|name=[[Brayan Beckeles]]|age={{birth date and age|df=yes|1985|11|28}}|caps=60|goals=1|club=[[Club Necaxa|Necaxa]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=|pos=DF|name=[[Henry Figueroa]]|age={{birth date and age|df=yes|1992|12|28}}|caps=40|goals=0|club=[[L.D. Alajuelense|Alajuelense]]|clubnat=CRC}} {{nat fs g player|no=|pos=DF|name=[[Johnny Leverón]]|age={{birth date and age|df=yes|1990|2|7}}|caps=36|goals=3|club=[[C.D. Marathón|Marathón]]|clubnat=HON}} {{nat fs g player|no=|pos=DF|name=[[Allans Vargas]]|age={{birth date and age|df=yes|1993|9|25}}|caps=7|goals=0|club=[[Real C.D. España|Real España]]|clubnat=HON}} {{nat fs break|background=#0000CD}} {{nat fs g player|no=|pos=MF|name=[[Alfredo Mejía]]|age={{birth date and age|df=yes|1990|4|3}}|caps=46|goals=1|club=[[Real C.D. España|Real España]]|clubnat=HON}} {{nat fs g player|no=|pos=MF|name=[[Bryan Acosta]]|age={{birth date and age|df=yes|1993|11|24}}|caps=42|goals=3|club=[[FC Dallas]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=|pos=MF|name=[[Alexander López]]|age={{birth date and age|df=yes|1992|5|6}}|caps=21|goals=2|club=[[L.D. Alajuelense|Alajuelense]]|clubnat=CRC}} {{nat fs g player|no=|pos=MF|name=[[Jhow Benavídez]]|age={{birth date and age|df=yes|1995|12|26}}|caps=3|goals=0|club=[[Real C.D. España|Real España]]|clubnat=HON}} {{nat fs g player|no=|pos=MF|name=[[Deybi Flores]]|age={{birth date and age|df=yes|1996|6|16}}|caps=4|goals=0|club=[[Club Deportivo Olimpia|Olimpia]]|clubnat=HON}} {{nat fs g player|no=|pos=MF|name=[[Allan Banegas]]|age={{birth date and age|df=yes|1993|10|3}}|caps=2|goals=0|club=[[C.D. Marathón|Marathón]]|clubnat=HON}} {{nat fs break|background=#0000CD}} {{nat fs g player|no=|pos=FW|name=[[Jerry Bengtson]]|age={{birth date and age|df=yes|1987|4|8}}|caps=55|goals=21|club=[[Club Deportivo Olimpia|Olimpia]]|clubnat=HON}} {{nat fs g player|no=|pos=FW|name=[[Romell Quioto]]|age={{birth date and age|df=yes|1991|8|9}}|caps=41|goals=9|club=[[Houston Dynamo]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=|pos=FW|name=[[Alberth Elis]]|age={{birth date and age|df=yes|1996|2|16}}|caps=30|goals=7|club=[[Houston Dynamo]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=|pos=FW|name=[[Anthony Lozano]]|age={{birth date and age|df=yes|1993|4|25}}|caps=29|goals=8|club=[[Girona FC|Girona]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=|pos=FW|name=[[Michaell Chirinos]]|age={{birth date and age|df=yes|1995|6|17}}|caps=13|goals=0|club=[[Lobos BUAP|BUAP]]|clubnat=MEX}} {{nat fs g player|no=|pos=FW|name=[[Bryan Róchez]]|age={{birth date and age|df=yes|1995|1|1}}|caps=9|goals=0|club=[[C.D. Nacional|Nacional]]|clubnat=POR}} {{nat fs end|background=#0000CD}} == Uspjeh na natjecanjima == === [[FIFA Svjetsko prvenstvo]] === {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! colspan="9" |[[FIFA Svjetsko prvenstvo]] ! width="1" rowspan="26" | ! colspan="6" |Kvalifikacije |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- |{{flagicon|URU}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1930|1930.]]||rowspan=3 colspan=8 {{N/A|''Nisu mogli sudjelovati<br>(članica FIFA-e od 1946.)''}}||rowspan=3 colspan=6 {{N/A|''Nisu mogli sudjelovati''}} |- |{{flagicon|ITA|1861}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1934|1934.]] |- |{{flagicon|FRA|1830}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1938|1938.]] |- |{{flagicon|Brazil|1889a}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1950|1950.]]||rowspan=3 colspan=8 {{N/A|''Nisu sudjelovali''}}||rowspan=3 colspan=6 {{N/A|''Odbili pozivnicu''}} |- |{{flagicon|ŠVI}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1954|1954.]] |- |{{flagicon|ŠVE}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1958|1958.]] |- |{{flagicon|ČIL}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1962|1962.]]||colspan=8 rowspan=4 {{N/A|''Nisu se kvalificirali''}}||| 5|| 2|| 1|| 2|| 5|| 8 |- |{{flagicon|ENG}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1966|1966.]]||4|| 0|| 1|| 3|| 1|| 6 |- |{{flagicon|MEX}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1970|1970.]]||| 7|| 4|| 1|| 2|| 10|| 8 |- |{{flagicon|ZNJE}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1974|1974.]]|| 7|| 2|| 4|| 1|| 11|| 10 |- |{{flagicon|Argentina}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1978|1978.]]||colspan=8 {{N/A|''Odustali''}} || colspan=6 {{N/A|''Povukli se iz kvalifikacija''}} |- |{{flagicon|ŠPA}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1982|1982.]]||Grupna faza||18.||3||0||2||1||2||3||13||8||4||1||23||6 |- |{{flagicon|MEX}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1986|1986.]]||rowspan=6 colspan=8 {{N/A|''Nisu se kvalificirali''}}|| 10|| 5|| 3|| 2|| 15|| 9 |- |{{flagicon|ITA|1946}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1990|1990.]]|| 2|| 0|| 2|| 0|| 1|| 1 |- |{{flagicon|SAD}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1994|1994.]]|| 14|| 6|| 3|| 5|| 23|| 20 |- |{{flagicon|FRA}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1998|1998.]]|| 6|| 3|| 1|| 2|| 18|| 11 |- |{{flagicon|JKO}} {{flagicon|Japan}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2002|2002.]]|| 22|| 14|| 2|| 6|| 56|| 25 |- |{{flagicon|NJE}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2006|2006.]]|| 8|| 3|| 4|| 1|| 15|| 8 |- |{{flagicon|JAR}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2010|2010.]]||Grupna faza||30.|| 3|| 0|| 1|| 2|| 0|| 3|| 18|| 10|| 2|| 6|| 32|| 18 |- |{{flagicon|Brazil}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2014|2014.]]||Grupana faza||31.|| 3|| 0|| 0|| 3|| 1 || 8|| 16|| 7|| 5|| 4|| 25|| 15 |- |{{flagicon|Rusija}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2018.|2018.]]||colspan=8 {{N/A|''Nisu se kvalificirali''}} ||18||2||6||10||19||35 |- |{{flagicon|Katar}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2022.|2022.]]||colspan=8 rowspan=2 {{N/A|''TBD''}}||colspan=6 rowspan=2 {{N/A|''TBD''}} |- |{{nowrap|{{flagicon|KAN}} {{flagicon|MEX}} {{flagicon|SAD}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|2026]]}} |- |'''Ukupno'''||'''0 naslova'''|||'''3/23'''||'''9'''||'''0'''||'''3''' ||'''6'''||'''3'''||'''14'''||'''150'''||'''69'''||'''40'''||'''41'''||'''255'''||'''176''' |} === [[CONCACAF Prvenstvo]]/[[CONCACAF Gold Cup]] === {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! colspan="9" |[[CONCACAF Prvenstvo]] ! width="1" rowspan="30" | ! colspan="6" |Kvalifikacije |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- style="background:#9acdff;" | {{flagicon|SAL}} [[CONCACAF Prvenstvo 1963.|1963.]]|| '''Finalni krug''' || '''4.''' || '''7''' || '''3''' || '''1''' || '''3''' || '''8''' || '''12''' ||colspan=6 {{N/A|''Kvalificirani preko pozivnice''}} |- | {{flagicon|GUA}} [[CONCACAF Prvenstvo 1965.|1965.]]||colspan=8 {{N/A|''Nisu se kvalificirali''}}|| 2 || 0 || 0 || 2 || 1 || 5 |- style="background:#c96;" |style="border: 3px solid red"| {{flagicon|HON|1949}} [[CONCACAF Prvenstvo 1967.|1967.]]|| '''Grupna faza''' || '''3.''' || '''5''' || '''2''' || '''2''' || '''1''' || '''4''' || '''2''' ||colspan=6 {{N/A|''Kvalificirani kao domaćini''}} |- | {{flagicon|CRC}} [[CONCACAF Prvenstvo 1969.|1969.]]||colspan=8 {{N/A|''[[Nogometni rat|{{color|grey|Diskvalificirani}}]]''}} ||colspan=6 {{N/A|''[[Nogometni rat|{{color|grey|Diskvalificirani}}]]''}} |- | {{flagicon|TRI}} [[CONCACAF Prvenstvo 1971.|1971.]]|| Grupna faza || 6. || 5 || 0 || 1 || 4 || 5 || 11 || 2 || 1 || 1 || 0 || 2 || 1 |- style="background:#9acdff;" | {{flagicon|HAI|1964}} [[CONCACAF Prvenstvo 1973.|1973.]]|| '''Grupna faza''' || '''4.''' || '''5''' || '''1''' || '''3''' || '''1''' || '''6''' || '''6''' || 2 || 1 || 1 || 0 || 5 || 4 |- | {{flagicon|MEX}} [[CONCACAF Prvenstvo 1977.|1977.]]||colspan=8 {{N/A|''Odustali''}} ||colspan=6 {{N/A|''Povukli se iz kvalifikacija''}} |- style="background:gold;" |style="border: 3px solid red"| {{flagicon|HON|1949}} [[CONCACAF Prvenstvo 1981.|1981.]]|| '''Grupna faza''' || '''1.''' || '''5''' || '''3''' || '''2''' || '''0''' || '''8''' || '''1''' || 8 || 5 || 2 || 1 || 15 || 5 |- style="background:silver;" |[[File:Location North America.svg|20px]] [[CONCACAF Prvenstvo 1985.|1985.]]|| '''Finalni krug''' || '''2.''' || '''8''' || '''3''' || '''3''' || '''2''' || '''11''' || '''9''' || 2 || 2 || 0 || 0 || 4 || 0 |- |[[File:Location North America.svg|20px]] [[CONCACAF Prvenstvo 1989.|1989.]]||colspan=8 {{N/A|''Nisu se kvalificirali''}} || 2 || 0 || 2 || 0 || 1 || 1 |- ! colspan="9" |[[CONCACAF Gold Cup]] ! colspan="6" |Kvalifikacije |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- style="background:silver;" | {{flagicon|SAD}} [[CONCACAF Gold Cup 1991.|1991.]]|| '''Finale''' || '''2.''' || '''5''' || '''3''' || '''2''' || '''0''' || '''12''' || '''3''' || 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 3 |- | {{flagicon|SAD}} {{flagicon|MEX}} [[CONCACAF Gold Cup 1993.|1993.]]|| Grupna faza || 5. || 3 || 1 || 0 || 2 || 6 || 5 || 3 || 3 || 0 || 0 || 7 || 0 |- | {{flagicon|SAD}} [[CONCACAF Gold Cup 1996.|1996.]]|| Grupna faza || 8. || 2 || 0 || 0 || 2 || 1 || 8 || 4 || 3 || 1 || 0 || 8 || 1 |- | {{flagicon|SAD}} [[CONCACAF Gold Cup 1998.|1998.]]|| Grupna faza || 9. || 2 || 0 || 0 || 2 || 1 || 5 || 5 || 2 || 1 || 2 || 8 || 5 |- | {{flagicon|SAD}} [[CONCACAF Gold Cup 2000.|2000.]]|| Četvrtfinale || 6. || 3 || 2 || 0 || 1 || 7 || 5 || 5 || 4 || 0 || 1 || 11 || 5 |- | {{flagicon|SAD}} [[CONCACAF Gold Cup 2002.|2002.]]||colspan=8 {{N/A|''Nisu se kvalificirali''}} || 3 || 1 || 1 || 1 || 12 || 5 |- | {{flagicon|SAD}} {{flagicon|MEX}} [[CONCACAF Gold Cup 2003.|2003.]]|| Grupna faza || 10. || 2 || 0 || 1 || 1 || 1 || 2 || 7 || 3 || 1 || 3 || 10 || 7 |- style="background:#c96;" | {{flagicon|SAD}} [[CONCACAF Gold Cup 2005.|2005.]]|| '''Polufinale''' || '''3.''' || '''5''' || '''3''' || '''1''' || '''1''' || '''8''' || '''6''' || 5 || 3 || 2 || 0 || 12 || 3 |- | {{flagicon|SAD}} [[CONCACAF Gold Cup 2007.|2007.]]|| Četvrtfinale || 5. || 4 || 2 || 0 || 2 || 10 || 6 || 3 || 1 || 1 || 1 || 11 || 5 |- style="background:#c96;" | {{flagicon|SAD}} [[CONCACAF Gold Cup 2009.|2009.]]|| '''Polufinale''' || '''3.''' || '''5''' || '''3''' || '''0''' || '''2''' || '''6''' || '''4''' || 5 || 4 || 0 || 1 || 9 || 3 |- style="background:#9acdff;" | {{flagicon|SAD}} [[CONCACAF Gold Cup 2011.|2011.]]|| '''Polufinale''' || '''4.''' || '''5''' || '''1''' || '''2''' || '''2''' || '''8''' || '''5''' || 4 || 3 || 1 || 0 || 8 || 3 |- style="background:#9acdff;" | {{flagicon|SAD}} [[CONCACAF Gold Cup 2013.|2013.]]|| '''Polufinale''' || '''4.''' || '''5''' || '''3''' || '''0''' || '''2''' || '''5''' || '''5''' || 4 || 1 || 2 || 1 || 3 || 3 |- | {{flagicon|SAD}} {{flagicon|KAN}} [[CONCACAF Gold Cup 2015.|2015.]]|| Grupna faza || 11. || 3 || 0 || 1 || 2 || 2 || 4 || 6 || 3 || 0 || 3 || 7 || 6 |- | {{flagicon|SAD}} [[CONCACAF Gold Cup 2017.|2017.]]|| Četvrtfinale || 7. || 4 || 1 || 1 || 2 || 3 || 2 || 5 || 4 || 1 || 0 || 7 || 3 |- | {{nowrap|{{flagicon|JAM}} {{flagicon|CRC}} {{flagicon|SAD}} [[CONCACAF Gold Cup 2019.|2019.]]}}|| Grupna faza || 10. || 3 || 1 || 0 || 2 || 6 || 4 || 6 || 2 || 2 || 2 || 6 || 6 |- |'''Ukupno'''||'''1 naslov'''||'''20/25'''||'''83'''||'''32'''||'''20'''||'''34'''||'''118'''||'''105'''||'''86'''||'''47'''||'''20'''||'''19'''||'''149'''||'''74''' |} === [[Copa América]] === Praksa da zemlje izvan [[CONMEBOL]]-a, temeljem pozivnice, nastupaju na [[Copa América|Copi Américi]] uvedena je tek od [[1993.]] godine, sukladno čemu nisu navedena ranija izdanja turnira. {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! colspan="9" |[[Copa América]] ! width="1" rowspan="30" | ! colspan="6" |Kvalifikacije |- |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- | align="center" | {{flagicon|EKV}} [[Copa América 1993.|1993.]]<br />↓<br />{{flagicon|PAR|1990}} [[Copa América 1999.|1999.]] | colspan="8" {{N/A|''Nisu dobili pozivnicu''}} | colspan="6" rowspan="3" {{N/A|''Bez kvalifikacija''}} |- style="background:#c96;" | align="center" | {{flagicon|KOL}} [[Copa América 2001.|2001.]] | align="center" | '''Polufinale''' | align="center" | '''3.''' | align="center" | '''6''' | align="center" | '''3''' | align="center" | '''1''' | align="center" | '''2''' | align="center" | '''7''' | align="center" | '''5''' |- | align="center" | {{flagicon|PER}} [[Copa América 2004.|2004.]]<br />↓<br />{{flagicon|ČIL}} [[Copa América 2015.|2015.]] | colspan="8" {{N/A|''Nisu dobili pozivnicu''}} |- | align="center" | {{flagicon|SAD}} [[Copa América Centenario|2016.]] | colspan="8" {{N/A|''Nisu se kvalificirali niti dobili pozivnicu''}} | colspan="6" {{N/A|''Nisu se kvalificirali''}} |- | align="center" | {{flagicon|BRA}} [[Copa América 2019.|2019.]] | colspan="8" {{N/A|''Nisu dobili pozivnicu''}} | colspan="6" rowspan="2" {{N/A|''Bez kvalifikacija''}} |- | align="center" | {{flagicon|}} [[Copa América 2020.|2020.]]<br />↓<br />{{flagicon|EKV}} [[Copa América 2024.|2024.]] | colspan="8" {{N/A|''TBD''}} |- |'''Ukupno'''||'''0 naslova'''||'''1/13'''||'''6'''||'''3'''||'''1'''||'''2'''||'''7'''||'''5'''||'''–'''||'''–'''||'''–'''||'''–'''||'''–'''||'''–''' |} === [[Fudbal ili nogomet na Olimpijskim igrama|Olimpijske igre]] === {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! colspan="9" |[[Fudbal ili nogomet na Olimpijskim igrama|Olimpijske igre]] ! width="1" rowspan="32" | ! colspan="6" |Kvalifikacije |- ! width="115" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- |{{flagicon|FRA|1830}} [[Fudbal ili nogomet na Olimpijadi 1900.|1900.]]||colspan=8 rowspan=8 {{N/A|''Nisu mogli sudjelovati''}} ||colspan=6 rowspan=10 {{N/A|''Bez kvalifikacija''}} |- |{{flagicon|SAD|1896}} [[Fudbal ili nogomet na Olimpijadi 1904.|1904.]] |- |{{flagicon|UK}} [[Fudbal ili nogomet na Olimpijadi 1908.|1908.]] |- |{{flagicon|ŠVE}} [[Fudbal ili nogomet na Olimpijadi 1912.|1912.]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Fudbal ili nogomet na Olimpijadi 1920.|1920.]] |- |{{flagicon|FRA|1830}} [[Fudbal ili nogomet na Olimpijadi 1924.|1924.]] |- |{{flagicon|NIZ}} [[Fudbal ili nogomet na Olimpijadi 1928.|1928.]] |- |{{flagicon|Treći Reich|1933n}} [[Fudbal ili nogomet na Olimpijadi 1936.|1936.]] |- |{{flagicon|UK}} [[Fudbal ili nogomet na Olimpijadi 1948.|1948.]]||colspan=8 rowspan=5 {{N/A|''Nisu sudjelovali''}} |- |{{flagicon|FIN}} [[Fudbal ili nogomet na Olimpijadi 1952.|1952.]] |- |{{flagicon|AUS}} [[Fudbal ili nogomet na Olimpijadi 1956.|1956.]]||colspan=6 rowspan=3 {{N/A|''Nisu sudjelovali''}} |- |{{flagicon|ITA|1946}} [[Fudbal ili nogomet na Olimpijadi 1960.|1960.]] |- |{{flagicon|JAP}} [[Fudbal ili nogomet na Olimpijadi 1964.|1964.]] |- |{{flagicon|MEX}} [[Fudbal ili nogomet na Olimpijadi 1968.|1968.]]||colspan=8 {{N/A|{{nowrap|''Odustali usred kvalifikacija''}}}}|| 1 || 0 || 0 || 1 || 0 || 1 |- |{{flagicon|ZNJE}} [[Fudbal ili nogomet na Olimpijadi 1972.|1972.]]||colspan=8 {{N/A|''Nisu sudjelovali''}} ||colspan=6 {{N/A|''Nisu sudjelovali''}} |- |{{flagicon|KAN}} [[Fudbal ili nogomet na Olimpijadi 1976.|1976.]]||colspan=8 {{N/A|''Nisu se kvalificirali''}} || 2 || 0 || 1 || 1 || 0 || 2 |- |{{flagicon|SSSR}} [[Fudbal ili nogomet na Olimpijadi 1980.|1980.]]||colspan=8 {{N/A|''Nisu sudjelovali''}} ||colspan=6 {{N/A|''Nisu sudjelovali''}} |- |{{flagicon|SAD}} [[Fudbal ili nogomet na Olimpijadi 1984.|1984.]]||colspan=8 rowspan=3 {{N/A|''Nisu se kvalificirali''}} || 2 || 0 || 0 || 0 || 2 || 4 |- |{{flagicon|JKO|1984}} [[Fudbal ili nogomet na Olimpijadi 1988.|1988.]]|| 2 || 0 || 1 || 1 || 3 || 4 |- |{{flagicon|ŠPA}} [[Fudbal ili nogomet na Olimpijadi 1992.|1992.]]|| 12 || 5 || 3 || 4 || 21 || 21 |- |{{flagicon|SAD}} [[Fudbal ili nogomet na Olimpijadi 1996. - muškarci|1996.]]||colspan=8 {{N/A|''Nisu sudjelovali''}} ||colspan=6 {{N/A|''Nisu sudjelovali''}} |- |{{flagicon|AUS}} [[Fudbal ili nogomet na Olimpijadi 2000. - muškarci|2000.]]|| Grupna faza || 10. || 3 || 1 || 1 || 1 || 6 || 7 || 9 || 5 || 3 || 1 || 19 || 9 |- |{{flagicon|GRČ}} [[Fudbal ili nogomet na Olimpijadi 2004. - muškarci|2004.]]||colspan=8 {{N/A|''Nisu se kvalificirali''}} || 7 || 3 || 2 || 2 || 11 || 10 |- |{{flagicon|KIN}} [[Fudbal ili nogomet na Olimpijadi 2008. - muškarci|2008.]]|| Grupna faza || 16. || 3 || 0 || 0 || 3 || 0 || 5 || 7 || 4 || 2 || 1 || 8 || 2 |- |{{flagicon|UK}} [[Fudbal ili nogomet na Olimpijadi 2012. - muškarci|2012.]]|| Četvrtfinale || 7. || 4 || 1 || 2 || 1 || 5 || 5 || 7 || 4 || 1 || 2 || 16 || 10 |- style="background:#9acdff;" |{{flagicon|BRA}} [[Fudbal ili nogomet na Olimpijadi 2016. - muškarci|2016.]]|| '''Polufinale''' || '''4.''' || '''6''' || '''2''' || '''1''' || '''3''' || '''8''' || '''14''' || 7 || 5 || 0 || 2 || 13 || 5 |- |{{flagicon|JAP}} [[Fudbal ili nogomet na Olimpijadi 2020. - muškarci|2020.]]||colspan=8 rowspan=3 {{N/A|''TBD''}} ||colspan=6 rowspan=3 {{N/A|''TBD''}} |- |{{flagicon|FRA}} [[Fudbal ili nogomet na Olimpijadi 2024. - muškarci|2024.]] |- |{{flagicon|SAD}} [[Fudbal ili nogomet na Olimpijadi 2028. - muškarci|2028.]] |- |'''Ukupno'''||'''0 naslova'''||'''4/28'''||'''16'''||'''4'''||'''4'''||'''8'''||'''19'''||'''31'''||'''65'''||'''26'''||'''13'''||'''16'''||'''93'''||'''67''' |} === Ostala natjecanja === ==== [[UNCAF Kup nacija]] / [[Copa Centroamericana]] ==== {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! colspan="9" |[[UNCAF Kup nacija]] ! width="1" rowspan="30" | ! colspan="6" |Kvalifikacije |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- style="background:silver;" | {{flagicon|CRC}} [[UNCAF Kup nacija 1991.|1991.]] || '''Grupna faza''' || '''2.''' || '''3''' || '''1''' || '''1''' || '''1''' || '''2''' || '''3''' || 2 || 1 || 0 || 1 || 3 || 2 |- style="background:gold;" |style="border: 3px solid red"| {{flagicon|HON|1949}} [[UNCAF Kup nacija 1993.|1993.]] || '''Grupna faza''' || '''1.''' || '''3''' || '''3''' || '''0''' || '''0''' || '''7''' || '''0''' ||colspan=6 {{N/A|''Kvalificirali se kao domaćini''}} |- style="background:gold;" | {{flagicon|SAL}} [[UNCAF Kup nacija 1995.|1995.]] || '''Finale''' || '''1.''' || '''4''' || '''3''' || '''1''' || '''0''' || '''8''' || '''1''' ||rowspan=2 colspan=6 {{N/A|{{nowrap|''Kvalificirali se temeljem plasmana''}}}} |- style="background:#9acdff;" | {{flagicon|GUA}} [[UNCAF Kup nacija 1997.|1997.]] || '''Finalna runda''' || '''4.''' || '''5''' || '''2''' || '''1''' || '''2''' || '''8''' || '''5''' |- style="background:#c96;" | {{flagicon|CRC}} [[UNCAF Kup nacija 1999.|1999.]] || '''Finalna runda''' || '''3.''' || '''5''' || '''4''' || '''0''' || '''1''' || '''11''' || '''5''' ||rowspan=6 colspan=6 {{N/A|{{nowrap|''Bez kvalifikacija''}}}} |- |style="border: 3px solid red"| {{flagicon|HON|1949}} [[UNCAF Kup nacija 2001.|2001.]] || Grupna faza || 5. || 3 || 1 || 1 || 1 || 12 || 5 |- style="background:#9acdff;" | {{flagicon|PAN}} [[UNCAF Kup nacija 2003.|2003.]] || '''Grupna faza''' || '''4.''' || '''5''' || '''1''' || '''1''' || '''3''' || '''4''' || '''5''' |- style="background:silver;" | {{flagicon|GUA}} [[UNCAF Kup nacija 2005.|2005.]] || '''Finale''' || '''2.''' || '''5''' || '''3''' || '''2''' || '''0''' || '''12''' || '''3''' |- | {{flagicon|SAL}} [[UNCAF Kup nacija 2007.|2007.]] || Grupna faza || 5. || 3 || 1 || 1 || 1 || 11 || 5 |- style="background:#c96;" |style="border: 3px solid red"| {{flagicon|HON|1949}} [[UNCAF Kup nacija 2009.|2009.]] || '''Polufinale''' || '''3.''' || '''5''' || '''4''' || '''0''' || '''1''' || '''9''' || '''3''' |- ! || width="1" colspan="8"| || width="1" colspan="6"| |- ! colspan="9" |[[Copa Centroamericana]] ! colspan="6" |Kvalifikacije |- ! width="90" |Godina ! width="95" |Faza ! width="60" |Plasman ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} ! width="20" |{{Abbr|Uta.|Odigranih utakmica}} ! width="20" |{{Abbr|P|Pobjeda}} ! width="20" |{{Abbr|R*|Remija}} ! width="20" |{{Abbr|I|Izgubljeno}} ! width="20" |{{Abbr|G+|Postignutih golova}} ! width="20" |{{Abbr|G-|Primljenih golova}} |- style="background:gold;" | {{flagicon|PAN}} [[Copa Centroamericana 2011.|2011.]] || '''Finale''' || '''1.''' || '''4''' || '''3''' || '''1''' || '''0''' || '''8''' || '''3''' ||rowspan=4 colspan=6 {{N/A|{{nowrap|''Bez kvalifikacija''}}}} |- style="background:silver;" | {{flagicon|CRC}} [[Copa Centroamericana 2013.|2013.]] || '''Finale''' || '''2.''' || '''4''' || '''1''' || '''2''' || '''1''' || '''3''' || '''3''' |- | {{flagicon|SAD}} [[Copa Centroamericana 2014.|2014.]] || Grupna faza || 5. || 4 || 2 || 0 || 2 || 3 || 3 |- style="background:gold;" | {{flagicon|PAN}} [[Copa Centroamericana 2017.|2017.]] || '''Grupna faza''' || '''1.''' || '''5''' || '''4''' || '''1''' || '''0''' || '''7''' || '''3''' |- |'''Ukupno'''||'''4 naslova'''||'''14/14'''||'''58'''||'''33'''||'''12'''||'''13'''||'''105'''||'''47'''||'''2'''||'''1'''||'''0'''||'''1'''||'''3'''||'''2''' |} == Statistike == {{legend|#CFECEC|Plava pozadina označava da igrač još uvijek igra za reprezentaciju|outline=#AAAAAA}} === Igrači s najviše nastupa === [[File:Maynor Figueroa.jpg|250px|thumb|Igrač s bogatom europskom karijerom, [[Maynor Figueroa]] je rekorder po broju nastupa za reprezentaciju Hondurasa.]] {| class="wikitable" cellpadding="3" style="text-align: center;" |- !width=50px|# ! style="width:150px;"|Igrač ! style="width:100px;"|Karijera !width=50px|Nastupa !width=50px|Golova |- bgcolor="#CFECEC" | 1 ||align=left|'''[[Maynor Figueroa]]'''|| 2003–{{0|0000}} || '''163''' || 5 |- | 2 ||align=left|[[Amado Guevara]]|| 1994–2010 || '''138''' || 27 |- | 3 ||align=left|[[Noel Valladares]]|| 2000–2016|| '''136''' || 0 |- bgcolor="#CFECEC" | 4 ||align=left|'''[[Boniek García]]'''|| 2005–{{0|0000}}|| '''125''' || 3 |- bgcolor="#CFECEC" | 5 ||align=left|'''[[Emilio Izaguirre]]'''|| 2007–{{0|0000}}|| '''109''' || 5 |- | 6 ||align=left|[[Carlos Pavón]]|| 1993–2010 || '''101''' || 57 |- | 7 ||align=left|[[Wilson Palacios]]|| 2003–2014 || '''97''' || 6 |- | rowspan=3|8 ||align=left|[[Milton Núñez]]|| 1994–2008 || '''86''' || 34 |- |align=left|[[Víctor Bernárdez]]|| 2004–2014 || '''86''' || 4 |- |align=left|[[Danilo Turcios]]|| 1999–2010 || '''86''' || 7 |} {{small|Ažurirano: [[13. listopada]] [[2019.]]}} === Najbolji strijelci === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=50px|# ! style="width:150px;"|Igrač ! style="width:100px;"|Karijera !width=50px|Golovi !width=50px|Nastupi !width=50px|Prosjek |- | 1 ||align=left|[[Carlos Pavón]] || 1993–2010 || '''57''' || 101 || 0.56 |- | 2 ||align=left|[[Wilmer Velásquez]] || 1994–2007 || '''35''' || 47 || 0.74 |- | 3 ||align=left|[[Milton Núñez]] || 1994–2008 || '''34''' || 86 || 0.40 |- bgcolor="#CFECEC" | 4 ||align=left|'''[[Carlo Costly]]'''|| 2007–{{0|0000}} || '''32''' || 77 || 0.42 |- | 5 ||align=left|[[Nicolás Suazo]]|| 1991–1998 || '''28''' || 51 || 0.55 |- | 6 ||align=left|[[Amado Guevara]]|| 1994–2010 || '''27''' || 138 || 0.20 |- bgcolor="#CFECEC" | 7 ||align=left|'''[[Jerry Bengtson]]'''|| 2010–{{0|0000}} || '''21''' || 55 || 0.38 |- | 8 ||align=left|[[Eduardo Bennett]]|| 1991–2000 || '''19''' || 36 || 0.53 |- | 9 ||align=left|[[David Suazo]]|| 1999–2012 || '''17''' || 58 || 0.29 |- | 10 ||align=left|[[Saúl Martínez]]|| 2001–2009 || '''16''' || 35 || 0.46 |} {{small|Ažurirano: [[11. listopada]] [[2018.]]}} == Izbornici == Ažurirano: ''[[17. studenog]] [[2019.]]''<br> {{small|'''Napomena:''' Statistike nisu u potpunosti dostupne tako da su ponuđene informacije možebitno nepotpune ili nedostupne.}} {| class="wikitable" style="text-align:center; width: 100%;" |- !Izbornik !Karijera !Uta. !Pob. !Rem. !Por. !% pob. !Natjecanja |- |colspan=8 {{N/A|Bez informacija (1921–1960)}} |- |align=left| {{flagicon|HON|1949}} [[Carlos Padilla Velásquez]] | 1960–1962 | — | — | — | — | — |align=left| |- |align=left| {{flagicon|BRA|1960}} [[Elsy Núñez]] | 1962–1966 | — | — | — | — | — |align=left| [[CONCACAF Prvenstvo 1963.]] – 4. mjesto |- |align=left| {{flagicon|HON|1949}} [[Marinho Rodríguez]] | 1966–1967 | — | — | — | — | — |align=left| |- |align=left| {{flagicon|ČIL}} [[Sergio Fernández]] | 1967–1968 | — | — | — | — | — |align=left| |- |align=left| {{flagicon|HON|1949}} [[Carlos Padilla Velásquez]] | 1968–1969 | — | — | — | — | — |align=left| |- |align=left| {{flagicon|HON|1949}} [[Mario Griffin]] | 1969–1970 | — | — | — | — | — |align=left| |- |align=left| {{flagicon|HON|1949}} [[Carlos Padilla Velásquez]] | 1970–1973 | — | — | — | — | — |align=left| [[CONCACAF Prvenstvo 1971.]] – 6. mjesto<br>[[CONCACAF Prvenstvo 1973.]] – 4. mjesto |- |align=left| {{flagicon|ZNJE}} [[Peter Lange]] | 1974–1976 | — | — | — | — | — |align=left| |- |colspan=8 {{N/A|Bez informacija (1976–1980)}} |- |align=left| {{flagicon|HON|1949}} [[José de la Paz Herrera]] | 1980–1986 | — | — | — | — | — |align=left| [[CONCACAF Prvenstvo 1981.]] – '''Prvaci'''<br>[[FIFA Svjetsko prvenstvo 1982.]] – 18. mjesto<br>[[CONCACAF Prvenstvo 1985.]] – 2. mjesto |- |align=left| {{flagicon|NIZ}} [[Ger Blok]] | 1987–1988 | — | — | — | — | — |align=left| |- |align=left| {{flagicon|HON|1949}} [[José de la Paz Herrera]] | 1988 | — | — | — | — | — |align=left| |- |colspan=8 {{N/A|Bez informacija (1988–1991)}} |- |align=left| {{flagicon|BRA|1968}} {{flagicon|HON|1949}} [[Flavio Ortega]] | 1991–1992 | — | — | — | — | — |align=left| [[CONCACAF Gold Cup 1991.]] – 2. mjesto |- |align=left| {{flagicon|URU}} [[Estanislao Malinowski]] | 1992–1993 | — | — | — | — | — |align=left| [[UNCAF Kup nacija 1993.]] – '''Prvaci''' |- |align=left| {{flagicon|URU}} [[Julio González Montemurro]] | 1993 | — | — | — | — | — |align=left| |- |colspan=8 {{N/A|Bez informacija (1993–1995)}} |- |align=left| {{flagicon|HON|1949}} [[Carlos Cruz Carranza]] | 1995–1996 | — | — | — | — | — |align=left| [[UNCAF Kup nacija 1995.]] – '''Prvaci''' |- |align=left| {{flagicon|BRA}} [[Ernesto Rosa]] | 1996 | — | — | — | — | — |align=left| [[CONCACAF Gold Cup 1996.]] – 8. mjesto |- |align=left| {{flagicon|HON|1949}} [[Ramón Maradiaga]] | 1996 | 6 | 3 | 1 | 2 | 50% |align=left| |- |align=left| {{flagicon|PER}} [[Miguel Company]] | 1997–1998 | — | — | — | — | — |align=left| [[UNCAF Kup nacija 1997.]] – 4. mjesto<br>[[CONCACAF Gold Cup 1998.]] – 9. mjesto |- |align=left| {{flagicon|HON|1949}} [[Ramón Maradiaga]] | 1998–2002 | — | — | — | — | — |align=left| [[UNCAF Kup nacija 1999.]] – 3. mjesto<br>[[CONCACAF Gold Cup 2000.]] – 6. mjesto<br>[[UNCAF Kup nacija 2001.]] – 5. mjesto<br>[[Copa América 2001.]] – 3. mjesto |- |align=left| {{flagicon|URU}} [[Ernesto Luzardo]] | 2002 | — | — | — | — | — |align=left| |- |align=left| {{flagicon|HON|1949}} [[José de la Paz Herrera]] | 2003 | — | — | — | — | — |align=left| [[UNCAF Kup nacija 2003.]] – 4. mjesto |- |align=left| {{flagicon|HON|1949}} [[Edwin Pavón]] | 2003 | — | — | — | — | — |align=left| [[CONCACAF Gold Cup 2003.]] – 10. mjesto |- |align=left| {{flagicon|BRA}} [[René Simões]] | 2003 | — | — | — | — | — |align=left| |- |align=left| {{flagicon|SCG}} [[Bora Milutinović]] | 2003–2004 | — | — | — | — | — |align=left| |- |align=left| ''{{flagicon|HON|1949}} [[Raúl Martínez Sambulá]]'' | 2004 | — | — | — | — | — |align=left| |- |align=left| {{flagicon|HON|1949}} [[José de la Paz Herrera]] | 2005–2006 | — | — | — | — | — |align=left| [[UNCAF Kup nacija 2005.]] – 2. mjesto<br>[[CONCACAF Gold Cup 2005.]] – 3. mjesto |- |align=left| {{flagicon|BRA}} {{flagicon|HON|1949}} [[Flavio Ortega]] | 2006–2007 | — | — | — | — | — |align=left| |- |align=left| {{flagicon|KOL}} [[Reinaldo Rueda]] | 2007–2010 | 64 | 34 | 9 | 21 | 53% |align=left| [[UNCAF Kup nacija 2007.]] – 5. mjesto<br>[[CONCACAF Gold Cup 2007.]] – 5. mjesto<br>[[UNCAF Kup nacija]] – 3. mjesto<br>[[CONCACAF Gold Cup 2009.]] – 3. mjesto<br>[[FIFA Svjetsko prvenstvo 2010.]] – 30. mjesto |- |align=left| {{flagicon|MEX}} [[Juan de Dios Castillo]] | 2010–2011 | 11 | 5 | 3 | 3 | 45% |align=left| [[Copa Centroamericana 2011.]] – '''Prvaci''' |- |align=left| ''{{flagicon|HON|1949}} [[Javier Padilla]]'' | 2011 | — | — | — | — | — |align=left| |- |align=left| ''{{flagicon|HON|1949}} [[Reynaldo Clavasquín]]'' | 2011 | — | — | — | — | — |align=left| |- |align=left| {{flagicon|KOL}} [[Luis Fernando Suárez]] | 2011–2014 | 56 | 18 | 15 | 23 | 32% |align=left| [[CONCACAF Gold Cup 2011.]] – 4. mjesto<br>[[Copa Centroamericana 2013.]] – 2. mjesto<br>[[CONCACAF Gold Cup 2013.]] – 3. mjesto<br>[[FIFA Svjetsko prvenstvo 2014.]] – 31. mjesto |- |align=left| {{flagicon|CRC}} [[Hernán Medford]] | 2014 | 8 | 2 | 2 | 4 | 25% |align=left| [[Copa Centroamericana 2014.]] – 5. mjesto |- |align=left| {{flagicon|KOL}} [[Jorge Luis Pinto]] | 2014–2017 | 53 | 19 | 15 | 19 | 36% |align=left| [[CONCACAF Gold Cup 2015.]] – 11. mjesto<br>[[Copa Centroamericana 2017.]] – '''Prvaci'''<br>[[CONCACAF Gold Cup 2017.]] – 7. mjesto |- |align=left| ''{{flagicon|HON|1949}} [[Carlos Tábora]]'' | 2018 | 3 | 0 | 1 | 2 | 0% |align=left| |- |align=left| ''{{flagicon|HON|1949}} [[Jorge Jiménez Espinal]]'' | 2018–2019 | 2 | 1 | 0 | 1 | 50% |align=left| |- |align=left| {{flagicon|URU}} [[Fabián Coito]] | 2019–2021 | ''12 | ''6 | ''3 | ''3 | ''50% |align=left| [[CONCACAF Gold Cup 2019.]] – 10. mjesto<br>[[CONCACAF Gold Cup 2021.]] – 8. mjesto |- |align=left| {{flagicon|KOL}} [[Hernán Darío Gómez]] | 2021–{{0|0000}} | 4 | 0 | 0 | 4 | 0% |align=left| |} :''Izbornici u italiku bili su vršitelji dužnosti.'' == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{commons category|Honduras national football team}} *[https://www.fifa.com/associations/association=hon/index.html Honduras at FIFA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180613134142/https://www.fifa.com/associations/association=hon/index.html |date=2018-06-13 }} *[http://www.fenafuth.org/ FENAFUTH] *[http://www.eloratings.net/Honduras.htm Matches at World Football Elo] *[http://www.thefifaworldcups.com/worldcups/Country-HONDURAS.html Honduras at the World Cups]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.thefifaworldcups.com/worldcups/Country-HONDURAS.html#RANGE!SQ Honduras Teams at World Cups]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.thefifaworldcups.com/worldcups/Country-HONDURAS.html#RANGE!HTH Honduras: Head-to-Head Records at World Cups]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.thefifaworldcups.com/worldcups/Country-HONDURAS.html#RANGE!PC Honduras Players' Clubs]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.rsssf.com/tablesh/hond-intres.html RSSSF List of Honduras Matches] *[http://www.rsssf.com/miscellaneous/hond-recintlp.html RSSSF List of Honduras Record International Players] {{Reprezentacije CONCACAF-a}} {{Pobjednici Gold Cupa}} {{Izabran}} [[Kategorija:Fudbalske reprezentacije|Honduras]] [[Kategorija:Sjevernoamerički prvaci u fudbalu| Honduras]] [[Kategorija:Fudbal u Hondurasu| ]] 684sowsdylcfd2i6zikgkf31bqkhtsw 0 4639223 42587392 42410272 2026-05-04T10:20:47Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587392 wikitext text/x-wiki {{Infokutija film | naslov = Girl | slika = Girl film 2018.jpg | opis = Victor Polster u sceni filma | director = [[Lukas Dhont]] | producer = Dirk Impens | writer = {{Plainlist| * Lukas Dhont * Angelo Tijssens }} | starring = [[Victor Polster]] | music = Valentin Hadjadj | cinematography = Frank van den Eeden | editing = [[Alain Dessauvage]] | distributor = Lumière | released = {{film date|2018|5|12|[[Kanski filmski festival 2018.|Cannes]]|df=yes}} | runtime = 106 minutes<ref>{{cite web|url=http://www.bbfc.co.uk/releases/girl-film-0|title=Girl|publisher=British Board of Film Classification|date=2 November 2018|accessdate=17. XII 2018}}</ref> | country = {{Plainlist| * {{flagcountry|BEL}} * {{flagcountry|NIZ}} }} | language = {{Plainlist| * flamanski * francuski }} | budget = 1,5 mil. €<ref>{{cite web|url=https://www.vaf.be/toegekende-steun/girl-2|title=Girl|language=nizozemski|publisher=Vlaams Audiovisueel Fonds|date=3 July 2017|accessdate=17. XII 2018|archive-date=2018-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20181218054315/https://www.vaf.be/toegekende-steun/girl-2|dead-url=yes}}</ref> | gross = $4.2 million<ref>{{cite web |title=Girl (2018) |url=https://www.boxofficemojo.com/movies/intl/?page=&wk=2018W39&id=_fGIRL201 |website=[[Box Office Mojo]] |publisher=[[IMDb]] |accessdate=6 April 2019}}</ref><ref>{{cite web |title=Girl (2018) |url=https://www.the-numbers.com/movie/Girl-(Belgium)#tab=international |website=[[The Numbers (website)|The Numbers]] |accessdate=6. IV 2019 |archive-date=2018-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181005030846/https://www.the-numbers.com/movie/Girl-(Belgium)#tab=international |url-status=dead }}</ref> }} '''''Girl''''' ({{jez-sh|Djevojka}}) je [[belgija|belgijsko]]-[[nizozemska|nizozemski]] igrani film snimljen [[2018. na filmu|2018.]] godine u režiji [[Lukas Dhont|Lukasa Dhonta]]. Po žanru je [[dramski film|drama]], a inspirirana je slučajem Nore Mansecour, [[transžena|transdjevojčice]] koja je bezuspješno pokušala pohađati školu za [[balerina|balerine]]. Protagonistica, čiji lik tumači baletan [[Victor Polster]] je 16-godišnja transdjevojčica koja se uspije upisati u baletsku školu, ali, zato što još uvijek nije prošla kroz postupak kirurške promjene spola, prolazi kroz strahovite probleme vezane uz [[rodna disforija|rodnu disforiju]]. ''Girl'' je premijerno prikazan na [[Kanski filmski festival 2018.|Kanskom festivalu]] gdje je osvojio nagradu za najbolju kameru. Iako je dobio vrlo dobre ocjene među kritičarima, dio transeksualnih aktivista ga je optužio da promovira [[transfobija|transfobične]] i [[cisnormativnost|cisnormativne]] stereotipe. ==Uloge== * [[Victor Polster]] ... Lara Verhaeghen * Olivar Bodart ... Milo Verhaeghen * [[Arieh Worthalter]] ... Mathias * [[Katelijne Damen]] ... Dr. Naert * [[Valentijn Dhaenens]] ... Dr. Pascal * Tijmen Govaerts ... Lewis == Reference == {{izvori}} ==Vanjske veze== * {{IMDb title|8254556|Girl}} {{Caméra d'Or}} [[Kategorija:Belgijski filmovi]] [[Kategorija:Nizozemski filmovi]] [[Kategorija:Dramski filmovi]] [[Kategorija:Filmovi sa LGBT tematikom]] msxtvky90obwnn7xixcd6i3gpt4yz5f 0 4640429 42587036 41420059 2026-05-03T16:24:34Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Sveučilište Sjever]] na [[Univerzitet Sjever]]: + 41420059 wikitext text/x-wiki {{Preuređivanje}} {| class="infobox vcard" style="font-size:90%; width:21em; text-align:left;" <tr><th style="text-align:center; font-size:120%;" class="fn n org" colspan="2">Sveučilište Sjever</th></tr> <tr><th>Osnovano</th><td>2015.</td></tr> <tr><th>Tip</th><td>javno</td></tr> <tr><th>Država</th><td>[[Hrvatska]] </td></tr> <tr><th>Rektor</th><td>Marin Milković<ref>[https://www.unin.hr/o-sveucilistu/organizacija/rektor-i-prorektori/]</ref></td></tr> <tr><th>Osoblje</th><td>350 <small>([[2015.|2015]].)</small></td></tr> <tr><th>Studenti</th><td>5 000 <small>([[2015.|2015]].)</small><ref>[https://www.varazdinske-vijesti.hr/aktualno/sve-je-moguce-na-sveucilistu-sjever-studij-biomedicine-ali-i-pokretanje-umjetnickog-programa-30726/]</ref></td></tr> <tr><th>Mjesto</th><td>[[Koprivnica]]<br>[[Varaždin]]</td></tr> <tr><th>Web stranica</th><td>http://www.unin.hr</td></tr> <tr><th>Adresa (KC)</th><td> Trg dr. Žarka Dolinara 1<br> 48000 Koprivnica |- <tr><th>Adresa (VŽ)</th><td> Jurja Križanića 31b<br> 42000 Varaždin |- <tr><th>Telefon:</th><td> +385 042 493 338 |- <tr><th>Matični broj subjekta (MBS):</th><td> 060260692<ref>[https://www.unin.hr/o-sveucilistu/opci-podaci/]</ref> |} '''Sveučilište Sjever''' nastalo je spajanjem Medijskog sveučilišta u [[Koprivnica|Koprivnici]] te Veleučilišta u [[Varaždin|Varaždinu]] i time postalo osmo javno sveučilište u [[Republika Hrvatska|Republici Hrvatskoj]] po izglasavanju [[Hrvatski sabor|Hrvatskog sabora]] [[2015.]] godine na prijedlog [[Dvanaesta Vlada Republike Hrvatske|Vlade Republike Hrvatske]] odnosno premijera, [[Zoran Milanović|Zorana Milanovića]] te ministra obrazovanja, znanosti i športa [[Željko Jovanović|Željka Jovanovića.]]<ref>[https://www.vecernji.hr/vijesti/vlada-odlucila-sveuciliste-sjever-ide-na-drzavne-jasle-vec-od-2015-971494]</ref> = Razvoj Sveučilišta Sjever = == Značaj i uloga Sveučilišta Sjever == Glavni argument za otvaranje Sveučilišta Sjever bio je statistički manjak visokoobrazovanog stanovništva na sjeveru [[Republika Hrvatska|Republike Hrvatske]] u odnosu na ostale krajeve zemlje te otvaranje programa namijenjenih potrebama lokalnog gospodarstva i tržišta. Sveučilište Sjever i dalje nastavlja sa provođenjem nastave u smjerovima prijašnjih institucija sastavnica, Medijskog sveučilišta u [[Koprivnica|Koprivnici]] te Veleučilišta u [[Varaždin|Varaždinu.]] te i dalje obrazuje studente u medijskom području kroz nastavu na studijima poslovanja i menadžmenta (u medijima), novinarstva i medijskog dizajna, ali i smjerovima elektrotehnike i strojarstva koji su sprovođeni na bivšem Veleučilištu u [[Varaždin|Varaždinu]]. Kroz svoj razvoj širi se spektar mogućnosti studiranja u raznim područjima poput medicine, logistike, komunikologije te očuvanju okoliša. == Studijski programi == === Preddiplomski studiji === *preddiplomski stručni studij Elektrotehnika *preddiplomski stručni studij Multimedija, oblikovanje i primjena *preddiplomski stručni studij Proizvodno strojarstvo *preddiplomski stručni studij Graditeljstvo *preddiplomski stručni studij Tehnička i gospodarska logistika *preddiplomski stručni studij Sestrinstvo *preddiplomski stručni studij Mehatronika *preddiplomski stručni studij Fizioterapija *preddiplomski stručni studij Poslovanje i menadžment (u medijima) *preddiplomski stručni studij Prehrambena tehnologija *preddiplomski sveučilišni studij Medijski dizajn *preddiplomski sveučilišni studij Komunikologija, mediji i novinarstvo === Diplomski studiji === *diplomski sveučilišni studij Multimedija *diplomski sveučilišni studij Strojarstvo *diplomski sveučilišni studij Graditeljstvo *diplomski sveučilišni studij Održiva mobilnost i logistika *diplomski sveučilišni studij Sestrinstvo-menadžment u sestrinstvu *diplomski sveučilišni studij Novinarstvo *diplomski sveučilišni studij Medijski dizajn *diplomski sveučilišni studij Poslovna ekonomija *diplomski sveučilišni studij Odnosi s javnostima *diplomski sveučilišni studij Ambalaža, recikliranje i zaštita okoliša === Postdiplomski studiji=== *poslijediplomski specijalistički studij Poduzetništvo i EU fondovi === Doktorski studiji === *doktorski studij Mediji i komunikacija *doktorski međunarodni združeni studij Međunarodni ekonomski odnosi i menadžment *doktorski međunarodni združeni studij Obrazovne i komunikacijske znanosti == Izvori == {{Izvori}} [[Kategorija:Obrazovanje u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Članci za sređivanje]] [[Kategorija:Članci kojima nedostaju izvori]] 12hu839qch24z7ojqznnrzboefnjjue 42587038 42587036 2026-05-03T16:24:46Z Aca 108187 Premješteno prema raspravi na Pijaci 42587038 wikitext text/x-wiki {{Preuređivanje}} {| class="infobox vcard" style="font-size:90%; width:21em; text-align:left;" <tr><th style="text-align:center; font-size:120%;" class="fn n org" colspan="2">Sveučilište Sjever</th></tr> <tr><th>Osnovano</th><td>2015.</td></tr> <tr><th>Tip</th><td>javno</td></tr> <tr><th>Država</th><td>[[Hrvatska]] </td></tr> <tr><th>Rektor</th><td>Marin Milković<ref>[https://www.unin.hr/o-sveucilistu/organizacija/rektor-i-prorektori/]</ref></td></tr> <tr><th>Osoblje</th><td>350 <small>([[2015.|2015]].)</small></td></tr> <tr><th>Studenti</th><td>5 000 <small>([[2015.|2015]].)</small><ref>[https://www.varazdinske-vijesti.hr/aktualno/sve-je-moguce-na-sveucilistu-sjever-studij-biomedicine-ali-i-pokretanje-umjetnickog-programa-30726/]</ref></td></tr> <tr><th>Mjesto</th><td>[[Koprivnica]]<br>[[Varaždin]]</td></tr> <tr><th>Web stranica</th><td>http://www.unin.hr</td></tr> <tr><th>Adresa (KC)</th><td> Trg dr. Žarka Dolinara 1<br> 48000 Koprivnica |- <tr><th>Adresa (VŽ)</th><td> Jurja Križanića 31b<br> 42000 Varaždin |- <tr><th>Telefon:</th><td> +385 042 493 338 |- <tr><th>Matični broj subjekta (MBS):</th><td> 060260692<ref>[https://www.unin.hr/o-sveucilistu/opci-podaci/]</ref> |} '''Sveučilište Sjever''' nastalo je spajanjem Medijskog sveučilišta u [[Koprivnica|Koprivnici]] te Veleučilišta u [[Varaždin|Varaždinu]] i time postalo osmo javno sveučilište u [[Republika Hrvatska|Republici Hrvatskoj]] po izglasavanju [[Hrvatski sabor|Hrvatskog sabora]] 2015. godine na prijedlog [[Dvanaesta Vlada Republike Hrvatske|Vlade Republike Hrvatske]] odnosno premijera, [[Zoran Milanović|Zorana Milanovića]] te ministra obrazovanja, znanosti i športa [[Željko Jovanović|Željka Jovanovića.]]<ref>[https://www.vecernji.hr/vijesti/vlada-odlucila-sveuciliste-sjever-ide-na-drzavne-jasle-vec-od-2015-971494]</ref> = Razvoj Sveučilišta Sjever = == Značaj i uloga Sveučilišta Sjever == Glavni argument za otvaranje Sveučilišta Sjever bio je statistički manjak visokoobrazovanog stanovništva na sjeveru [[Republika Hrvatska|Republike Hrvatske]] u odnosu na ostale krajeve zemlje te otvaranje programa namijenjenih potrebama lokalnog gospodarstva i tržišta. Sveučilište Sjever i dalje nastavlja sa provođenjem nastave u smjerovima prijašnjih institucija sastavnica, Medijskog sveučilišta u [[Koprivnica|Koprivnici]] te Veleučilišta u [[Varaždin|Varaždinu.]] te i dalje obrazuje studente u medijskom području kroz nastavu na studijima poslovanja i menadžmenta (u medijima), novinarstva i medijskog dizajna, ali i smjerovima elektrotehnike i strojarstva koji su sprovođeni na bivšem Veleučilištu u [[Varaždin|Varaždinu]]. Kroz svoj razvoj širi se spektar mogućnosti studiranja u raznim područjima poput medicine, logistike, komunikologije te očuvanju okoliša. == Studijski programi == === Preddiplomski studiji === *preddiplomski stručni studij Elektrotehnika *preddiplomski stručni studij Multimedija, oblikovanje i primjena *preddiplomski stručni studij Proizvodno strojarstvo *preddiplomski stručni studij Graditeljstvo *preddiplomski stručni studij Tehnička i gospodarska logistika *preddiplomski stručni studij Sestrinstvo *preddiplomski stručni studij Mehatronika *preddiplomski stručni studij Fizioterapija *preddiplomski stručni studij Poslovanje i menadžment (u medijima) *preddiplomski stručni studij Prehrambena tehnologija *preddiplomski sveučilišni studij Medijski dizajn *preddiplomski sveučilišni studij Komunikologija, mediji i novinarstvo === Diplomski studiji === *diplomski sveučilišni studij Multimedija *diplomski sveučilišni studij Strojarstvo *diplomski sveučilišni studij Graditeljstvo *diplomski sveučilišni studij Održiva mobilnost i logistika *diplomski sveučilišni studij Sestrinstvo-menadžment u sestrinstvu *diplomski sveučilišni studij Novinarstvo *diplomski sveučilišni studij Medijski dizajn *diplomski sveučilišni studij Poslovna ekonomija *diplomski sveučilišni studij Odnosi s javnostima *diplomski sveučilišni studij Ambalaža, recikliranje i zaštita okoliša === Postdiplomski studiji=== *poslijediplomski specijalistički studij Poduzetništvo i EU fondovi === Doktorski studiji === *doktorski studij Mediji i komunikacija *doktorski međunarodni združeni studij Međunarodni ekonomski odnosi i menadžment *doktorski međunarodni združeni studij Obrazovne i komunikacijske znanosti == Izvori == {{Izvori}} [[Kategorija:Obrazovanje u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Članci za sređivanje]] [[Kategorija:Članci kojima nedostaju izvori]] dh4j2i3vux1uvm3dso47npkp57qm15a 0 4644738 42587380 42406514 2026-05-04T09:39:48Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587380 wikitext text/x-wiki {{Naselje | ime =Ghar el-Melh | ime_genitiv =Ghar el-Melha | izvorno_ime =غارالملح | slika_panorama =VieuxPortEtArsenal.JPG | opis_slike =[[Panorama]] [[luka|luke]] | slika_lokacijska_karta_država =Tunis | slika_lokacijska_karta_opis=Pozicija Ghar el-Melha u Tunisu | nadimak = | širina-stupnjevi =37 | širina-minute =10 | širina-oznaka=N | dužina-stupnjevi =10 | dužina-minute =11 | dužina-oznaka=E | lokacija_ime =[[Popis država|Država]] | lokacija_info ={{flagicon|}} | lokacija1_ime =[[Tuniski vilajeti|Vilajet]] | lokacija1_info =[[Bizerta (vilajet)|Bizerta]] | utemeljenje_ime = | utemeljenje_datum = | dijelovi = | vrsta_dijelova = | d1-d50 | vrsta_vlasti = | vlast_bilješke = | titula_vođe=[[gradonačelnik]] | ime_vođe =Mustapha Boubaker | površina_bilješke = | površina_ukupna = | visina = | visina_izvor = | visina_max = | visina_min = | stanovništvo_godina =[[2018]]. | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo =5,345<ref name=city/> | stanovništvo_gustoća= | stanovništvo_uže = | stanovništvo_uže_gustoća = | stanovništvo_šire = | stanovništvo_šire_gustoća = | stanovništvo_prazno1_ime = | stanovništvo_prazno1 = | stanovništvo_gustoća_prazno1 = | stanovništvo_prazno2_ime = | stanovništvo_prazno2 = | stanovništvo_gustoća_prazno2 = | vremenska_zona =[[UTC+1]] | utc_pomak = | vremenska_zona_DST = | utc_pomak_DST = | poštanski_broj =7033 | pozivni_broj = | gradovi_prijatelji = | web_stranica = }} '''Ghar el-Melh''' ([[Arapski jezik|arapski]]: غارالملح) za [[Antika|antike]] znan kao ''Rusucmona'' ili ''Castra Delia'', a za [[Francuski protektorat u Tunisu|francuske kolonijalne uprave]] kao ''Porto Farina'' je [[luka|lučki]] [[grad]]ić od 5,345 [[Stanovništvo|stanovnika]]<ref name=city>{{cite web | url =http://www.citypopulation.de/en/tunisia/communes/bizerte/1716__ghar_el_melh/ | title =''Ghar El Melh (Tunisia)'' | accessdate =1. 11. 2019 | language=engleski | publisher=City population}}</ref> na [[sjever]]u [[Tunis]]a u [[Tuniski vilajeti|Vilajetu]] [[Bizerta (vilajet)|Bizerta]]. Njegovo današnje [[Arapski jezik|arapsko]] [[ime]] znači ''[[sol|slana]] [[spilja]]'', koje je dobio zbog brojnih prirodnih [[Solana|salina]] u [[laguna|laguni]]. == Geografija == [[datoteka:VueAerienneGharElMelh.JPG|thumb|left|260px|[[Fotografija]] iz [[avion]]a grada i [[laguna|lagune]]]] Ghar el-Melh leži na [[jug|južnoj]] [[obala|obali]] [[Rt Sidi Ali El Mekki|Rta Sidi Ali El Mekki]] u plitkoj [[laguna|laguni]], udaljen 30 [[km]] [[jugoistok|jugoistočno]] od [[grad]]a [[Bizerta|Bizerte]].<ref name=brit/> Lagunu od [[Sredozemno more|Sredozemnog mora]] dijeli [[sprud]] dug 6 [[km]].<ref name=brit/> == Historija == Rusucmona je svoju [[Historija|historiju]] započela kao [[Feničani|fenička]] [[kolonija]].<ref name=brit/> [[Scipion Afrikanac|Scipion Afrički]] se za [[Drugi punski rat|Drugog punskog rata]] dvije [[godine]] prije [[Bitka kod Zame|Bitke kod Zame]] [[204. pne.]] iskrcao sa 35,000 [[legionar]]a<ref name=sci>{{cite web | url =https://www.britannica.com/biography/Scipio-Africanus | title =''Scipio Africanus'' | accessdate =29. 11. 2019 | language=engleski | publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref> i zauzeo grad, opljačkao okolicu i zatim [[opsada|opsjeo]] [[Utika|Uticu]]. Za [[Antički Rim|rimskih vremena]] nazvan je ''Castra Delia'' i [[prosperitet|prosperirao]] je kao [[Civitas#Status Civitates|civitas]] sve do polovice [[4. vijek]]a. Tokom [[srednji vijek|srednjeg vijeka]] postao je [[pirat]]ska [[baza]], to je bio sve do polovice [[19. vijek]]a. Ghar El Melh je [[2018]]. uvršten kao prvi grad u [[Tunis]]u kao jedan od lokaliteta [[Ramsarska konvencija|Ramsara]].<ref name=fra>{{cite web | url =https://www.huffpostmaghreb.com/entry/ghar-el-melh-tunisie_mg_14633750 | title =''Tunisie: Ghar El Melh se veut une ville Ramsar en 2018'' | accessdate =1. 11. 2019 | language =francuski | publisher =TheHuffingtonPost | archivedate =2019-11-02 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20191102123458/https://www.huffpostmaghreb.com/entry/ghar-el-melh-tunisie_mg_14633750 | deadurl =yes }}</ref> == Privreda == [[Privreda]] grada bazira se na ponajviše na [[poljoprivreda|poljoprivredi]] i nešto manje na [[ribolov]]u. == Znamenitosti == Od [[historija|historijskih]] znamenitosti Ghar el-Melh ima vrlo dobro očuvanu [[Špansko Carstvo|španjolsku]] [[fortifikacija|utvrdu]] iz [[15. vijek]]a, kao i [[Osmansko Carstvo|osmanske]] [[fortifikacija|utvrde]], [[hamam]]e i [[wikt:apsana|apsane]] podignute tokom [[17. vijek|17]]. i [[18. vijek]]a.<ref name=brit>{{cite web | url =https://www.medwetculture.org/wetland_items/ghar-el-melh-lake-tunisia/ | title =''Ghar el Melh Lake, Tunisia'' | accessdate =1. 11. 2019 | language =engleski | publisher =MedWet }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze== {{Commonscat|Ghar El Melh}} * [https://www.lonelyplanet.com/tunisia/ghar-el-melh ''Ghar el Melh''] {{ca icon}} [[Kategorija:Gradovi u Tunisu]] k6x1z9mpyakr5poe9bkdf09cv8dvszz 0 4646548 42587362 41042978 2026-05-04T07:33:40Z ~2026-27074-21 348879 јекавицу 42587362 wikitext text/x-wiki [[File:Presidente da Coreia do Sul, Park Geun-hye, visita o Brasil.jpg|250px|right|Predsjednica [[Brazil]]a [[Dilma Rouseff]] i predsjednica [[Južna Koreja|Južne Koreje]] [[Park Geun-hye]] 2015. godine, nedugo prije nego što će obje biti opozvane sa dužnosti.]] '''Opoziv''' u najširem smislu označava postupak smene javnih funkcionara u nekoj državi, a koji se provodi pre završetka njihovog redovnog mandata. Opoziv je u pravilu propisan ustavom i zakonima i predviđen za izavnredne slučajeve, odnosno kada je utvrđeno ili postoji osnovana sumnja da je funkcionar počinio krivično djelo, prekršaj ili svojim postupcima na neki drugi način sebe diskvalificirao od daljeg vršenja dužnosti. Pod time se najčešće podrazumeva smena inokosnih predstavnika [[izvršna vlast|izvršne vlasti]] i, ređe, [[sudska vlast|sudske]] i [[zakonodavna vlast|zakonodavne vlasti]] a koje najčešće provodi [[parlament]] i, ređe, građani na izvanrednim [[referendum]]ima. U svetu je najpoznatiji postupak opoziva ({{lang-en|impeachment}}) koga je za predstavnike izvršne i sudske vlasti na federalnoj razini predvidio [[Ustav SAD]], a što uključuje i [[predsjednik SAD|američkog predsednika]]. [[Kategorija:Politika]] dcj9scv1iv561nl9mjxd2iak56w002p 1 4654792 42587060 40987408 2026-05-03T17:19:45Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Razgovor:Knjižnica Nag Hamadi]] na [[Razgovor:Biblioteka Nag Hamadi]]: + 40987408 wikitext text/x-wiki Vratio sam Biblioteka Nag Hamadi na stari naziv Knjižnica Nag Hamadi. Ne vidim razlog za takvo preimenovanje, pa bih voleo da se o tome prethodno dogovorimo ovde, na stranici za razgovor. Svako dobro, --[[Korisnik:Mladifilozof|Mladifilozof]] ([[Razgovor sa korisnikom:Mladifilozof|razgovor]]) 23:09, 19 april 2020 (CEST) qp33gxq2ma5wr7zn1svt55x3aivssli 0 4658733 42587148 42337631 2026-05-03T17:58:33Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[CGS sustav jedinica]] na [[CGS sistem jedinica]] 42337631 wikitext text/x-wiki '''CGS sustav''' ili '''Gaussov sustav''' jedinica je mjerni sustav koji za polazište ima osnovne jedinice: centimetar, gram i sekundu. {| class="wikitable" |+ '''''Mehaničke cgs-jedinice''''' ! Veličina ! Jedinica !! Definicija !! SI |- ! [[dužina]] | [[centimetar]] || 1&nbsp;cm || = 10⁻² m |- ! [[masa]] | [[gram]] || 1 g || = 10⁻³ kg |- ! [[vrijeme]] | [[sekunda]]||colspan="2"| <center>1 s</center> |- ! [[sila]] | din || 1 dyn = 1 g•cm/s² || = 10⁻⁵ [[Njutn|N]] |- ! [[energija]] | [[erg]] || 1 erg = 1 g•cm²/s² || = 10⁻⁷ [[džul|J]] |- ! [[snaga]] | erg u sekundi || 1 erg/s = 1 g•cm²/s³ || = 10⁻⁷ [[watt|W]] |- ! [[tlak]] | barye || 1 Ba = 1 dyn/cm² = 1 g/(cm•s²) || = 10⁻¹ [[Paskal|Pa]] |- ! [[viskoznost]] | poise || 1 P = 1 g/(cm•s) || = 10⁻¹ [[paskal|Pa]]•[[sekunda|s]] |} == Historija == Sustav je [[1832.]] predložio njemački matematičar [[Carl Friedrich Gauss]], a kasnije su ga dopunili [[James Clerk Maxwell]] i [[William Thomson]] elektromagnetskim jedinicama. Danas je CGS sustav zamjenjen [[Međunarodni sustav mjernih jedinica|SI]]-sustavom i mjernim jedinicama koje su u njemu definirane. Ipak se još i danas nailazi na jedinice CGS sustava, uglavnom u američkoj tehničkoj literaturi, u područjima elektrodinamike i [[astrofizika|astrofizike]]. Mnogi [[astronom]]i još uvijek tvrde da je CGS sustav jednostavniji za uporabu. [[Kategorija:Mjerne jedinice]] ebnv8i37mv2g11kgd1m9s5dp0zb9sw9 0 4658734 42587252 41010881 2026-05-03T22:36:58Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[CGS sistem jedinica]] 42587252 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[CGS sistem jedinica]] 4dxaeco7hhkoinympa4tkdzf2xicyg3 0 4658735 42587253 41010882 2026-05-03T22:37:03Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[CGS sistem jedinica]] 42587253 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[CGS sistem jedinica]] 4dxaeco7hhkoinympa4tkdzf2xicyg3 0 4659503 42587150 41013914 2026-05-03T17:58:54Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Disipativni sustav]] na [[Disipativni sistem]] preko preusmjerenja 41013913 wikitext text/x-wiki [[datoteka:172197main NASA Flare Gband lg-part.jpg|mini|desno|250 px|Primjer disipativnog sustava: granule na površini Sunca ([[fotosfera]]). Udaljenost na sliki prestavlja oko 35 000 [[kilometar]]a.]] '''Disipativni sustavi''' (prema [[Latinski jezik|lat]]. ''dissipare'': razasuti, razbacati, rasipati) su [[mehanika|mehanički]], [[termodinamika|termodinamički]], [[Električna energija|električn]]i ili [[Elektromagnetsko zračenje|elektromagnetski]] izolirani [[sustav]]i u kojima se povećava [[temperatura]] ili pojačava nepravilno [[Kaos|kaotično]] gibanje [[čestica]] koje tvore sustav. Uzroci rasipanju [[Rad (fizika)|rada]] ili [[energija|energije]] u takvim sustavima jesu vanjsko [[trenje]], unutarnje trenje ili [[viskoznost]] u tekućinama, [[električni otpor]], [[Elektromagnetska indukcija|magnetska histereza]] ili, općenito, pretvorba energije u sustavu. Procesi disipacije energije vode sustav od reda prema neredu. U termodinamici se stupanj nereda sustava fenomenološki i kvantitativno izražava [[Entropija|entropijom]]. Entropija ''S'' sustava razmjerna je termodinamičkoj vjerojatnosti ''P'' da će sustav biti u nekom od svojih dostupnih ravnotežnih stanja: :<math> S = k \cdot \ln P </math> gdje je: ''k'' - [[Boltzmannova konstanta]]. Ako se nered u sustavu mjeri brojem mogućnosti koje vode do nekoga njegova makroskopskog stanja, tada je broj dostupnih [[kvant]]nih stanja mjera nereda. U mehaničkim sustavima disipacija se isključivo povezuje s trenjem. [[Trenje]] je nekonzervativna i disipativna [[sila]] jer se njezin rad nepovratno pretvara u [[toplina|toplinu]], narušavajući [[Zakon očuvanja energije|zakon očuvanja ukupne mehaničke energije]] čestica u sustavu. <ref> '''disipativni sustavi''', [http://www.enciklopedija.hr/natuknica.aspx?id=15390] "Hrvatska enciklopedija", Leksikografski zavod Miroslav Krleža, www.enciklopedija.hr, 2016.</ref> == Izvori == {{izvori}} [[Kategorija:Termodinamika]] 6jvwpjj0t37v0q9qazy8dc9caagfvt0 0 4659504 42587250 41013915 2026-05-03T22:36:48Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Disipativni sistem]] 42587250 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Disipativni sistem]] svckqlnwrvphtj4ial2apzxt5uzl0pf 0 4659515 42587156 42417892 2026-05-03T18:00:38Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Termodinamički sustav]] na [[Termodinamički sistem]] preko preusmjerenja 42417892 wikitext text/x-wiki [[datoteka:Carnot heat engine 2.svg|300px|mini|desno|[[Nicolas Léonard Sadi Carnot|Carnotov]] [[toplinski stroj]] prenosi [[Energija|energiju]] iz toplijeg (ogrjevnog) spremnika [[temperatura|temperature]] ''T''_H u hladniji (rashladni) spremnik temperature ''T''_C, te pritom dio te [[Toplina|toplinske energije]] ([[toplina|topline]]) pretvara u [[mehanički rad]] ''W''.]] '''Termodinamički sustav''' je [[fizika]]lni [[sustav]] u kojem nastaju međusobne pretvorbe [[toplina|topline]] i drugih oblika [[energija|energije]], te time izazvane promjene ovisne o promjenama [[temperatura|temperature]]. Teorijski se razlikuju: * izolirani termodinamički sustav, u kojem zatvorena tvar nema mogućnost izmjene ni [[tvar]]i ni energije s [[okolina|okolinom]], * zatvoreni termodinamički sustav, u kojem je moguća samo izmjena energije s okolinom, pa s time i promjene [[obujam|obujma]] ([[volumen]]a), [[tlak]]a i [[temperatura|temperature]], ali je količina tvari nepromjenljiva, te * otvoreni termodinamički sustav, u kojem je moguća izmjena tvari i energije s okolinom. U praksi ne postoje u potpunosti prva dva tipa sustava nego se oni opisuju većim ili manjim približenjem ([[Aproksimacija|aproksimacijom]]). Tako se stanje u [[Kotao|parnom kotlu]] može opisati kao zatvoreni sustav ako je dotok topline jednak gubitcima, pa unutar kotla postoji stalna temperatura, tlak i količina [[vodena para|vodene pare]]. Zakonitostima promjena unutar termodinamičkoga sustava bavi se [[termodinamika]].<ref>'''termodinamički sustav''', [http://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=60966] "Hrvatska enciklopedija", Leksikografski zavod Miroslav Krleža, www.enciklopedija.hr, 2016.</ref> == Reference == {{izvori}} [[Kategorija:Termodinamika]] hm1cajx8owbkaijtamt8aaf1he75t9t 0 4659516 42587246 41013935 2026-05-03T22:36:28Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Termodinamički sistem]] 42587246 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Termodinamički sistem]] c1tzh1eed9va5urf4jk17f1pgiubvqc 0 4659630 42587251 41014471 2026-05-03T22:36:53Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Disipativni sistem]] 42587251 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Disipativni sistem]] svckqlnwrvphtj4ial2apzxt5uzl0pf 0 4659647 42587184 42268020 2026-05-03T18:24:51Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Vlak smrti]] na [[Rolerkoster]] preko preusmjerenja: + 42268020 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Luna Park Melbourne scenic railway.jpg|thumb|desno|Vlak smrti]] '''Vlak smrti''' ili '''rolerkoster''' ({{jez-engl|roller coaster}}) je popularan naziv za [[vlak]] koji ide po [[tračnice|tračnicama]] koje su u [[zrak]]u i tehnički je siguran. Nalazi se u zabavnim parkovima. Prilikom sjedanja u vlak smrti stavi se zaštita, da posjetitelji ne bi ispali tijekom vožnje. Poznat je po tome što ima dionice kada se uspinje u vis i naglo spušta, pri čemu podiže [[adrenalin]] što mu osigurava [[popularnost]]. Od svih zabavnih sprava u [[zabavni park|zabavnom parku]], vlak smrti jedna je od onih koje privlače najviše pozornosti. == Povezano == * [[Zabavni park]] == Vanjske veze == {{commonscat|Roller coasters}} [[Kategorija:Igre]] [[Kategorija:Zabava]] pio3n0hrvyugh2oziqwzi8iwkdti75e 42587186 42587184 2026-05-03T18:25:38Z Aca 108187 + 42587186 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Luna Park Melbourne scenic railway.jpg|thumb|desno|Rolerkoster]] '''Rolerkoster''' ({{jez-engl|roller coaster}}) je popularan naziv za [[vlak]] koji ide po [[tračnice|tračnicama]] koje su u [[zrak]]u i tehnički je siguran. Nalazi se u zabavnim parkovima. Prilikom sjedanja u rolerkoster stavi se zaštita, da posjetitelji ne bi ispali tijekom vožnje. Poznat je po tome što ima dionice kada se uspinje u vis i naglo spušta, pri čemu podiže [[adrenalin]] što mu osigurava [[popularnost]]. Od svih zabavnih sprava u [[zabavni park|zabavnom parku]], rolerkoster je jedna od onih koje privlače najviše pozornosti. == Povezano == * [[Zabavni park]] == Vanjske veze == {{commonscat|Roller coasters}} [[Kategorija:Igre]] [[Kategorija:Zabava]] kvsv6nfbgakfqo8ujow7dp27y9gw23j 0 4659648 42587231 41014524 2026-05-03T22:35:13Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Rolerkoster]] 42587231 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Rolerkoster]] 57led6wvpjd0ngg6rleh8aawpanfbw5 0 4664850 42587086 42338028 2026-05-03T17:24:43Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Filozofski fakultet Sveučilišta u Rijeci]] na [[Filozofski fakultet u Rijeci]] preko preusmjerenja 42338028 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Nautische Akademie Fiume.jpg|mini|282x282piksel|Zgrada Nautičke akademije na [[Belveder (Rijeka)|Belvederu]] iz 1902., od 1962. FIP-a, od 1977. Pedagoškog fakulteta te od 1998. Filozofskog fakulteta ]] '''Filozofski fakultet''' je visokoškolska ustanova, članica [[Sveučilište u Rijeci|Sveučilišta u Rijeci]].<ref>[http://www.uniri.hr/index.php?option=com_content&view=article&id=325&Itemid=113&lang=hr Sveučilište u Rijeci, ''Sastav Sveučilišta u Rijeci''] (pristupljeno 20. studenog 2017.)</ref> Izvodi preddiplomske, diplomske i postdiplomske studije iz društvenog i humanističkog područja. Izdaje znanstvene i stručne knjige, znanstvene časopise (''Psihologijske teme'', ''Fluminensia'', ''European Journal of Analytic Philosophy'', ''Ikon'', ''Časopis za povijest zapadne Hrvatske'')<ref>[http://izdavastvo.ffri.hr/o-nama/ Izdavaštvo FFRI, ''O nama''] (Pristupljeno 21. studenog 2017.)</ref> i provodi niz nacionalnih i međunarodnih znanstvenih projekata. Pod sadašnjim imenom djeluje od 1998. kada Pedagoški fakultet mijenja naziv.<ref>[http://www.ffri.uniri.hr/hr/fakultet-i-studiji.html Filozofski Fakultet u Rijeci, ''Fakultet i studiji''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171110211021/http://ffri.uniri.hr/hr/fakultet-i-studiji.html |date=2017-11-10 }} (pristupljeno 20. studenog 2017.)</ref>. Od početka 2011. djeluje na Sveučilišnoj kampusarni na [[Trsat]]u. Organiziran je u 11 odsjeka i jednu katedru. Na fakultetu djeluje nekoliko centara i škola u kojima se provodi znanstvena i istraživačka djelatnost, te djelatnost po načelima povezivanja prakse, znanosti, umjetnosti i visokog obrazovanja.<ref>[http://www.ffri.uniri.hr/hr/centri-i-skole.html Filozofski fakkultet u Rijeci, ''Centri i škole'']{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (pristupljeno 20. studenog 2017.)</ref> == Historija == [[Datoteka:OS Nikola Tesla Rijeka 0509.jpg|mini|271x271piksel|Zgrada Više pedagočke škole (od 1952.), tj. Pedagoška akademija Rijeka (od 1960.)]] [[Datoteka:Filozofski fakultet, Rijeka.jpg|mini|265x265piksel|Zgrada Filozofskog fakulteta od 2011. u Campusarni]] Današnji Filozofski fakultet ima porijeklo u '''Višoj stručnoj pedagoškoj školi''' koja je djelovala u [[Rijeka (grad)|Rijeci]] (1953.), te u '''Pedagoškoj akademiji''' u Rijeci (1960.) sa podružnicama u [[Pula|Puli]] (1961.) i [[Gospić]]u (1963.). Viša stručna pedagoška škola prerasta u Visoku industrijsko-pedagošku školu (1962.), zatim i u '''Fakultet industrijske pedagogije''' (1972.). Udruživanjem Fakulteta industrijske pedagogije i Pedagoške akademije iz Rijeke (Pule i Gospića) nastao je [[1977]]. riječki '''Pedagoški fakultet'''. Uz društvene i humanističke studije, Pedagoški fakultet je naslijedio i studijske grupe svojih prethodnica: studije fizike, matematike, politehnike, praktične nastave, razredne nastave, predškolskoga odgoja, likovnih umjetnosti.<ref name="ffri.uniri.hr">[http://www.ffri.uniri.hr/hr/fakultet-i-studiji.html Filozofski fakultet u Rijeci, Informacije o fakultetu i studijima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171110211021/http://ffri.uniri.hr/hr/fakultet-i-studiji.html |date=2017-11-10 }} (pristupljeno 21. studenog 2011.)</ref> Pedagoški fakultet mijenja ime u Filozofski fakultet 27. II. 1998. Povećava se broj studijskih grupa, i razvijaju postdiplomski studiji iz humanističkih i društvenih područja. Ubrzo se iz sastava Filozofskog fakulteta izdvajaju studiji predškolskoga odgoja i razredne nastave pa 1998. nastaje Visoka učiteljska škola. kasnije [[Učiteljski fakultet u Rijeci|Učiteljski fakultet]]. Izdvajanjem Odsjeka za likovnu kulturu započeto je formiranje današnje riječke [[Akademija primijenjenih umjetnosti u Rijeci|Akademije primijenjenih umjetnosti]]. Studiji matematike, fizike i informatike se odlukom sveučilišnog senata 2007./2008. izdvajaju iz sastava Filozofskog fakulteta i postaju '''Sveučilišni odjeli za matematiku, informatiku i fiziku'''.<ref name="ffri.uniri.hr"/> == Organizacija i uprava == [[Datoteka:Filozofski fakultet, Rijeka - ulaz.jpg|mini|261x261piksel]] ==== Katedre (odsjeci) ==== Filološke katedre: * Odsjek za anglistiku *Odsjek za germanistiku * Odsjek za kroatistiku *Odsjek za talijanistiku <ref>[http://www.novilist.hr/Vijesti/Rijeka/Filozofski-fakultet-dobio-dopusnicu-za-novi-studij-na-talijanistici-25-upisnih-mjesta Andrej Petrak, Filozofski fakultet dobio dopusnicu za novi studij: na talijanistici 25 upisnih mjesta, Novi list, Rijeka, 14. rujna 2011.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171201033251/http://www.novilist.hr/Vijesti/Rijeka/Filozofski-fakultet-dobio-dopusnicu-za-novi-studij-na-talijanistici-25-upisnih-mjesta |date=2017-12-01 }} (pristupljeno 21. studenog 2017.)</ref> Ostale katedre: * Odsjek za filozofiju * Odsjek za kulturalne studije * Odsjek za politehniku * Odsjek za pedagogiju * Odsjek za povijest * Odsjek za povijest umjetnosti * Odsjek za psihologiju * Katedra za tjelesnu i zdravstvenu kulturu<ref>[http://www.ffri.uniri.hr/hr/odsjeci-i-katedre.html Filozofski fakultet u Rijeci, ''Odsjeci i katedre'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171201035633/http://www.ffri.uniri.hr/hr/odsjeci-i-katedre.html |date=2017-12-01 }} (pristupljeno 20. studenog 2017.)</ref> ==== Centri i škole ==== * Riječka kroatistička škola * Centar za obrazovanje nastavnika * Centar za ikonografske studije * Centar za jezična istraživanja * Centar za ženske studije<ref>[http://www.ffri.uniri.hr/hr/centri-i-skole.html Filozofski fakultet u Rijeci, ''Centri i škole'']{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (pristupljeno 20. studenog 2017.)</ref> * Bilingualism Matters@Rijeka, ogranak centra Bilingualism Matters sa Sveučilišta u Edinburghu<ref>[http://bmri.uniri.hr/o-nama/ Bilingualism Matters@Rijeka] (pristupljeno 8. siječnja 2020.)</ref><ref>[http://www.bilingualism-matters.ppls.ed.ac.uk/ Bilingualism Matters, University of Edinburgh] (pristupljeno 8. siječnja 2020.)</ref> ==== Dekanica ==== * izv. prof. dr. sc. Ines Srdoč-Konestra<ref name="ReferenceA">[http://www.ffri.uniri.hr/hr/fakultet-i-studiji/o-nama.html Filozofski Fakultet u Rijeci, ''O nama''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171110204037/http://ffri.uniri.hr/hr/fakultet-i-studiji/o-nama.html |date=2017-11-10 }} (pristupljeno 20. studenog 2011.)</ref> ==== Prodekani ==== * prof. dr. sc. Alessandra Pokrajac-Bulian, prodekanica za znanost i međunarodnu suradnju * doc. dr. sc. Irena Vodopija-Krstanović, prodekanica za nastavu i studente * mr. sc. Gordan Đurović, v. pred., prodekan za opće poslove<ref name="ReferenceA"/> == Povezano == * [[Sveučilište u Rijeci]] * [[Studentski centar Rijeka]] == Reference == [[Kategorija:Sveučilište u Rijeci]] i01q4ihnepk7buhwses6y8wugrspeca 0 4665942 42587395 42484712 2026-05-04T10:28:56Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587395 wikitext text/x-wiki {{Infokutija pisac | ime = Gjergj Fishta | slika = Gjergj Fishta (portret).jpg | širina_slike = | opis = Gjergj Fishta | ime_po_rođenju = | datum_rođenja = {{Birth date|1871|10|23|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Fišta]], [[Osmansko Carstvo]] (danas [[Albanija]]) | datum_smrti = {{Death date and age|1940|12|30|1871|10|23|df=y}} | mjesto_smrti = [[Skadar]], [[Kraljevina Albanija (1939–1943)|Albanija]] | počivalište = | pseudonim = | državljanstvo = [[Albanija|Albansko]] | rodbina = | supružnik = | partner = | djeca = | obrazovanje = [[Katolička teologija]] | alma_mater = | zanimanje = {{hlist|Pedagog|[[Franjevci|franjevac]]|pjesnik|političar|prevoditelj|pisac}} | period = | jezik = | pokret = | žanr = | znamenita_djela = | nagrade = | uticaj_od = | uticaj_na = | potpis = Gjergj Fishta (nënshkrim).svg | website = }} '''Gjergj Fishta''' ({{jez-sh|Đerđ Fišta}}, 23. oktobar 1871 – 30. decembar 1940) bio je [[Albanci|albanski]] [[Franjevci|franjevački]] fratar, pjesnik, odgojitelj, političar, sudionik [[Albanski narodni preporod|Albanskog narodnog preporoda]], prevoditelj i književnik. Smatra se jednim od najutjecajnijih albanskih pisaca 20. stoljeća zbog svog epskog remek-djela ''Lutnja po visokom gorju'' ({{jez-alb|Lahuta e malcís}}), kao i zbog toga što je uređivao dva najautoritativnija časopisa nakon neovisnosti Albanije, ''Posta e Shypniës'' i ''[[Hylli i Dritës]]'' ({{jez-sh|Zvijezda svjetlosti}}).<ref>{{cite web|title=Fishta, Giorgio|publisher=Treccani, Enciclopedia online|access-date=3 November 2019|url=http://www.treccani.it/enciclopedia/giorgio-fishta/}}</ref> Fishta je presdjedavao komisijom [[Manastirski kongres|Manastirskog kongresa]] gdje je donijeta odluka o [[Albansko pismo|albanskom pismu]]. Bio je dio albanskog izaslanstva na [[Versajska konferencija|Versajskoj konferenciji]], 1919. godine. Godine 1921. bio je član i postao zamjenik predsjedatelja albanskog parlamenta, a tijekom 1920ih i 1930-ih bio je među najutjecajnijim kulturnim i književnim ličnostima u Albaniji.<ref name=":AP">{{Cite book|title=Fishta: Estetikë dhe Kritikë|last=Plasari|first=Aurel|publisher=Hylli i Dritës & Shtëpia e Librit|year=1999|isbn=9992764600|location=Tiranë|pages=11|chapter=Fishta meditans|author-link=Aurel Plasari}}</ref> Nakon dolaska [[Komunistička partija Albanije|komunističkog]] režima na vlast, njegov je književni opus povučen iz optjecaja sve do pada komunizma,<ref>{{Harvnb|Hamiti|2013|page=13.}}</ref> budući da se smatralo kako je Fishta pripadao "reakcionarno" nastrojenim piscima i publicistima u razdoblju nakon [[Proglašenje nezavisnosti Albanije|proglašenja albanske neovisnosti]].{{sfn|Këlmendi|1977|loc=str. 542}} ==Život== Gjergj Fishta rođen je u mjestu [[Fišta|Fišti]], u oblasti [[Zadrima|Zadrimi]], koja je tada bila dio [[Osmansko Carstvo|Osmanskog Carstva]], u obitelji Ndoka i Prenda Kaçi.<ref>{{harvnb|1=Kurti|2=2003|page=123:}} "Georgius (P) Josephus Fishta, f. Antonii et Venerandae Kaçi, n. Fishtae, d. Sappatensis 23 Oct. 1871 [...]"</ref> Na krštenju je dobio ime Zef i bio je najmlađi od troje braće i jedne sestre. Župnik Trošana, župe u koju je bila uključena i Fišta, Marian Pizzokini iz [[Palmanova|Palmanove]], zamolio je roditelje da ga odgoje za fratra. Na račun župljana, Zef je išao u franjevačku školu u Skadru sve do 1880. godine, kada je započeo s radom Troshanov kolegij.<ref name=":PashkBardhi2122">{{harvnb|1=Bardhi|2=2010|pages=21–28.}}</ref> Studirao je filozofiju i katoličku teologiju u [[Bosna i Hercegovina|Bosni]] (seminari u [[Kraljeva Sutjeska (franjevački samostan)|Kraljevoj Sutjesci]], franjevački samostan u [[Livno|Livnu]], [[Franjevački samostan u Kreševu|franjevački samostan]] u [[Kreševo|Kreševu]]), među [[Hrvati Bosne i Hercegovine|bosanskim Hrvatima]].<ref name="pater Gjergj Fishta">[http://www.slideshare.net/madopol/pater-gjergj-fishta-18711940 Pater Gjergj Fishta (1871–1940)]</ref> Godine 1902. postaje predstojnik franjevačkog kolegija u [[Skadar|Skadru]].<ref name="pater Gjergj Fishta"/><ref name="Skendi129130">{{harvnb|Skendi|1967|pp=129–130.}}</ref> Tumačio je albansko nacionalno pitanje na [[Pariška mirovna konferencija (1919)|konferenciji u Parizu 1919.]] godine. Od početka aprila 1919. do 1920. bio je tajnik albanskog izaslanstva na Pariškoj mirovnoj konferenciji. Krajem 1920. godine Skadar ga je izabrao u parlament, a 1921. postao je potpredsjednik albanskog parlamenta. Godine 1924. Fishta je podržao [[Fan Noli|Fana Nolija]] u pokušaju da se uspostavi demokratsko uređenje u Albaniji. Nakon uspostave [[Zog od Albanije|Zoguova]] režima, Fishta je spremno otišao u progonstvo u Italiju 1925/26. godine, prije nego što je nastavio svoj položaj učitelja i književnika u Skadru, gdje je umro 1940. godine. ==Književna djela== [[Datoteka:Alcuni disegni architettonici di Gjergj Fishta.JPG|upright|thumb|right|Arhitektonski crteži koje je izradio Gjergj Fishta.]] Fishta je kao učenik u samostanima u [[Austro-Ugarska|Austro-Ugarskoj]] bio pod utjecajem hrvatske franjevačke braće, kada je napisao svoje glavno djelo ''Lutnja po visokom gorju'' ({{jez-alb|Lahuta e malcís}}),<ref name="Skendi124125331"/> pod utjecajem [[Narodna književnost#Narodna književnost na srpskohrvatskom|nacionalne epike hrvatske i srpske književnosti]], prema [[Robert Elsie|Robertu Elsieu]].<ref>{{cite web|url=http://www.albanianliterature.net/authors_classical/fishta.html|title=Gjergj Fishta, The Voice of The Albanian Nation|first=Robert|last=Elsie|author-link=Robert Elsie|archive-url=https://www.webcitation.org/query?url=http%3A%2F%2Fwww.albanianliterature.net%2Fauthors_classical%2Ffishta.html&date=2011-04-05|archive-date=April 5, 2011|access-date=April 5, 2011|quote=Na Fishta su utjecala i nadahnula ga književna dostignuća [[Južni Slaveni|Južnih Slavena]] u drugoj polovici 19. stoljeća ... Ulogu koju je igrao franjevački pater [[Grga Martić]], čija su djela poslužila mladom Fishti kao uzor ... spisi starijeg franjevačkog književnika, [[Andrija Kačić Miošić|Andrije Kačića-Miošića]] ... djela hrvatskog pjesnika [[Ivan Mažuranić|Ivana Mažuranića]] ... crnogorskog pjesnika-princa [[Petar Petrović Njegoš|Petra Petrovića Njegoša]] ... Njegovo glavno djelo, epska pjesma, ''Lahuta e malcís'' (''Lutnja po visokom gorju'') ... širi antislavenske osjećaje i borbu protiv osmanskih okupatora čini sekundarnom.|url-status=dead}}</ref> Djelo je posvećeno zapovjedniku [[Ali-paša Gusinjski|Ali-paši Gusinjskom]] i predstavlja epsku pjesmu koja se sastoji od 30 pjevanja usredotočenih na događaje oko [[Prizrenska liga|Prizrenske lige]], koja je postala simbol [[Albanski narodni preporod|Albanskog narodnog preporoda]].<ref name="Gawrych6269">{{harvnb|Gawrych|2006|pp=62, 69.}}</ref> Godine 1899. Fishta je u Skadru, zajedno s [[Preng Doçi|Prengom Doçijem]] i [[Ndre Mjeda|Ndreom Mjedom]], osnovao književno [[Društvo za jedinstvo albanskog jezika]] ({{jez-alb|Shoqnia e bashkimit të gjuhës shqipe}}), obično poznato kao Društvo jedinstva ({{jez-alb|Shoqnia Bashkimi}}) ili jednostavno Unija ({{jez-alb|Beshkimi}}), koje se bavilo izdavanjem knjiga na [[Albanski jezik|albanskom jeziku]].<ref>{{citation| title=Histori e shtypit shqiptar 1848–1996| author=Blendi Fevziu| year=1996| page=35|url=https://books.google.com/books?id=lORDAQAAIAAJ&q=Fishta+Bashkimi| publisher=Shtëpia Botuese "Marin Barleti"|oclc=40158801}}</ref><ref name="Skendi142"/><ref name="Gawrych89">{{harvnb|Gawrych|2006|p=89.}}</ref> U poznom [[Osmansko Carstvo|osmanskom razdoblju]] Fishtine publikacije uključivale su narodne pjesme i niz drugih pjesama, koje su se poput ostalih albanskih publikacija tog vremena često morale objavljivati ​​u inozemstvu i krijumčariti u Carstvo kako bi se izbjegla cenzura.<ref name="Gawrych90">{{harvnb|Gawrych|2006|p=90.}}</ref> Godine 1907. Fishta je napisao satirično djelo ''Ose Parnasa'' ({{jez-alb|Anxat e Parnasit}}), koje je kritiziralo Albance onog vremena, koji su pojedinačne interese stavljali ispred nacionalnih te intelektualce koji se nisu posvećivali proučavanju albanskog jezika već su prema njemu pokazivali prezir.<ref name="Skendi124125331">{{harvnb|Skendi|1967|pp=124–125, 331.}}</ref> Kao predstavnik Društva za jedinstvo albanskog jezika,<ref name="Skendi142">{{harvnb|Skendi|1967|p=142.}}</ref> Fishta je sudjelovao i na [[Manastirski kongres|Manastirskom kongresu]] održanom 1908. u današnjoj [[Bitola|Bitoli]] i [[Sjeverna Makedonija|Sjevernoj Makedoniji]] i bio izabran za predsjednika odbora.<ref name="Skendi370373"/><ref name="Gawrych165166"/> Sudionici kongresa prihvatili su Fishtin prijedlog za latinsku [[Baškimsko pismo|"baškimsku" abecedu]], a mnogi su njezini elementi spojeni u [[Istanbulska abeceda|"istanbulsku" abecedu]], što je rezultiralo standardnom albanskom abecedom.<ref>{{cite web|url=http://www.albanianliterature.net/authors_classical/fishta.html|title=Gjergj Fishta, The Voice of The Albanian Nation|first=Robert|last=Elsie|author-link=Robert Elsie|archive-url=https://www.webcitation.org/query?url=http%3A%2F%2Fwww.albanianliterature.net%2Fauthors_classical%2Ffishta.html&date=2011-04-05|archive-date=April 5, 2011|access-date=April 5, 2011|quote=Great Soviet Encyclopaedia of Moscow, ...(mart 1950): "kongres je izabrao Gjergja Fishtu za predsjednika odbora ... Istanbulska abeceda [[Sami Frašeri|Samija Frashërija]], koja je, iako nepraktična za tisak ... nova latinična abeceda gotovo identična Fishtinoj baškimskoj ... ".|url-status=dead}}</ref><ref name="Skendi370373">{{harvnb|1=Skendi|2=1967|pages=370–373.}}</ref><ref name="Gawrych165166">{{harvnb|1=Gawrych|2=2006|pages=165–166.}}</ref> Godine 1916. Fishta je bio među osnivačima [[Albanska književna komisija|Albanske književne komisije]], gdje se neuspješno zalagao za to da se skadardski poddijalekt uzme za standardni književni [[albanski jezik]]. Svojim učiteljskim radom i književnim djelima Fishta je izvršio velik utjecaj na razvoj pisanog oblika svog maternjeg [[Gegijski dijalekt|gegijskog dijalekta]] albanskog jezika. Fishta je radio i kao prevoditelj ([[Molière|Molièrea]], [[Alessandro Manzoni|Manzonija]], [[Homer|Homera]] i drugih). ==Kritika== [[Robert Elsie]] sugerira da je Fishta u ''Lutnji po visokom gorju'' ({{jez-alb|Lahuta e malcís}}) borbu protiv Osmanlija zamijenio borbom protiv Slavena,<ref>{{Citation |last1= Detrez |first1=Raymond |last2=Plas| first2= Pieter |title=Developing cultural identity in the Balkans: convergence vs divergence |url=https://books.google.com/books?id=TRttHdXjP14C&pg=PA221 |year=2005 |publisher=P.I.E. Peter Lang S.A. |location= Brussels |isbn=90-5201-297-0 |page= 220|quote=... zamjena središnjeg motiva borbe protiv Turaka motivom borbe protiv Slavena.}}</ref> nakon nedavnih [[Zločini nad Albancima u Balkanskim ratovima|masakra]] i [[Protjerivanje Albanaca 1877–1878.|protjerivanja Albanaca]] od strane njihovih slavenskih susjeda.<ref name="KoliqiRrahmani2003">{{cite book|author1=Ernesto Koliqi|author2=Nazmi Rrahmani|title=Vepra|year=2003|publisher=Shtëpía Botuese Faik Konica|page=183}}</ref> Nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] vlasti u [[Druga Jugoslavija|Jugoslaviji]] i albanska historiografija pod nadzorom komunističkog režima u Tirani (pod utjecajem jugoslavenskih komunista) uvrštavale su Fishtina djela u antislavensku propagandu.<ref>{{cite web |url=http://www.albanianliterature.net/authors_classical/fishta.html |title=Gjergj Fishta, The Voice of The Albanian Nation |first=Robert |last=Elsie |author-link=Robert Elsie |archive-url=https://www.webcitation.org/query?url=http%3A%2F%2Fwww.albanianliterature.net%2Fauthors_classical%2Ffishta.html&date=2011-04-05 |archive-date=April 5, 2011 |access-date=April 5, 2011 |quote=Nakon rata, ... službena Tirana ..., ograničila je izučavanje Fishte na apsolutni minimum ... Navodni antislavenski osjećaji izraženi u 'Lutnji po visokom gorju', zbog čega su djelo i njegov autor zabranjeni od strane jugoslavenske vlasti, ... 'Lutnja po visokom gorju' kao antislavenska propaganda ...|url-status=dead }}</ref> Prema [[Arshi Pipa|Arshiju Pipi]], Fishtina satirična djela modulirana su prema [[Bejtadžijska književnost|bejtadžijskoj]] tradiciji u [[Skadar|Skadru]], koju je uzdigao na književnu razinu.<ref>{{harvnb|1=Pipa|2=1978|pages=146–147}}</ref> ==Nasljeđe== ===Nagrade=== [[Austro-Ugarska|Austrougarske]] vlasti dodijelile su mu Orden Franje Josipa, a [[Sveta Stolica]] 1925. godine Medalju za zasluge ({{jez-tal|Medaglia di Benemerenza}}). Grčka mu je 1931. dodijelila orden Reda feniksa, a nakon [[Italijanska invazija Albanije|talijanske invazije na Albaniju]] Fishta je postao član [[Kraljevska akademija Italije|Kraljevske akademije Italije]]. ===Historijsko=== U [[Sovjetska historiografija|sovjetskoj historiografiji]] Fishta je nazivan "bivšim agentom austrougarskog imperijalizma" koji je istupao protiv slavenskih naroda i [[Panslavizam|panslavizma]], jer su se oni protivili "grabežljivim planovima austrougarskog imperijalizma u Albaniji", i koji je imao ulogu u pripremama katoličkog svećenstva "za talijansku agresiju na Albaniju".<ref>{{cite web|url=http://www.albanianliterature.net/authors_classical/fishta.html|title=Gjergj Fishta, The Voice of The Albanian Nation|first=Robert|last=Elsie|author-link=Robert Elsie|archive-url=https://www.webcitation.org/query?url=http%3A%2F%2Fwww.albanianliterature.net%2Fauthors_classical%2Ffishta.html&date=2011-04-05|archive-date=April 5, 2011|access-date=April 5, 2011|quote=Great Soviet Encyclopaedia of Moscow, ...(mart 1950): "Književna djelatnost katoličkog svećenika Gjergja Fishte odražava ulogu koju je katoličko svećenstvo igralo u pripremama za talijansku agresiju na Albaniju. Kao bivši agent austrougarskog imperijalizma, Fishta ... zauzeo je stav protiv slavenskih naroda koji su se usprotivili grabežljivim planovima austrougarskog imperijalizma u Albaniji. U svojoj šovinističkoj, antislavenskoj pjesmi ‘Lutnja po visokom gorju’ ovaj špijun proslavlja neprijateljstvo Albanaca prema slavenskim narodima, pozivajući na otvorenu borbu protiv Slavena".|url-status=dead}}</ref> ==Bibliografija== {{div col}} * ''[[Lahuta e malcís]]'' ({{jez-sh|Lutnja po visokom gorju}}), epska pjesma (Zadar, 1902) * ''Anxat e Parnasit'' ({{jez-sh|Ose sa Parnasa}}), satira (Sarajevo, 1907) * ''Pika voese'', kasnije ponovno izdano pod naslovom ''Vallja e Parrizit'' ({{jez-sh|Pariški ples}}) (Zadar, 1909) * ''Shqiptari i qytetnuem'' ({{jez-sh|Mi, albanski građani}}), melodrama (1911) * ''Vëllaznia apo [[Franjo Asiški|Shën Françesku i Assisi-t]]'' ({{jez-sh|Bratstvo ili sveti Franjo Asiški}}) (1912) * ''[[Juda Makabejac|Juda Makabe]]'' ({{jez-sh|Juda Makabejac}}), tragedija (1914) * ''Gomari i Babatasit'' ({{jez-sh|Babatin magarac}}), satira (Skadar, 1923) * ''Mrizi i zanave'' ({{jez-sh|Domovina vila}}) (Skadar, 1924) * ''Lahuta e malcís'' ({{jez-sh|Lutnja po visokom gorju}}), 2. izd. (Skadar, 1937). {{div col end}} ==Reference== {{Reflist|2}} ==Literatura== {{div col}} * {{Cite book|title=Át Gjergj Fishta, O.F.M. 1871-1940|last=Bardhi|first=Pashko|publisher=Botime Françeskane|year=2010|isbn=978-99956-97-03-7|location=Shkodër|chapter=A. Gjergj Fishta - me rasen e 25 Vjetorit të Meshtarís së Tij|editor-last=Dema|editor-first=Benedikt}} * {{cite book|last=Gawrych|first=George|title=The Crescent and the Eagle: Ottoman rule, Islam and the Albanians, 1874–1913|year=2006|location=London|publisher=IB Tauris|url=https://books.google.com/books?id=wPOtzk-unJgC&q=Fishta|isbn=9781845112875}} * {{cite book|last1=Hamiti|first1=Sabri|title=Letërsia moderne shqipe|publisher=UET press|location=Tiranë|isbn=9789995639457|year=2013}} * {{cite book|last=Këlmendi|first=Ahmet|year=1977|title= Povijest svjetske književnosti, knj. 2. "Albanska književnost"|location= Zagreb |publisher= Mladost |ref = harv}} * {{Cite book|title=Provinça Françeskane Shqiptare|last=Kurti|first=Donat|publisher=Botime Françeskane|year=2003|isbn=99927-789-1-1|location=Shkodër|author-link=Donat Kurti}} * {{cite book|last1=Lambertz|first1=Maximilian |title=Gjergj Fishta und das albanische Heldenepos "Lahuta e Malsisë" – Laute des Hochlandes. Eine Einführung in die albanische Sagenwelt|publisher=|location=Leipzig |isbn=|year=1949}} * {{Cite book|title=Trilogia Albanica I: Albanian folk verse: Structure and genre|last=Pipa|first=Arshi|publisher=Princi|year=2013|isbn=9789928409065|location=Tiranë|author-link=Arshi Pipa|orig-year=1978|trans-title=Trilogjia Albanika I: Vargu folklorik shqip: ndërtimi dhe gjinitë}} * {{cite book|last=Skendi|first=Stavro|title=The Albanian national awakening|year=1967|location=Princeton|publisher=Princeton University Press|url=https://books.google.com/books?id=8QPWCgAAQBAJ&q=Gjergj+Fishta&pg=PR15|isbn=9781400847761}} {{div col end}} ==Vanjske veze== * [http://www.albanianliterature.com/html/authors/bio/fishta.html Biografija Gjergja Fishte] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051102045151/http://www.albanianliterature.com/html/authors/bio/fishta.html |date=2005-11-02 }} {{Albanska književnost}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1871|1940|Fishta, Gjergj}} [[Kategorija:Albanski pisci]] [[Kategorija:Albanski katolički svećenici]] j299mbr4lutm1chelqx3lok71ckutnr 0 4666113 42587013 41750098 2026-05-03T14:49:55Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587013 wikitext text/x-wiki {{Infokutija pisac | ime = Dritëro Agolli | slika = Dritëro Agolli 2016 stamp of Albania.jpg | širina_slike = | opis = Dritëro Agolli na albanskoj poštanskoj marki 2016. godine | ime_po_rođenju = | datum_rođenja = {{birth date|1931|10|13|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Menkulas]], [[Devoll]], [[Albanija]] | datum_smrti = {{Death date and age|2017|2|3|1931|10|13|df=y}} | mjesto_smrti = [[Tirana]], [[Albanija]] | počivalište = | pseudonim = | državljanstvo = [[Albanija|Albansko]] | rodbina = | supružnik = | partner = | djeca = | obrazovanje = | alma_mater = | zanimanje = {{hlist|Romanopisac|Pjesnik}} | period = [[Socijalistički realizam]], [[Postmoderna književnost]] | jezik = | pokret = | žanr = | znamenita_djela = | nagrade = | uticaj_od = | uticaj_na = | potpis = Dritëro Agolli (nënshkrim).svg | website = }} '''Dritëro Agolli''' ({{jez-sh|Dritero Agoli}}, 13. oktobar 1931 – 3. februar 2017) bio je [[Albanci|albanski]] pjesnik, pisac, političar i bivši predsednik [[Albansko udruženje književnika i umjetnika|Albanskog udruženja književnika i umjetnika]].<ref>{{Cite web|url=http://www.worldhaiku.net/poetry/si/d.agolli.htm|title=Dritëro Agolli &#124; WHA|website=www.worldhaiku.net|access-date=2021-04-25|archive-date=2019-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20191230225634/http://www.worldhaiku.net/poetry/si/d.agolli.htm|dead-url=yes}}</ref> Studirao je u [[Lenjingrad]]u u [[SSSR|Sovjetskom Savezu]] i pisao prvenstveno poeziju, ali i kratke priče, eseje, drame i romane. Bio je predsjednik Albanskog udruženja književnika i umjetnika od 1973. do 1992. godine.<ref>{{cite book|author=Harold B. Segel|title=The Columbia Literary History of Eastern Europe Since 1945|url=https://books.google.com/books?id=VAI7O9prinMC&pg=PA83|year=2008|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-50804-9|pages=83–}}</ref> Bio je jedna od vodećih ličnosti [[Komunistička partija Albanije|albanske komunističke]] nomenklature. ==Život== Rođen je u [[bektaši]]jskoj seljačkoj obitelji u Menkulasu u [[Devoll|okrugu Devoll]], a srednju školu je završio 1952. u [[Đirokastra|Đirokastri]]. Potom je studirao na Filozofskom fakultetu [[Sveučilište u Lenjingradu|Sveučilišta u Lenjingradu]] i po povratku u Albaniju bavio se novinarstvom, radeći petnaest godina za dnevne novine ''[[Zëri i Popullit]]'' ({{jez-sh| Narodni glas}}). Agolli je također bio zastupnik u [[Albanski parlament|albanskom parlamentu]].<ref>{{Cite web|url=http://www.letersia.fajtori.com/Letersi/Moderne/Dritero_Agolli/index.php|title=ANG - Dritero Agolli|website=www.letersia.fajtori.com}}</ref> Bio je cijelog svog odraslog života strastveni pušač, umro je 2017. godine od plućne bolesti odnosno [[emfizem]]e <ref name="elsie"/>. ==Djelo== ===Pjesnički počeci=== Agolli je prvo bio pjesnik. Njegove rane pjesničke zbirke bile su ''Izađoh na ulicu'' ({{jez-alb|Nëlat dollar}}, Tirana, 1958), ''Moji koraci na kolniku'' ({{jez-alb|Hapat e mija në asfalt}}, Tirana, 1961) i ''Planinske staze i pločnici'' ({{jez-alb|Shtigje malesh dhe trotuare}}, Tirana, 1965). Privrženost njegovim korijenima stvorila je osnovu njegovog pjesničkog izraza.<ref name="elsie">{{Cite web |url= http://www.albanianliterature.net/authors/classical/vasa/index.html |title= Dritëro Agolii |accessdate=25 april 2021 |author= [[Robert Elsie]] |work= Albanian Literature |publisher= |date=}}</ref> ===Prozna djela=== Kao [[proza|prozni]] pisac, Agolli je prvo napisao roman ''Komesar Memo'' ({{jez-alb|Komisari Memo}}, Tirana, 1970), prvotno zamišljen kao pripovijetka, gdje opisuje ulogu komunista u buđenju narodnih masa.{{sfn|Këlmendi|1977|loc=str.546}} Drugi Agollijev roman, ''Čovjek s topom'' ({{jez-alb|Njeriu me top}}, Tirana, 1975) preveden na engleski jezik 1983. godine, obrađuje [[Partizani|partizansku]] tematiku iz drugog kuta i obrađuje je na nešto suptilniji način.<ref name="elsie"/> Nakon ova dva romana o partizanskom junaštvu, Agolli je sastavio i satirično djelo ''Uspon i pad druga Zyla'' ({{jez-alb|Shkëlqimi dhe rënja e shokut Zylo}}, Tirana, 1973). Drug Zylo dobronamjerni je, ali nesposobni aparatčik, direktor opskurnog vladinog odjela za kulturne poslove. Njegovu jadnu taštinu, njegovu [[Don Quijote de la Mancha|donkihotsku]] žestinu, groteskno javno ponašanje, uspon i pad, ironično je detaljno zabilježio njegov vrijedni i pronicljiviji podređeni i prijatelj Demkë, koji služi kao neutralan promatrač. Drug Zylo univerzalna je ličnost, lik koji se može naći u bilo kojem društvu ili dobi, a kritičari su brzo povukli paralele s djelom [[Daniel Defoe|Denielam Defoa]], ''[[Revizor (Gogolj)|Revizorom]]'' [[Nikolaj Gogolj|Nikolaja Gogolja]] te djelom [[Franz Kafka|Franza Kafke]] i ''[[Šala (roman)|Šalom]]'' [[Milan Kundera|Milana Kundere]]. ''Uspon i pad druga Zyla'' prvi se put pojavio 1972. godine u tiranskom satiričkom časopisu ''Hosteni'', a objavljen je sljedeće godine u monografskom obliku.<ref name="elsie"/> Sve u svemu, Agollijeva snaga u prozi leži u pripovijeci, a ne u romanu. Jedna od ranih zbirki priča, ''Zvuk prohujalih vjetrova'' ({{jez-alb|Zhurma e ererave të dikurshme}}, 213 stranica, Tirana, 1964) bila je zabranjena i "pretvorena u karton". Autor je optužen za sovjetski revizionizam u vrijeme kada je patrija tražila više ([[Maoizam|maoističkih]]) revolucionarnih koncepata u književnosti i veću privrženost radničkim masama.<ref name="elsie"/> ===Stvaralaštvo 1990-ih=== Početkom 1990-ih bio je aktivan član parlamenta u redovima [[Socijalistička partija Albanije|Socijalističke partije Albanije]]. Također je osnovao vlastitu izdavačku kuću "Dritëro", pomoću koje je objavio nove tomove proze i poezije.<ref name="elsie"/> Agolli je pisao tijekom devedesetih. Objavio je zbirke pjesama: ''Vremenski prosjak'' ({{jez-alb|Lypësi i demê}}, Tirana, 1995), ''Duh naših predaka'' ({{jez-alb|Shpirti i gjyshërve}}, Tirana 1996), ''Čudni čovjek prilazi'' ({{jez-alb|Vjen mirovu i çuditshëm}}, Tirana, 1996), ''Balada za mog oca i mene'' ({{jez-alb|Balada za mog oca i sebe}}, Tirana, 1997), ''Ponoćna bilježnica'' ({{jez-alb|Fletorka e mesnatë}}, Tirana, 1998) i ''Daleko zvono'' ({{jez-alb|Kambana e largët}}, Tirana, 1998). Među svescima proze su: zbirka kratkih priča ''Ludi ljudi'' ({{jez-alb|Njërsës të krisur}}, Tirana 1995), ''Goli konjanik'' ({{jez-alb|Kalorësi lakuriq}}, Tirana, 1996) i ''Đavolja arka'' ({{jez-alb|Arka e djallit}}, Tirana, 1997).<ref name="elsie"/> ===Stil=== Kao stilist, Agolli se oduševljava u rimama i neobičnim stilskim figurama. Njegov svježi, jasni i izravni stih, obojen toplim pjenušavim mlijekom smeđih krava u poljoprivrednim zadrugama, klasovima sazrijevanja kukuruza u dolini Devoll i tamnim brazdama obrađenog tla, nije izgubio ništa od [[Bukolike|bukoličnog]] fokusa, koji je ostao glavnom snagom ovog pjesnika a koju je on svjesno njegovao.<ref name="elsie"/> U zbirci ''Zakašnjeli hodočasnik'' ({{jez-alb|Pelegrini i vonuar}}, Tirana, 1993), susrećemo jedno novo poglavlje. Agolli priznaje u [[postskriptum]]u: "Za pjesnike moje generacije svanulo je doba razočaranja i dilema, doba u kojem je moguće ponovno procijeniti ono što smo proizveli, a da se pritom ne zaborave ili negiraju one poštene i humane vrijednosti koje smo iznjedrili. Ali utvrda ideja i ideala u koje smo vjerovali, neki od nas potpuno, drugi djelomično, sva su se urušila i u njezinim zidovima izgaraju vatre naših snova. Te su vatre probudile drugu vrstu pjesništva...".<ref name="elsie"/> ==Nasljeđe== Iako je Agolli bio jedna od vodećih ličnosti u komunističkoj nomenklaturi, u Albaniji ga još uvijek rado čitaju.<ref>{{cite book|author=Alexandre Zotos|title=De Scanderberg à Ismael Kadaré|url=https://books.google.com/books?id=NUEwXqXy8TcC&pg=PA141|year=1997|publisher=Université de Saint-Etienne|isbn=978-2-86272-114-9|pages=141–153}}</ref> Kako zapaža [[Robert Elsie]], "Dritëro Agolli ostao je plodan pisac tijekom devedesetih, rijedak glas čovječnosti i iskrenosti u [[Albanska književnost|albanskoj književnosti]]".<ref name="elsie"/> ==Reference== {{reflist}} ==Literatura== * [[Akademia e Shkencave e Shqipërisë]] (2008) (in [[Albanian language|Albanian]]), Fjalor Enciklopedik Shqiptar (Albanian encyclopedia), [[Tirana]], {{ISBN|978-99956-10-27-2}} * [[Robert Elsie]], ''Historical Dictionary of Albania, New Edition'', 2004, {{ISBN|0-8108-4872-4}} * [[Shefki Hysa]], "The Diplomacy of self-denial" (Diplomacia e vetëmohimit), publicistic, [[Tirana]], 2008, {{ISBN|978-99956-650-3-6}} * {{cite book|last=Këlmendi|first=Ahmet|year=1977|title= Povijest svjetske književnosti, knj. 2. "Albanska književnost"|location= Zagreb |publisher= Mladost |ref = harv}} * Namik Selmani, "Salute from Chameria" publicistic, (2009), [[Tirana]], {{ISBN|978-99956-33-28-8}} ==Vanjske veze== *{{Official|http://dritero.com}} *[http://albanianliterature.com/authors3/AA3-02poetry.html Pjesme Dritëra Agollija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080820133658/http://www.albanianliterature.com/authors3/AA3-02poetry.html |date=2008-08-20 }} {{Albanska književnost}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1931|2017|Agolli, Dritëro}} [[Kategorija:Albanski pisci]] [[Kategorija:Albanski romanopisci]] il4d79lrru5otsaxfkld57i1hjx6a7a 0 4666373 42587154 42365248 2026-05-03T18:00:24Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Teorija ekosustava]] na [[Teorija ekoloških sistema]] 42365248 wikitext text/x-wiki '''Teoriju ekoloških sustava''' (koja se naziva i '''razvojem u kontekstu''' ili '''teorija ljudske ekologije''') razvio je Urie Bronfenbrenner. Teorija nudi okvir pomoću kojega psiholozi u zajednici ispituju odnose pojedinaca unutar zajednica i šireg društva. Teorija se također često naziva ekološkim / sistemskim okvirom. Identificira pet okolišnih sustava s kojima je pojedinac u interakciji. [[Datoteka:Bronfenbrenner's_Ecological_Theory_of_Development_(English).jpg|desno|mini|360x360px|{{Centar|Bronfenbrenner's ecological systems theory}}]] * ''Mikrosustav'': Odnosi se na institucije i skupine koje najneposrednije i izravno utječu na djetetov razvoj, uključujući: obitelj, školu, vjerske institucije, susjedstvo i vršnjake. * ''Mezosustav:'' Sastoji se od međusobnih veza između mikrosustavâ, na primjer između obitelji i učitelja, ili djetetovih vršnjaka i obitelji. * ''Egzosistem:'' Uključuje poveznice između društvenih okruženja koja ne uključuju dijete. Na primjer, na djetetovo iskustvo kod kuće mogu utjecati iskustva roditelja na poslu. Roditelj bi mogao dobiti unapređenje koje zahtijeva više putovanja, što zauzvrat povećava sukob s drugim roditeljem te rezultira promjenama u njihovim obrascima interakcije s djetetom. * ''Makrosustav:'' opisuje sveobuhvatnu kulturu koja utječe na dijete u razvoju, kao i mikrosustave i mezosustave ugrađene u te kulture. Kulturni konteksti mogu se razlikovati ovisno o zemljopisnom položaju, socioekonomskom statusu, siromaštvu i etničkoj pripadnosti. Članovi kulturne skupine često dijele zajednički identitet, baštinu i vrijednosti. Makrosustavi se razvijaju tokom vremena i od generacije do generacije.<ref>Kail, R. V., & Cavanaugh, J. C. (2010). The Study of Human Development. Human Development: A Life-span View (5th ed.). Belmont, CA: Wadsworth Cengage Learning.</ref> * ''Kronosistem:'' Sastoji se od uzorka događaja u okolišu i prijelaza tokom života, kao i promjenjivih društveno-povijesnih okolnosti. Primjerice, istraživači su otkrili da negativni učinci razvoda na djecu često dosežu vrhunac u prvoj godini nakon razvoda. Dvije godine nakon razvoda obiteljska je interakcija manje kaotična i stabilnija. Primjer promjena sociopovijesnih okolnosti je povećanje mogućnosti žena da nastave karijeru tokom posljednjih trideset godina.<ref name="development">Santrock, John W. (2007). ''A Topical Approach to Life-Span Development''. New York, NY: McGraw-Hill.</ref> Kasniji rad Bronfenbrennera bavio se ulogom biologije i u ovom modelu; stoga se teorija ponekad naziva bioekološkim modelom.<ref>{{Cite book|title=Handbook of Child Psychology|author=Bronfebrenner|first=Urie|date=2007|chapter=The Bioecological Model of Human Development|isbn=978-0470147658}}</ref> Prema ovoj teorijskoj konstrukciji, svaki sustav sadrži uloge, norme i pravila koja mogu oblikovati psihološki razvoj. Primjerice, obitelj iz gradskog naselja suočava se s mnogim izazovima s kojima imućna obitelj u zatvorenoj stambenoj zajednici nema, i obrnuto. Obitelj iz gradskog naselja vjerojatnije će doživjeti okolinske poteškoće, poput kriminala i bijede. S druge strane, obitelji u zatvorenoj stambenoj zajednici vjerojatnije će nedostajati njegujuća podrška šire obitelji.<ref>Vander Zanden, J. W., Crandell, T. L., Crandell, C. H. (2007).''Human Development''. 8th edition (ed.), New York: McGraw Hill.</ref> Od objavljivanja 1979. godine, glavni tekst o Bronfenbrennerovoj teoriji, ''Ekologija ljudskog razvoja'' <ref>Bronfenbrenner, U. (1979). ''The Ecology of Human Development: Experiments by Nature and Design''. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press. ({{ISBN|0-674-22457-4}})</ref> imao je dalekosežan utjecaj na način na koji psiholozi i drugi istraživači pristupaju proučavanju ljudi i njihove okoline.<ref>{{Citiranje časopisa|author=Jeronimus, B.F.|title=Mutual Reinforcement Between Neuroticism and Life Experiences: A Five-Wave, 16-Year Study to Test Reciprocal Causation|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-personality-and-social-psychology_2014-10_107_4/page/751|year=2014|journal=Journal of Personality and Social Psychology|volume=107|issue=4|pages=751–64}}</ref> Kao rezultat njegovog revolucionarnog rada u ''ljudskoj ekologiji'', ova su se okruženja - od obitelji do ekonomskih i političkih struktura - počela promatrati kao dio životnog toka od djetinjstva do zrele dobi. Bronfenbrenner je naznačio da su važan utjecaj na njegovu teoriju imali sovjetski [[Dječja psihologija|razvojni psiholog]] [[Lav Vigotski]], [[Kurt Lewin|te psiholog njemačkog porijekla Kurt Lewin]]. Bronfenbrennerov rad pruža jedan od temeljnih elemenata perspektive ekološkog savjetovanja, što ističu Robert K. Conyne, Ellen Cook i Savjetodavni program Sveučilišta u Cincinnatiju. Mnogo je različitih teorija povezanih s ljudskim razvojem. Teorija ljudske ekologije naglašava okolinske faktore kao ključne za razvoj.<ref name="development"/> == Povezano == * Bioekološki model * [[Ekosustav]] * Ekološgija ekosustava * Ekologija sustava * Psihologija sustava * Teorijska ekologija == Reference == {{Reflist}} == Dodatna literatura == [[Kategorija:Razvojna psihologija]] gusohkhiagwypkbj5htlzkg54a1p5hn 0 4670319 42587363 42402103 2026-05-04T07:54:27Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587363 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vodotok | ime=Gauja | drugo_ime = | slika =Устье_реки_Гауя_(Латвия)_Свой_путь_к_морю_-_panoramio.jpg | slika_širina = 260px | slika_opis=[[Ušće]] rijeke [[Riški zaljev]] | kontinenti= [[Evropa]] | regije =[[Vidzema]] | države ={{flag|Latvija}}<br/>{{flag|Estonija}} | pokrajine = | gradovi =[[Valmiera]] | izvor =[[Alaukst|Jezero Alaukst]] | izvor_visina = | izvor_koord = | ušće =kod [[selo|sela]] Carnikava | ušće_visina = | ušće_koord =57°09′33″N 24°15′59″E | ušće_vrsta = | dužina =460<ref name=brit/> | pritoke=Tirza, Mustjegi, Brasla, Amata | prot_jezera = | vodopadi= | ade = | protok_sred =71 | protok_min = | protok_maks = | sliv = [[baltik|baltički]] | površina =1,073<ref name=brit/> | ulijeva_se_u =[[Riški zaljev]] | broj_vrsta = | zaš_područja = | mostovi = | brane = | akumulacije = | plovnost = | luke = | kol_robe = | karta=Gauja_(fleuve).png | karta_širina = | karta_opis =[[Karta]] [[Porječje|porječja]] }} '''Gauja''' [[estonski jezik|estonski]]: ''Koiva jõgi'', [[njemački jezik|njemački]]: ''Livländische Aa'') je [[rijeka]] na [[sjever]]u [[Latvija|Latvije]], koja je sa svojih 460 [[km]], najduža rijeka koja čitavim svojim tokom teče u Latviji.<ref name=brit/> == Hidrologija== Gauja [[izvor|izvire]] iz [[Alaukst|Jezera Alaukst]] u [[Vidzema|Regiji Vidzeme]]. Od tamo isprva teče prema [[istok]]u, zatim skreće prema [[sjever]]u i teče duž [[Latvija|latvijsko]]-[[Estonija|estonske]] [[granica|granice]]. Zatim ponovno radi veliki zavoj i skreće prema [[sjeverozapad]]u, protiče kroz [[grad]] [[Valmiera]] i teče do [[ušće|ušća]] u [[Riški zaljev]]. Gauja na svom toku jako [[meandar|meandrira]] i često mjenja smjer pa tako nakupi više od 400 [[km]], iako od [[izvor]]a do [[ušće|ušća]] ima svega 90 [[km]] zračne linije.<ref name=mar>{{cite web |url =https://upesoga.lv/lv/marsruti/river/2-gauja/ |title =Gauja |publisher =Kurzemes plānošanas reģions |language =estonski |accessdate =27.12.2021 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Porječje]] rijeke prostire se na [[površina|površini]] od 9.800 [[km²]], od tog 7920 [[km²]] u [[Latvija|Latviji]] po [[Vidzema|Regiji Vidzema]].<ref name=lat>{{cite web |url=https://enciklopedija.lv/skirklis/26188-iek%C5%A1%C4%93jie-virszemes-%C5%ABde%C5%86i-Latvij%C4%81 |title =iekšējie virszemes ūdeņi Latvijā |publisher =Nacionālā enciklopēdija |language =latvijski |accessdate =27.12. 2021}}</ref> Gauja je najpitoresknija rijeka u [[Latvija|Latviji]]. U gornjem toku rijeke uzvodno od [[Valmiera|Valmiere]] prostire se u [[dužina|dužini]] od 93,5 [[km]] [[Nacionalni park]] Gauja. To je [[kotlina]] [[širina|široka]] od 1 do 2,5 [[km]], [[dubina|najdublja]] kod Sigulde 85 [[metar]]a.<ref name=brit/> [[Kotlina]] Gauje počela se formirati za [[kvartar]]a, a završila je za [[Ledeno doba#Poslednje ledeno doba|Zadnjeg ledenog doba]].<ref name=brit/> Rijeka se obično se za[[led]]i sredinom [[januar]]a, a otopi krajem [[mart]]a.<ref name=brit>{{cite web |url =http://www.gnp.lv/en/gauja-river |title =Gauja River |publisher =GNP Informācijas centrs |language =engleski |accessdate =27.12.2021 |archive-date =2016-03-21 |archive-url =https://web.archive.org/web/20160321230044/http://www.gnp.lv/en/gauja-river |dead-url =yes }}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Gauja}} * [https://upesoga.lv/lv/marsruti/river/2-gauja/ ''Gauja'']{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{lt icon}} [[Kategorija:Rijeke u Latviji]] [[Kategorija:Rijeke u Estoniji]] 9i6x170cqm0hy9jtutg3wza9iazl511 0 4675551 42587341 42401992 2026-05-04T03:17:13Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587341 wikitext text/x-wiki {{Naselje | ime = Florencia | ime_genitiv = Florencie | izvorno_ime = | slika_panorama =Florencia_Av._Fundadores.JPG | veličina_slike = 260px | opis_slike = | slika_zastava = | slika_zastava_veličina = | slika_pečat = | slika_pečat_veličina = | slika_grb = | slika_grb_veličina = | slika_lokacijska_karta_država = Colombia | slika_lokacijska_karta_opis= Florencia na karti Kolumbije | utemeljenje_ime=Osnovan | utemeljenje_datum =[[1902]].<ref name=city/> | širina-stupnjevi =1 | širina-minute =36 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi =75 | dužina-minute =36 | dužina-oznaka = W | lokacija_ime = [[Lista država|Država]] | lokacija_info = {{flag|Kolumbija}} | lokacija1_ime =[[Departmani Kolumbije|Departman]] | lokacija1_info = [[Caquetá (departman)|Caquetá]] | lokacija2_ime = | lokacija2_info = | lokacija3_ime = | lokacija3_info = | vrsta_vlasti = | vlast_bilješke = | titula_vođe = [[Gradonačelnik]] | ime_vođe=Luis Antonio Ruiz Cicery | stranka_vođe = | površina_bilješke = | površina_ukupna = | površina_kopna = | površina_vode = | postotak_vode = | površina_uža=20.21 [[km²]]<ref name=city/> | površina_šira =2,548 [[km²]]<ref name=city/> | površina_prazno1_ime = | površina_prazno1 = | površina_prazno2_ime = | površina_prazno2 = | visina =242 [[metar|m]]<ref name=city/> | visina_izvor = | visina_max = | visina_min = | stanovništvo_godina = [[2020]]. | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo = | stanovništvo_gustoća = | stanovništvo_uže=147,939<ref name=city/> | stanovništvo_uže_gustoća =7,320 stan./[[km²]]<ref name=city/> | stanovništvo_šire=168,346<ref name=city/> | stanovništvo_šire_gustoća =66.08 stan./[[km²]]<ref name=city/> | stanovništvo_prazno1_ime = | stanovništvo_prazno1 = | stanovništvo_gustoća_prazno1 = | stanovništvo_prazno2_ime = | stanovništvo_prazno2 = | stanovništvo_gustoća_prazno2 = | vremenska_zona= [[UTC+5]] | utc_pomak = | vremenska_zona_DST = | utc_pomak_DST = | poštanski_broj =180001-180009<ref name=city/> | pozivni_broj = | gradovi_prijatelji = | web_stranica = | bilješke = }} '''Florencia''' je [[općina]] od 168,346 [[Stanovništvo|stanovnika]]<ref name=city>{{cite web | url =https://www.citypopulation.de/en/colombia/caqueta/ | title =''Colombia: Caquetá Municipalities'' | accessdate =4.12.2022. | language=engleski | publisher=City population}}</ref> i [[grad]] od 147,939 [[Stanovništvo|st.]]<ref name=city/> na [[jug]]u [[Kolumbija|Kolumbije]] u [[Caquetá (departman)|Departmanu Caquetá]], čiji je [[glavni grad|administrativni centar]].<ref name=city/> == Geografija == Florencia leži na obroncima [[Istočni Kordiljeri (Kolumbija)|Kolumbijskih Istočnih Kordiljera]] duž rijeke [[Hacha (rijeka)|Hacha]]<ref name=his/>, na [[nadmorska visina|nadmorskoj visini]] od 242 [[metar|m]]<ref name=city/>, udaljen 549 [[km]] [[jugozapad]]no od [[Bogota|Bogote]]. == Historija == [[datoteka:AeroFlorencia.jpg|thumb|left|240px|[[Aerodrom]] Gustavo Artunduaga]] Florencia je novi grad, kog je [[1902]]. osnovao [[kapucini]]nski [[redovnik|fratar]] Doroteo de Pupiales. Kako leži na [[granica|granici]] [[aluvij]]alne [[Amazona|amazonske]] [[ravnica|ravnice]] danas ga zovu ''Kolumbijska [[vrata]] [[Amazona|Amazone]]''.<ref name=his>{{cite web | url =https://www.asocapitales.co/nueva/florencia/ | title =''Historia Florencia'' | accessdate =4.12.2022. | language =španjolski | publisher =Asocapitales }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Kako je od [[Bogota|Bogote]] udaljen 549 [[km]] prema [[jugozapad]]u, grad ima i [[aerodrom]] ''Gustavo Artunduaga Paredes'' ([[ICAO]]: ''SKFL'', [[IATA]]: ''FLA'') udaljen 5 [[jugoistok|jugoistočno]] od centra grada.<ref name=geo>{{cite web | url =https://skybrary.aero/airports/skfl | title =''Gustavo Artunduaga Paredes Airport'' | accessdate =4.12.2022. | language=engleski | publisher=Skybrary}}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Florencia (Caquetá)}} * [https://www.florencia-caqueta.gov.co/ ''Službene stranice grada''] {{es icon}} [[Kategorija:Gradovi u Kolumbiji]] {{geog-stub}} heisgrpvm9r35750s58yqg1xr0eq3xg 2 4676787 42587010 42586929 2026-05-03T14:29:31Z Zavičajac 76707 42587010 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard https://www.krnjeusa.net/tragovi-starih-naselja/5-arheolosko-nalaziste-u-vrtocu/ https://www.hbsume.ba/show_page/131/drvar-povijesni-podaci https://katera.news/lat/zaboravljeni-partizanski-spomen-kompleks-korcanica-na-grmecu https://www.dinarskogorje.com/klekova269a.html http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Novi%20Travnik_nekropola%20Bistro%20SR.pdf http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=18 [[File:Spomenik Medeno Polje.jpg|mini|desno|Spomenik u Medenom Polju]] '''Spomenik u Medenom Polju ''' podignut je u znak sjećanja i odavanja počasti ratnim naporima tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]]. Smješten je uz put [[Bosanski Petrovac]] - [[Bihać]] (izvorno nazvan Put [[AVNOJ]]-a) sa geografskim koordinatama: 44°34'18.5"N 16°17'23.1"E.<ref name="Aerodrom">{{Cite web |url= https://www.znaci.org/00003/687.htm |title= Slavko Ševo: Na partizanskom aerodromu |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 7 |accessdate= 9. 2. 2016}}</ref> [[File:Makljen – spomenik (2024) 03.jpg|thumb|Spomenik na Makljenu je svečano otvoren u novembru 1978.godine i dvije decenije bio je simbol [[Antifašizam|antifašizma]] i [[Narodnooslobodilačka borba|narodnooslobodilačke borbe]]]] '''Spomenik na Makljenu''' podignut je 1978. godine, opština [[Prozor (BiH)|Prozor]], [[Bosna i Hercegovina]]. Posvećen je [[Bitka na Neretvi|Bitki za ranjenike]] (Bitka na Neretvi) koja se dogodila 1943. godine, borbi i stradanju protiv Nijemaca, Italijana, četnika i ustaša uz kultni slogan „Prozor noćas mora pasti!“. Predstavlja vrhunsko [[Vajarstvo|skulptorsko]] djelo u regionalnom i internacionalnom kontekstu. Monumentalna skulptura, djelo bosanskohercegovačkog umjetnika [[Boško Kućanski|Boška Kućanskog]] stvoreno je da svjedoči važan trenutak antifašističke [[Narodnooslobodilačka borba|narodnooslobodilačke borbe]]. Proglašen je za [[nacionalni spomenik BiH]].<ref>{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3313 |title=Spomenik na Makljenu |work=kons.gov.ba |accessdate=13. 11. 2016 |archive-date=2016-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220094517/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3313 }}</ref> == Lokacija == Graditeljska cjelina se nalazi uz cestu Prozor - [[Gornji Vakuf|Gornji Vakuf,]] na vrhu planinskog prevoja [[Makljen]]a (1123 m/m). Od grada Prozora spomenik je udaljen 6,5 km vazdušne linije. Pristupa mu se sa sjeverozapada, kamenim stazama i stepenicama. Spomenik je nerijetko privlačio i brojne delegacije i zvaničnike svijeta da ga pohode i informišu se o njegovoj simbolici. Godine 1978. ovaj lokalitet posjetio i tadašnji princ Charles, princ od Walesa, aktuelni [[britanski]] kralj [[Charles III od Ujedinjenog Kraljevstva|Charles III]]. General britanske vojske u Drugom svjetskom ratu, sir [[Fitzroy Maclean]] upoznao ga je sa pojedinostima Bitke na Neretvi. koju je još 1969.godine ekranizirao [[Veljko Bulajić]]. == Opis spomenika == Spomenik pod imenom ''Pesnica'' zamišljen je kao nezadrživa snaga poleta partizanskih brigada koje su se probile kroz neprijateljski obruč i preko [[Neretva|Neretve]] prešle na slobodnu teritoriju. Skulptura spomeničkog kompleksa na Makljenu je amorfna sintetička forma - vještački kamen bijele boje dimenzija 12,40 x 16 x 11,20 m. U pogledu dinamike i izvora oblikovanja, skulptura baštini tradiciju vorticizama. Sasatavljena je od više formi koje tvore jedinstven, pokrenut i energiziran, skulptorski organizam. Motiv i inspiraciju u osmišljavanju izgleda spomenika, sam Kućanski je svojevremeno objašnjavao ovako: :''Sudbonosni događaji naše revolucije koji su se odigrali na prostorima oko Prozora, [[Jablanica|Jablanice]], Vilića Gumna, Pidriša, na Neretvi i Makljenu, u jednoj od najhumanijih bitaka u istoriji ratovanja za spas oko 4.000 ranjenika, poprimili su oblike legende u besprimjernom čovještvu i nesumnjivo predstavljaju snažan inspirativni podsticaj za stvaraoce iz bilo koje oblasti umjetnosti. Prilikom rješavanja konkursnog zadatka, pošao sam od prastarog narodnog običaja da se na puteve heroja polaže cvijeće. Zato se u tlocrtu mog rješenja nalazi vitalističko-cvijetna forma vanzemaljskih dimenzija koja je upisana na poprištu bitke kamenitog Makljena i u čijem se pupoljku nalazi omnifacijalni skulpturalni oblik kao simbol bitke i trijumfa nepobjedivog života.'' Konstruktivni sistem spomenika osmišljen je tako da glavni nosivi sistem predstavljaju unutarnji armirnobetonski okviri (skelet od stubova i greda sa međuspratnom armiranobetonskom pločom). U sredini objekta postavljena su dva ukrštena betonska platna za prijem horizontalnih sila uslijed vjetra i [[Seizmologija|seizmičkih]] uticaja. Na armaturnobetonske okvire vezan jeplašt objekta sastavljen od dva sloja - unutrašnji, armiranobetonski sloj minimalne debljine 12 cm i vanjski, bez armature debljine 8 cm. Armatura je u vanjskom sloju plašta izbjegnuta jer je na njemu naknadnim zahvatima postignuta sekundarna plastika. Prije razaranja unutrašnjost spomenika je bila razdijeljena u dva nivoa sa ulazom na zapadnoj strani.<ref name="cspomenik">{{Cite web |url= https://balkans.aljazeera.net/teme/2018/9/3/nacionalni-spomenik-ili-ruglo-na-makljenu |title= Nacionalni spomenik ili ruglo na Makljenu |work= balkans.aljazeera.net |accessdate= 30. april 2026.}}</ref> == Danas == Danas, više od dvadeset godina od raspada Jugoslavije, na Makljenu su ostale samo betonske konstrukcije od spomenika, tragovi izletišta, zarasle staze, gdje su se svakog [[Dan borca|4.jula]] okupljali narodi Jugoslavije i veselili uz pjesmu. Danas je taj planinski prevoj koji se nalazi između [[Gornji Vakuf|Gornjeg Vakufa]] i Prozora zaboravljen. Spomenik je miniran 2000-te godine i za taj čin niko nije odgovarao. [[File:Bihac 1984 Partisan plane.jpg|mini|lijevo|DC-3, kao dio spomenika]] [[File:Bihac Partisan Monument 1982.jpeg|mini|lijevo|Natpisna ploča kod aviona]] === Drugi dio spomenika === Nekoliko godina kasnije, 1980. godine, uz navedeni spomenik postavljen je vojni transportni avion Douglas C-47 Skytrain (DC-3), koji je tokom Drugog svjetskog rata koristilo partizansko vazduhoplovstvo. Avion je doletieo iz [[Niš]]a, [[Srbija]], u julu 1971. godine. Za njega je izgrađen i svečani postament. Avion, smješten na padini brda Samograd okrenut prema zračnoj luci, bio je otvoren za javnost za istraživanje, proučavanje i obilazak. Na jednoj od [[beton]]skih platformi za sletni trap aviona, izvorno je postavljena ugravirana metalna ploča sa natpisom.<ref name="Petrovac u Nob">{{Cite web |url= https://www.znaci.org/00003/687.htm |title= Dimitrije Kovijanić: NA AERODROMU KOD BOSANSKOG PETROVCA |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 7 |accessdate= 9. april 2026.}}</ref> === Kasnije === Tokom perioda Jugoslavije, ovaj spomenik avionu i istoriji vazduhoplpvstva na lokalitetu Medeno Polje smatrani su toliko značajnima da je lokalitet prikazan u epizodi poznate jugoslavenske putopisne emisije "Karavan" iz 1972. godine, koju je vodio Milan Kovačević. Svake godine, 27-og jula, na aerodromu se odvijala proslava [[Dan ustanka naroda Bosne i Hercegovine|Dana ustanka u Bosni i Hercegovini]]. Režiser [[Hajrudin Krvavac]] snimio je 1979. godine film "Partizanska eskadrila" inspirisan događajima na aerodromu Medeno Polje tokom Drugog svjetskog rata.<ref name="Aerod">{{Cite web |url= https://historija.info/medeno-polje-spomenik-partizanskoj-eskadrili/ |title= MEDENO POLJE – spomenik partizanskoj eskadrili |work= historija.info - 21.avgust 2023. |accessdate= 9. april 2026}}</ref> Poslije [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] spomenik je počeo da se urušava i ne održava se aktivno. Godine 1996. avion je uništen eksplozivom, a dijelove prodati kao odpad. Uskoro je uništen i ostatak memorijalnog kompleksa. Ugravirana metalna ploča s natpisom je ukradena. Nema dokaza o redovitim posjetiteljima niti ikakvih naznaka da se ovdje još održavaju bilo kakvi komemorativni ili memorijalni događaji.<ref name="AeNebriga">{{Cite web |url= https://www.oslobodjenje.ba/dosjei/teme/foto-propadaju-simboli-antifasizma-svjedoci-jednog-vremena-u-raljama-nacionalista-1077290/ |title= Propadaju simboli antifašizma |work= www.oslobodjenje.ba - 21.avgust 2023. |accessdate= 9. april 2026.}}</ref> == Izvori == {{Reflista|2}} [[Kategorija:Bosanski Petrovac u Narodnooslobodilačkoj borbi] [Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Bosni i Hercegovini] 6zc2m8pc2bmnwaub7bsy7af23uj2k95 42587011 42587010 2026-05-03T14:31:33Z Zavičajac 76707 42587011 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard https://www.krnjeusa.net/tragovi-starih-naselja/5-arheolosko-nalaziste-u-vrtocu/ https://www.hbsume.ba/show_page/131/drvar-povijesni-podaci https://katera.news/lat/zaboravljeni-partizanski-spomen-kompleks-korcanica-na-grmecu https://www.dinarskogorje.com/klekova269a.html http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Novi%20Travnik_nekropola%20Bistro%20SR.pdf http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=18 [[File:Spomenik Medeno Polje.jpg|mini|desno|Spomenik u Medenom Polju]] '''Spomenik u Medenom Polju ''' podignut je u znak sjećanja i odavanja počasti ratnim naporima tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]]. Smješten je uz put [[Bosanski Petrovac]] - [[Bihać]] (izvorno nazvan Put [[AVNOJ]]-a) sa geografskim koordinatama: 44°34'18.5"N 16°17'23.1"E.<ref name="Aerodrom">{{Cite web |url= https://www.znaci.org/00003/687.htm |title= Slavko Ševo: Na partizanskom aerodromu |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 7 |accessdate= 9. 2. 2016}}</ref> [[File:Makljen – spomenik (2024) 03.jpg|thumb|Spomenik na Makljenu je svečano otvoren u novembru 1978.godine i dvije decenije bio je simbol [[Antifašizam|antifašizma]] i [[Narodnooslobodilačka borba|narodnooslobodilačke borbe]]]] '''Spomenik na Makljenu''' podignut je 1978. godine, opština [[Prozor (BiH)|Prozor]], [[Bosna i Hercegovina]]. Posvećen je [[Bitka na Neretvi|Bitki za ranjenike]] (Bitka na Neretvi) koja se dogodila 1943. godine, borbi i stradanju protiv Nijemaca, Italijana, četnika i ustaša uz kultni slogan „Prozor noćas mora pasti!“. Predstavlja vrhunsko [[Vajarstvo|skulptorsko]] djelo u regionalnom i internacionalnom kontekstu. Monumentalna skulptura, djelo bosanskohercegovačkog umjetnika [[Boško Kućanski|Boška Kućanskog]] stvoreno je da svjedoči važan trenutak antifašističke [[Narodnooslobodilačka borba|narodnooslobodilačke borbe]]. Proglašen je za [[nacionalni spomenik BiH]].<ref>{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3313 |title=Spomenik na Makljenu |work=kons.gov.ba |accessdate=13. 11. 2016 |archive-date=2016-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220094517/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3313 }}</ref> == Lokacija == Graditeljska cjelina se nalazi uz cestu Prozor - [[Gornji Vakuf|Gornji Vakuf,]] na vrhu planinskog prevoja [[Makljen]]a (1123 m/m). Od grada Prozora spomenik je udaljen 6,5 km vazdušne linije. Pristupa mu se sa sjeverozapada, kamenim stazama i stepenicama. Spomenik je nerijetko privlačio i brojne delegacije i zvaničnike svijeta da ga pohode i informišu se o njegovoj simbolici. Godine 1978. ovaj lokalitet posjetio i tadašnji princ Charles, princ od Walesa, aktuelni [[britanski]] kralj [[Charles III od Ujedinjenog Kraljevstva|Charles III]]. General britanske vojske u Drugom svjetskom ratu, sir [[Fitzroy Maclean]] upoznao ga je sa pojedinostima [[Bitka na Neretvi (film)|Bitke na Neretvi]] koju je još 1969.godine ekranizirao [[Veljko Bulajić]]. == Opis spomenika == Spomenik pod imenom ''Pesnica'' zamišljen je kao nezadrživa snaga poleta partizanskih brigada koje su se probile kroz neprijateljski obruč i preko [[Neretva|Neretve]] prešle na slobodnu teritoriju. Skulptura spomeničkog kompleksa na Makljenu je amorfna sintetička forma - vještački kamen bijele boje dimenzija 12,40 x 16 x 11,20 m. U pogledu dinamike i izvora oblikovanja, skulptura baštini tradiciju vorticizama. Sasatavljena je od više formi koje tvore jedinstven, pokrenut i energiziran, skulptorski organizam. Motiv i inspiraciju u osmišljavanju izgleda spomenika, sam Kućanski je svojevremeno objašnjavao ovako: :''Sudbonosni događaji naše revolucije koji su se odigrali na prostorima oko Prozora, [[Jablanica|Jablanice]], Vilića Gumna, Pidriša, na Neretvi i Makljenu, u jednoj od najhumanijih bitaka u istoriji ratovanja za spas oko 4.000 ranjenika, poprimili su oblike legende u besprimjernom čovještvu i nesumnjivo predstavljaju snažan inspirativni podsticaj za stvaraoce iz bilo koje oblasti umjetnosti. Prilikom rješavanja konkursnog zadatka, pošao sam od prastarog narodnog običaja da se na puteve heroja polaže cvijeće. Zato se u tlocrtu mog rješenja nalazi vitalističko-cvijetna forma vanzemaljskih dimenzija koja je upisana na poprištu bitke kamenitog Makljena i u čijem se pupoljku nalazi omnifacijalni skulpturalni oblik kao simbol bitke i trijumfa nepobjedivog života.'' Konstruktivni sistem spomenika osmišljen je tako da glavni nosivi sistem predstavljaju unutarnji armirnobetonski okviri (skelet od stubova i greda sa međuspratnom armiranobetonskom pločom). U sredini objekta postavljena su dva ukrštena betonska platna za prijem horizontalnih sila uslijed vjetra i [[Seizmologija|seizmičkih]] uticaja. Na armaturnobetonske okvire vezan jeplašt objekta sastavljen od dva sloja - unutrašnji, armiranobetonski sloj minimalne debljine 12 cm i vanjski, bez armature debljine 8 cm. Armatura je u vanjskom sloju plašta izbjegnuta jer je na njemu naknadnim zahvatima postignuta sekundarna plastika. Prije razaranja unutrašnjost spomenika je bila razdijeljena u dva nivoa sa ulazom na zapadnoj strani.<ref name="cspomenik">{{Cite web |url= https://balkans.aljazeera.net/teme/2018/9/3/nacionalni-spomenik-ili-ruglo-na-makljenu |title= Nacionalni spomenik ili ruglo na Makljenu |work= balkans.aljazeera.net |accessdate= 30. april 2026.}}</ref> == Danas == Danas, više od dvadeset godina od raspada Jugoslavije, na Makljenu su ostale samo betonske konstrukcije od spomenika, tragovi izletišta, zarasle staze, gdje su se svakog [[Dan borca|4.jula]] okupljali narodi Jugoslavije i veselili uz pjesmu. Danas je taj planinski prevoj koji se nalazi između [[Gornji Vakuf|Gornjeg Vakufa]] i Prozora zaboravljen. Spomenik je miniran 2000-te godine i za taj čin niko nije odgovarao. [[File:Bihac 1984 Partisan plane.jpg|mini|lijevo|DC-3, kao dio spomenika]] [[File:Bihac Partisan Monument 1982.jpeg|mini|lijevo|Natpisna ploča kod aviona]] === Drugi dio spomenika === Nekoliko godina kasnije, 1980. godine, uz navedeni spomenik postavljen je vojni transportni avion Douglas C-47 Skytrain (DC-3), koji je tokom Drugog svjetskog rata koristilo partizansko vazduhoplovstvo. Avion je doletieo iz [[Niš]]a, [[Srbija]], u julu 1971. godine. Za njega je izgrađen i svečani postament. Avion, smješten na padini brda Samograd okrenut prema zračnoj luci, bio je otvoren za javnost za istraživanje, proučavanje i obilazak. Na jednoj od [[beton]]skih platformi za sletni trap aviona, izvorno je postavljena ugravirana metalna ploča sa natpisom.<ref name="Petrovac u Nob">{{Cite web |url= https://www.znaci.org/00003/687.htm |title= Dimitrije Kovijanić: NA AERODROMU KOD BOSANSKOG PETROVCA |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 7 |accessdate= 9. april 2026.}}</ref> === Kasnije === Tokom perioda Jugoslavije, ovaj spomenik avionu i istoriji vazduhoplpvstva na lokalitetu Medeno Polje smatrani su toliko značajnima da je lokalitet prikazan u epizodi poznate jugoslavenske putopisne emisije "Karavan" iz 1972. godine, koju je vodio Milan Kovačević. Svake godine, 27-og jula, na aerodromu se odvijala proslava [[Dan ustanka naroda Bosne i Hercegovine|Dana ustanka u Bosni i Hercegovini]]. Režiser [[Hajrudin Krvavac]] snimio je 1979. godine film "Partizanska eskadrila" inspirisan događajima na aerodromu Medeno Polje tokom Drugog svjetskog rata.<ref name="Aerod">{{Cite web |url= https://historija.info/medeno-polje-spomenik-partizanskoj-eskadrili/ |title= MEDENO POLJE – spomenik partizanskoj eskadrili |work= historija.info - 21.avgust 2023. |accessdate= 9. april 2026}}</ref> Poslije [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] spomenik je počeo da se urušava i ne održava se aktivno. Godine 1996. avion je uništen eksplozivom, a dijelove prodati kao odpad. Uskoro je uništen i ostatak memorijalnog kompleksa. Ugravirana metalna ploča s natpisom je ukradena. Nema dokaza o redovitim posjetiteljima niti ikakvih naznaka da se ovdje još održavaju bilo kakvi komemorativni ili memorijalni događaji.<ref name="AeNebriga">{{Cite web |url= https://www.oslobodjenje.ba/dosjei/teme/foto-propadaju-simboli-antifasizma-svjedoci-jednog-vremena-u-raljama-nacionalista-1077290/ |title= Propadaju simboli antifašizma |work= www.oslobodjenje.ba - 21.avgust 2023. |accessdate= 9. april 2026.}}</ref> == Izvori == {{Reflista|2}} [[Kategorija:Bosanski Petrovac u Narodnooslobodilačkoj borbi] [Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Bosni i Hercegovini] iuleuutegt9wq21yeaxr08ka4ikd7g5 42587194 42587011 2026-05-03T18:41:00Z Zavičajac 76707 42587194 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard https://www.krnjeusa.net/tragovi-starih-naselja/5-arheolosko-nalaziste-u-vrtocu/ https://www.hbsume.ba/show_page/131/drvar-povijesni-podaci https://katera.news/lat/zaboravljeni-partizanski-spomen-kompleks-korcanica-na-grmecu https://www.dinarskogorje.com/klekova269a.html http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Novi%20Travnik_nekropola%20Bistro%20SR.pdf http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=18 [[File:Spomenik Medeno Polje.jpg|mini|desno|Spomenik u Medenom Polju]] '''Spomenik u Medenom Polju ''' podignut je u znak sjećanja i odavanja počasti ratnim naporima tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]]. Smješten je uz put [[Bosanski Petrovac]] - [[Bihać]] (izvorno nazvan Put [[AVNOJ]]-a) sa geografskim koordinatama: 44°34'18.5"N 16°17'23.1"E.<ref name="Aerodrom">{{Cite web |url= https://www.znaci.org/00003/687.htm |title= Slavko Ševo: Na partizanskom aerodromu |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 7 |accessdate= 9. 2. 2016}}</ref> [[File:Makljen – spomenik (2024) 03.jpg|thumb|Spomenik na Makljenu je svečano otvoren u novembru 1978.godine i dvije decenije bio je simbol [[Antifašizam|antifašizma]] i [[Narodnooslobodilačka borba|narodnooslobodilačke borbe]]]] '''Spomenik na Makljenu''' podignut je 1978. godine, opština [[Prozor (BiH)|Prozor]], [[Bosna i Hercegovina]]. Posvećen je [[Bitka na Neretvi|Bitki za ranjenike]] (Bitka na Neretvi) koja se dogodila 1943. godine, borbi i stradanju protiv Nijemaca, Italijana, četnika i ustaša uz kultni slogan „Prozor noćas mora pasti!“. Predstavlja vrhunsko [[Vajarstvo|skulptorsko]] djelo u regionalnom i internacionalnom kontekstu. Monumentalna skulptura, djelo bosanskohercegovačkog umjetnika [[Boško Kućanski|Boška Kućanskog]] stvoreno je da svjedoči važan trenutak antifašističke [[Narodnooslobodilačka borba|narodnooslobodilačke borbe]]. Proglašen je za [[nacionalni spomenik BiH]].<ref>{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3313 |title=Spomenik na Makljenu |work=kons.gov.ba |accessdate=13. 11. 2016 |archive-date=2016-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220094517/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3313 }}</ref> == Lokacija == Graditeljska cjelina se nalazi uz cestu Prozor - [[Gornji Vakuf|Gornji Vakuf,]] na vrhu planinskog prevoja [[Makljen]]a (1123 m/m). Od grada Prozora spomenik je udaljen 6,5 km vazdušne linije. Pristupa mu se sa sjeverozapada, kamenim stazama i stepenicama. Spomenik je nerijetko privlačio i brojne delegacije i zvaničnike svijeta da ga pohode i informišu se o njegovoj simbolici. Godine 1978. ovaj lokalitet posjetio i tadašnji princ Charles, princ od Walesa, aktuelni [[britanski]] kralj [[Charles III od Ujedinjenog Kraljevstva|Charles III]]. General britanske vojske u Drugom svjetskom ratu, sir [[Fitzroy Maclean]] upoznao ga je sa pojedinostima [[Bitka na Neretvi (film)|Bitke na Neretvi]] koju je još 1969.godine ekranizirao [[Veljko Bulajić]]. == Opis spomenika == Spomenik pod imenom ''Pesnica'' zamišljen je kao nezadrživa snaga poleta partizanskih brigada koje su se probile kroz neprijateljski obruč i preko [[Neretva|Neretve]] prešle na slobodnu teritoriju. Skulptura spomeničkog kompleksa na Makljenu je amorfna sintetička forma - vještački kamen bijele boje dimenzija 12,40 x 16 x 11,20 m. U pogledu dinamike i izvora oblikovanja, skulptura baštini tradiciju vorticizama. Sasatavljena je od više formi koje tvore jedinstven, pokrenut i energiziran, skulptorski organizam. Motiv i inspiraciju u osmišljavanju izgleda spomenika, sam Kućanski je svojevremeno objašnjavao ovako: :''Sudbonosni događaji naše revolucije koji su se odigrali na prostorima oko Prozora, [[Jablanica|Jablanice]], Vilića Gumna, Pidriša, na Neretvi i Makljenu, u jednoj od najhumanijih bitaka u istoriji ratovanja za spas oko 4.000 ranjenika, poprimili su oblike legende u besprimjernom čovještvu i nesumnjivo predstavljaju snažan inspirativni podsticaj za stvaraoce iz bilo koje oblasti umjetnosti. Prilikom rješavanja konkursnog zadatka, pošao sam od prastarog narodnog običaja da se na puteve heroja polaže cvijeće. Zato se u tlocrtu mog rješenja nalazi vitalističko-cvijetna forma vanzemaljskih dimenzija koja je upisana na poprištu bitke kamenitog Makljena i u čijem se pupoljku nalazi omnifacijalni skulpturalni oblik kao simbol bitke i trijumfa nepobjedivog života.'' Konstruktivni sistem spomenika osmišljen je tako da glavni nosivi sistem predstavljaju unutarnji armirnobetonski okviri (skelet od stubova i greda sa međuspratnom armiranobetonskom pločom). U sredini objekta postavljena su dva ukrštena betonska platna za prijem horizontalnih sila uslijed vjetra i [[Seizmologija|seizmičkih]] uticaja. Na armaturnobetonske okvire vezan jeplašt objekta sastavljen od dva sloja - unutrašnji, armiranobetonski sloj minimalne debljine 12 cm i vanjski, bez armature debljine 8 cm. Armatura je u vanjskom sloju plašta izbjegnuta jer je na njemu naknadnim zahvatima postignuta sekundarna plastika. Prije razaranja unutrašnjost spomenika je bila razdijeljena u dva nivoa sa ulazom na zapadnoj strani.<ref name="cspomenik">{{Cite web |url= https://balkans.aljazeera.net/teme/2018/9/3/nacionalni-spomenik-ili-ruglo-na-makljenu |title= Nacionalni spomenik ili ruglo na Makljenu |work= balkans.aljazeera.net |accessdate= 30. april 2026.}}</ref> == Danas == Danas, više od dvadeset godina od raspada Jugoslavije, na Makljenu su ostale samo betonske konstrukcije od spomenika, tragovi izletišta, zarasle staze, gdje su se svakog [[Dan borca|4.jula]] okupljali narodi Jugoslavije i veselili uz pjesmu. Danas je taj planinski prevoj koji se nalazi između [[Gornji Vakuf|Gornjeg Vakufa]] i Prozora zaboravljen. Spomenik je miniran 2000-te godine i za taj čin niko nije odgovarao. === Nacionalni spomenik === Komisija (Povjerenstvo) za nacionalne spomenike Bosne i Hercegovine je na svojoj redovnoj sjednici održanoj 26. oktobra 2010.godine, - 22 godine nakon izgradnje i 10 godina nakon miniranja – donijela Odluku po kojoj se Graditeljska cjelina – Spomenik na Makljenu, proglašava nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine, što uključuje sam spomenik, prilazne staze i okolne livade. U Odluci se dalje navodi kako nacionalni spomenik podliježe pod mjere zaštite i rehabilitacije, utvrđene Zakonom te kako je Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika BiH dužna utvrditi tehničke uslove i obezbijediti finansijska sredstva za izradu i postavljanje informacione ploče sa podacima o spomeniku. Naznačeno je i niz drugih mjera i aktivnosti koje bi u konačnici rezultirale obnovom spomenika i njegovim vraćanjem u prvobitno stanje. Međutim, spomenik je i danas, 16 godina nakon proglašenja nacionalnim, u stanju u kakvom je ostao nakon miniranja. Nema informacione table niti bilo čega što ukazuje na to da je poduzeta bilo kakva aktivnost, navedena u Odluci. [[File:Bihac 1984 Partisan plane.jpg|mini|lijevo|DC-3, kao dio spomenika]] [[File:Bihac Partisan Monument 1982.jpeg|mini|lijevo|Natpisna ploča kod aviona]] === Drugi dio spomenika === Nekoliko godina kasnije, 1980. godine, uz navedeni spomenik postavljen je vojni transportni avion Douglas C-47 Skytrain (DC-3), koji je tokom Drugog svjetskog rata koristilo partizansko vazduhoplovstvo. Avion je doletieo iz [[Niš]]a, [[Srbija]], u julu 1971. godine. Za njega je izgrađen i svečani postament. Avion, smješten na padini brda Samograd okrenut prema zračnoj luci, bio je otvoren za javnost za istraživanje, proučavanje i obilazak. Na jednoj od [[beton]]skih platformi za sletni trap aviona, izvorno je postavljena ugravirana metalna ploča sa natpisom.<ref name="Petrovac u Nob">{{Cite web |url= https://www.znaci.org/00003/687.htm |title= Dimitrije Kovijanić: NA AERODROMU KOD BOSANSKOG PETROVCA |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 7 |accessdate= 9. april 2026.}}</ref> === Kasnije === Tokom perioda Jugoslavije, ovaj spomenik avionu i istoriji vazduhoplpvstva na lokalitetu Medeno Polje smatrani su toliko značajnima da je lokalitet prikazan u epizodi poznate jugoslavenske putopisne emisije "Karavan" iz 1972. godine, koju je vodio Milan Kovačević. Svake godine, 27-og jula, na aerodromu se odvijala proslava [[Dan ustanka naroda Bosne i Hercegovine|Dana ustanka u Bosni i Hercegovini]]. Režiser [[Hajrudin Krvavac]] snimio je 1979. godine film "Partizanska eskadrila" inspirisan događajima na aerodromu Medeno Polje tokom Drugog svjetskog rata.<ref name="Aerod">{{Cite web |url= https://historija.info/medeno-polje-spomenik-partizanskoj-eskadrili/ |title= MEDENO POLJE – spomenik partizanskoj eskadrili |work= historija.info - 21.avgust 2023. |accessdate= 9. april 2026}}</ref> Poslije [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] spomenik je počeo da se urušava i ne održava se aktivno. Godine 1996. avion je uništen eksplozivom, a dijelove prodati kao odpad. Uskoro je uništen i ostatak memorijalnog kompleksa. Ugravirana metalna ploča s natpisom je ukradena. Nema dokaza o redovitim posjetiteljima niti ikakvih naznaka da se ovdje još održavaju bilo kakvi komemorativni ili memorijalni događaji.<ref name="AeNebriga">{{Cite web |url= https://www.oslobodjenje.ba/dosjei/teme/foto-propadaju-simboli-antifasizma-svjedoci-jednog-vremena-u-raljama-nacionalista-1077290/ |title= Propadaju simboli antifašizma |work= www.oslobodjenje.ba - 21.avgust 2023. |accessdate= 9. april 2026.}}</ref> == Izvori == {{Reflista|2}} [[Kategorija:Bosanski Petrovac u Narodnooslobodilačkoj borbi] [Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Bosni i Hercegovini] ckal3defxrdf60rf9dsg4ptqqzp88cb 42587217 42587194 2026-05-03T20:33:06Z Zavičajac 76707 42587217 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard https://www.krnjeusa.net/tragovi-starih-naselja/5-arheolosko-nalaziste-u-vrtocu/ https://www.hbsume.ba/show_page/131/drvar-povijesni-podaci https://katera.news/lat/zaboravljeni-partizanski-spomen-kompleks-korcanica-na-grmecu https://www.dinarskogorje.com/klekova269a.html http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Novi%20Travnik_nekropola%20Bistro%20SR.pdf http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=18 [[File:Spomenik Medeno Polje.jpg|mini|desno|Spomenik u Medenom Polju]] '''Spomenik u Medenom Polju ''' podignut je u znak sjećanja i odavanja počasti ratnim naporima tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]]. Smješten je uz put [[Bosanski Petrovac]] - [[Bihać]] (izvorno nazvan Put [[AVNOJ]]-a) sa geografskim koordinatama: 44°34'18.5"N 16°17'23.1"E.<ref name="Aerodrom">{{Cite web |url= https://www.znaci.org/00003/687.htm |title= Slavko Ševo: Na partizanskom aerodromu |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 7 |accessdate= 9. 2. 2016}}</ref> [[File:Makljen – spomenik (2024) 03.jpg|thumb|Spomenik na Makljenu je svečano otvoren u novembru 1978.godine i dvije decenije bio je simbol [[Antifašizam|antifašizma]] i [[Narodnooslobodilačka borba|narodnooslobodilačke borbe]]]] '''Spomenik na Makljenu''' podignut je 1978. godine, opština [[Prozor (BiH)|Prozor]], [[Bosna i Hercegovina]]. Posvećen je [[Bitka na Neretvi|Bitki za ranjenike]] (Bitka na Neretvi) koja se dogodila 1943. godine, borbi i stradanju protiv Nijemaca, Italijana, četnika i ustaša uz kultni slogan „Prozor noćas mora pasti!“. Predstavlja vrhunsko [[Vajarstvo|skulptorsko]] djelo u regionalnom i internacionalnom kontekstu. Monumentalna skulptura, djelo bosanskohercegovačkog umjetnika [[Boško Kućanski|Boška Kućanskog]] stvoreno je da svjedoči važan trenutak antifašističke [[Narodnooslobodilačka borba|narodnooslobodilačke borbe]]. Proglašen je za [[nacionalni spomenik BiH]].<ref>{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3313 |title=Spomenik na Makljenu |work=kons.gov.ba |accessdate=13. 11. 2016 |archive-date=2016-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220094517/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3313 }}</ref> == Lokacija == Graditeljska cjelina se nalazi uz cestu Prozor - [[Gornji Vakuf|Gornji Vakuf,]] na vrhu planinskog prevoja [[Makljen]]a (1123 m/m). Od grada Prozora spomenik je udaljen 6,5 km vazdušne linije. Pristupa mu se sa sjeverozapada, kamenim stazama i stepenicama. Spomenik je nerijetko privlačio i brojne delegacije i zvaničnike svijeta da ga pohode i informišu se o njegovoj simbolici. Godine 1978. ovaj lokalitet posjetio i tadašnji princ Charles, princ od Walesa, aktuelni [[britanski]] kralj [[Charles III od Ujedinjenog Kraljevstva|Charles III]]. General britanske vojske u Drugom svjetskom ratu, sir [[Fitzroy Maclean]] upoznao ga je sa pojedinostima [[Bitka na Neretvi (film)|Bitke na Neretvi]] koju je još 1969.godine ekranizirao [[Veljko Bulajić]]. == Opis spomenika == Spomenik pod imenom ''Pesnica'' zamišljen je kao nezadrživa snaga poleta partizanskih brigada koje su se probile kroz neprijateljski obruč i preko [[Neretva|Neretve]] prešle na slobodnu teritoriju. Skulptura spomeničkog kompleksa na Makljenu je amorfna sintetička forma - vještački kamen bijele boje dimenzija 12,40 x 16 x 11,20 m. U pogledu dinamike i izvora oblikovanja, skulptura baštini tradiciju vorticizama. Sasatavljena je od više formi koje tvore jedinstven, pokrenut i energiziran, skulptorski organizam. Motiv i inspiraciju u osmišljavanju izgleda spomenika, sam Kućanski je svojevremeno objašnjavao ovako: :''Sudbonosni događaji naše revolucije koji su se odigrali na prostorima oko Prozora, [[Jablanica|Jablanice]], Vilića Gumna, Pidriša, na Neretvi i Makljenu, u jednoj od najhumanijih bitaka u istoriji ratovanja za spas oko 4.000 ranjenika, poprimili su oblike legende u besprimjernom čovještvu i nesumnjivo predstavljaju snažan inspirativni podsticaj za stvaraoce iz bilo koje oblasti umjetnosti. Prilikom rješavanja konkursnog zadatka, pošao sam od prastarog narodnog običaja da se na puteve heroja polaže cvijeće. Zato se u tlocrtu mog rješenja nalazi vitalističko-cvijetna forma vanzemaljskih dimenzija koja je upisana na poprištu bitke kamenitog Makljena i u čijem se pupoljku nalazi omnifacijalni skulpturalni oblik kao simbol bitke i trijumfa nepobjedivog života.'' Konstruktivni sistem spomenika osmišljen je tako da glavni nosivi sistem predstavljaju unutarnji armirnobetonski okviri (skelet od stubova i greda sa međuspratnom armiranobetonskom pločom). U sredini objekta postavljena su dva ukrštena betonska platna za prijem horizontalnih sila uslijed vjetra i [[Seizmologija|seizmičkih]] uticaja. Na armaturnobetonske okvire vezan jeplašt objekta sastavljen od dva sloja - unutrašnji, armiranobetonski sloj minimalne debljine 12 cm i vanjski, bez armature debljine 8 cm. Armatura je u vanjskom sloju plašta izbjegnuta jer je na njemu naknadnim zahvatima postignuta sekundarna plastika. Prije razaranja unutrašnjost spomenika je bila razdijeljena u dva nivoa sa ulazom na zapadnoj strani.<ref name="cspomenik">{{Cite web |url= https://balkans.aljazeera.net/teme/2018/9/3/nacionalni-spomenik-ili-ruglo-na-makljenu |title= Nacionalni spomenik ili ruglo na Makljenu |work= balkans.aljazeera.net |accessdate= 30. april 2026.}}</ref> S pojavom jugoslavenskih ratova i razgradnjom jugoslavenske države, mjesto i spomenik počeli su zapuštati i propadati. Situacija za kompleks spomenika bila je posebno nestabilna jer se nalazio neposredno blizu raskrižja bojišnica snaga VRS, HVO i ARBiH. Međutim, unatoč blizini sukoba, spomenik je preživio Bosanski rat. Ipak, u Bosni nakon 'Daytonskog sporazuma', situacija oko planina Raduša još uvijek nije bila potpuno riješena. Stoga je 1998. godine vojna mirovna jedinica pod vodstvom NATO-a sastavljena od britanskih vojnika bila stacionirana kod spomenika na Makljen Passu kako bi osigurala područje (Fotografija 7). Međutim, mirovnjaci su povučeni s te pozicije do sredine 1998. S obzirom da je kompleks spomenika sada bio nenastanjen, sredinom studenog 2000. skupina vandala ušla je na mjesto i upotrijebila dinamit kako bi potpuno uništila pročelje skulpture. Točni razlozi ovog vandalizma i tko ga je počinio još uvijek nisu utvrđeni. Od spomenika je ostao samo njegov unutarnji strukturni armiranobetonski kostur. Može se pretpostaviti da su mnoge ploče, plakati i interpretativni znakovi nekada postojali prije nego što je ovaj spomenik ovdje u Makljenu propao. Međutim, trenutno su sve takve ploče i gravure ukradene, uklonjene ili uništene. Do sada još nisam pronašao nikakve zapise, fotografije, dokumente ili druge materijale koji bi mogli povezati natpise koje su te ploče ili znakovi nekada sadržavali. Danas su ruševine i ostaci ovog memorijalnog kompleksa prekriveni raznim grafitima i vandalizmom. Jedan značajan primjer koji sam pronašao na ruševinama (Slajd 1) bio je, preveden s bosanskog na engleski: Ovaj stih je igra riječi na pjesmu benda Mostar Sevdah Reunion iz 2003. godine pod nazivom 'Čudna jada od Mostara grada', što znači "Kakva čudna bijeda iz grada Mostara". Čini se da ovaj grafit jasno povezuje razaranje u Mostaru i uništenje ovog spomenika na planini Makljen, blizu Prozara. Osim toga, pronašao sam i neke fašističke i hrvatske nacionalističke simbole (naciste i ustaše) ispisane sprejem na uništenoj građevini (Slajd 2), što me navodi na zaključak da možda još uvijek postoje duboke etničke/političke napetosti lokalnog stanovništva prema ovom spomeniku. Na kraju, mnogi drugi mirniji primjeri grafita mogu se vidjeti po lokalitetu (slajdovi 3, 4 i 5). == Danas == Danas, više od dvadeset godina od raspada Jugoslavije, na Makljenu su ostale samo betonske konstrukcije od spomenika, tragovi izletišta, zarasle staze, gdje su se svakog [[Dan borca|4.jula]] okupljali narodi Jugoslavije i veselili uz pjesmu. Danas je taj planinski prevoj koji se nalazi između [[Gornji Vakuf|Gornjeg Vakufa]] i Prozora zaboravljen. Spomenik je miniran 2000-te godine i za taj čin niko nije odgovarao. === Nacionalni spomenik === Komisija (Povjerenstvo) za nacionalne spomenike Bosne i Hercegovine je na svojoj redovnoj sjednici održanoj 26. oktobra 2010.godine, - 22 godine nakon izgradnje i 10 godina nakon miniranja – donijela Odluku po kojoj se Graditeljska cjelina – Spomenik na Makljenu, proglašava nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine, što uključuje sam spomenik, prilazne staze i okolne livade. U Odluci se dalje navodi kako nacionalni spomenik podliježe pod mjere zaštite i rehabilitacije, utvrđene Zakonom te kako je Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika BiH dužna utvrditi tehničke uslove i obezbijediti finansijska sredstva za izradu i postavljanje informacione ploče sa podacima o spomeniku. Naznačeno je i niz drugih mjera i aktivnosti koje bi u konačnici rezultirale obnovom spomenika i njegovim vraćanjem u prvobitno stanje. Međutim, spomenik je i danas, 16 godina nakon proglašenja nacionalnim, u stanju u kakvom je ostao nakon miniranja. Nema informacione table niti bilo čega što ukazuje na to da je poduzeta bilo kakva aktivnost, navedena u Odluci. [[File:Bihac 1984 Partisan plane.jpg|mini|lijevo|DC-3, kao dio spomenika]] [[File:Bihac Partisan Monument 1982.jpeg|mini|lijevo|Natpisna ploča kod aviona]] === Drugi dio spomenika === Nekoliko godina kasnije, 1980. godine, uz navedeni spomenik postavljen je vojni transportni avion Douglas C-47 Skytrain (DC-3), koji je tokom Drugog svjetskog rata koristilo partizansko vazduhoplovstvo. Avion je doletieo iz [[Niš]]a, [[Srbija]], u julu 1971. godine. Za njega je izgrađen i svečani postament. Avion, smješten na padini brda Samograd okrenut prema zračnoj luci, bio je otvoren za javnost za istraživanje, proučavanje i obilazak. Na jednoj od [[beton]]skih platformi za sletni trap aviona, izvorno je postavljena ugravirana metalna ploča sa natpisom.<ref name="Petrovac u Nob">{{Cite web |url= https://www.znaci.org/00003/687.htm |title= Dimitrije Kovijanić: NA AERODROMU KOD BOSANSKOG PETROVCA |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 7 |accessdate= 9. april 2026.}}</ref> === Kasnije === Tokom perioda Jugoslavije, ovaj spomenik avionu i istoriji vazduhoplpvstva na lokalitetu Medeno Polje smatrani su toliko značajnima da je lokalitet prikazan u epizodi poznate jugoslavenske putopisne emisije "Karavan" iz 1972. godine, koju je vodio Milan Kovačević. Svake godine, 27-og jula, na aerodromu se odvijala proslava [[Dan ustanka naroda Bosne i Hercegovine|Dana ustanka u Bosni i Hercegovini]]. Režiser [[Hajrudin Krvavac]] snimio je 1979. godine film "Partizanska eskadrila" inspirisan događajima na aerodromu Medeno Polje tokom Drugog svjetskog rata.<ref name="Aerod">{{Cite web |url= https://historija.info/medeno-polje-spomenik-partizanskoj-eskadrili/ |title= MEDENO POLJE – spomenik partizanskoj eskadrili |work= historija.info - 21.avgust 2023. |accessdate= 9. april 2026}}</ref> Poslije [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] spomenik je počeo da se urušava i ne održava se aktivno. Godine 1996. avion je uništen eksplozivom, a dijelove prodati kao odpad. Uskoro je uništen i ostatak memorijalnog kompleksa. Ugravirana metalna ploča s natpisom je ukradena. Nema dokaza o redovitim posjetiteljima niti ikakvih naznaka da se ovdje još održavaju bilo kakvi komemorativni ili memorijalni događaji.<ref name="AeNebriga">{{Cite web |url= https://www.oslobodjenje.ba/dosjei/teme/foto-propadaju-simboli-antifasizma-svjedoci-jednog-vremena-u-raljama-nacionalista-1077290/ |title= Propadaju simboli antifašizma |work= www.oslobodjenje.ba - 21.avgust 2023. |accessdate= 9. april 2026.}}</ref> https://www.spomenikdatabase.org/map-directory https://www.spomenikdatabase.org/makljen == Izvori == {{Reflista|2}} [[Kategorija:Bosanski Petrovac u Narodnooslobodilačkoj borbi] [Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Bosni i Hercegovini] sjjpl269rhgxa2gjjlrk5a9z11ptzml 0 4679723 42587216 42459560 2026-05-03T20:23:49Z ~2026-26856-94 348772 42587216 wikitext text/x-wiki {{Infookvir F1 utrka | naziv_VN = Velika nagrada Miamija | slika = Hard Rock Stadium Circuit 2022.svg | naziv_staze = Miami International Autodrome | broj_krugova = 57 | dužina_kruga = 5.412 | dužina_utrke = 308.326 | rekord_kruga = 1:29.708 | godina_rekord = 2023. | vozač_rekord = Max Verstappen | konstruktor_rekord = Red Bull-Honda RBPT }} '''Velika nagrada Miamija''' utrka je [[Formula 1|Formule 1]]. == Pobjednici == === Po godinama === {|class="wikitable plainrowheaders" style="background:#fff; font-size:75%; line-height:15px; border:grey solid 1px; border-collapse:collapse;" |- !Godina !Vozač !Bolid |- !2022. |[[Max Verstappen]] |Red Bull-RBPT |- !2023. |[[Max Verstappen]] |Red Bull-Honda RBPT |- !2024. |[[Lando Norris]] |McLaren-Mercedes |- !2025. |[[Oscar Piastri]] |McLaren-Mercedes |- !2026. |[[Kimi Antonelli]] |Mercedes |- !2027. |rowspan="15" colspan="2"| ''Službeni ugovor do kada <br/> će se utrka održavati'' |- !2028. |- !2029. |- !2030. |- !2031. |- !2032. |- !2033. |- !2034. |- !2035. |- !2036. |- !2037. |- !2038. |- !2039. |- !2040. |- !2041. |} == Višestruki pobjednici == {{col-begin}} {{col-break}} === Vozači === {|class="wikitable plainrowheaders" style="background:#fff; font-size:75%; line-height:15px; border:grey solid 1px; border-collapse:collapse;" |- !Pobjede !Vozač !Pobjednička godina |- !2 |[[Max Verstappen]] |2022., 2023. |} {{col-break}} === Konstruktori === {|class="wikitable plainrowheaders" style="background:#fff; font-size:75%; line-height:15px; border:grey solid 1px; border-collapse:collapse;" |- !Pobjede !Konstruktor !Pobjednička godina |- !rowspan="2"|2 |Red Bull |2022., 2023. |- |McLaren |2024., 2025. |} {{col-end}} {{Commonscat|Miami Grand Prix}} {{Utrke Formule 1}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nastanci 2022.]] [[Kategorija:Velike nagrade F1|Miami]] [[Kategorija:Sport u Sjedinjenim Američkim Državama]] 44xxwctal3ufovvuiz3i59egubcisf4 4 4681661 42587208 42586084 2026-05-03T19:39:16Z Aca 108187 /* Dopuna smjernice o prijenosu */ odgovor 42587208 wikitext text/x-wiki {{pijaca}} == [[Wikipedija:Nulta tolerancija]] == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje stranice [[Wikipedija:Nulta tolerancija]] za pravilo Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 30. juna 2025. u 00:38 (CEST)|Usvojeno}} Predlažem usvajanje ove stranice kao službenog pravila Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku. Izvorni tekst preuzet je sa Wikipedija na srpskom i engleskom jeziku, prilagođen, dorađen i dopunjen. Unapred zahvalan na sugestijama i komentarima. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. juna 2025. u 23:58 (CEST) ::{{za}} – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 23. juna 2025. u 00:06 (CEST) ::{{za}} - Prebaci '''[[Wikipedija:Pijaca/Pravila i smjernice|ovdje]]''', zato smo ti o napravili – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. juna 2025. u 14:16 (CEST) :@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Ae prebaci ako možeš. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. juna 2025. u 19:04 (CEST) ::@[[Korisnik:Aca|Aca]]: A ti ne možeš jer? :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. juna 2025. u 19:18 (CEST) :::Nmg. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. juna 2025. u 19:40 (CEST) ::::@[[Korisnik:Aca|Aca]]: Prebaci na ispravno mjesto *facepalm* – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 24. juna 2025. u 02:52 (CEST) {{komentar}} Valjda OK. --[[Korisnik:نوفاك اتشمان|نوفاك اتشمان]] ([[Razgovor s korisnikom:نوفاك اتشمان|razgovor]]) 23. juna 2025. u 10:52 (CEST) {{podnožje rasprave}} == Navođenje države rođenja u sportskim člancima == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave, ne postoji jasan konsenzus oko promjena sadašnje prakse, tako da aktualna praksa koja korisnicima daje slobodu izbora oko zastavica te praksa navođenja mjesta rođenja ostaju nepromijenjene. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 1. augusta 2025. u 16:52 (CEST)|Nije usvojeno}} [[Zvonko Petričević|Trenutna praksa]] u sportskim člancima jeste da se pored mesta rođenja sportiste navede savremena država rođenja. Međutim, ova praksa je anahronistička i dovodi do toga da korisnici stavljaju zastave savremenih država za razdoblje od pre 100 ili 200 godina! Mislim da je svima jasno koliko je to pogrešno i da nijedna Wikipedije na neguje ovakvu praksu. Predlažem standardizaciju sledećeg formata, kao što je praksa na [[:en:Nikola Tesla|drugim projektima]]: * <nowiki>[[MESTO ROĐENJA]], [...], [[TADAŠNJA DRŽAVA]] (danas [[DANAŠNJA DRŽAVA]])</nowiki> Usputno bih predlažio da se upotreba zastavica izbegne, radi pristupačnosti, prema [[:en:MOS:INFOBOXFLAG|MOS:INFOBOXFLAG]]. Zastavice ograničiti samo na deo infokutije gde se navodi da je osoba dio reprezentacije države (poput dela s medaljama), radi jasnoće. Preterana upotreba ikonica deluje detinjastvo, neozbiljno, odudara od enciklopedijskog diskursa i nije pristupačna. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 03:43 (CEST) :Prvo, o pitanju zastavica raspravljali smo već pred neko vrijeme i zaključeno je da se njihova upotreba dopušta po potrebi urednika. Nitko ne prisiljava korisnike da ih koriste, ali nema nikakvih ograničenja u njihovom korištenju i to je usvojeno kao takvo, a i utječe na korisničko pravo da uređuje tekst po vlastitoj želji. Nećemo svako dva mjeseca raspravljati o jednoj te istoj stvari. :Što se tiče navođenja država. Ova je rasprava na ovoj Wiki pokrenuta jako davno i tokom godina je iskristalizirana praksa koja je sada, a to je da se navodi suvremena država. Iznimke za to su, naravno, antičke ličnosti i neke srednjovjekovne ličnosti, s obzirom da u tim situacijama postoji dovoljno specifičnih elemenata da opravdavaju iznimke. Međutim, kod "modenih" ličnosti zaključeno je da se ide s ovom praksom, a neki od argumenata (kojih se ovako odokativno sjećam) bili su: :# Korisniku je važnije znati gdje se određeno mjesto nalazi danas, nego gdje se nalazilo neke random godine iz 16. stoljeća; :# Korištenje tadašnjih država može dovesti do zabune za mjesta koja su nekada pripadala jednoj, a danas drugoj suvrenoj državi (obje koje postoje danas); :# Korištenje sadašnjih država lakše je bilo uskladiti s korištenjem zastavica u šablonima; :# Korištenje tadašnjih država vuklo je za sobom i korištenje tadašnjih imena gradova (jer isti su se često mijenjali), što je (a) otežavalo rad korisnicima jer ih je "prisiljavalo" na dodatan rad i (b) stvaralo potencijalne probleme oko ujednačenosti. :# Korištenje sadašnjih država jednostavno je lakše. :Vjerojatno je tu bilo još argumenata, ali ovih se mogu sjetiti. Ja osobno nemam problem ni s jednom ni s drugom praksom, ali prije nego se provede promjena aktualne prakse, treba dati odgovore na sljedeća pitanja: :# Uzimajući u obzir činjenicu da su zastavice usvojene kao standardni dio uređivačke politike, odnosno sloboda korisnika da ih koristi ili ne, kako će se riješiti potencijalni problem stvarnog šarenila koje može nastati kada na 3 različite članka o osobama rođenima u Beču budemo imali potencijalno tri različite zastave? :# Kako će se riješiti problem s imenima gradova? Što ako korisnik jednostavno ne želi istražiti kako se grad zvao u tom nekom periodu pa se desi ogromna neusklađenost da imamo, recimo, Ploče, SFRJ, a ne Kardeljevo? Ili Volgograd, SSSR, a ne Staljingrad? :# Konkretan problem: [[Joseph Conrad]] rođen je u današnjem [[Berdičiv]]u ([[Ukrajina]]). To je mjesto rada bilo pod [[Rusko Carstvo|Ruskim Carstvom]], iako je ranije bilo dio [[Poljsko-Litvanska Unija|Poljsko-Litvanske Unije]]. Uz to, ranije je grad imao ime [[Berdyczów]]. Mi o tom mjestu konkretan članak nemamo. Koliko će čitatelji biti zbunjeni kada dođu na članak o Conradu ili o nekom tko je tamo rođen prije [[1793.]] godine (ili je umro prije te godine). Kako ova praksa olakšava to čitatelju? :# Dogodit će se da će more članaka za isto mjesto imati različite temeljne podatke upravo zbog toga. Kako će se to riješiti po pitanju usklađenosti i slično? :Toliko za sada. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 04:05 (CEST) ::Prvo pitanje, ne vidim problem. Ako su osobe rođene u različitim periodima, treba koristiti različite zastave. Nema mi smisla koristiti zastavu Republike Srbije pored grada Beograda u vreme Kraljevine Jugoslavije. Drugo pitanje, treba koristiti istorijska imena gradova kad god je to moguće. Nije velika greška i da stoji moderni naziv grada, ali radi preciznosti navesti ''name of the birthplace at the time of birth'' ([[:en:Template:Infobox person|Template:Infobox person]]). Treće pitanje, treba "Berdičev, Kijevska gubernija, Rusko Carstvo (danas Ukrajina)". Koristimo ruske oblike toponima tu, koji su bili u upotrebi tad. Četvrto pitanje, to je okej, dokle god je činjenično tačno. Trenutna praksa nije činjenično tačna (anahronična je). Ideja je da se navede tadašnja država rođenja, pa onda moderna država, a ne obrnuto. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 04:28 (CEST) ::Nadalje, praksa sa zastavicama je pogrešna. Zastava države ne treba da stoji uz grad, nego uz državu. Ovo mi nema smisla. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 04:32 (CEST) :::O pitanju zastavica smo samo govorili u navigacijskim kutijama, ne i u infokutijama. Ovo pitanje je daleko od standardiziranog. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 04:33 (CEST) ::::# Znači, kad su moderne zastavice u pitanju, onda su one djetinjaste i neozbiljne i nepristupačne, a kada treba napusati regionalne zastave iz 17. stoljeća, onda je okej? :P To mi se ne čini fer, kako kaže Wanda. :P ::::# Okej, ali ja sam korisnik X i napišem [[Volgograd]], [[Sovjetski Savez]]. To je pogrešno. Taj se grad tada nije tako zvao. I to je veća greška nego da stoji [[Volgograd]], [[Rusija]] za nekog rođenog u [[Staljingrad]]u, [[SSSR]]. Tko će to kontrolirati? Ovo je čisto praktično pitanje jer je iskustvo pokazalo da urednici idu za rješenjima koja su... lakša. ::::# Nisi odgovorio na pitanje kako to olakšava čitatelju? Okej je što će pisati, ali kako to olakšava čitatelju razumijevanje što se događalo s tim Berdičevim? ::::# Otkud teza da se radi o anahroničnoj praksi? Činjenica je da je Joseph Conrad rođen u Berdičevu u današnjoj Ukrajini, a koji je tada bio dio Ruskog Carstva. Što je tu pogrešno i anakronično? Dapače, [[Volgograd]], [[SSSR]] je anakronizam. Ovo nije. ::::Praksa sa zastavicama, kako je rečeno, nije pogrešna jer je ostavljena na volju autoru. To je osnovni postulat projekta i nećemo ići u smjeru zabrane autorima da koriste alate ove enciklopedije kako žele. Nitko im ne nameće, ali ako je kao autor želim staviti zastavici, to će mi biti i omogućeno jer se na tom načelu zasniva funkcioniranje ovog projekta - normirati samo ono što je nužno, a ostalo je na slobodi autora. I to je standard, štogod ti rekao. Navigacijske kutije su više sistemska stvar od samih infokutija, koje su više sadržajne nego sistemske, a ako u navboxovima ne normiramo, koje su sistemskije, onda u infoboxovima tek ne normiramo jer je to na slobodi autoru. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 04:49 (CEST) :::::Nigde i nikada nisam rekao da su zastave okej, čitaj opet. Mašiš poentu. Trenutno stoji da Zvonko Petričević rođen u Prizrenu, Kosovo, a pored toga stoji zastava Republike Kosovo! Kako može biti rođen u Republici Kosovo, ako ona tad nije ni postojala! Znači, ne zanima me da l’ je mesto menjalo ime 100 puta ili 5 puta. Imamo ozbiljnu faktualnu grešku. Nigde se ne spominje da je rođen na „teoritoriji današnjeg Kosova” ili „današnje Ukrajine”, nego se iznosi kratko i jasno „Kosovo”, uz link ka Republiku Kosovo, što nema veze s vezom. Ne može neko u 1930. biti rođen u Ruskoj Federaciji, ako ta država tada nije postojala. To je greška i anahronizam. Nas ne interesuje šta se događalo s naseljem. Ovo je prosti identifikacijski podatak koji stoji u ličnoj karti ili pasošu. Znači treba da prati činjenično stanje, a ne ono što je „lepo za čitatelje”. Ako su urednici za zastavice, treba i njihovo korištenje regulirati. Ne može ovako da zastavica države stoji ispred grada. Grad ima grb, a država ima zastavu. Ne treba mešati babe i žabe. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 05:15 (CEST) ::::::Pa da, na njegovoj bi osobnoj karti danas pisalo da je rođen u mjestu Prizreni, Kosovo. Meni na osobnoj piše država koja je danas, ne država koja je bila. Isto tako i u pasošu. A to piše i u članku: Rođen je tu, a ispod jasno piše {{small|(tada {{flag|Kraljevina Jugoslavija}})}}. Tako da je prilično jasno da je u trenutku rođenja to bila ta država, a da je danas ova. Mislim da je to svakome jasno. To nije anakronizam, a opet - [[Volgograd]], [[SSSR]] jest. ::::::Što se tiče zastavica, ponavljam: normirati samo ono što je nužno, a ostalo je na slobodi autora. I to je standard, štogod ti rekao. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 05:47 (CEST) :::::::Ne zanima me šta bi pisalo danas. To je upravo anahronistički pristup koji zagovaraš. Čitatelje prvensveno interesuje u kojoj državi je ''tada'' rođena osoba, a ne savremena zemlja koja obuhvata tu teritoriju. Takav pristup može samo podgrejati nacionalističke rasprave i nepotrebna prisvajanja, pogotovo kada koristimo zastave sadašnih država pored starih mesta rođenja – što nema smisla i faktualno je pogrešno! Predlažem da zastavice uniformiramo u sledećem formatu: :::::::* <nowiki>[[MESTO ROĐENJA]], {{zas|TADAŠNJA DRŽAVA}} (danas {{zas|DANAŠNJA DRŽAVA}})</nowiki> :::::::Na taj način se zastave nalaze tačno ispred naziva države, gde bi trebale biti, a urednicima se daje pravo da se igraju bojanki, ako žele. Time imamo smislen i faktualan ''layout''. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 12:58 (CEST) ::::::::"Čitatelje prvensveno interesuje u kojoj državi je tada rođena osoba" - tu su informaciju i dobili, no. Vrlo jasno. Plus, ti... si ispitao sve čitatelje pa znaš što ih prvenstveno zanima? "Takav pristup može samo podgrejati nacionalističke rasprave i nepotrebna prisvajanja, pogotovo kada koristimo zastave sadašnih država pored starih mesta rođenja – što nema smisla i faktualno je pogrešno!" - ova rečenica nema apsolutno nikakvog smisla. Što je Joseph Conrad bio ukrajinski pisac? Ili će netko pomisliti da je bio ukrajinski pisac jer kraj Berdičeva piše Ukrajina, a ne Rusko Carstvo? Pa će misliti da je pisac iz Rusko Carstva? Conrad i drug Gogolj ruku pod ruku? :D O anakronizmima sam sve rekao. ::::::::Što se tiče lokacije zastave, format sa zastavicom nakon grada je nezgrapan i može stvoriti probleme s prelamanjem teksta. Zato nisam pobornik istoga. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 13:13 (CEST) :::::::::Nisi razumeo moj argument. Zastava treba da stoji pored države, a ne pored grada. To je naprosto prisvajanje. Mislim da je prelamanje teksta mnogo manji problem – problem pristupačnosti – umesto problema (činjenične) tačnosti. Možemo poraditi na tome da se to prelamanje ispravno prikaže, ne bi trebalo biti teško. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 12:41 (CEST) ::::::::::Mislim da je tu potpuno jasno na što se odnosi. Uostalom, pogledaj [https://en.wikipedia.org/wiki/Córdoba,_Spain ovdje], Twin Cities. Jasno je na što se odnosi. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 13:41 (CEST) :::::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Pa upravo taj članak pokazuje da grad može imati zastavu različitu od zastave države, no? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 13:51 (CEST) ::::::::::::Ha? Govorim da i en.wiki ima format [ZASTAVA], (grad), {država}? – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 13:53 (CEST) :::::::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Aha, sad vidim na što misliš. Da, taj format se ponekad koristi za gradove pobratime, jer referiramo na moderne gradove. Ipak, generalna je smernica na enwikiju da se takve zastave eventualno uklone, što će se dogoditi u doglednoj budućnosti. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 14:08 (CEST) ::::::::::::::O tom, po tom, onda. Meni je to, rekao sam, pretjerano zadiranje u tekst kao takav i urednička prava i mislim da je to okej. Nitko ih ne mora koristiti, ali ako hoće - to je sasvim u redu i tako treba i ostati. Ako bude nekih tektonskih promjena - ''we'll cross that bridge when we get there''. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 14:10 (CEST) :::::::::::::::To je onda okej, ali možemo li barem ciljati na to da zastavice idu uz državu u infokutijama? :) Naveo si ipak primer da i gradovi mogu imati svoju zastavu, pa bi upotreba državne zastave za grad bila malo – zbunjujuća. Gradovi pobratimi mogu ostati opšti izuzetak od tog pravila, s obzirom da je reč o prozi, i da ne želimo baš zastavicu usred proznog teksta. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 14:17 (CEST) :::::::::::::::Dakle, format sa zastavom bi bio: :::::::::::::::* <nowiki>[[MESTO ROĐENJA]], {{zastava|DRŽAVA}}</nowiki> :::::::::::::::– [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 14:21 (CEST) ::::::::::::::::Ne vidim zašto mijenjati nešto što stoji godinama, na što su i čitatelji i urednici navikli, što je praktičnija solucija i što se koristi i na drugim Wikipedijama. Ne vjerujem da će itko kad pogleda {{flagicon|SRB}} [[Beograd]], [[Srbija]] ili {{flagicon|SAD}} [[New York]], [[SAD]] misliti da su {{flagicon|SRB}} i {{flagicon|SAD}} zastave Beograda, dosnosno New Yorka, a ne Srbije, odnosno SAD-a. Ne potcjenjuj naše čitatelje toliko! :P – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 14:27 (CEST) {{podnožje rasprave}} [[Kategorija:Prijedlozi pravila i smjernica Wikipedije|*]] == Agitiranje == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje smjernice kako je predložena i korigirana te ista stupa na snagu od danas. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 10. marta 2026. u 16:42 (CET)|Usvojeno}} Dragi kolege, na [[Korisnik:Edgar Allan Poe/Gradovi i jedinice|ovom se mjestu]] nalazi prijedlog lokalizirane smjernice o agitiranju. Kao i dosad, to je u najvećoj mjeri prijevod s engleske Wikipedije uz neke dodatke koji su specifični za okolnosti naše sredine. Molim kolege da pregledaju tekst, predlože ili izvrše izmjene koje smatraju nužnima (ovo je, kao i ranije, radna verzija) pa da usvojimo i ovu smjernicu za ubuduće, s obzirom da se radi o bitnom skupu normi koji će omogućiti normalnije i sigurnije uređivanje te popuniti neke praznine koje imamo. Proces traje '''sedam dana''' (dakle do '''10. marta''' u '''00:00'''), ali se po potrebi može produžiti i i nakon toga. Sve su izmjene i komentari dobrodošli! :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 2. marta 2026. u 05:11 (CET) === Komentari === Sukladno ranijoj praksi, obavještavam sve korisnike koji su aktivni u posljednje vrijeme: @[[Korisnik:Aca|Aca]] @[[Korisnik:Vipz|Vipz]] @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] @[[Korisnik:Mladifilozof|Mladifilozof]] @[[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]]@ [[Korisnik:Vitek|Vitek]] @[[Korisnik:Slashslasher|Slashslasher]] @[[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] @[[Korisnik:OC Ripper|OC Ripper]] @[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] @[[Korisnik:Alekol|Alekol]] @[[Korisnik:Deni|Deni]] @[[Korisnik:Alalch Emis|Alalch Emis]] @[[Korisnik:Maria Sieglinda von Nudeldorf|Maria Sieglinda von Nudeldorf]] @[[Korisnik:MirkoS18|MirkoS18]] @[[Korisnik:Belirac|Belirac]] @[[Korisnik:Argo|Argo]] @[[Korisnik:ImStevan|ImStevan]] @[[Korisnik:Ante Vranković|Ante Vranković]] @[[Korisnik:Duma|Duma]] @[[Korisnik:Ekvatarina|Ekvatarina]] (ispričavam se ukoliko sam nekoga zaboravio taggirati) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 2. marta 2026. u 05:21 (CET) :Temeljno sam pregledao i lektorirao tekst te dodao neka pojašnjenja. Mislim da je vrlo važno da imamo ovo usvojeno kao smernicu. Napraviću dodatnu infrastrukturu (šablone) koja će pomoći u provedbi. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 5. marta 2026. u 21:36 (CET) ::Izrađeni su sledeći šabloni: {{tls|Pod agitacijom}}, {{tls|Uk-agitiranje}} i {{tl|Nije glasanje}}. Ti šabloni sada su uključeni u sastav smernice (u odeljku Reakcija na agitiranje), uz kratak prateći opis. Mislim da je sada smernica manje-više kompletna. U skladu s tim, ostavljam i formalno '''za''' usvajanje predloga smernice. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 6. marta 2026. u 22:10 (CET) :::::{{za}} Pročitao sam smjernicu i da, podržavam prijedlog. Ima nekih sitnih rđa: "mesno čaraparstvo" mi zvuči čudno po našem. – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 10. marta 2026. u 13:07 (CET) {{podnožje rasprave}} == Wikipedija:Nacrti – prijedlog nove smjernice == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje objedinjene smjernice. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 02:47 (CEST)|Usvojeno}} Na stranici '''[[Nacrt:Wikipedija:Nacrti]]''' izradio sam prijedlog nove smjernice o nacrtima. Tekst je normativnog karaktera i većinom je preuzet sa Wikipedije na engleskom jeziku uz lokalna prilagođavanja i lične ideje. Sve sugestije za poboljšanje su dobrodošle. Unapred zahvalan na mišljenjima. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 12. aprila 2026. u 22:42 (CEST) :Većinom sjajno, super prevedeno i smisleno, ono što bih problematizirao, kao pitanja, jesu sljedeće stvari: :# "članak je o budućem događaju, djelu ili sličnoj temi koja još nije stekla dovoljnu pokrivenost u nezavisnim pouzdanim izvorima, ali razumno se smatra da će je steći u skoroj budućnosti" - kako će se provjeriti taj ''razumni'' dio? Wikipedija ne bi trebala biti kristalna kugla, tako da mi ne možemo predvidjeti hoće li nešto buduće biti relevantno u nekom trenutku. Za pretpostaviti je da će sljedeće SP u nogometu ili novi roman nekog nobelovca biti značajan, tu nema nekog spora, ali hoće li prvo izdanje nekog kulturnog festivala u nekom selu biti značajno.. pa to mi ne možemo pretpostavljati, zar ne? Kako to unaprijed znati? :# "članak je o živoj osobi koja još nije stekla dovoljnu pokrivenost u nezavisnim pouzdanim izvorima, ali sadrži barem jedan takav izvor i razumno se smatra da će dovoljnu pokrivenost steći u skoroj budućnosti" - isto kao i gore; stvar je da značaj mora postojati ''sada'', a ne u budućnosti. Ako će značaj postojati tek u budućnosti, onda se u budućnosti treba o tome raspravljati. Nacrti, po mojoj interpretaciji, ne bi smjeli biti tu da se provode eksperimenti sa značajem, već da se članci koji su okej po općim pravilima dotjeraju. Sukladno, ja bih ove dvije odredbe potpuno brisao jer se krše s ostalim normama projekta. :# "teksta generiranog umjetnom inteligencijom" - ovo bih isto izbacio; članak generiran AI-jem treba brisati i započeti iznova. :# "Nacrt koji nije imao suštinsku izmjenu najmanje šest mjeseci može biti izbrisan ili označen za brzo brisanje kao napušten." - iz iskustva rada na Wiki, ovo je predug rok. Korisnik koji želi urediti članak uređivat će ga u kratkom roku, a neće čekati šest mjeseci da učini ikakvu suštinsku izmjenu. To naprosto nije ''prirodno''. Mislim da se ovaj rok treba skratiti na mjesec ili dva, ''osim'' u slučaju kada urednik eksplicitno navede da neće moći uređivati članak neko vrijeme i traži malo dulji rok, koji onda treba odobriti. Ali ako zainteresirani korisnik u mjesec dana ne pokaže baš nikakvu volju za uređivanjem niti se u tom pogledu objasni, mislim da je onda ''razumno'' pretpostaviti da ni neće. Mi smo mala zajednica i nema potrebe za ovako dugim rokovima; ako se stanje promijeni, lako to mijenjamo. :# "Prije brisanja ili postavljanja šablona {{tl|Brzo brisanje}} trebalo bi obavijestiti tvorca nacrta." - čemu? Već je obaviješten o nacrtu. U toj obavijesti ("obavijestiti tvorca članka i/ili njegove glavne urednike ili urednice") treba navesti i ovaj tok te uputiti korisnika da, ako smatra da u navedenom roku neće moći izvršiti suštinske izmjene, to navede i zamoli za produljenje roka. Korisnik kojemu je u interesu objaviti članak mora biti proaktivan u tome, ne bismo mi trebali starati o tome. :# "Pri premještanju nacrta u glavni imenski prostor, preusmjerenje u pravilu treba ostaviti. Takvo preusmjerenje može pomoći drugima da pronađu prethodni naziv nacrta." - why? Djeluje kao nepotrebno preusmjeravanje, pogotovo ako se nacrt suštinski mijenja u procesu izmjena. :Ovo samo po sebi nisu loše stvari, ali su stvari koje treba razraditi ili oko kojih treba postići argumentirani konsenzus pa bih to volio raspraviti! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 04:27 (CEST) ::Vrlo dobre teme za diskusiju. Što se prve tačke tiče, saglasan sam da treba konkretizirati. Ova smernica treba se odnositi na serijske događaje i djela iz serije – upravo primjeri koje si naveo. Novi seoski kulturni festivali tu baš i ne idu. Ako imaš ideje, preciziraj smernicu. Druga tačka, pošto se nacrti ne indeksiraju, problemi sa značajem nisu toliko ozbiljni/važni. Stoga, i minimalne naznake značaja mogu biti dovoljne za nacrt. Za žive osobe, poput pevača, gde nam je važno postojanje studijskog albuma, izrada nacrta pre nego što osoba izda takav album – mislim da to treba da bude realna opcija. Neki kriteriji značaja su nam izrazito rigorozni i nacrt može biti prvi „stepenik” dok tema ne stekne dovoljnu značajnost da postane punovažni članak. Minimalni kriterijum bio bi postojanje bar jednog pouzdanog izvora, kako se stranica ne bi izbrisala kao „Biografija žive osobe bez izvora”. Treća tačka, mašinski prevod i AI-generisan tekst stvari su koje su popravljive. Pritom, ovaj potonji nedostatak zapravo je lakši za otkanjanje. Ovo su očigledni problemi sa stilom stranice i mislim da treba da postoji mogućnost da idu u nacrt i budu spaseni, ako je to moguće. AI-generisan tekst ne smatra se kršenjem autorskih prava, pa brisanje nije obaveza. Četvrta tačka, na enwikiju postoji rok od 6 meseci. Mislim da mi tu ne bismo trebali ići sa kraćim rokom, upravo jer smo manji projekat. Ovakav rok je dosta fleksibilan i mislim da bismo ga trebali zadržati. Srpska Vikipedija takođe ima isti rok. Rok je vjerovatno ostavljen da bude duži upravo zbog otklanjanja tih problema sa značajnošću, gde tema može posle nekoliko meseci ispuniti sve enciklopedijske kriterije. Što se pete tačke tiče, mislim da bi bilo lepo obavestiti tvorca neposredno pre brisanja, kako bi se videlo da li je i dalje možda zainteresovan za rad na nacrtu. Kažem, nacrti su radne stranice zajednice i ne moraju nužno biti brzo prebačeni u glavni imenski prostor. Nekada korisnik može zaboraviti na rok ili na nacrt, pa je obaveštenje u tok pogledu korisno. Šesto, što se tiče preusmerenja, ono je korisno i kako bi se vodila evidencija o premeštanjima iz nacrta u GIP. Budući da se nacrti ne indeksiraju, ovakva preusmerenja ne jedu leba, a korisna su da bi linkovanje kasnije funkcionisalo i da bi navigacija bila prirodna. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 05:11 (CEST) :::Pravila i smjernice trebale bi održavati realnost projekta, kao takvog, sukladno čemu ih je nužno prilagoditi. Rokovi na en.wiki su takvi jer je sustav kao takav održiv i jer je vjerojatnost da će više ljudi kroz duži period raditi na tome veća. Kod nas te vjerojatnosti nema. Broj korisnika koju su aktivno željeli raditi na lošem članku kod nas je iznimno malen (Brada kao nedavni primjer), dok je broj onih koji odustaju ogroman (isto nedavni primjer, onaj Thompsonov koncert, iako sreća po nas da je taj lik odustao, ali ''point remains''), tako da naša pravila treba prilagoditi tome. E sad: :::# Ja osobno ne znam kako bih to preformulirao, ali moja je logika sljedeća: Ako je prva dodjela Oscara relevantna onda će i 201. biti relevantna; tu ne treba govoriti o nacrtu kao zaštitniku potencijalno značajne teme koja trenutno nije značajna. 201. dodjela Oscara bit će značajna, tu je samo pitanje je li prerano o njoj pisati, ali to je praktični razlog. S druge strane, ako prvo izdanje Kobasicijade u Klenovcima nije relevantno, onda neće biti ni 201., osim ako se ono ''ex post facto'' ne istakne po nečemu. Unaprijed neće, dakle ni ovdje nacrt ne treba biti "čuvar" potencijalnog značaja. Ako netko od kolega ima način kako to bolje formulirati, meni je to okej, ako ne - onda ovo treba brisati... osim ako ti nemaš neki konkretan primjer kada bi se ovo pravilo primijenilo? :::# Indeksiranje je irelevantno, davanje nekome roka od 6 mjeseci da uspije je još manje enciklopedijski. Uzmi primjer muzičara. Susan Boyle postala je relevantna i prije izdanja prvog albuma. Isto bih tako rekao da je i Jakov Jozinović trenutno enciklopedijski relevantan, iako lik ima jedan singl, ali udovoljava ostalim kriterijima i javno je eksponiran. S druge strane, hrpa izvođaća s Dore, recimo, nije enciklopedijski relevantna, neovisno o tome što imaju pjesme i nastup na Dori i/ili izdan album. [[WP:NIJE#Wikipedija nije kristalna kugla|Wikipedija nije kristalna kugla]], tako da u tom pogledu ne treba koristiti Wikipediju za vlastitu promociju. Kako sam rekao na onoj raspravi - tema nije relevantna zato što je na Wikipediji, već je na Wikipediji zato što je relevantna. Ako nije relevantna, onda joj tu nije mjesto; kada postane relevanta (i ako!), onda joj na projektu može biti mjesto. :::# Ovo oko AI-ja ne vidim kako se može popraviti - ako je tekst potpuno generiran preko AI-ja, jedini način da se isti popravi je da se potpuno nanovo napiše, u kojemgod obliku. Ako se članak nanovo piše, onda se stari briše, tako da ne vidim razlog zašto bismo imali ''placeholder'' AI članak za nešto što ionako neće biti identično tomu. Mi kao enciklopedija trebamo imati nultu stopu tolerancije prema AI sadržaju, tako da AI generirani tekst nema što tražiti niti u nacrtu. To je samo ''placeholder'' za članak, a to nema smisla, jer onda možemo napravitii tako 20 milijuna placeholdera i biti Wiki s najvećim brojem članaka. Strojni prijevodi su druga stvar i to mi je okej da ide u nacrt, ali ovo mi nema smisla. :::# Kako sam gore rekao, mi nemamo pravo "davati" nekome 6 mjeseci da uspije ili ne, a ovo zvuči upravo kao to. ''Okej, frende, sada nisi bitan, al' imaš šest mjeseci da ovoj zajednici dokažeš da jesi.'' Nismo mi zato tu, tako da mi to nije neki argument. Što se tiče ostaloga, probaj naći koliko je bilo korisnika koji su actually htjeli raditi na svojim člancima pa vidi koliko taj rok od pola godine ima smisla. Da ne kažem - tko će nakon pola godine to održavati i paziti na to? :::# Ako nako proteka 6 mjeseci nije radio na članku, '''naročito''' ako je IP (a u 90+% slučajeva je IP), misliš da će ga još jedna obavijest na to motivirati? Pa ti ljudi nalijepe to ovdje i više nikada ne dođu na projekt! :D :::# Haj' dobro, iako ne vidim svrhu, al' recimo da zvuči dovoljno praktično pa okej! :D :::Toliko za sada! – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 05:44 (CEST) ::::Vrlo solidni argumenti za neke tačke. Odgovoriću posle i doraditi smernicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 12:48 (CEST) ::::Druga tačka, pozivanje na [[WP:KRISTAL]] je dobar argument. Saglasan sam u tom slučaju. Budući da je ovo moj lični dodatak smernici, uklonio sam taj dio. Prva tačka, preformulirao sam ideju. Mislim da je sada jasnije. Treća tačka, svaki AI izlaz može se popraviti ljudskim pregledom (engleski: ''human review''). Definiciju ljudskog pregleda napisao sam [[:meta:Artificial intelligence/Draft policy|ovde]]. Trenutno sa grupom drugih globalnih korisnika radimo na globalnim smernicama o upotrebi umjetne inteligecije, tako da sam upoznat s tematikom. Mislim da trebamo zadržati ovo, kad već imamo mašinski prijevod, koji je znatno teži za popravak. Četvrta tačka, nakon ove dorade smernice, više ne vidim potrebu za ovolikim rokom. Mislim da možemo smanjiti na 3 meseca, kompromisno. Kako ti se to čini? {{k|Vipz}} će poraditi na toj infrastrukturi, pa ćemo imati dobar uvid u starost nacrta i kada koji nacrt treba brisati. Peta tačka, IP urednike i nema smisla obaveštavati jer se IP adrese menjaju na dve nedelje. Možemo specificirati to, ali mislim da obavest treba zadržati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 15:25 (CEST) :::::Mala ispravka, sada vidim da sam stavio "Prije brisanja [nacrta]". Ipak mislim da ovde obaveštenje treba da bude posle brisanja nacrta. Možda možemo tim pristupom ići? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 15:31 (CEST) ::::::# "članak je o predstojećem događaju (npr. dodjela Oscara) ili nadolazećem ostvarenju (npr. filmski nastavak) u značajnoj seriji, gdje konkretna tema još nije stekla dovoljnu obrađenost u nezavisnim pouzdanim izvorima, ali razumno se smatra da će je steći kroz vijeme" - ja i dalje ne vidim svrhu ove odredbe. Daj mi, ''please'', primjer. Ne izgleda mi loše, ali koji je primjer ovoga? Mislim, dodjela Oscara će ''zasigurno'' steći obrađenost, to nije pitanje očekivanja, nego činjenice. Isto vrijedi i za ''Avengerse'' 268, ili koji će već biti. Samo me zanima kada bi se ova odredba koristila. ::::::# "kad već imamo mašinski prijevod, koji je znatno teži za popravak" - kako je teže popraviti "marko čimpanzu čita knjigu" u "Marko čimpanzi čita knjigu" od "Marko čita knjigu čimpanzi, vrsti majmuna". Ovaj drugi primjer je sasvim uredna rečenica, kao što su sadržajno uredni i članci koje smo nedavno imali i koje ćemo sutra brisati (vjerojatno)... tehnički gledano, nema se tu što ispravljati jer je sadržajno i stilski uredno. Ali je napisano strojno. Dakle, ne vidim kako se tu može "ispraviti" bez pisanja i novog pisanja? ::::::# Okej, tri mjeseca može kao kompromisno rješenje, naročito ako će se srediti infrastruktura. ::::::# Obavijest da je nacrt obrisan? To mi je okej. ::::::Ostalo smatram riješenim! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 15:41 (CEST) :::::::Primjere si sam dao: [[97. dodjela Oscara]]. Da se taj članak napravi par mjeseci prije dodjele, mislim da treba ponuditi prostor da se članak razvija u nacrtu, dok se ne stekne dovoljna obrađenost/pokrivenost u izvorima. Sada, međutim, ta pokrivenost postoji. Mašinski generiran tekst se popravlja detaljnim čitanjem članka i provjerom referenci. Nije suviše teško. U generalu, pola sata posla. Mašinski prijevod je nekad previše doslovan i neprilagođen (bar sat vremena popravljanja), dok AI može mnogo bolje prevoditi (iz ličnog iskustva). Zato kažem da nije suviše teško popraviti, štaviše je lakše. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 15:48 (CEST) ::::::::Ali, [[234. dodjela Oscara]] ne treba ići u nacrt.... kako se na nju odnosi "ali razumno se smatra da će je steći kroz vijeme"? Ne smatra se razumno, zna se da će biti. Pitanje je preuranjenosti, što en.wiki rješava preusmjeravanjima... ali preuranjenost nije "ali razumno se smatra da će je steći kroz vijeme"? :/ Ali mi AI tekstove ne želimo popravljati, nego ih želimo ne imati? Mislim da se ovo treba maknuti u ovom trenutku dok se ne donese taj globalni tekst za AI i odluči o njegovoj primjeni. Sada skačemo pred rudo, a dio toga riješit će se naknadno; sukladno, taj dio ukloniti za sada pa poslije raspraviti njegovo vraćanje ili ne. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 16:04 (CEST) :::::::::Stavio sam "pouzdano se zna da će je uskoro steći". Bolje? Enwiki ima esej [[:en:WP:TOOSOON|WP:TOOSOON]] o preuranjenosti. To je svakako zasebno pitanje i treba se rešavati zasebno. Što se AI tekstova tiče, kažem, oni su popravljivi i mogu biti potpuno relevantni članci uz ljudski pregled. Kažem opet, ništa nam ne šteti da to bude u nacrtu, pa ako se ne sredi, brisaće se svakako. Naravno, potpuno AI generisan sadržaj treba brzo brisati, ali to će se regulirati zasebno. Isto kao što i poptuno mašinski prevod treba brisati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 16:14 (CEST) ::::::::::Na nama je svakako da ponudimo opciju da se takvi mašinski prevedeni ili generisani članci mogu srediti u nacrtu, pa ako je tvorac članka zainteresovan da radi, zašto da ne. Ipak, kriterijumi za brzo brisanje ponudiće nam i opciju za brzo brisanje. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 16:16 (CEST) :::::::::::Trebalo bi da je sada sve riješeno uz konsultacije s Edgarom. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 17:48 (CEST) :Stranica se trenutačno bavi premještanjem iz jednog imenskog prostora u drugi i obratno, što nije baš cijela svrha tog imenskog prostora. Trenutačno više liči na smjernicu namijenjenu samo administratorima projekta, ne i novajlijama koje su došle napisati novi članak. Ova se smjernica treba značajno proširiti i doraditi temeljom [[:en:Wikipedia:Drafts]] prije nego bude spremna za usvajanje. Osim toga, smjernica ne govori ništa o tome tko ga premješta u nacrtni prostor ili van njega, tko smije takvo premještanje poništiti i na koju osnovu, treba li ga korisnik s određenim ovlastima pregledati i odobriti prije premještanja, i sl. :Moja je ideja da se autopatroliranim+ (+ = i naviše) korisnicima omogući objavljivanje nacrta direktno u GIP, bez ikakvih prepreka. Korisnici koji ovlasti autopatrole još nisu zavrijedili trebali bi proći proces pregleda i odobrenja prije nego se njihov nacrt premjesti u GIP. Ovlasti za ovaj proces trebali bi imati patroleri+ projekta. Premještanje iz nacrtnog prostora u glavni svaki patroler+ može poništiti (ako smatra da treba), ukoliko je premještanje izvršio korisnik bez ovlasti autopatrolera. Ako je nacrt odobrio i premjestio jedan patroler+, ta se radnja smije poništiti samo jednom od strane drugog patrolera+ (sukladno pravilu [[:en:WP:WHEELWAR]], koje treba prevesti za naše potrebe). :3 mjeseca umjesto 6 je sasvim u redu. Određene nacrte trebamo moći označiti kao 'obećavajuće' i produžiti rok ako liče na nešto vrlo blizu ispunjavanja kriterija za prebacivanje u glavni imenski prostor. Što se tiče obavješćivanja, mislim da to treba raditi za sve ove radnje: nacrt je prihvaćen i postao je člankom • članak se zbog ''razloga'' prebacio u nacrtni prostor • nacrt nije uređivan više od 2 i po mjeseca i slijedi mu brisanje ako ne nastanu suštinske promjene • nacrt nije prihvaćen i potrebna mu je dorada • nacrt je izbrisan (kao napušten ili po kriterijima brzog brisanja). Što se tiče IP-doprinosioca, njima se u sadašnjosti dodjeljuju privremeni anonimni računi koji traju 3 mjeseca, te je generalno moguće održavati komunikaciju s tim individualnim anonimnim korisnikom tokom tog razdoblja, te ga se može obavješćivati kao i registrirane korisnike. U ophođenju sa sadržajem za koje postoji sumnja da je generisan vještačkom inteligencijom trebamo pratiti [[:en:WP:LLM]]. Kada se radi o sumnji na manjak značaja - umjesto brzog brisanja, članak premjestimo u nacrtni prostor. Ovo će sve skupa stvarati mnogo manje frikcije. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 01:56 (CEST) ::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Ovo je normativni tekst – smjernica. Na enwikiju je eksplanatorni esej. Zato enwiki sadrži i ta uputstva za novajlije. Međutim, ta uputstva trebaju ići na adekvatnu stranicu pomoći (Pomoć:Nacrt). Tu treba objasniti kako se stvara nacrt, kako se pretražuju nacrti i slični dokumentacijski dodaci. Što se tiče tvoje ideje, meni se ona sviđa i ima mi smisla, ali možda deluje malo preterano/obeshrabrujuće da onemogućimo izradu članaka u GIP-u neautopatrolerima. Time gubimo na slobodi uređivanja i teramo ljude da prolaze kroz birokratski proces pregleda koji – i dalje nije infrastrukturno završen. Zanima me šta @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] misli o ovome. Usputni ''fact check'', privremeni računi traju oko nedelju dana ili dve nedelje. I još jedan dodatak, ne trebamo i ne moramo imati celu infrastrukturu sa enwikija. Treba imati funkcionalnu infrastrukuru i da je sve održivo na našem projektu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 02:24 (CEST) :::Naravno, što više birokracije to bolje... *''facepalm''* Slati obavijest za svaku stvar je apsolutno suludo... nismo mi dom za nezbrinute članke ili korisnike pa da smo dužni skrbiti o tome. Autor je dužan pobrinuti se za članak koji postavi. Mi ćemo mu tu pomoći, ali ga ne treba oko toga tetošiti. Nisu korisnici Wikipedije... spori, samo su nekada lijeni, a odgovor na lijenost nije tetošenje, nego motivacija. Mislim da dodatna birokratizacija ovoga svega ne vodi ničemu, sukladno čemu ne vidim potrebu za širenjem obavijesti na apsolutno svaki korak. Korisnika treba obavijestiti na početku procesa - članak je prebačen u nacrt, nalazi se tu, pogledajte pravila i smjernice o tome kako ga treba srediti, imate rok od 3 mjeseca, ako se u tom periodu ne sredi bit će pobrisan, možete tražiti produljenje roka i možete se obratiti bilo kome za pomoć - i to je to. Nikome od admina ne treba dodatni posao povlačenja nekoga to ne želi raditi na članku za rukav. Uostalom, nacrt se uvijek može vratiti na zahtjev tako da to nema smisla. To je prvo. :::Nadalje, slažem se s Acom da je ovo normativni aspekt nacrta. Praktični dio treba biti posebna stilska uputa u maniri [[WP:Stil]], ne zasebna smjernica. Stilski aspekti ovog procesa nisu povezani s normativnima, s tim da bi u njima definitivno trebalo razjasniti kriterije kada članak prestaje biti nacrt, barem okvirno. :::Što se tiče premještanja, načelno nemam problem s tim, ali tu moraju biti određena ograničenja. Prvo, korisnik koji je postavio nacrt ili je na njemu značajno radio (osim ako je sysop) ne bi smio samostalno išta premještati; u tom slučaju bi trebao prethodno odobrenje administratora ili birokrata da to učini. Drugo, premještanje se može učiniti tek onda kada je iz rasprave jasno da zajednica više nema prigovora na sam sadržaj članka i kada autori ne namjeravaju više na njemu raditi. To može biti rečeno eksplicitno ili prešutno nakon proteka nekoliko dana (recimo 3-5) od posljednje izmjene i komentara. Poništavanje ovoga mora biti obrazloženo i u slučaju spora daljnje izmjene (oko statusa članka, ne sadržajne) ne mogu se vršiti bez odobrenja admina ili birokrata. Zlouporaba ovog prava od strane patrolera+ treba biti osnova za oduzimanje prava i sancioniranje. :::Ovo s "obećavajućim" nacrtima treba razraditi, ovako je samo arbitrarni termin. :::Što se tiče značaja, apsolutno se ne slažem s tim. Značaj nema veze s nacrtima - nacrt je članak koji može proći na Wiki, ali ga treba srediti. Članak koji nema značaja ne može biti ni nacrt. Brisanje je tu da se takvi članci uklone, a ne da ih se perpetuira bez osnove. Nešto što je nedovoljno značajno ne može preko noći ili u 3 mjeseca postati značajno, ne ide to tako. Mislim, moguće je, ne mogu reći da nije, ali to je iznimno rijetko. Sukladno tome, nema svrhe da se taj tekst "dotjeruje" jer se time ništa neće postići. Ponavljam - nešto je na Wikipediji jer je značajno, a nije značajno jer je na Wikipediji. Wikipedija nije mjerilo značaja, ona je samo njegova potvrda (ili negacija). Na autoru je da prvo dokaže da je tema članka značajna, a ako to uspije, onda možemo dalje procijenjivati kvalitetu teksta i premještati u nacrt ako je potrebno. :::Ne znam što je Aca mislio pod izradom članaka za neautopatrolirane... tu sam ili ja Vipza krivo shvatio ili Acu. To mi pojasnite. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 14. aprila 2026. u 02:46 (CEST) ::::Vipz piše: "{{tq|Korisnici koji ovlasti autopatrole još nisu zavrijedili trebali bi proći proces pregleda}}". To bi značilo da korisnici koji nisu autopatroleri ne mogu direktno objaviti članak, nego ga trebaju objaviti kao nacrt prvo; ako dobro interpretiram. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 02:53 (CEST) :::::Ako ćemo imati dvije projektne stranice o nacrtima (jedna normativna i jedna pomoćna), ne mogu se zvati isto, to samo doprinosi konfuziji. Ako nije o nacrtima općenito, ovu bih normativnu stranicu preimenovao u nešto kao '{{xt|Wikipedija:Postupanje s nacrtima}}'. :::::"{{tq|To bi značilo da korisnici koji nisu autopatroleri ne mogu direktno objaviti članak, nego ga trebaju objaviti kao nacrt prvo; ako dobro interpretiram.}}" je potpuno kriva interpretacija. Namjerno sam koristio pojam ''bi trebali'' (umjesto ''moraju'') i nisam sugerirao nikakvu sistemsku promjenu da se onemogući objavljivanje stranica u GIP za neregistrirane ili neautopatrolirane korisnike. Iako ostaje tehnički opcionalan, proces pregleda od strane patrolera+ bio bi preporučen način za novajlije ovog projekta (većina neprijavljenih i neautopatroliranih korisnika) da nacrt prijeđe u glavni imenski prostor. :::::Na [[Korisnik:Vipz/igralište2#Pregled nacrta|svom igralištu]] sam nedavno započeo skicu posvećenu upravo procesu pregleda nacrta, a inspiraciju uzimam od [[:en:WP:Articles for creation]]. Ne, nije mi namjera "{{tq|imati celu infrastrukturu sa enwikija}}", da jeste ovo bi bio čas posla za prekopirati, prevesti i predložiti. Nije mi namjera niti daljnja birokratizacija projekta. Dapače, još od svoje prve godine na shwiki zalagao sam se da toga bude što manje (i drago mi je da je danas glavni kriterij za glasanje autopatrola, a ne neke arbitrarne brojke koje bi onemogućile glasanje svima osim 5~6 aktivnih korisnika - [[Wikipedija:Pijaca/Arhiva 30#Smjernica o anketiranju]]). Namjera mi je smanjiti frikciju između novih doprinosioca i staratelja nedavnih izmjena. Vjerujem da bih i ja glavu okrenuo i da nikad više ne bih pogledao natrag da su moji prvi doprinosi bili hladno obrisani, to je sve samo ne motivacija. :::::Nedovoljan značaj sam po sebi nije kriterij za brzo brisanje, i ne smije biti. Nećemo dopuštati članke o temama koje nemaju apsolutno nikakve naznake značaja, ali nećemo ni po automatizmu brisati članke sa slabom potkrijepljenošću. 3 mjeseca u nacrtnom prostoru neka provedu, gdje nikome ne treba smetati, i ako će raditi na njemu neka rade, ako neće - proteći će rok i briše se. :::::Obavješćivanje o raznim radnjama s nacrtima može se značajno pojednostaviti i ubrzati uvodom spravice (gadgeta) koja će ponuditi izbornik sa standardnim setom šablona namijenjenim za brzo obaviješćivanje i upozoravanje. [[:mw:Help:Temporary accounts]] mi govori da privremeni računi traju 90 dana, dakle 3 mjeseca. :::::Ako na nešto nisam odgovorio, ispričavam se. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 04:10 (CEST) ::::::Dobro, jasno da bi trebalo distingvirati nazive, ali to je detalj koji ćemo riješiti u hodu. To je tehnička sitnica. ::::::Ali, čekaj, ako to nije obveza i ako je to samo preporuka, kako će se ona manifestirati u praksi? Mislim, to sam isto govorio i Aci za one odredbe o značaju - zanima me kako bi se ta odredba primjenjivala u praksi i kada? ::::::Okej, ja nemam problema s time da se dvije "sukobljene strane" pomire, ali to treba precizirati kao takvo i treba biti jasno koja su prava novajlija i koje su obveze starlija! :D Zasad je to dosta ''vague''. ::::::Mislim da netko od nas ne kuži pitanje značaja... dakle, tema je značajna. Ili nije. To se provjeri vrlo lako na Googleu. Ako članak nije značajan, onda nema potrebe stajati tu 3 mjeseca jer se članak koji nije sam po sebi značaja ne može ni potkrijepiti izvorima jer izvora nema. Ne može se značajnost stvoriti u tri mjeseca. Je li neki jutuber značajan se provjeri lako, isto tako i za pjevača i glumca i slično. Provjera tog čuda traje par minuta, plus - često je iz samog sadržaja članka jasno radi li se o značajnoj temi ili ne. ::::::Da, ali svejedno će netko morati to činiti u nekom vremenskom trenutku, zar ne? I što ako ja zaboravim dne 17. studenog 2026. godine poslati obavijest da "nacrt nije uređivan više od 2 i po mjeseca i slijedi mu brisanje ako ne nastanu suštinske promjene"? Koje se sankcije povlače za tim? Ako ih nema, onda je ta obavijest sama po sebi nepotrebna; administratorima se može ostaviti na slobodu da obavještavaju, ali ne nametati obvezu. Ja sam za to da se napravi jedna, objedinjena obavijest sa svim informacijama za korisnike. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 14. aprila 2026. u 13:27 (CEST) :::::::Ja bih ovo naslovio "Smjernice o nacrtima". Što se tiče značaja, to se vi lepo dogovorite, a ja ću podržati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:12 (CEST) :::::::Što se tiče obaveštenja, ovo je normativni tekst. Tako da, i tu treba biti obazriv i gledati šta je održivo. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:13 (CEST) :::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: "{{tq|Ali, čekaj, ako to nije obveza i ako je to samo preporuka, kako će se ona manifestirati u praksi?}}" - samostalno premještanje nacrta u glavni imenski prostor je moguće, ali riskira promptno poništavanje, vraćanje u nacrte, a možda i brisanje. Neki samostalno objavljeni članci (ex-nacrti) bit će dovoljno dobri za GIP i neće biti potrebe išta poništavati, vraćati ili brisati, te zato nije obveza (uzimamo u obzir da neki neprijavljeni ili neautopatrolirani već znaju pisati članke). Namjera je nove suradnike usmjeriti na najmanje konfliktnu proceduru razvoja njihovih prvih članaka - ona koja uključuje da se sadržaj, koliko god 'loš' bio, zadrži, da im se ustupi mogućnost slanja zahtjeva za pregledom, da iz pregleda ishodi ili neposredno prihvaćanje ili vraćanje s primjedbama i prijedlozima za doradu, da se to sve može diskusirati na stranici za razgovor tog nacrta, te da naposlijetku možda dobijemo spreman članak, a možda i novog aktivnog kolegu. :::::::Što se tiče značaja, nacrtni prostor treba biti tolerantniji. Kao što sugestira [[Nacrt:Wikipedija:Nacrti#Rasprava o brisanju]], tekstovima koji se čine neznačajnima treba omogućiti postojanje u nacrtnom prostoru dok traje rasprava o značajnosti teme koju tekst pokriva. Ta će se rasprava odviti ovako ili onako ali neće biti otpočeta optužbama za prakticiranje administratorske samovolje (kao što smo već vidjeli mnogo puta) i voditi nepotrebnom pretvaranju onoga što je trebala biti konstruktivna rasprava u neku vrstu okršaja dviju "sukobljenih strana". Mi ovdje govorimo o privremenom zadržavanju neindeksiranih ''nacrta'', ne javnih ''članaka''. :::::::Specifičnosti o obavješćivanju daju se prodiskutirati, pogotovo ta o skorom brisanju nacrta s projekta (koji bi u pravilu trebala biti automatizirana, ako se uopće realizira). Sve trenutne radnje s nacrtom poput brisanja, prihvaćanja, odbijanja, premještanja iz GIP u Nacrt: trebale bi biti popraćene odgovarajućom vrstom obavijesti. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 15. aprila 2026. u 13:42 (CEST) ::::::::Okej, taj mi je dio jasan - ali ako je to preporuka koja nove korisnike ili IP-ove ''neće spriječiti'' da objave u glavnom prostoru, koja je svrha odredbe? Ja sam neki novi lik koji nema pojma o Wiki i - kako to obično biva - nisam pročitao pravila. Napisat ću članak o Ivanu Iviću, lokalnom ''pisniku'' iz mog sela Donje Podbridine na Moru koji je objavio par ''zbiraka'' i dobio neke lokalne nagrade za ''pisnike laureate'' i slično, dakle recimo da prelazi neki prag značaja. Recimo. I ja sad to objavim u GIP-u jer nemam pojma ni što je nacrt nit' me to zanima. Onda dođe neki grozni EAP i to mi odmah pobriše jer je irelevantno - ja popizdim. Ili dođe neki manje grozni Vipz i makne mi to na neki nacrt - ja opet popizdim. Jer zašto? Pa ja hoću članak, a vi meni njega brišete ili mičete. U tom pogledu mislim da bi onda solucija koju je "krivo interpretirao" Aca bila praktičnija i elegantnija - po ''defaultu'' takvi članci idu u nacrt, ali uz obvezu adminima za automatsku provjeru. To bi se odnosilo na IP članke i članke novih računa, odnosno autopotvrđenih. Ne bih ograničavao na autopatrolu, nego autopotvrdu. Dakle, ti članci bi išli na nacrt, mi bismo imali obvezu to prekontrolirati - ako je to okej, odmah ide na GIP, ako nije, ide procedura za nacrte. To mi se čini elegantnije i više ''straightforward'', ali i poštenije prema svim dionicima. ::::::::Opet - članak ili jest značajan ili nije značajan. Ako je to upitno, na autoru je da to dokaže. Naravno, možemo i mi jednostavnim pregledom. To doslovno traje minutu, ako odeš na Google. Ako se radi o poslu koji se može obaviti u minutu, onda nema potrebe da se tri mjeseca kiseli da bi na kraju nestao. Poanta priče je u tome da se stanje značaja ''neće promijeniti'' (ili će se promijeniti jako teško, odnosno rijetko) u tri mjeseca, sukladno čemu ne vidim potrebu za privremeno zadržavanje sadržaja koji ionako neće na projekt. ::::::::Što se tiče obavijesti, ako postoji mogućnost automatizacije, onda broj obavijesti može biti koliko želiš, ali ne bih da se adminima nameću dodatne birokratske obveze oko slanja obavijesti koje će, najčešće, ostati neodgovorene. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 15. aprila 2026. u 14:36 (CEST) :::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Možemo ograničiti stvaranje novih stranica na autopotvrđene račune i onda od neprijavljenih/nepotvrđenih korisnika zahtjevati da nove stranice objavljuju isključivo kao nacrte. Takvo ograničenje je aktualno na enwiki već 8 godina - [[:en:WP:ACTRIAL]]. Vjerujem da bi, pak, ''drafticiranje'' članaka naspram promptnog brisanja izazvalo mnogo umjerenije inicijalne reakcije. Promptno brisanje ''nacrta'' o temi za koju postoje čak i najmanje naznake značaja (recimo jedna nacionalna/međunarodna nagrada, recimo Libanska) nije pošteno. Preemptivno brisanje takvog nacrta (dakle, u kraćem roku) treba ishoditi iz rasprave, a ne obratno (brisanje pa rasprava). – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 15. aprila 2026. u 15:29 (CEST) ::::::::::Pa to mi se čini praktičnije nego ovo, ovo što je predloženo mi djeluje previše komplicirano, a bez neke jasne svrhe. Što se tiče značaja, mislim da se to treba prvo riješiti u pravilima za brisanje pa onda vidjeti koliko će prostora ostati i kako u taj prostor uklopiti nacrte. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 15. aprila 2026. u 15:33 (CEST) :::::::::::Samo bih zamolio da ove dve teme (ograničavanje i značaj) – ostavimo za kasnije, jer nam je za obe teme potreban konsenzus. Ono što se može preraditi na stranici – treba preraditi sada. Raspravu ću ostaviti otvorenu do 26. aprila u 23:59. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 18. aprila 2026. u 02:15 (CEST) ::::::Hvala, Vipz, na pojašnjenju. Izgleda da sam za privremene račune fulao, bio sam ubeđen da je period manji. Izvinjavam se onda na pogrešnom ''fact checku'' – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:20 (CEST) ::::::Što se patrolera i viših grupa tiče, ja sam za da oni mogu premještati nacrt. To ima smisla. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:23 (CEST) ::Predloženi normativni tekst za shwiki adaptacija je enwikijevog eksplanatornog eseja, od {{slink|:en:Wikipedia:Drafts|Moving articles to draftspace}} nadolje. U suštini, prva je polovica tog eseja pomoćnog karaktera, dok je druga polovica (ova predložena) normativnog karaktera. Na [[Korisnik:Vipz/igralište2|svom igralištu]] imam skoro gotovu prvu polovicu. No što bi točno trebala biti stranica pod naslovom [[Wikipedija:Nacrti]], ako ovo dvoje dijelimo na dvije zasebne stranice? – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 17. aprila 2026. u 17:53 (CEST) :::Možda bi ovo mogla biti stranica za razvrstavanje i pružiti linkove na stranicu pomoći, smjernicu o premještanju, brisanju i vraćanju, te Wikiprojektu Nacrti? Wikiprojekt Nacrti mogao bi biti ekvivalent [[:en:Wikipedia:WikiProject Articles for creation]] (u mnogo manje kompleksnom obliku, naravno) i tu bi se mogla voditi evidencija nacrta. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 17. aprila 2026. u 18:03 (CEST) ::::Pa dečki, ako ti imaš prvu polovicu, a Acan Macan drugu polovicu, onda spojimo dvije polovice u jednu cjelinu i imamo [[WP:Nacrti]] s oba dijela. Jednim pomoćnim, drugim normativnim. Ja ne vidim problem s tim. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. aprila 2026. u 18:30 (CEST) :::::Okej, ja sam ''fine'' s time. Lektorisaću kad stignem taj prvi dio, ali sadržajno mi deluje okej. @[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Slobodno spoji ova dva dela i dodaj u smernici odjeljak poput "Tko može premještati nacrte", ili negde naznači da su patroleri za to odgovorni. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 18. aprila 2026. u 01:07 (CEST) ::::::Pregledao sam još jednom celu smernicu. Dopune su bile vrlo korisne. '''Podržavam''' uvođenje u ovom obliku. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:28 (CEST) :::::::Ima još nekih sitnica s kojima nisam najzadovoljniji, ali nećemo cjepidlačiti, tako da i ja '''podržavam''' prošireni prijedlog. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. aprila 2026. u 18:38 (CEST) ::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] koje su sitnice u pitanju? – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:39 (CEST) :::::::::Sad već previše pitaš. :D – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:42 (CEST) :::::::::Umjetna inteligencija i činjenica da sustav dopušta izradu nacrta za već postojeće članke (ako utipkam da mi izradi nacrt "Panama", uredno ga radi iako članak već postoji) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. aprila 2026. u 18:42 (CEST) ::::::::::To i nije nužno loše. Neko možda želi da preradi ceo postojeći članak, i onda koristi nacrt da razvije novu verziju. :D – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:44 (CEST) :::::::::::Također ćemo moći čitatelje/urednike stranice informirati da članak pod tim naslovom već postoji u glavnom imenskom prostoru; šablonom {{tl|Nacrt}} i/ili uredničkim obavještenjem ([[:en:Wikipedia:Editnotice]]). – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 19:11 (CEST) ::::::::::Što se umjetne inteligencije tiče, predložiću dopunu pravila za BB tako da možemo brzo brisati čisto AI generirane članke. Mislim da će biti od koristi. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:45 (CEST) :::::::::::Mislim da to nije poanta nacrta, al' kažem - nek' bude. Što se tiče AI-ja, mislim da to treba maknuti trenutno iz teksta prijedloga dok se ne donesu šira pravila. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. aprila 2026. u 18:50 (CEST) ::::::::::::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Tvoje mišljenje o ovome? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 21:34 (CEST) :::::::::::::Ovo možemo ukloniti ili zakomentirati dok ne budemo imali neka konkretna pravila i smjernice koje se tiču upotrebe umjetne inteligencije na Wikipediji. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 00:06 (CEST) ::::::::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]], @[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Zakomentirano. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 00:32 (CEST) ::::::::::::::Ako nema dodatnih primedbi, zatvorio bih ovo polako. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 00:34 (CEST) :::::::::::::::Nemam ništa protiv. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 26. aprila 2026. u 02:37 (CEST) {{podnožje rasprave}} == Zaštićivanje == Nakon što je ovo predugo stajalo nedovršeno, mislim da je vrijeme da raspravimo i [[Korisnik:Edgar Allan Poe/Osobna vježbaonica|smjernicu o zaštiti stranica]]. Uglavnom se tu radi o prijevodu s engleske Wikipedije, uz neke lokalne nadopune temeljem iskustava koje smo imali, kao i obično. Šablone još nisam posebno pravio jer trebamo vidjeti treba li nam baš sve ovo i koje su tehničke mogućnosti primjene svega toga. Rasprava traje od danas, a trajat će do '''26. travnja 2026.''' godine u '''00:00''', osim ako iz tijeka rasprave ne bude razvidno da je potrebno više vremena za postizanje konsenzusa. Sukladno ranijoj praksi, obavještavam sve korisnike koji su aktivni u posljednje vrijeme: @[[Korisnik:Aca|Aca]] @[[Korisnik:Vipz|Vipz]] @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] @[[Korisnik:Mladifilozof|Mladifilozof]] @[[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] @[[Korisnik:Slashslasher|Slashslasher]] @[[Korisnik:OC Ripper|OC Ripper]] @[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] @[[Korisnik:Alekol|Alekol]] @[[Korisnik:Deni|Deni]] @[[Korisnik:Maria Sieglinda von Nudeldorf|Maria Sieglinda von Nudeldorf]] @[[Korisnik:MirkoS18|MirkoS18]] @[[Korisnik:Belirac|Belirac]] @[[Korisnik:Argo|Argo]] @[[Korisnik:ImStevan|ImStevan]] @[[Korisnik:Ante Vranković|Ante Vranković]] @[[Korisnik:Duma|Duma]] @[[Korisnik:Ekvatarina|Ekvatarina]] @[[Korisnik:Stefanguzvica|Stefanguzvica]] (ispričavam se ukoliko sam nekoga zaboravio taggirati) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 18. aprila 2026. u 18:33 (CEST) :@[[Korisnik:Alalch E.|Alalch E.]], krivi ping! – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 18. aprila 2026. u 18:36 (CEST) :Vrlo važna smjernica, ali bih je želeo detaljno pregledati. Javim se za jednu sedmicu otprilike i predložio bih da i ovo produžimo na 14 dana. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 19. aprila 2026. u 03:25 (CEST) Ja sam u drugim stvarima i ne stignem detaljno gledati, ali koliko sam letimično vidio, sve zvuči normalno. - [[Korisnik:Ante Vranković|Ante Vranković]] ([[Razgovor s korisnikom:Ante Vranković|razgovor]]) 19. aprila 2026. u 16:25 (CEST) :Napomena: Ovo treba biti pravilo kad ga budemo usvojili. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. aprila 2026. u 14:17 (CEST) ::Ovo pravilo neću detaljno lektorirati (jer je obimno), ali ću promeniti neke suštinske stvari u konsultaciji s tvorcem. Takođe ću ispraviti poneke tipografske greške na koje usputno naiđem. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. aprila 2026. u 18:41 (CEST) :::Ostalo je još pitanje statusne zaštite da se riješi (jer mi imamo i zaštitu do patrolerskog statusa, pa to treba također navesti). – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 24. aprila 2026. u 18:36 (CEST) ::::Mislim da je to to. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 25. aprila 2026. u 02:32 (CEST) :::::Završio sam pregled celog pravila. '''Podržavam''' uvođenje u ovom obliku. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 25. aprila 2026. u 16:17 (CEST) ::::::Pre nego ovo uvedemo, trebalo bi napraviti šablon "Zaštićena stranica", i implementirati ga tamo gde treba. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 25. aprila 2026. u 23:44 (CEST) :::::::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Možeš li ti napraviti to (Protection padlock), a ja da ih dodam na stranice? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 20:56 (CEST) ::::::::Bit će urađeno. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 22:14 (CEST) :::::::::Tooooooo legendo – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 22:30 (CEST) Pregledao i '''podržavam''' uvođenje smernice. [[Korisnik:Stefanguzvica|Stefanguzvica]] ([[Razgovor s korisnikom:Stefanguzvica|razgovor]]) 25. aprila 2026. u 17:41 (CEST) :Kako se bližimo kraju stranice, prečice postaju prava ''alfabet supa''. Mislim da se treba ograničiti na manji broj lako pamtljivih prečica. Volio bih da se možda uvede i wiki žargon ''zasoljavanje'' (stranice) kod zaštite od izrade ([[:en:WP:SALT]]; od [[:en:Salting the earth]]: ''zasoljavanje tla''). – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 28. aprila 2026. u 07:27 (CEST) ::Saglasan sam da se treba smanjiti broj prečica. Što se zasoljavanja tiče, nisam za to. Mislim da se taj žargon vrlo retko koristi na enwiki, a kamoli kod nas. Pritom je malo nezgodan. Kod nas se obično kaže i "sprečavanje [izrade]", dok se zaštita generalno kaže i "zaključavanje". Pada mi na pamet ideja da je naslov "zapečaćen" (umesto "zasoljen"). Taj mi termin više ima smisla, ali ne bih kovao termine dok ne postoji realna upotreba. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 28. aprila 2026. u 10:46 (CEST) :::Prečice smanjujte kako vam drago, ja sam to nabacivao onako, vodeći se osjećajem, vi to uredite kako vam spada. Što se tiče alternativnog izraza, dogovorite se kako vam odgovara. "Soljenje zemlje" kao termin postoji u našoj literaturi, čisto kao napomena. Koliko je učestao... ''not sure''... – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 28. aprila 2026. u 13:22 (CEST) == Dve dopune == === Dopuna pravila o brzom brisanju === U '''[[Korisnik:Aca/igralište3|svom igralištu]]''' napisao sam dopunu pravila o [[Wikipedija:Brzo brisanje|brzom brisanju]]. Dopuna se odnosi na članke generirane umjetnom inteligencijom. Slobodno ostavite svoje mišljenje o prijedlogu ovdje. Rasprava traje jednu sedmicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 20:13 (CEST) :Mi smo Wikipedija, odnosno enciklopedija. Umjetna inteligencija je u najmanju ruku sporna, u najgorem slučaju glupa i ''tailora'' korisnikov zahtjev. Mislim da treba tu biti jasan i glasan - svaki tekst za koji se utvrdi da je nastao uz pomoć AI-ja ili za koji se, temeljem pregleda preko dostupnih alata, utvrdi s visokom vjerojatnošću da je nastao AI-jem ide na brzo brisanje ili se uklanja. Takav nam tekst apsolutno ne treba i jedinu soluciju koju vidim ovdje je da se to piše ponovo; ostalo nema smisla. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 27. aprila 2026. u 04:31 (CEST) ::Upravo to ovo regulira. :) – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 27. aprila 2026. u 22:10 (CEST) :Čini mi se dobrom nadopunom KBB, bar za početak. Jedino bih "{{!xt|izmijenio}}" izmijenio u "{{xt|redigirao}}". Bilo bi dobro imati i podrobniji vodič za prepoznavanje teksta generiranog umjetnom inteligencijom ([[:en:Wikipedia:Signs of AI writing]]), ali o tom potom. Samo bih napomenuo da se na dostupne alate ne bi trebalo oslanjati bez opreza, s obzirom na to da Wikipedija čini značajan dio tekstualne građe na kojoj se LLM-ovi treniraju. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 27. aprila 2026. u 22:55 (CEST) ::Urađeno, zahvaljujem. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 28. aprila 2026. u 02:29 (CEST) === Dopuna smjernice o prijenosu === S obzirom na postojeće stanje u pogledu infokutija, predložio bih usvajanje '''moratorija na izradu novih infokutija'''. Konkretno, predlažem sljedeću dopunu smjernice o [[WP:PRIJENOS|prijenosu sadržaja]] (odjeljak {{section link|Wikipedija:Prijenos sadržaja s drugih Wikipedija#Šabloni|nopage=y}}): {{izdvojeni citat komentara|Prenošenje novih infokutija sa susednih projekata trenutno se ''ne preporučuje''. Nove infokutije koje su duplikati postojećih bit će [[Wikipedija:Brzo brisanje|izbrisane po kratkom postupku]]. Prije nego što se odlučite za prijenos, obratite se zajednici na [[Wikipedija:Pijaca|Pijaci]] ili kontaktirajte s administratorima.}} Imate li još neki dodatak? Šta mislite o ovome? Rasprava traje jednu sedmicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 20:29 (CEST) :Smjernica treba ostati što je više moguće generalna (ne odnositi se na neki specifičan skup šablona) i treba ostati smjernicom (predložena nadopuna zvuči kao strogo pravilo s apsolutnim posljedicama). Postojeće su infokutije u velikoj mjeri tehnički i infrastrukturno zastarjele i rudimentarne. Izrada 'duplikata' može biti sasvim opravdana ako se priprema kao moguća zamjena, a mnogo odstupa od trenutačnog rješenja. Mislim da bi postojeću smjernicu mogli nadopuniti nekakvom uputom kada započimati nove (na temelju prenesenog koda) te kada prilagođavati postojeće šablone (i gdje, i.e. /igralište), te kako izvršiti njihovu implementaciju. Ako ćemo ih već upućivati na Pijacu, npr. kao mjesto prijedloga ili zahtjeva za novim šablonima, prilagodbama postojećih šablona, ili usvajanju već izrađenih rješenja, možemo ih upućivati na odgovarajući odjeljak Pijace i.e. [[WP:P/TEH]]. Što se tiče nepridržavanja smjernice, na samom kraju drugog pasusa (u sadašnjoj verziji teksta) može se dodati upozorenje koje će reći što se događa s dupliciranim šablonima. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 21:35 (CEST) ::Pa ne zvuči uopšte kao strogo pravilo xD ("ne preporučuje se" umesto "zabranjeno je"). Takođe s obzirom na situaciju i činjenicu da su infokutije najveći gorući problem, mislim da je specificiranje ovoga mnogo važno umesto da guramo stvari u generalizovani kalup. Saglasan sam da koristimo /TEH, i saglasan sam za izradu nekih vrsta uputa, to je dobra ideja. Ipak mislim da treba da ograničimo prenos novih infokutija na minimum. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 21:42 (CEST) :::Najrelevantniji dio predloženog teksta (druga i treća rečenica) zvuči kao da se radi o strogom pravilu s apsolutnim posljedicama za svako postupanje mimo njega, dok prva rečenica to predstavlja samo kao načelnu preporuku - tekst je unutrašnje nekoherentan. Infokutije su trenutačno problematično područje, ali smjernica bi trebala biti dugoročno održiva, a ne oblikovana isključivo kao reakcija na sadašnje stanje. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 22:11 (CEST) ::::Aight, daj da vidimo tvoj predlog. :) – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 22:21 (CEST) :::::Možda ne treba dopunjavati smjernicu s privremenim pravilom, '''ali''' definitivno nam treba moratorij da se ne stvaraju novi problemi dok se ova situacija ne riješi. Mislim da se moratorij može dogovoriti ovdje neformalno, bez da se unosi išta u pravila, ali sam prijedlog - u formi u kojoj jest trenutno - podržavam. Previše problema imamo sada jer ranije nije bilo ovakve regulacije. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 27. aprila 2026. u 04:28 (CEST) ::::::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]], [[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: U '''[[Korisnik:Aca/igralište3|svom igralištu]]''' pripremio sam dopunu smjernice o prijenosu. Trudio sam se da je uobličim u skladu s iznesenim sugestijama. Možete pogledati i dati svoje mišljenje. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 3. maja 2026. u 21:39 (CEST) igds7uh3jjwex8e7r1errj7p3sb4czv 42587210 42587208 2026-05-03T19:40:46Z Aca 108187 /* Dopuna smjernice o prijenosu */ odgovor 42587210 wikitext text/x-wiki {{pijaca}} == [[Wikipedija:Nulta tolerancija]] == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje stranice [[Wikipedija:Nulta tolerancija]] za pravilo Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 30. juna 2025. u 00:38 (CEST)|Usvojeno}} Predlažem usvajanje ove stranice kao službenog pravila Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku. Izvorni tekst preuzet je sa Wikipedija na srpskom i engleskom jeziku, prilagođen, dorađen i dopunjen. Unapred zahvalan na sugestijama i komentarima. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. juna 2025. u 23:58 (CEST) ::{{za}} – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 23. juna 2025. u 00:06 (CEST) ::{{za}} - Prebaci '''[[Wikipedija:Pijaca/Pravila i smjernice|ovdje]]''', zato smo ti o napravili – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. juna 2025. u 14:16 (CEST) :@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Ae prebaci ako možeš. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. juna 2025. u 19:04 (CEST) ::@[[Korisnik:Aca|Aca]]: A ti ne možeš jer? :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. juna 2025. u 19:18 (CEST) :::Nmg. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. juna 2025. u 19:40 (CEST) ::::@[[Korisnik:Aca|Aca]]: Prebaci na ispravno mjesto *facepalm* – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 24. juna 2025. u 02:52 (CEST) {{komentar}} Valjda OK. --[[Korisnik:نوفاك اتشمان|نوفاك اتشمان]] ([[Razgovor s korisnikom:نوفاك اتشمان|razgovor]]) 23. juna 2025. u 10:52 (CEST) {{podnožje rasprave}} == Navođenje države rođenja u sportskim člancima == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave, ne postoji jasan konsenzus oko promjena sadašnje prakse, tako da aktualna praksa koja korisnicima daje slobodu izbora oko zastavica te praksa navođenja mjesta rođenja ostaju nepromijenjene. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 1. augusta 2025. u 16:52 (CEST)|Nije usvojeno}} [[Zvonko Petričević|Trenutna praksa]] u sportskim člancima jeste da se pored mesta rođenja sportiste navede savremena država rođenja. Međutim, ova praksa je anahronistička i dovodi do toga da korisnici stavljaju zastave savremenih država za razdoblje od pre 100 ili 200 godina! Mislim da je svima jasno koliko je to pogrešno i da nijedna Wikipedije na neguje ovakvu praksu. Predlažem standardizaciju sledećeg formata, kao što je praksa na [[:en:Nikola Tesla|drugim projektima]]: * <nowiki>[[MESTO ROĐENJA]], [...], [[TADAŠNJA DRŽAVA]] (danas [[DANAŠNJA DRŽAVA]])</nowiki> Usputno bih predlažio da se upotreba zastavica izbegne, radi pristupačnosti, prema [[:en:MOS:INFOBOXFLAG|MOS:INFOBOXFLAG]]. Zastavice ograničiti samo na deo infokutije gde se navodi da je osoba dio reprezentacije države (poput dela s medaljama), radi jasnoće. Preterana upotreba ikonica deluje detinjastvo, neozbiljno, odudara od enciklopedijskog diskursa i nije pristupačna. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 03:43 (CEST) :Prvo, o pitanju zastavica raspravljali smo već pred neko vrijeme i zaključeno je da se njihova upotreba dopušta po potrebi urednika. Nitko ne prisiljava korisnike da ih koriste, ali nema nikakvih ograničenja u njihovom korištenju i to je usvojeno kao takvo, a i utječe na korisničko pravo da uređuje tekst po vlastitoj želji. Nećemo svako dva mjeseca raspravljati o jednoj te istoj stvari. :Što se tiče navođenja država. Ova je rasprava na ovoj Wiki pokrenuta jako davno i tokom godina je iskristalizirana praksa koja je sada, a to je da se navodi suvremena država. Iznimke za to su, naravno, antičke ličnosti i neke srednjovjekovne ličnosti, s obzirom da u tim situacijama postoji dovoljno specifičnih elemenata da opravdavaju iznimke. Međutim, kod "modenih" ličnosti zaključeno je da se ide s ovom praksom, a neki od argumenata (kojih se ovako odokativno sjećam) bili su: :# Korisniku je važnije znati gdje se određeno mjesto nalazi danas, nego gdje se nalazilo neke random godine iz 16. stoljeća; :# Korištenje tadašnjih država može dovesti do zabune za mjesta koja su nekada pripadala jednoj, a danas drugoj suvrenoj državi (obje koje postoje danas); :# Korištenje sadašnjih država lakše je bilo uskladiti s korištenjem zastavica u šablonima; :# Korištenje tadašnjih država vuklo je za sobom i korištenje tadašnjih imena gradova (jer isti su se često mijenjali), što je (a) otežavalo rad korisnicima jer ih je "prisiljavalo" na dodatan rad i (b) stvaralo potencijalne probleme oko ujednačenosti. :# Korištenje sadašnjih država jednostavno je lakše. :Vjerojatno je tu bilo još argumenata, ali ovih se mogu sjetiti. Ja osobno nemam problem ni s jednom ni s drugom praksom, ali prije nego se provede promjena aktualne prakse, treba dati odgovore na sljedeća pitanja: :# Uzimajući u obzir činjenicu da su zastavice usvojene kao standardni dio uređivačke politike, odnosno sloboda korisnika da ih koristi ili ne, kako će se riješiti potencijalni problem stvarnog šarenila koje može nastati kada na 3 različite članka o osobama rođenima u Beču budemo imali potencijalno tri različite zastave? :# Kako će se riješiti problem s imenima gradova? Što ako korisnik jednostavno ne želi istražiti kako se grad zvao u tom nekom periodu pa se desi ogromna neusklađenost da imamo, recimo, Ploče, SFRJ, a ne Kardeljevo? Ili Volgograd, SSSR, a ne Staljingrad? :# Konkretan problem: [[Joseph Conrad]] rođen je u današnjem [[Berdičiv]]u ([[Ukrajina]]). To je mjesto rada bilo pod [[Rusko Carstvo|Ruskim Carstvom]], iako je ranije bilo dio [[Poljsko-Litvanska Unija|Poljsko-Litvanske Unije]]. Uz to, ranije je grad imao ime [[Berdyczów]]. Mi o tom mjestu konkretan članak nemamo. Koliko će čitatelji biti zbunjeni kada dođu na članak o Conradu ili o nekom tko je tamo rođen prije [[1793.]] godine (ili je umro prije te godine). Kako ova praksa olakšava to čitatelju? :# Dogodit će se da će more članaka za isto mjesto imati različite temeljne podatke upravo zbog toga. Kako će se to riješiti po pitanju usklađenosti i slično? :Toliko za sada. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 04:05 (CEST) ::Prvo pitanje, ne vidim problem. Ako su osobe rođene u različitim periodima, treba koristiti različite zastave. Nema mi smisla koristiti zastavu Republike Srbije pored grada Beograda u vreme Kraljevine Jugoslavije. Drugo pitanje, treba koristiti istorijska imena gradova kad god je to moguće. Nije velika greška i da stoji moderni naziv grada, ali radi preciznosti navesti ''name of the birthplace at the time of birth'' ([[:en:Template:Infobox person|Template:Infobox person]]). Treće pitanje, treba "Berdičev, Kijevska gubernija, Rusko Carstvo (danas Ukrajina)". Koristimo ruske oblike toponima tu, koji su bili u upotrebi tad. Četvrto pitanje, to je okej, dokle god je činjenično tačno. Trenutna praksa nije činjenično tačna (anahronična je). Ideja je da se navede tadašnja država rođenja, pa onda moderna država, a ne obrnuto. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 04:28 (CEST) ::Nadalje, praksa sa zastavicama je pogrešna. Zastava države ne treba da stoji uz grad, nego uz državu. Ovo mi nema smisla. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 04:32 (CEST) :::O pitanju zastavica smo samo govorili u navigacijskim kutijama, ne i u infokutijama. Ovo pitanje je daleko od standardiziranog. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 04:33 (CEST) ::::# Znači, kad su moderne zastavice u pitanju, onda su one djetinjaste i neozbiljne i nepristupačne, a kada treba napusati regionalne zastave iz 17. stoljeća, onda je okej? :P To mi se ne čini fer, kako kaže Wanda. :P ::::# Okej, ali ja sam korisnik X i napišem [[Volgograd]], [[Sovjetski Savez]]. To je pogrešno. Taj se grad tada nije tako zvao. I to je veća greška nego da stoji [[Volgograd]], [[Rusija]] za nekog rođenog u [[Staljingrad]]u, [[SSSR]]. Tko će to kontrolirati? Ovo je čisto praktično pitanje jer je iskustvo pokazalo da urednici idu za rješenjima koja su... lakša. ::::# Nisi odgovorio na pitanje kako to olakšava čitatelju? Okej je što će pisati, ali kako to olakšava čitatelju razumijevanje što se događalo s tim Berdičevim? ::::# Otkud teza da se radi o anahroničnoj praksi? Činjenica je da je Joseph Conrad rođen u Berdičevu u današnjoj Ukrajini, a koji je tada bio dio Ruskog Carstva. Što je tu pogrešno i anakronično? Dapače, [[Volgograd]], [[SSSR]] je anakronizam. Ovo nije. ::::Praksa sa zastavicama, kako je rečeno, nije pogrešna jer je ostavljena na volju autoru. To je osnovni postulat projekta i nećemo ići u smjeru zabrane autorima da koriste alate ove enciklopedije kako žele. Nitko im ne nameće, ali ako je kao autor želim staviti zastavici, to će mi biti i omogućeno jer se na tom načelu zasniva funkcioniranje ovog projekta - normirati samo ono što je nužno, a ostalo je na slobodi autora. I to je standard, štogod ti rekao. Navigacijske kutije su više sistemska stvar od samih infokutija, koje su više sadržajne nego sistemske, a ako u navboxovima ne normiramo, koje su sistemskije, onda u infoboxovima tek ne normiramo jer je to na slobodi autoru. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 04:49 (CEST) :::::Nigde i nikada nisam rekao da su zastave okej, čitaj opet. Mašiš poentu. Trenutno stoji da Zvonko Petričević rođen u Prizrenu, Kosovo, a pored toga stoji zastava Republike Kosovo! Kako može biti rođen u Republici Kosovo, ako ona tad nije ni postojala! Znači, ne zanima me da l’ je mesto menjalo ime 100 puta ili 5 puta. Imamo ozbiljnu faktualnu grešku. Nigde se ne spominje da je rođen na „teoritoriji današnjeg Kosova” ili „današnje Ukrajine”, nego se iznosi kratko i jasno „Kosovo”, uz link ka Republiku Kosovo, što nema veze s vezom. Ne može neko u 1930. biti rođen u Ruskoj Federaciji, ako ta država tada nije postojala. To je greška i anahronizam. Nas ne interesuje šta se događalo s naseljem. Ovo je prosti identifikacijski podatak koji stoji u ličnoj karti ili pasošu. Znači treba da prati činjenično stanje, a ne ono što je „lepo za čitatelje”. Ako su urednici za zastavice, treba i njihovo korištenje regulirati. Ne može ovako da zastavica države stoji ispred grada. Grad ima grb, a država ima zastavu. Ne treba mešati babe i žabe. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 05:15 (CEST) ::::::Pa da, na njegovoj bi osobnoj karti danas pisalo da je rođen u mjestu Prizreni, Kosovo. Meni na osobnoj piše država koja je danas, ne država koja je bila. Isto tako i u pasošu. A to piše i u članku: Rođen je tu, a ispod jasno piše {{small|(tada {{flag|Kraljevina Jugoslavija}})}}. Tako da je prilično jasno da je u trenutku rođenja to bila ta država, a da je danas ova. Mislim da je to svakome jasno. To nije anakronizam, a opet - [[Volgograd]], [[SSSR]] jest. ::::::Što se tiče zastavica, ponavljam: normirati samo ono što je nužno, a ostalo je na slobodi autora. I to je standard, štogod ti rekao. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 05:47 (CEST) :::::::Ne zanima me šta bi pisalo danas. To je upravo anahronistički pristup koji zagovaraš. Čitatelje prvensveno interesuje u kojoj državi je ''tada'' rođena osoba, a ne savremena zemlja koja obuhvata tu teritoriju. Takav pristup može samo podgrejati nacionalističke rasprave i nepotrebna prisvajanja, pogotovo kada koristimo zastave sadašnih država pored starih mesta rođenja – što nema smisla i faktualno je pogrešno! Predlažem da zastavice uniformiramo u sledećem formatu: :::::::* <nowiki>[[MESTO ROĐENJA]], {{zas|TADAŠNJA DRŽAVA}} (danas {{zas|DANAŠNJA DRŽAVA}})</nowiki> :::::::Na taj način se zastave nalaze tačno ispred naziva države, gde bi trebale biti, a urednicima se daje pravo da se igraju bojanki, ako žele. Time imamo smislen i faktualan ''layout''. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 12:58 (CEST) ::::::::"Čitatelje prvensveno interesuje u kojoj državi je tada rođena osoba" - tu su informaciju i dobili, no. Vrlo jasno. Plus, ti... si ispitao sve čitatelje pa znaš što ih prvenstveno zanima? "Takav pristup može samo podgrejati nacionalističke rasprave i nepotrebna prisvajanja, pogotovo kada koristimo zastave sadašnih država pored starih mesta rođenja – što nema smisla i faktualno je pogrešno!" - ova rečenica nema apsolutno nikakvog smisla. Što je Joseph Conrad bio ukrajinski pisac? Ili će netko pomisliti da je bio ukrajinski pisac jer kraj Berdičeva piše Ukrajina, a ne Rusko Carstvo? Pa će misliti da je pisac iz Rusko Carstva? Conrad i drug Gogolj ruku pod ruku? :D O anakronizmima sam sve rekao. ::::::::Što se tiče lokacije zastave, format sa zastavicom nakon grada je nezgrapan i može stvoriti probleme s prelamanjem teksta. Zato nisam pobornik istoga. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 13:13 (CEST) :::::::::Nisi razumeo moj argument. Zastava treba da stoji pored države, a ne pored grada. To je naprosto prisvajanje. Mislim da je prelamanje teksta mnogo manji problem – problem pristupačnosti – umesto problema (činjenične) tačnosti. Možemo poraditi na tome da se to prelamanje ispravno prikaže, ne bi trebalo biti teško. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 12:41 (CEST) ::::::::::Mislim da je tu potpuno jasno na što se odnosi. Uostalom, pogledaj [https://en.wikipedia.org/wiki/Córdoba,_Spain ovdje], Twin Cities. Jasno je na što se odnosi. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 13:41 (CEST) :::::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Pa upravo taj članak pokazuje da grad može imati zastavu različitu od zastave države, no? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 13:51 (CEST) ::::::::::::Ha? Govorim da i en.wiki ima format [ZASTAVA], (grad), {država}? – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 13:53 (CEST) :::::::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Aha, sad vidim na što misliš. Da, taj format se ponekad koristi za gradove pobratime, jer referiramo na moderne gradove. Ipak, generalna je smernica na enwikiju da se takve zastave eventualno uklone, što će se dogoditi u doglednoj budućnosti. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 14:08 (CEST) ::::::::::::::O tom, po tom, onda. Meni je to, rekao sam, pretjerano zadiranje u tekst kao takav i urednička prava i mislim da je to okej. Nitko ih ne mora koristiti, ali ako hoće - to je sasvim u redu i tako treba i ostati. Ako bude nekih tektonskih promjena - ''we'll cross that bridge when we get there''. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 14:10 (CEST) :::::::::::::::To je onda okej, ali možemo li barem ciljati na to da zastavice idu uz državu u infokutijama? :) Naveo si ipak primer da i gradovi mogu imati svoju zastavu, pa bi upotreba državne zastave za grad bila malo – zbunjujuća. Gradovi pobratimi mogu ostati opšti izuzetak od tog pravila, s obzirom da je reč o prozi, i da ne želimo baš zastavicu usred proznog teksta. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 14:17 (CEST) :::::::::::::::Dakle, format sa zastavom bi bio: :::::::::::::::* <nowiki>[[MESTO ROĐENJA]], {{zastava|DRŽAVA}}</nowiki> :::::::::::::::– [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 14:21 (CEST) ::::::::::::::::Ne vidim zašto mijenjati nešto što stoji godinama, na što su i čitatelji i urednici navikli, što je praktičnija solucija i što se koristi i na drugim Wikipedijama. Ne vjerujem da će itko kad pogleda {{flagicon|SRB}} [[Beograd]], [[Srbija]] ili {{flagicon|SAD}} [[New York]], [[SAD]] misliti da su {{flagicon|SRB}} i {{flagicon|SAD}} zastave Beograda, dosnosno New Yorka, a ne Srbije, odnosno SAD-a. Ne potcjenjuj naše čitatelje toliko! :P – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 14:27 (CEST) {{podnožje rasprave}} [[Kategorija:Prijedlozi pravila i smjernica Wikipedije|*]] == Agitiranje == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje smjernice kako je predložena i korigirana te ista stupa na snagu od danas. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 10. marta 2026. u 16:42 (CET)|Usvojeno}} Dragi kolege, na [[Korisnik:Edgar Allan Poe/Gradovi i jedinice|ovom se mjestu]] nalazi prijedlog lokalizirane smjernice o agitiranju. Kao i dosad, to je u najvećoj mjeri prijevod s engleske Wikipedije uz neke dodatke koji su specifični za okolnosti naše sredine. Molim kolege da pregledaju tekst, predlože ili izvrše izmjene koje smatraju nužnima (ovo je, kao i ranije, radna verzija) pa da usvojimo i ovu smjernicu za ubuduće, s obzirom da se radi o bitnom skupu normi koji će omogućiti normalnije i sigurnije uređivanje te popuniti neke praznine koje imamo. Proces traje '''sedam dana''' (dakle do '''10. marta''' u '''00:00'''), ali se po potrebi može produžiti i i nakon toga. Sve su izmjene i komentari dobrodošli! :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 2. marta 2026. u 05:11 (CET) === Komentari === Sukladno ranijoj praksi, obavještavam sve korisnike koji su aktivni u posljednje vrijeme: @[[Korisnik:Aca|Aca]] @[[Korisnik:Vipz|Vipz]] @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] @[[Korisnik:Mladifilozof|Mladifilozof]] @[[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]]@ [[Korisnik:Vitek|Vitek]] @[[Korisnik:Slashslasher|Slashslasher]] @[[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] @[[Korisnik:OC Ripper|OC Ripper]] @[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] @[[Korisnik:Alekol|Alekol]] @[[Korisnik:Deni|Deni]] @[[Korisnik:Alalch Emis|Alalch Emis]] @[[Korisnik:Maria Sieglinda von Nudeldorf|Maria Sieglinda von Nudeldorf]] @[[Korisnik:MirkoS18|MirkoS18]] @[[Korisnik:Belirac|Belirac]] @[[Korisnik:Argo|Argo]] @[[Korisnik:ImStevan|ImStevan]] @[[Korisnik:Ante Vranković|Ante Vranković]] @[[Korisnik:Duma|Duma]] @[[Korisnik:Ekvatarina|Ekvatarina]] (ispričavam se ukoliko sam nekoga zaboravio taggirati) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 2. marta 2026. u 05:21 (CET) :Temeljno sam pregledao i lektorirao tekst te dodao neka pojašnjenja. Mislim da je vrlo važno da imamo ovo usvojeno kao smernicu. Napraviću dodatnu infrastrukturu (šablone) koja će pomoći u provedbi. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 5. marta 2026. u 21:36 (CET) ::Izrađeni su sledeći šabloni: {{tls|Pod agitacijom}}, {{tls|Uk-agitiranje}} i {{tl|Nije glasanje}}. Ti šabloni sada su uključeni u sastav smernice (u odeljku Reakcija na agitiranje), uz kratak prateći opis. Mislim da je sada smernica manje-više kompletna. U skladu s tim, ostavljam i formalno '''za''' usvajanje predloga smernice. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 6. marta 2026. u 22:10 (CET) :::::{{za}} Pročitao sam smjernicu i da, podržavam prijedlog. Ima nekih sitnih rđa: "mesno čaraparstvo" mi zvuči čudno po našem. – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 10. marta 2026. u 13:07 (CET) {{podnožje rasprave}} == Wikipedija:Nacrti – prijedlog nove smjernice == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje objedinjene smjernice. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 02:47 (CEST)|Usvojeno}} Na stranici '''[[Nacrt:Wikipedija:Nacrti]]''' izradio sam prijedlog nove smjernice o nacrtima. Tekst je normativnog karaktera i većinom je preuzet sa Wikipedije na engleskom jeziku uz lokalna prilagođavanja i lične ideje. Sve sugestije za poboljšanje su dobrodošle. Unapred zahvalan na mišljenjima. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 12. aprila 2026. u 22:42 (CEST) :Većinom sjajno, super prevedeno i smisleno, ono što bih problematizirao, kao pitanja, jesu sljedeće stvari: :# "članak je o budućem događaju, djelu ili sličnoj temi koja još nije stekla dovoljnu pokrivenost u nezavisnim pouzdanim izvorima, ali razumno se smatra da će je steći u skoroj budućnosti" - kako će se provjeriti taj ''razumni'' dio? Wikipedija ne bi trebala biti kristalna kugla, tako da mi ne možemo predvidjeti hoće li nešto buduće biti relevantno u nekom trenutku. Za pretpostaviti je da će sljedeće SP u nogometu ili novi roman nekog nobelovca biti značajan, tu nema nekog spora, ali hoće li prvo izdanje nekog kulturnog festivala u nekom selu biti značajno.. pa to mi ne možemo pretpostavljati, zar ne? Kako to unaprijed znati? :# "članak je o živoj osobi koja još nije stekla dovoljnu pokrivenost u nezavisnim pouzdanim izvorima, ali sadrži barem jedan takav izvor i razumno se smatra da će dovoljnu pokrivenost steći u skoroj budućnosti" - isto kao i gore; stvar je da značaj mora postojati ''sada'', a ne u budućnosti. Ako će značaj postojati tek u budućnosti, onda se u budućnosti treba o tome raspravljati. Nacrti, po mojoj interpretaciji, ne bi smjeli biti tu da se provode eksperimenti sa značajem, već da se članci koji su okej po općim pravilima dotjeraju. Sukladno, ja bih ove dvije odredbe potpuno brisao jer se krše s ostalim normama projekta. :# "teksta generiranog umjetnom inteligencijom" - ovo bih isto izbacio; članak generiran AI-jem treba brisati i započeti iznova. :# "Nacrt koji nije imao suštinsku izmjenu najmanje šest mjeseci može biti izbrisan ili označen za brzo brisanje kao napušten." - iz iskustva rada na Wiki, ovo je predug rok. Korisnik koji želi urediti članak uređivat će ga u kratkom roku, a neće čekati šest mjeseci da učini ikakvu suštinsku izmjenu. To naprosto nije ''prirodno''. Mislim da se ovaj rok treba skratiti na mjesec ili dva, ''osim'' u slučaju kada urednik eksplicitno navede da neće moći uređivati članak neko vrijeme i traži malo dulji rok, koji onda treba odobriti. Ali ako zainteresirani korisnik u mjesec dana ne pokaže baš nikakvu volju za uređivanjem niti se u tom pogledu objasni, mislim da je onda ''razumno'' pretpostaviti da ni neće. Mi smo mala zajednica i nema potrebe za ovako dugim rokovima; ako se stanje promijeni, lako to mijenjamo. :# "Prije brisanja ili postavljanja šablona {{tl|Brzo brisanje}} trebalo bi obavijestiti tvorca nacrta." - čemu? Već je obaviješten o nacrtu. U toj obavijesti ("obavijestiti tvorca članka i/ili njegove glavne urednike ili urednice") treba navesti i ovaj tok te uputiti korisnika da, ako smatra da u navedenom roku neće moći izvršiti suštinske izmjene, to navede i zamoli za produljenje roka. Korisnik kojemu je u interesu objaviti članak mora biti proaktivan u tome, ne bismo mi trebali starati o tome. :# "Pri premještanju nacrta u glavni imenski prostor, preusmjerenje u pravilu treba ostaviti. Takvo preusmjerenje može pomoći drugima da pronađu prethodni naziv nacrta." - why? Djeluje kao nepotrebno preusmjeravanje, pogotovo ako se nacrt suštinski mijenja u procesu izmjena. :Ovo samo po sebi nisu loše stvari, ali su stvari koje treba razraditi ili oko kojih treba postići argumentirani konsenzus pa bih to volio raspraviti! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 04:27 (CEST) ::Vrlo dobre teme za diskusiju. Što se prve tačke tiče, saglasan sam da treba konkretizirati. Ova smernica treba se odnositi na serijske događaje i djela iz serije – upravo primjeri koje si naveo. Novi seoski kulturni festivali tu baš i ne idu. Ako imaš ideje, preciziraj smernicu. Druga tačka, pošto se nacrti ne indeksiraju, problemi sa značajem nisu toliko ozbiljni/važni. Stoga, i minimalne naznake značaja mogu biti dovoljne za nacrt. Za žive osobe, poput pevača, gde nam je važno postojanje studijskog albuma, izrada nacrta pre nego što osoba izda takav album – mislim da to treba da bude realna opcija. Neki kriteriji značaja su nam izrazito rigorozni i nacrt može biti prvi „stepenik” dok tema ne stekne dovoljnu značajnost da postane punovažni članak. Minimalni kriterijum bio bi postojanje bar jednog pouzdanog izvora, kako se stranica ne bi izbrisala kao „Biografija žive osobe bez izvora”. Treća tačka, mašinski prevod i AI-generisan tekst stvari su koje su popravljive. Pritom, ovaj potonji nedostatak zapravo je lakši za otkanjanje. Ovo su očigledni problemi sa stilom stranice i mislim da treba da postoji mogućnost da idu u nacrt i budu spaseni, ako je to moguće. AI-generisan tekst ne smatra se kršenjem autorskih prava, pa brisanje nije obaveza. Četvrta tačka, na enwikiju postoji rok od 6 meseci. Mislim da mi tu ne bismo trebali ići sa kraćim rokom, upravo jer smo manji projekat. Ovakav rok je dosta fleksibilan i mislim da bismo ga trebali zadržati. Srpska Vikipedija takođe ima isti rok. Rok je vjerovatno ostavljen da bude duži upravo zbog otklanjanja tih problema sa značajnošću, gde tema može posle nekoliko meseci ispuniti sve enciklopedijske kriterije. Što se pete tačke tiče, mislim da bi bilo lepo obavestiti tvorca neposredno pre brisanja, kako bi se videlo da li je i dalje možda zainteresovan za rad na nacrtu. Kažem, nacrti su radne stranice zajednice i ne moraju nužno biti brzo prebačeni u glavni imenski prostor. Nekada korisnik može zaboraviti na rok ili na nacrt, pa je obaveštenje u tok pogledu korisno. Šesto, što se tiče preusmerenja, ono je korisno i kako bi se vodila evidencija o premeštanjima iz nacrta u GIP. Budući da se nacrti ne indeksiraju, ovakva preusmerenja ne jedu leba, a korisna su da bi linkovanje kasnije funkcionisalo i da bi navigacija bila prirodna. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 05:11 (CEST) :::Pravila i smjernice trebale bi održavati realnost projekta, kao takvog, sukladno čemu ih je nužno prilagoditi. Rokovi na en.wiki su takvi jer je sustav kao takav održiv i jer je vjerojatnost da će više ljudi kroz duži period raditi na tome veća. Kod nas te vjerojatnosti nema. Broj korisnika koju su aktivno željeli raditi na lošem članku kod nas je iznimno malen (Brada kao nedavni primjer), dok je broj onih koji odustaju ogroman (isto nedavni primjer, onaj Thompsonov koncert, iako sreća po nas da je taj lik odustao, ali ''point remains''), tako da naša pravila treba prilagoditi tome. E sad: :::# Ja osobno ne znam kako bih to preformulirao, ali moja je logika sljedeća: Ako je prva dodjela Oscara relevantna onda će i 201. biti relevantna; tu ne treba govoriti o nacrtu kao zaštitniku potencijalno značajne teme koja trenutno nije značajna. 201. dodjela Oscara bit će značajna, tu je samo pitanje je li prerano o njoj pisati, ali to je praktični razlog. S druge strane, ako prvo izdanje Kobasicijade u Klenovcima nije relevantno, onda neće biti ni 201., osim ako se ono ''ex post facto'' ne istakne po nečemu. Unaprijed neće, dakle ni ovdje nacrt ne treba biti "čuvar" potencijalnog značaja. Ako netko od kolega ima način kako to bolje formulirati, meni je to okej, ako ne - onda ovo treba brisati... osim ako ti nemaš neki konkretan primjer kada bi se ovo pravilo primijenilo? :::# Indeksiranje je irelevantno, davanje nekome roka od 6 mjeseci da uspije je još manje enciklopedijski. Uzmi primjer muzičara. Susan Boyle postala je relevantna i prije izdanja prvog albuma. Isto bih tako rekao da je i Jakov Jozinović trenutno enciklopedijski relevantan, iako lik ima jedan singl, ali udovoljava ostalim kriterijima i javno je eksponiran. S druge strane, hrpa izvođaća s Dore, recimo, nije enciklopedijski relevantna, neovisno o tome što imaju pjesme i nastup na Dori i/ili izdan album. [[WP:NIJE#Wikipedija nije kristalna kugla|Wikipedija nije kristalna kugla]], tako da u tom pogledu ne treba koristiti Wikipediju za vlastitu promociju. Kako sam rekao na onoj raspravi - tema nije relevantna zato što je na Wikipediji, već je na Wikipediji zato što je relevantna. Ako nije relevantna, onda joj tu nije mjesto; kada postane relevanta (i ako!), onda joj na projektu može biti mjesto. :::# Ovo oko AI-ja ne vidim kako se može popraviti - ako je tekst potpuno generiran preko AI-ja, jedini način da se isti popravi je da se potpuno nanovo napiše, u kojemgod obliku. Ako se članak nanovo piše, onda se stari briše, tako da ne vidim razlog zašto bismo imali ''placeholder'' AI članak za nešto što ionako neće biti identično tomu. Mi kao enciklopedija trebamo imati nultu stopu tolerancije prema AI sadržaju, tako da AI generirani tekst nema što tražiti niti u nacrtu. To je samo ''placeholder'' za članak, a to nema smisla, jer onda možemo napravitii tako 20 milijuna placeholdera i biti Wiki s najvećim brojem članaka. Strojni prijevodi su druga stvar i to mi je okej da ide u nacrt, ali ovo mi nema smisla. :::# Kako sam gore rekao, mi nemamo pravo "davati" nekome 6 mjeseci da uspije ili ne, a ovo zvuči upravo kao to. ''Okej, frende, sada nisi bitan, al' imaš šest mjeseci da ovoj zajednici dokažeš da jesi.'' Nismo mi zato tu, tako da mi to nije neki argument. Što se tiče ostaloga, probaj naći koliko je bilo korisnika koji su actually htjeli raditi na svojim člancima pa vidi koliko taj rok od pola godine ima smisla. Da ne kažem - tko će nakon pola godine to održavati i paziti na to? :::# Ako nako proteka 6 mjeseci nije radio na članku, '''naročito''' ako je IP (a u 90+% slučajeva je IP), misliš da će ga još jedna obavijest na to motivirati? Pa ti ljudi nalijepe to ovdje i više nikada ne dođu na projekt! :D :::# Haj' dobro, iako ne vidim svrhu, al' recimo da zvuči dovoljno praktično pa okej! :D :::Toliko za sada! – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 05:44 (CEST) ::::Vrlo solidni argumenti za neke tačke. Odgovoriću posle i doraditi smernicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 12:48 (CEST) ::::Druga tačka, pozivanje na [[WP:KRISTAL]] je dobar argument. Saglasan sam u tom slučaju. Budući da je ovo moj lični dodatak smernici, uklonio sam taj dio. Prva tačka, preformulirao sam ideju. Mislim da je sada jasnije. Treća tačka, svaki AI izlaz može se popraviti ljudskim pregledom (engleski: ''human review''). Definiciju ljudskog pregleda napisao sam [[:meta:Artificial intelligence/Draft policy|ovde]]. Trenutno sa grupom drugih globalnih korisnika radimo na globalnim smernicama o upotrebi umjetne inteligecije, tako da sam upoznat s tematikom. Mislim da trebamo zadržati ovo, kad već imamo mašinski prijevod, koji je znatno teži za popravak. Četvrta tačka, nakon ove dorade smernice, više ne vidim potrebu za ovolikim rokom. Mislim da možemo smanjiti na 3 meseca, kompromisno. Kako ti se to čini? {{k|Vipz}} će poraditi na toj infrastrukturi, pa ćemo imati dobar uvid u starost nacrta i kada koji nacrt treba brisati. Peta tačka, IP urednike i nema smisla obaveštavati jer se IP adrese menjaju na dve nedelje. Možemo specificirati to, ali mislim da obavest treba zadržati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 15:25 (CEST) :::::Mala ispravka, sada vidim da sam stavio "Prije brisanja [nacrta]". Ipak mislim da ovde obaveštenje treba da bude posle brisanja nacrta. Možda možemo tim pristupom ići? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 15:31 (CEST) ::::::# "članak je o predstojećem događaju (npr. dodjela Oscara) ili nadolazećem ostvarenju (npr. filmski nastavak) u značajnoj seriji, gdje konkretna tema još nije stekla dovoljnu obrađenost u nezavisnim pouzdanim izvorima, ali razumno se smatra da će je steći kroz vijeme" - ja i dalje ne vidim svrhu ove odredbe. Daj mi, ''please'', primjer. Ne izgleda mi loše, ali koji je primjer ovoga? Mislim, dodjela Oscara će ''zasigurno'' steći obrađenost, to nije pitanje očekivanja, nego činjenice. Isto vrijedi i za ''Avengerse'' 268, ili koji će već biti. Samo me zanima kada bi se ova odredba koristila. ::::::# "kad već imamo mašinski prijevod, koji je znatno teži za popravak" - kako je teže popraviti "marko čimpanzu čita knjigu" u "Marko čimpanzi čita knjigu" od "Marko čita knjigu čimpanzi, vrsti majmuna". Ovaj drugi primjer je sasvim uredna rečenica, kao što su sadržajno uredni i članci koje smo nedavno imali i koje ćemo sutra brisati (vjerojatno)... tehnički gledano, nema se tu što ispravljati jer je sadržajno i stilski uredno. Ali je napisano strojno. Dakle, ne vidim kako se tu može "ispraviti" bez pisanja i novog pisanja? ::::::# Okej, tri mjeseca može kao kompromisno rješenje, naročito ako će se srediti infrastruktura. ::::::# Obavijest da je nacrt obrisan? To mi je okej. ::::::Ostalo smatram riješenim! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 15:41 (CEST) :::::::Primjere si sam dao: [[97. dodjela Oscara]]. Da se taj članak napravi par mjeseci prije dodjele, mislim da treba ponuditi prostor da se članak razvija u nacrtu, dok se ne stekne dovoljna obrađenost/pokrivenost u izvorima. Sada, međutim, ta pokrivenost postoji. Mašinski generiran tekst se popravlja detaljnim čitanjem članka i provjerom referenci. Nije suviše teško. U generalu, pola sata posla. Mašinski prijevod je nekad previše doslovan i neprilagođen (bar sat vremena popravljanja), dok AI može mnogo bolje prevoditi (iz ličnog iskustva). Zato kažem da nije suviše teško popraviti, štaviše je lakše. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 15:48 (CEST) ::::::::Ali, [[234. dodjela Oscara]] ne treba ići u nacrt.... kako se na nju odnosi "ali razumno se smatra da će je steći kroz vijeme"? Ne smatra se razumno, zna se da će biti. Pitanje je preuranjenosti, što en.wiki rješava preusmjeravanjima... ali preuranjenost nije "ali razumno se smatra da će je steći kroz vijeme"? :/ Ali mi AI tekstove ne želimo popravljati, nego ih želimo ne imati? Mislim da se ovo treba maknuti u ovom trenutku dok se ne donese taj globalni tekst za AI i odluči o njegovoj primjeni. Sada skačemo pred rudo, a dio toga riješit će se naknadno; sukladno, taj dio ukloniti za sada pa poslije raspraviti njegovo vraćanje ili ne. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 16:04 (CEST) :::::::::Stavio sam "pouzdano se zna da će je uskoro steći". Bolje? Enwiki ima esej [[:en:WP:TOOSOON|WP:TOOSOON]] o preuranjenosti. To je svakako zasebno pitanje i treba se rešavati zasebno. Što se AI tekstova tiče, kažem, oni su popravljivi i mogu biti potpuno relevantni članci uz ljudski pregled. Kažem opet, ništa nam ne šteti da to bude u nacrtu, pa ako se ne sredi, brisaće se svakako. Naravno, potpuno AI generisan sadržaj treba brzo brisati, ali to će se regulirati zasebno. Isto kao što i poptuno mašinski prevod treba brisati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 16:14 (CEST) ::::::::::Na nama je svakako da ponudimo opciju da se takvi mašinski prevedeni ili generisani članci mogu srediti u nacrtu, pa ako je tvorac članka zainteresovan da radi, zašto da ne. Ipak, kriterijumi za brzo brisanje ponudiće nam i opciju za brzo brisanje. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 16:16 (CEST) :::::::::::Trebalo bi da je sada sve riješeno uz konsultacije s Edgarom. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 17:48 (CEST) :Stranica se trenutačno bavi premještanjem iz jednog imenskog prostora u drugi i obratno, što nije baš cijela svrha tog imenskog prostora. Trenutačno više liči na smjernicu namijenjenu samo administratorima projekta, ne i novajlijama koje su došle napisati novi članak. Ova se smjernica treba značajno proširiti i doraditi temeljom [[:en:Wikipedia:Drafts]] prije nego bude spremna za usvajanje. Osim toga, smjernica ne govori ništa o tome tko ga premješta u nacrtni prostor ili van njega, tko smije takvo premještanje poništiti i na koju osnovu, treba li ga korisnik s određenim ovlastima pregledati i odobriti prije premještanja, i sl. :Moja je ideja da se autopatroliranim+ (+ = i naviše) korisnicima omogući objavljivanje nacrta direktno u GIP, bez ikakvih prepreka. Korisnici koji ovlasti autopatrole još nisu zavrijedili trebali bi proći proces pregleda i odobrenja prije nego se njihov nacrt premjesti u GIP. Ovlasti za ovaj proces trebali bi imati patroleri+ projekta. Premještanje iz nacrtnog prostora u glavni svaki patroler+ može poništiti (ako smatra da treba), ukoliko je premještanje izvršio korisnik bez ovlasti autopatrolera. Ako je nacrt odobrio i premjestio jedan patroler+, ta se radnja smije poništiti samo jednom od strane drugog patrolera+ (sukladno pravilu [[:en:WP:WHEELWAR]], koje treba prevesti za naše potrebe). :3 mjeseca umjesto 6 je sasvim u redu. Određene nacrte trebamo moći označiti kao 'obećavajuće' i produžiti rok ako liče na nešto vrlo blizu ispunjavanja kriterija za prebacivanje u glavni imenski prostor. Što se tiče obavješćivanja, mislim da to treba raditi za sve ove radnje: nacrt je prihvaćen i postao je člankom • članak se zbog ''razloga'' prebacio u nacrtni prostor • nacrt nije uređivan više od 2 i po mjeseca i slijedi mu brisanje ako ne nastanu suštinske promjene • nacrt nije prihvaćen i potrebna mu je dorada • nacrt je izbrisan (kao napušten ili po kriterijima brzog brisanja). Što se tiče IP-doprinosioca, njima se u sadašnjosti dodjeljuju privremeni anonimni računi koji traju 3 mjeseca, te je generalno moguće održavati komunikaciju s tim individualnim anonimnim korisnikom tokom tog razdoblja, te ga se može obavješćivati kao i registrirane korisnike. U ophođenju sa sadržajem za koje postoji sumnja da je generisan vještačkom inteligencijom trebamo pratiti [[:en:WP:LLM]]. Kada se radi o sumnji na manjak značaja - umjesto brzog brisanja, članak premjestimo u nacrtni prostor. Ovo će sve skupa stvarati mnogo manje frikcije. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 01:56 (CEST) ::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Ovo je normativni tekst – smjernica. Na enwikiju je eksplanatorni esej. Zato enwiki sadrži i ta uputstva za novajlije. Međutim, ta uputstva trebaju ići na adekvatnu stranicu pomoći (Pomoć:Nacrt). Tu treba objasniti kako se stvara nacrt, kako se pretražuju nacrti i slični dokumentacijski dodaci. Što se tiče tvoje ideje, meni se ona sviđa i ima mi smisla, ali možda deluje malo preterano/obeshrabrujuće da onemogućimo izradu članaka u GIP-u neautopatrolerima. Time gubimo na slobodi uređivanja i teramo ljude da prolaze kroz birokratski proces pregleda koji – i dalje nije infrastrukturno završen. Zanima me šta @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] misli o ovome. Usputni ''fact check'', privremeni računi traju oko nedelju dana ili dve nedelje. I još jedan dodatak, ne trebamo i ne moramo imati celu infrastrukturu sa enwikija. Treba imati funkcionalnu infrastrukuru i da je sve održivo na našem projektu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 02:24 (CEST) :::Naravno, što više birokracije to bolje... *''facepalm''* Slati obavijest za svaku stvar je apsolutno suludo... nismo mi dom za nezbrinute članke ili korisnike pa da smo dužni skrbiti o tome. Autor je dužan pobrinuti se za članak koji postavi. Mi ćemo mu tu pomoći, ali ga ne treba oko toga tetošiti. Nisu korisnici Wikipedije... spori, samo su nekada lijeni, a odgovor na lijenost nije tetošenje, nego motivacija. Mislim da dodatna birokratizacija ovoga svega ne vodi ničemu, sukladno čemu ne vidim potrebu za širenjem obavijesti na apsolutno svaki korak. Korisnika treba obavijestiti na početku procesa - članak je prebačen u nacrt, nalazi se tu, pogledajte pravila i smjernice o tome kako ga treba srediti, imate rok od 3 mjeseca, ako se u tom periodu ne sredi bit će pobrisan, možete tražiti produljenje roka i možete se obratiti bilo kome za pomoć - i to je to. Nikome od admina ne treba dodatni posao povlačenja nekoga to ne želi raditi na članku za rukav. Uostalom, nacrt se uvijek može vratiti na zahtjev tako da to nema smisla. To je prvo. :::Nadalje, slažem se s Acom da je ovo normativni aspekt nacrta. Praktični dio treba biti posebna stilska uputa u maniri [[WP:Stil]], ne zasebna smjernica. Stilski aspekti ovog procesa nisu povezani s normativnima, s tim da bi u njima definitivno trebalo razjasniti kriterije kada članak prestaje biti nacrt, barem okvirno. :::Što se tiče premještanja, načelno nemam problem s tim, ali tu moraju biti određena ograničenja. Prvo, korisnik koji je postavio nacrt ili je na njemu značajno radio (osim ako je sysop) ne bi smio samostalno išta premještati; u tom slučaju bi trebao prethodno odobrenje administratora ili birokrata da to učini. Drugo, premještanje se može učiniti tek onda kada je iz rasprave jasno da zajednica više nema prigovora na sam sadržaj članka i kada autori ne namjeravaju više na njemu raditi. To može biti rečeno eksplicitno ili prešutno nakon proteka nekoliko dana (recimo 3-5) od posljednje izmjene i komentara. Poništavanje ovoga mora biti obrazloženo i u slučaju spora daljnje izmjene (oko statusa članka, ne sadržajne) ne mogu se vršiti bez odobrenja admina ili birokrata. Zlouporaba ovog prava od strane patrolera+ treba biti osnova za oduzimanje prava i sancioniranje. :::Ovo s "obećavajućim" nacrtima treba razraditi, ovako je samo arbitrarni termin. :::Što se tiče značaja, apsolutno se ne slažem s tim. Značaj nema veze s nacrtima - nacrt je članak koji može proći na Wiki, ali ga treba srediti. Članak koji nema značaja ne može biti ni nacrt. Brisanje je tu da se takvi članci uklone, a ne da ih se perpetuira bez osnove. Nešto što je nedovoljno značajno ne može preko noći ili u 3 mjeseca postati značajno, ne ide to tako. Mislim, moguće je, ne mogu reći da nije, ali to je iznimno rijetko. Sukladno tome, nema svrhe da se taj tekst "dotjeruje" jer se time ništa neće postići. Ponavljam - nešto je na Wikipediji jer je značajno, a nije značajno jer je na Wikipediji. Wikipedija nije mjerilo značaja, ona je samo njegova potvrda (ili negacija). Na autoru je da prvo dokaže da je tema članka značajna, a ako to uspije, onda možemo dalje procijenjivati kvalitetu teksta i premještati u nacrt ako je potrebno. :::Ne znam što je Aca mislio pod izradom članaka za neautopatrolirane... tu sam ili ja Vipza krivo shvatio ili Acu. To mi pojasnite. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 14. aprila 2026. u 02:46 (CEST) ::::Vipz piše: "{{tq|Korisnici koji ovlasti autopatrole još nisu zavrijedili trebali bi proći proces pregleda}}". To bi značilo da korisnici koji nisu autopatroleri ne mogu direktno objaviti članak, nego ga trebaju objaviti kao nacrt prvo; ako dobro interpretiram. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 02:53 (CEST) :::::Ako ćemo imati dvije projektne stranice o nacrtima (jedna normativna i jedna pomoćna), ne mogu se zvati isto, to samo doprinosi konfuziji. Ako nije o nacrtima općenito, ovu bih normativnu stranicu preimenovao u nešto kao '{{xt|Wikipedija:Postupanje s nacrtima}}'. :::::"{{tq|To bi značilo da korisnici koji nisu autopatroleri ne mogu direktno objaviti članak, nego ga trebaju objaviti kao nacrt prvo; ako dobro interpretiram.}}" je potpuno kriva interpretacija. Namjerno sam koristio pojam ''bi trebali'' (umjesto ''moraju'') i nisam sugerirao nikakvu sistemsku promjenu da se onemogući objavljivanje stranica u GIP za neregistrirane ili neautopatrolirane korisnike. Iako ostaje tehnički opcionalan, proces pregleda od strane patrolera+ bio bi preporučen način za novajlije ovog projekta (većina neprijavljenih i neautopatroliranih korisnika) da nacrt prijeđe u glavni imenski prostor. :::::Na [[Korisnik:Vipz/igralište2#Pregled nacrta|svom igralištu]] sam nedavno započeo skicu posvećenu upravo procesu pregleda nacrta, a inspiraciju uzimam od [[:en:WP:Articles for creation]]. Ne, nije mi namjera "{{tq|imati celu infrastrukturu sa enwikija}}", da jeste ovo bi bio čas posla za prekopirati, prevesti i predložiti. Nije mi namjera niti daljnja birokratizacija projekta. Dapače, još od svoje prve godine na shwiki zalagao sam se da toga bude što manje (i drago mi je da je danas glavni kriterij za glasanje autopatrola, a ne neke arbitrarne brojke koje bi onemogućile glasanje svima osim 5~6 aktivnih korisnika - [[Wikipedija:Pijaca/Arhiva 30#Smjernica o anketiranju]]). Namjera mi je smanjiti frikciju između novih doprinosioca i staratelja nedavnih izmjena. Vjerujem da bih i ja glavu okrenuo i da nikad više ne bih pogledao natrag da su moji prvi doprinosi bili hladno obrisani, to je sve samo ne motivacija. :::::Nedovoljan značaj sam po sebi nije kriterij za brzo brisanje, i ne smije biti. Nećemo dopuštati članke o temama koje nemaju apsolutno nikakve naznake značaja, ali nećemo ni po automatizmu brisati članke sa slabom potkrijepljenošću. 3 mjeseca u nacrtnom prostoru neka provedu, gdje nikome ne treba smetati, i ako će raditi na njemu neka rade, ako neće - proteći će rok i briše se. :::::Obavješćivanje o raznim radnjama s nacrtima može se značajno pojednostaviti i ubrzati uvodom spravice (gadgeta) koja će ponuditi izbornik sa standardnim setom šablona namijenjenim za brzo obaviješćivanje i upozoravanje. [[:mw:Help:Temporary accounts]] mi govori da privremeni računi traju 90 dana, dakle 3 mjeseca. :::::Ako na nešto nisam odgovorio, ispričavam se. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 04:10 (CEST) ::::::Dobro, jasno da bi trebalo distingvirati nazive, ali to je detalj koji ćemo riješiti u hodu. To je tehnička sitnica. ::::::Ali, čekaj, ako to nije obveza i ako je to samo preporuka, kako će se ona manifestirati u praksi? Mislim, to sam isto govorio i Aci za one odredbe o značaju - zanima me kako bi se ta odredba primjenjivala u praksi i kada? ::::::Okej, ja nemam problema s time da se dvije "sukobljene strane" pomire, ali to treba precizirati kao takvo i treba biti jasno koja su prava novajlija i koje su obveze starlija! :D Zasad je to dosta ''vague''. ::::::Mislim da netko od nas ne kuži pitanje značaja... dakle, tema je značajna. Ili nije. To se provjeri vrlo lako na Googleu. Ako članak nije značajan, onda nema potrebe stajati tu 3 mjeseca jer se članak koji nije sam po sebi značaja ne može ni potkrijepiti izvorima jer izvora nema. Ne može se značajnost stvoriti u tri mjeseca. Je li neki jutuber značajan se provjeri lako, isto tako i za pjevača i glumca i slično. Provjera tog čuda traje par minuta, plus - često je iz samog sadržaja članka jasno radi li se o značajnoj temi ili ne. ::::::Da, ali svejedno će netko morati to činiti u nekom vremenskom trenutku, zar ne? I što ako ja zaboravim dne 17. studenog 2026. godine poslati obavijest da "nacrt nije uređivan više od 2 i po mjeseca i slijedi mu brisanje ako ne nastanu suštinske promjene"? Koje se sankcije povlače za tim? Ako ih nema, onda je ta obavijest sama po sebi nepotrebna; administratorima se može ostaviti na slobodu da obavještavaju, ali ne nametati obvezu. Ja sam za to da se napravi jedna, objedinjena obavijest sa svim informacijama za korisnike. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 14. aprila 2026. u 13:27 (CEST) :::::::Ja bih ovo naslovio "Smjernice o nacrtima". Što se tiče značaja, to se vi lepo dogovorite, a ja ću podržati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:12 (CEST) :::::::Što se tiče obaveštenja, ovo je normativni tekst. Tako da, i tu treba biti obazriv i gledati šta je održivo. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:13 (CEST) :::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: "{{tq|Ali, čekaj, ako to nije obveza i ako je to samo preporuka, kako će se ona manifestirati u praksi?}}" - samostalno premještanje nacrta u glavni imenski prostor je moguće, ali riskira promptno poništavanje, vraćanje u nacrte, a možda i brisanje. Neki samostalno objavljeni članci (ex-nacrti) bit će dovoljno dobri za GIP i neće biti potrebe išta poništavati, vraćati ili brisati, te zato nije obveza (uzimamo u obzir da neki neprijavljeni ili neautopatrolirani već znaju pisati članke). Namjera je nove suradnike usmjeriti na najmanje konfliktnu proceduru razvoja njihovih prvih članaka - ona koja uključuje da se sadržaj, koliko god 'loš' bio, zadrži, da im se ustupi mogućnost slanja zahtjeva za pregledom, da iz pregleda ishodi ili neposredno prihvaćanje ili vraćanje s primjedbama i prijedlozima za doradu, da se to sve može diskusirati na stranici za razgovor tog nacrta, te da naposlijetku možda dobijemo spreman članak, a možda i novog aktivnog kolegu. :::::::Što se tiče značaja, nacrtni prostor treba biti tolerantniji. Kao što sugestira [[Nacrt:Wikipedija:Nacrti#Rasprava o brisanju]], tekstovima koji se čine neznačajnima treba omogućiti postojanje u nacrtnom prostoru dok traje rasprava o značajnosti teme koju tekst pokriva. Ta će se rasprava odviti ovako ili onako ali neće biti otpočeta optužbama za prakticiranje administratorske samovolje (kao što smo već vidjeli mnogo puta) i voditi nepotrebnom pretvaranju onoga što je trebala biti konstruktivna rasprava u neku vrstu okršaja dviju "sukobljenih strana". Mi ovdje govorimo o privremenom zadržavanju neindeksiranih ''nacrta'', ne javnih ''članaka''. :::::::Specifičnosti o obavješćivanju daju se prodiskutirati, pogotovo ta o skorom brisanju nacrta s projekta (koji bi u pravilu trebala biti automatizirana, ako se uopće realizira). Sve trenutne radnje s nacrtom poput brisanja, prihvaćanja, odbijanja, premještanja iz GIP u Nacrt: trebale bi biti popraćene odgovarajućom vrstom obavijesti. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 15. aprila 2026. u 13:42 (CEST) ::::::::Okej, taj mi je dio jasan - ali ako je to preporuka koja nove korisnike ili IP-ove ''neće spriječiti'' da objave u glavnom prostoru, koja je svrha odredbe? Ja sam neki novi lik koji nema pojma o Wiki i - kako to obično biva - nisam pročitao pravila. Napisat ću članak o Ivanu Iviću, lokalnom ''pisniku'' iz mog sela Donje Podbridine na Moru koji je objavio par ''zbiraka'' i dobio neke lokalne nagrade za ''pisnike laureate'' i slično, dakle recimo da prelazi neki prag značaja. Recimo. I ja sad to objavim u GIP-u jer nemam pojma ni što je nacrt nit' me to zanima. Onda dođe neki grozni EAP i to mi odmah pobriše jer je irelevantno - ja popizdim. Ili dođe neki manje grozni Vipz i makne mi to na neki nacrt - ja opet popizdim. Jer zašto? Pa ja hoću članak, a vi meni njega brišete ili mičete. U tom pogledu mislim da bi onda solucija koju je "krivo interpretirao" Aca bila praktičnija i elegantnija - po ''defaultu'' takvi članci idu u nacrt, ali uz obvezu adminima za automatsku provjeru. To bi se odnosilo na IP članke i članke novih računa, odnosno autopotvrđenih. Ne bih ograničavao na autopatrolu, nego autopotvrdu. Dakle, ti članci bi išli na nacrt, mi bismo imali obvezu to prekontrolirati - ako je to okej, odmah ide na GIP, ako nije, ide procedura za nacrte. To mi se čini elegantnije i više ''straightforward'', ali i poštenije prema svim dionicima. ::::::::Opet - članak ili jest značajan ili nije značajan. Ako je to upitno, na autoru je da to dokaže. Naravno, možemo i mi jednostavnim pregledom. To doslovno traje minutu, ako odeš na Google. Ako se radi o poslu koji se može obaviti u minutu, onda nema potrebe da se tri mjeseca kiseli da bi na kraju nestao. Poanta priče je u tome da se stanje značaja ''neće promijeniti'' (ili će se promijeniti jako teško, odnosno rijetko) u tri mjeseca, sukladno čemu ne vidim potrebu za privremeno zadržavanje sadržaja koji ionako neće na projekt. ::::::::Što se tiče obavijesti, ako postoji mogućnost automatizacije, onda broj obavijesti može biti koliko želiš, ali ne bih da se adminima nameću dodatne birokratske obveze oko slanja obavijesti koje će, najčešće, ostati neodgovorene. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 15. aprila 2026. u 14:36 (CEST) :::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Možemo ograničiti stvaranje novih stranica na autopotvrđene račune i onda od neprijavljenih/nepotvrđenih korisnika zahtjevati da nove stranice objavljuju isključivo kao nacrte. Takvo ograničenje je aktualno na enwiki već 8 godina - [[:en:WP:ACTRIAL]]. Vjerujem da bi, pak, ''drafticiranje'' članaka naspram promptnog brisanja izazvalo mnogo umjerenije inicijalne reakcije. Promptno brisanje ''nacrta'' o temi za koju postoje čak i najmanje naznake značaja (recimo jedna nacionalna/međunarodna nagrada, recimo Libanska) nije pošteno. Preemptivno brisanje takvog nacrta (dakle, u kraćem roku) treba ishoditi iz rasprave, a ne obratno (brisanje pa rasprava). – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 15. aprila 2026. u 15:29 (CEST) ::::::::::Pa to mi se čini praktičnije nego ovo, ovo što je predloženo mi djeluje previše komplicirano, a bez neke jasne svrhe. Što se tiče značaja, mislim da se to treba prvo riješiti u pravilima za brisanje pa onda vidjeti koliko će prostora ostati i kako u taj prostor uklopiti nacrte. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 15. aprila 2026. u 15:33 (CEST) :::::::::::Samo bih zamolio da ove dve teme (ograničavanje i značaj) – ostavimo za kasnije, jer nam je za obe teme potreban konsenzus. Ono što se može preraditi na stranici – treba preraditi sada. Raspravu ću ostaviti otvorenu do 26. aprila u 23:59. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 18. aprila 2026. u 02:15 (CEST) ::::::Hvala, Vipz, na pojašnjenju. Izgleda da sam za privremene račune fulao, bio sam ubeđen da je period manji. Izvinjavam se onda na pogrešnom ''fact checku'' – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:20 (CEST) ::::::Što se patrolera i viših grupa tiče, ja sam za da oni mogu premještati nacrt. To ima smisla. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:23 (CEST) ::Predloženi normativni tekst za shwiki adaptacija je enwikijevog eksplanatornog eseja, od {{slink|:en:Wikipedia:Drafts|Moving articles to draftspace}} nadolje. U suštini, prva je polovica tog eseja pomoćnog karaktera, dok je druga polovica (ova predložena) normativnog karaktera. Na [[Korisnik:Vipz/igralište2|svom igralištu]] imam skoro gotovu prvu polovicu. No što bi točno trebala biti stranica pod naslovom [[Wikipedija:Nacrti]], ako ovo dvoje dijelimo na dvije zasebne stranice? – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 17. aprila 2026. u 17:53 (CEST) :::Možda bi ovo mogla biti stranica za razvrstavanje i pružiti linkove na stranicu pomoći, smjernicu o premještanju, brisanju i vraćanju, te Wikiprojektu Nacrti? Wikiprojekt Nacrti mogao bi biti ekvivalent [[:en:Wikipedia:WikiProject Articles for creation]] (u mnogo manje kompleksnom obliku, naravno) i tu bi se mogla voditi evidencija nacrta. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 17. aprila 2026. u 18:03 (CEST) ::::Pa dečki, ako ti imaš prvu polovicu, a Acan Macan drugu polovicu, onda spojimo dvije polovice u jednu cjelinu i imamo [[WP:Nacrti]] s oba dijela. Jednim pomoćnim, drugim normativnim. Ja ne vidim problem s tim. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. aprila 2026. u 18:30 (CEST) :::::Okej, ja sam ''fine'' s time. Lektorisaću kad stignem taj prvi dio, ali sadržajno mi deluje okej. @[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Slobodno spoji ova dva dela i dodaj u smernici odjeljak poput "Tko može premještati nacrte", ili negde naznači da su patroleri za to odgovorni. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 18. aprila 2026. u 01:07 (CEST) ::::::Pregledao sam još jednom celu smernicu. Dopune su bile vrlo korisne. '''Podržavam''' uvođenje u ovom obliku. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:28 (CEST) :::::::Ima još nekih sitnica s kojima nisam najzadovoljniji, ali nećemo cjepidlačiti, tako da i ja '''podržavam''' prošireni prijedlog. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. aprila 2026. u 18:38 (CEST) ::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] koje su sitnice u pitanju? – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:39 (CEST) :::::::::Sad već previše pitaš. :D – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:42 (CEST) :::::::::Umjetna inteligencija i činjenica da sustav dopušta izradu nacrta za već postojeće članke (ako utipkam da mi izradi nacrt "Panama", uredno ga radi iako članak već postoji) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. aprila 2026. u 18:42 (CEST) ::::::::::To i nije nužno loše. Neko možda želi da preradi ceo postojeći članak, i onda koristi nacrt da razvije novu verziju. :D – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:44 (CEST) :::::::::::Također ćemo moći čitatelje/urednike stranice informirati da članak pod tim naslovom već postoji u glavnom imenskom prostoru; šablonom {{tl|Nacrt}} i/ili uredničkim obavještenjem ([[:en:Wikipedia:Editnotice]]). – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 19:11 (CEST) ::::::::::Što se umjetne inteligencije tiče, predložiću dopunu pravila za BB tako da možemo brzo brisati čisto AI generirane članke. Mislim da će biti od koristi. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:45 (CEST) :::::::::::Mislim da to nije poanta nacrta, al' kažem - nek' bude. Što se tiče AI-ja, mislim da to treba maknuti trenutno iz teksta prijedloga dok se ne donesu šira pravila. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. aprila 2026. u 18:50 (CEST) ::::::::::::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Tvoje mišljenje o ovome? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 21:34 (CEST) :::::::::::::Ovo možemo ukloniti ili zakomentirati dok ne budemo imali neka konkretna pravila i smjernice koje se tiču upotrebe umjetne inteligencije na Wikipediji. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 00:06 (CEST) ::::::::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]], @[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Zakomentirano. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 00:32 (CEST) ::::::::::::::Ako nema dodatnih primedbi, zatvorio bih ovo polako. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 00:34 (CEST) :::::::::::::::Nemam ništa protiv. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 26. aprila 2026. u 02:37 (CEST) {{podnožje rasprave}} == Zaštićivanje == Nakon što je ovo predugo stajalo nedovršeno, mislim da je vrijeme da raspravimo i [[Korisnik:Edgar Allan Poe/Osobna vježbaonica|smjernicu o zaštiti stranica]]. Uglavnom se tu radi o prijevodu s engleske Wikipedije, uz neke lokalne nadopune temeljem iskustava koje smo imali, kao i obično. Šablone još nisam posebno pravio jer trebamo vidjeti treba li nam baš sve ovo i koje su tehničke mogućnosti primjene svega toga. Rasprava traje od danas, a trajat će do '''26. travnja 2026.''' godine u '''00:00''', osim ako iz tijeka rasprave ne bude razvidno da je potrebno više vremena za postizanje konsenzusa. Sukladno ranijoj praksi, obavještavam sve korisnike koji su aktivni u posljednje vrijeme: @[[Korisnik:Aca|Aca]] @[[Korisnik:Vipz|Vipz]] @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] @[[Korisnik:Mladifilozof|Mladifilozof]] @[[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] @[[Korisnik:Slashslasher|Slashslasher]] @[[Korisnik:OC Ripper|OC Ripper]] @[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] @[[Korisnik:Alekol|Alekol]] @[[Korisnik:Deni|Deni]] @[[Korisnik:Maria Sieglinda von Nudeldorf|Maria Sieglinda von Nudeldorf]] @[[Korisnik:MirkoS18|MirkoS18]] @[[Korisnik:Belirac|Belirac]] @[[Korisnik:Argo|Argo]] @[[Korisnik:ImStevan|ImStevan]] @[[Korisnik:Ante Vranković|Ante Vranković]] @[[Korisnik:Duma|Duma]] @[[Korisnik:Ekvatarina|Ekvatarina]] @[[Korisnik:Stefanguzvica|Stefanguzvica]] (ispričavam se ukoliko sam nekoga zaboravio taggirati) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 18. aprila 2026. u 18:33 (CEST) :@[[Korisnik:Alalch E.|Alalch E.]], krivi ping! – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 18. aprila 2026. u 18:36 (CEST) :Vrlo važna smjernica, ali bih je želeo detaljno pregledati. Javim se za jednu sedmicu otprilike i predložio bih da i ovo produžimo na 14 dana. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 19. aprila 2026. u 03:25 (CEST) Ja sam u drugim stvarima i ne stignem detaljno gledati, ali koliko sam letimično vidio, sve zvuči normalno. - [[Korisnik:Ante Vranković|Ante Vranković]] ([[Razgovor s korisnikom:Ante Vranković|razgovor]]) 19. aprila 2026. u 16:25 (CEST) :Napomena: Ovo treba biti pravilo kad ga budemo usvojili. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. aprila 2026. u 14:17 (CEST) ::Ovo pravilo neću detaljno lektorirati (jer je obimno), ali ću promeniti neke suštinske stvari u konsultaciji s tvorcem. Takođe ću ispraviti poneke tipografske greške na koje usputno naiđem. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. aprila 2026. u 18:41 (CEST) :::Ostalo je još pitanje statusne zaštite da se riješi (jer mi imamo i zaštitu do patrolerskog statusa, pa to treba također navesti). – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 24. aprila 2026. u 18:36 (CEST) ::::Mislim da je to to. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 25. aprila 2026. u 02:32 (CEST) :::::Završio sam pregled celog pravila. '''Podržavam''' uvođenje u ovom obliku. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 25. aprila 2026. u 16:17 (CEST) ::::::Pre nego ovo uvedemo, trebalo bi napraviti šablon "Zaštićena stranica", i implementirati ga tamo gde treba. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 25. aprila 2026. u 23:44 (CEST) :::::::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Možeš li ti napraviti to (Protection padlock), a ja da ih dodam na stranice? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 20:56 (CEST) ::::::::Bit će urađeno. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 22:14 (CEST) :::::::::Tooooooo legendo – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 22:30 (CEST) Pregledao i '''podržavam''' uvođenje smernice. [[Korisnik:Stefanguzvica|Stefanguzvica]] ([[Razgovor s korisnikom:Stefanguzvica|razgovor]]) 25. aprila 2026. u 17:41 (CEST) :Kako se bližimo kraju stranice, prečice postaju prava ''alfabet supa''. Mislim da se treba ograničiti na manji broj lako pamtljivih prečica. Volio bih da se možda uvede i wiki žargon ''zasoljavanje'' (stranice) kod zaštite od izrade ([[:en:WP:SALT]]; od [[:en:Salting the earth]]: ''zasoljavanje tla''). – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 28. aprila 2026. u 07:27 (CEST) ::Saglasan sam da se treba smanjiti broj prečica. Što se zasoljavanja tiče, nisam za to. Mislim da se taj žargon vrlo retko koristi na enwiki, a kamoli kod nas. Pritom je malo nezgodan. Kod nas se obično kaže i "sprečavanje [izrade]", dok se zaštita generalno kaže i "zaključavanje". Pada mi na pamet ideja da je naslov "zapečaćen" (umesto "zasoljen"). Taj mi termin više ima smisla, ali ne bih kovao termine dok ne postoji realna upotreba. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 28. aprila 2026. u 10:46 (CEST) :::Prečice smanjujte kako vam drago, ja sam to nabacivao onako, vodeći se osjećajem, vi to uredite kako vam spada. Što se tiče alternativnog izraza, dogovorite se kako vam odgovara. "Soljenje zemlje" kao termin postoji u našoj literaturi, čisto kao napomena. Koliko je učestao... ''not sure''... – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 28. aprila 2026. u 13:22 (CEST) == Dve dopune == === Dopuna pravila o brzom brisanju === U '''[[Korisnik:Aca/igralište3|svom igralištu]]''' napisao sam dopunu pravila o [[Wikipedija:Brzo brisanje|brzom brisanju]]. Dopuna se odnosi na članke generirane umjetnom inteligencijom. Slobodno ostavite svoje mišljenje o prijedlogu ovdje. Rasprava traje jednu sedmicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 20:13 (CEST) :Mi smo Wikipedija, odnosno enciklopedija. Umjetna inteligencija je u najmanju ruku sporna, u najgorem slučaju glupa i ''tailora'' korisnikov zahtjev. Mislim da treba tu biti jasan i glasan - svaki tekst za koji se utvrdi da je nastao uz pomoć AI-ja ili za koji se, temeljem pregleda preko dostupnih alata, utvrdi s visokom vjerojatnošću da je nastao AI-jem ide na brzo brisanje ili se uklanja. Takav nam tekst apsolutno ne treba i jedinu soluciju koju vidim ovdje je da se to piše ponovo; ostalo nema smisla. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 27. aprila 2026. u 04:31 (CEST) ::Upravo to ovo regulira. :) – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 27. aprila 2026. u 22:10 (CEST) :Čini mi se dobrom nadopunom KBB, bar za početak. Jedino bih "{{!xt|izmijenio}}" izmijenio u "{{xt|redigirao}}". Bilo bi dobro imati i podrobniji vodič za prepoznavanje teksta generiranog umjetnom inteligencijom ([[:en:Wikipedia:Signs of AI writing]]), ali o tom potom. Samo bih napomenuo da se na dostupne alate ne bi trebalo oslanjati bez opreza, s obzirom na to da Wikipedija čini značajan dio tekstualne građe na kojoj se LLM-ovi treniraju. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 27. aprila 2026. u 22:55 (CEST) ::Urađeno, zahvaljujem. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 28. aprila 2026. u 02:29 (CEST) === Dopuna smjernice o prijenosu === S obzirom na postojeće stanje u pogledu infokutija, predložio bih usvajanje '''moratorija na izradu novih infokutija'''. Konkretno, predlažem sljedeću dopunu smjernice o [[WP:PRIJENOS|prijenosu sadržaja]] (odjeljak {{section link|Wikipedija:Prijenos sadržaja s drugih Wikipedija#Šabloni|nopage=y}}): {{izdvojeni citat komentara|Prenošenje novih infokutija sa susednih projekata trenutno se ''ne preporučuje''. Nove infokutije koje su duplikati postojećih bit će [[Wikipedija:Brzo brisanje|izbrisane po kratkom postupku]]. Prije nego što se odlučite za prijenos, obratite se zajednici na [[Wikipedija:Pijaca|Pijaci]] ili kontaktirajte s administratorima.}} Imate li još neki dodatak? Šta mislite o ovome? Rasprava traje jednu sedmicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 20:29 (CEST) :Smjernica treba ostati što je više moguće generalna (ne odnositi se na neki specifičan skup šablona) i treba ostati smjernicom (predložena nadopuna zvuči kao strogo pravilo s apsolutnim posljedicama). Postojeće su infokutije u velikoj mjeri tehnički i infrastrukturno zastarjele i rudimentarne. Izrada 'duplikata' može biti sasvim opravdana ako se priprema kao moguća zamjena, a mnogo odstupa od trenutačnog rješenja. Mislim da bi postojeću smjernicu mogli nadopuniti nekakvom uputom kada započimati nove (na temelju prenesenog koda) te kada prilagođavati postojeće šablone (i gdje, i.e. /igralište), te kako izvršiti njihovu implementaciju. Ako ćemo ih već upućivati na Pijacu, npr. kao mjesto prijedloga ili zahtjeva za novim šablonima, prilagodbama postojećih šablona, ili usvajanju već izrađenih rješenja, možemo ih upućivati na odgovarajući odjeljak Pijace i.e. [[WP:P/TEH]]. Što se tiče nepridržavanja smjernice, na samom kraju drugog pasusa (u sadašnjoj verziji teksta) može se dodati upozorenje koje će reći što se događa s dupliciranim šablonima. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 21:35 (CEST) ::Pa ne zvuči uopšte kao strogo pravilo xD ("ne preporučuje se" umesto "zabranjeno je"). Takođe s obzirom na situaciju i činjenicu da su infokutije najveći gorući problem, mislim da je specificiranje ovoga mnogo važno umesto da guramo stvari u generalizovani kalup. Saglasan sam da koristimo /TEH, i saglasan sam za izradu nekih vrsta uputa, to je dobra ideja. Ipak mislim da treba da ograničimo prenos novih infokutija na minimum. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 21:42 (CEST) :::Najrelevantniji dio predloženog teksta (druga i treća rečenica) zvuči kao da se radi o strogom pravilu s apsolutnim posljedicama za svako postupanje mimo njega, dok prva rečenica to predstavlja samo kao načelnu preporuku - tekst je unutrašnje nekoherentan. Infokutije su trenutačno problematično područje, ali smjernica bi trebala biti dugoročno održiva, a ne oblikovana isključivo kao reakcija na sadašnje stanje. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 22:11 (CEST) ::::Aight, daj da vidimo tvoj predlog. :) – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 22:21 (CEST) :::::Možda ne treba dopunjavati smjernicu s privremenim pravilom, '''ali''' definitivno nam treba moratorij da se ne stvaraju novi problemi dok se ova situacija ne riješi. Mislim da se moratorij može dogovoriti ovdje neformalno, bez da se unosi išta u pravila, ali sam prijedlog - u formi u kojoj jest trenutno - podržavam. Previše problema imamo sada jer ranije nije bilo ovakve regulacije. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 27. aprila 2026. u 04:28 (CEST) ::::::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]], [[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: U '''[[Korisnik:Aca/igralište3|svom igralištu]]''' pripremio sam dopunu smjernice o prijenosu. Trudio sam se da je uobličim u skladu s iznesenim sugestijama. Možete pogledati i dati svoje mišljenje. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 3. maja 2026. u 21:39 (CEST) ::::::Takođe ću produžiti ovo na još jednu sedmicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 3. maja 2026. u 21:40 (CEST) 02t5k7ecu9v1thzgpovpyi1zv5fbwde 42587211 42587210 2026-05-03T19:41:25Z Aca 108187 /* Dopuna pravila o brzom brisanju */ odgovor 42587211 wikitext text/x-wiki {{pijaca}} == [[Wikipedija:Nulta tolerancija]] == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje stranice [[Wikipedija:Nulta tolerancija]] za pravilo Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 30. juna 2025. u 00:38 (CEST)|Usvojeno}} Predlažem usvajanje ove stranice kao službenog pravila Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku. Izvorni tekst preuzet je sa Wikipedija na srpskom i engleskom jeziku, prilagođen, dorađen i dopunjen. Unapred zahvalan na sugestijama i komentarima. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. juna 2025. u 23:58 (CEST) ::{{za}} – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 23. juna 2025. u 00:06 (CEST) ::{{za}} - Prebaci '''[[Wikipedija:Pijaca/Pravila i smjernice|ovdje]]''', zato smo ti o napravili – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. juna 2025. u 14:16 (CEST) :@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Ae prebaci ako možeš. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. juna 2025. u 19:04 (CEST) ::@[[Korisnik:Aca|Aca]]: A ti ne možeš jer? :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. juna 2025. u 19:18 (CEST) :::Nmg. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. juna 2025. u 19:40 (CEST) ::::@[[Korisnik:Aca|Aca]]: Prebaci na ispravno mjesto *facepalm* – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 24. juna 2025. u 02:52 (CEST) {{komentar}} Valjda OK. --[[Korisnik:نوفاك اتشمان|نوفاك اتشمان]] ([[Razgovor s korisnikom:نوفاك اتشمان|razgovor]]) 23. juna 2025. u 10:52 (CEST) {{podnožje rasprave}} == Navođenje države rođenja u sportskim člancima == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave, ne postoji jasan konsenzus oko promjena sadašnje prakse, tako da aktualna praksa koja korisnicima daje slobodu izbora oko zastavica te praksa navođenja mjesta rođenja ostaju nepromijenjene. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 1. augusta 2025. u 16:52 (CEST)|Nije usvojeno}} [[Zvonko Petričević|Trenutna praksa]] u sportskim člancima jeste da se pored mesta rođenja sportiste navede savremena država rođenja. Međutim, ova praksa je anahronistička i dovodi do toga da korisnici stavljaju zastave savremenih država za razdoblje od pre 100 ili 200 godina! Mislim da je svima jasno koliko je to pogrešno i da nijedna Wikipedije na neguje ovakvu praksu. Predlažem standardizaciju sledećeg formata, kao što je praksa na [[:en:Nikola Tesla|drugim projektima]]: * <nowiki>[[MESTO ROĐENJA]], [...], [[TADAŠNJA DRŽAVA]] (danas [[DANAŠNJA DRŽAVA]])</nowiki> Usputno bih predlažio da se upotreba zastavica izbegne, radi pristupačnosti, prema [[:en:MOS:INFOBOXFLAG|MOS:INFOBOXFLAG]]. Zastavice ograničiti samo na deo infokutije gde se navodi da je osoba dio reprezentacije države (poput dela s medaljama), radi jasnoće. Preterana upotreba ikonica deluje detinjastvo, neozbiljno, odudara od enciklopedijskog diskursa i nije pristupačna. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 03:43 (CEST) :Prvo, o pitanju zastavica raspravljali smo već pred neko vrijeme i zaključeno je da se njihova upotreba dopušta po potrebi urednika. Nitko ne prisiljava korisnike da ih koriste, ali nema nikakvih ograničenja u njihovom korištenju i to je usvojeno kao takvo, a i utječe na korisničko pravo da uređuje tekst po vlastitoj želji. Nećemo svako dva mjeseca raspravljati o jednoj te istoj stvari. :Što se tiče navođenja država. Ova je rasprava na ovoj Wiki pokrenuta jako davno i tokom godina je iskristalizirana praksa koja je sada, a to je da se navodi suvremena država. Iznimke za to su, naravno, antičke ličnosti i neke srednjovjekovne ličnosti, s obzirom da u tim situacijama postoji dovoljno specifičnih elemenata da opravdavaju iznimke. Međutim, kod "modenih" ličnosti zaključeno je da se ide s ovom praksom, a neki od argumenata (kojih se ovako odokativno sjećam) bili su: :# Korisniku je važnije znati gdje se određeno mjesto nalazi danas, nego gdje se nalazilo neke random godine iz 16. stoljeća; :# Korištenje tadašnjih država može dovesti do zabune za mjesta koja su nekada pripadala jednoj, a danas drugoj suvrenoj državi (obje koje postoje danas); :# Korištenje sadašnjih država lakše je bilo uskladiti s korištenjem zastavica u šablonima; :# Korištenje tadašnjih država vuklo je za sobom i korištenje tadašnjih imena gradova (jer isti su se često mijenjali), što je (a) otežavalo rad korisnicima jer ih je "prisiljavalo" na dodatan rad i (b) stvaralo potencijalne probleme oko ujednačenosti. :# Korištenje sadašnjih država jednostavno je lakše. :Vjerojatno je tu bilo još argumenata, ali ovih se mogu sjetiti. Ja osobno nemam problem ni s jednom ni s drugom praksom, ali prije nego se provede promjena aktualne prakse, treba dati odgovore na sljedeća pitanja: :# Uzimajući u obzir činjenicu da su zastavice usvojene kao standardni dio uređivačke politike, odnosno sloboda korisnika da ih koristi ili ne, kako će se riješiti potencijalni problem stvarnog šarenila koje može nastati kada na 3 različite članka o osobama rođenima u Beču budemo imali potencijalno tri različite zastave? :# Kako će se riješiti problem s imenima gradova? Što ako korisnik jednostavno ne želi istražiti kako se grad zvao u tom nekom periodu pa se desi ogromna neusklađenost da imamo, recimo, Ploče, SFRJ, a ne Kardeljevo? Ili Volgograd, SSSR, a ne Staljingrad? :# Konkretan problem: [[Joseph Conrad]] rođen je u današnjem [[Berdičiv]]u ([[Ukrajina]]). To je mjesto rada bilo pod [[Rusko Carstvo|Ruskim Carstvom]], iako je ranije bilo dio [[Poljsko-Litvanska Unija|Poljsko-Litvanske Unije]]. Uz to, ranije je grad imao ime [[Berdyczów]]. Mi o tom mjestu konkretan članak nemamo. Koliko će čitatelji biti zbunjeni kada dođu na članak o Conradu ili o nekom tko je tamo rođen prije [[1793.]] godine (ili je umro prije te godine). Kako ova praksa olakšava to čitatelju? :# Dogodit će se da će more članaka za isto mjesto imati različite temeljne podatke upravo zbog toga. Kako će se to riješiti po pitanju usklađenosti i slično? :Toliko za sada. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 04:05 (CEST) ::Prvo pitanje, ne vidim problem. Ako su osobe rođene u različitim periodima, treba koristiti različite zastave. Nema mi smisla koristiti zastavu Republike Srbije pored grada Beograda u vreme Kraljevine Jugoslavije. Drugo pitanje, treba koristiti istorijska imena gradova kad god je to moguće. Nije velika greška i da stoji moderni naziv grada, ali radi preciznosti navesti ''name of the birthplace at the time of birth'' ([[:en:Template:Infobox person|Template:Infobox person]]). Treće pitanje, treba "Berdičev, Kijevska gubernija, Rusko Carstvo (danas Ukrajina)". Koristimo ruske oblike toponima tu, koji su bili u upotrebi tad. Četvrto pitanje, to je okej, dokle god je činjenično tačno. Trenutna praksa nije činjenično tačna (anahronična je). Ideja je da se navede tadašnja država rođenja, pa onda moderna država, a ne obrnuto. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 04:28 (CEST) ::Nadalje, praksa sa zastavicama je pogrešna. Zastava države ne treba da stoji uz grad, nego uz državu. Ovo mi nema smisla. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 04:32 (CEST) :::O pitanju zastavica smo samo govorili u navigacijskim kutijama, ne i u infokutijama. Ovo pitanje je daleko od standardiziranog. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 04:33 (CEST) ::::# Znači, kad su moderne zastavice u pitanju, onda su one djetinjaste i neozbiljne i nepristupačne, a kada treba napusati regionalne zastave iz 17. stoljeća, onda je okej? :P To mi se ne čini fer, kako kaže Wanda. :P ::::# Okej, ali ja sam korisnik X i napišem [[Volgograd]], [[Sovjetski Savez]]. To je pogrešno. Taj se grad tada nije tako zvao. I to je veća greška nego da stoji [[Volgograd]], [[Rusija]] za nekog rođenog u [[Staljingrad]]u, [[SSSR]]. Tko će to kontrolirati? Ovo je čisto praktično pitanje jer je iskustvo pokazalo da urednici idu za rješenjima koja su... lakša. ::::# Nisi odgovorio na pitanje kako to olakšava čitatelju? Okej je što će pisati, ali kako to olakšava čitatelju razumijevanje što se događalo s tim Berdičevim? ::::# Otkud teza da se radi o anahroničnoj praksi? Činjenica je da je Joseph Conrad rođen u Berdičevu u današnjoj Ukrajini, a koji je tada bio dio Ruskog Carstva. Što je tu pogrešno i anakronično? Dapače, [[Volgograd]], [[SSSR]] je anakronizam. Ovo nije. ::::Praksa sa zastavicama, kako je rečeno, nije pogrešna jer je ostavljena na volju autoru. To je osnovni postulat projekta i nećemo ići u smjeru zabrane autorima da koriste alate ove enciklopedije kako žele. Nitko im ne nameće, ali ako je kao autor želim staviti zastavici, to će mi biti i omogućeno jer se na tom načelu zasniva funkcioniranje ovog projekta - normirati samo ono što je nužno, a ostalo je na slobodi autora. I to je standard, štogod ti rekao. Navigacijske kutije su više sistemska stvar od samih infokutija, koje su više sadržajne nego sistemske, a ako u navboxovima ne normiramo, koje su sistemskije, onda u infoboxovima tek ne normiramo jer je to na slobodi autoru. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 04:49 (CEST) :::::Nigde i nikada nisam rekao da su zastave okej, čitaj opet. Mašiš poentu. Trenutno stoji da Zvonko Petričević rođen u Prizrenu, Kosovo, a pored toga stoji zastava Republike Kosovo! Kako može biti rođen u Republici Kosovo, ako ona tad nije ni postojala! Znači, ne zanima me da l’ je mesto menjalo ime 100 puta ili 5 puta. Imamo ozbiljnu faktualnu grešku. Nigde se ne spominje da je rođen na „teoritoriji današnjeg Kosova” ili „današnje Ukrajine”, nego se iznosi kratko i jasno „Kosovo”, uz link ka Republiku Kosovo, što nema veze s vezom. Ne može neko u 1930. biti rođen u Ruskoj Federaciji, ako ta država tada nije postojala. To je greška i anahronizam. Nas ne interesuje šta se događalo s naseljem. Ovo je prosti identifikacijski podatak koji stoji u ličnoj karti ili pasošu. Znači treba da prati činjenično stanje, a ne ono što je „lepo za čitatelje”. Ako su urednici za zastavice, treba i njihovo korištenje regulirati. Ne može ovako da zastavica države stoji ispred grada. Grad ima grb, a država ima zastavu. Ne treba mešati babe i žabe. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 05:15 (CEST) ::::::Pa da, na njegovoj bi osobnoj karti danas pisalo da je rođen u mjestu Prizreni, Kosovo. Meni na osobnoj piše država koja je danas, ne država koja je bila. Isto tako i u pasošu. A to piše i u članku: Rođen je tu, a ispod jasno piše {{small|(tada {{flag|Kraljevina Jugoslavija}})}}. Tako da je prilično jasno da je u trenutku rođenja to bila ta država, a da je danas ova. Mislim da je to svakome jasno. To nije anakronizam, a opet - [[Volgograd]], [[SSSR]] jest. ::::::Što se tiče zastavica, ponavljam: normirati samo ono što je nužno, a ostalo je na slobodi autora. I to je standard, štogod ti rekao. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 05:47 (CEST) :::::::Ne zanima me šta bi pisalo danas. To je upravo anahronistički pristup koji zagovaraš. Čitatelje prvensveno interesuje u kojoj državi je ''tada'' rođena osoba, a ne savremena zemlja koja obuhvata tu teritoriju. Takav pristup može samo podgrejati nacionalističke rasprave i nepotrebna prisvajanja, pogotovo kada koristimo zastave sadašnih država pored starih mesta rođenja – što nema smisla i faktualno je pogrešno! Predlažem da zastavice uniformiramo u sledećem formatu: :::::::* <nowiki>[[MESTO ROĐENJA]], {{zas|TADAŠNJA DRŽAVA}} (danas {{zas|DANAŠNJA DRŽAVA}})</nowiki> :::::::Na taj način se zastave nalaze tačno ispred naziva države, gde bi trebale biti, a urednicima se daje pravo da se igraju bojanki, ako žele. Time imamo smislen i faktualan ''layout''. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 12:58 (CEST) ::::::::"Čitatelje prvensveno interesuje u kojoj državi je tada rođena osoba" - tu su informaciju i dobili, no. Vrlo jasno. Plus, ti... si ispitao sve čitatelje pa znaš što ih prvenstveno zanima? "Takav pristup može samo podgrejati nacionalističke rasprave i nepotrebna prisvajanja, pogotovo kada koristimo zastave sadašnih država pored starih mesta rođenja – što nema smisla i faktualno je pogrešno!" - ova rečenica nema apsolutno nikakvog smisla. Što je Joseph Conrad bio ukrajinski pisac? Ili će netko pomisliti da je bio ukrajinski pisac jer kraj Berdičeva piše Ukrajina, a ne Rusko Carstvo? Pa će misliti da je pisac iz Rusko Carstva? Conrad i drug Gogolj ruku pod ruku? :D O anakronizmima sam sve rekao. ::::::::Što se tiče lokacije zastave, format sa zastavicom nakon grada je nezgrapan i može stvoriti probleme s prelamanjem teksta. Zato nisam pobornik istoga. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 13:13 (CEST) :::::::::Nisi razumeo moj argument. Zastava treba da stoji pored države, a ne pored grada. To je naprosto prisvajanje. Mislim da je prelamanje teksta mnogo manji problem – problem pristupačnosti – umesto problema (činjenične) tačnosti. Možemo poraditi na tome da se to prelamanje ispravno prikaže, ne bi trebalo biti teško. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 12:41 (CEST) ::::::::::Mislim da je tu potpuno jasno na što se odnosi. Uostalom, pogledaj [https://en.wikipedia.org/wiki/Córdoba,_Spain ovdje], Twin Cities. Jasno je na što se odnosi. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 13:41 (CEST) :::::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Pa upravo taj članak pokazuje da grad može imati zastavu različitu od zastave države, no? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 13:51 (CEST) ::::::::::::Ha? Govorim da i en.wiki ima format [ZASTAVA], (grad), {država}? – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 13:53 (CEST) :::::::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Aha, sad vidim na što misliš. Da, taj format se ponekad koristi za gradove pobratime, jer referiramo na moderne gradove. Ipak, generalna je smernica na enwikiju da se takve zastave eventualno uklone, što će se dogoditi u doglednoj budućnosti. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 14:08 (CEST) ::::::::::::::O tom, po tom, onda. Meni je to, rekao sam, pretjerano zadiranje u tekst kao takav i urednička prava i mislim da je to okej. Nitko ih ne mora koristiti, ali ako hoće - to je sasvim u redu i tako treba i ostati. Ako bude nekih tektonskih promjena - ''we'll cross that bridge when we get there''. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 14:10 (CEST) :::::::::::::::To je onda okej, ali možemo li barem ciljati na to da zastavice idu uz državu u infokutijama? :) Naveo si ipak primer da i gradovi mogu imati svoju zastavu, pa bi upotreba državne zastave za grad bila malo – zbunjujuća. Gradovi pobratimi mogu ostati opšti izuzetak od tog pravila, s obzirom da je reč o prozi, i da ne želimo baš zastavicu usred proznog teksta. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 14:17 (CEST) :::::::::::::::Dakle, format sa zastavom bi bio: :::::::::::::::* <nowiki>[[MESTO ROĐENJA]], {{zastava|DRŽAVA}}</nowiki> :::::::::::::::– [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 14:21 (CEST) ::::::::::::::::Ne vidim zašto mijenjati nešto što stoji godinama, na što su i čitatelji i urednici navikli, što je praktičnija solucija i što se koristi i na drugim Wikipedijama. Ne vjerujem da će itko kad pogleda {{flagicon|SRB}} [[Beograd]], [[Srbija]] ili {{flagicon|SAD}} [[New York]], [[SAD]] misliti da su {{flagicon|SRB}} i {{flagicon|SAD}} zastave Beograda, dosnosno New Yorka, a ne Srbije, odnosno SAD-a. Ne potcjenjuj naše čitatelje toliko! :P – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 14:27 (CEST) {{podnožje rasprave}} [[Kategorija:Prijedlozi pravila i smjernica Wikipedije|*]] == Agitiranje == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje smjernice kako je predložena i korigirana te ista stupa na snagu od danas. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 10. marta 2026. u 16:42 (CET)|Usvojeno}} Dragi kolege, na [[Korisnik:Edgar Allan Poe/Gradovi i jedinice|ovom se mjestu]] nalazi prijedlog lokalizirane smjernice o agitiranju. Kao i dosad, to je u najvećoj mjeri prijevod s engleske Wikipedije uz neke dodatke koji su specifični za okolnosti naše sredine. Molim kolege da pregledaju tekst, predlože ili izvrše izmjene koje smatraju nužnima (ovo je, kao i ranije, radna verzija) pa da usvojimo i ovu smjernicu za ubuduće, s obzirom da se radi o bitnom skupu normi koji će omogućiti normalnije i sigurnije uređivanje te popuniti neke praznine koje imamo. Proces traje '''sedam dana''' (dakle do '''10. marta''' u '''00:00'''), ali se po potrebi može produžiti i i nakon toga. Sve su izmjene i komentari dobrodošli! :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 2. marta 2026. u 05:11 (CET) === Komentari === Sukladno ranijoj praksi, obavještavam sve korisnike koji su aktivni u posljednje vrijeme: @[[Korisnik:Aca|Aca]] @[[Korisnik:Vipz|Vipz]] @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] @[[Korisnik:Mladifilozof|Mladifilozof]] @[[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]]@ [[Korisnik:Vitek|Vitek]] @[[Korisnik:Slashslasher|Slashslasher]] @[[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] @[[Korisnik:OC Ripper|OC Ripper]] @[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] @[[Korisnik:Alekol|Alekol]] @[[Korisnik:Deni|Deni]] @[[Korisnik:Alalch Emis|Alalch Emis]] @[[Korisnik:Maria Sieglinda von Nudeldorf|Maria Sieglinda von Nudeldorf]] @[[Korisnik:MirkoS18|MirkoS18]] @[[Korisnik:Belirac|Belirac]] @[[Korisnik:Argo|Argo]] @[[Korisnik:ImStevan|ImStevan]] @[[Korisnik:Ante Vranković|Ante Vranković]] @[[Korisnik:Duma|Duma]] @[[Korisnik:Ekvatarina|Ekvatarina]] (ispričavam se ukoliko sam nekoga zaboravio taggirati) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 2. marta 2026. u 05:21 (CET) :Temeljno sam pregledao i lektorirao tekst te dodao neka pojašnjenja. Mislim da je vrlo važno da imamo ovo usvojeno kao smernicu. Napraviću dodatnu infrastrukturu (šablone) koja će pomoći u provedbi. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 5. marta 2026. u 21:36 (CET) ::Izrađeni su sledeći šabloni: {{tls|Pod agitacijom}}, {{tls|Uk-agitiranje}} i {{tl|Nije glasanje}}. Ti šabloni sada su uključeni u sastav smernice (u odeljku Reakcija na agitiranje), uz kratak prateći opis. Mislim da je sada smernica manje-više kompletna. U skladu s tim, ostavljam i formalno '''za''' usvajanje predloga smernice. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 6. marta 2026. u 22:10 (CET) :::::{{za}} Pročitao sam smjernicu i da, podržavam prijedlog. Ima nekih sitnih rđa: "mesno čaraparstvo" mi zvuči čudno po našem. – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 10. marta 2026. u 13:07 (CET) {{podnožje rasprave}} == Wikipedija:Nacrti – prijedlog nove smjernice == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje objedinjene smjernice. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 02:47 (CEST)|Usvojeno}} Na stranici '''[[Nacrt:Wikipedija:Nacrti]]''' izradio sam prijedlog nove smjernice o nacrtima. Tekst je normativnog karaktera i većinom je preuzet sa Wikipedije na engleskom jeziku uz lokalna prilagođavanja i lične ideje. Sve sugestije za poboljšanje su dobrodošle. Unapred zahvalan na mišljenjima. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 12. aprila 2026. u 22:42 (CEST) :Većinom sjajno, super prevedeno i smisleno, ono što bih problematizirao, kao pitanja, jesu sljedeće stvari: :# "članak je o budućem događaju, djelu ili sličnoj temi koja još nije stekla dovoljnu pokrivenost u nezavisnim pouzdanim izvorima, ali razumno se smatra da će je steći u skoroj budućnosti" - kako će se provjeriti taj ''razumni'' dio? Wikipedija ne bi trebala biti kristalna kugla, tako da mi ne možemo predvidjeti hoće li nešto buduće biti relevantno u nekom trenutku. Za pretpostaviti je da će sljedeće SP u nogometu ili novi roman nekog nobelovca biti značajan, tu nema nekog spora, ali hoće li prvo izdanje nekog kulturnog festivala u nekom selu biti značajno.. pa to mi ne možemo pretpostavljati, zar ne? Kako to unaprijed znati? :# "članak je o živoj osobi koja još nije stekla dovoljnu pokrivenost u nezavisnim pouzdanim izvorima, ali sadrži barem jedan takav izvor i razumno se smatra da će dovoljnu pokrivenost steći u skoroj budućnosti" - isto kao i gore; stvar je da značaj mora postojati ''sada'', a ne u budućnosti. Ako će značaj postojati tek u budućnosti, onda se u budućnosti treba o tome raspravljati. Nacrti, po mojoj interpretaciji, ne bi smjeli biti tu da se provode eksperimenti sa značajem, već da se članci koji su okej po općim pravilima dotjeraju. Sukladno, ja bih ove dvije odredbe potpuno brisao jer se krše s ostalim normama projekta. :# "teksta generiranog umjetnom inteligencijom" - ovo bih isto izbacio; članak generiran AI-jem treba brisati i započeti iznova. :# "Nacrt koji nije imao suštinsku izmjenu najmanje šest mjeseci može biti izbrisan ili označen za brzo brisanje kao napušten." - iz iskustva rada na Wiki, ovo je predug rok. Korisnik koji želi urediti članak uređivat će ga u kratkom roku, a neće čekati šest mjeseci da učini ikakvu suštinsku izmjenu. To naprosto nije ''prirodno''. Mislim da se ovaj rok treba skratiti na mjesec ili dva, ''osim'' u slučaju kada urednik eksplicitno navede da neće moći uređivati članak neko vrijeme i traži malo dulji rok, koji onda treba odobriti. Ali ako zainteresirani korisnik u mjesec dana ne pokaže baš nikakvu volju za uređivanjem niti se u tom pogledu objasni, mislim da je onda ''razumno'' pretpostaviti da ni neće. Mi smo mala zajednica i nema potrebe za ovako dugim rokovima; ako se stanje promijeni, lako to mijenjamo. :# "Prije brisanja ili postavljanja šablona {{tl|Brzo brisanje}} trebalo bi obavijestiti tvorca nacrta." - čemu? Već je obaviješten o nacrtu. U toj obavijesti ("obavijestiti tvorca članka i/ili njegove glavne urednike ili urednice") treba navesti i ovaj tok te uputiti korisnika da, ako smatra da u navedenom roku neće moći izvršiti suštinske izmjene, to navede i zamoli za produljenje roka. Korisnik kojemu je u interesu objaviti članak mora biti proaktivan u tome, ne bismo mi trebali starati o tome. :# "Pri premještanju nacrta u glavni imenski prostor, preusmjerenje u pravilu treba ostaviti. Takvo preusmjerenje može pomoći drugima da pronađu prethodni naziv nacrta." - why? Djeluje kao nepotrebno preusmjeravanje, pogotovo ako se nacrt suštinski mijenja u procesu izmjena. :Ovo samo po sebi nisu loše stvari, ali su stvari koje treba razraditi ili oko kojih treba postići argumentirani konsenzus pa bih to volio raspraviti! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 04:27 (CEST) ::Vrlo dobre teme za diskusiju. Što se prve tačke tiče, saglasan sam da treba konkretizirati. Ova smernica treba se odnositi na serijske događaje i djela iz serije – upravo primjeri koje si naveo. Novi seoski kulturni festivali tu baš i ne idu. Ako imaš ideje, preciziraj smernicu. Druga tačka, pošto se nacrti ne indeksiraju, problemi sa značajem nisu toliko ozbiljni/važni. Stoga, i minimalne naznake značaja mogu biti dovoljne za nacrt. Za žive osobe, poput pevača, gde nam je važno postojanje studijskog albuma, izrada nacrta pre nego što osoba izda takav album – mislim da to treba da bude realna opcija. Neki kriteriji značaja su nam izrazito rigorozni i nacrt može biti prvi „stepenik” dok tema ne stekne dovoljnu značajnost da postane punovažni članak. Minimalni kriterijum bio bi postojanje bar jednog pouzdanog izvora, kako se stranica ne bi izbrisala kao „Biografija žive osobe bez izvora”. Treća tačka, mašinski prevod i AI-generisan tekst stvari su koje su popravljive. Pritom, ovaj potonji nedostatak zapravo je lakši za otkanjanje. Ovo su očigledni problemi sa stilom stranice i mislim da treba da postoji mogućnost da idu u nacrt i budu spaseni, ako je to moguće. AI-generisan tekst ne smatra se kršenjem autorskih prava, pa brisanje nije obaveza. Četvrta tačka, na enwikiju postoji rok od 6 meseci. Mislim da mi tu ne bismo trebali ići sa kraćim rokom, upravo jer smo manji projekat. Ovakav rok je dosta fleksibilan i mislim da bismo ga trebali zadržati. Srpska Vikipedija takođe ima isti rok. Rok je vjerovatno ostavljen da bude duži upravo zbog otklanjanja tih problema sa značajnošću, gde tema može posle nekoliko meseci ispuniti sve enciklopedijske kriterije. Što se pete tačke tiče, mislim da bi bilo lepo obavestiti tvorca neposredno pre brisanja, kako bi se videlo da li je i dalje možda zainteresovan za rad na nacrtu. Kažem, nacrti su radne stranice zajednice i ne moraju nužno biti brzo prebačeni u glavni imenski prostor. Nekada korisnik može zaboraviti na rok ili na nacrt, pa je obaveštenje u tok pogledu korisno. Šesto, što se tiče preusmerenja, ono je korisno i kako bi se vodila evidencija o premeštanjima iz nacrta u GIP. Budući da se nacrti ne indeksiraju, ovakva preusmerenja ne jedu leba, a korisna su da bi linkovanje kasnije funkcionisalo i da bi navigacija bila prirodna. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 05:11 (CEST) :::Pravila i smjernice trebale bi održavati realnost projekta, kao takvog, sukladno čemu ih je nužno prilagoditi. Rokovi na en.wiki su takvi jer je sustav kao takav održiv i jer je vjerojatnost da će više ljudi kroz duži period raditi na tome veća. Kod nas te vjerojatnosti nema. Broj korisnika koju su aktivno željeli raditi na lošem članku kod nas je iznimno malen (Brada kao nedavni primjer), dok je broj onih koji odustaju ogroman (isto nedavni primjer, onaj Thompsonov koncert, iako sreća po nas da je taj lik odustao, ali ''point remains''), tako da naša pravila treba prilagoditi tome. E sad: :::# Ja osobno ne znam kako bih to preformulirao, ali moja je logika sljedeća: Ako je prva dodjela Oscara relevantna onda će i 201. biti relevantna; tu ne treba govoriti o nacrtu kao zaštitniku potencijalno značajne teme koja trenutno nije značajna. 201. dodjela Oscara bit će značajna, tu je samo pitanje je li prerano o njoj pisati, ali to je praktični razlog. S druge strane, ako prvo izdanje Kobasicijade u Klenovcima nije relevantno, onda neće biti ni 201., osim ako se ono ''ex post facto'' ne istakne po nečemu. Unaprijed neće, dakle ni ovdje nacrt ne treba biti "čuvar" potencijalnog značaja. Ako netko od kolega ima način kako to bolje formulirati, meni je to okej, ako ne - onda ovo treba brisati... osim ako ti nemaš neki konkretan primjer kada bi se ovo pravilo primijenilo? :::# Indeksiranje je irelevantno, davanje nekome roka od 6 mjeseci da uspije je još manje enciklopedijski. Uzmi primjer muzičara. Susan Boyle postala je relevantna i prije izdanja prvog albuma. Isto bih tako rekao da je i Jakov Jozinović trenutno enciklopedijski relevantan, iako lik ima jedan singl, ali udovoljava ostalim kriterijima i javno je eksponiran. S druge strane, hrpa izvođaća s Dore, recimo, nije enciklopedijski relevantna, neovisno o tome što imaju pjesme i nastup na Dori i/ili izdan album. [[WP:NIJE#Wikipedija nije kristalna kugla|Wikipedija nije kristalna kugla]], tako da u tom pogledu ne treba koristiti Wikipediju za vlastitu promociju. Kako sam rekao na onoj raspravi - tema nije relevantna zato što je na Wikipediji, već je na Wikipediji zato što je relevantna. Ako nije relevantna, onda joj tu nije mjesto; kada postane relevanta (i ako!), onda joj na projektu može biti mjesto. :::# Ovo oko AI-ja ne vidim kako se može popraviti - ako je tekst potpuno generiran preko AI-ja, jedini način da se isti popravi je da se potpuno nanovo napiše, u kojemgod obliku. Ako se članak nanovo piše, onda se stari briše, tako da ne vidim razlog zašto bismo imali ''placeholder'' AI članak za nešto što ionako neće biti identično tomu. Mi kao enciklopedija trebamo imati nultu stopu tolerancije prema AI sadržaju, tako da AI generirani tekst nema što tražiti niti u nacrtu. To je samo ''placeholder'' za članak, a to nema smisla, jer onda možemo napravitii tako 20 milijuna placeholdera i biti Wiki s najvećim brojem članaka. Strojni prijevodi su druga stvar i to mi je okej da ide u nacrt, ali ovo mi nema smisla. :::# Kako sam gore rekao, mi nemamo pravo "davati" nekome 6 mjeseci da uspije ili ne, a ovo zvuči upravo kao to. ''Okej, frende, sada nisi bitan, al' imaš šest mjeseci da ovoj zajednici dokažeš da jesi.'' Nismo mi zato tu, tako da mi to nije neki argument. Što se tiče ostaloga, probaj naći koliko je bilo korisnika koji su actually htjeli raditi na svojim člancima pa vidi koliko taj rok od pola godine ima smisla. Da ne kažem - tko će nakon pola godine to održavati i paziti na to? :::# Ako nako proteka 6 mjeseci nije radio na članku, '''naročito''' ako je IP (a u 90+% slučajeva je IP), misliš da će ga još jedna obavijest na to motivirati? Pa ti ljudi nalijepe to ovdje i više nikada ne dođu na projekt! :D :::# Haj' dobro, iako ne vidim svrhu, al' recimo da zvuči dovoljno praktično pa okej! :D :::Toliko za sada! – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 05:44 (CEST) ::::Vrlo solidni argumenti za neke tačke. Odgovoriću posle i doraditi smernicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 12:48 (CEST) ::::Druga tačka, pozivanje na [[WP:KRISTAL]] je dobar argument. Saglasan sam u tom slučaju. Budući da je ovo moj lični dodatak smernici, uklonio sam taj dio. Prva tačka, preformulirao sam ideju. Mislim da je sada jasnije. Treća tačka, svaki AI izlaz može se popraviti ljudskim pregledom (engleski: ''human review''). Definiciju ljudskog pregleda napisao sam [[:meta:Artificial intelligence/Draft policy|ovde]]. Trenutno sa grupom drugih globalnih korisnika radimo na globalnim smernicama o upotrebi umjetne inteligecije, tako da sam upoznat s tematikom. Mislim da trebamo zadržati ovo, kad već imamo mašinski prijevod, koji je znatno teži za popravak. Četvrta tačka, nakon ove dorade smernice, više ne vidim potrebu za ovolikim rokom. Mislim da možemo smanjiti na 3 meseca, kompromisno. Kako ti se to čini? {{k|Vipz}} će poraditi na toj infrastrukturi, pa ćemo imati dobar uvid u starost nacrta i kada koji nacrt treba brisati. Peta tačka, IP urednike i nema smisla obaveštavati jer se IP adrese menjaju na dve nedelje. Možemo specificirati to, ali mislim da obavest treba zadržati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 15:25 (CEST) :::::Mala ispravka, sada vidim da sam stavio "Prije brisanja [nacrta]". Ipak mislim da ovde obaveštenje treba da bude posle brisanja nacrta. Možda možemo tim pristupom ići? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 15:31 (CEST) ::::::# "članak je o predstojećem događaju (npr. dodjela Oscara) ili nadolazećem ostvarenju (npr. filmski nastavak) u značajnoj seriji, gdje konkretna tema još nije stekla dovoljnu obrađenost u nezavisnim pouzdanim izvorima, ali razumno se smatra da će je steći kroz vijeme" - ja i dalje ne vidim svrhu ove odredbe. Daj mi, ''please'', primjer. Ne izgleda mi loše, ali koji je primjer ovoga? Mislim, dodjela Oscara će ''zasigurno'' steći obrađenost, to nije pitanje očekivanja, nego činjenice. Isto vrijedi i za ''Avengerse'' 268, ili koji će već biti. Samo me zanima kada bi se ova odredba koristila. ::::::# "kad već imamo mašinski prijevod, koji je znatno teži za popravak" - kako je teže popraviti "marko čimpanzu čita knjigu" u "Marko čimpanzi čita knjigu" od "Marko čita knjigu čimpanzi, vrsti majmuna". Ovaj drugi primjer je sasvim uredna rečenica, kao što su sadržajno uredni i članci koje smo nedavno imali i koje ćemo sutra brisati (vjerojatno)... tehnički gledano, nema se tu što ispravljati jer je sadržajno i stilski uredno. Ali je napisano strojno. Dakle, ne vidim kako se tu može "ispraviti" bez pisanja i novog pisanja? ::::::# Okej, tri mjeseca može kao kompromisno rješenje, naročito ako će se srediti infrastruktura. ::::::# Obavijest da je nacrt obrisan? To mi je okej. ::::::Ostalo smatram riješenim! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 15:41 (CEST) :::::::Primjere si sam dao: [[97. dodjela Oscara]]. Da se taj članak napravi par mjeseci prije dodjele, mislim da treba ponuditi prostor da se članak razvija u nacrtu, dok se ne stekne dovoljna obrađenost/pokrivenost u izvorima. Sada, međutim, ta pokrivenost postoji. Mašinski generiran tekst se popravlja detaljnim čitanjem članka i provjerom referenci. Nije suviše teško. U generalu, pola sata posla. Mašinski prijevod je nekad previše doslovan i neprilagođen (bar sat vremena popravljanja), dok AI može mnogo bolje prevoditi (iz ličnog iskustva). Zato kažem da nije suviše teško popraviti, štaviše je lakše. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 15:48 (CEST) ::::::::Ali, [[234. dodjela Oscara]] ne treba ići u nacrt.... kako se na nju odnosi "ali razumno se smatra da će je steći kroz vijeme"? Ne smatra se razumno, zna se da će biti. Pitanje je preuranjenosti, što en.wiki rješava preusmjeravanjima... ali preuranjenost nije "ali razumno se smatra da će je steći kroz vijeme"? :/ Ali mi AI tekstove ne želimo popravljati, nego ih želimo ne imati? Mislim da se ovo treba maknuti u ovom trenutku dok se ne donese taj globalni tekst za AI i odluči o njegovoj primjeni. Sada skačemo pred rudo, a dio toga riješit će se naknadno; sukladno, taj dio ukloniti za sada pa poslije raspraviti njegovo vraćanje ili ne. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 16:04 (CEST) :::::::::Stavio sam "pouzdano se zna da će je uskoro steći". Bolje? Enwiki ima esej [[:en:WP:TOOSOON|WP:TOOSOON]] o preuranjenosti. To je svakako zasebno pitanje i treba se rešavati zasebno. Što se AI tekstova tiče, kažem, oni su popravljivi i mogu biti potpuno relevantni članci uz ljudski pregled. Kažem opet, ništa nam ne šteti da to bude u nacrtu, pa ako se ne sredi, brisaće se svakako. Naravno, potpuno AI generisan sadržaj treba brzo brisati, ali to će se regulirati zasebno. Isto kao što i poptuno mašinski prevod treba brisati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 16:14 (CEST) ::::::::::Na nama je svakako da ponudimo opciju da se takvi mašinski prevedeni ili generisani članci mogu srediti u nacrtu, pa ako je tvorac članka zainteresovan da radi, zašto da ne. Ipak, kriterijumi za brzo brisanje ponudiće nam i opciju za brzo brisanje. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 16:16 (CEST) :::::::::::Trebalo bi da je sada sve riješeno uz konsultacije s Edgarom. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 17:48 (CEST) :Stranica se trenutačno bavi premještanjem iz jednog imenskog prostora u drugi i obratno, što nije baš cijela svrha tog imenskog prostora. Trenutačno više liči na smjernicu namijenjenu samo administratorima projekta, ne i novajlijama koje su došle napisati novi članak. Ova se smjernica treba značajno proširiti i doraditi temeljom [[:en:Wikipedia:Drafts]] prije nego bude spremna za usvajanje. Osim toga, smjernica ne govori ništa o tome tko ga premješta u nacrtni prostor ili van njega, tko smije takvo premještanje poništiti i na koju osnovu, treba li ga korisnik s određenim ovlastima pregledati i odobriti prije premještanja, i sl. :Moja je ideja da se autopatroliranim+ (+ = i naviše) korisnicima omogući objavljivanje nacrta direktno u GIP, bez ikakvih prepreka. Korisnici koji ovlasti autopatrole još nisu zavrijedili trebali bi proći proces pregleda i odobrenja prije nego se njihov nacrt premjesti u GIP. Ovlasti za ovaj proces trebali bi imati patroleri+ projekta. Premještanje iz nacrtnog prostora u glavni svaki patroler+ može poništiti (ako smatra da treba), ukoliko je premještanje izvršio korisnik bez ovlasti autopatrolera. Ako je nacrt odobrio i premjestio jedan patroler+, ta se radnja smije poništiti samo jednom od strane drugog patrolera+ (sukladno pravilu [[:en:WP:WHEELWAR]], koje treba prevesti za naše potrebe). :3 mjeseca umjesto 6 je sasvim u redu. Određene nacrte trebamo moći označiti kao 'obećavajuće' i produžiti rok ako liče na nešto vrlo blizu ispunjavanja kriterija za prebacivanje u glavni imenski prostor. Što se tiče obavješćivanja, mislim da to treba raditi za sve ove radnje: nacrt je prihvaćen i postao je člankom • članak se zbog ''razloga'' prebacio u nacrtni prostor • nacrt nije uređivan više od 2 i po mjeseca i slijedi mu brisanje ako ne nastanu suštinske promjene • nacrt nije prihvaćen i potrebna mu je dorada • nacrt je izbrisan (kao napušten ili po kriterijima brzog brisanja). Što se tiče IP-doprinosioca, njima se u sadašnjosti dodjeljuju privremeni anonimni računi koji traju 3 mjeseca, te je generalno moguće održavati komunikaciju s tim individualnim anonimnim korisnikom tokom tog razdoblja, te ga se može obavješćivati kao i registrirane korisnike. U ophođenju sa sadržajem za koje postoji sumnja da je generisan vještačkom inteligencijom trebamo pratiti [[:en:WP:LLM]]. Kada se radi o sumnji na manjak značaja - umjesto brzog brisanja, članak premjestimo u nacrtni prostor. Ovo će sve skupa stvarati mnogo manje frikcije. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 01:56 (CEST) ::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Ovo je normativni tekst – smjernica. Na enwikiju je eksplanatorni esej. Zato enwiki sadrži i ta uputstva za novajlije. Međutim, ta uputstva trebaju ići na adekvatnu stranicu pomoći (Pomoć:Nacrt). Tu treba objasniti kako se stvara nacrt, kako se pretražuju nacrti i slični dokumentacijski dodaci. Što se tiče tvoje ideje, meni se ona sviđa i ima mi smisla, ali možda deluje malo preterano/obeshrabrujuće da onemogućimo izradu članaka u GIP-u neautopatrolerima. Time gubimo na slobodi uređivanja i teramo ljude da prolaze kroz birokratski proces pregleda koji – i dalje nije infrastrukturno završen. Zanima me šta @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] misli o ovome. Usputni ''fact check'', privremeni računi traju oko nedelju dana ili dve nedelje. I još jedan dodatak, ne trebamo i ne moramo imati celu infrastrukturu sa enwikija. Treba imati funkcionalnu infrastrukuru i da je sve održivo na našem projektu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 02:24 (CEST) :::Naravno, što više birokracije to bolje... *''facepalm''* Slati obavijest za svaku stvar je apsolutno suludo... nismo mi dom za nezbrinute članke ili korisnike pa da smo dužni skrbiti o tome. Autor je dužan pobrinuti se za članak koji postavi. Mi ćemo mu tu pomoći, ali ga ne treba oko toga tetošiti. Nisu korisnici Wikipedije... spori, samo su nekada lijeni, a odgovor na lijenost nije tetošenje, nego motivacija. Mislim da dodatna birokratizacija ovoga svega ne vodi ničemu, sukladno čemu ne vidim potrebu za širenjem obavijesti na apsolutno svaki korak. Korisnika treba obavijestiti na početku procesa - članak je prebačen u nacrt, nalazi se tu, pogledajte pravila i smjernice o tome kako ga treba srediti, imate rok od 3 mjeseca, ako se u tom periodu ne sredi bit će pobrisan, možete tražiti produljenje roka i možete se obratiti bilo kome za pomoć - i to je to. Nikome od admina ne treba dodatni posao povlačenja nekoga to ne želi raditi na članku za rukav. Uostalom, nacrt se uvijek može vratiti na zahtjev tako da to nema smisla. To je prvo. :::Nadalje, slažem se s Acom da je ovo normativni aspekt nacrta. Praktični dio treba biti posebna stilska uputa u maniri [[WP:Stil]], ne zasebna smjernica. Stilski aspekti ovog procesa nisu povezani s normativnima, s tim da bi u njima definitivno trebalo razjasniti kriterije kada članak prestaje biti nacrt, barem okvirno. :::Što se tiče premještanja, načelno nemam problem s tim, ali tu moraju biti određena ograničenja. Prvo, korisnik koji je postavio nacrt ili je na njemu značajno radio (osim ako je sysop) ne bi smio samostalno išta premještati; u tom slučaju bi trebao prethodno odobrenje administratora ili birokrata da to učini. Drugo, premještanje se može učiniti tek onda kada je iz rasprave jasno da zajednica više nema prigovora na sam sadržaj članka i kada autori ne namjeravaju više na njemu raditi. To može biti rečeno eksplicitno ili prešutno nakon proteka nekoliko dana (recimo 3-5) od posljednje izmjene i komentara. Poništavanje ovoga mora biti obrazloženo i u slučaju spora daljnje izmjene (oko statusa članka, ne sadržajne) ne mogu se vršiti bez odobrenja admina ili birokrata. Zlouporaba ovog prava od strane patrolera+ treba biti osnova za oduzimanje prava i sancioniranje. :::Ovo s "obećavajućim" nacrtima treba razraditi, ovako je samo arbitrarni termin. :::Što se tiče značaja, apsolutno se ne slažem s tim. Značaj nema veze s nacrtima - nacrt je članak koji može proći na Wiki, ali ga treba srediti. Članak koji nema značaja ne može biti ni nacrt. Brisanje je tu da se takvi članci uklone, a ne da ih se perpetuira bez osnove. Nešto što je nedovoljno značajno ne može preko noći ili u 3 mjeseca postati značajno, ne ide to tako. Mislim, moguće je, ne mogu reći da nije, ali to je iznimno rijetko. Sukladno tome, nema svrhe da se taj tekst "dotjeruje" jer se time ništa neće postići. Ponavljam - nešto je na Wikipediji jer je značajno, a nije značajno jer je na Wikipediji. Wikipedija nije mjerilo značaja, ona je samo njegova potvrda (ili negacija). Na autoru je da prvo dokaže da je tema članka značajna, a ako to uspije, onda možemo dalje procijenjivati kvalitetu teksta i premještati u nacrt ako je potrebno. :::Ne znam što je Aca mislio pod izradom članaka za neautopatrolirane... tu sam ili ja Vipza krivo shvatio ili Acu. To mi pojasnite. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 14. aprila 2026. u 02:46 (CEST) ::::Vipz piše: "{{tq|Korisnici koji ovlasti autopatrole još nisu zavrijedili trebali bi proći proces pregleda}}". To bi značilo da korisnici koji nisu autopatroleri ne mogu direktno objaviti članak, nego ga trebaju objaviti kao nacrt prvo; ako dobro interpretiram. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 02:53 (CEST) :::::Ako ćemo imati dvije projektne stranice o nacrtima (jedna normativna i jedna pomoćna), ne mogu se zvati isto, to samo doprinosi konfuziji. Ako nije o nacrtima općenito, ovu bih normativnu stranicu preimenovao u nešto kao '{{xt|Wikipedija:Postupanje s nacrtima}}'. :::::"{{tq|To bi značilo da korisnici koji nisu autopatroleri ne mogu direktno objaviti članak, nego ga trebaju objaviti kao nacrt prvo; ako dobro interpretiram.}}" je potpuno kriva interpretacija. Namjerno sam koristio pojam ''bi trebali'' (umjesto ''moraju'') i nisam sugerirao nikakvu sistemsku promjenu da se onemogući objavljivanje stranica u GIP za neregistrirane ili neautopatrolirane korisnike. Iako ostaje tehnički opcionalan, proces pregleda od strane patrolera+ bio bi preporučen način za novajlije ovog projekta (većina neprijavljenih i neautopatroliranih korisnika) da nacrt prijeđe u glavni imenski prostor. :::::Na [[Korisnik:Vipz/igralište2#Pregled nacrta|svom igralištu]] sam nedavno započeo skicu posvećenu upravo procesu pregleda nacrta, a inspiraciju uzimam od [[:en:WP:Articles for creation]]. Ne, nije mi namjera "{{tq|imati celu infrastrukturu sa enwikija}}", da jeste ovo bi bio čas posla za prekopirati, prevesti i predložiti. Nije mi namjera niti daljnja birokratizacija projekta. Dapače, još od svoje prve godine na shwiki zalagao sam se da toga bude što manje (i drago mi je da je danas glavni kriterij za glasanje autopatrola, a ne neke arbitrarne brojke koje bi onemogućile glasanje svima osim 5~6 aktivnih korisnika - [[Wikipedija:Pijaca/Arhiva 30#Smjernica o anketiranju]]). Namjera mi je smanjiti frikciju između novih doprinosioca i staratelja nedavnih izmjena. Vjerujem da bih i ja glavu okrenuo i da nikad više ne bih pogledao natrag da su moji prvi doprinosi bili hladno obrisani, to je sve samo ne motivacija. :::::Nedovoljan značaj sam po sebi nije kriterij za brzo brisanje, i ne smije biti. Nećemo dopuštati članke o temama koje nemaju apsolutno nikakve naznake značaja, ali nećemo ni po automatizmu brisati članke sa slabom potkrijepljenošću. 3 mjeseca u nacrtnom prostoru neka provedu, gdje nikome ne treba smetati, i ako će raditi na njemu neka rade, ako neće - proteći će rok i briše se. :::::Obavješćivanje o raznim radnjama s nacrtima može se značajno pojednostaviti i ubrzati uvodom spravice (gadgeta) koja će ponuditi izbornik sa standardnim setom šablona namijenjenim za brzo obaviješćivanje i upozoravanje. [[:mw:Help:Temporary accounts]] mi govori da privremeni računi traju 90 dana, dakle 3 mjeseca. :::::Ako na nešto nisam odgovorio, ispričavam se. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 04:10 (CEST) ::::::Dobro, jasno da bi trebalo distingvirati nazive, ali to je detalj koji ćemo riješiti u hodu. To je tehnička sitnica. ::::::Ali, čekaj, ako to nije obveza i ako je to samo preporuka, kako će se ona manifestirati u praksi? Mislim, to sam isto govorio i Aci za one odredbe o značaju - zanima me kako bi se ta odredba primjenjivala u praksi i kada? ::::::Okej, ja nemam problema s time da se dvije "sukobljene strane" pomire, ali to treba precizirati kao takvo i treba biti jasno koja su prava novajlija i koje su obveze starlija! :D Zasad je to dosta ''vague''. ::::::Mislim da netko od nas ne kuži pitanje značaja... dakle, tema je značajna. Ili nije. To se provjeri vrlo lako na Googleu. Ako članak nije značajan, onda nema potrebe stajati tu 3 mjeseca jer se članak koji nije sam po sebi značaja ne može ni potkrijepiti izvorima jer izvora nema. Ne može se značajnost stvoriti u tri mjeseca. Je li neki jutuber značajan se provjeri lako, isto tako i za pjevača i glumca i slično. Provjera tog čuda traje par minuta, plus - često je iz samog sadržaja članka jasno radi li se o značajnoj temi ili ne. ::::::Da, ali svejedno će netko morati to činiti u nekom vremenskom trenutku, zar ne? I što ako ja zaboravim dne 17. studenog 2026. godine poslati obavijest da "nacrt nije uređivan više od 2 i po mjeseca i slijedi mu brisanje ako ne nastanu suštinske promjene"? Koje se sankcije povlače za tim? Ako ih nema, onda je ta obavijest sama po sebi nepotrebna; administratorima se može ostaviti na slobodu da obavještavaju, ali ne nametati obvezu. Ja sam za to da se napravi jedna, objedinjena obavijest sa svim informacijama za korisnike. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 14. aprila 2026. u 13:27 (CEST) :::::::Ja bih ovo naslovio "Smjernice o nacrtima". Što se tiče značaja, to se vi lepo dogovorite, a ja ću podržati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:12 (CEST) :::::::Što se tiče obaveštenja, ovo je normativni tekst. Tako da, i tu treba biti obazriv i gledati šta je održivo. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:13 (CEST) :::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: "{{tq|Ali, čekaj, ako to nije obveza i ako je to samo preporuka, kako će se ona manifestirati u praksi?}}" - samostalno premještanje nacrta u glavni imenski prostor je moguće, ali riskira promptno poništavanje, vraćanje u nacrte, a možda i brisanje. Neki samostalno objavljeni članci (ex-nacrti) bit će dovoljno dobri za GIP i neće biti potrebe išta poništavati, vraćati ili brisati, te zato nije obveza (uzimamo u obzir da neki neprijavljeni ili neautopatrolirani već znaju pisati članke). Namjera je nove suradnike usmjeriti na najmanje konfliktnu proceduru razvoja njihovih prvih članaka - ona koja uključuje da se sadržaj, koliko god 'loš' bio, zadrži, da im se ustupi mogućnost slanja zahtjeva za pregledom, da iz pregleda ishodi ili neposredno prihvaćanje ili vraćanje s primjedbama i prijedlozima za doradu, da se to sve može diskusirati na stranici za razgovor tog nacrta, te da naposlijetku možda dobijemo spreman članak, a možda i novog aktivnog kolegu. :::::::Što se tiče značaja, nacrtni prostor treba biti tolerantniji. Kao što sugestira [[Nacrt:Wikipedija:Nacrti#Rasprava o brisanju]], tekstovima koji se čine neznačajnima treba omogućiti postojanje u nacrtnom prostoru dok traje rasprava o značajnosti teme koju tekst pokriva. Ta će se rasprava odviti ovako ili onako ali neće biti otpočeta optužbama za prakticiranje administratorske samovolje (kao što smo već vidjeli mnogo puta) i voditi nepotrebnom pretvaranju onoga što je trebala biti konstruktivna rasprava u neku vrstu okršaja dviju "sukobljenih strana". Mi ovdje govorimo o privremenom zadržavanju neindeksiranih ''nacrta'', ne javnih ''članaka''. :::::::Specifičnosti o obavješćivanju daju se prodiskutirati, pogotovo ta o skorom brisanju nacrta s projekta (koji bi u pravilu trebala biti automatizirana, ako se uopće realizira). Sve trenutne radnje s nacrtom poput brisanja, prihvaćanja, odbijanja, premještanja iz GIP u Nacrt: trebale bi biti popraćene odgovarajućom vrstom obavijesti. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 15. aprila 2026. u 13:42 (CEST) ::::::::Okej, taj mi je dio jasan - ali ako je to preporuka koja nove korisnike ili IP-ove ''neće spriječiti'' da objave u glavnom prostoru, koja je svrha odredbe? Ja sam neki novi lik koji nema pojma o Wiki i - kako to obično biva - nisam pročitao pravila. Napisat ću članak o Ivanu Iviću, lokalnom ''pisniku'' iz mog sela Donje Podbridine na Moru koji je objavio par ''zbiraka'' i dobio neke lokalne nagrade za ''pisnike laureate'' i slično, dakle recimo da prelazi neki prag značaja. Recimo. I ja sad to objavim u GIP-u jer nemam pojma ni što je nacrt nit' me to zanima. Onda dođe neki grozni EAP i to mi odmah pobriše jer je irelevantno - ja popizdim. Ili dođe neki manje grozni Vipz i makne mi to na neki nacrt - ja opet popizdim. Jer zašto? Pa ja hoću članak, a vi meni njega brišete ili mičete. U tom pogledu mislim da bi onda solucija koju je "krivo interpretirao" Aca bila praktičnija i elegantnija - po ''defaultu'' takvi članci idu u nacrt, ali uz obvezu adminima za automatsku provjeru. To bi se odnosilo na IP članke i članke novih računa, odnosno autopotvrđenih. Ne bih ograničavao na autopatrolu, nego autopotvrdu. Dakle, ti članci bi išli na nacrt, mi bismo imali obvezu to prekontrolirati - ako je to okej, odmah ide na GIP, ako nije, ide procedura za nacrte. To mi se čini elegantnije i više ''straightforward'', ali i poštenije prema svim dionicima. ::::::::Opet - članak ili jest značajan ili nije značajan. Ako je to upitno, na autoru je da to dokaže. Naravno, možemo i mi jednostavnim pregledom. To doslovno traje minutu, ako odeš na Google. Ako se radi o poslu koji se može obaviti u minutu, onda nema potrebe da se tri mjeseca kiseli da bi na kraju nestao. Poanta priče je u tome da se stanje značaja ''neće promijeniti'' (ili će se promijeniti jako teško, odnosno rijetko) u tri mjeseca, sukladno čemu ne vidim potrebu za privremeno zadržavanje sadržaja koji ionako neće na projekt. ::::::::Što se tiče obavijesti, ako postoji mogućnost automatizacije, onda broj obavijesti može biti koliko želiš, ali ne bih da se adminima nameću dodatne birokratske obveze oko slanja obavijesti koje će, najčešće, ostati neodgovorene. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 15. aprila 2026. u 14:36 (CEST) :::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Možemo ograničiti stvaranje novih stranica na autopotvrđene račune i onda od neprijavljenih/nepotvrđenih korisnika zahtjevati da nove stranice objavljuju isključivo kao nacrte. Takvo ograničenje je aktualno na enwiki već 8 godina - [[:en:WP:ACTRIAL]]. Vjerujem da bi, pak, ''drafticiranje'' članaka naspram promptnog brisanja izazvalo mnogo umjerenije inicijalne reakcije. Promptno brisanje ''nacrta'' o temi za koju postoje čak i najmanje naznake značaja (recimo jedna nacionalna/međunarodna nagrada, recimo Libanska) nije pošteno. Preemptivno brisanje takvog nacrta (dakle, u kraćem roku) treba ishoditi iz rasprave, a ne obratno (brisanje pa rasprava). – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 15. aprila 2026. u 15:29 (CEST) ::::::::::Pa to mi se čini praktičnije nego ovo, ovo što je predloženo mi djeluje previše komplicirano, a bez neke jasne svrhe. Što se tiče značaja, mislim da se to treba prvo riješiti u pravilima za brisanje pa onda vidjeti koliko će prostora ostati i kako u taj prostor uklopiti nacrte. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 15. aprila 2026. u 15:33 (CEST) :::::::::::Samo bih zamolio da ove dve teme (ograničavanje i značaj) – ostavimo za kasnije, jer nam je za obe teme potreban konsenzus. Ono što se može preraditi na stranici – treba preraditi sada. Raspravu ću ostaviti otvorenu do 26. aprila u 23:59. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 18. aprila 2026. u 02:15 (CEST) ::::::Hvala, Vipz, na pojašnjenju. Izgleda da sam za privremene račune fulao, bio sam ubeđen da je period manji. Izvinjavam se onda na pogrešnom ''fact checku'' – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:20 (CEST) ::::::Što se patrolera i viših grupa tiče, ja sam za da oni mogu premještati nacrt. To ima smisla. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:23 (CEST) ::Predloženi normativni tekst za shwiki adaptacija je enwikijevog eksplanatornog eseja, od {{slink|:en:Wikipedia:Drafts|Moving articles to draftspace}} nadolje. U suštini, prva je polovica tog eseja pomoćnog karaktera, dok je druga polovica (ova predložena) normativnog karaktera. Na [[Korisnik:Vipz/igralište2|svom igralištu]] imam skoro gotovu prvu polovicu. No što bi točno trebala biti stranica pod naslovom [[Wikipedija:Nacrti]], ako ovo dvoje dijelimo na dvije zasebne stranice? – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 17. aprila 2026. u 17:53 (CEST) :::Možda bi ovo mogla biti stranica za razvrstavanje i pružiti linkove na stranicu pomoći, smjernicu o premještanju, brisanju i vraćanju, te Wikiprojektu Nacrti? Wikiprojekt Nacrti mogao bi biti ekvivalent [[:en:Wikipedia:WikiProject Articles for creation]] (u mnogo manje kompleksnom obliku, naravno) i tu bi se mogla voditi evidencija nacrta. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 17. aprila 2026. u 18:03 (CEST) ::::Pa dečki, ako ti imaš prvu polovicu, a Acan Macan drugu polovicu, onda spojimo dvije polovice u jednu cjelinu i imamo [[WP:Nacrti]] s oba dijela. Jednim pomoćnim, drugim normativnim. Ja ne vidim problem s tim. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. aprila 2026. u 18:30 (CEST) :::::Okej, ja sam ''fine'' s time. Lektorisaću kad stignem taj prvi dio, ali sadržajno mi deluje okej. @[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Slobodno spoji ova dva dela i dodaj u smernici odjeljak poput "Tko može premještati nacrte", ili negde naznači da su patroleri za to odgovorni. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 18. aprila 2026. u 01:07 (CEST) ::::::Pregledao sam još jednom celu smernicu. Dopune su bile vrlo korisne. '''Podržavam''' uvođenje u ovom obliku. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:28 (CEST) :::::::Ima još nekih sitnica s kojima nisam najzadovoljniji, ali nećemo cjepidlačiti, tako da i ja '''podržavam''' prošireni prijedlog. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. aprila 2026. u 18:38 (CEST) ::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] koje su sitnice u pitanju? – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:39 (CEST) :::::::::Sad već previše pitaš. :D – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:42 (CEST) :::::::::Umjetna inteligencija i činjenica da sustav dopušta izradu nacrta za već postojeće članke (ako utipkam da mi izradi nacrt "Panama", uredno ga radi iako članak već postoji) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. aprila 2026. u 18:42 (CEST) ::::::::::To i nije nužno loše. Neko možda želi da preradi ceo postojeći članak, i onda koristi nacrt da razvije novu verziju. :D – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:44 (CEST) :::::::::::Također ćemo moći čitatelje/urednike stranice informirati da članak pod tim naslovom već postoji u glavnom imenskom prostoru; šablonom {{tl|Nacrt}} i/ili uredničkim obavještenjem ([[:en:Wikipedia:Editnotice]]). – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 19:11 (CEST) ::::::::::Što se umjetne inteligencije tiče, predložiću dopunu pravila za BB tako da možemo brzo brisati čisto AI generirane članke. Mislim da će biti od koristi. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:45 (CEST) :::::::::::Mislim da to nije poanta nacrta, al' kažem - nek' bude. Što se tiče AI-ja, mislim da to treba maknuti trenutno iz teksta prijedloga dok se ne donesu šira pravila. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. aprila 2026. u 18:50 (CEST) ::::::::::::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Tvoje mišljenje o ovome? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 21:34 (CEST) :::::::::::::Ovo možemo ukloniti ili zakomentirati dok ne budemo imali neka konkretna pravila i smjernice koje se tiču upotrebe umjetne inteligencije na Wikipediji. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 00:06 (CEST) ::::::::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]], @[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Zakomentirano. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 00:32 (CEST) ::::::::::::::Ako nema dodatnih primedbi, zatvorio bih ovo polako. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 00:34 (CEST) :::::::::::::::Nemam ništa protiv. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 26. aprila 2026. u 02:37 (CEST) {{podnožje rasprave}} == Zaštićivanje == Nakon što je ovo predugo stajalo nedovršeno, mislim da je vrijeme da raspravimo i [[Korisnik:Edgar Allan Poe/Osobna vježbaonica|smjernicu o zaštiti stranica]]. Uglavnom se tu radi o prijevodu s engleske Wikipedije, uz neke lokalne nadopune temeljem iskustava koje smo imali, kao i obično. Šablone još nisam posebno pravio jer trebamo vidjeti treba li nam baš sve ovo i koje su tehničke mogućnosti primjene svega toga. Rasprava traje od danas, a trajat će do '''26. travnja 2026.''' godine u '''00:00''', osim ako iz tijeka rasprave ne bude razvidno da je potrebno više vremena za postizanje konsenzusa. Sukladno ranijoj praksi, obavještavam sve korisnike koji su aktivni u posljednje vrijeme: @[[Korisnik:Aca|Aca]] @[[Korisnik:Vipz|Vipz]] @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] @[[Korisnik:Mladifilozof|Mladifilozof]] @[[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] @[[Korisnik:Slashslasher|Slashslasher]] @[[Korisnik:OC Ripper|OC Ripper]] @[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] @[[Korisnik:Alekol|Alekol]] @[[Korisnik:Deni|Deni]] @[[Korisnik:Maria Sieglinda von Nudeldorf|Maria Sieglinda von Nudeldorf]] @[[Korisnik:MirkoS18|MirkoS18]] @[[Korisnik:Belirac|Belirac]] @[[Korisnik:Argo|Argo]] @[[Korisnik:ImStevan|ImStevan]] @[[Korisnik:Ante Vranković|Ante Vranković]] @[[Korisnik:Duma|Duma]] @[[Korisnik:Ekvatarina|Ekvatarina]] @[[Korisnik:Stefanguzvica|Stefanguzvica]] (ispričavam se ukoliko sam nekoga zaboravio taggirati) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 18. aprila 2026. u 18:33 (CEST) :@[[Korisnik:Alalch E.|Alalch E.]], krivi ping! – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 18. aprila 2026. u 18:36 (CEST) :Vrlo važna smjernica, ali bih je želeo detaljno pregledati. Javim se za jednu sedmicu otprilike i predložio bih da i ovo produžimo na 14 dana. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 19. aprila 2026. u 03:25 (CEST) Ja sam u drugim stvarima i ne stignem detaljno gledati, ali koliko sam letimično vidio, sve zvuči normalno. - [[Korisnik:Ante Vranković|Ante Vranković]] ([[Razgovor s korisnikom:Ante Vranković|razgovor]]) 19. aprila 2026. u 16:25 (CEST) :Napomena: Ovo treba biti pravilo kad ga budemo usvojili. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. aprila 2026. u 14:17 (CEST) ::Ovo pravilo neću detaljno lektorirati (jer je obimno), ali ću promeniti neke suštinske stvari u konsultaciji s tvorcem. Takođe ću ispraviti poneke tipografske greške na koje usputno naiđem. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. aprila 2026. u 18:41 (CEST) :::Ostalo je još pitanje statusne zaštite da se riješi (jer mi imamo i zaštitu do patrolerskog statusa, pa to treba također navesti). – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 24. aprila 2026. u 18:36 (CEST) ::::Mislim da je to to. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 25. aprila 2026. u 02:32 (CEST) :::::Završio sam pregled celog pravila. '''Podržavam''' uvođenje u ovom obliku. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 25. aprila 2026. u 16:17 (CEST) ::::::Pre nego ovo uvedemo, trebalo bi napraviti šablon "Zaštićena stranica", i implementirati ga tamo gde treba. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 25. aprila 2026. u 23:44 (CEST) :::::::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Možeš li ti napraviti to (Protection padlock), a ja da ih dodam na stranice? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 20:56 (CEST) ::::::::Bit će urađeno. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 22:14 (CEST) :::::::::Tooooooo legendo – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 22:30 (CEST) Pregledao i '''podržavam''' uvođenje smernice. [[Korisnik:Stefanguzvica|Stefanguzvica]] ([[Razgovor s korisnikom:Stefanguzvica|razgovor]]) 25. aprila 2026. u 17:41 (CEST) :Kako se bližimo kraju stranice, prečice postaju prava ''alfabet supa''. Mislim da se treba ograničiti na manji broj lako pamtljivih prečica. Volio bih da se možda uvede i wiki žargon ''zasoljavanje'' (stranice) kod zaštite od izrade ([[:en:WP:SALT]]; od [[:en:Salting the earth]]: ''zasoljavanje tla''). – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 28. aprila 2026. u 07:27 (CEST) ::Saglasan sam da se treba smanjiti broj prečica. Što se zasoljavanja tiče, nisam za to. Mislim da se taj žargon vrlo retko koristi na enwiki, a kamoli kod nas. Pritom je malo nezgodan. Kod nas se obično kaže i "sprečavanje [izrade]", dok se zaštita generalno kaže i "zaključavanje". Pada mi na pamet ideja da je naslov "zapečaćen" (umesto "zasoljen"). Taj mi termin više ima smisla, ali ne bih kovao termine dok ne postoji realna upotreba. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 28. aprila 2026. u 10:46 (CEST) :::Prečice smanjujte kako vam drago, ja sam to nabacivao onako, vodeći se osjećajem, vi to uredite kako vam spada. Što se tiče alternativnog izraza, dogovorite se kako vam odgovara. "Soljenje zemlje" kao termin postoji u našoj literaturi, čisto kao napomena. Koliko je učestao... ''not sure''... – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 28. aprila 2026. u 13:22 (CEST) == Dve dopune == === Dopuna pravila o brzom brisanju === U '''[[Korisnik:Aca/igralište3|svom igralištu]]''' napisao sam dopunu pravila o [[Wikipedija:Brzo brisanje|brzom brisanju]]. Dopuna se odnosi na članke generirane umjetnom inteligencijom. Slobodno ostavite svoje mišljenje o prijedlogu ovdje. Rasprava traje jednu sedmicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 20:13 (CEST) :Mi smo Wikipedija, odnosno enciklopedija. Umjetna inteligencija je u najmanju ruku sporna, u najgorem slučaju glupa i ''tailora'' korisnikov zahtjev. Mislim da treba tu biti jasan i glasan - svaki tekst za koji se utvrdi da je nastao uz pomoć AI-ja ili za koji se, temeljem pregleda preko dostupnih alata, utvrdi s visokom vjerojatnošću da je nastao AI-jem ide na brzo brisanje ili se uklanja. Takav nam tekst apsolutno ne treba i jedinu soluciju koju vidim ovdje je da se to piše ponovo; ostalo nema smisla. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 27. aprila 2026. u 04:31 (CEST) ::Upravo to ovo regulira. :) – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 27. aprila 2026. u 22:10 (CEST) :Čini mi se dobrom nadopunom KBB, bar za početak. Jedino bih "{{!xt|izmijenio}}" izmijenio u "{{xt|redigirao}}". Bilo bi dobro imati i podrobniji vodič za prepoznavanje teksta generiranog umjetnom inteligencijom ([[:en:Wikipedia:Signs of AI writing]]), ali o tom potom. Samo bih napomenuo da se na dostupne alate ne bi trebalo oslanjati bez opreza, s obzirom na to da Wikipedija čini značajan dio tekstualne građe na kojoj se LLM-ovi treniraju. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 27. aprila 2026. u 22:55 (CEST) ::Urađeno, zahvaljujem. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 28. aprila 2026. u 02:29 (CEST) :::Ovo ću zatvoriti tokom večeri, ako nema dodatnih sugestija. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 3. maja 2026. u 21:41 (CEST) === Dopuna smjernice o prijenosu === S obzirom na postojeće stanje u pogledu infokutija, predložio bih usvajanje '''moratorija na izradu novih infokutija'''. Konkretno, predlažem sljedeću dopunu smjernice o [[WP:PRIJENOS|prijenosu sadržaja]] (odjeljak {{section link|Wikipedija:Prijenos sadržaja s drugih Wikipedija#Šabloni|nopage=y}}): {{izdvojeni citat komentara|Prenošenje novih infokutija sa susednih projekata trenutno se ''ne preporučuje''. Nove infokutije koje su duplikati postojećih bit će [[Wikipedija:Brzo brisanje|izbrisane po kratkom postupku]]. Prije nego što se odlučite za prijenos, obratite se zajednici na [[Wikipedija:Pijaca|Pijaci]] ili kontaktirajte s administratorima.}} Imate li još neki dodatak? Šta mislite o ovome? Rasprava traje jednu sedmicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 20:29 (CEST) :Smjernica treba ostati što je više moguće generalna (ne odnositi se na neki specifičan skup šablona) i treba ostati smjernicom (predložena nadopuna zvuči kao strogo pravilo s apsolutnim posljedicama). Postojeće su infokutije u velikoj mjeri tehnički i infrastrukturno zastarjele i rudimentarne. Izrada 'duplikata' može biti sasvim opravdana ako se priprema kao moguća zamjena, a mnogo odstupa od trenutačnog rješenja. Mislim da bi postojeću smjernicu mogli nadopuniti nekakvom uputom kada započimati nove (na temelju prenesenog koda) te kada prilagođavati postojeće šablone (i gdje, i.e. /igralište), te kako izvršiti njihovu implementaciju. Ako ćemo ih već upućivati na Pijacu, npr. kao mjesto prijedloga ili zahtjeva za novim šablonima, prilagodbama postojećih šablona, ili usvajanju već izrađenih rješenja, možemo ih upućivati na odgovarajući odjeljak Pijace i.e. [[WP:P/TEH]]. Što se tiče nepridržavanja smjernice, na samom kraju drugog pasusa (u sadašnjoj verziji teksta) može se dodati upozorenje koje će reći što se događa s dupliciranim šablonima. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 21:35 (CEST) ::Pa ne zvuči uopšte kao strogo pravilo xD ("ne preporučuje se" umesto "zabranjeno je"). Takođe s obzirom na situaciju i činjenicu da su infokutije najveći gorući problem, mislim da je specificiranje ovoga mnogo važno umesto da guramo stvari u generalizovani kalup. Saglasan sam da koristimo /TEH, i saglasan sam za izradu nekih vrsta uputa, to je dobra ideja. Ipak mislim da treba da ograničimo prenos novih infokutija na minimum. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 21:42 (CEST) :::Najrelevantniji dio predloženog teksta (druga i treća rečenica) zvuči kao da se radi o strogom pravilu s apsolutnim posljedicama za svako postupanje mimo njega, dok prva rečenica to predstavlja samo kao načelnu preporuku - tekst je unutrašnje nekoherentan. Infokutije su trenutačno problematično područje, ali smjernica bi trebala biti dugoročno održiva, a ne oblikovana isključivo kao reakcija na sadašnje stanje. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 22:11 (CEST) ::::Aight, daj da vidimo tvoj predlog. :) – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 22:21 (CEST) :::::Možda ne treba dopunjavati smjernicu s privremenim pravilom, '''ali''' definitivno nam treba moratorij da se ne stvaraju novi problemi dok se ova situacija ne riješi. Mislim da se moratorij može dogovoriti ovdje neformalno, bez da se unosi išta u pravila, ali sam prijedlog - u formi u kojoj jest trenutno - podržavam. Previše problema imamo sada jer ranije nije bilo ovakve regulacije. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 27. aprila 2026. u 04:28 (CEST) ::::::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]], [[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: U '''[[Korisnik:Aca/igralište3|svom igralištu]]''' pripremio sam dopunu smjernice o prijenosu. Trudio sam se da je uobličim u skladu s iznesenim sugestijama. Možete pogledati i dati svoje mišljenje. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 3. maja 2026. u 21:39 (CEST) ::::::Takođe ću produžiti ovo na još jednu sedmicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 3. maja 2026. u 21:40 (CEST) 5dn7bihqjx6z9ldp0c07yfhbiawp4fr 42587214 42587211 2026-05-03T19:47:44Z Aca 108187 /* Zaštićivanje */ odgovor 42587214 wikitext text/x-wiki {{pijaca}} == [[Wikipedija:Nulta tolerancija]] == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje stranice [[Wikipedija:Nulta tolerancija]] za pravilo Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 30. juna 2025. u 00:38 (CEST)|Usvojeno}} Predlažem usvajanje ove stranice kao službenog pravila Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku. Izvorni tekst preuzet je sa Wikipedija na srpskom i engleskom jeziku, prilagođen, dorađen i dopunjen. Unapred zahvalan na sugestijama i komentarima. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. juna 2025. u 23:58 (CEST) ::{{za}} – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 23. juna 2025. u 00:06 (CEST) ::{{za}} - Prebaci '''[[Wikipedija:Pijaca/Pravila i smjernice|ovdje]]''', zato smo ti o napravili – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. juna 2025. u 14:16 (CEST) :@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Ae prebaci ako možeš. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. juna 2025. u 19:04 (CEST) ::@[[Korisnik:Aca|Aca]]: A ti ne možeš jer? :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. juna 2025. u 19:18 (CEST) :::Nmg. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. juna 2025. u 19:40 (CEST) ::::@[[Korisnik:Aca|Aca]]: Prebaci na ispravno mjesto *facepalm* – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 24. juna 2025. u 02:52 (CEST) {{komentar}} Valjda OK. --[[Korisnik:نوفاك اتشمان|نوفاك اتشمان]] ([[Razgovor s korisnikom:نوفاك اتشمان|razgovor]]) 23. juna 2025. u 10:52 (CEST) {{podnožje rasprave}} == Navođenje države rođenja u sportskim člancima == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave, ne postoji jasan konsenzus oko promjena sadašnje prakse, tako da aktualna praksa koja korisnicima daje slobodu izbora oko zastavica te praksa navođenja mjesta rođenja ostaju nepromijenjene. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 1. augusta 2025. u 16:52 (CEST)|Nije usvojeno}} [[Zvonko Petričević|Trenutna praksa]] u sportskim člancima jeste da se pored mesta rođenja sportiste navede savremena država rođenja. Međutim, ova praksa je anahronistička i dovodi do toga da korisnici stavljaju zastave savremenih država za razdoblje od pre 100 ili 200 godina! Mislim da je svima jasno koliko je to pogrešno i da nijedna Wikipedije na neguje ovakvu praksu. Predlažem standardizaciju sledećeg formata, kao što je praksa na [[:en:Nikola Tesla|drugim projektima]]: * <nowiki>[[MESTO ROĐENJA]], [...], [[TADAŠNJA DRŽAVA]] (danas [[DANAŠNJA DRŽAVA]])</nowiki> Usputno bih predlažio da se upotreba zastavica izbegne, radi pristupačnosti, prema [[:en:MOS:INFOBOXFLAG|MOS:INFOBOXFLAG]]. Zastavice ograničiti samo na deo infokutije gde se navodi da je osoba dio reprezentacije države (poput dela s medaljama), radi jasnoće. Preterana upotreba ikonica deluje detinjastvo, neozbiljno, odudara od enciklopedijskog diskursa i nije pristupačna. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 03:43 (CEST) :Prvo, o pitanju zastavica raspravljali smo već pred neko vrijeme i zaključeno je da se njihova upotreba dopušta po potrebi urednika. Nitko ne prisiljava korisnike da ih koriste, ali nema nikakvih ograničenja u njihovom korištenju i to je usvojeno kao takvo, a i utječe na korisničko pravo da uređuje tekst po vlastitoj želji. Nećemo svako dva mjeseca raspravljati o jednoj te istoj stvari. :Što se tiče navođenja država. Ova je rasprava na ovoj Wiki pokrenuta jako davno i tokom godina je iskristalizirana praksa koja je sada, a to je da se navodi suvremena država. Iznimke za to su, naravno, antičke ličnosti i neke srednjovjekovne ličnosti, s obzirom da u tim situacijama postoji dovoljno specifičnih elemenata da opravdavaju iznimke. Međutim, kod "modenih" ličnosti zaključeno je da se ide s ovom praksom, a neki od argumenata (kojih se ovako odokativno sjećam) bili su: :# Korisniku je važnije znati gdje se određeno mjesto nalazi danas, nego gdje se nalazilo neke random godine iz 16. stoljeća; :# Korištenje tadašnjih država može dovesti do zabune za mjesta koja su nekada pripadala jednoj, a danas drugoj suvrenoj državi (obje koje postoje danas); :# Korištenje sadašnjih država lakše je bilo uskladiti s korištenjem zastavica u šablonima; :# Korištenje tadašnjih država vuklo je za sobom i korištenje tadašnjih imena gradova (jer isti su se često mijenjali), što je (a) otežavalo rad korisnicima jer ih je "prisiljavalo" na dodatan rad i (b) stvaralo potencijalne probleme oko ujednačenosti. :# Korištenje sadašnjih država jednostavno je lakše. :Vjerojatno je tu bilo još argumenata, ali ovih se mogu sjetiti. Ja osobno nemam problem ni s jednom ni s drugom praksom, ali prije nego se provede promjena aktualne prakse, treba dati odgovore na sljedeća pitanja: :# Uzimajući u obzir činjenicu da su zastavice usvojene kao standardni dio uređivačke politike, odnosno sloboda korisnika da ih koristi ili ne, kako će se riješiti potencijalni problem stvarnog šarenila koje može nastati kada na 3 različite članka o osobama rođenima u Beču budemo imali potencijalno tri različite zastave? :# Kako će se riješiti problem s imenima gradova? Što ako korisnik jednostavno ne želi istražiti kako se grad zvao u tom nekom periodu pa se desi ogromna neusklađenost da imamo, recimo, Ploče, SFRJ, a ne Kardeljevo? Ili Volgograd, SSSR, a ne Staljingrad? :# Konkretan problem: [[Joseph Conrad]] rođen je u današnjem [[Berdičiv]]u ([[Ukrajina]]). To je mjesto rada bilo pod [[Rusko Carstvo|Ruskim Carstvom]], iako je ranije bilo dio [[Poljsko-Litvanska Unija|Poljsko-Litvanske Unije]]. Uz to, ranije je grad imao ime [[Berdyczów]]. Mi o tom mjestu konkretan članak nemamo. Koliko će čitatelji biti zbunjeni kada dođu na članak o Conradu ili o nekom tko je tamo rođen prije [[1793.]] godine (ili je umro prije te godine). Kako ova praksa olakšava to čitatelju? :# Dogodit će se da će more članaka za isto mjesto imati različite temeljne podatke upravo zbog toga. Kako će se to riješiti po pitanju usklađenosti i slično? :Toliko za sada. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 04:05 (CEST) ::Prvo pitanje, ne vidim problem. Ako su osobe rođene u različitim periodima, treba koristiti različite zastave. Nema mi smisla koristiti zastavu Republike Srbije pored grada Beograda u vreme Kraljevine Jugoslavije. Drugo pitanje, treba koristiti istorijska imena gradova kad god je to moguće. Nije velika greška i da stoji moderni naziv grada, ali radi preciznosti navesti ''name of the birthplace at the time of birth'' ([[:en:Template:Infobox person|Template:Infobox person]]). Treće pitanje, treba "Berdičev, Kijevska gubernija, Rusko Carstvo (danas Ukrajina)". Koristimo ruske oblike toponima tu, koji su bili u upotrebi tad. Četvrto pitanje, to je okej, dokle god je činjenično tačno. Trenutna praksa nije činjenično tačna (anahronična je). Ideja je da se navede tadašnja država rođenja, pa onda moderna država, a ne obrnuto. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 04:28 (CEST) ::Nadalje, praksa sa zastavicama je pogrešna. Zastava države ne treba da stoji uz grad, nego uz državu. Ovo mi nema smisla. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 04:32 (CEST) :::O pitanju zastavica smo samo govorili u navigacijskim kutijama, ne i u infokutijama. Ovo pitanje je daleko od standardiziranog. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 04:33 (CEST) ::::# Znači, kad su moderne zastavice u pitanju, onda su one djetinjaste i neozbiljne i nepristupačne, a kada treba napusati regionalne zastave iz 17. stoljeća, onda je okej? :P To mi se ne čini fer, kako kaže Wanda. :P ::::# Okej, ali ja sam korisnik X i napišem [[Volgograd]], [[Sovjetski Savez]]. To je pogrešno. Taj se grad tada nije tako zvao. I to je veća greška nego da stoji [[Volgograd]], [[Rusija]] za nekog rođenog u [[Staljingrad]]u, [[SSSR]]. Tko će to kontrolirati? Ovo je čisto praktično pitanje jer je iskustvo pokazalo da urednici idu za rješenjima koja su... lakša. ::::# Nisi odgovorio na pitanje kako to olakšava čitatelju? Okej je što će pisati, ali kako to olakšava čitatelju razumijevanje što se događalo s tim Berdičevim? ::::# Otkud teza da se radi o anahroničnoj praksi? Činjenica je da je Joseph Conrad rođen u Berdičevu u današnjoj Ukrajini, a koji je tada bio dio Ruskog Carstva. Što je tu pogrešno i anakronično? Dapače, [[Volgograd]], [[SSSR]] je anakronizam. Ovo nije. ::::Praksa sa zastavicama, kako je rečeno, nije pogrešna jer je ostavljena na volju autoru. To je osnovni postulat projekta i nećemo ići u smjeru zabrane autorima da koriste alate ove enciklopedije kako žele. Nitko im ne nameće, ali ako je kao autor želim staviti zastavici, to će mi biti i omogućeno jer se na tom načelu zasniva funkcioniranje ovog projekta - normirati samo ono što je nužno, a ostalo je na slobodi autora. I to je standard, štogod ti rekao. Navigacijske kutije su više sistemska stvar od samih infokutija, koje su više sadržajne nego sistemske, a ako u navboxovima ne normiramo, koje su sistemskije, onda u infoboxovima tek ne normiramo jer je to na slobodi autoru. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 04:49 (CEST) :::::Nigde i nikada nisam rekao da su zastave okej, čitaj opet. Mašiš poentu. Trenutno stoji da Zvonko Petričević rođen u Prizrenu, Kosovo, a pored toga stoji zastava Republike Kosovo! Kako može biti rođen u Republici Kosovo, ako ona tad nije ni postojala! Znači, ne zanima me da l’ je mesto menjalo ime 100 puta ili 5 puta. Imamo ozbiljnu faktualnu grešku. Nigde se ne spominje da je rođen na „teoritoriji današnjeg Kosova” ili „današnje Ukrajine”, nego se iznosi kratko i jasno „Kosovo”, uz link ka Republiku Kosovo, što nema veze s vezom. Ne može neko u 1930. biti rođen u Ruskoj Federaciji, ako ta država tada nije postojala. To je greška i anahronizam. Nas ne interesuje šta se događalo s naseljem. Ovo je prosti identifikacijski podatak koji stoji u ličnoj karti ili pasošu. Znači treba da prati činjenično stanje, a ne ono što je „lepo za čitatelje”. Ako su urednici za zastavice, treba i njihovo korištenje regulirati. Ne može ovako da zastavica države stoji ispred grada. Grad ima grb, a država ima zastavu. Ne treba mešati babe i žabe. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 05:15 (CEST) ::::::Pa da, na njegovoj bi osobnoj karti danas pisalo da je rođen u mjestu Prizreni, Kosovo. Meni na osobnoj piše država koja je danas, ne država koja je bila. Isto tako i u pasošu. A to piše i u članku: Rođen je tu, a ispod jasno piše {{small|(tada {{flag|Kraljevina Jugoslavija}})}}. Tako da je prilično jasno da je u trenutku rođenja to bila ta država, a da je danas ova. Mislim da je to svakome jasno. To nije anakronizam, a opet - [[Volgograd]], [[SSSR]] jest. ::::::Što se tiče zastavica, ponavljam: normirati samo ono što je nužno, a ostalo je na slobodi autora. I to je standard, štogod ti rekao. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 05:47 (CEST) :::::::Ne zanima me šta bi pisalo danas. To je upravo anahronistički pristup koji zagovaraš. Čitatelje prvensveno interesuje u kojoj državi je ''tada'' rođena osoba, a ne savremena zemlja koja obuhvata tu teritoriju. Takav pristup može samo podgrejati nacionalističke rasprave i nepotrebna prisvajanja, pogotovo kada koristimo zastave sadašnih država pored starih mesta rođenja – što nema smisla i faktualno je pogrešno! Predlažem da zastavice uniformiramo u sledećem formatu: :::::::* <nowiki>[[MESTO ROĐENJA]], {{zas|TADAŠNJA DRŽAVA}} (danas {{zas|DANAŠNJA DRŽAVA}})</nowiki> :::::::Na taj način se zastave nalaze tačno ispred naziva države, gde bi trebale biti, a urednicima se daje pravo da se igraju bojanki, ako žele. Time imamo smislen i faktualan ''layout''. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 12:58 (CEST) ::::::::"Čitatelje prvensveno interesuje u kojoj državi je tada rođena osoba" - tu su informaciju i dobili, no. Vrlo jasno. Plus, ti... si ispitao sve čitatelje pa znaš što ih prvenstveno zanima? "Takav pristup može samo podgrejati nacionalističke rasprave i nepotrebna prisvajanja, pogotovo kada koristimo zastave sadašnih država pored starih mesta rođenja – što nema smisla i faktualno je pogrešno!" - ova rečenica nema apsolutno nikakvog smisla. Što je Joseph Conrad bio ukrajinski pisac? Ili će netko pomisliti da je bio ukrajinski pisac jer kraj Berdičeva piše Ukrajina, a ne Rusko Carstvo? Pa će misliti da je pisac iz Rusko Carstva? Conrad i drug Gogolj ruku pod ruku? :D O anakronizmima sam sve rekao. ::::::::Što se tiče lokacije zastave, format sa zastavicom nakon grada je nezgrapan i može stvoriti probleme s prelamanjem teksta. Zato nisam pobornik istoga. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 13:13 (CEST) :::::::::Nisi razumeo moj argument. Zastava treba da stoji pored države, a ne pored grada. To je naprosto prisvajanje. Mislim da je prelamanje teksta mnogo manji problem – problem pristupačnosti – umesto problema (činjenične) tačnosti. Možemo poraditi na tome da se to prelamanje ispravno prikaže, ne bi trebalo biti teško. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 12:41 (CEST) ::::::::::Mislim da je tu potpuno jasno na što se odnosi. Uostalom, pogledaj [https://en.wikipedia.org/wiki/Córdoba,_Spain ovdje], Twin Cities. Jasno je na što se odnosi. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 13:41 (CEST) :::::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Pa upravo taj članak pokazuje da grad može imati zastavu različitu od zastave države, no? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 13:51 (CEST) ::::::::::::Ha? Govorim da i en.wiki ima format [ZASTAVA], (grad), {država}? – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 13:53 (CEST) :::::::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Aha, sad vidim na što misliš. Da, taj format se ponekad koristi za gradove pobratime, jer referiramo na moderne gradove. Ipak, generalna je smernica na enwikiju da se takve zastave eventualno uklone, što će se dogoditi u doglednoj budućnosti. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 14:08 (CEST) ::::::::::::::O tom, po tom, onda. Meni je to, rekao sam, pretjerano zadiranje u tekst kao takav i urednička prava i mislim da je to okej. Nitko ih ne mora koristiti, ali ako hoće - to je sasvim u redu i tako treba i ostati. Ako bude nekih tektonskih promjena - ''we'll cross that bridge when we get there''. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 14:10 (CEST) :::::::::::::::To je onda okej, ali možemo li barem ciljati na to da zastavice idu uz državu u infokutijama? :) Naveo si ipak primer da i gradovi mogu imati svoju zastavu, pa bi upotreba državne zastave za grad bila malo – zbunjujuća. Gradovi pobratimi mogu ostati opšti izuzetak od tog pravila, s obzirom da je reč o prozi, i da ne želimo baš zastavicu usred proznog teksta. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 14:17 (CEST) :::::::::::::::Dakle, format sa zastavom bi bio: :::::::::::::::* <nowiki>[[MESTO ROĐENJA]], {{zastava|DRŽAVA}}</nowiki> :::::::::::::::– [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 14:21 (CEST) ::::::::::::::::Ne vidim zašto mijenjati nešto što stoji godinama, na što su i čitatelji i urednici navikli, što je praktičnija solucija i što se koristi i na drugim Wikipedijama. Ne vjerujem da će itko kad pogleda {{flagicon|SRB}} [[Beograd]], [[Srbija]] ili {{flagicon|SAD}} [[New York]], [[SAD]] misliti da su {{flagicon|SRB}} i {{flagicon|SAD}} zastave Beograda, dosnosno New Yorka, a ne Srbije, odnosno SAD-a. Ne potcjenjuj naše čitatelje toliko! :P – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 14:27 (CEST) {{podnožje rasprave}} [[Kategorija:Prijedlozi pravila i smjernica Wikipedije|*]] == Agitiranje == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje smjernice kako je predložena i korigirana te ista stupa na snagu od danas. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 10. marta 2026. u 16:42 (CET)|Usvojeno}} Dragi kolege, na [[Korisnik:Edgar Allan Poe/Gradovi i jedinice|ovom se mjestu]] nalazi prijedlog lokalizirane smjernice o agitiranju. Kao i dosad, to je u najvećoj mjeri prijevod s engleske Wikipedije uz neke dodatke koji su specifični za okolnosti naše sredine. Molim kolege da pregledaju tekst, predlože ili izvrše izmjene koje smatraju nužnima (ovo je, kao i ranije, radna verzija) pa da usvojimo i ovu smjernicu za ubuduće, s obzirom da se radi o bitnom skupu normi koji će omogućiti normalnije i sigurnije uređivanje te popuniti neke praznine koje imamo. Proces traje '''sedam dana''' (dakle do '''10. marta''' u '''00:00'''), ali se po potrebi može produžiti i i nakon toga. Sve su izmjene i komentari dobrodošli! :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 2. marta 2026. u 05:11 (CET) === Komentari === Sukladno ranijoj praksi, obavještavam sve korisnike koji su aktivni u posljednje vrijeme: @[[Korisnik:Aca|Aca]] @[[Korisnik:Vipz|Vipz]] @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] @[[Korisnik:Mladifilozof|Mladifilozof]] @[[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]]@ [[Korisnik:Vitek|Vitek]] @[[Korisnik:Slashslasher|Slashslasher]] @[[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] @[[Korisnik:OC Ripper|OC Ripper]] @[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] @[[Korisnik:Alekol|Alekol]] @[[Korisnik:Deni|Deni]] @[[Korisnik:Alalch Emis|Alalch Emis]] @[[Korisnik:Maria Sieglinda von Nudeldorf|Maria Sieglinda von Nudeldorf]] @[[Korisnik:MirkoS18|MirkoS18]] @[[Korisnik:Belirac|Belirac]] @[[Korisnik:Argo|Argo]] @[[Korisnik:ImStevan|ImStevan]] @[[Korisnik:Ante Vranković|Ante Vranković]] @[[Korisnik:Duma|Duma]] @[[Korisnik:Ekvatarina|Ekvatarina]] (ispričavam se ukoliko sam nekoga zaboravio taggirati) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 2. marta 2026. u 05:21 (CET) :Temeljno sam pregledao i lektorirao tekst te dodao neka pojašnjenja. Mislim da je vrlo važno da imamo ovo usvojeno kao smernicu. Napraviću dodatnu infrastrukturu (šablone) koja će pomoći u provedbi. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 5. marta 2026. u 21:36 (CET) ::Izrađeni su sledeći šabloni: {{tls|Pod agitacijom}}, {{tls|Uk-agitiranje}} i {{tl|Nije glasanje}}. Ti šabloni sada su uključeni u sastav smernice (u odeljku Reakcija na agitiranje), uz kratak prateći opis. Mislim da je sada smernica manje-više kompletna. U skladu s tim, ostavljam i formalno '''za''' usvajanje predloga smernice. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 6. marta 2026. u 22:10 (CET) :::::{{za}} Pročitao sam smjernicu i da, podržavam prijedlog. Ima nekih sitnih rđa: "mesno čaraparstvo" mi zvuči čudno po našem. – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 10. marta 2026. u 13:07 (CET) {{podnožje rasprave}} == Wikipedija:Nacrti – prijedlog nove smjernice == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje objedinjene smjernice. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 02:47 (CEST)|Usvojeno}} Na stranici '''[[Nacrt:Wikipedija:Nacrti]]''' izradio sam prijedlog nove smjernice o nacrtima. Tekst je normativnog karaktera i većinom je preuzet sa Wikipedije na engleskom jeziku uz lokalna prilagođavanja i lične ideje. Sve sugestije za poboljšanje su dobrodošle. Unapred zahvalan na mišljenjima. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 12. aprila 2026. u 22:42 (CEST) :Većinom sjajno, super prevedeno i smisleno, ono što bih problematizirao, kao pitanja, jesu sljedeće stvari: :# "članak je o budućem događaju, djelu ili sličnoj temi koja još nije stekla dovoljnu pokrivenost u nezavisnim pouzdanim izvorima, ali razumno se smatra da će je steći u skoroj budućnosti" - kako će se provjeriti taj ''razumni'' dio? Wikipedija ne bi trebala biti kristalna kugla, tako da mi ne možemo predvidjeti hoće li nešto buduće biti relevantno u nekom trenutku. Za pretpostaviti je da će sljedeće SP u nogometu ili novi roman nekog nobelovca biti značajan, tu nema nekog spora, ali hoće li prvo izdanje nekog kulturnog festivala u nekom selu biti značajno.. pa to mi ne možemo pretpostavljati, zar ne? Kako to unaprijed znati? :# "članak je o živoj osobi koja još nije stekla dovoljnu pokrivenost u nezavisnim pouzdanim izvorima, ali sadrži barem jedan takav izvor i razumno se smatra da će dovoljnu pokrivenost steći u skoroj budućnosti" - isto kao i gore; stvar je da značaj mora postojati ''sada'', a ne u budućnosti. Ako će značaj postojati tek u budućnosti, onda se u budućnosti treba o tome raspravljati. Nacrti, po mojoj interpretaciji, ne bi smjeli biti tu da se provode eksperimenti sa značajem, već da se članci koji su okej po općim pravilima dotjeraju. Sukladno, ja bih ove dvije odredbe potpuno brisao jer se krše s ostalim normama projekta. :# "teksta generiranog umjetnom inteligencijom" - ovo bih isto izbacio; članak generiran AI-jem treba brisati i započeti iznova. :# "Nacrt koji nije imao suštinsku izmjenu najmanje šest mjeseci može biti izbrisan ili označen za brzo brisanje kao napušten." - iz iskustva rada na Wiki, ovo je predug rok. Korisnik koji želi urediti članak uređivat će ga u kratkom roku, a neće čekati šest mjeseci da učini ikakvu suštinsku izmjenu. To naprosto nije ''prirodno''. Mislim da se ovaj rok treba skratiti na mjesec ili dva, ''osim'' u slučaju kada urednik eksplicitno navede da neće moći uređivati članak neko vrijeme i traži malo dulji rok, koji onda treba odobriti. Ali ako zainteresirani korisnik u mjesec dana ne pokaže baš nikakvu volju za uređivanjem niti se u tom pogledu objasni, mislim da je onda ''razumno'' pretpostaviti da ni neće. Mi smo mala zajednica i nema potrebe za ovako dugim rokovima; ako se stanje promijeni, lako to mijenjamo. :# "Prije brisanja ili postavljanja šablona {{tl|Brzo brisanje}} trebalo bi obavijestiti tvorca nacrta." - čemu? Već je obaviješten o nacrtu. U toj obavijesti ("obavijestiti tvorca članka i/ili njegove glavne urednike ili urednice") treba navesti i ovaj tok te uputiti korisnika da, ako smatra da u navedenom roku neće moći izvršiti suštinske izmjene, to navede i zamoli za produljenje roka. Korisnik kojemu je u interesu objaviti članak mora biti proaktivan u tome, ne bismo mi trebali starati o tome. :# "Pri premještanju nacrta u glavni imenski prostor, preusmjerenje u pravilu treba ostaviti. Takvo preusmjerenje može pomoći drugima da pronađu prethodni naziv nacrta." - why? Djeluje kao nepotrebno preusmjeravanje, pogotovo ako se nacrt suštinski mijenja u procesu izmjena. :Ovo samo po sebi nisu loše stvari, ali su stvari koje treba razraditi ili oko kojih treba postići argumentirani konsenzus pa bih to volio raspraviti! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 04:27 (CEST) ::Vrlo dobre teme za diskusiju. Što se prve tačke tiče, saglasan sam da treba konkretizirati. Ova smernica treba se odnositi na serijske događaje i djela iz serije – upravo primjeri koje si naveo. Novi seoski kulturni festivali tu baš i ne idu. Ako imaš ideje, preciziraj smernicu. Druga tačka, pošto se nacrti ne indeksiraju, problemi sa značajem nisu toliko ozbiljni/važni. Stoga, i minimalne naznake značaja mogu biti dovoljne za nacrt. Za žive osobe, poput pevača, gde nam je važno postojanje studijskog albuma, izrada nacrta pre nego što osoba izda takav album – mislim da to treba da bude realna opcija. Neki kriteriji značaja su nam izrazito rigorozni i nacrt može biti prvi „stepenik” dok tema ne stekne dovoljnu značajnost da postane punovažni članak. Minimalni kriterijum bio bi postojanje bar jednog pouzdanog izvora, kako se stranica ne bi izbrisala kao „Biografija žive osobe bez izvora”. Treća tačka, mašinski prevod i AI-generisan tekst stvari su koje su popravljive. Pritom, ovaj potonji nedostatak zapravo je lakši za otkanjanje. Ovo su očigledni problemi sa stilom stranice i mislim da treba da postoji mogućnost da idu u nacrt i budu spaseni, ako je to moguće. AI-generisan tekst ne smatra se kršenjem autorskih prava, pa brisanje nije obaveza. Četvrta tačka, na enwikiju postoji rok od 6 meseci. Mislim da mi tu ne bismo trebali ići sa kraćim rokom, upravo jer smo manji projekat. Ovakav rok je dosta fleksibilan i mislim da bismo ga trebali zadržati. Srpska Vikipedija takođe ima isti rok. Rok je vjerovatno ostavljen da bude duži upravo zbog otklanjanja tih problema sa značajnošću, gde tema može posle nekoliko meseci ispuniti sve enciklopedijske kriterije. Što se pete tačke tiče, mislim da bi bilo lepo obavestiti tvorca neposredno pre brisanja, kako bi se videlo da li je i dalje možda zainteresovan za rad na nacrtu. Kažem, nacrti su radne stranice zajednice i ne moraju nužno biti brzo prebačeni u glavni imenski prostor. Nekada korisnik može zaboraviti na rok ili na nacrt, pa je obaveštenje u tok pogledu korisno. Šesto, što se tiče preusmerenja, ono je korisno i kako bi se vodila evidencija o premeštanjima iz nacrta u GIP. Budući da se nacrti ne indeksiraju, ovakva preusmerenja ne jedu leba, a korisna su da bi linkovanje kasnije funkcionisalo i da bi navigacija bila prirodna. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 05:11 (CEST) :::Pravila i smjernice trebale bi održavati realnost projekta, kao takvog, sukladno čemu ih je nužno prilagoditi. Rokovi na en.wiki su takvi jer je sustav kao takav održiv i jer je vjerojatnost da će više ljudi kroz duži period raditi na tome veća. Kod nas te vjerojatnosti nema. Broj korisnika koju su aktivno željeli raditi na lošem članku kod nas je iznimno malen (Brada kao nedavni primjer), dok je broj onih koji odustaju ogroman (isto nedavni primjer, onaj Thompsonov koncert, iako sreća po nas da je taj lik odustao, ali ''point remains''), tako da naša pravila treba prilagoditi tome. E sad: :::# Ja osobno ne znam kako bih to preformulirao, ali moja je logika sljedeća: Ako je prva dodjela Oscara relevantna onda će i 201. biti relevantna; tu ne treba govoriti o nacrtu kao zaštitniku potencijalno značajne teme koja trenutno nije značajna. 201. dodjela Oscara bit će značajna, tu je samo pitanje je li prerano o njoj pisati, ali to je praktični razlog. S druge strane, ako prvo izdanje Kobasicijade u Klenovcima nije relevantno, onda neće biti ni 201., osim ako se ono ''ex post facto'' ne istakne po nečemu. Unaprijed neće, dakle ni ovdje nacrt ne treba biti "čuvar" potencijalnog značaja. Ako netko od kolega ima način kako to bolje formulirati, meni je to okej, ako ne - onda ovo treba brisati... osim ako ti nemaš neki konkretan primjer kada bi se ovo pravilo primijenilo? :::# Indeksiranje je irelevantno, davanje nekome roka od 6 mjeseci da uspije je još manje enciklopedijski. Uzmi primjer muzičara. Susan Boyle postala je relevantna i prije izdanja prvog albuma. Isto bih tako rekao da je i Jakov Jozinović trenutno enciklopedijski relevantan, iako lik ima jedan singl, ali udovoljava ostalim kriterijima i javno je eksponiran. S druge strane, hrpa izvođaća s Dore, recimo, nije enciklopedijski relevantna, neovisno o tome što imaju pjesme i nastup na Dori i/ili izdan album. [[WP:NIJE#Wikipedija nije kristalna kugla|Wikipedija nije kristalna kugla]], tako da u tom pogledu ne treba koristiti Wikipediju za vlastitu promociju. Kako sam rekao na onoj raspravi - tema nije relevantna zato što je na Wikipediji, već je na Wikipediji zato što je relevantna. Ako nije relevantna, onda joj tu nije mjesto; kada postane relevanta (i ako!), onda joj na projektu može biti mjesto. :::# Ovo oko AI-ja ne vidim kako se može popraviti - ako je tekst potpuno generiran preko AI-ja, jedini način da se isti popravi je da se potpuno nanovo napiše, u kojemgod obliku. Ako se članak nanovo piše, onda se stari briše, tako da ne vidim razlog zašto bismo imali ''placeholder'' AI članak za nešto što ionako neće biti identično tomu. Mi kao enciklopedija trebamo imati nultu stopu tolerancije prema AI sadržaju, tako da AI generirani tekst nema što tražiti niti u nacrtu. To je samo ''placeholder'' za članak, a to nema smisla, jer onda možemo napravitii tako 20 milijuna placeholdera i biti Wiki s najvećim brojem članaka. Strojni prijevodi su druga stvar i to mi je okej da ide u nacrt, ali ovo mi nema smisla. :::# Kako sam gore rekao, mi nemamo pravo "davati" nekome 6 mjeseci da uspije ili ne, a ovo zvuči upravo kao to. ''Okej, frende, sada nisi bitan, al' imaš šest mjeseci da ovoj zajednici dokažeš da jesi.'' Nismo mi zato tu, tako da mi to nije neki argument. Što se tiče ostaloga, probaj naći koliko je bilo korisnika koji su actually htjeli raditi na svojim člancima pa vidi koliko taj rok od pola godine ima smisla. Da ne kažem - tko će nakon pola godine to održavati i paziti na to? :::# Ako nako proteka 6 mjeseci nije radio na članku, '''naročito''' ako je IP (a u 90+% slučajeva je IP), misliš da će ga još jedna obavijest na to motivirati? Pa ti ljudi nalijepe to ovdje i više nikada ne dođu na projekt! :D :::# Haj' dobro, iako ne vidim svrhu, al' recimo da zvuči dovoljno praktično pa okej! :D :::Toliko za sada! – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 05:44 (CEST) ::::Vrlo solidni argumenti za neke tačke. Odgovoriću posle i doraditi smernicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 12:48 (CEST) ::::Druga tačka, pozivanje na [[WP:KRISTAL]] je dobar argument. Saglasan sam u tom slučaju. Budući da je ovo moj lični dodatak smernici, uklonio sam taj dio. Prva tačka, preformulirao sam ideju. Mislim da je sada jasnije. Treća tačka, svaki AI izlaz može se popraviti ljudskim pregledom (engleski: ''human review''). Definiciju ljudskog pregleda napisao sam [[:meta:Artificial intelligence/Draft policy|ovde]]. Trenutno sa grupom drugih globalnih korisnika radimo na globalnim smernicama o upotrebi umjetne inteligecije, tako da sam upoznat s tematikom. Mislim da trebamo zadržati ovo, kad već imamo mašinski prijevod, koji je znatno teži za popravak. Četvrta tačka, nakon ove dorade smernice, više ne vidim potrebu za ovolikim rokom. Mislim da možemo smanjiti na 3 meseca, kompromisno. Kako ti se to čini? {{k|Vipz}} će poraditi na toj infrastrukturi, pa ćemo imati dobar uvid u starost nacrta i kada koji nacrt treba brisati. Peta tačka, IP urednike i nema smisla obaveštavati jer se IP adrese menjaju na dve nedelje. Možemo specificirati to, ali mislim da obavest treba zadržati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 15:25 (CEST) :::::Mala ispravka, sada vidim da sam stavio "Prije brisanja [nacrta]". Ipak mislim da ovde obaveštenje treba da bude posle brisanja nacrta. Možda možemo tim pristupom ići? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 15:31 (CEST) ::::::# "članak je o predstojećem događaju (npr. dodjela Oscara) ili nadolazećem ostvarenju (npr. filmski nastavak) u značajnoj seriji, gdje konkretna tema još nije stekla dovoljnu obrađenost u nezavisnim pouzdanim izvorima, ali razumno se smatra da će je steći kroz vijeme" - ja i dalje ne vidim svrhu ove odredbe. Daj mi, ''please'', primjer. Ne izgleda mi loše, ali koji je primjer ovoga? Mislim, dodjela Oscara će ''zasigurno'' steći obrađenost, to nije pitanje očekivanja, nego činjenice. Isto vrijedi i za ''Avengerse'' 268, ili koji će već biti. Samo me zanima kada bi se ova odredba koristila. ::::::# "kad već imamo mašinski prijevod, koji je znatno teži za popravak" - kako je teže popraviti "marko čimpanzu čita knjigu" u "Marko čimpanzi čita knjigu" od "Marko čita knjigu čimpanzi, vrsti majmuna". Ovaj drugi primjer je sasvim uredna rečenica, kao što su sadržajno uredni i članci koje smo nedavno imali i koje ćemo sutra brisati (vjerojatno)... tehnički gledano, nema se tu što ispravljati jer je sadržajno i stilski uredno. Ali je napisano strojno. Dakle, ne vidim kako se tu može "ispraviti" bez pisanja i novog pisanja? ::::::# Okej, tri mjeseca može kao kompromisno rješenje, naročito ako će se srediti infrastruktura. ::::::# Obavijest da je nacrt obrisan? To mi je okej. ::::::Ostalo smatram riješenim! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 15:41 (CEST) :::::::Primjere si sam dao: [[97. dodjela Oscara]]. Da se taj članak napravi par mjeseci prije dodjele, mislim da treba ponuditi prostor da se članak razvija u nacrtu, dok se ne stekne dovoljna obrađenost/pokrivenost u izvorima. Sada, međutim, ta pokrivenost postoji. Mašinski generiran tekst se popravlja detaljnim čitanjem članka i provjerom referenci. Nije suviše teško. U generalu, pola sata posla. Mašinski prijevod je nekad previše doslovan i neprilagođen (bar sat vremena popravljanja), dok AI može mnogo bolje prevoditi (iz ličnog iskustva). Zato kažem da nije suviše teško popraviti, štaviše je lakše. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 15:48 (CEST) ::::::::Ali, [[234. dodjela Oscara]] ne treba ići u nacrt.... kako se na nju odnosi "ali razumno se smatra da će je steći kroz vijeme"? Ne smatra se razumno, zna se da će biti. Pitanje je preuranjenosti, što en.wiki rješava preusmjeravanjima... ali preuranjenost nije "ali razumno se smatra da će je steći kroz vijeme"? :/ Ali mi AI tekstove ne želimo popravljati, nego ih želimo ne imati? Mislim da se ovo treba maknuti u ovom trenutku dok se ne donese taj globalni tekst za AI i odluči o njegovoj primjeni. Sada skačemo pred rudo, a dio toga riješit će se naknadno; sukladno, taj dio ukloniti za sada pa poslije raspraviti njegovo vraćanje ili ne. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 16:04 (CEST) :::::::::Stavio sam "pouzdano se zna da će je uskoro steći". Bolje? Enwiki ima esej [[:en:WP:TOOSOON|WP:TOOSOON]] o preuranjenosti. To je svakako zasebno pitanje i treba se rešavati zasebno. Što se AI tekstova tiče, kažem, oni su popravljivi i mogu biti potpuno relevantni članci uz ljudski pregled. Kažem opet, ništa nam ne šteti da to bude u nacrtu, pa ako se ne sredi, brisaće se svakako. Naravno, potpuno AI generisan sadržaj treba brzo brisati, ali to će se regulirati zasebno. Isto kao što i poptuno mašinski prevod treba brisati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 16:14 (CEST) ::::::::::Na nama je svakako da ponudimo opciju da se takvi mašinski prevedeni ili generisani članci mogu srediti u nacrtu, pa ako je tvorac članka zainteresovan da radi, zašto da ne. Ipak, kriterijumi za brzo brisanje ponudiće nam i opciju za brzo brisanje. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 16:16 (CEST) :::::::::::Trebalo bi da je sada sve riješeno uz konsultacije s Edgarom. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 17:48 (CEST) :Stranica se trenutačno bavi premještanjem iz jednog imenskog prostora u drugi i obratno, što nije baš cijela svrha tog imenskog prostora. Trenutačno više liči na smjernicu namijenjenu samo administratorima projekta, ne i novajlijama koje su došle napisati novi članak. Ova se smjernica treba značajno proširiti i doraditi temeljom [[:en:Wikipedia:Drafts]] prije nego bude spremna za usvajanje. Osim toga, smjernica ne govori ništa o tome tko ga premješta u nacrtni prostor ili van njega, tko smije takvo premještanje poništiti i na koju osnovu, treba li ga korisnik s određenim ovlastima pregledati i odobriti prije premještanja, i sl. :Moja je ideja da se autopatroliranim+ (+ = i naviše) korisnicima omogući objavljivanje nacrta direktno u GIP, bez ikakvih prepreka. Korisnici koji ovlasti autopatrole još nisu zavrijedili trebali bi proći proces pregleda i odobrenja prije nego se njihov nacrt premjesti u GIP. Ovlasti za ovaj proces trebali bi imati patroleri+ projekta. Premještanje iz nacrtnog prostora u glavni svaki patroler+ može poništiti (ako smatra da treba), ukoliko je premještanje izvršio korisnik bez ovlasti autopatrolera. Ako je nacrt odobrio i premjestio jedan patroler+, ta se radnja smije poništiti samo jednom od strane drugog patrolera+ (sukladno pravilu [[:en:WP:WHEELWAR]], koje treba prevesti za naše potrebe). :3 mjeseca umjesto 6 je sasvim u redu. Određene nacrte trebamo moći označiti kao 'obećavajuće' i produžiti rok ako liče na nešto vrlo blizu ispunjavanja kriterija za prebacivanje u glavni imenski prostor. Što se tiče obavješćivanja, mislim da to treba raditi za sve ove radnje: nacrt je prihvaćen i postao je člankom • članak se zbog ''razloga'' prebacio u nacrtni prostor • nacrt nije uređivan više od 2 i po mjeseca i slijedi mu brisanje ako ne nastanu suštinske promjene • nacrt nije prihvaćen i potrebna mu je dorada • nacrt je izbrisan (kao napušten ili po kriterijima brzog brisanja). Što se tiče IP-doprinosioca, njima se u sadašnjosti dodjeljuju privremeni anonimni računi koji traju 3 mjeseca, te je generalno moguće održavati komunikaciju s tim individualnim anonimnim korisnikom tokom tog razdoblja, te ga se može obavješćivati kao i registrirane korisnike. U ophođenju sa sadržajem za koje postoji sumnja da je generisan vještačkom inteligencijom trebamo pratiti [[:en:WP:LLM]]. Kada se radi o sumnji na manjak značaja - umjesto brzog brisanja, članak premjestimo u nacrtni prostor. Ovo će sve skupa stvarati mnogo manje frikcije. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 01:56 (CEST) ::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Ovo je normativni tekst – smjernica. Na enwikiju je eksplanatorni esej. Zato enwiki sadrži i ta uputstva za novajlije. Međutim, ta uputstva trebaju ići na adekvatnu stranicu pomoći (Pomoć:Nacrt). Tu treba objasniti kako se stvara nacrt, kako se pretražuju nacrti i slični dokumentacijski dodaci. Što se tiče tvoje ideje, meni se ona sviđa i ima mi smisla, ali možda deluje malo preterano/obeshrabrujuće da onemogućimo izradu članaka u GIP-u neautopatrolerima. Time gubimo na slobodi uređivanja i teramo ljude da prolaze kroz birokratski proces pregleda koji – i dalje nije infrastrukturno završen. Zanima me šta @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] misli o ovome. Usputni ''fact check'', privremeni računi traju oko nedelju dana ili dve nedelje. I još jedan dodatak, ne trebamo i ne moramo imati celu infrastrukturu sa enwikija. Treba imati funkcionalnu infrastrukuru i da je sve održivo na našem projektu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 02:24 (CEST) :::Naravno, što više birokracije to bolje... *''facepalm''* Slati obavijest za svaku stvar je apsolutno suludo... nismo mi dom za nezbrinute članke ili korisnike pa da smo dužni skrbiti o tome. Autor je dužan pobrinuti se za članak koji postavi. Mi ćemo mu tu pomoći, ali ga ne treba oko toga tetošiti. Nisu korisnici Wikipedije... spori, samo su nekada lijeni, a odgovor na lijenost nije tetošenje, nego motivacija. Mislim da dodatna birokratizacija ovoga svega ne vodi ničemu, sukladno čemu ne vidim potrebu za širenjem obavijesti na apsolutno svaki korak. Korisnika treba obavijestiti na početku procesa - članak je prebačen u nacrt, nalazi se tu, pogledajte pravila i smjernice o tome kako ga treba srediti, imate rok od 3 mjeseca, ako se u tom periodu ne sredi bit će pobrisan, možete tražiti produljenje roka i možete se obratiti bilo kome za pomoć - i to je to. Nikome od admina ne treba dodatni posao povlačenja nekoga to ne želi raditi na članku za rukav. Uostalom, nacrt se uvijek može vratiti na zahtjev tako da to nema smisla. To je prvo. :::Nadalje, slažem se s Acom da je ovo normativni aspekt nacrta. Praktični dio treba biti posebna stilska uputa u maniri [[WP:Stil]], ne zasebna smjernica. Stilski aspekti ovog procesa nisu povezani s normativnima, s tim da bi u njima definitivno trebalo razjasniti kriterije kada članak prestaje biti nacrt, barem okvirno. :::Što se tiče premještanja, načelno nemam problem s tim, ali tu moraju biti određena ograničenja. Prvo, korisnik koji je postavio nacrt ili je na njemu značajno radio (osim ako je sysop) ne bi smio samostalno išta premještati; u tom slučaju bi trebao prethodno odobrenje administratora ili birokrata da to učini. Drugo, premještanje se može učiniti tek onda kada je iz rasprave jasno da zajednica više nema prigovora na sam sadržaj članka i kada autori ne namjeravaju više na njemu raditi. To može biti rečeno eksplicitno ili prešutno nakon proteka nekoliko dana (recimo 3-5) od posljednje izmjene i komentara. Poništavanje ovoga mora biti obrazloženo i u slučaju spora daljnje izmjene (oko statusa članka, ne sadržajne) ne mogu se vršiti bez odobrenja admina ili birokrata. Zlouporaba ovog prava od strane patrolera+ treba biti osnova za oduzimanje prava i sancioniranje. :::Ovo s "obećavajućim" nacrtima treba razraditi, ovako je samo arbitrarni termin. :::Što se tiče značaja, apsolutno se ne slažem s tim. Značaj nema veze s nacrtima - nacrt je članak koji može proći na Wiki, ali ga treba srediti. Članak koji nema značaja ne može biti ni nacrt. Brisanje je tu da se takvi članci uklone, a ne da ih se perpetuira bez osnove. Nešto što je nedovoljno značajno ne može preko noći ili u 3 mjeseca postati značajno, ne ide to tako. Mislim, moguće je, ne mogu reći da nije, ali to je iznimno rijetko. Sukladno tome, nema svrhe da se taj tekst "dotjeruje" jer se time ništa neće postići. Ponavljam - nešto je na Wikipediji jer je značajno, a nije značajno jer je na Wikipediji. Wikipedija nije mjerilo značaja, ona je samo njegova potvrda (ili negacija). Na autoru je da prvo dokaže da je tema članka značajna, a ako to uspije, onda možemo dalje procijenjivati kvalitetu teksta i premještati u nacrt ako je potrebno. :::Ne znam što je Aca mislio pod izradom članaka za neautopatrolirane... tu sam ili ja Vipza krivo shvatio ili Acu. To mi pojasnite. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 14. aprila 2026. u 02:46 (CEST) ::::Vipz piše: "{{tq|Korisnici koji ovlasti autopatrole još nisu zavrijedili trebali bi proći proces pregleda}}". To bi značilo da korisnici koji nisu autopatroleri ne mogu direktno objaviti članak, nego ga trebaju objaviti kao nacrt prvo; ako dobro interpretiram. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 02:53 (CEST) :::::Ako ćemo imati dvije projektne stranice o nacrtima (jedna normativna i jedna pomoćna), ne mogu se zvati isto, to samo doprinosi konfuziji. Ako nije o nacrtima općenito, ovu bih normativnu stranicu preimenovao u nešto kao '{{xt|Wikipedija:Postupanje s nacrtima}}'. :::::"{{tq|To bi značilo da korisnici koji nisu autopatroleri ne mogu direktno objaviti članak, nego ga trebaju objaviti kao nacrt prvo; ako dobro interpretiram.}}" je potpuno kriva interpretacija. Namjerno sam koristio pojam ''bi trebali'' (umjesto ''moraju'') i nisam sugerirao nikakvu sistemsku promjenu da se onemogući objavljivanje stranica u GIP za neregistrirane ili neautopatrolirane korisnike. Iako ostaje tehnički opcionalan, proces pregleda od strane patrolera+ bio bi preporučen način za novajlije ovog projekta (većina neprijavljenih i neautopatroliranih korisnika) da nacrt prijeđe u glavni imenski prostor. :::::Na [[Korisnik:Vipz/igralište2#Pregled nacrta|svom igralištu]] sam nedavno započeo skicu posvećenu upravo procesu pregleda nacrta, a inspiraciju uzimam od [[:en:WP:Articles for creation]]. Ne, nije mi namjera "{{tq|imati celu infrastrukturu sa enwikija}}", da jeste ovo bi bio čas posla za prekopirati, prevesti i predložiti. Nije mi namjera niti daljnja birokratizacija projekta. Dapače, još od svoje prve godine na shwiki zalagao sam se da toga bude što manje (i drago mi je da je danas glavni kriterij za glasanje autopatrola, a ne neke arbitrarne brojke koje bi onemogućile glasanje svima osim 5~6 aktivnih korisnika - [[Wikipedija:Pijaca/Arhiva 30#Smjernica o anketiranju]]). Namjera mi je smanjiti frikciju između novih doprinosioca i staratelja nedavnih izmjena. Vjerujem da bih i ja glavu okrenuo i da nikad više ne bih pogledao natrag da su moji prvi doprinosi bili hladno obrisani, to je sve samo ne motivacija. :::::Nedovoljan značaj sam po sebi nije kriterij za brzo brisanje, i ne smije biti. Nećemo dopuštati članke o temama koje nemaju apsolutno nikakve naznake značaja, ali nećemo ni po automatizmu brisati članke sa slabom potkrijepljenošću. 3 mjeseca u nacrtnom prostoru neka provedu, gdje nikome ne treba smetati, i ako će raditi na njemu neka rade, ako neće - proteći će rok i briše se. :::::Obavješćivanje o raznim radnjama s nacrtima može se značajno pojednostaviti i ubrzati uvodom spravice (gadgeta) koja će ponuditi izbornik sa standardnim setom šablona namijenjenim za brzo obaviješćivanje i upozoravanje. [[:mw:Help:Temporary accounts]] mi govori da privremeni računi traju 90 dana, dakle 3 mjeseca. :::::Ako na nešto nisam odgovorio, ispričavam se. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 04:10 (CEST) ::::::Dobro, jasno da bi trebalo distingvirati nazive, ali to je detalj koji ćemo riješiti u hodu. To je tehnička sitnica. ::::::Ali, čekaj, ako to nije obveza i ako je to samo preporuka, kako će se ona manifestirati u praksi? Mislim, to sam isto govorio i Aci za one odredbe o značaju - zanima me kako bi se ta odredba primjenjivala u praksi i kada? ::::::Okej, ja nemam problema s time da se dvije "sukobljene strane" pomire, ali to treba precizirati kao takvo i treba biti jasno koja su prava novajlija i koje su obveze starlija! :D Zasad je to dosta ''vague''. ::::::Mislim da netko od nas ne kuži pitanje značaja... dakle, tema je značajna. Ili nije. To se provjeri vrlo lako na Googleu. Ako članak nije značajan, onda nema potrebe stajati tu 3 mjeseca jer se članak koji nije sam po sebi značaja ne može ni potkrijepiti izvorima jer izvora nema. Ne može se značajnost stvoriti u tri mjeseca. Je li neki jutuber značajan se provjeri lako, isto tako i za pjevača i glumca i slično. Provjera tog čuda traje par minuta, plus - često je iz samog sadržaja članka jasno radi li se o značajnoj temi ili ne. ::::::Da, ali svejedno će netko morati to činiti u nekom vremenskom trenutku, zar ne? I što ako ja zaboravim dne 17. studenog 2026. godine poslati obavijest da "nacrt nije uređivan više od 2 i po mjeseca i slijedi mu brisanje ako ne nastanu suštinske promjene"? Koje se sankcije povlače za tim? Ako ih nema, onda je ta obavijest sama po sebi nepotrebna; administratorima se može ostaviti na slobodu da obavještavaju, ali ne nametati obvezu. Ja sam za to da se napravi jedna, objedinjena obavijest sa svim informacijama za korisnike. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 14. aprila 2026. u 13:27 (CEST) :::::::Ja bih ovo naslovio "Smjernice o nacrtima". Što se tiče značaja, to se vi lepo dogovorite, a ja ću podržati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:12 (CEST) :::::::Što se tiče obaveštenja, ovo je normativni tekst. Tako da, i tu treba biti obazriv i gledati šta je održivo. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:13 (CEST) :::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: "{{tq|Ali, čekaj, ako to nije obveza i ako je to samo preporuka, kako će se ona manifestirati u praksi?}}" - samostalno premještanje nacrta u glavni imenski prostor je moguće, ali riskira promptno poništavanje, vraćanje u nacrte, a možda i brisanje. Neki samostalno objavljeni članci (ex-nacrti) bit će dovoljno dobri za GIP i neće biti potrebe išta poništavati, vraćati ili brisati, te zato nije obveza (uzimamo u obzir da neki neprijavljeni ili neautopatrolirani već znaju pisati članke). Namjera je nove suradnike usmjeriti na najmanje konfliktnu proceduru razvoja njihovih prvih članaka - ona koja uključuje da se sadržaj, koliko god 'loš' bio, zadrži, da im se ustupi mogućnost slanja zahtjeva za pregledom, da iz pregleda ishodi ili neposredno prihvaćanje ili vraćanje s primjedbama i prijedlozima za doradu, da se to sve može diskusirati na stranici za razgovor tog nacrta, te da naposlijetku možda dobijemo spreman članak, a možda i novog aktivnog kolegu. :::::::Što se tiče značaja, nacrtni prostor treba biti tolerantniji. Kao što sugestira [[Nacrt:Wikipedija:Nacrti#Rasprava o brisanju]], tekstovima koji se čine neznačajnima treba omogućiti postojanje u nacrtnom prostoru dok traje rasprava o značajnosti teme koju tekst pokriva. Ta će se rasprava odviti ovako ili onako ali neće biti otpočeta optužbama za prakticiranje administratorske samovolje (kao što smo već vidjeli mnogo puta) i voditi nepotrebnom pretvaranju onoga što je trebala biti konstruktivna rasprava u neku vrstu okršaja dviju "sukobljenih strana". Mi ovdje govorimo o privremenom zadržavanju neindeksiranih ''nacrta'', ne javnih ''članaka''. :::::::Specifičnosti o obavješćivanju daju se prodiskutirati, pogotovo ta o skorom brisanju nacrta s projekta (koji bi u pravilu trebala biti automatizirana, ako se uopće realizira). Sve trenutne radnje s nacrtom poput brisanja, prihvaćanja, odbijanja, premještanja iz GIP u Nacrt: trebale bi biti popraćene odgovarajućom vrstom obavijesti. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 15. aprila 2026. u 13:42 (CEST) ::::::::Okej, taj mi je dio jasan - ali ako je to preporuka koja nove korisnike ili IP-ove ''neće spriječiti'' da objave u glavnom prostoru, koja je svrha odredbe? Ja sam neki novi lik koji nema pojma o Wiki i - kako to obično biva - nisam pročitao pravila. Napisat ću članak o Ivanu Iviću, lokalnom ''pisniku'' iz mog sela Donje Podbridine na Moru koji je objavio par ''zbiraka'' i dobio neke lokalne nagrade za ''pisnike laureate'' i slično, dakle recimo da prelazi neki prag značaja. Recimo. I ja sad to objavim u GIP-u jer nemam pojma ni što je nacrt nit' me to zanima. Onda dođe neki grozni EAP i to mi odmah pobriše jer je irelevantno - ja popizdim. Ili dođe neki manje grozni Vipz i makne mi to na neki nacrt - ja opet popizdim. Jer zašto? Pa ja hoću članak, a vi meni njega brišete ili mičete. U tom pogledu mislim da bi onda solucija koju je "krivo interpretirao" Aca bila praktičnija i elegantnija - po ''defaultu'' takvi članci idu u nacrt, ali uz obvezu adminima za automatsku provjeru. To bi se odnosilo na IP članke i članke novih računa, odnosno autopotvrđenih. Ne bih ograničavao na autopatrolu, nego autopotvrdu. Dakle, ti članci bi išli na nacrt, mi bismo imali obvezu to prekontrolirati - ako je to okej, odmah ide na GIP, ako nije, ide procedura za nacrte. To mi se čini elegantnije i više ''straightforward'', ali i poštenije prema svim dionicima. ::::::::Opet - članak ili jest značajan ili nije značajan. Ako je to upitno, na autoru je da to dokaže. Naravno, možemo i mi jednostavnim pregledom. To doslovno traje minutu, ako odeš na Google. Ako se radi o poslu koji se može obaviti u minutu, onda nema potrebe da se tri mjeseca kiseli da bi na kraju nestao. Poanta priče je u tome da se stanje značaja ''neće promijeniti'' (ili će se promijeniti jako teško, odnosno rijetko) u tri mjeseca, sukladno čemu ne vidim potrebu za privremeno zadržavanje sadržaja koji ionako neće na projekt. ::::::::Što se tiče obavijesti, ako postoji mogućnost automatizacije, onda broj obavijesti može biti koliko želiš, ali ne bih da se adminima nameću dodatne birokratske obveze oko slanja obavijesti koje će, najčešće, ostati neodgovorene. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 15. aprila 2026. u 14:36 (CEST) :::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Možemo ograničiti stvaranje novih stranica na autopotvrđene račune i onda od neprijavljenih/nepotvrđenih korisnika zahtjevati da nove stranice objavljuju isključivo kao nacrte. Takvo ograničenje je aktualno na enwiki već 8 godina - [[:en:WP:ACTRIAL]]. Vjerujem da bi, pak, ''drafticiranje'' članaka naspram promptnog brisanja izazvalo mnogo umjerenije inicijalne reakcije. Promptno brisanje ''nacrta'' o temi za koju postoje čak i najmanje naznake značaja (recimo jedna nacionalna/međunarodna nagrada, recimo Libanska) nije pošteno. Preemptivno brisanje takvog nacrta (dakle, u kraćem roku) treba ishoditi iz rasprave, a ne obratno (brisanje pa rasprava). – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 15. aprila 2026. u 15:29 (CEST) ::::::::::Pa to mi se čini praktičnije nego ovo, ovo što je predloženo mi djeluje previše komplicirano, a bez neke jasne svrhe. Što se tiče značaja, mislim da se to treba prvo riješiti u pravilima za brisanje pa onda vidjeti koliko će prostora ostati i kako u taj prostor uklopiti nacrte. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 15. aprila 2026. u 15:33 (CEST) :::::::::::Samo bih zamolio da ove dve teme (ograničavanje i značaj) – ostavimo za kasnije, jer nam je za obe teme potreban konsenzus. Ono što se može preraditi na stranici – treba preraditi sada. Raspravu ću ostaviti otvorenu do 26. aprila u 23:59. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 18. aprila 2026. u 02:15 (CEST) ::::::Hvala, Vipz, na pojašnjenju. Izgleda da sam za privremene račune fulao, bio sam ubeđen da je period manji. Izvinjavam se onda na pogrešnom ''fact checku'' – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:20 (CEST) ::::::Što se patrolera i viših grupa tiče, ja sam za da oni mogu premještati nacrt. To ima smisla. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:23 (CEST) ::Predloženi normativni tekst za shwiki adaptacija je enwikijevog eksplanatornog eseja, od {{slink|:en:Wikipedia:Drafts|Moving articles to draftspace}} nadolje. U suštini, prva je polovica tog eseja pomoćnog karaktera, dok je druga polovica (ova predložena) normativnog karaktera. Na [[Korisnik:Vipz/igralište2|svom igralištu]] imam skoro gotovu prvu polovicu. No što bi točno trebala biti stranica pod naslovom [[Wikipedija:Nacrti]], ako ovo dvoje dijelimo na dvije zasebne stranice? – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 17. aprila 2026. u 17:53 (CEST) :::Možda bi ovo mogla biti stranica za razvrstavanje i pružiti linkove na stranicu pomoći, smjernicu o premještanju, brisanju i vraćanju, te Wikiprojektu Nacrti? Wikiprojekt Nacrti mogao bi biti ekvivalent [[:en:Wikipedia:WikiProject Articles for creation]] (u mnogo manje kompleksnom obliku, naravno) i tu bi se mogla voditi evidencija nacrta. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 17. aprila 2026. u 18:03 (CEST) ::::Pa dečki, ako ti imaš prvu polovicu, a Acan Macan drugu polovicu, onda spojimo dvije polovice u jednu cjelinu i imamo [[WP:Nacrti]] s oba dijela. Jednim pomoćnim, drugim normativnim. Ja ne vidim problem s tim. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. aprila 2026. u 18:30 (CEST) :::::Okej, ja sam ''fine'' s time. Lektorisaću kad stignem taj prvi dio, ali sadržajno mi deluje okej. @[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Slobodno spoji ova dva dela i dodaj u smernici odjeljak poput "Tko može premještati nacrte", ili negde naznači da su patroleri za to odgovorni. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 18. aprila 2026. u 01:07 (CEST) ::::::Pregledao sam još jednom celu smernicu. Dopune su bile vrlo korisne. '''Podržavam''' uvođenje u ovom obliku. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:28 (CEST) :::::::Ima još nekih sitnica s kojima nisam najzadovoljniji, ali nećemo cjepidlačiti, tako da i ja '''podržavam''' prošireni prijedlog. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. aprila 2026. u 18:38 (CEST) ::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] koje su sitnice u pitanju? – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:39 (CEST) :::::::::Sad već previše pitaš. :D – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:42 (CEST) :::::::::Umjetna inteligencija i činjenica da sustav dopušta izradu nacrta za već postojeće članke (ako utipkam da mi izradi nacrt "Panama", uredno ga radi iako članak već postoji) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. aprila 2026. u 18:42 (CEST) ::::::::::To i nije nužno loše. Neko možda želi da preradi ceo postojeći članak, i onda koristi nacrt da razvije novu verziju. :D – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:44 (CEST) :::::::::::Također ćemo moći čitatelje/urednike stranice informirati da članak pod tim naslovom već postoji u glavnom imenskom prostoru; šablonom {{tl|Nacrt}} i/ili uredničkim obavještenjem ([[:en:Wikipedia:Editnotice]]). – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 19:11 (CEST) ::::::::::Što se umjetne inteligencije tiče, predložiću dopunu pravila za BB tako da možemo brzo brisati čisto AI generirane članke. Mislim da će biti od koristi. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:45 (CEST) :::::::::::Mislim da to nije poanta nacrta, al' kažem - nek' bude. Što se tiče AI-ja, mislim da to treba maknuti trenutno iz teksta prijedloga dok se ne donesu šira pravila. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. aprila 2026. u 18:50 (CEST) ::::::::::::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Tvoje mišljenje o ovome? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 21:34 (CEST) :::::::::::::Ovo možemo ukloniti ili zakomentirati dok ne budemo imali neka konkretna pravila i smjernice koje se tiču upotrebe umjetne inteligencije na Wikipediji. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 00:06 (CEST) ::::::::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]], @[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Zakomentirano. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 00:32 (CEST) ::::::::::::::Ako nema dodatnih primedbi, zatvorio bih ovo polako. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 00:34 (CEST) :::::::::::::::Nemam ništa protiv. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 26. aprila 2026. u 02:37 (CEST) {{podnožje rasprave}} == Zaštićivanje == Nakon što je ovo predugo stajalo nedovršeno, mislim da je vrijeme da raspravimo i [[Korisnik:Edgar Allan Poe/Osobna vježbaonica|smjernicu o zaštiti stranica]]. Uglavnom se tu radi o prijevodu s engleske Wikipedije, uz neke lokalne nadopune temeljem iskustava koje smo imali, kao i obično. Šablone još nisam posebno pravio jer trebamo vidjeti treba li nam baš sve ovo i koje su tehničke mogućnosti primjene svega toga. Rasprava traje od danas, a trajat će do '''26. travnja 2026.''' godine u '''00:00''', osim ako iz tijeka rasprave ne bude razvidno da je potrebno više vremena za postizanje konsenzusa. Sukladno ranijoj praksi, obavještavam sve korisnike koji su aktivni u posljednje vrijeme: @[[Korisnik:Aca|Aca]] @[[Korisnik:Vipz|Vipz]] @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] @[[Korisnik:Mladifilozof|Mladifilozof]] @[[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] @[[Korisnik:Slashslasher|Slashslasher]] @[[Korisnik:OC Ripper|OC Ripper]] @[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] @[[Korisnik:Alekol|Alekol]] @[[Korisnik:Deni|Deni]] @[[Korisnik:Maria Sieglinda von Nudeldorf|Maria Sieglinda von Nudeldorf]] @[[Korisnik:MirkoS18|MirkoS18]] @[[Korisnik:Belirac|Belirac]] @[[Korisnik:Argo|Argo]] @[[Korisnik:ImStevan|ImStevan]] @[[Korisnik:Ante Vranković|Ante Vranković]] @[[Korisnik:Duma|Duma]] @[[Korisnik:Ekvatarina|Ekvatarina]] @[[Korisnik:Stefanguzvica|Stefanguzvica]] (ispričavam se ukoliko sam nekoga zaboravio taggirati) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 18. aprila 2026. u 18:33 (CEST) :@[[Korisnik:Alalch E.|Alalch E.]], krivi ping! – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 18. aprila 2026. u 18:36 (CEST) :Vrlo važna smjernica, ali bih je želeo detaljno pregledati. Javim se za jednu sedmicu otprilike i predložio bih da i ovo produžimo na 14 dana. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 19. aprila 2026. u 03:25 (CEST) Ja sam u drugim stvarima i ne stignem detaljno gledati, ali koliko sam letimično vidio, sve zvuči normalno. - [[Korisnik:Ante Vranković|Ante Vranković]] ([[Razgovor s korisnikom:Ante Vranković|razgovor]]) 19. aprila 2026. u 16:25 (CEST) :Napomena: Ovo treba biti pravilo kad ga budemo usvojili. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. aprila 2026. u 14:17 (CEST) ::Ovo pravilo neću detaljno lektorirati (jer je obimno), ali ću promeniti neke suštinske stvari u konsultaciji s tvorcem. Takođe ću ispraviti poneke tipografske greške na koje usputno naiđem. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. aprila 2026. u 18:41 (CEST) :::Ostalo je još pitanje statusne zaštite da se riješi (jer mi imamo i zaštitu do patrolerskog statusa, pa to treba također navesti). – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 24. aprila 2026. u 18:36 (CEST) ::::Mislim da je to to. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 25. aprila 2026. u 02:32 (CEST) :::::Završio sam pregled celog pravila. '''Podržavam''' uvođenje u ovom obliku. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 25. aprila 2026. u 16:17 (CEST) ::::::Pre nego ovo uvedemo, trebalo bi napraviti šablon "Zaštićena stranica", i implementirati ga tamo gde treba. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 25. aprila 2026. u 23:44 (CEST) :::::::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Možeš li ti napraviti to (Protection padlock), a ja da ih dodam na stranice? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 20:56 (CEST) ::::::::Bit će urađeno. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 22:14 (CEST) :::::::::Tooooooo legendo – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 22:30 (CEST) Pregledao i '''podržavam''' uvođenje smernice. [[Korisnik:Stefanguzvica|Stefanguzvica]] ([[Razgovor s korisnikom:Stefanguzvica|razgovor]]) 25. aprila 2026. u 17:41 (CEST) :Kako se bližimo kraju stranice, prečice postaju prava ''alfabet supa''. Mislim da se treba ograničiti na manji broj lako pamtljivih prečica. Volio bih da se možda uvede i wiki žargon ''zasoljavanje'' (stranice) kod zaštite od izrade ([[:en:WP:SALT]]; od [[:en:Salting the earth]]: ''zasoljavanje tla''). – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 28. aprila 2026. u 07:27 (CEST) ::Saglasan sam da se treba smanjiti broj prečica. Što se zasoljavanja tiče, nisam za to. Mislim da se taj žargon vrlo retko koristi na enwiki, a kamoli kod nas. Pritom je malo nezgodan. Kod nas se obično kaže i "sprečavanje [izrade]", dok se zaštita generalno kaže i "zaključavanje". Pada mi na pamet ideja da je naslov "zapečaćen" (umesto "zasoljen"). Taj mi termin više ima smisla, ali ne bih kovao termine dok ne postoji realna upotreba. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 28. aprila 2026. u 10:46 (CEST) :::Prečice smanjujte kako vam drago, ja sam to nabacivao onako, vodeći se osjećajem, vi to uredite kako vam spada. Što se tiče alternativnog izraza, dogovorite se kako vam odgovara. "Soljenje zemlje" kao termin postoji u našoj literaturi, čisto kao napomena. Koliko je učestao... ''not sure''... – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 28. aprila 2026. u 13:22 (CEST) ::::Već su prošle 2 sedmice od početka rasprave. Nema smisla dalje čekati ako postoji konsenzus za usvajanje. Šablone i ostale tehnikalije ćemo rešiti usput. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 3. maja 2026. u 21:47 (CEST) == Dve dopune == === Dopuna pravila o brzom brisanju === U '''[[Korisnik:Aca/igralište3|svom igralištu]]''' napisao sam dopunu pravila o [[Wikipedija:Brzo brisanje|brzom brisanju]]. Dopuna se odnosi na članke generirane umjetnom inteligencijom. Slobodno ostavite svoje mišljenje o prijedlogu ovdje. Rasprava traje jednu sedmicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 20:13 (CEST) :Mi smo Wikipedija, odnosno enciklopedija. Umjetna inteligencija je u najmanju ruku sporna, u najgorem slučaju glupa i ''tailora'' korisnikov zahtjev. Mislim da treba tu biti jasan i glasan - svaki tekst za koji se utvrdi da je nastao uz pomoć AI-ja ili za koji se, temeljem pregleda preko dostupnih alata, utvrdi s visokom vjerojatnošću da je nastao AI-jem ide na brzo brisanje ili se uklanja. Takav nam tekst apsolutno ne treba i jedinu soluciju koju vidim ovdje je da se to piše ponovo; ostalo nema smisla. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 27. aprila 2026. u 04:31 (CEST) ::Upravo to ovo regulira. :) – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 27. aprila 2026. u 22:10 (CEST) :Čini mi se dobrom nadopunom KBB, bar za početak. Jedino bih "{{!xt|izmijenio}}" izmijenio u "{{xt|redigirao}}". Bilo bi dobro imati i podrobniji vodič za prepoznavanje teksta generiranog umjetnom inteligencijom ([[:en:Wikipedia:Signs of AI writing]]), ali o tom potom. Samo bih napomenuo da se na dostupne alate ne bi trebalo oslanjati bez opreza, s obzirom na to da Wikipedija čini značajan dio tekstualne građe na kojoj se LLM-ovi treniraju. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 27. aprila 2026. u 22:55 (CEST) ::Urađeno, zahvaljujem. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 28. aprila 2026. u 02:29 (CEST) :::Ovo ću zatvoriti tokom večeri, ako nema dodatnih sugestija. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 3. maja 2026. u 21:41 (CEST) === Dopuna smjernice o prijenosu === S obzirom na postojeće stanje u pogledu infokutija, predložio bih usvajanje '''moratorija na izradu novih infokutija'''. Konkretno, predlažem sljedeću dopunu smjernice o [[WP:PRIJENOS|prijenosu sadržaja]] (odjeljak {{section link|Wikipedija:Prijenos sadržaja s drugih Wikipedija#Šabloni|nopage=y}}): {{izdvojeni citat komentara|Prenošenje novih infokutija sa susednih projekata trenutno se ''ne preporučuje''. Nove infokutije koje su duplikati postojećih bit će [[Wikipedija:Brzo brisanje|izbrisane po kratkom postupku]]. Prije nego što se odlučite za prijenos, obratite se zajednici na [[Wikipedija:Pijaca|Pijaci]] ili kontaktirajte s administratorima.}} Imate li još neki dodatak? Šta mislite o ovome? Rasprava traje jednu sedmicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 20:29 (CEST) :Smjernica treba ostati što je više moguće generalna (ne odnositi se na neki specifičan skup šablona) i treba ostati smjernicom (predložena nadopuna zvuči kao strogo pravilo s apsolutnim posljedicama). Postojeće su infokutije u velikoj mjeri tehnički i infrastrukturno zastarjele i rudimentarne. Izrada 'duplikata' može biti sasvim opravdana ako se priprema kao moguća zamjena, a mnogo odstupa od trenutačnog rješenja. Mislim da bi postojeću smjernicu mogli nadopuniti nekakvom uputom kada započimati nove (na temelju prenesenog koda) te kada prilagođavati postojeće šablone (i gdje, i.e. /igralište), te kako izvršiti njihovu implementaciju. Ako ćemo ih već upućivati na Pijacu, npr. kao mjesto prijedloga ili zahtjeva za novim šablonima, prilagodbama postojećih šablona, ili usvajanju već izrađenih rješenja, možemo ih upućivati na odgovarajući odjeljak Pijace i.e. [[WP:P/TEH]]. Što se tiče nepridržavanja smjernice, na samom kraju drugog pasusa (u sadašnjoj verziji teksta) može se dodati upozorenje koje će reći što se događa s dupliciranim šablonima. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 21:35 (CEST) ::Pa ne zvuči uopšte kao strogo pravilo xD ("ne preporučuje se" umesto "zabranjeno je"). Takođe s obzirom na situaciju i činjenicu da su infokutije najveći gorući problem, mislim da je specificiranje ovoga mnogo važno umesto da guramo stvari u generalizovani kalup. Saglasan sam da koristimo /TEH, i saglasan sam za izradu nekih vrsta uputa, to je dobra ideja. Ipak mislim da treba da ograničimo prenos novih infokutija na minimum. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 21:42 (CEST) :::Najrelevantniji dio predloženog teksta (druga i treća rečenica) zvuči kao da se radi o strogom pravilu s apsolutnim posljedicama za svako postupanje mimo njega, dok prva rečenica to predstavlja samo kao načelnu preporuku - tekst je unutrašnje nekoherentan. Infokutije su trenutačno problematično područje, ali smjernica bi trebala biti dugoročno održiva, a ne oblikovana isključivo kao reakcija na sadašnje stanje. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 22:11 (CEST) ::::Aight, daj da vidimo tvoj predlog. :) – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 22:21 (CEST) :::::Možda ne treba dopunjavati smjernicu s privremenim pravilom, '''ali''' definitivno nam treba moratorij da se ne stvaraju novi problemi dok se ova situacija ne riješi. Mislim da se moratorij može dogovoriti ovdje neformalno, bez da se unosi išta u pravila, ali sam prijedlog - u formi u kojoj jest trenutno - podržavam. Previše problema imamo sada jer ranije nije bilo ovakve regulacije. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 27. aprila 2026. u 04:28 (CEST) ::::::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]], [[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: U '''[[Korisnik:Aca/igralište3|svom igralištu]]''' pripremio sam dopunu smjernice o prijenosu. Trudio sam se da je uobličim u skladu s iznesenim sugestijama. Možete pogledati i dati svoje mišljenje. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 3. maja 2026. u 21:39 (CEST) ::::::Takođe ću produžiti ovo na još jednu sedmicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 3. maja 2026. u 21:40 (CEST) fizthlhgf5oioamxt94b1upant4gut4 42587312 42587214 2026-05-03T23:47:35Z Edgar Allan Poe 29250 /* Dopuna smjernice o prijenosu */ odgovor 42587312 wikitext text/x-wiki {{pijaca}} == [[Wikipedija:Nulta tolerancija]] == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje stranice [[Wikipedija:Nulta tolerancija]] za pravilo Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 30. juna 2025. u 00:38 (CEST)|Usvojeno}} Predlažem usvajanje ove stranice kao službenog pravila Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku. Izvorni tekst preuzet je sa Wikipedija na srpskom i engleskom jeziku, prilagođen, dorađen i dopunjen. Unapred zahvalan na sugestijama i komentarima. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. juna 2025. u 23:58 (CEST) ::{{za}} – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 23. juna 2025. u 00:06 (CEST) ::{{za}} - Prebaci '''[[Wikipedija:Pijaca/Pravila i smjernice|ovdje]]''', zato smo ti o napravili – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. juna 2025. u 14:16 (CEST) :@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Ae prebaci ako možeš. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. juna 2025. u 19:04 (CEST) ::@[[Korisnik:Aca|Aca]]: A ti ne možeš jer? :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. juna 2025. u 19:18 (CEST) :::Nmg. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. juna 2025. u 19:40 (CEST) ::::@[[Korisnik:Aca|Aca]]: Prebaci na ispravno mjesto *facepalm* – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 24. juna 2025. u 02:52 (CEST) {{komentar}} Valjda OK. --[[Korisnik:نوفاك اتشمان|نوفاك اتشمان]] ([[Razgovor s korisnikom:نوفاك اتشمان|razgovor]]) 23. juna 2025. u 10:52 (CEST) {{podnožje rasprave}} == Navođenje države rođenja u sportskim člancima == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave, ne postoji jasan konsenzus oko promjena sadašnje prakse, tako da aktualna praksa koja korisnicima daje slobodu izbora oko zastavica te praksa navođenja mjesta rođenja ostaju nepromijenjene. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 1. augusta 2025. u 16:52 (CEST)|Nije usvojeno}} [[Zvonko Petričević|Trenutna praksa]] u sportskim člancima jeste da se pored mesta rođenja sportiste navede savremena država rođenja. Međutim, ova praksa je anahronistička i dovodi do toga da korisnici stavljaju zastave savremenih država za razdoblje od pre 100 ili 200 godina! Mislim da je svima jasno koliko je to pogrešno i da nijedna Wikipedije na neguje ovakvu praksu. Predlažem standardizaciju sledećeg formata, kao što je praksa na [[:en:Nikola Tesla|drugim projektima]]: * <nowiki>[[MESTO ROĐENJA]], [...], [[TADAŠNJA DRŽAVA]] (danas [[DANAŠNJA DRŽAVA]])</nowiki> Usputno bih predlažio da se upotreba zastavica izbegne, radi pristupačnosti, prema [[:en:MOS:INFOBOXFLAG|MOS:INFOBOXFLAG]]. Zastavice ograničiti samo na deo infokutije gde se navodi da je osoba dio reprezentacije države (poput dela s medaljama), radi jasnoće. Preterana upotreba ikonica deluje detinjastvo, neozbiljno, odudara od enciklopedijskog diskursa i nije pristupačna. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 03:43 (CEST) :Prvo, o pitanju zastavica raspravljali smo već pred neko vrijeme i zaključeno je da se njihova upotreba dopušta po potrebi urednika. Nitko ne prisiljava korisnike da ih koriste, ali nema nikakvih ograničenja u njihovom korištenju i to je usvojeno kao takvo, a i utječe na korisničko pravo da uređuje tekst po vlastitoj želji. Nećemo svako dva mjeseca raspravljati o jednoj te istoj stvari. :Što se tiče navođenja država. Ova je rasprava na ovoj Wiki pokrenuta jako davno i tokom godina je iskristalizirana praksa koja je sada, a to je da se navodi suvremena država. Iznimke za to su, naravno, antičke ličnosti i neke srednjovjekovne ličnosti, s obzirom da u tim situacijama postoji dovoljno specifičnih elemenata da opravdavaju iznimke. Međutim, kod "modenih" ličnosti zaključeno je da se ide s ovom praksom, a neki od argumenata (kojih se ovako odokativno sjećam) bili su: :# Korisniku je važnije znati gdje se određeno mjesto nalazi danas, nego gdje se nalazilo neke random godine iz 16. stoljeća; :# Korištenje tadašnjih država može dovesti do zabune za mjesta koja su nekada pripadala jednoj, a danas drugoj suvrenoj državi (obje koje postoje danas); :# Korištenje sadašnjih država lakše je bilo uskladiti s korištenjem zastavica u šablonima; :# Korištenje tadašnjih država vuklo je za sobom i korištenje tadašnjih imena gradova (jer isti su se često mijenjali), što je (a) otežavalo rad korisnicima jer ih je "prisiljavalo" na dodatan rad i (b) stvaralo potencijalne probleme oko ujednačenosti. :# Korištenje sadašnjih država jednostavno je lakše. :Vjerojatno je tu bilo još argumenata, ali ovih se mogu sjetiti. Ja osobno nemam problem ni s jednom ni s drugom praksom, ali prije nego se provede promjena aktualne prakse, treba dati odgovore na sljedeća pitanja: :# Uzimajući u obzir činjenicu da su zastavice usvojene kao standardni dio uređivačke politike, odnosno sloboda korisnika da ih koristi ili ne, kako će se riješiti potencijalni problem stvarnog šarenila koje može nastati kada na 3 različite članka o osobama rođenima u Beču budemo imali potencijalno tri različite zastave? :# Kako će se riješiti problem s imenima gradova? Što ako korisnik jednostavno ne želi istražiti kako se grad zvao u tom nekom periodu pa se desi ogromna neusklađenost da imamo, recimo, Ploče, SFRJ, a ne Kardeljevo? Ili Volgograd, SSSR, a ne Staljingrad? :# Konkretan problem: [[Joseph Conrad]] rođen je u današnjem [[Berdičiv]]u ([[Ukrajina]]). To je mjesto rada bilo pod [[Rusko Carstvo|Ruskim Carstvom]], iako je ranije bilo dio [[Poljsko-Litvanska Unija|Poljsko-Litvanske Unije]]. Uz to, ranije je grad imao ime [[Berdyczów]]. Mi o tom mjestu konkretan članak nemamo. Koliko će čitatelji biti zbunjeni kada dođu na članak o Conradu ili o nekom tko je tamo rođen prije [[1793.]] godine (ili je umro prije te godine). Kako ova praksa olakšava to čitatelju? :# Dogodit će se da će more članaka za isto mjesto imati različite temeljne podatke upravo zbog toga. Kako će se to riješiti po pitanju usklađenosti i slično? :Toliko za sada. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 04:05 (CEST) ::Prvo pitanje, ne vidim problem. Ako su osobe rođene u različitim periodima, treba koristiti različite zastave. Nema mi smisla koristiti zastavu Republike Srbije pored grada Beograda u vreme Kraljevine Jugoslavije. Drugo pitanje, treba koristiti istorijska imena gradova kad god je to moguće. Nije velika greška i da stoji moderni naziv grada, ali radi preciznosti navesti ''name of the birthplace at the time of birth'' ([[:en:Template:Infobox person|Template:Infobox person]]). Treće pitanje, treba "Berdičev, Kijevska gubernija, Rusko Carstvo (danas Ukrajina)". Koristimo ruske oblike toponima tu, koji su bili u upotrebi tad. Četvrto pitanje, to je okej, dokle god je činjenično tačno. Trenutna praksa nije činjenično tačna (anahronična je). Ideja je da se navede tadašnja država rođenja, pa onda moderna država, a ne obrnuto. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 04:28 (CEST) ::Nadalje, praksa sa zastavicama je pogrešna. Zastava države ne treba da stoji uz grad, nego uz državu. Ovo mi nema smisla. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 04:32 (CEST) :::O pitanju zastavica smo samo govorili u navigacijskim kutijama, ne i u infokutijama. Ovo pitanje je daleko od standardiziranog. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 04:33 (CEST) ::::# Znači, kad su moderne zastavice u pitanju, onda su one djetinjaste i neozbiljne i nepristupačne, a kada treba napusati regionalne zastave iz 17. stoljeća, onda je okej? :P To mi se ne čini fer, kako kaže Wanda. :P ::::# Okej, ali ja sam korisnik X i napišem [[Volgograd]], [[Sovjetski Savez]]. To je pogrešno. Taj se grad tada nije tako zvao. I to je veća greška nego da stoji [[Volgograd]], [[Rusija]] za nekog rođenog u [[Staljingrad]]u, [[SSSR]]. Tko će to kontrolirati? Ovo je čisto praktično pitanje jer je iskustvo pokazalo da urednici idu za rješenjima koja su... lakša. ::::# Nisi odgovorio na pitanje kako to olakšava čitatelju? Okej je što će pisati, ali kako to olakšava čitatelju razumijevanje što se događalo s tim Berdičevim? ::::# Otkud teza da se radi o anahroničnoj praksi? Činjenica je da je Joseph Conrad rođen u Berdičevu u današnjoj Ukrajini, a koji je tada bio dio Ruskog Carstva. Što je tu pogrešno i anakronično? Dapače, [[Volgograd]], [[SSSR]] je anakronizam. Ovo nije. ::::Praksa sa zastavicama, kako je rečeno, nije pogrešna jer je ostavljena na volju autoru. To je osnovni postulat projekta i nećemo ići u smjeru zabrane autorima da koriste alate ove enciklopedije kako žele. Nitko im ne nameće, ali ako je kao autor želim staviti zastavici, to će mi biti i omogućeno jer se na tom načelu zasniva funkcioniranje ovog projekta - normirati samo ono što je nužno, a ostalo je na slobodi autora. I to je standard, štogod ti rekao. Navigacijske kutije su više sistemska stvar od samih infokutija, koje su više sadržajne nego sistemske, a ako u navboxovima ne normiramo, koje su sistemskije, onda u infoboxovima tek ne normiramo jer je to na slobodi autoru. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 04:49 (CEST) :::::Nigde i nikada nisam rekao da su zastave okej, čitaj opet. Mašiš poentu. Trenutno stoji da Zvonko Petričević rođen u Prizrenu, Kosovo, a pored toga stoji zastava Republike Kosovo! Kako može biti rođen u Republici Kosovo, ako ona tad nije ni postojala! Znači, ne zanima me da l’ je mesto menjalo ime 100 puta ili 5 puta. Imamo ozbiljnu faktualnu grešku. Nigde se ne spominje da je rođen na „teoritoriji današnjeg Kosova” ili „današnje Ukrajine”, nego se iznosi kratko i jasno „Kosovo”, uz link ka Republiku Kosovo, što nema veze s vezom. Ne može neko u 1930. biti rođen u Ruskoj Federaciji, ako ta država tada nije postojala. To je greška i anahronizam. Nas ne interesuje šta se događalo s naseljem. Ovo je prosti identifikacijski podatak koji stoji u ličnoj karti ili pasošu. Znači treba da prati činjenično stanje, a ne ono što je „lepo za čitatelje”. Ako su urednici za zastavice, treba i njihovo korištenje regulirati. Ne može ovako da zastavica države stoji ispred grada. Grad ima grb, a država ima zastavu. Ne treba mešati babe i žabe. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 05:15 (CEST) ::::::Pa da, na njegovoj bi osobnoj karti danas pisalo da je rođen u mjestu Prizreni, Kosovo. Meni na osobnoj piše država koja je danas, ne država koja je bila. Isto tako i u pasošu. A to piše i u članku: Rođen je tu, a ispod jasno piše {{small|(tada {{flag|Kraljevina Jugoslavija}})}}. Tako da je prilično jasno da je u trenutku rođenja to bila ta država, a da je danas ova. Mislim da je to svakome jasno. To nije anakronizam, a opet - [[Volgograd]], [[SSSR]] jest. ::::::Što se tiče zastavica, ponavljam: normirati samo ono što je nužno, a ostalo je na slobodi autora. I to je standard, štogod ti rekao. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 05:47 (CEST) :::::::Ne zanima me šta bi pisalo danas. To je upravo anahronistički pristup koji zagovaraš. Čitatelje prvensveno interesuje u kojoj državi je ''tada'' rođena osoba, a ne savremena zemlja koja obuhvata tu teritoriju. Takav pristup može samo podgrejati nacionalističke rasprave i nepotrebna prisvajanja, pogotovo kada koristimo zastave sadašnih država pored starih mesta rođenja – što nema smisla i faktualno je pogrešno! Predlažem da zastavice uniformiramo u sledećem formatu: :::::::* <nowiki>[[MESTO ROĐENJA]], {{zas|TADAŠNJA DRŽAVA}} (danas {{zas|DANAŠNJA DRŽAVA}})</nowiki> :::::::Na taj način se zastave nalaze tačno ispred naziva države, gde bi trebale biti, a urednicima se daje pravo da se igraju bojanki, ako žele. Time imamo smislen i faktualan ''layout''. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 12:58 (CEST) ::::::::"Čitatelje prvensveno interesuje u kojoj državi je tada rođena osoba" - tu su informaciju i dobili, no. Vrlo jasno. Plus, ti... si ispitao sve čitatelje pa znaš što ih prvenstveno zanima? "Takav pristup može samo podgrejati nacionalističke rasprave i nepotrebna prisvajanja, pogotovo kada koristimo zastave sadašnih država pored starih mesta rođenja – što nema smisla i faktualno je pogrešno!" - ova rečenica nema apsolutno nikakvog smisla. Što je Joseph Conrad bio ukrajinski pisac? Ili će netko pomisliti da je bio ukrajinski pisac jer kraj Berdičeva piše Ukrajina, a ne Rusko Carstvo? Pa će misliti da je pisac iz Rusko Carstva? Conrad i drug Gogolj ruku pod ruku? :D O anakronizmima sam sve rekao. ::::::::Što se tiče lokacije zastave, format sa zastavicom nakon grada je nezgrapan i može stvoriti probleme s prelamanjem teksta. Zato nisam pobornik istoga. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 13:13 (CEST) :::::::::Nisi razumeo moj argument. Zastava treba da stoji pored države, a ne pored grada. To je naprosto prisvajanje. Mislim da je prelamanje teksta mnogo manji problem – problem pristupačnosti – umesto problema (činjenične) tačnosti. Možemo poraditi na tome da se to prelamanje ispravno prikaže, ne bi trebalo biti teško. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 12:41 (CEST) ::::::::::Mislim da je tu potpuno jasno na što se odnosi. Uostalom, pogledaj [https://en.wikipedia.org/wiki/Córdoba,_Spain ovdje], Twin Cities. Jasno je na što se odnosi. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 13:41 (CEST) :::::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Pa upravo taj članak pokazuje da grad može imati zastavu različitu od zastave države, no? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 13:51 (CEST) ::::::::::::Ha? Govorim da i en.wiki ima format [ZASTAVA], (grad), {država}? – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 13:53 (CEST) :::::::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Aha, sad vidim na što misliš. Da, taj format se ponekad koristi za gradove pobratime, jer referiramo na moderne gradove. Ipak, generalna je smernica na enwikiju da se takve zastave eventualno uklone, što će se dogoditi u doglednoj budućnosti. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 14:08 (CEST) ::::::::::::::O tom, po tom, onda. Meni je to, rekao sam, pretjerano zadiranje u tekst kao takav i urednička prava i mislim da je to okej. Nitko ih ne mora koristiti, ali ako hoće - to je sasvim u redu i tako treba i ostati. Ako bude nekih tektonskih promjena - ''we'll cross that bridge when we get there''. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 14:10 (CEST) :::::::::::::::To je onda okej, ali možemo li barem ciljati na to da zastavice idu uz državu u infokutijama? :) Naveo si ipak primer da i gradovi mogu imati svoju zastavu, pa bi upotreba državne zastave za grad bila malo – zbunjujuća. Gradovi pobratimi mogu ostati opšti izuzetak od tog pravila, s obzirom da je reč o prozi, i da ne želimo baš zastavicu usred proznog teksta. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 14:17 (CEST) :::::::::::::::Dakle, format sa zastavom bi bio: :::::::::::::::* <nowiki>[[MESTO ROĐENJA]], {{zastava|DRŽAVA}}</nowiki> :::::::::::::::– [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 14:21 (CEST) ::::::::::::::::Ne vidim zašto mijenjati nešto što stoji godinama, na što su i čitatelji i urednici navikli, što je praktičnija solucija i što se koristi i na drugim Wikipedijama. Ne vjerujem da će itko kad pogleda {{flagicon|SRB}} [[Beograd]], [[Srbija]] ili {{flagicon|SAD}} [[New York]], [[SAD]] misliti da su {{flagicon|SRB}} i {{flagicon|SAD}} zastave Beograda, dosnosno New Yorka, a ne Srbije, odnosno SAD-a. Ne potcjenjuj naše čitatelje toliko! :P – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 14:27 (CEST) {{podnožje rasprave}} [[Kategorija:Prijedlozi pravila i smjernica Wikipedije|*]] == Agitiranje == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje smjernice kako je predložena i korigirana te ista stupa na snagu od danas. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 10. marta 2026. u 16:42 (CET)|Usvojeno}} Dragi kolege, na [[Korisnik:Edgar Allan Poe/Gradovi i jedinice|ovom se mjestu]] nalazi prijedlog lokalizirane smjernice o agitiranju. Kao i dosad, to je u najvećoj mjeri prijevod s engleske Wikipedije uz neke dodatke koji su specifični za okolnosti naše sredine. Molim kolege da pregledaju tekst, predlože ili izvrše izmjene koje smatraju nužnima (ovo je, kao i ranije, radna verzija) pa da usvojimo i ovu smjernicu za ubuduće, s obzirom da se radi o bitnom skupu normi koji će omogućiti normalnije i sigurnije uređivanje te popuniti neke praznine koje imamo. Proces traje '''sedam dana''' (dakle do '''10. marta''' u '''00:00'''), ali se po potrebi može produžiti i i nakon toga. Sve su izmjene i komentari dobrodošli! :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 2. marta 2026. u 05:11 (CET) === Komentari === Sukladno ranijoj praksi, obavještavam sve korisnike koji su aktivni u posljednje vrijeme: @[[Korisnik:Aca|Aca]] @[[Korisnik:Vipz|Vipz]] @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] @[[Korisnik:Mladifilozof|Mladifilozof]] @[[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]]@ [[Korisnik:Vitek|Vitek]] @[[Korisnik:Slashslasher|Slashslasher]] @[[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] @[[Korisnik:OC Ripper|OC Ripper]] @[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] @[[Korisnik:Alekol|Alekol]] @[[Korisnik:Deni|Deni]] @[[Korisnik:Alalch Emis|Alalch Emis]] @[[Korisnik:Maria Sieglinda von Nudeldorf|Maria Sieglinda von Nudeldorf]] @[[Korisnik:MirkoS18|MirkoS18]] @[[Korisnik:Belirac|Belirac]] @[[Korisnik:Argo|Argo]] @[[Korisnik:ImStevan|ImStevan]] @[[Korisnik:Ante Vranković|Ante Vranković]] @[[Korisnik:Duma|Duma]] @[[Korisnik:Ekvatarina|Ekvatarina]] (ispričavam se ukoliko sam nekoga zaboravio taggirati) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 2. marta 2026. u 05:21 (CET) :Temeljno sam pregledao i lektorirao tekst te dodao neka pojašnjenja. Mislim da je vrlo važno da imamo ovo usvojeno kao smernicu. Napraviću dodatnu infrastrukturu (šablone) koja će pomoći u provedbi. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 5. marta 2026. u 21:36 (CET) ::Izrađeni su sledeći šabloni: {{tls|Pod agitacijom}}, {{tls|Uk-agitiranje}} i {{tl|Nije glasanje}}. Ti šabloni sada su uključeni u sastav smernice (u odeljku Reakcija na agitiranje), uz kratak prateći opis. Mislim da je sada smernica manje-više kompletna. U skladu s tim, ostavljam i formalno '''za''' usvajanje predloga smernice. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 6. marta 2026. u 22:10 (CET) :::::{{za}} Pročitao sam smjernicu i da, podržavam prijedlog. Ima nekih sitnih rđa: "mesno čaraparstvo" mi zvuči čudno po našem. – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 10. marta 2026. u 13:07 (CET) {{podnožje rasprave}} == Wikipedija:Nacrti – prijedlog nove smjernice == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje objedinjene smjernice. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 02:47 (CEST)|Usvojeno}} Na stranici '''[[Nacrt:Wikipedija:Nacrti]]''' izradio sam prijedlog nove smjernice o nacrtima. Tekst je normativnog karaktera i većinom je preuzet sa Wikipedije na engleskom jeziku uz lokalna prilagođavanja i lične ideje. Sve sugestije za poboljšanje su dobrodošle. Unapred zahvalan na mišljenjima. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 12. aprila 2026. u 22:42 (CEST) :Većinom sjajno, super prevedeno i smisleno, ono što bih problematizirao, kao pitanja, jesu sljedeće stvari: :# "članak je o budućem događaju, djelu ili sličnoj temi koja još nije stekla dovoljnu pokrivenost u nezavisnim pouzdanim izvorima, ali razumno se smatra da će je steći u skoroj budućnosti" - kako će se provjeriti taj ''razumni'' dio? Wikipedija ne bi trebala biti kristalna kugla, tako da mi ne možemo predvidjeti hoće li nešto buduće biti relevantno u nekom trenutku. Za pretpostaviti je da će sljedeće SP u nogometu ili novi roman nekog nobelovca biti značajan, tu nema nekog spora, ali hoće li prvo izdanje nekog kulturnog festivala u nekom selu biti značajno.. pa to mi ne možemo pretpostavljati, zar ne? Kako to unaprijed znati? :# "članak je o živoj osobi koja još nije stekla dovoljnu pokrivenost u nezavisnim pouzdanim izvorima, ali sadrži barem jedan takav izvor i razumno se smatra da će dovoljnu pokrivenost steći u skoroj budućnosti" - isto kao i gore; stvar je da značaj mora postojati ''sada'', a ne u budućnosti. Ako će značaj postojati tek u budućnosti, onda se u budućnosti treba o tome raspravljati. Nacrti, po mojoj interpretaciji, ne bi smjeli biti tu da se provode eksperimenti sa značajem, već da se članci koji su okej po općim pravilima dotjeraju. Sukladno, ja bih ove dvije odredbe potpuno brisao jer se krše s ostalim normama projekta. :# "teksta generiranog umjetnom inteligencijom" - ovo bih isto izbacio; članak generiran AI-jem treba brisati i započeti iznova. :# "Nacrt koji nije imao suštinsku izmjenu najmanje šest mjeseci može biti izbrisan ili označen za brzo brisanje kao napušten." - iz iskustva rada na Wiki, ovo je predug rok. Korisnik koji želi urediti članak uređivat će ga u kratkom roku, a neće čekati šest mjeseci da učini ikakvu suštinsku izmjenu. To naprosto nije ''prirodno''. Mislim da se ovaj rok treba skratiti na mjesec ili dva, ''osim'' u slučaju kada urednik eksplicitno navede da neće moći uređivati članak neko vrijeme i traži malo dulji rok, koji onda treba odobriti. Ali ako zainteresirani korisnik u mjesec dana ne pokaže baš nikakvu volju za uređivanjem niti se u tom pogledu objasni, mislim da je onda ''razumno'' pretpostaviti da ni neće. Mi smo mala zajednica i nema potrebe za ovako dugim rokovima; ako se stanje promijeni, lako to mijenjamo. :# "Prije brisanja ili postavljanja šablona {{tl|Brzo brisanje}} trebalo bi obavijestiti tvorca nacrta." - čemu? Već je obaviješten o nacrtu. U toj obavijesti ("obavijestiti tvorca članka i/ili njegove glavne urednike ili urednice") treba navesti i ovaj tok te uputiti korisnika da, ako smatra da u navedenom roku neće moći izvršiti suštinske izmjene, to navede i zamoli za produljenje roka. Korisnik kojemu je u interesu objaviti članak mora biti proaktivan u tome, ne bismo mi trebali starati o tome. :# "Pri premještanju nacrta u glavni imenski prostor, preusmjerenje u pravilu treba ostaviti. Takvo preusmjerenje može pomoći drugima da pronađu prethodni naziv nacrta." - why? Djeluje kao nepotrebno preusmjeravanje, pogotovo ako se nacrt suštinski mijenja u procesu izmjena. :Ovo samo po sebi nisu loše stvari, ali su stvari koje treba razraditi ili oko kojih treba postići argumentirani konsenzus pa bih to volio raspraviti! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 04:27 (CEST) ::Vrlo dobre teme za diskusiju. Što se prve tačke tiče, saglasan sam da treba konkretizirati. Ova smernica treba se odnositi na serijske događaje i djela iz serije – upravo primjeri koje si naveo. Novi seoski kulturni festivali tu baš i ne idu. Ako imaš ideje, preciziraj smernicu. Druga tačka, pošto se nacrti ne indeksiraju, problemi sa značajem nisu toliko ozbiljni/važni. Stoga, i minimalne naznake značaja mogu biti dovoljne za nacrt. Za žive osobe, poput pevača, gde nam je važno postojanje studijskog albuma, izrada nacrta pre nego što osoba izda takav album – mislim da to treba da bude realna opcija. Neki kriteriji značaja su nam izrazito rigorozni i nacrt može biti prvi „stepenik” dok tema ne stekne dovoljnu značajnost da postane punovažni članak. Minimalni kriterijum bio bi postojanje bar jednog pouzdanog izvora, kako se stranica ne bi izbrisala kao „Biografija žive osobe bez izvora”. Treća tačka, mašinski prevod i AI-generisan tekst stvari su koje su popravljive. Pritom, ovaj potonji nedostatak zapravo je lakši za otkanjanje. Ovo su očigledni problemi sa stilom stranice i mislim da treba da postoji mogućnost da idu u nacrt i budu spaseni, ako je to moguće. AI-generisan tekst ne smatra se kršenjem autorskih prava, pa brisanje nije obaveza. Četvrta tačka, na enwikiju postoji rok od 6 meseci. Mislim da mi tu ne bismo trebali ići sa kraćim rokom, upravo jer smo manji projekat. Ovakav rok je dosta fleksibilan i mislim da bismo ga trebali zadržati. Srpska Vikipedija takođe ima isti rok. Rok je vjerovatno ostavljen da bude duži upravo zbog otklanjanja tih problema sa značajnošću, gde tema može posle nekoliko meseci ispuniti sve enciklopedijske kriterije. Što se pete tačke tiče, mislim da bi bilo lepo obavestiti tvorca neposredno pre brisanja, kako bi se videlo da li je i dalje možda zainteresovan za rad na nacrtu. Kažem, nacrti su radne stranice zajednice i ne moraju nužno biti brzo prebačeni u glavni imenski prostor. Nekada korisnik može zaboraviti na rok ili na nacrt, pa je obaveštenje u tok pogledu korisno. Šesto, što se tiče preusmerenja, ono je korisno i kako bi se vodila evidencija o premeštanjima iz nacrta u GIP. Budući da se nacrti ne indeksiraju, ovakva preusmerenja ne jedu leba, a korisna su da bi linkovanje kasnije funkcionisalo i da bi navigacija bila prirodna. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 05:11 (CEST) :::Pravila i smjernice trebale bi održavati realnost projekta, kao takvog, sukladno čemu ih je nužno prilagoditi. Rokovi na en.wiki su takvi jer je sustav kao takav održiv i jer je vjerojatnost da će više ljudi kroz duži period raditi na tome veća. Kod nas te vjerojatnosti nema. Broj korisnika koju su aktivno željeli raditi na lošem članku kod nas je iznimno malen (Brada kao nedavni primjer), dok je broj onih koji odustaju ogroman (isto nedavni primjer, onaj Thompsonov koncert, iako sreća po nas da je taj lik odustao, ali ''point remains''), tako da naša pravila treba prilagoditi tome. E sad: :::# Ja osobno ne znam kako bih to preformulirao, ali moja je logika sljedeća: Ako je prva dodjela Oscara relevantna onda će i 201. biti relevantna; tu ne treba govoriti o nacrtu kao zaštitniku potencijalno značajne teme koja trenutno nije značajna. 201. dodjela Oscara bit će značajna, tu je samo pitanje je li prerano o njoj pisati, ali to je praktični razlog. S druge strane, ako prvo izdanje Kobasicijade u Klenovcima nije relevantno, onda neće biti ni 201., osim ako se ono ''ex post facto'' ne istakne po nečemu. Unaprijed neće, dakle ni ovdje nacrt ne treba biti "čuvar" potencijalnog značaja. Ako netko od kolega ima način kako to bolje formulirati, meni je to okej, ako ne - onda ovo treba brisati... osim ako ti nemaš neki konkretan primjer kada bi se ovo pravilo primijenilo? :::# Indeksiranje je irelevantno, davanje nekome roka od 6 mjeseci da uspije je još manje enciklopedijski. Uzmi primjer muzičara. Susan Boyle postala je relevantna i prije izdanja prvog albuma. Isto bih tako rekao da je i Jakov Jozinović trenutno enciklopedijski relevantan, iako lik ima jedan singl, ali udovoljava ostalim kriterijima i javno je eksponiran. S druge strane, hrpa izvođaća s Dore, recimo, nije enciklopedijski relevantna, neovisno o tome što imaju pjesme i nastup na Dori i/ili izdan album. [[WP:NIJE#Wikipedija nije kristalna kugla|Wikipedija nije kristalna kugla]], tako da u tom pogledu ne treba koristiti Wikipediju za vlastitu promociju. Kako sam rekao na onoj raspravi - tema nije relevantna zato što je na Wikipediji, već je na Wikipediji zato što je relevantna. Ako nije relevantna, onda joj tu nije mjesto; kada postane relevanta (i ako!), onda joj na projektu može biti mjesto. :::# Ovo oko AI-ja ne vidim kako se može popraviti - ako je tekst potpuno generiran preko AI-ja, jedini način da se isti popravi je da se potpuno nanovo napiše, u kojemgod obliku. Ako se članak nanovo piše, onda se stari briše, tako da ne vidim razlog zašto bismo imali ''placeholder'' AI članak za nešto što ionako neće biti identično tomu. Mi kao enciklopedija trebamo imati nultu stopu tolerancije prema AI sadržaju, tako da AI generirani tekst nema što tražiti niti u nacrtu. To je samo ''placeholder'' za članak, a to nema smisla, jer onda možemo napravitii tako 20 milijuna placeholdera i biti Wiki s najvećim brojem članaka. Strojni prijevodi su druga stvar i to mi je okej da ide u nacrt, ali ovo mi nema smisla. :::# Kako sam gore rekao, mi nemamo pravo "davati" nekome 6 mjeseci da uspije ili ne, a ovo zvuči upravo kao to. ''Okej, frende, sada nisi bitan, al' imaš šest mjeseci da ovoj zajednici dokažeš da jesi.'' Nismo mi zato tu, tako da mi to nije neki argument. Što se tiče ostaloga, probaj naći koliko je bilo korisnika koji su actually htjeli raditi na svojim člancima pa vidi koliko taj rok od pola godine ima smisla. Da ne kažem - tko će nakon pola godine to održavati i paziti na to? :::# Ako nako proteka 6 mjeseci nije radio na članku, '''naročito''' ako je IP (a u 90+% slučajeva je IP), misliš da će ga još jedna obavijest na to motivirati? Pa ti ljudi nalijepe to ovdje i više nikada ne dođu na projekt! :D :::# Haj' dobro, iako ne vidim svrhu, al' recimo da zvuči dovoljno praktično pa okej! :D :::Toliko za sada! – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 05:44 (CEST) ::::Vrlo solidni argumenti za neke tačke. Odgovoriću posle i doraditi smernicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 12:48 (CEST) ::::Druga tačka, pozivanje na [[WP:KRISTAL]] je dobar argument. Saglasan sam u tom slučaju. Budući da je ovo moj lični dodatak smernici, uklonio sam taj dio. Prva tačka, preformulirao sam ideju. Mislim da je sada jasnije. Treća tačka, svaki AI izlaz može se popraviti ljudskim pregledom (engleski: ''human review''). Definiciju ljudskog pregleda napisao sam [[:meta:Artificial intelligence/Draft policy|ovde]]. Trenutno sa grupom drugih globalnih korisnika radimo na globalnim smernicama o upotrebi umjetne inteligecije, tako da sam upoznat s tematikom. Mislim da trebamo zadržati ovo, kad već imamo mašinski prijevod, koji je znatno teži za popravak. Četvrta tačka, nakon ove dorade smernice, više ne vidim potrebu za ovolikim rokom. Mislim da možemo smanjiti na 3 meseca, kompromisno. Kako ti se to čini? {{k|Vipz}} će poraditi na toj infrastrukturi, pa ćemo imati dobar uvid u starost nacrta i kada koji nacrt treba brisati. Peta tačka, IP urednike i nema smisla obaveštavati jer se IP adrese menjaju na dve nedelje. Možemo specificirati to, ali mislim da obavest treba zadržati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 15:25 (CEST) :::::Mala ispravka, sada vidim da sam stavio "Prije brisanja [nacrta]". Ipak mislim da ovde obaveštenje treba da bude posle brisanja nacrta. Možda možemo tim pristupom ići? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 15:31 (CEST) ::::::# "članak je o predstojećem događaju (npr. dodjela Oscara) ili nadolazećem ostvarenju (npr. filmski nastavak) u značajnoj seriji, gdje konkretna tema još nije stekla dovoljnu obrađenost u nezavisnim pouzdanim izvorima, ali razumno se smatra da će je steći kroz vijeme" - ja i dalje ne vidim svrhu ove odredbe. Daj mi, ''please'', primjer. Ne izgleda mi loše, ali koji je primjer ovoga? Mislim, dodjela Oscara će ''zasigurno'' steći obrađenost, to nije pitanje očekivanja, nego činjenice. Isto vrijedi i za ''Avengerse'' 268, ili koji će već biti. Samo me zanima kada bi se ova odredba koristila. ::::::# "kad već imamo mašinski prijevod, koji je znatno teži za popravak" - kako je teže popraviti "marko čimpanzu čita knjigu" u "Marko čimpanzi čita knjigu" od "Marko čita knjigu čimpanzi, vrsti majmuna". Ovaj drugi primjer je sasvim uredna rečenica, kao što su sadržajno uredni i članci koje smo nedavno imali i koje ćemo sutra brisati (vjerojatno)... tehnički gledano, nema se tu što ispravljati jer je sadržajno i stilski uredno. Ali je napisano strojno. Dakle, ne vidim kako se tu može "ispraviti" bez pisanja i novog pisanja? ::::::# Okej, tri mjeseca može kao kompromisno rješenje, naročito ako će se srediti infrastruktura. ::::::# Obavijest da je nacrt obrisan? To mi je okej. ::::::Ostalo smatram riješenim! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 15:41 (CEST) :::::::Primjere si sam dao: [[97. dodjela Oscara]]. Da se taj članak napravi par mjeseci prije dodjele, mislim da treba ponuditi prostor da se članak razvija u nacrtu, dok se ne stekne dovoljna obrađenost/pokrivenost u izvorima. Sada, međutim, ta pokrivenost postoji. Mašinski generiran tekst se popravlja detaljnim čitanjem članka i provjerom referenci. Nije suviše teško. U generalu, pola sata posla. Mašinski prijevod je nekad previše doslovan i neprilagođen (bar sat vremena popravljanja), dok AI može mnogo bolje prevoditi (iz ličnog iskustva). Zato kažem da nije suviše teško popraviti, štaviše je lakše. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 15:48 (CEST) ::::::::Ali, [[234. dodjela Oscara]] ne treba ići u nacrt.... kako se na nju odnosi "ali razumno se smatra da će je steći kroz vijeme"? Ne smatra se razumno, zna se da će biti. Pitanje je preuranjenosti, što en.wiki rješava preusmjeravanjima... ali preuranjenost nije "ali razumno se smatra da će je steći kroz vijeme"? :/ Ali mi AI tekstove ne želimo popravljati, nego ih želimo ne imati? Mislim da se ovo treba maknuti u ovom trenutku dok se ne donese taj globalni tekst za AI i odluči o njegovoj primjeni. Sada skačemo pred rudo, a dio toga riješit će se naknadno; sukladno, taj dio ukloniti za sada pa poslije raspraviti njegovo vraćanje ili ne. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 16:04 (CEST) :::::::::Stavio sam "pouzdano se zna da će je uskoro steći". Bolje? Enwiki ima esej [[:en:WP:TOOSOON|WP:TOOSOON]] o preuranjenosti. To je svakako zasebno pitanje i treba se rešavati zasebno. Što se AI tekstova tiče, kažem, oni su popravljivi i mogu biti potpuno relevantni članci uz ljudski pregled. Kažem opet, ništa nam ne šteti da to bude u nacrtu, pa ako se ne sredi, brisaće se svakako. Naravno, potpuno AI generisan sadržaj treba brzo brisati, ali to će se regulirati zasebno. Isto kao što i poptuno mašinski prevod treba brisati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 16:14 (CEST) ::::::::::Na nama je svakako da ponudimo opciju da se takvi mašinski prevedeni ili generisani članci mogu srediti u nacrtu, pa ako je tvorac članka zainteresovan da radi, zašto da ne. Ipak, kriterijumi za brzo brisanje ponudiće nam i opciju za brzo brisanje. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 16:16 (CEST) :::::::::::Trebalo bi da je sada sve riješeno uz konsultacije s Edgarom. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 17:48 (CEST) :Stranica se trenutačno bavi premještanjem iz jednog imenskog prostora u drugi i obratno, što nije baš cijela svrha tog imenskog prostora. Trenutačno više liči na smjernicu namijenjenu samo administratorima projekta, ne i novajlijama koje su došle napisati novi članak. Ova se smjernica treba značajno proširiti i doraditi temeljom [[:en:Wikipedia:Drafts]] prije nego bude spremna za usvajanje. Osim toga, smjernica ne govori ništa o tome tko ga premješta u nacrtni prostor ili van njega, tko smije takvo premještanje poništiti i na koju osnovu, treba li ga korisnik s određenim ovlastima pregledati i odobriti prije premještanja, i sl. :Moja je ideja da se autopatroliranim+ (+ = i naviše) korisnicima omogući objavljivanje nacrta direktno u GIP, bez ikakvih prepreka. Korisnici koji ovlasti autopatrole još nisu zavrijedili trebali bi proći proces pregleda i odobrenja prije nego se njihov nacrt premjesti u GIP. Ovlasti za ovaj proces trebali bi imati patroleri+ projekta. Premještanje iz nacrtnog prostora u glavni svaki patroler+ može poništiti (ako smatra da treba), ukoliko je premještanje izvršio korisnik bez ovlasti autopatrolera. Ako je nacrt odobrio i premjestio jedan patroler+, ta se radnja smije poništiti samo jednom od strane drugog patrolera+ (sukladno pravilu [[:en:WP:WHEELWAR]], koje treba prevesti za naše potrebe). :3 mjeseca umjesto 6 je sasvim u redu. Određene nacrte trebamo moći označiti kao 'obećavajuće' i produžiti rok ako liče na nešto vrlo blizu ispunjavanja kriterija za prebacivanje u glavni imenski prostor. Što se tiče obavješćivanja, mislim da to treba raditi za sve ove radnje: nacrt je prihvaćen i postao je člankom • članak se zbog ''razloga'' prebacio u nacrtni prostor • nacrt nije uređivan više od 2 i po mjeseca i slijedi mu brisanje ako ne nastanu suštinske promjene • nacrt nije prihvaćen i potrebna mu je dorada • nacrt je izbrisan (kao napušten ili po kriterijima brzog brisanja). Što se tiče IP-doprinosioca, njima se u sadašnjosti dodjeljuju privremeni anonimni računi koji traju 3 mjeseca, te je generalno moguće održavati komunikaciju s tim individualnim anonimnim korisnikom tokom tog razdoblja, te ga se može obavješćivati kao i registrirane korisnike. U ophođenju sa sadržajem za koje postoji sumnja da je generisan vještačkom inteligencijom trebamo pratiti [[:en:WP:LLM]]. Kada se radi o sumnji na manjak značaja - umjesto brzog brisanja, članak premjestimo u nacrtni prostor. Ovo će sve skupa stvarati mnogo manje frikcije. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 01:56 (CEST) ::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Ovo je normativni tekst – smjernica. Na enwikiju je eksplanatorni esej. Zato enwiki sadrži i ta uputstva za novajlije. Međutim, ta uputstva trebaju ići na adekvatnu stranicu pomoći (Pomoć:Nacrt). Tu treba objasniti kako se stvara nacrt, kako se pretražuju nacrti i slični dokumentacijski dodaci. Što se tiče tvoje ideje, meni se ona sviđa i ima mi smisla, ali možda deluje malo preterano/obeshrabrujuće da onemogućimo izradu članaka u GIP-u neautopatrolerima. Time gubimo na slobodi uređivanja i teramo ljude da prolaze kroz birokratski proces pregleda koji – i dalje nije infrastrukturno završen. Zanima me šta @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] misli o ovome. Usputni ''fact check'', privremeni računi traju oko nedelju dana ili dve nedelje. I još jedan dodatak, ne trebamo i ne moramo imati celu infrastrukturu sa enwikija. Treba imati funkcionalnu infrastrukuru i da je sve održivo na našem projektu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 02:24 (CEST) :::Naravno, što više birokracije to bolje... *''facepalm''* Slati obavijest za svaku stvar je apsolutno suludo... nismo mi dom za nezbrinute članke ili korisnike pa da smo dužni skrbiti o tome. Autor je dužan pobrinuti se za članak koji postavi. Mi ćemo mu tu pomoći, ali ga ne treba oko toga tetošiti. Nisu korisnici Wikipedije... spori, samo su nekada lijeni, a odgovor na lijenost nije tetošenje, nego motivacija. Mislim da dodatna birokratizacija ovoga svega ne vodi ničemu, sukladno čemu ne vidim potrebu za širenjem obavijesti na apsolutno svaki korak. Korisnika treba obavijestiti na početku procesa - članak je prebačen u nacrt, nalazi se tu, pogledajte pravila i smjernice o tome kako ga treba srediti, imate rok od 3 mjeseca, ako se u tom periodu ne sredi bit će pobrisan, možete tražiti produljenje roka i možete se obratiti bilo kome za pomoć - i to je to. Nikome od admina ne treba dodatni posao povlačenja nekoga to ne želi raditi na članku za rukav. Uostalom, nacrt se uvijek može vratiti na zahtjev tako da to nema smisla. To je prvo. :::Nadalje, slažem se s Acom da je ovo normativni aspekt nacrta. Praktični dio treba biti posebna stilska uputa u maniri [[WP:Stil]], ne zasebna smjernica. Stilski aspekti ovog procesa nisu povezani s normativnima, s tim da bi u njima definitivno trebalo razjasniti kriterije kada članak prestaje biti nacrt, barem okvirno. :::Što se tiče premještanja, načelno nemam problem s tim, ali tu moraju biti određena ograničenja. Prvo, korisnik koji je postavio nacrt ili je na njemu značajno radio (osim ako je sysop) ne bi smio samostalno išta premještati; u tom slučaju bi trebao prethodno odobrenje administratora ili birokrata da to učini. Drugo, premještanje se može učiniti tek onda kada je iz rasprave jasno da zajednica više nema prigovora na sam sadržaj članka i kada autori ne namjeravaju više na njemu raditi. To može biti rečeno eksplicitno ili prešutno nakon proteka nekoliko dana (recimo 3-5) od posljednje izmjene i komentara. Poništavanje ovoga mora biti obrazloženo i u slučaju spora daljnje izmjene (oko statusa članka, ne sadržajne) ne mogu se vršiti bez odobrenja admina ili birokrata. Zlouporaba ovog prava od strane patrolera+ treba biti osnova za oduzimanje prava i sancioniranje. :::Ovo s "obećavajućim" nacrtima treba razraditi, ovako je samo arbitrarni termin. :::Što se tiče značaja, apsolutno se ne slažem s tim. Značaj nema veze s nacrtima - nacrt je članak koji može proći na Wiki, ali ga treba srediti. Članak koji nema značaja ne može biti ni nacrt. Brisanje je tu da se takvi članci uklone, a ne da ih se perpetuira bez osnove. Nešto što je nedovoljno značajno ne može preko noći ili u 3 mjeseca postati značajno, ne ide to tako. Mislim, moguće je, ne mogu reći da nije, ali to je iznimno rijetko. Sukladno tome, nema svrhe da se taj tekst "dotjeruje" jer se time ništa neće postići. Ponavljam - nešto je na Wikipediji jer je značajno, a nije značajno jer je na Wikipediji. Wikipedija nije mjerilo značaja, ona je samo njegova potvrda (ili negacija). Na autoru je da prvo dokaže da je tema članka značajna, a ako to uspije, onda možemo dalje procijenjivati kvalitetu teksta i premještati u nacrt ako je potrebno. :::Ne znam što je Aca mislio pod izradom članaka za neautopatrolirane... tu sam ili ja Vipza krivo shvatio ili Acu. To mi pojasnite. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 14. aprila 2026. u 02:46 (CEST) ::::Vipz piše: "{{tq|Korisnici koji ovlasti autopatrole još nisu zavrijedili trebali bi proći proces pregleda}}". To bi značilo da korisnici koji nisu autopatroleri ne mogu direktno objaviti članak, nego ga trebaju objaviti kao nacrt prvo; ako dobro interpretiram. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 02:53 (CEST) :::::Ako ćemo imati dvije projektne stranice o nacrtima (jedna normativna i jedna pomoćna), ne mogu se zvati isto, to samo doprinosi konfuziji. Ako nije o nacrtima općenito, ovu bih normativnu stranicu preimenovao u nešto kao '{{xt|Wikipedija:Postupanje s nacrtima}}'. :::::"{{tq|To bi značilo da korisnici koji nisu autopatroleri ne mogu direktno objaviti članak, nego ga trebaju objaviti kao nacrt prvo; ako dobro interpretiram.}}" je potpuno kriva interpretacija. Namjerno sam koristio pojam ''bi trebali'' (umjesto ''moraju'') i nisam sugerirao nikakvu sistemsku promjenu da se onemogući objavljivanje stranica u GIP za neregistrirane ili neautopatrolirane korisnike. Iako ostaje tehnički opcionalan, proces pregleda od strane patrolera+ bio bi preporučen način za novajlije ovog projekta (većina neprijavljenih i neautopatroliranih korisnika) da nacrt prijeđe u glavni imenski prostor. :::::Na [[Korisnik:Vipz/igralište2#Pregled nacrta|svom igralištu]] sam nedavno započeo skicu posvećenu upravo procesu pregleda nacrta, a inspiraciju uzimam od [[:en:WP:Articles for creation]]. Ne, nije mi namjera "{{tq|imati celu infrastrukturu sa enwikija}}", da jeste ovo bi bio čas posla za prekopirati, prevesti i predložiti. Nije mi namjera niti daljnja birokratizacija projekta. Dapače, još od svoje prve godine na shwiki zalagao sam se da toga bude što manje (i drago mi je da je danas glavni kriterij za glasanje autopatrola, a ne neke arbitrarne brojke koje bi onemogućile glasanje svima osim 5~6 aktivnih korisnika - [[Wikipedija:Pijaca/Arhiva 30#Smjernica o anketiranju]]). Namjera mi je smanjiti frikciju između novih doprinosioca i staratelja nedavnih izmjena. Vjerujem da bih i ja glavu okrenuo i da nikad više ne bih pogledao natrag da su moji prvi doprinosi bili hladno obrisani, to je sve samo ne motivacija. :::::Nedovoljan značaj sam po sebi nije kriterij za brzo brisanje, i ne smije biti. Nećemo dopuštati članke o temama koje nemaju apsolutno nikakve naznake značaja, ali nećemo ni po automatizmu brisati članke sa slabom potkrijepljenošću. 3 mjeseca u nacrtnom prostoru neka provedu, gdje nikome ne treba smetati, i ako će raditi na njemu neka rade, ako neće - proteći će rok i briše se. :::::Obavješćivanje o raznim radnjama s nacrtima može se značajno pojednostaviti i ubrzati uvodom spravice (gadgeta) koja će ponuditi izbornik sa standardnim setom šablona namijenjenim za brzo obaviješćivanje i upozoravanje. [[:mw:Help:Temporary accounts]] mi govori da privremeni računi traju 90 dana, dakle 3 mjeseca. :::::Ako na nešto nisam odgovorio, ispričavam se. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 04:10 (CEST) ::::::Dobro, jasno da bi trebalo distingvirati nazive, ali to je detalj koji ćemo riješiti u hodu. To je tehnička sitnica. ::::::Ali, čekaj, ako to nije obveza i ako je to samo preporuka, kako će se ona manifestirati u praksi? Mislim, to sam isto govorio i Aci za one odredbe o značaju - zanima me kako bi se ta odredba primjenjivala u praksi i kada? ::::::Okej, ja nemam problema s time da se dvije "sukobljene strane" pomire, ali to treba precizirati kao takvo i treba biti jasno koja su prava novajlija i koje su obveze starlija! :D Zasad je to dosta ''vague''. ::::::Mislim da netko od nas ne kuži pitanje značaja... dakle, tema je značajna. Ili nije. To se provjeri vrlo lako na Googleu. Ako članak nije značajan, onda nema potrebe stajati tu 3 mjeseca jer se članak koji nije sam po sebi značaja ne može ni potkrijepiti izvorima jer izvora nema. Ne može se značajnost stvoriti u tri mjeseca. Je li neki jutuber značajan se provjeri lako, isto tako i za pjevača i glumca i slično. Provjera tog čuda traje par minuta, plus - često je iz samog sadržaja članka jasno radi li se o značajnoj temi ili ne. ::::::Da, ali svejedno će netko morati to činiti u nekom vremenskom trenutku, zar ne? I što ako ja zaboravim dne 17. studenog 2026. godine poslati obavijest da "nacrt nije uređivan više od 2 i po mjeseca i slijedi mu brisanje ako ne nastanu suštinske promjene"? Koje se sankcije povlače za tim? Ako ih nema, onda je ta obavijest sama po sebi nepotrebna; administratorima se može ostaviti na slobodu da obavještavaju, ali ne nametati obvezu. Ja sam za to da se napravi jedna, objedinjena obavijest sa svim informacijama za korisnike. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 14. aprila 2026. u 13:27 (CEST) :::::::Ja bih ovo naslovio "Smjernice o nacrtima". Što se tiče značaja, to se vi lepo dogovorite, a ja ću podržati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:12 (CEST) :::::::Što se tiče obaveštenja, ovo je normativni tekst. Tako da, i tu treba biti obazriv i gledati šta je održivo. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:13 (CEST) :::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: "{{tq|Ali, čekaj, ako to nije obveza i ako je to samo preporuka, kako će se ona manifestirati u praksi?}}" - samostalno premještanje nacrta u glavni imenski prostor je moguće, ali riskira promptno poništavanje, vraćanje u nacrte, a možda i brisanje. Neki samostalno objavljeni članci (ex-nacrti) bit će dovoljno dobri za GIP i neće biti potrebe išta poništavati, vraćati ili brisati, te zato nije obveza (uzimamo u obzir da neki neprijavljeni ili neautopatrolirani već znaju pisati članke). Namjera je nove suradnike usmjeriti na najmanje konfliktnu proceduru razvoja njihovih prvih članaka - ona koja uključuje da se sadržaj, koliko god 'loš' bio, zadrži, da im se ustupi mogućnost slanja zahtjeva za pregledom, da iz pregleda ishodi ili neposredno prihvaćanje ili vraćanje s primjedbama i prijedlozima za doradu, da se to sve može diskusirati na stranici za razgovor tog nacrta, te da naposlijetku možda dobijemo spreman članak, a možda i novog aktivnog kolegu. :::::::Što se tiče značaja, nacrtni prostor treba biti tolerantniji. Kao što sugestira [[Nacrt:Wikipedija:Nacrti#Rasprava o brisanju]], tekstovima koji se čine neznačajnima treba omogućiti postojanje u nacrtnom prostoru dok traje rasprava o značajnosti teme koju tekst pokriva. Ta će se rasprava odviti ovako ili onako ali neće biti otpočeta optužbama za prakticiranje administratorske samovolje (kao što smo već vidjeli mnogo puta) i voditi nepotrebnom pretvaranju onoga što je trebala biti konstruktivna rasprava u neku vrstu okršaja dviju "sukobljenih strana". Mi ovdje govorimo o privremenom zadržavanju neindeksiranih ''nacrta'', ne javnih ''članaka''. :::::::Specifičnosti o obavješćivanju daju se prodiskutirati, pogotovo ta o skorom brisanju nacrta s projekta (koji bi u pravilu trebala biti automatizirana, ako se uopće realizira). Sve trenutne radnje s nacrtom poput brisanja, prihvaćanja, odbijanja, premještanja iz GIP u Nacrt: trebale bi biti popraćene odgovarajućom vrstom obavijesti. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 15. aprila 2026. u 13:42 (CEST) ::::::::Okej, taj mi je dio jasan - ali ako je to preporuka koja nove korisnike ili IP-ove ''neće spriječiti'' da objave u glavnom prostoru, koja je svrha odredbe? Ja sam neki novi lik koji nema pojma o Wiki i - kako to obično biva - nisam pročitao pravila. Napisat ću članak o Ivanu Iviću, lokalnom ''pisniku'' iz mog sela Donje Podbridine na Moru koji je objavio par ''zbiraka'' i dobio neke lokalne nagrade za ''pisnike laureate'' i slično, dakle recimo da prelazi neki prag značaja. Recimo. I ja sad to objavim u GIP-u jer nemam pojma ni što je nacrt nit' me to zanima. Onda dođe neki grozni EAP i to mi odmah pobriše jer je irelevantno - ja popizdim. Ili dođe neki manje grozni Vipz i makne mi to na neki nacrt - ja opet popizdim. Jer zašto? Pa ja hoću članak, a vi meni njega brišete ili mičete. U tom pogledu mislim da bi onda solucija koju je "krivo interpretirao" Aca bila praktičnija i elegantnija - po ''defaultu'' takvi članci idu u nacrt, ali uz obvezu adminima za automatsku provjeru. To bi se odnosilo na IP članke i članke novih računa, odnosno autopotvrđenih. Ne bih ograničavao na autopatrolu, nego autopotvrdu. Dakle, ti članci bi išli na nacrt, mi bismo imali obvezu to prekontrolirati - ako je to okej, odmah ide na GIP, ako nije, ide procedura za nacrte. To mi se čini elegantnije i više ''straightforward'', ali i poštenije prema svim dionicima. ::::::::Opet - članak ili jest značajan ili nije značajan. Ako je to upitno, na autoru je da to dokaže. Naravno, možemo i mi jednostavnim pregledom. To doslovno traje minutu, ako odeš na Google. Ako se radi o poslu koji se može obaviti u minutu, onda nema potrebe da se tri mjeseca kiseli da bi na kraju nestao. Poanta priče je u tome da se stanje značaja ''neće promijeniti'' (ili će se promijeniti jako teško, odnosno rijetko) u tri mjeseca, sukladno čemu ne vidim potrebu za privremeno zadržavanje sadržaja koji ionako neće na projekt. ::::::::Što se tiče obavijesti, ako postoji mogućnost automatizacije, onda broj obavijesti može biti koliko želiš, ali ne bih da se adminima nameću dodatne birokratske obveze oko slanja obavijesti koje će, najčešće, ostati neodgovorene. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 15. aprila 2026. u 14:36 (CEST) :::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Možemo ograničiti stvaranje novih stranica na autopotvrđene račune i onda od neprijavljenih/nepotvrđenih korisnika zahtjevati da nove stranice objavljuju isključivo kao nacrte. Takvo ograničenje je aktualno na enwiki već 8 godina - [[:en:WP:ACTRIAL]]. Vjerujem da bi, pak, ''drafticiranje'' članaka naspram promptnog brisanja izazvalo mnogo umjerenije inicijalne reakcije. Promptno brisanje ''nacrta'' o temi za koju postoje čak i najmanje naznake značaja (recimo jedna nacionalna/međunarodna nagrada, recimo Libanska) nije pošteno. Preemptivno brisanje takvog nacrta (dakle, u kraćem roku) treba ishoditi iz rasprave, a ne obratno (brisanje pa rasprava). – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 15. aprila 2026. u 15:29 (CEST) ::::::::::Pa to mi se čini praktičnije nego ovo, ovo što je predloženo mi djeluje previše komplicirano, a bez neke jasne svrhe. Što se tiče značaja, mislim da se to treba prvo riješiti u pravilima za brisanje pa onda vidjeti koliko će prostora ostati i kako u taj prostor uklopiti nacrte. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 15. aprila 2026. u 15:33 (CEST) :::::::::::Samo bih zamolio da ove dve teme (ograničavanje i značaj) – ostavimo za kasnije, jer nam je za obe teme potreban konsenzus. Ono što se može preraditi na stranici – treba preraditi sada. Raspravu ću ostaviti otvorenu do 26. aprila u 23:59. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 18. aprila 2026. u 02:15 (CEST) ::::::Hvala, Vipz, na pojašnjenju. Izgleda da sam za privremene račune fulao, bio sam ubeđen da je period manji. Izvinjavam se onda na pogrešnom ''fact checku'' – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:20 (CEST) ::::::Što se patrolera i viših grupa tiče, ja sam za da oni mogu premještati nacrt. To ima smisla. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:23 (CEST) ::Predloženi normativni tekst za shwiki adaptacija je enwikijevog eksplanatornog eseja, od {{slink|:en:Wikipedia:Drafts|Moving articles to draftspace}} nadolje. U suštini, prva je polovica tog eseja pomoćnog karaktera, dok je druga polovica (ova predložena) normativnog karaktera. Na [[Korisnik:Vipz/igralište2|svom igralištu]] imam skoro gotovu prvu polovicu. No što bi točno trebala biti stranica pod naslovom [[Wikipedija:Nacrti]], ako ovo dvoje dijelimo na dvije zasebne stranice? – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 17. aprila 2026. u 17:53 (CEST) :::Možda bi ovo mogla biti stranica za razvrstavanje i pružiti linkove na stranicu pomoći, smjernicu o premještanju, brisanju i vraćanju, te Wikiprojektu Nacrti? Wikiprojekt Nacrti mogao bi biti ekvivalent [[:en:Wikipedia:WikiProject Articles for creation]] (u mnogo manje kompleksnom obliku, naravno) i tu bi se mogla voditi evidencija nacrta. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 17. aprila 2026. u 18:03 (CEST) ::::Pa dečki, ako ti imaš prvu polovicu, a Acan Macan drugu polovicu, onda spojimo dvije polovice u jednu cjelinu i imamo [[WP:Nacrti]] s oba dijela. Jednim pomoćnim, drugim normativnim. Ja ne vidim problem s tim. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. aprila 2026. u 18:30 (CEST) :::::Okej, ja sam ''fine'' s time. Lektorisaću kad stignem taj prvi dio, ali sadržajno mi deluje okej. @[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Slobodno spoji ova dva dela i dodaj u smernici odjeljak poput "Tko može premještati nacrte", ili negde naznači da su patroleri za to odgovorni. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 18. aprila 2026. u 01:07 (CEST) ::::::Pregledao sam još jednom celu smernicu. Dopune su bile vrlo korisne. '''Podržavam''' uvođenje u ovom obliku. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:28 (CEST) :::::::Ima još nekih sitnica s kojima nisam najzadovoljniji, ali nećemo cjepidlačiti, tako da i ja '''podržavam''' prošireni prijedlog. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. aprila 2026. u 18:38 (CEST) ::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] koje su sitnice u pitanju? – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:39 (CEST) :::::::::Sad već previše pitaš. :D – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:42 (CEST) :::::::::Umjetna inteligencija i činjenica da sustav dopušta izradu nacrta za već postojeće članke (ako utipkam da mi izradi nacrt "Panama", uredno ga radi iako članak već postoji) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. aprila 2026. u 18:42 (CEST) ::::::::::To i nije nužno loše. Neko možda želi da preradi ceo postojeći članak, i onda koristi nacrt da razvije novu verziju. :D – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:44 (CEST) :::::::::::Također ćemo moći čitatelje/urednike stranice informirati da članak pod tim naslovom već postoji u glavnom imenskom prostoru; šablonom {{tl|Nacrt}} i/ili uredničkim obavještenjem ([[:en:Wikipedia:Editnotice]]). – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 19:11 (CEST) ::::::::::Što se umjetne inteligencije tiče, predložiću dopunu pravila za BB tako da možemo brzo brisati čisto AI generirane članke. Mislim da će biti od koristi. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:45 (CEST) :::::::::::Mislim da to nije poanta nacrta, al' kažem - nek' bude. Što se tiče AI-ja, mislim da to treba maknuti trenutno iz teksta prijedloga dok se ne donesu šira pravila. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. aprila 2026. u 18:50 (CEST) ::::::::::::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Tvoje mišljenje o ovome? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 21:34 (CEST) :::::::::::::Ovo možemo ukloniti ili zakomentirati dok ne budemo imali neka konkretna pravila i smjernice koje se tiču upotrebe umjetne inteligencije na Wikipediji. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 00:06 (CEST) ::::::::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]], @[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Zakomentirano. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 00:32 (CEST) ::::::::::::::Ako nema dodatnih primedbi, zatvorio bih ovo polako. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 00:34 (CEST) :::::::::::::::Nemam ništa protiv. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 26. aprila 2026. u 02:37 (CEST) {{podnožje rasprave}} == Zaštićivanje == Nakon što je ovo predugo stajalo nedovršeno, mislim da je vrijeme da raspravimo i [[Korisnik:Edgar Allan Poe/Osobna vježbaonica|smjernicu o zaštiti stranica]]. Uglavnom se tu radi o prijevodu s engleske Wikipedije, uz neke lokalne nadopune temeljem iskustava koje smo imali, kao i obično. Šablone još nisam posebno pravio jer trebamo vidjeti treba li nam baš sve ovo i koje su tehničke mogućnosti primjene svega toga. Rasprava traje od danas, a trajat će do '''26. travnja 2026.''' godine u '''00:00''', osim ako iz tijeka rasprave ne bude razvidno da je potrebno više vremena za postizanje konsenzusa. Sukladno ranijoj praksi, obavještavam sve korisnike koji su aktivni u posljednje vrijeme: @[[Korisnik:Aca|Aca]] @[[Korisnik:Vipz|Vipz]] @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] @[[Korisnik:Mladifilozof|Mladifilozof]] @[[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] @[[Korisnik:Slashslasher|Slashslasher]] @[[Korisnik:OC Ripper|OC Ripper]] @[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] @[[Korisnik:Alekol|Alekol]] @[[Korisnik:Deni|Deni]] @[[Korisnik:Maria Sieglinda von Nudeldorf|Maria Sieglinda von Nudeldorf]] @[[Korisnik:MirkoS18|MirkoS18]] @[[Korisnik:Belirac|Belirac]] @[[Korisnik:Argo|Argo]] @[[Korisnik:ImStevan|ImStevan]] @[[Korisnik:Ante Vranković|Ante Vranković]] @[[Korisnik:Duma|Duma]] @[[Korisnik:Ekvatarina|Ekvatarina]] @[[Korisnik:Stefanguzvica|Stefanguzvica]] (ispričavam se ukoliko sam nekoga zaboravio taggirati) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 18. aprila 2026. u 18:33 (CEST) :@[[Korisnik:Alalch E.|Alalch E.]], krivi ping! – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 18. aprila 2026. u 18:36 (CEST) :Vrlo važna smjernica, ali bih je želeo detaljno pregledati. Javim se za jednu sedmicu otprilike i predložio bih da i ovo produžimo na 14 dana. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 19. aprila 2026. u 03:25 (CEST) Ja sam u drugim stvarima i ne stignem detaljno gledati, ali koliko sam letimično vidio, sve zvuči normalno. - [[Korisnik:Ante Vranković|Ante Vranković]] ([[Razgovor s korisnikom:Ante Vranković|razgovor]]) 19. aprila 2026. u 16:25 (CEST) :Napomena: Ovo treba biti pravilo kad ga budemo usvojili. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. aprila 2026. u 14:17 (CEST) ::Ovo pravilo neću detaljno lektorirati (jer je obimno), ali ću promeniti neke suštinske stvari u konsultaciji s tvorcem. Takođe ću ispraviti poneke tipografske greške na koje usputno naiđem. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. aprila 2026. u 18:41 (CEST) :::Ostalo je još pitanje statusne zaštite da se riješi (jer mi imamo i zaštitu do patrolerskog statusa, pa to treba također navesti). – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 24. aprila 2026. u 18:36 (CEST) ::::Mislim da je to to. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 25. aprila 2026. u 02:32 (CEST) :::::Završio sam pregled celog pravila. '''Podržavam''' uvođenje u ovom obliku. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 25. aprila 2026. u 16:17 (CEST) ::::::Pre nego ovo uvedemo, trebalo bi napraviti šablon "Zaštićena stranica", i implementirati ga tamo gde treba. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 25. aprila 2026. u 23:44 (CEST) :::::::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Možeš li ti napraviti to (Protection padlock), a ja da ih dodam na stranice? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 20:56 (CEST) ::::::::Bit će urađeno. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 22:14 (CEST) :::::::::Tooooooo legendo – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 22:30 (CEST) Pregledao i '''podržavam''' uvođenje smernice. [[Korisnik:Stefanguzvica|Stefanguzvica]] ([[Razgovor s korisnikom:Stefanguzvica|razgovor]]) 25. aprila 2026. u 17:41 (CEST) :Kako se bližimo kraju stranice, prečice postaju prava ''alfabet supa''. Mislim da se treba ograničiti na manji broj lako pamtljivih prečica. Volio bih da se možda uvede i wiki žargon ''zasoljavanje'' (stranice) kod zaštite od izrade ([[:en:WP:SALT]]; od [[:en:Salting the earth]]: ''zasoljavanje tla''). – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 28. aprila 2026. u 07:27 (CEST) ::Saglasan sam da se treba smanjiti broj prečica. Što se zasoljavanja tiče, nisam za to. Mislim da se taj žargon vrlo retko koristi na enwiki, a kamoli kod nas. Pritom je malo nezgodan. Kod nas se obično kaže i "sprečavanje [izrade]", dok se zaštita generalno kaže i "zaključavanje". Pada mi na pamet ideja da je naslov "zapečaćen" (umesto "zasoljen"). Taj mi termin više ima smisla, ali ne bih kovao termine dok ne postoji realna upotreba. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 28. aprila 2026. u 10:46 (CEST) :::Prečice smanjujte kako vam drago, ja sam to nabacivao onako, vodeći se osjećajem, vi to uredite kako vam spada. Što se tiče alternativnog izraza, dogovorite se kako vam odgovara. "Soljenje zemlje" kao termin postoji u našoj literaturi, čisto kao napomena. Koliko je učestao... ''not sure''... – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 28. aprila 2026. u 13:22 (CEST) ::::Već su prošle 2 sedmice od početka rasprave. Nema smisla dalje čekati ako postoji konsenzus za usvajanje. Šablone i ostale tehnikalije ćemo rešiti usput. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 3. maja 2026. u 21:47 (CEST) == Dve dopune == === Dopuna pravila o brzom brisanju === U '''[[Korisnik:Aca/igralište3|svom igralištu]]''' napisao sam dopunu pravila o [[Wikipedija:Brzo brisanje|brzom brisanju]]. Dopuna se odnosi na članke generirane umjetnom inteligencijom. Slobodno ostavite svoje mišljenje o prijedlogu ovdje. Rasprava traje jednu sedmicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 20:13 (CEST) :Mi smo Wikipedija, odnosno enciklopedija. Umjetna inteligencija je u najmanju ruku sporna, u najgorem slučaju glupa i ''tailora'' korisnikov zahtjev. Mislim da treba tu biti jasan i glasan - svaki tekst za koji se utvrdi da je nastao uz pomoć AI-ja ili za koji se, temeljem pregleda preko dostupnih alata, utvrdi s visokom vjerojatnošću da je nastao AI-jem ide na brzo brisanje ili se uklanja. Takav nam tekst apsolutno ne treba i jedinu soluciju koju vidim ovdje je da se to piše ponovo; ostalo nema smisla. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 27. aprila 2026. u 04:31 (CEST) ::Upravo to ovo regulira. :) – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 27. aprila 2026. u 22:10 (CEST) :Čini mi se dobrom nadopunom KBB, bar za početak. Jedino bih "{{!xt|izmijenio}}" izmijenio u "{{xt|redigirao}}". Bilo bi dobro imati i podrobniji vodič za prepoznavanje teksta generiranog umjetnom inteligencijom ([[:en:Wikipedia:Signs of AI writing]]), ali o tom potom. Samo bih napomenuo da se na dostupne alate ne bi trebalo oslanjati bez opreza, s obzirom na to da Wikipedija čini značajan dio tekstualne građe na kojoj se LLM-ovi treniraju. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 27. aprila 2026. u 22:55 (CEST) ::Urađeno, zahvaljujem. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 28. aprila 2026. u 02:29 (CEST) :::Ovo ću zatvoriti tokom večeri, ako nema dodatnih sugestija. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 3. maja 2026. u 21:41 (CEST) === Dopuna smjernice o prijenosu === S obzirom na postojeće stanje u pogledu infokutija, predložio bih usvajanje '''moratorija na izradu novih infokutija'''. Konkretno, predlažem sljedeću dopunu smjernice o [[WP:PRIJENOS|prijenosu sadržaja]] (odjeljak {{section link|Wikipedija:Prijenos sadržaja s drugih Wikipedija#Šabloni|nopage=y}}): {{izdvojeni citat komentara|Prenošenje novih infokutija sa susednih projekata trenutno se ''ne preporučuje''. Nove infokutije koje su duplikati postojećih bit će [[Wikipedija:Brzo brisanje|izbrisane po kratkom postupku]]. Prije nego što se odlučite za prijenos, obratite se zajednici na [[Wikipedija:Pijaca|Pijaci]] ili kontaktirajte s administratorima.}} Imate li još neki dodatak? Šta mislite o ovome? Rasprava traje jednu sedmicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 20:29 (CEST) :Smjernica treba ostati što je više moguće generalna (ne odnositi se na neki specifičan skup šablona) i treba ostati smjernicom (predložena nadopuna zvuči kao strogo pravilo s apsolutnim posljedicama). Postojeće su infokutije u velikoj mjeri tehnički i infrastrukturno zastarjele i rudimentarne. Izrada 'duplikata' može biti sasvim opravdana ako se priprema kao moguća zamjena, a mnogo odstupa od trenutačnog rješenja. Mislim da bi postojeću smjernicu mogli nadopuniti nekakvom uputom kada započimati nove (na temelju prenesenog koda) te kada prilagođavati postojeće šablone (i gdje, i.e. /igralište), te kako izvršiti njihovu implementaciju. Ako ćemo ih već upućivati na Pijacu, npr. kao mjesto prijedloga ili zahtjeva za novim šablonima, prilagodbama postojećih šablona, ili usvajanju već izrađenih rješenja, možemo ih upućivati na odgovarajući odjeljak Pijace i.e. [[WP:P/TEH]]. Što se tiče nepridržavanja smjernice, na samom kraju drugog pasusa (u sadašnjoj verziji teksta) može se dodati upozorenje koje će reći što se događa s dupliciranim šablonima. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 21:35 (CEST) ::Pa ne zvuči uopšte kao strogo pravilo xD ("ne preporučuje se" umesto "zabranjeno je"). Takođe s obzirom na situaciju i činjenicu da su infokutije najveći gorući problem, mislim da je specificiranje ovoga mnogo važno umesto da guramo stvari u generalizovani kalup. Saglasan sam da koristimo /TEH, i saglasan sam za izradu nekih vrsta uputa, to je dobra ideja. Ipak mislim da treba da ograničimo prenos novih infokutija na minimum. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 21:42 (CEST) :::Najrelevantniji dio predloženog teksta (druga i treća rečenica) zvuči kao da se radi o strogom pravilu s apsolutnim posljedicama za svako postupanje mimo njega, dok prva rečenica to predstavlja samo kao načelnu preporuku - tekst je unutrašnje nekoherentan. Infokutije su trenutačno problematično područje, ali smjernica bi trebala biti dugoročno održiva, a ne oblikovana isključivo kao reakcija na sadašnje stanje. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 22:11 (CEST) ::::Aight, daj da vidimo tvoj predlog. :) – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 22:21 (CEST) :::::Možda ne treba dopunjavati smjernicu s privremenim pravilom, '''ali''' definitivno nam treba moratorij da se ne stvaraju novi problemi dok se ova situacija ne riješi. Mislim da se moratorij može dogovoriti ovdje neformalno, bez da se unosi išta u pravila, ali sam prijedlog - u formi u kojoj jest trenutno - podržavam. Previše problema imamo sada jer ranije nije bilo ovakve regulacije. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 27. aprila 2026. u 04:28 (CEST) ::::::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]], [[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: U '''[[Korisnik:Aca/igralište3|svom igralištu]]''' pripremio sam dopunu smjernice o prijenosu. Trudio sam se da je uobličim u skladu s iznesenim sugestijama. Možete pogledati i dati svoje mišljenje. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 3. maja 2026. u 21:39 (CEST) ::::::Takođe ću produžiti ovo na još jednu sedmicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 3. maja 2026. u 21:40 (CEST) :::::::Okej ti je ovo, samo ti je tekst kontradiktoran - preporučuje se ne prenositi, a onda zabranjeno je prenositi i ako prenesete bit će brisano. Dok se situacija ne sredi, treba zabraniti sve, a onda ovo pravilo modificirati i uskladiti s budućom situacijom. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 4. maja 2026. u 01:47 (CEST) ngx8nm59uu2z9ww5zabegkmeell8vjt 42587313 42587312 2026-05-03T23:47:52Z Edgar Allan Poe 29250 /* Zaštićivanje */ odgovor 42587313 wikitext text/x-wiki {{pijaca}} == [[Wikipedija:Nulta tolerancija]] == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje stranice [[Wikipedija:Nulta tolerancija]] za pravilo Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 30. juna 2025. u 00:38 (CEST)|Usvojeno}} Predlažem usvajanje ove stranice kao službenog pravila Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku. Izvorni tekst preuzet je sa Wikipedija na srpskom i engleskom jeziku, prilagođen, dorađen i dopunjen. Unapred zahvalan na sugestijama i komentarima. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. juna 2025. u 23:58 (CEST) ::{{za}} – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 23. juna 2025. u 00:06 (CEST) ::{{za}} - Prebaci '''[[Wikipedija:Pijaca/Pravila i smjernice|ovdje]]''', zato smo ti o napravili – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. juna 2025. u 14:16 (CEST) :@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Ae prebaci ako možeš. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. juna 2025. u 19:04 (CEST) ::@[[Korisnik:Aca|Aca]]: A ti ne možeš jer? :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. juna 2025. u 19:18 (CEST) :::Nmg. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. juna 2025. u 19:40 (CEST) ::::@[[Korisnik:Aca|Aca]]: Prebaci na ispravno mjesto *facepalm* – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 24. juna 2025. u 02:52 (CEST) {{komentar}} Valjda OK. --[[Korisnik:نوفاك اتشمان|نوفاك اتشمان]] ([[Razgovor s korisnikom:نوفاك اتشمان|razgovor]]) 23. juna 2025. u 10:52 (CEST) {{podnožje rasprave}} == Navođenje države rođenja u sportskim člancima == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave, ne postoji jasan konsenzus oko promjena sadašnje prakse, tako da aktualna praksa koja korisnicima daje slobodu izbora oko zastavica te praksa navođenja mjesta rođenja ostaju nepromijenjene. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 1. augusta 2025. u 16:52 (CEST)|Nije usvojeno}} [[Zvonko Petričević|Trenutna praksa]] u sportskim člancima jeste da se pored mesta rođenja sportiste navede savremena država rođenja. Međutim, ova praksa je anahronistička i dovodi do toga da korisnici stavljaju zastave savremenih država za razdoblje od pre 100 ili 200 godina! Mislim da je svima jasno koliko je to pogrešno i da nijedna Wikipedije na neguje ovakvu praksu. Predlažem standardizaciju sledećeg formata, kao što je praksa na [[:en:Nikola Tesla|drugim projektima]]: * <nowiki>[[MESTO ROĐENJA]], [...], [[TADAŠNJA DRŽAVA]] (danas [[DANAŠNJA DRŽAVA]])</nowiki> Usputno bih predlažio da se upotreba zastavica izbegne, radi pristupačnosti, prema [[:en:MOS:INFOBOXFLAG|MOS:INFOBOXFLAG]]. Zastavice ograničiti samo na deo infokutije gde se navodi da je osoba dio reprezentacije države (poput dela s medaljama), radi jasnoće. Preterana upotreba ikonica deluje detinjastvo, neozbiljno, odudara od enciklopedijskog diskursa i nije pristupačna. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 03:43 (CEST) :Prvo, o pitanju zastavica raspravljali smo već pred neko vrijeme i zaključeno je da se njihova upotreba dopušta po potrebi urednika. Nitko ne prisiljava korisnike da ih koriste, ali nema nikakvih ograničenja u njihovom korištenju i to je usvojeno kao takvo, a i utječe na korisničko pravo da uređuje tekst po vlastitoj želji. Nećemo svako dva mjeseca raspravljati o jednoj te istoj stvari. :Što se tiče navođenja država. Ova je rasprava na ovoj Wiki pokrenuta jako davno i tokom godina je iskristalizirana praksa koja je sada, a to je da se navodi suvremena država. Iznimke za to su, naravno, antičke ličnosti i neke srednjovjekovne ličnosti, s obzirom da u tim situacijama postoji dovoljno specifičnih elemenata da opravdavaju iznimke. Međutim, kod "modenih" ličnosti zaključeno je da se ide s ovom praksom, a neki od argumenata (kojih se ovako odokativno sjećam) bili su: :# Korisniku je važnije znati gdje se određeno mjesto nalazi danas, nego gdje se nalazilo neke random godine iz 16. stoljeća; :# Korištenje tadašnjih država može dovesti do zabune za mjesta koja su nekada pripadala jednoj, a danas drugoj suvrenoj državi (obje koje postoje danas); :# Korištenje sadašnjih država lakše je bilo uskladiti s korištenjem zastavica u šablonima; :# Korištenje tadašnjih država vuklo je za sobom i korištenje tadašnjih imena gradova (jer isti su se često mijenjali), što je (a) otežavalo rad korisnicima jer ih je "prisiljavalo" na dodatan rad i (b) stvaralo potencijalne probleme oko ujednačenosti. :# Korištenje sadašnjih država jednostavno je lakše. :Vjerojatno je tu bilo još argumenata, ali ovih se mogu sjetiti. Ja osobno nemam problem ni s jednom ni s drugom praksom, ali prije nego se provede promjena aktualne prakse, treba dati odgovore na sljedeća pitanja: :# Uzimajući u obzir činjenicu da su zastavice usvojene kao standardni dio uređivačke politike, odnosno sloboda korisnika da ih koristi ili ne, kako će se riješiti potencijalni problem stvarnog šarenila koje može nastati kada na 3 različite članka o osobama rođenima u Beču budemo imali potencijalno tri različite zastave? :# Kako će se riješiti problem s imenima gradova? Što ako korisnik jednostavno ne želi istražiti kako se grad zvao u tom nekom periodu pa se desi ogromna neusklađenost da imamo, recimo, Ploče, SFRJ, a ne Kardeljevo? Ili Volgograd, SSSR, a ne Staljingrad? :# Konkretan problem: [[Joseph Conrad]] rođen je u današnjem [[Berdičiv]]u ([[Ukrajina]]). To je mjesto rada bilo pod [[Rusko Carstvo|Ruskim Carstvom]], iako je ranije bilo dio [[Poljsko-Litvanska Unija|Poljsko-Litvanske Unije]]. Uz to, ranije je grad imao ime [[Berdyczów]]. Mi o tom mjestu konkretan članak nemamo. Koliko će čitatelji biti zbunjeni kada dođu na članak o Conradu ili o nekom tko je tamo rođen prije [[1793.]] godine (ili je umro prije te godine). Kako ova praksa olakšava to čitatelju? :# Dogodit će se da će more članaka za isto mjesto imati različite temeljne podatke upravo zbog toga. Kako će se to riješiti po pitanju usklađenosti i slično? :Toliko za sada. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 04:05 (CEST) ::Prvo pitanje, ne vidim problem. Ako su osobe rođene u različitim periodima, treba koristiti različite zastave. Nema mi smisla koristiti zastavu Republike Srbije pored grada Beograda u vreme Kraljevine Jugoslavije. Drugo pitanje, treba koristiti istorijska imena gradova kad god je to moguće. Nije velika greška i da stoji moderni naziv grada, ali radi preciznosti navesti ''name of the birthplace at the time of birth'' ([[:en:Template:Infobox person|Template:Infobox person]]). Treće pitanje, treba "Berdičev, Kijevska gubernija, Rusko Carstvo (danas Ukrajina)". Koristimo ruske oblike toponima tu, koji su bili u upotrebi tad. Četvrto pitanje, to je okej, dokle god je činjenično tačno. Trenutna praksa nije činjenično tačna (anahronična je). Ideja je da se navede tadašnja država rođenja, pa onda moderna država, a ne obrnuto. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 04:28 (CEST) ::Nadalje, praksa sa zastavicama je pogrešna. Zastava države ne treba da stoji uz grad, nego uz državu. Ovo mi nema smisla. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 04:32 (CEST) :::O pitanju zastavica smo samo govorili u navigacijskim kutijama, ne i u infokutijama. Ovo pitanje je daleko od standardiziranog. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 04:33 (CEST) ::::# Znači, kad su moderne zastavice u pitanju, onda su one djetinjaste i neozbiljne i nepristupačne, a kada treba napusati regionalne zastave iz 17. stoljeća, onda je okej? :P To mi se ne čini fer, kako kaže Wanda. :P ::::# Okej, ali ja sam korisnik X i napišem [[Volgograd]], [[Sovjetski Savez]]. To je pogrešno. Taj se grad tada nije tako zvao. I to je veća greška nego da stoji [[Volgograd]], [[Rusija]] za nekog rođenog u [[Staljingrad]]u, [[SSSR]]. Tko će to kontrolirati? Ovo je čisto praktično pitanje jer je iskustvo pokazalo da urednici idu za rješenjima koja su... lakša. ::::# Nisi odgovorio na pitanje kako to olakšava čitatelju? Okej je što će pisati, ali kako to olakšava čitatelju razumijevanje što se događalo s tim Berdičevim? ::::# Otkud teza da se radi o anahroničnoj praksi? Činjenica je da je Joseph Conrad rođen u Berdičevu u današnjoj Ukrajini, a koji je tada bio dio Ruskog Carstva. Što je tu pogrešno i anakronično? Dapače, [[Volgograd]], [[SSSR]] je anakronizam. Ovo nije. ::::Praksa sa zastavicama, kako je rečeno, nije pogrešna jer je ostavljena na volju autoru. To je osnovni postulat projekta i nećemo ići u smjeru zabrane autorima da koriste alate ove enciklopedije kako žele. Nitko im ne nameće, ali ako je kao autor želim staviti zastavici, to će mi biti i omogućeno jer se na tom načelu zasniva funkcioniranje ovog projekta - normirati samo ono što je nužno, a ostalo je na slobodi autora. I to je standard, štogod ti rekao. Navigacijske kutije su više sistemska stvar od samih infokutija, koje su više sadržajne nego sistemske, a ako u navboxovima ne normiramo, koje su sistemskije, onda u infoboxovima tek ne normiramo jer je to na slobodi autoru. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 04:49 (CEST) :::::Nigde i nikada nisam rekao da su zastave okej, čitaj opet. Mašiš poentu. Trenutno stoji da Zvonko Petričević rođen u Prizrenu, Kosovo, a pored toga stoji zastava Republike Kosovo! Kako može biti rođen u Republici Kosovo, ako ona tad nije ni postojala! Znači, ne zanima me da l’ je mesto menjalo ime 100 puta ili 5 puta. Imamo ozbiljnu faktualnu grešku. Nigde se ne spominje da je rođen na „teoritoriji današnjeg Kosova” ili „današnje Ukrajine”, nego se iznosi kratko i jasno „Kosovo”, uz link ka Republiku Kosovo, što nema veze s vezom. Ne može neko u 1930. biti rođen u Ruskoj Federaciji, ako ta država tada nije postojala. To je greška i anahronizam. Nas ne interesuje šta se događalo s naseljem. Ovo je prosti identifikacijski podatak koji stoji u ličnoj karti ili pasošu. Znači treba da prati činjenično stanje, a ne ono što je „lepo za čitatelje”. Ako su urednici za zastavice, treba i njihovo korištenje regulirati. Ne može ovako da zastavica države stoji ispred grada. Grad ima grb, a država ima zastavu. Ne treba mešati babe i žabe. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 05:15 (CEST) ::::::Pa da, na njegovoj bi osobnoj karti danas pisalo da je rođen u mjestu Prizreni, Kosovo. Meni na osobnoj piše država koja je danas, ne država koja je bila. Isto tako i u pasošu. A to piše i u članku: Rođen je tu, a ispod jasno piše {{small|(tada {{flag|Kraljevina Jugoslavija}})}}. Tako da je prilično jasno da je u trenutku rođenja to bila ta država, a da je danas ova. Mislim da je to svakome jasno. To nije anakronizam, a opet - [[Volgograd]], [[SSSR]] jest. ::::::Što se tiče zastavica, ponavljam: normirati samo ono što je nužno, a ostalo je na slobodi autora. I to je standard, štogod ti rekao. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 05:47 (CEST) :::::::Ne zanima me šta bi pisalo danas. To je upravo anahronistički pristup koji zagovaraš. Čitatelje prvensveno interesuje u kojoj državi je ''tada'' rođena osoba, a ne savremena zemlja koja obuhvata tu teritoriju. Takav pristup može samo podgrejati nacionalističke rasprave i nepotrebna prisvajanja, pogotovo kada koristimo zastave sadašnih država pored starih mesta rođenja – što nema smisla i faktualno je pogrešno! Predlažem da zastavice uniformiramo u sledećem formatu: :::::::* <nowiki>[[MESTO ROĐENJA]], {{zas|TADAŠNJA DRŽAVA}} (danas {{zas|DANAŠNJA DRŽAVA}})</nowiki> :::::::Na taj način se zastave nalaze tačno ispred naziva države, gde bi trebale biti, a urednicima se daje pravo da se igraju bojanki, ako žele. Time imamo smislen i faktualan ''layout''. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 12:58 (CEST) ::::::::"Čitatelje prvensveno interesuje u kojoj državi je tada rođena osoba" - tu su informaciju i dobili, no. Vrlo jasno. Plus, ti... si ispitao sve čitatelje pa znaš što ih prvenstveno zanima? "Takav pristup može samo podgrejati nacionalističke rasprave i nepotrebna prisvajanja, pogotovo kada koristimo zastave sadašnih država pored starih mesta rođenja – što nema smisla i faktualno je pogrešno!" - ova rečenica nema apsolutno nikakvog smisla. Što je Joseph Conrad bio ukrajinski pisac? Ili će netko pomisliti da je bio ukrajinski pisac jer kraj Berdičeva piše Ukrajina, a ne Rusko Carstvo? Pa će misliti da je pisac iz Rusko Carstva? Conrad i drug Gogolj ruku pod ruku? :D O anakronizmima sam sve rekao. ::::::::Što se tiče lokacije zastave, format sa zastavicom nakon grada je nezgrapan i može stvoriti probleme s prelamanjem teksta. Zato nisam pobornik istoga. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 13:13 (CEST) :::::::::Nisi razumeo moj argument. Zastava treba da stoji pored države, a ne pored grada. To je naprosto prisvajanje. Mislim da je prelamanje teksta mnogo manji problem – problem pristupačnosti – umesto problema (činjenične) tačnosti. Možemo poraditi na tome da se to prelamanje ispravno prikaže, ne bi trebalo biti teško. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 12:41 (CEST) ::::::::::Mislim da je tu potpuno jasno na što se odnosi. Uostalom, pogledaj [https://en.wikipedia.org/wiki/Córdoba,_Spain ovdje], Twin Cities. Jasno je na što se odnosi. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 13:41 (CEST) :::::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Pa upravo taj članak pokazuje da grad može imati zastavu različitu od zastave države, no? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 13:51 (CEST) ::::::::::::Ha? Govorim da i en.wiki ima format [ZASTAVA], (grad), {država}? – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 13:53 (CEST) :::::::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Aha, sad vidim na što misliš. Da, taj format se ponekad koristi za gradove pobratime, jer referiramo na moderne gradove. Ipak, generalna je smernica na enwikiju da se takve zastave eventualno uklone, što će se dogoditi u doglednoj budućnosti. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 14:08 (CEST) ::::::::::::::O tom, po tom, onda. Meni je to, rekao sam, pretjerano zadiranje u tekst kao takav i urednička prava i mislim da je to okej. Nitko ih ne mora koristiti, ali ako hoće - to je sasvim u redu i tako treba i ostati. Ako bude nekih tektonskih promjena - ''we'll cross that bridge when we get there''. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 14:10 (CEST) :::::::::::::::To je onda okej, ali možemo li barem ciljati na to da zastavice idu uz državu u infokutijama? :) Naveo si ipak primer da i gradovi mogu imati svoju zastavu, pa bi upotreba državne zastave za grad bila malo – zbunjujuća. Gradovi pobratimi mogu ostati opšti izuzetak od tog pravila, s obzirom da je reč o prozi, i da ne želimo baš zastavicu usred proznog teksta. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 14:17 (CEST) :::::::::::::::Dakle, format sa zastavom bi bio: :::::::::::::::* <nowiki>[[MESTO ROĐENJA]], {{zastava|DRŽAVA}}</nowiki> :::::::::::::::– [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 14:21 (CEST) ::::::::::::::::Ne vidim zašto mijenjati nešto što stoji godinama, na što su i čitatelji i urednici navikli, što je praktičnija solucija i što se koristi i na drugim Wikipedijama. Ne vjerujem da će itko kad pogleda {{flagicon|SRB}} [[Beograd]], [[Srbija]] ili {{flagicon|SAD}} [[New York]], [[SAD]] misliti da su {{flagicon|SRB}} i {{flagicon|SAD}} zastave Beograda, dosnosno New Yorka, a ne Srbije, odnosno SAD-a. Ne potcjenjuj naše čitatelje toliko! :P – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 14:27 (CEST) {{podnožje rasprave}} [[Kategorija:Prijedlozi pravila i smjernica Wikipedije|*]] == Agitiranje == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje smjernice kako je predložena i korigirana te ista stupa na snagu od danas. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 10. marta 2026. u 16:42 (CET)|Usvojeno}} Dragi kolege, na [[Korisnik:Edgar Allan Poe/Gradovi i jedinice|ovom se mjestu]] nalazi prijedlog lokalizirane smjernice o agitiranju. Kao i dosad, to je u najvećoj mjeri prijevod s engleske Wikipedije uz neke dodatke koji su specifični za okolnosti naše sredine. Molim kolege da pregledaju tekst, predlože ili izvrše izmjene koje smatraju nužnima (ovo je, kao i ranije, radna verzija) pa da usvojimo i ovu smjernicu za ubuduće, s obzirom da se radi o bitnom skupu normi koji će omogućiti normalnije i sigurnije uređivanje te popuniti neke praznine koje imamo. Proces traje '''sedam dana''' (dakle do '''10. marta''' u '''00:00'''), ali se po potrebi može produžiti i i nakon toga. Sve su izmjene i komentari dobrodošli! :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 2. marta 2026. u 05:11 (CET) === Komentari === Sukladno ranijoj praksi, obavještavam sve korisnike koji su aktivni u posljednje vrijeme: @[[Korisnik:Aca|Aca]] @[[Korisnik:Vipz|Vipz]] @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] @[[Korisnik:Mladifilozof|Mladifilozof]] @[[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]]@ [[Korisnik:Vitek|Vitek]] @[[Korisnik:Slashslasher|Slashslasher]] @[[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] @[[Korisnik:OC Ripper|OC Ripper]] @[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] @[[Korisnik:Alekol|Alekol]] @[[Korisnik:Deni|Deni]] @[[Korisnik:Alalch Emis|Alalch Emis]] @[[Korisnik:Maria Sieglinda von Nudeldorf|Maria Sieglinda von Nudeldorf]] @[[Korisnik:MirkoS18|MirkoS18]] @[[Korisnik:Belirac|Belirac]] @[[Korisnik:Argo|Argo]] @[[Korisnik:ImStevan|ImStevan]] @[[Korisnik:Ante Vranković|Ante Vranković]] @[[Korisnik:Duma|Duma]] @[[Korisnik:Ekvatarina|Ekvatarina]] (ispričavam se ukoliko sam nekoga zaboravio taggirati) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 2. marta 2026. u 05:21 (CET) :Temeljno sam pregledao i lektorirao tekst te dodao neka pojašnjenja. Mislim da je vrlo važno da imamo ovo usvojeno kao smernicu. Napraviću dodatnu infrastrukturu (šablone) koja će pomoći u provedbi. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 5. marta 2026. u 21:36 (CET) ::Izrađeni su sledeći šabloni: {{tls|Pod agitacijom}}, {{tls|Uk-agitiranje}} i {{tl|Nije glasanje}}. Ti šabloni sada su uključeni u sastav smernice (u odeljku Reakcija na agitiranje), uz kratak prateći opis. Mislim da je sada smernica manje-više kompletna. U skladu s tim, ostavljam i formalno '''za''' usvajanje predloga smernice. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 6. marta 2026. u 22:10 (CET) :::::{{za}} Pročitao sam smjernicu i da, podržavam prijedlog. Ima nekih sitnih rđa: "mesno čaraparstvo" mi zvuči čudno po našem. – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 10. marta 2026. u 13:07 (CET) {{podnožje rasprave}} == Wikipedija:Nacrti – prijedlog nove smjernice == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje objedinjene smjernice. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 02:47 (CEST)|Usvojeno}} Na stranici '''[[Nacrt:Wikipedija:Nacrti]]''' izradio sam prijedlog nove smjernice o nacrtima. Tekst je normativnog karaktera i većinom je preuzet sa Wikipedije na engleskom jeziku uz lokalna prilagođavanja i lične ideje. Sve sugestije za poboljšanje su dobrodošle. Unapred zahvalan na mišljenjima. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 12. aprila 2026. u 22:42 (CEST) :Većinom sjajno, super prevedeno i smisleno, ono što bih problematizirao, kao pitanja, jesu sljedeće stvari: :# "članak je o budućem događaju, djelu ili sličnoj temi koja još nije stekla dovoljnu pokrivenost u nezavisnim pouzdanim izvorima, ali razumno se smatra da će je steći u skoroj budućnosti" - kako će se provjeriti taj ''razumni'' dio? Wikipedija ne bi trebala biti kristalna kugla, tako da mi ne možemo predvidjeti hoće li nešto buduće biti relevantno u nekom trenutku. Za pretpostaviti je da će sljedeće SP u nogometu ili novi roman nekog nobelovca biti značajan, tu nema nekog spora, ali hoće li prvo izdanje nekog kulturnog festivala u nekom selu biti značajno.. pa to mi ne možemo pretpostavljati, zar ne? Kako to unaprijed znati? :# "članak je o živoj osobi koja još nije stekla dovoljnu pokrivenost u nezavisnim pouzdanim izvorima, ali sadrži barem jedan takav izvor i razumno se smatra da će dovoljnu pokrivenost steći u skoroj budućnosti" - isto kao i gore; stvar je da značaj mora postojati ''sada'', a ne u budućnosti. Ako će značaj postojati tek u budućnosti, onda se u budućnosti treba o tome raspravljati. Nacrti, po mojoj interpretaciji, ne bi smjeli biti tu da se provode eksperimenti sa značajem, već da se članci koji su okej po općim pravilima dotjeraju. Sukladno, ja bih ove dvije odredbe potpuno brisao jer se krše s ostalim normama projekta. :# "teksta generiranog umjetnom inteligencijom" - ovo bih isto izbacio; članak generiran AI-jem treba brisati i započeti iznova. :# "Nacrt koji nije imao suštinsku izmjenu najmanje šest mjeseci može biti izbrisan ili označen za brzo brisanje kao napušten." - iz iskustva rada na Wiki, ovo je predug rok. Korisnik koji želi urediti članak uređivat će ga u kratkom roku, a neće čekati šest mjeseci da učini ikakvu suštinsku izmjenu. To naprosto nije ''prirodno''. Mislim da se ovaj rok treba skratiti na mjesec ili dva, ''osim'' u slučaju kada urednik eksplicitno navede da neće moći uređivati članak neko vrijeme i traži malo dulji rok, koji onda treba odobriti. Ali ako zainteresirani korisnik u mjesec dana ne pokaže baš nikakvu volju za uređivanjem niti se u tom pogledu objasni, mislim da je onda ''razumno'' pretpostaviti da ni neće. Mi smo mala zajednica i nema potrebe za ovako dugim rokovima; ako se stanje promijeni, lako to mijenjamo. :# "Prije brisanja ili postavljanja šablona {{tl|Brzo brisanje}} trebalo bi obavijestiti tvorca nacrta." - čemu? Već je obaviješten o nacrtu. U toj obavijesti ("obavijestiti tvorca članka i/ili njegove glavne urednike ili urednice") treba navesti i ovaj tok te uputiti korisnika da, ako smatra da u navedenom roku neće moći izvršiti suštinske izmjene, to navede i zamoli za produljenje roka. Korisnik kojemu je u interesu objaviti članak mora biti proaktivan u tome, ne bismo mi trebali starati o tome. :# "Pri premještanju nacrta u glavni imenski prostor, preusmjerenje u pravilu treba ostaviti. Takvo preusmjerenje može pomoći drugima da pronađu prethodni naziv nacrta." - why? Djeluje kao nepotrebno preusmjeravanje, pogotovo ako se nacrt suštinski mijenja u procesu izmjena. :Ovo samo po sebi nisu loše stvari, ali su stvari koje treba razraditi ili oko kojih treba postići argumentirani konsenzus pa bih to volio raspraviti! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 04:27 (CEST) ::Vrlo dobre teme za diskusiju. Što se prve tačke tiče, saglasan sam da treba konkretizirati. Ova smernica treba se odnositi na serijske događaje i djela iz serije – upravo primjeri koje si naveo. Novi seoski kulturni festivali tu baš i ne idu. Ako imaš ideje, preciziraj smernicu. Druga tačka, pošto se nacrti ne indeksiraju, problemi sa značajem nisu toliko ozbiljni/važni. Stoga, i minimalne naznake značaja mogu biti dovoljne za nacrt. Za žive osobe, poput pevača, gde nam je važno postojanje studijskog albuma, izrada nacrta pre nego što osoba izda takav album – mislim da to treba da bude realna opcija. Neki kriteriji značaja su nam izrazito rigorozni i nacrt može biti prvi „stepenik” dok tema ne stekne dovoljnu značajnost da postane punovažni članak. Minimalni kriterijum bio bi postojanje bar jednog pouzdanog izvora, kako se stranica ne bi izbrisala kao „Biografija žive osobe bez izvora”. Treća tačka, mašinski prevod i AI-generisan tekst stvari su koje su popravljive. Pritom, ovaj potonji nedostatak zapravo je lakši za otkanjanje. Ovo su očigledni problemi sa stilom stranice i mislim da treba da postoji mogućnost da idu u nacrt i budu spaseni, ako je to moguće. AI-generisan tekst ne smatra se kršenjem autorskih prava, pa brisanje nije obaveza. Četvrta tačka, na enwikiju postoji rok od 6 meseci. Mislim da mi tu ne bismo trebali ići sa kraćim rokom, upravo jer smo manji projekat. Ovakav rok je dosta fleksibilan i mislim da bismo ga trebali zadržati. Srpska Vikipedija takođe ima isti rok. Rok je vjerovatno ostavljen da bude duži upravo zbog otklanjanja tih problema sa značajnošću, gde tema može posle nekoliko meseci ispuniti sve enciklopedijske kriterije. Što se pete tačke tiče, mislim da bi bilo lepo obavestiti tvorca neposredno pre brisanja, kako bi se videlo da li je i dalje možda zainteresovan za rad na nacrtu. Kažem, nacrti su radne stranice zajednice i ne moraju nužno biti brzo prebačeni u glavni imenski prostor. Nekada korisnik može zaboraviti na rok ili na nacrt, pa je obaveštenje u tok pogledu korisno. Šesto, što se tiče preusmerenja, ono je korisno i kako bi se vodila evidencija o premeštanjima iz nacrta u GIP. Budući da se nacrti ne indeksiraju, ovakva preusmerenja ne jedu leba, a korisna su da bi linkovanje kasnije funkcionisalo i da bi navigacija bila prirodna. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 05:11 (CEST) :::Pravila i smjernice trebale bi održavati realnost projekta, kao takvog, sukladno čemu ih je nužno prilagoditi. Rokovi na en.wiki su takvi jer je sustav kao takav održiv i jer je vjerojatnost da će više ljudi kroz duži period raditi na tome veća. Kod nas te vjerojatnosti nema. Broj korisnika koju su aktivno željeli raditi na lošem članku kod nas je iznimno malen (Brada kao nedavni primjer), dok je broj onih koji odustaju ogroman (isto nedavni primjer, onaj Thompsonov koncert, iako sreća po nas da je taj lik odustao, ali ''point remains''), tako da naša pravila treba prilagoditi tome. E sad: :::# Ja osobno ne znam kako bih to preformulirao, ali moja je logika sljedeća: Ako je prva dodjela Oscara relevantna onda će i 201. biti relevantna; tu ne treba govoriti o nacrtu kao zaštitniku potencijalno značajne teme koja trenutno nije značajna. 201. dodjela Oscara bit će značajna, tu je samo pitanje je li prerano o njoj pisati, ali to je praktični razlog. S druge strane, ako prvo izdanje Kobasicijade u Klenovcima nije relevantno, onda neće biti ni 201., osim ako se ono ''ex post facto'' ne istakne po nečemu. Unaprijed neće, dakle ni ovdje nacrt ne treba biti "čuvar" potencijalnog značaja. Ako netko od kolega ima način kako to bolje formulirati, meni je to okej, ako ne - onda ovo treba brisati... osim ako ti nemaš neki konkretan primjer kada bi se ovo pravilo primijenilo? :::# Indeksiranje je irelevantno, davanje nekome roka od 6 mjeseci da uspije je još manje enciklopedijski. Uzmi primjer muzičara. Susan Boyle postala je relevantna i prije izdanja prvog albuma. Isto bih tako rekao da je i Jakov Jozinović trenutno enciklopedijski relevantan, iako lik ima jedan singl, ali udovoljava ostalim kriterijima i javno je eksponiran. S druge strane, hrpa izvođaća s Dore, recimo, nije enciklopedijski relevantna, neovisno o tome što imaju pjesme i nastup na Dori i/ili izdan album. [[WP:NIJE#Wikipedija nije kristalna kugla|Wikipedija nije kristalna kugla]], tako da u tom pogledu ne treba koristiti Wikipediju za vlastitu promociju. Kako sam rekao na onoj raspravi - tema nije relevantna zato što je na Wikipediji, već je na Wikipediji zato što je relevantna. Ako nije relevantna, onda joj tu nije mjesto; kada postane relevanta (i ako!), onda joj na projektu može biti mjesto. :::# Ovo oko AI-ja ne vidim kako se može popraviti - ako je tekst potpuno generiran preko AI-ja, jedini način da se isti popravi je da se potpuno nanovo napiše, u kojemgod obliku. Ako se članak nanovo piše, onda se stari briše, tako da ne vidim razlog zašto bismo imali ''placeholder'' AI članak za nešto što ionako neće biti identično tomu. Mi kao enciklopedija trebamo imati nultu stopu tolerancije prema AI sadržaju, tako da AI generirani tekst nema što tražiti niti u nacrtu. To je samo ''placeholder'' za članak, a to nema smisla, jer onda možemo napravitii tako 20 milijuna placeholdera i biti Wiki s najvećim brojem članaka. Strojni prijevodi su druga stvar i to mi je okej da ide u nacrt, ali ovo mi nema smisla. :::# Kako sam gore rekao, mi nemamo pravo "davati" nekome 6 mjeseci da uspije ili ne, a ovo zvuči upravo kao to. ''Okej, frende, sada nisi bitan, al' imaš šest mjeseci da ovoj zajednici dokažeš da jesi.'' Nismo mi zato tu, tako da mi to nije neki argument. Što se tiče ostaloga, probaj naći koliko je bilo korisnika koji su actually htjeli raditi na svojim člancima pa vidi koliko taj rok od pola godine ima smisla. Da ne kažem - tko će nakon pola godine to održavati i paziti na to? :::# Ako nako proteka 6 mjeseci nije radio na članku, '''naročito''' ako je IP (a u 90+% slučajeva je IP), misliš da će ga još jedna obavijest na to motivirati? Pa ti ljudi nalijepe to ovdje i više nikada ne dođu na projekt! :D :::# Haj' dobro, iako ne vidim svrhu, al' recimo da zvuči dovoljno praktično pa okej! :D :::Toliko za sada! – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 05:44 (CEST) ::::Vrlo solidni argumenti za neke tačke. Odgovoriću posle i doraditi smernicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 12:48 (CEST) ::::Druga tačka, pozivanje na [[WP:KRISTAL]] je dobar argument. Saglasan sam u tom slučaju. Budući da je ovo moj lični dodatak smernici, uklonio sam taj dio. Prva tačka, preformulirao sam ideju. Mislim da je sada jasnije. Treća tačka, svaki AI izlaz može se popraviti ljudskim pregledom (engleski: ''human review''). Definiciju ljudskog pregleda napisao sam [[:meta:Artificial intelligence/Draft policy|ovde]]. Trenutno sa grupom drugih globalnih korisnika radimo na globalnim smernicama o upotrebi umjetne inteligecije, tako da sam upoznat s tematikom. Mislim da trebamo zadržati ovo, kad već imamo mašinski prijevod, koji je znatno teži za popravak. Četvrta tačka, nakon ove dorade smernice, više ne vidim potrebu za ovolikim rokom. Mislim da možemo smanjiti na 3 meseca, kompromisno. Kako ti se to čini? {{k|Vipz}} će poraditi na toj infrastrukturi, pa ćemo imati dobar uvid u starost nacrta i kada koji nacrt treba brisati. Peta tačka, IP urednike i nema smisla obaveštavati jer se IP adrese menjaju na dve nedelje. Možemo specificirati to, ali mislim da obavest treba zadržati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 15:25 (CEST) :::::Mala ispravka, sada vidim da sam stavio "Prije brisanja [nacrta]". Ipak mislim da ovde obaveštenje treba da bude posle brisanja nacrta. Možda možemo tim pristupom ići? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 15:31 (CEST) ::::::# "članak je o predstojećem događaju (npr. dodjela Oscara) ili nadolazećem ostvarenju (npr. filmski nastavak) u značajnoj seriji, gdje konkretna tema još nije stekla dovoljnu obrađenost u nezavisnim pouzdanim izvorima, ali razumno se smatra da će je steći kroz vijeme" - ja i dalje ne vidim svrhu ove odredbe. Daj mi, ''please'', primjer. Ne izgleda mi loše, ali koji je primjer ovoga? Mislim, dodjela Oscara će ''zasigurno'' steći obrađenost, to nije pitanje očekivanja, nego činjenice. Isto vrijedi i za ''Avengerse'' 268, ili koji će već biti. Samo me zanima kada bi se ova odredba koristila. ::::::# "kad već imamo mašinski prijevod, koji je znatno teži za popravak" - kako je teže popraviti "marko čimpanzu čita knjigu" u "Marko čimpanzi čita knjigu" od "Marko čita knjigu čimpanzi, vrsti majmuna". Ovaj drugi primjer je sasvim uredna rečenica, kao što su sadržajno uredni i članci koje smo nedavno imali i koje ćemo sutra brisati (vjerojatno)... tehnički gledano, nema se tu što ispravljati jer je sadržajno i stilski uredno. Ali je napisano strojno. Dakle, ne vidim kako se tu može "ispraviti" bez pisanja i novog pisanja? ::::::# Okej, tri mjeseca može kao kompromisno rješenje, naročito ako će se srediti infrastruktura. ::::::# Obavijest da je nacrt obrisan? To mi je okej. ::::::Ostalo smatram riješenim! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 15:41 (CEST) :::::::Primjere si sam dao: [[97. dodjela Oscara]]. Da se taj članak napravi par mjeseci prije dodjele, mislim da treba ponuditi prostor da se članak razvija u nacrtu, dok se ne stekne dovoljna obrađenost/pokrivenost u izvorima. Sada, međutim, ta pokrivenost postoji. Mašinski generiran tekst se popravlja detaljnim čitanjem članka i provjerom referenci. Nije suviše teško. U generalu, pola sata posla. Mašinski prijevod je nekad previše doslovan i neprilagođen (bar sat vremena popravljanja), dok AI može mnogo bolje prevoditi (iz ličnog iskustva). Zato kažem da nije suviše teško popraviti, štaviše je lakše. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 15:48 (CEST) ::::::::Ali, [[234. dodjela Oscara]] ne treba ići u nacrt.... kako se na nju odnosi "ali razumno se smatra da će je steći kroz vijeme"? Ne smatra se razumno, zna se da će biti. Pitanje je preuranjenosti, što en.wiki rješava preusmjeravanjima... ali preuranjenost nije "ali razumno se smatra da će je steći kroz vijeme"? :/ Ali mi AI tekstove ne želimo popravljati, nego ih želimo ne imati? Mislim da se ovo treba maknuti u ovom trenutku dok se ne donese taj globalni tekst za AI i odluči o njegovoj primjeni. Sada skačemo pred rudo, a dio toga riješit će se naknadno; sukladno, taj dio ukloniti za sada pa poslije raspraviti njegovo vraćanje ili ne. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 16:04 (CEST) :::::::::Stavio sam "pouzdano se zna da će je uskoro steći". Bolje? Enwiki ima esej [[:en:WP:TOOSOON|WP:TOOSOON]] o preuranjenosti. To je svakako zasebno pitanje i treba se rešavati zasebno. Što se AI tekstova tiče, kažem, oni su popravljivi i mogu biti potpuno relevantni članci uz ljudski pregled. Kažem opet, ništa nam ne šteti da to bude u nacrtu, pa ako se ne sredi, brisaće se svakako. Naravno, potpuno AI generisan sadržaj treba brzo brisati, ali to će se regulirati zasebno. Isto kao što i poptuno mašinski prevod treba brisati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 16:14 (CEST) ::::::::::Na nama je svakako da ponudimo opciju da se takvi mašinski prevedeni ili generisani članci mogu srediti u nacrtu, pa ako je tvorac članka zainteresovan da radi, zašto da ne. Ipak, kriterijumi za brzo brisanje ponudiće nam i opciju za brzo brisanje. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 16:16 (CEST) :::::::::::Trebalo bi da je sada sve riješeno uz konsultacije s Edgarom. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 17:48 (CEST) :Stranica se trenutačno bavi premještanjem iz jednog imenskog prostora u drugi i obratno, što nije baš cijela svrha tog imenskog prostora. Trenutačno više liči na smjernicu namijenjenu samo administratorima projekta, ne i novajlijama koje su došle napisati novi članak. Ova se smjernica treba značajno proširiti i doraditi temeljom [[:en:Wikipedia:Drafts]] prije nego bude spremna za usvajanje. Osim toga, smjernica ne govori ništa o tome tko ga premješta u nacrtni prostor ili van njega, tko smije takvo premještanje poništiti i na koju osnovu, treba li ga korisnik s određenim ovlastima pregledati i odobriti prije premještanja, i sl. :Moja je ideja da se autopatroliranim+ (+ = i naviše) korisnicima omogući objavljivanje nacrta direktno u GIP, bez ikakvih prepreka. Korisnici koji ovlasti autopatrole još nisu zavrijedili trebali bi proći proces pregleda i odobrenja prije nego se njihov nacrt premjesti u GIP. Ovlasti za ovaj proces trebali bi imati patroleri+ projekta. Premještanje iz nacrtnog prostora u glavni svaki patroler+ može poništiti (ako smatra da treba), ukoliko je premještanje izvršio korisnik bez ovlasti autopatrolera. Ako je nacrt odobrio i premjestio jedan patroler+, ta se radnja smije poništiti samo jednom od strane drugog patrolera+ (sukladno pravilu [[:en:WP:WHEELWAR]], koje treba prevesti za naše potrebe). :3 mjeseca umjesto 6 je sasvim u redu. Određene nacrte trebamo moći označiti kao 'obećavajuće' i produžiti rok ako liče na nešto vrlo blizu ispunjavanja kriterija za prebacivanje u glavni imenski prostor. Što se tiče obavješćivanja, mislim da to treba raditi za sve ove radnje: nacrt je prihvaćen i postao je člankom • članak se zbog ''razloga'' prebacio u nacrtni prostor • nacrt nije uređivan više od 2 i po mjeseca i slijedi mu brisanje ako ne nastanu suštinske promjene • nacrt nije prihvaćen i potrebna mu je dorada • nacrt je izbrisan (kao napušten ili po kriterijima brzog brisanja). Što se tiče IP-doprinosioca, njima se u sadašnjosti dodjeljuju privremeni anonimni računi koji traju 3 mjeseca, te je generalno moguće održavati komunikaciju s tim individualnim anonimnim korisnikom tokom tog razdoblja, te ga se može obavješćivati kao i registrirane korisnike. U ophođenju sa sadržajem za koje postoji sumnja da je generisan vještačkom inteligencijom trebamo pratiti [[:en:WP:LLM]]. Kada se radi o sumnji na manjak značaja - umjesto brzog brisanja, članak premjestimo u nacrtni prostor. Ovo će sve skupa stvarati mnogo manje frikcije. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 01:56 (CEST) ::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Ovo je normativni tekst – smjernica. Na enwikiju je eksplanatorni esej. Zato enwiki sadrži i ta uputstva za novajlije. Međutim, ta uputstva trebaju ići na adekvatnu stranicu pomoći (Pomoć:Nacrt). Tu treba objasniti kako se stvara nacrt, kako se pretražuju nacrti i slični dokumentacijski dodaci. Što se tiče tvoje ideje, meni se ona sviđa i ima mi smisla, ali možda deluje malo preterano/obeshrabrujuće da onemogućimo izradu članaka u GIP-u neautopatrolerima. Time gubimo na slobodi uređivanja i teramo ljude da prolaze kroz birokratski proces pregleda koji – i dalje nije infrastrukturno završen. Zanima me šta @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] misli o ovome. Usputni ''fact check'', privremeni računi traju oko nedelju dana ili dve nedelje. I još jedan dodatak, ne trebamo i ne moramo imati celu infrastrukturu sa enwikija. Treba imati funkcionalnu infrastrukuru i da je sve održivo na našem projektu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 02:24 (CEST) :::Naravno, što više birokracije to bolje... *''facepalm''* Slati obavijest za svaku stvar je apsolutno suludo... nismo mi dom za nezbrinute članke ili korisnike pa da smo dužni skrbiti o tome. Autor je dužan pobrinuti se za članak koji postavi. Mi ćemo mu tu pomoći, ali ga ne treba oko toga tetošiti. Nisu korisnici Wikipedije... spori, samo su nekada lijeni, a odgovor na lijenost nije tetošenje, nego motivacija. Mislim da dodatna birokratizacija ovoga svega ne vodi ničemu, sukladno čemu ne vidim potrebu za širenjem obavijesti na apsolutno svaki korak. Korisnika treba obavijestiti na početku procesa - članak je prebačen u nacrt, nalazi se tu, pogledajte pravila i smjernice o tome kako ga treba srediti, imate rok od 3 mjeseca, ako se u tom periodu ne sredi bit će pobrisan, možete tražiti produljenje roka i možete se obratiti bilo kome za pomoć - i to je to. Nikome od admina ne treba dodatni posao povlačenja nekoga to ne želi raditi na članku za rukav. Uostalom, nacrt se uvijek može vratiti na zahtjev tako da to nema smisla. To je prvo. :::Nadalje, slažem se s Acom da je ovo normativni aspekt nacrta. Praktični dio treba biti posebna stilska uputa u maniri [[WP:Stil]], ne zasebna smjernica. Stilski aspekti ovog procesa nisu povezani s normativnima, s tim da bi u njima definitivno trebalo razjasniti kriterije kada članak prestaje biti nacrt, barem okvirno. :::Što se tiče premještanja, načelno nemam problem s tim, ali tu moraju biti određena ograničenja. Prvo, korisnik koji je postavio nacrt ili je na njemu značajno radio (osim ako je sysop) ne bi smio samostalno išta premještati; u tom slučaju bi trebao prethodno odobrenje administratora ili birokrata da to učini. Drugo, premještanje se može učiniti tek onda kada je iz rasprave jasno da zajednica više nema prigovora na sam sadržaj članka i kada autori ne namjeravaju više na njemu raditi. To može biti rečeno eksplicitno ili prešutno nakon proteka nekoliko dana (recimo 3-5) od posljednje izmjene i komentara. Poništavanje ovoga mora biti obrazloženo i u slučaju spora daljnje izmjene (oko statusa članka, ne sadržajne) ne mogu se vršiti bez odobrenja admina ili birokrata. Zlouporaba ovog prava od strane patrolera+ treba biti osnova za oduzimanje prava i sancioniranje. :::Ovo s "obećavajućim" nacrtima treba razraditi, ovako je samo arbitrarni termin. :::Što se tiče značaja, apsolutno se ne slažem s tim. Značaj nema veze s nacrtima - nacrt je članak koji može proći na Wiki, ali ga treba srediti. Članak koji nema značaja ne može biti ni nacrt. Brisanje je tu da se takvi članci uklone, a ne da ih se perpetuira bez osnove. Nešto što je nedovoljno značajno ne može preko noći ili u 3 mjeseca postati značajno, ne ide to tako. Mislim, moguće je, ne mogu reći da nije, ali to je iznimno rijetko. Sukladno tome, nema svrhe da se taj tekst "dotjeruje" jer se time ništa neće postići. Ponavljam - nešto je na Wikipediji jer je značajno, a nije značajno jer je na Wikipediji. Wikipedija nije mjerilo značaja, ona je samo njegova potvrda (ili negacija). Na autoru je da prvo dokaže da je tema članka značajna, a ako to uspije, onda možemo dalje procijenjivati kvalitetu teksta i premještati u nacrt ako je potrebno. :::Ne znam što je Aca mislio pod izradom članaka za neautopatrolirane... tu sam ili ja Vipza krivo shvatio ili Acu. To mi pojasnite. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 14. aprila 2026. u 02:46 (CEST) ::::Vipz piše: "{{tq|Korisnici koji ovlasti autopatrole još nisu zavrijedili trebali bi proći proces pregleda}}". To bi značilo da korisnici koji nisu autopatroleri ne mogu direktno objaviti članak, nego ga trebaju objaviti kao nacrt prvo; ako dobro interpretiram. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 02:53 (CEST) :::::Ako ćemo imati dvije projektne stranice o nacrtima (jedna normativna i jedna pomoćna), ne mogu se zvati isto, to samo doprinosi konfuziji. Ako nije o nacrtima općenito, ovu bih normativnu stranicu preimenovao u nešto kao '{{xt|Wikipedija:Postupanje s nacrtima}}'. :::::"{{tq|To bi značilo da korisnici koji nisu autopatroleri ne mogu direktno objaviti članak, nego ga trebaju objaviti kao nacrt prvo; ako dobro interpretiram.}}" je potpuno kriva interpretacija. Namjerno sam koristio pojam ''bi trebali'' (umjesto ''moraju'') i nisam sugerirao nikakvu sistemsku promjenu da se onemogući objavljivanje stranica u GIP za neregistrirane ili neautopatrolirane korisnike. Iako ostaje tehnički opcionalan, proces pregleda od strane patrolera+ bio bi preporučen način za novajlije ovog projekta (većina neprijavljenih i neautopatroliranih korisnika) da nacrt prijeđe u glavni imenski prostor. :::::Na [[Korisnik:Vipz/igralište2#Pregled nacrta|svom igralištu]] sam nedavno započeo skicu posvećenu upravo procesu pregleda nacrta, a inspiraciju uzimam od [[:en:WP:Articles for creation]]. Ne, nije mi namjera "{{tq|imati celu infrastrukturu sa enwikija}}", da jeste ovo bi bio čas posla za prekopirati, prevesti i predložiti. Nije mi namjera niti daljnja birokratizacija projekta. Dapače, još od svoje prve godine na shwiki zalagao sam se da toga bude što manje (i drago mi je da je danas glavni kriterij za glasanje autopatrola, a ne neke arbitrarne brojke koje bi onemogućile glasanje svima osim 5~6 aktivnih korisnika - [[Wikipedija:Pijaca/Arhiva 30#Smjernica o anketiranju]]). Namjera mi je smanjiti frikciju između novih doprinosioca i staratelja nedavnih izmjena. Vjerujem da bih i ja glavu okrenuo i da nikad više ne bih pogledao natrag da su moji prvi doprinosi bili hladno obrisani, to je sve samo ne motivacija. :::::Nedovoljan značaj sam po sebi nije kriterij za brzo brisanje, i ne smije biti. Nećemo dopuštati članke o temama koje nemaju apsolutno nikakve naznake značaja, ali nećemo ni po automatizmu brisati članke sa slabom potkrijepljenošću. 3 mjeseca u nacrtnom prostoru neka provedu, gdje nikome ne treba smetati, i ako će raditi na njemu neka rade, ako neće - proteći će rok i briše se. :::::Obavješćivanje o raznim radnjama s nacrtima može se značajno pojednostaviti i ubrzati uvodom spravice (gadgeta) koja će ponuditi izbornik sa standardnim setom šablona namijenjenim za brzo obaviješćivanje i upozoravanje. [[:mw:Help:Temporary accounts]] mi govori da privremeni računi traju 90 dana, dakle 3 mjeseca. :::::Ako na nešto nisam odgovorio, ispričavam se. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 04:10 (CEST) ::::::Dobro, jasno da bi trebalo distingvirati nazive, ali to je detalj koji ćemo riješiti u hodu. To je tehnička sitnica. ::::::Ali, čekaj, ako to nije obveza i ako je to samo preporuka, kako će se ona manifestirati u praksi? Mislim, to sam isto govorio i Aci za one odredbe o značaju - zanima me kako bi se ta odredba primjenjivala u praksi i kada? ::::::Okej, ja nemam problema s time da se dvije "sukobljene strane" pomire, ali to treba precizirati kao takvo i treba biti jasno koja su prava novajlija i koje su obveze starlija! :D Zasad je to dosta ''vague''. ::::::Mislim da netko od nas ne kuži pitanje značaja... dakle, tema je značajna. Ili nije. To se provjeri vrlo lako na Googleu. Ako članak nije značajan, onda nema potrebe stajati tu 3 mjeseca jer se članak koji nije sam po sebi značaja ne može ni potkrijepiti izvorima jer izvora nema. Ne može se značajnost stvoriti u tri mjeseca. Je li neki jutuber značajan se provjeri lako, isto tako i za pjevača i glumca i slično. Provjera tog čuda traje par minuta, plus - često je iz samog sadržaja članka jasno radi li se o značajnoj temi ili ne. ::::::Da, ali svejedno će netko morati to činiti u nekom vremenskom trenutku, zar ne? I što ako ja zaboravim dne 17. studenog 2026. godine poslati obavijest da "nacrt nije uređivan više od 2 i po mjeseca i slijedi mu brisanje ako ne nastanu suštinske promjene"? Koje se sankcije povlače za tim? Ako ih nema, onda je ta obavijest sama po sebi nepotrebna; administratorima se može ostaviti na slobodu da obavještavaju, ali ne nametati obvezu. Ja sam za to da se napravi jedna, objedinjena obavijest sa svim informacijama za korisnike. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 14. aprila 2026. u 13:27 (CEST) :::::::Ja bih ovo naslovio "Smjernice o nacrtima". Što se tiče značaja, to se vi lepo dogovorite, a ja ću podržati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:12 (CEST) :::::::Što se tiče obaveštenja, ovo je normativni tekst. Tako da, i tu treba biti obazriv i gledati šta je održivo. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:13 (CEST) :::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: "{{tq|Ali, čekaj, ako to nije obveza i ako je to samo preporuka, kako će se ona manifestirati u praksi?}}" - samostalno premještanje nacrta u glavni imenski prostor je moguće, ali riskira promptno poništavanje, vraćanje u nacrte, a možda i brisanje. Neki samostalno objavljeni članci (ex-nacrti) bit će dovoljno dobri za GIP i neće biti potrebe išta poništavati, vraćati ili brisati, te zato nije obveza (uzimamo u obzir da neki neprijavljeni ili neautopatrolirani već znaju pisati članke). Namjera je nove suradnike usmjeriti na najmanje konfliktnu proceduru razvoja njihovih prvih članaka - ona koja uključuje da se sadržaj, koliko god 'loš' bio, zadrži, da im se ustupi mogućnost slanja zahtjeva za pregledom, da iz pregleda ishodi ili neposredno prihvaćanje ili vraćanje s primjedbama i prijedlozima za doradu, da se to sve može diskusirati na stranici za razgovor tog nacrta, te da naposlijetku možda dobijemo spreman članak, a možda i novog aktivnog kolegu. :::::::Što se tiče značaja, nacrtni prostor treba biti tolerantniji. Kao što sugestira [[Nacrt:Wikipedija:Nacrti#Rasprava o brisanju]], tekstovima koji se čine neznačajnima treba omogućiti postojanje u nacrtnom prostoru dok traje rasprava o značajnosti teme koju tekst pokriva. Ta će se rasprava odviti ovako ili onako ali neće biti otpočeta optužbama za prakticiranje administratorske samovolje (kao što smo već vidjeli mnogo puta) i voditi nepotrebnom pretvaranju onoga što je trebala biti konstruktivna rasprava u neku vrstu okršaja dviju "sukobljenih strana". Mi ovdje govorimo o privremenom zadržavanju neindeksiranih ''nacrta'', ne javnih ''članaka''. :::::::Specifičnosti o obavješćivanju daju se prodiskutirati, pogotovo ta o skorom brisanju nacrta s projekta (koji bi u pravilu trebala biti automatizirana, ako se uopće realizira). Sve trenutne radnje s nacrtom poput brisanja, prihvaćanja, odbijanja, premještanja iz GIP u Nacrt: trebale bi biti popraćene odgovarajućom vrstom obavijesti. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 15. aprila 2026. u 13:42 (CEST) ::::::::Okej, taj mi je dio jasan - ali ako je to preporuka koja nove korisnike ili IP-ove ''neće spriječiti'' da objave u glavnom prostoru, koja je svrha odredbe? Ja sam neki novi lik koji nema pojma o Wiki i - kako to obično biva - nisam pročitao pravila. Napisat ću članak o Ivanu Iviću, lokalnom ''pisniku'' iz mog sela Donje Podbridine na Moru koji je objavio par ''zbiraka'' i dobio neke lokalne nagrade za ''pisnike laureate'' i slično, dakle recimo da prelazi neki prag značaja. Recimo. I ja sad to objavim u GIP-u jer nemam pojma ni što je nacrt nit' me to zanima. Onda dođe neki grozni EAP i to mi odmah pobriše jer je irelevantno - ja popizdim. Ili dođe neki manje grozni Vipz i makne mi to na neki nacrt - ja opet popizdim. Jer zašto? Pa ja hoću članak, a vi meni njega brišete ili mičete. U tom pogledu mislim da bi onda solucija koju je "krivo interpretirao" Aca bila praktičnija i elegantnija - po ''defaultu'' takvi članci idu u nacrt, ali uz obvezu adminima za automatsku provjeru. To bi se odnosilo na IP članke i članke novih računa, odnosno autopotvrđenih. Ne bih ograničavao na autopatrolu, nego autopotvrdu. Dakle, ti članci bi išli na nacrt, mi bismo imali obvezu to prekontrolirati - ako je to okej, odmah ide na GIP, ako nije, ide procedura za nacrte. To mi se čini elegantnije i više ''straightforward'', ali i poštenije prema svim dionicima. ::::::::Opet - članak ili jest značajan ili nije značajan. Ako je to upitno, na autoru je da to dokaže. Naravno, možemo i mi jednostavnim pregledom. To doslovno traje minutu, ako odeš na Google. Ako se radi o poslu koji se može obaviti u minutu, onda nema potrebe da se tri mjeseca kiseli da bi na kraju nestao. Poanta priče je u tome da se stanje značaja ''neće promijeniti'' (ili će se promijeniti jako teško, odnosno rijetko) u tri mjeseca, sukladno čemu ne vidim potrebu za privremeno zadržavanje sadržaja koji ionako neće na projekt. ::::::::Što se tiče obavijesti, ako postoji mogućnost automatizacije, onda broj obavijesti može biti koliko želiš, ali ne bih da se adminima nameću dodatne birokratske obveze oko slanja obavijesti koje će, najčešće, ostati neodgovorene. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 15. aprila 2026. u 14:36 (CEST) :::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Možemo ograničiti stvaranje novih stranica na autopotvrđene račune i onda od neprijavljenih/nepotvrđenih korisnika zahtjevati da nove stranice objavljuju isključivo kao nacrte. Takvo ograničenje je aktualno na enwiki već 8 godina - [[:en:WP:ACTRIAL]]. Vjerujem da bi, pak, ''drafticiranje'' članaka naspram promptnog brisanja izazvalo mnogo umjerenije inicijalne reakcije. Promptno brisanje ''nacrta'' o temi za koju postoje čak i najmanje naznake značaja (recimo jedna nacionalna/međunarodna nagrada, recimo Libanska) nije pošteno. Preemptivno brisanje takvog nacrta (dakle, u kraćem roku) treba ishoditi iz rasprave, a ne obratno (brisanje pa rasprava). – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 15. aprila 2026. u 15:29 (CEST) ::::::::::Pa to mi se čini praktičnije nego ovo, ovo što je predloženo mi djeluje previše komplicirano, a bez neke jasne svrhe. Što se tiče značaja, mislim da se to treba prvo riješiti u pravilima za brisanje pa onda vidjeti koliko će prostora ostati i kako u taj prostor uklopiti nacrte. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 15. aprila 2026. u 15:33 (CEST) :::::::::::Samo bih zamolio da ove dve teme (ograničavanje i značaj) – ostavimo za kasnije, jer nam je za obe teme potreban konsenzus. Ono što se može preraditi na stranici – treba preraditi sada. Raspravu ću ostaviti otvorenu do 26. aprila u 23:59. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 18. aprila 2026. u 02:15 (CEST) ::::::Hvala, Vipz, na pojašnjenju. Izgleda da sam za privremene račune fulao, bio sam ubeđen da je period manji. Izvinjavam se onda na pogrešnom ''fact checku'' – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:20 (CEST) ::::::Što se patrolera i viših grupa tiče, ja sam za da oni mogu premještati nacrt. To ima smisla. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:23 (CEST) ::Predloženi normativni tekst za shwiki adaptacija je enwikijevog eksplanatornog eseja, od {{slink|:en:Wikipedia:Drafts|Moving articles to draftspace}} nadolje. U suštini, prva je polovica tog eseja pomoćnog karaktera, dok je druga polovica (ova predložena) normativnog karaktera. Na [[Korisnik:Vipz/igralište2|svom igralištu]] imam skoro gotovu prvu polovicu. No što bi točno trebala biti stranica pod naslovom [[Wikipedija:Nacrti]], ako ovo dvoje dijelimo na dvije zasebne stranice? – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 17. aprila 2026. u 17:53 (CEST) :::Možda bi ovo mogla biti stranica za razvrstavanje i pružiti linkove na stranicu pomoći, smjernicu o premještanju, brisanju i vraćanju, te Wikiprojektu Nacrti? Wikiprojekt Nacrti mogao bi biti ekvivalent [[:en:Wikipedia:WikiProject Articles for creation]] (u mnogo manje kompleksnom obliku, naravno) i tu bi se mogla voditi evidencija nacrta. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 17. aprila 2026. u 18:03 (CEST) ::::Pa dečki, ako ti imaš prvu polovicu, a Acan Macan drugu polovicu, onda spojimo dvije polovice u jednu cjelinu i imamo [[WP:Nacrti]] s oba dijela. Jednim pomoćnim, drugim normativnim. Ja ne vidim problem s tim. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. aprila 2026. u 18:30 (CEST) :::::Okej, ja sam ''fine'' s time. Lektorisaću kad stignem taj prvi dio, ali sadržajno mi deluje okej. @[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Slobodno spoji ova dva dela i dodaj u smernici odjeljak poput "Tko može premještati nacrte", ili negde naznači da su patroleri za to odgovorni. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 18. aprila 2026. u 01:07 (CEST) ::::::Pregledao sam još jednom celu smernicu. Dopune su bile vrlo korisne. '''Podržavam''' uvođenje u ovom obliku. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:28 (CEST) :::::::Ima još nekih sitnica s kojima nisam najzadovoljniji, ali nećemo cjepidlačiti, tako da i ja '''podržavam''' prošireni prijedlog. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. aprila 2026. u 18:38 (CEST) ::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] koje su sitnice u pitanju? – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:39 (CEST) :::::::::Sad već previše pitaš. :D – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:42 (CEST) :::::::::Umjetna inteligencija i činjenica da sustav dopušta izradu nacrta za već postojeće članke (ako utipkam da mi izradi nacrt "Panama", uredno ga radi iako članak već postoji) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. aprila 2026. u 18:42 (CEST) ::::::::::To i nije nužno loše. Neko možda želi da preradi ceo postojeći članak, i onda koristi nacrt da razvije novu verziju. :D – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:44 (CEST) :::::::::::Također ćemo moći čitatelje/urednike stranice informirati da članak pod tim naslovom već postoji u glavnom imenskom prostoru; šablonom {{tl|Nacrt}} i/ili uredničkim obavještenjem ([[:en:Wikipedia:Editnotice]]). – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 19:11 (CEST) ::::::::::Što se umjetne inteligencije tiče, predložiću dopunu pravila za BB tako da možemo brzo brisati čisto AI generirane članke. Mislim da će biti od koristi. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:45 (CEST) :::::::::::Mislim da to nije poanta nacrta, al' kažem - nek' bude. Što se tiče AI-ja, mislim da to treba maknuti trenutno iz teksta prijedloga dok se ne donesu šira pravila. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. aprila 2026. u 18:50 (CEST) ::::::::::::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Tvoje mišljenje o ovome? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 21:34 (CEST) :::::::::::::Ovo možemo ukloniti ili zakomentirati dok ne budemo imali neka konkretna pravila i smjernice koje se tiču upotrebe umjetne inteligencije na Wikipediji. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 00:06 (CEST) ::::::::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]], @[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Zakomentirano. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 00:32 (CEST) ::::::::::::::Ako nema dodatnih primedbi, zatvorio bih ovo polako. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 00:34 (CEST) :::::::::::::::Nemam ništa protiv. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 26. aprila 2026. u 02:37 (CEST) {{podnožje rasprave}} == Zaštićivanje == Nakon što je ovo predugo stajalo nedovršeno, mislim da je vrijeme da raspravimo i [[Korisnik:Edgar Allan Poe/Osobna vježbaonica|smjernicu o zaštiti stranica]]. Uglavnom se tu radi o prijevodu s engleske Wikipedije, uz neke lokalne nadopune temeljem iskustava koje smo imali, kao i obično. Šablone još nisam posebno pravio jer trebamo vidjeti treba li nam baš sve ovo i koje su tehničke mogućnosti primjene svega toga. Rasprava traje od danas, a trajat će do '''26. travnja 2026.''' godine u '''00:00''', osim ako iz tijeka rasprave ne bude razvidno da je potrebno više vremena za postizanje konsenzusa. Sukladno ranijoj praksi, obavještavam sve korisnike koji su aktivni u posljednje vrijeme: @[[Korisnik:Aca|Aca]] @[[Korisnik:Vipz|Vipz]] @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] @[[Korisnik:Mladifilozof|Mladifilozof]] @[[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] @[[Korisnik:Slashslasher|Slashslasher]] @[[Korisnik:OC Ripper|OC Ripper]] @[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] @[[Korisnik:Alekol|Alekol]] @[[Korisnik:Deni|Deni]] @[[Korisnik:Maria Sieglinda von Nudeldorf|Maria Sieglinda von Nudeldorf]] @[[Korisnik:MirkoS18|MirkoS18]] @[[Korisnik:Belirac|Belirac]] @[[Korisnik:Argo|Argo]] @[[Korisnik:ImStevan|ImStevan]] @[[Korisnik:Ante Vranković|Ante Vranković]] @[[Korisnik:Duma|Duma]] @[[Korisnik:Ekvatarina|Ekvatarina]] @[[Korisnik:Stefanguzvica|Stefanguzvica]] (ispričavam se ukoliko sam nekoga zaboravio taggirati) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 18. aprila 2026. u 18:33 (CEST) :@[[Korisnik:Alalch E.|Alalch E.]], krivi ping! – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 18. aprila 2026. u 18:36 (CEST) :Vrlo važna smjernica, ali bih je želeo detaljno pregledati. Javim se za jednu sedmicu otprilike i predložio bih da i ovo produžimo na 14 dana. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 19. aprila 2026. u 03:25 (CEST) Ja sam u drugim stvarima i ne stignem detaljno gledati, ali koliko sam letimično vidio, sve zvuči normalno. - [[Korisnik:Ante Vranković|Ante Vranković]] ([[Razgovor s korisnikom:Ante Vranković|razgovor]]) 19. aprila 2026. u 16:25 (CEST) :Napomena: Ovo treba biti pravilo kad ga budemo usvojili. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. aprila 2026. u 14:17 (CEST) ::Ovo pravilo neću detaljno lektorirati (jer je obimno), ali ću promeniti neke suštinske stvari u konsultaciji s tvorcem. Takođe ću ispraviti poneke tipografske greške na koje usputno naiđem. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. aprila 2026. u 18:41 (CEST) :::Ostalo je još pitanje statusne zaštite da se riješi (jer mi imamo i zaštitu do patrolerskog statusa, pa to treba također navesti). – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 24. aprila 2026. u 18:36 (CEST) ::::Mislim da je to to. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 25. aprila 2026. u 02:32 (CEST) :::::Završio sam pregled celog pravila. '''Podržavam''' uvođenje u ovom obliku. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 25. aprila 2026. u 16:17 (CEST) ::::::Pre nego ovo uvedemo, trebalo bi napraviti šablon "Zaštićena stranica", i implementirati ga tamo gde treba. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 25. aprila 2026. u 23:44 (CEST) :::::::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Možeš li ti napraviti to (Protection padlock), a ja da ih dodam na stranice? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 20:56 (CEST) ::::::::Bit će urađeno. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 22:14 (CEST) :::::::::Tooooooo legendo – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 22:30 (CEST) Pregledao i '''podržavam''' uvođenje smernice. [[Korisnik:Stefanguzvica|Stefanguzvica]] ([[Razgovor s korisnikom:Stefanguzvica|razgovor]]) 25. aprila 2026. u 17:41 (CEST) :Kako se bližimo kraju stranice, prečice postaju prava ''alfabet supa''. Mislim da se treba ograničiti na manji broj lako pamtljivih prečica. Volio bih da se možda uvede i wiki žargon ''zasoljavanje'' (stranice) kod zaštite od izrade ([[:en:WP:SALT]]; od [[:en:Salting the earth]]: ''zasoljavanje tla''). – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 28. aprila 2026. u 07:27 (CEST) ::Saglasan sam da se treba smanjiti broj prečica. Što se zasoljavanja tiče, nisam za to. Mislim da se taj žargon vrlo retko koristi na enwiki, a kamoli kod nas. Pritom je malo nezgodan. Kod nas se obično kaže i "sprečavanje [izrade]", dok se zaštita generalno kaže i "zaključavanje". Pada mi na pamet ideja da je naslov "zapečaćen" (umesto "zasoljen"). Taj mi termin više ima smisla, ali ne bih kovao termine dok ne postoji realna upotreba. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 28. aprila 2026. u 10:46 (CEST) :::Prečice smanjujte kako vam drago, ja sam to nabacivao onako, vodeći se osjećajem, vi to uredite kako vam spada. Što se tiče alternativnog izraza, dogovorite se kako vam odgovara. "Soljenje zemlje" kao termin postoji u našoj literaturi, čisto kao napomena. Koliko je učestao... ''not sure''... – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 28. aprila 2026. u 13:22 (CEST) ::::Već su prošle 2 sedmice od početka rasprave. Nema smisla dalje čekati ako postoji konsenzus za usvajanje. Šablone i ostale tehnikalije ćemo rešiti usput. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 3. maja 2026. u 21:47 (CEST) :::::Slažem se. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 4. maja 2026. u 01:47 (CEST) == Dve dopune == === Dopuna pravila o brzom brisanju === U '''[[Korisnik:Aca/igralište3|svom igralištu]]''' napisao sam dopunu pravila o [[Wikipedija:Brzo brisanje|brzom brisanju]]. Dopuna se odnosi na članke generirane umjetnom inteligencijom. Slobodno ostavite svoje mišljenje o prijedlogu ovdje. Rasprava traje jednu sedmicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 20:13 (CEST) :Mi smo Wikipedija, odnosno enciklopedija. Umjetna inteligencija je u najmanju ruku sporna, u najgorem slučaju glupa i ''tailora'' korisnikov zahtjev. Mislim da treba tu biti jasan i glasan - svaki tekst za koji se utvrdi da je nastao uz pomoć AI-ja ili za koji se, temeljem pregleda preko dostupnih alata, utvrdi s visokom vjerojatnošću da je nastao AI-jem ide na brzo brisanje ili se uklanja. Takav nam tekst apsolutno ne treba i jedinu soluciju koju vidim ovdje je da se to piše ponovo; ostalo nema smisla. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 27. aprila 2026. u 04:31 (CEST) ::Upravo to ovo regulira. :) – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 27. aprila 2026. u 22:10 (CEST) :Čini mi se dobrom nadopunom KBB, bar za početak. Jedino bih "{{!xt|izmijenio}}" izmijenio u "{{xt|redigirao}}". Bilo bi dobro imati i podrobniji vodič za prepoznavanje teksta generiranog umjetnom inteligencijom ([[:en:Wikipedia:Signs of AI writing]]), ali o tom potom. Samo bih napomenuo da se na dostupne alate ne bi trebalo oslanjati bez opreza, s obzirom na to da Wikipedija čini značajan dio tekstualne građe na kojoj se LLM-ovi treniraju. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 27. aprila 2026. u 22:55 (CEST) ::Urađeno, zahvaljujem. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 28. aprila 2026. u 02:29 (CEST) :::Ovo ću zatvoriti tokom večeri, ako nema dodatnih sugestija. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 3. maja 2026. u 21:41 (CEST) === Dopuna smjernice o prijenosu === S obzirom na postojeće stanje u pogledu infokutija, predložio bih usvajanje '''moratorija na izradu novih infokutija'''. Konkretno, predlažem sljedeću dopunu smjernice o [[WP:PRIJENOS|prijenosu sadržaja]] (odjeljak {{section link|Wikipedija:Prijenos sadržaja s drugih Wikipedija#Šabloni|nopage=y}}): {{izdvojeni citat komentara|Prenošenje novih infokutija sa susednih projekata trenutno se ''ne preporučuje''. Nove infokutije koje su duplikati postojećih bit će [[Wikipedija:Brzo brisanje|izbrisane po kratkom postupku]]. Prije nego što se odlučite za prijenos, obratite se zajednici na [[Wikipedija:Pijaca|Pijaci]] ili kontaktirajte s administratorima.}} Imate li još neki dodatak? Šta mislite o ovome? Rasprava traje jednu sedmicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 20:29 (CEST) :Smjernica treba ostati što je više moguće generalna (ne odnositi se na neki specifičan skup šablona) i treba ostati smjernicom (predložena nadopuna zvuči kao strogo pravilo s apsolutnim posljedicama). Postojeće su infokutije u velikoj mjeri tehnički i infrastrukturno zastarjele i rudimentarne. Izrada 'duplikata' može biti sasvim opravdana ako se priprema kao moguća zamjena, a mnogo odstupa od trenutačnog rješenja. Mislim da bi postojeću smjernicu mogli nadopuniti nekakvom uputom kada započimati nove (na temelju prenesenog koda) te kada prilagođavati postojeće šablone (i gdje, i.e. /igralište), te kako izvršiti njihovu implementaciju. Ako ćemo ih već upućivati na Pijacu, npr. kao mjesto prijedloga ili zahtjeva za novim šablonima, prilagodbama postojećih šablona, ili usvajanju već izrađenih rješenja, možemo ih upućivati na odgovarajući odjeljak Pijace i.e. [[WP:P/TEH]]. Što se tiče nepridržavanja smjernice, na samom kraju drugog pasusa (u sadašnjoj verziji teksta) može se dodati upozorenje koje će reći što se događa s dupliciranim šablonima. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 21:35 (CEST) ::Pa ne zvuči uopšte kao strogo pravilo xD ("ne preporučuje se" umesto "zabranjeno je"). Takođe s obzirom na situaciju i činjenicu da su infokutije najveći gorući problem, mislim da je specificiranje ovoga mnogo važno umesto da guramo stvari u generalizovani kalup. Saglasan sam da koristimo /TEH, i saglasan sam za izradu nekih vrsta uputa, to je dobra ideja. Ipak mislim da treba da ograničimo prenos novih infokutija na minimum. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 21:42 (CEST) :::Najrelevantniji dio predloženog teksta (druga i treća rečenica) zvuči kao da se radi o strogom pravilu s apsolutnim posljedicama za svako postupanje mimo njega, dok prva rečenica to predstavlja samo kao načelnu preporuku - tekst je unutrašnje nekoherentan. Infokutije su trenutačno problematično područje, ali smjernica bi trebala biti dugoročno održiva, a ne oblikovana isključivo kao reakcija na sadašnje stanje. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 22:11 (CEST) ::::Aight, daj da vidimo tvoj predlog. :) – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 22:21 (CEST) :::::Možda ne treba dopunjavati smjernicu s privremenim pravilom, '''ali''' definitivno nam treba moratorij da se ne stvaraju novi problemi dok se ova situacija ne riješi. Mislim da se moratorij može dogovoriti ovdje neformalno, bez da se unosi išta u pravila, ali sam prijedlog - u formi u kojoj jest trenutno - podržavam. Previše problema imamo sada jer ranije nije bilo ovakve regulacije. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 27. aprila 2026. u 04:28 (CEST) ::::::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]], [[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: U '''[[Korisnik:Aca/igralište3|svom igralištu]]''' pripremio sam dopunu smjernice o prijenosu. Trudio sam se da je uobličim u skladu s iznesenim sugestijama. Možete pogledati i dati svoje mišljenje. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 3. maja 2026. u 21:39 (CEST) ::::::Takođe ću produžiti ovo na još jednu sedmicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 3. maja 2026. u 21:40 (CEST) :::::::Okej ti je ovo, samo ti je tekst kontradiktoran - preporučuje se ne prenositi, a onda zabranjeno je prenositi i ako prenesete bit će brisano. Dok se situacija ne sredi, treba zabraniti sve, a onda ovo pravilo modificirati i uskladiti s budućom situacijom. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 4. maja 2026. u 01:47 (CEST) fpygl4p7p37zd9yi8ebdd0ln804xo7g 42587314 42587313 2026-05-03T23:48:14Z Edgar Allan Poe 29250 /* Dopuna pravila o brzom brisanju */ odgovor 42587314 wikitext text/x-wiki {{pijaca}} == [[Wikipedija:Nulta tolerancija]] == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje stranice [[Wikipedija:Nulta tolerancija]] za pravilo Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 30. juna 2025. u 00:38 (CEST)|Usvojeno}} Predlažem usvajanje ove stranice kao službenog pravila Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku. Izvorni tekst preuzet je sa Wikipedija na srpskom i engleskom jeziku, prilagođen, dorađen i dopunjen. Unapred zahvalan na sugestijama i komentarima. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. juna 2025. u 23:58 (CEST) ::{{za}} – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 23. juna 2025. u 00:06 (CEST) ::{{za}} - Prebaci '''[[Wikipedija:Pijaca/Pravila i smjernice|ovdje]]''', zato smo ti o napravili – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. juna 2025. u 14:16 (CEST) :@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Ae prebaci ako možeš. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. juna 2025. u 19:04 (CEST) ::@[[Korisnik:Aca|Aca]]: A ti ne možeš jer? :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. juna 2025. u 19:18 (CEST) :::Nmg. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. juna 2025. u 19:40 (CEST) ::::@[[Korisnik:Aca|Aca]]: Prebaci na ispravno mjesto *facepalm* – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 24. juna 2025. u 02:52 (CEST) {{komentar}} Valjda OK. --[[Korisnik:نوفاك اتشمان|نوفاك اتشمان]] ([[Razgovor s korisnikom:نوفاك اتشمان|razgovor]]) 23. juna 2025. u 10:52 (CEST) {{podnožje rasprave}} == Navođenje države rođenja u sportskim člancima == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave, ne postoji jasan konsenzus oko promjena sadašnje prakse, tako da aktualna praksa koja korisnicima daje slobodu izbora oko zastavica te praksa navođenja mjesta rođenja ostaju nepromijenjene. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 1. augusta 2025. u 16:52 (CEST)|Nije usvojeno}} [[Zvonko Petričević|Trenutna praksa]] u sportskim člancima jeste da se pored mesta rođenja sportiste navede savremena država rođenja. Međutim, ova praksa je anahronistička i dovodi do toga da korisnici stavljaju zastave savremenih država za razdoblje od pre 100 ili 200 godina! Mislim da je svima jasno koliko je to pogrešno i da nijedna Wikipedije na neguje ovakvu praksu. Predlažem standardizaciju sledećeg formata, kao što je praksa na [[:en:Nikola Tesla|drugim projektima]]: * <nowiki>[[MESTO ROĐENJA]], [...], [[TADAŠNJA DRŽAVA]] (danas [[DANAŠNJA DRŽAVA]])</nowiki> Usputno bih predlažio da se upotreba zastavica izbegne, radi pristupačnosti, prema [[:en:MOS:INFOBOXFLAG|MOS:INFOBOXFLAG]]. Zastavice ograničiti samo na deo infokutije gde se navodi da je osoba dio reprezentacije države (poput dela s medaljama), radi jasnoće. Preterana upotreba ikonica deluje detinjastvo, neozbiljno, odudara od enciklopedijskog diskursa i nije pristupačna. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 03:43 (CEST) :Prvo, o pitanju zastavica raspravljali smo već pred neko vrijeme i zaključeno je da se njihova upotreba dopušta po potrebi urednika. Nitko ne prisiljava korisnike da ih koriste, ali nema nikakvih ograničenja u njihovom korištenju i to je usvojeno kao takvo, a i utječe na korisničko pravo da uređuje tekst po vlastitoj želji. Nećemo svako dva mjeseca raspravljati o jednoj te istoj stvari. :Što se tiče navođenja država. Ova je rasprava na ovoj Wiki pokrenuta jako davno i tokom godina je iskristalizirana praksa koja je sada, a to je da se navodi suvremena država. Iznimke za to su, naravno, antičke ličnosti i neke srednjovjekovne ličnosti, s obzirom da u tim situacijama postoji dovoljno specifičnih elemenata da opravdavaju iznimke. Međutim, kod "modenih" ličnosti zaključeno je da se ide s ovom praksom, a neki od argumenata (kojih se ovako odokativno sjećam) bili su: :# Korisniku je važnije znati gdje se određeno mjesto nalazi danas, nego gdje se nalazilo neke random godine iz 16. stoljeća; :# Korištenje tadašnjih država može dovesti do zabune za mjesta koja su nekada pripadala jednoj, a danas drugoj suvrenoj državi (obje koje postoje danas); :# Korištenje sadašnjih država lakše je bilo uskladiti s korištenjem zastavica u šablonima; :# Korištenje tadašnjih država vuklo je za sobom i korištenje tadašnjih imena gradova (jer isti su se često mijenjali), što je (a) otežavalo rad korisnicima jer ih je "prisiljavalo" na dodatan rad i (b) stvaralo potencijalne probleme oko ujednačenosti. :# Korištenje sadašnjih država jednostavno je lakše. :Vjerojatno je tu bilo još argumenata, ali ovih se mogu sjetiti. Ja osobno nemam problem ni s jednom ni s drugom praksom, ali prije nego se provede promjena aktualne prakse, treba dati odgovore na sljedeća pitanja: :# Uzimajući u obzir činjenicu da su zastavice usvojene kao standardni dio uređivačke politike, odnosno sloboda korisnika da ih koristi ili ne, kako će se riješiti potencijalni problem stvarnog šarenila koje može nastati kada na 3 različite članka o osobama rođenima u Beču budemo imali potencijalno tri različite zastave? :# Kako će se riješiti problem s imenima gradova? Što ako korisnik jednostavno ne želi istražiti kako se grad zvao u tom nekom periodu pa se desi ogromna neusklađenost da imamo, recimo, Ploče, SFRJ, a ne Kardeljevo? Ili Volgograd, SSSR, a ne Staljingrad? :# Konkretan problem: [[Joseph Conrad]] rođen je u današnjem [[Berdičiv]]u ([[Ukrajina]]). To je mjesto rada bilo pod [[Rusko Carstvo|Ruskim Carstvom]], iako je ranije bilo dio [[Poljsko-Litvanska Unija|Poljsko-Litvanske Unije]]. Uz to, ranije je grad imao ime [[Berdyczów]]. Mi o tom mjestu konkretan članak nemamo. Koliko će čitatelji biti zbunjeni kada dođu na članak o Conradu ili o nekom tko je tamo rođen prije [[1793.]] godine (ili je umro prije te godine). Kako ova praksa olakšava to čitatelju? :# Dogodit će se da će more članaka za isto mjesto imati različite temeljne podatke upravo zbog toga. Kako će se to riješiti po pitanju usklađenosti i slično? :Toliko za sada. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 04:05 (CEST) ::Prvo pitanje, ne vidim problem. Ako su osobe rođene u različitim periodima, treba koristiti različite zastave. Nema mi smisla koristiti zastavu Republike Srbije pored grada Beograda u vreme Kraljevine Jugoslavije. Drugo pitanje, treba koristiti istorijska imena gradova kad god je to moguće. Nije velika greška i da stoji moderni naziv grada, ali radi preciznosti navesti ''name of the birthplace at the time of birth'' ([[:en:Template:Infobox person|Template:Infobox person]]). Treće pitanje, treba "Berdičev, Kijevska gubernija, Rusko Carstvo (danas Ukrajina)". Koristimo ruske oblike toponima tu, koji su bili u upotrebi tad. Četvrto pitanje, to je okej, dokle god je činjenično tačno. Trenutna praksa nije činjenično tačna (anahronična je). Ideja je da se navede tadašnja država rođenja, pa onda moderna država, a ne obrnuto. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 04:28 (CEST) ::Nadalje, praksa sa zastavicama je pogrešna. Zastava države ne treba da stoji uz grad, nego uz državu. Ovo mi nema smisla. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 04:32 (CEST) :::O pitanju zastavica smo samo govorili u navigacijskim kutijama, ne i u infokutijama. Ovo pitanje je daleko od standardiziranog. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 04:33 (CEST) ::::# Znači, kad su moderne zastavice u pitanju, onda su one djetinjaste i neozbiljne i nepristupačne, a kada treba napusati regionalne zastave iz 17. stoljeća, onda je okej? :P To mi se ne čini fer, kako kaže Wanda. :P ::::# Okej, ali ja sam korisnik X i napišem [[Volgograd]], [[Sovjetski Savez]]. To je pogrešno. Taj se grad tada nije tako zvao. I to je veća greška nego da stoji [[Volgograd]], [[Rusija]] za nekog rođenog u [[Staljingrad]]u, [[SSSR]]. Tko će to kontrolirati? Ovo je čisto praktično pitanje jer je iskustvo pokazalo da urednici idu za rješenjima koja su... lakša. ::::# Nisi odgovorio na pitanje kako to olakšava čitatelju? Okej je što će pisati, ali kako to olakšava čitatelju razumijevanje što se događalo s tim Berdičevim? ::::# Otkud teza da se radi o anahroničnoj praksi? Činjenica je da je Joseph Conrad rođen u Berdičevu u današnjoj Ukrajini, a koji je tada bio dio Ruskog Carstva. Što je tu pogrešno i anakronično? Dapače, [[Volgograd]], [[SSSR]] je anakronizam. Ovo nije. ::::Praksa sa zastavicama, kako je rečeno, nije pogrešna jer je ostavljena na volju autoru. To je osnovni postulat projekta i nećemo ići u smjeru zabrane autorima da koriste alate ove enciklopedije kako žele. Nitko im ne nameće, ali ako je kao autor želim staviti zastavici, to će mi biti i omogućeno jer se na tom načelu zasniva funkcioniranje ovog projekta - normirati samo ono što je nužno, a ostalo je na slobodi autora. I to je standard, štogod ti rekao. Navigacijske kutije su više sistemska stvar od samih infokutija, koje su više sadržajne nego sistemske, a ako u navboxovima ne normiramo, koje su sistemskije, onda u infoboxovima tek ne normiramo jer je to na slobodi autoru. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 04:49 (CEST) :::::Nigde i nikada nisam rekao da su zastave okej, čitaj opet. Mašiš poentu. Trenutno stoji da Zvonko Petričević rođen u Prizrenu, Kosovo, a pored toga stoji zastava Republike Kosovo! Kako može biti rođen u Republici Kosovo, ako ona tad nije ni postojala! Znači, ne zanima me da l’ je mesto menjalo ime 100 puta ili 5 puta. Imamo ozbiljnu faktualnu grešku. Nigde se ne spominje da je rođen na „teoritoriji današnjeg Kosova” ili „današnje Ukrajine”, nego se iznosi kratko i jasno „Kosovo”, uz link ka Republiku Kosovo, što nema veze s vezom. Ne može neko u 1930. biti rođen u Ruskoj Federaciji, ako ta država tada nije postojala. To je greška i anahronizam. Nas ne interesuje šta se događalo s naseljem. Ovo je prosti identifikacijski podatak koji stoji u ličnoj karti ili pasošu. Znači treba da prati činjenično stanje, a ne ono što je „lepo za čitatelje”. Ako su urednici za zastavice, treba i njihovo korištenje regulirati. Ne može ovako da zastavica države stoji ispred grada. Grad ima grb, a država ima zastavu. Ne treba mešati babe i žabe. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 05:15 (CEST) ::::::Pa da, na njegovoj bi osobnoj karti danas pisalo da je rođen u mjestu Prizreni, Kosovo. Meni na osobnoj piše država koja je danas, ne država koja je bila. Isto tako i u pasošu. A to piše i u članku: Rođen je tu, a ispod jasno piše {{small|(tada {{flag|Kraljevina Jugoslavija}})}}. Tako da je prilično jasno da je u trenutku rođenja to bila ta država, a da je danas ova. Mislim da je to svakome jasno. To nije anakronizam, a opet - [[Volgograd]], [[SSSR]] jest. ::::::Što se tiče zastavica, ponavljam: normirati samo ono što je nužno, a ostalo je na slobodi autora. I to je standard, štogod ti rekao. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 05:47 (CEST) :::::::Ne zanima me šta bi pisalo danas. To je upravo anahronistički pristup koji zagovaraš. Čitatelje prvensveno interesuje u kojoj državi je ''tada'' rođena osoba, a ne savremena zemlja koja obuhvata tu teritoriju. Takav pristup može samo podgrejati nacionalističke rasprave i nepotrebna prisvajanja, pogotovo kada koristimo zastave sadašnih država pored starih mesta rođenja – što nema smisla i faktualno je pogrešno! Predlažem da zastavice uniformiramo u sledećem formatu: :::::::* <nowiki>[[MESTO ROĐENJA]], {{zas|TADAŠNJA DRŽAVA}} (danas {{zas|DANAŠNJA DRŽAVA}})</nowiki> :::::::Na taj način se zastave nalaze tačno ispred naziva države, gde bi trebale biti, a urednicima se daje pravo da se igraju bojanki, ako žele. Time imamo smislen i faktualan ''layout''. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 12:58 (CEST) ::::::::"Čitatelje prvensveno interesuje u kojoj državi je tada rođena osoba" - tu su informaciju i dobili, no. Vrlo jasno. Plus, ti... si ispitao sve čitatelje pa znaš što ih prvenstveno zanima? "Takav pristup može samo podgrejati nacionalističke rasprave i nepotrebna prisvajanja, pogotovo kada koristimo zastave sadašnih država pored starih mesta rođenja – što nema smisla i faktualno je pogrešno!" - ova rečenica nema apsolutno nikakvog smisla. Što je Joseph Conrad bio ukrajinski pisac? Ili će netko pomisliti da je bio ukrajinski pisac jer kraj Berdičeva piše Ukrajina, a ne Rusko Carstvo? Pa će misliti da je pisac iz Rusko Carstva? Conrad i drug Gogolj ruku pod ruku? :D O anakronizmima sam sve rekao. ::::::::Što se tiče lokacije zastave, format sa zastavicom nakon grada je nezgrapan i može stvoriti probleme s prelamanjem teksta. Zato nisam pobornik istoga. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 13:13 (CEST) :::::::::Nisi razumeo moj argument. Zastava treba da stoji pored države, a ne pored grada. To je naprosto prisvajanje. Mislim da je prelamanje teksta mnogo manji problem – problem pristupačnosti – umesto problema (činjenične) tačnosti. Možemo poraditi na tome da se to prelamanje ispravno prikaže, ne bi trebalo biti teško. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 12:41 (CEST) ::::::::::Mislim da je tu potpuno jasno na što se odnosi. Uostalom, pogledaj [https://en.wikipedia.org/wiki/Córdoba,_Spain ovdje], Twin Cities. Jasno je na što se odnosi. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 13:41 (CEST) :::::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Pa upravo taj članak pokazuje da grad može imati zastavu različitu od zastave države, no? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 13:51 (CEST) ::::::::::::Ha? Govorim da i en.wiki ima format [ZASTAVA], (grad), {država}? – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 13:53 (CEST) :::::::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Aha, sad vidim na što misliš. Da, taj format se ponekad koristi za gradove pobratime, jer referiramo na moderne gradove. Ipak, generalna je smernica na enwikiju da se takve zastave eventualno uklone, što će se dogoditi u doglednoj budućnosti. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 14:08 (CEST) ::::::::::::::O tom, po tom, onda. Meni je to, rekao sam, pretjerano zadiranje u tekst kao takav i urednička prava i mislim da je to okej. Nitko ih ne mora koristiti, ali ako hoće - to je sasvim u redu i tako treba i ostati. Ako bude nekih tektonskih promjena - ''we'll cross that bridge when we get there''. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 14:10 (CEST) :::::::::::::::To je onda okej, ali možemo li barem ciljati na to da zastavice idu uz državu u infokutijama? :) Naveo si ipak primer da i gradovi mogu imati svoju zastavu, pa bi upotreba državne zastave za grad bila malo – zbunjujuća. Gradovi pobratimi mogu ostati opšti izuzetak od tog pravila, s obzirom da je reč o prozi, i da ne želimo baš zastavicu usred proznog teksta. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 14:17 (CEST) :::::::::::::::Dakle, format sa zastavom bi bio: :::::::::::::::* <nowiki>[[MESTO ROĐENJA]], {{zastava|DRŽAVA}}</nowiki> :::::::::::::::– [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 14:21 (CEST) ::::::::::::::::Ne vidim zašto mijenjati nešto što stoji godinama, na što su i čitatelji i urednici navikli, što je praktičnija solucija i što se koristi i na drugim Wikipedijama. Ne vjerujem da će itko kad pogleda {{flagicon|SRB}} [[Beograd]], [[Srbija]] ili {{flagicon|SAD}} [[New York]], [[SAD]] misliti da su {{flagicon|SRB}} i {{flagicon|SAD}} zastave Beograda, dosnosno New Yorka, a ne Srbije, odnosno SAD-a. Ne potcjenjuj naše čitatelje toliko! :P – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 14:27 (CEST) {{podnožje rasprave}} [[Kategorija:Prijedlozi pravila i smjernica Wikipedije|*]] == Agitiranje == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje smjernice kako je predložena i korigirana te ista stupa na snagu od danas. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 10. marta 2026. u 16:42 (CET)|Usvojeno}} Dragi kolege, na [[Korisnik:Edgar Allan Poe/Gradovi i jedinice|ovom se mjestu]] nalazi prijedlog lokalizirane smjernice o agitiranju. Kao i dosad, to je u najvećoj mjeri prijevod s engleske Wikipedije uz neke dodatke koji su specifični za okolnosti naše sredine. Molim kolege da pregledaju tekst, predlože ili izvrše izmjene koje smatraju nužnima (ovo je, kao i ranije, radna verzija) pa da usvojimo i ovu smjernicu za ubuduće, s obzirom da se radi o bitnom skupu normi koji će omogućiti normalnije i sigurnije uređivanje te popuniti neke praznine koje imamo. Proces traje '''sedam dana''' (dakle do '''10. marta''' u '''00:00'''), ali se po potrebi može produžiti i i nakon toga. Sve su izmjene i komentari dobrodošli! :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 2. marta 2026. u 05:11 (CET) === Komentari === Sukladno ranijoj praksi, obavještavam sve korisnike koji su aktivni u posljednje vrijeme: @[[Korisnik:Aca|Aca]] @[[Korisnik:Vipz|Vipz]] @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] @[[Korisnik:Mladifilozof|Mladifilozof]] @[[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]]@ [[Korisnik:Vitek|Vitek]] @[[Korisnik:Slashslasher|Slashslasher]] @[[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] @[[Korisnik:OC Ripper|OC Ripper]] @[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] @[[Korisnik:Alekol|Alekol]] @[[Korisnik:Deni|Deni]] @[[Korisnik:Alalch Emis|Alalch Emis]] @[[Korisnik:Maria Sieglinda von Nudeldorf|Maria Sieglinda von Nudeldorf]] @[[Korisnik:MirkoS18|MirkoS18]] @[[Korisnik:Belirac|Belirac]] @[[Korisnik:Argo|Argo]] @[[Korisnik:ImStevan|ImStevan]] @[[Korisnik:Ante Vranković|Ante Vranković]] @[[Korisnik:Duma|Duma]] @[[Korisnik:Ekvatarina|Ekvatarina]] (ispričavam se ukoliko sam nekoga zaboravio taggirati) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 2. marta 2026. u 05:21 (CET) :Temeljno sam pregledao i lektorirao tekst te dodao neka pojašnjenja. Mislim da je vrlo važno da imamo ovo usvojeno kao smernicu. Napraviću dodatnu infrastrukturu (šablone) koja će pomoći u provedbi. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 5. marta 2026. u 21:36 (CET) ::Izrađeni su sledeći šabloni: {{tls|Pod agitacijom}}, {{tls|Uk-agitiranje}} i {{tl|Nije glasanje}}. Ti šabloni sada su uključeni u sastav smernice (u odeljku Reakcija na agitiranje), uz kratak prateći opis. Mislim da je sada smernica manje-više kompletna. U skladu s tim, ostavljam i formalno '''za''' usvajanje predloga smernice. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 6. marta 2026. u 22:10 (CET) :::::{{za}} Pročitao sam smjernicu i da, podržavam prijedlog. Ima nekih sitnih rđa: "mesno čaraparstvo" mi zvuči čudno po našem. – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 10. marta 2026. u 13:07 (CET) {{podnožje rasprave}} == Wikipedija:Nacrti – prijedlog nove smjernice == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje objedinjene smjernice. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 02:47 (CEST)|Usvojeno}} Na stranici '''[[Nacrt:Wikipedija:Nacrti]]''' izradio sam prijedlog nove smjernice o nacrtima. Tekst je normativnog karaktera i većinom je preuzet sa Wikipedije na engleskom jeziku uz lokalna prilagođavanja i lične ideje. Sve sugestije za poboljšanje su dobrodošle. Unapred zahvalan na mišljenjima. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 12. aprila 2026. u 22:42 (CEST) :Većinom sjajno, super prevedeno i smisleno, ono što bih problematizirao, kao pitanja, jesu sljedeće stvari: :# "članak je o budućem događaju, djelu ili sličnoj temi koja još nije stekla dovoljnu pokrivenost u nezavisnim pouzdanim izvorima, ali razumno se smatra da će je steći u skoroj budućnosti" - kako će se provjeriti taj ''razumni'' dio? Wikipedija ne bi trebala biti kristalna kugla, tako da mi ne možemo predvidjeti hoće li nešto buduće biti relevantno u nekom trenutku. Za pretpostaviti je da će sljedeće SP u nogometu ili novi roman nekog nobelovca biti značajan, tu nema nekog spora, ali hoće li prvo izdanje nekog kulturnog festivala u nekom selu biti značajno.. pa to mi ne možemo pretpostavljati, zar ne? Kako to unaprijed znati? :# "članak je o živoj osobi koja još nije stekla dovoljnu pokrivenost u nezavisnim pouzdanim izvorima, ali sadrži barem jedan takav izvor i razumno se smatra da će dovoljnu pokrivenost steći u skoroj budućnosti" - isto kao i gore; stvar je da značaj mora postojati ''sada'', a ne u budućnosti. Ako će značaj postojati tek u budućnosti, onda se u budućnosti treba o tome raspravljati. Nacrti, po mojoj interpretaciji, ne bi smjeli biti tu da se provode eksperimenti sa značajem, već da se članci koji su okej po općim pravilima dotjeraju. Sukladno, ja bih ove dvije odredbe potpuno brisao jer se krše s ostalim normama projekta. :# "teksta generiranog umjetnom inteligencijom" - ovo bih isto izbacio; članak generiran AI-jem treba brisati i započeti iznova. :# "Nacrt koji nije imao suštinsku izmjenu najmanje šest mjeseci može biti izbrisan ili označen za brzo brisanje kao napušten." - iz iskustva rada na Wiki, ovo je predug rok. Korisnik koji želi urediti članak uređivat će ga u kratkom roku, a neće čekati šest mjeseci da učini ikakvu suštinsku izmjenu. To naprosto nije ''prirodno''. Mislim da se ovaj rok treba skratiti na mjesec ili dva, ''osim'' u slučaju kada urednik eksplicitno navede da neće moći uređivati članak neko vrijeme i traži malo dulji rok, koji onda treba odobriti. Ali ako zainteresirani korisnik u mjesec dana ne pokaže baš nikakvu volju za uređivanjem niti se u tom pogledu objasni, mislim da je onda ''razumno'' pretpostaviti da ni neće. Mi smo mala zajednica i nema potrebe za ovako dugim rokovima; ako se stanje promijeni, lako to mijenjamo. :# "Prije brisanja ili postavljanja šablona {{tl|Brzo brisanje}} trebalo bi obavijestiti tvorca nacrta." - čemu? Već je obaviješten o nacrtu. U toj obavijesti ("obavijestiti tvorca članka i/ili njegove glavne urednike ili urednice") treba navesti i ovaj tok te uputiti korisnika da, ako smatra da u navedenom roku neće moći izvršiti suštinske izmjene, to navede i zamoli za produljenje roka. Korisnik kojemu je u interesu objaviti članak mora biti proaktivan u tome, ne bismo mi trebali starati o tome. :# "Pri premještanju nacrta u glavni imenski prostor, preusmjerenje u pravilu treba ostaviti. Takvo preusmjerenje može pomoći drugima da pronađu prethodni naziv nacrta." - why? Djeluje kao nepotrebno preusmjeravanje, pogotovo ako se nacrt suštinski mijenja u procesu izmjena. :Ovo samo po sebi nisu loše stvari, ali su stvari koje treba razraditi ili oko kojih treba postići argumentirani konsenzus pa bih to volio raspraviti! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 04:27 (CEST) ::Vrlo dobre teme za diskusiju. Što se prve tačke tiče, saglasan sam da treba konkretizirati. Ova smernica treba se odnositi na serijske događaje i djela iz serije – upravo primjeri koje si naveo. Novi seoski kulturni festivali tu baš i ne idu. Ako imaš ideje, preciziraj smernicu. Druga tačka, pošto se nacrti ne indeksiraju, problemi sa značajem nisu toliko ozbiljni/važni. Stoga, i minimalne naznake značaja mogu biti dovoljne za nacrt. Za žive osobe, poput pevača, gde nam je važno postojanje studijskog albuma, izrada nacrta pre nego što osoba izda takav album – mislim da to treba da bude realna opcija. Neki kriteriji značaja su nam izrazito rigorozni i nacrt može biti prvi „stepenik” dok tema ne stekne dovoljnu značajnost da postane punovažni članak. Minimalni kriterijum bio bi postojanje bar jednog pouzdanog izvora, kako se stranica ne bi izbrisala kao „Biografija žive osobe bez izvora”. Treća tačka, mašinski prevod i AI-generisan tekst stvari su koje su popravljive. Pritom, ovaj potonji nedostatak zapravo je lakši za otkanjanje. Ovo su očigledni problemi sa stilom stranice i mislim da treba da postoji mogućnost da idu u nacrt i budu spaseni, ako je to moguće. AI-generisan tekst ne smatra se kršenjem autorskih prava, pa brisanje nije obaveza. Četvrta tačka, na enwikiju postoji rok od 6 meseci. Mislim da mi tu ne bismo trebali ići sa kraćim rokom, upravo jer smo manji projekat. Ovakav rok je dosta fleksibilan i mislim da bismo ga trebali zadržati. Srpska Vikipedija takođe ima isti rok. Rok je vjerovatno ostavljen da bude duži upravo zbog otklanjanja tih problema sa značajnošću, gde tema može posle nekoliko meseci ispuniti sve enciklopedijske kriterije. Što se pete tačke tiče, mislim da bi bilo lepo obavestiti tvorca neposredno pre brisanja, kako bi se videlo da li je i dalje možda zainteresovan za rad na nacrtu. Kažem, nacrti su radne stranice zajednice i ne moraju nužno biti brzo prebačeni u glavni imenski prostor. Nekada korisnik može zaboraviti na rok ili na nacrt, pa je obaveštenje u tok pogledu korisno. Šesto, što se tiče preusmerenja, ono je korisno i kako bi se vodila evidencija o premeštanjima iz nacrta u GIP. Budući da se nacrti ne indeksiraju, ovakva preusmerenja ne jedu leba, a korisna su da bi linkovanje kasnije funkcionisalo i da bi navigacija bila prirodna. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 05:11 (CEST) :::Pravila i smjernice trebale bi održavati realnost projekta, kao takvog, sukladno čemu ih je nužno prilagoditi. Rokovi na en.wiki su takvi jer je sustav kao takav održiv i jer je vjerojatnost da će više ljudi kroz duži period raditi na tome veća. Kod nas te vjerojatnosti nema. Broj korisnika koju su aktivno željeli raditi na lošem članku kod nas je iznimno malen (Brada kao nedavni primjer), dok je broj onih koji odustaju ogroman (isto nedavni primjer, onaj Thompsonov koncert, iako sreća po nas da je taj lik odustao, ali ''point remains''), tako da naša pravila treba prilagoditi tome. E sad: :::# Ja osobno ne znam kako bih to preformulirao, ali moja je logika sljedeća: Ako je prva dodjela Oscara relevantna onda će i 201. biti relevantna; tu ne treba govoriti o nacrtu kao zaštitniku potencijalno značajne teme koja trenutno nije značajna. 201. dodjela Oscara bit će značajna, tu je samo pitanje je li prerano o njoj pisati, ali to je praktični razlog. S druge strane, ako prvo izdanje Kobasicijade u Klenovcima nije relevantno, onda neće biti ni 201., osim ako se ono ''ex post facto'' ne istakne po nečemu. Unaprijed neće, dakle ni ovdje nacrt ne treba biti "čuvar" potencijalnog značaja. Ako netko od kolega ima način kako to bolje formulirati, meni je to okej, ako ne - onda ovo treba brisati... osim ako ti nemaš neki konkretan primjer kada bi se ovo pravilo primijenilo? :::# Indeksiranje je irelevantno, davanje nekome roka od 6 mjeseci da uspije je još manje enciklopedijski. Uzmi primjer muzičara. Susan Boyle postala je relevantna i prije izdanja prvog albuma. Isto bih tako rekao da je i Jakov Jozinović trenutno enciklopedijski relevantan, iako lik ima jedan singl, ali udovoljava ostalim kriterijima i javno je eksponiran. S druge strane, hrpa izvođaća s Dore, recimo, nije enciklopedijski relevantna, neovisno o tome što imaju pjesme i nastup na Dori i/ili izdan album. [[WP:NIJE#Wikipedija nije kristalna kugla|Wikipedija nije kristalna kugla]], tako da u tom pogledu ne treba koristiti Wikipediju za vlastitu promociju. Kako sam rekao na onoj raspravi - tema nije relevantna zato što je na Wikipediji, već je na Wikipediji zato što je relevantna. Ako nije relevantna, onda joj tu nije mjesto; kada postane relevanta (i ako!), onda joj na projektu može biti mjesto. :::# Ovo oko AI-ja ne vidim kako se može popraviti - ako je tekst potpuno generiran preko AI-ja, jedini način da se isti popravi je da se potpuno nanovo napiše, u kojemgod obliku. Ako se članak nanovo piše, onda se stari briše, tako da ne vidim razlog zašto bismo imali ''placeholder'' AI članak za nešto što ionako neće biti identično tomu. Mi kao enciklopedija trebamo imati nultu stopu tolerancije prema AI sadržaju, tako da AI generirani tekst nema što tražiti niti u nacrtu. To je samo ''placeholder'' za članak, a to nema smisla, jer onda možemo napravitii tako 20 milijuna placeholdera i biti Wiki s najvećim brojem članaka. Strojni prijevodi su druga stvar i to mi je okej da ide u nacrt, ali ovo mi nema smisla. :::# Kako sam gore rekao, mi nemamo pravo "davati" nekome 6 mjeseci da uspije ili ne, a ovo zvuči upravo kao to. ''Okej, frende, sada nisi bitan, al' imaš šest mjeseci da ovoj zajednici dokažeš da jesi.'' Nismo mi zato tu, tako da mi to nije neki argument. Što se tiče ostaloga, probaj naći koliko je bilo korisnika koji su actually htjeli raditi na svojim člancima pa vidi koliko taj rok od pola godine ima smisla. Da ne kažem - tko će nakon pola godine to održavati i paziti na to? :::# Ako nako proteka 6 mjeseci nije radio na članku, '''naročito''' ako je IP (a u 90+% slučajeva je IP), misliš da će ga još jedna obavijest na to motivirati? Pa ti ljudi nalijepe to ovdje i više nikada ne dođu na projekt! :D :::# Haj' dobro, iako ne vidim svrhu, al' recimo da zvuči dovoljno praktično pa okej! :D :::Toliko za sada! – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 05:44 (CEST) ::::Vrlo solidni argumenti za neke tačke. Odgovoriću posle i doraditi smernicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 12:48 (CEST) ::::Druga tačka, pozivanje na [[WP:KRISTAL]] je dobar argument. Saglasan sam u tom slučaju. Budući da je ovo moj lični dodatak smernici, uklonio sam taj dio. Prva tačka, preformulirao sam ideju. Mislim da je sada jasnije. Treća tačka, svaki AI izlaz može se popraviti ljudskim pregledom (engleski: ''human review''). Definiciju ljudskog pregleda napisao sam [[:meta:Artificial intelligence/Draft policy|ovde]]. Trenutno sa grupom drugih globalnih korisnika radimo na globalnim smernicama o upotrebi umjetne inteligecije, tako da sam upoznat s tematikom. Mislim da trebamo zadržati ovo, kad već imamo mašinski prijevod, koji je znatno teži za popravak. Četvrta tačka, nakon ove dorade smernice, više ne vidim potrebu za ovolikim rokom. Mislim da možemo smanjiti na 3 meseca, kompromisno. Kako ti se to čini? {{k|Vipz}} će poraditi na toj infrastrukturi, pa ćemo imati dobar uvid u starost nacrta i kada koji nacrt treba brisati. Peta tačka, IP urednike i nema smisla obaveštavati jer se IP adrese menjaju na dve nedelje. Možemo specificirati to, ali mislim da obavest treba zadržati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 15:25 (CEST) :::::Mala ispravka, sada vidim da sam stavio "Prije brisanja [nacrta]". Ipak mislim da ovde obaveštenje treba da bude posle brisanja nacrta. Možda možemo tim pristupom ići? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 15:31 (CEST) ::::::# "članak je o predstojećem događaju (npr. dodjela Oscara) ili nadolazećem ostvarenju (npr. filmski nastavak) u značajnoj seriji, gdje konkretna tema još nije stekla dovoljnu obrađenost u nezavisnim pouzdanim izvorima, ali razumno se smatra da će je steći kroz vijeme" - ja i dalje ne vidim svrhu ove odredbe. Daj mi, ''please'', primjer. Ne izgleda mi loše, ali koji je primjer ovoga? Mislim, dodjela Oscara će ''zasigurno'' steći obrađenost, to nije pitanje očekivanja, nego činjenice. Isto vrijedi i za ''Avengerse'' 268, ili koji će već biti. Samo me zanima kada bi se ova odredba koristila. ::::::# "kad već imamo mašinski prijevod, koji je znatno teži za popravak" - kako je teže popraviti "marko čimpanzu čita knjigu" u "Marko čimpanzi čita knjigu" od "Marko čita knjigu čimpanzi, vrsti majmuna". Ovaj drugi primjer je sasvim uredna rečenica, kao što su sadržajno uredni i članci koje smo nedavno imali i koje ćemo sutra brisati (vjerojatno)... tehnički gledano, nema se tu što ispravljati jer je sadržajno i stilski uredno. Ali je napisano strojno. Dakle, ne vidim kako se tu može "ispraviti" bez pisanja i novog pisanja? ::::::# Okej, tri mjeseca može kao kompromisno rješenje, naročito ako će se srediti infrastruktura. ::::::# Obavijest da je nacrt obrisan? To mi je okej. ::::::Ostalo smatram riješenim! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 15:41 (CEST) :::::::Primjere si sam dao: [[97. dodjela Oscara]]. Da se taj članak napravi par mjeseci prije dodjele, mislim da treba ponuditi prostor da se članak razvija u nacrtu, dok se ne stekne dovoljna obrađenost/pokrivenost u izvorima. Sada, međutim, ta pokrivenost postoji. Mašinski generiran tekst se popravlja detaljnim čitanjem članka i provjerom referenci. Nije suviše teško. U generalu, pola sata posla. Mašinski prijevod je nekad previše doslovan i neprilagođen (bar sat vremena popravljanja), dok AI može mnogo bolje prevoditi (iz ličnog iskustva). Zato kažem da nije suviše teško popraviti, štaviše je lakše. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 15:48 (CEST) ::::::::Ali, [[234. dodjela Oscara]] ne treba ići u nacrt.... kako se na nju odnosi "ali razumno se smatra da će je steći kroz vijeme"? Ne smatra se razumno, zna se da će biti. Pitanje je preuranjenosti, što en.wiki rješava preusmjeravanjima... ali preuranjenost nije "ali razumno se smatra da će je steći kroz vijeme"? :/ Ali mi AI tekstove ne želimo popravljati, nego ih želimo ne imati? Mislim da se ovo treba maknuti u ovom trenutku dok se ne donese taj globalni tekst za AI i odluči o njegovoj primjeni. Sada skačemo pred rudo, a dio toga riješit će se naknadno; sukladno, taj dio ukloniti za sada pa poslije raspraviti njegovo vraćanje ili ne. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 16:04 (CEST) :::::::::Stavio sam "pouzdano se zna da će je uskoro steći". Bolje? Enwiki ima esej [[:en:WP:TOOSOON|WP:TOOSOON]] o preuranjenosti. To je svakako zasebno pitanje i treba se rešavati zasebno. Što se AI tekstova tiče, kažem, oni su popravljivi i mogu biti potpuno relevantni članci uz ljudski pregled. Kažem opet, ništa nam ne šteti da to bude u nacrtu, pa ako se ne sredi, brisaće se svakako. Naravno, potpuno AI generisan sadržaj treba brzo brisati, ali to će se regulirati zasebno. Isto kao što i poptuno mašinski prevod treba brisati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 16:14 (CEST) ::::::::::Na nama je svakako da ponudimo opciju da se takvi mašinski prevedeni ili generisani članci mogu srediti u nacrtu, pa ako je tvorac članka zainteresovan da radi, zašto da ne. Ipak, kriterijumi za brzo brisanje ponudiće nam i opciju za brzo brisanje. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 16:16 (CEST) :::::::::::Trebalo bi da je sada sve riješeno uz konsultacije s Edgarom. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 17:48 (CEST) :Stranica se trenutačno bavi premještanjem iz jednog imenskog prostora u drugi i obratno, što nije baš cijela svrha tog imenskog prostora. Trenutačno više liči na smjernicu namijenjenu samo administratorima projekta, ne i novajlijama koje su došle napisati novi članak. Ova se smjernica treba značajno proširiti i doraditi temeljom [[:en:Wikipedia:Drafts]] prije nego bude spremna za usvajanje. Osim toga, smjernica ne govori ništa o tome tko ga premješta u nacrtni prostor ili van njega, tko smije takvo premještanje poništiti i na koju osnovu, treba li ga korisnik s određenim ovlastima pregledati i odobriti prije premještanja, i sl. :Moja je ideja da se autopatroliranim+ (+ = i naviše) korisnicima omogući objavljivanje nacrta direktno u GIP, bez ikakvih prepreka. Korisnici koji ovlasti autopatrole još nisu zavrijedili trebali bi proći proces pregleda i odobrenja prije nego se njihov nacrt premjesti u GIP. Ovlasti za ovaj proces trebali bi imati patroleri+ projekta. Premještanje iz nacrtnog prostora u glavni svaki patroler+ može poništiti (ako smatra da treba), ukoliko je premještanje izvršio korisnik bez ovlasti autopatrolera. Ako je nacrt odobrio i premjestio jedan patroler+, ta se radnja smije poništiti samo jednom od strane drugog patrolera+ (sukladno pravilu [[:en:WP:WHEELWAR]], koje treba prevesti za naše potrebe). :3 mjeseca umjesto 6 je sasvim u redu. Određene nacrte trebamo moći označiti kao 'obećavajuće' i produžiti rok ako liče na nešto vrlo blizu ispunjavanja kriterija za prebacivanje u glavni imenski prostor. Što se tiče obavješćivanja, mislim da to treba raditi za sve ove radnje: nacrt je prihvaćen i postao je člankom • članak se zbog ''razloga'' prebacio u nacrtni prostor • nacrt nije uređivan više od 2 i po mjeseca i slijedi mu brisanje ako ne nastanu suštinske promjene • nacrt nije prihvaćen i potrebna mu je dorada • nacrt je izbrisan (kao napušten ili po kriterijima brzog brisanja). Što se tiče IP-doprinosioca, njima se u sadašnjosti dodjeljuju privremeni anonimni računi koji traju 3 mjeseca, te je generalno moguće održavati komunikaciju s tim individualnim anonimnim korisnikom tokom tog razdoblja, te ga se može obavješćivati kao i registrirane korisnike. U ophođenju sa sadržajem za koje postoji sumnja da je generisan vještačkom inteligencijom trebamo pratiti [[:en:WP:LLM]]. Kada se radi o sumnji na manjak značaja - umjesto brzog brisanja, članak premjestimo u nacrtni prostor. Ovo će sve skupa stvarati mnogo manje frikcije. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 01:56 (CEST) ::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Ovo je normativni tekst – smjernica. Na enwikiju je eksplanatorni esej. Zato enwiki sadrži i ta uputstva za novajlije. Međutim, ta uputstva trebaju ići na adekvatnu stranicu pomoći (Pomoć:Nacrt). Tu treba objasniti kako se stvara nacrt, kako se pretražuju nacrti i slični dokumentacijski dodaci. Što se tiče tvoje ideje, meni se ona sviđa i ima mi smisla, ali možda deluje malo preterano/obeshrabrujuće da onemogućimo izradu članaka u GIP-u neautopatrolerima. Time gubimo na slobodi uređivanja i teramo ljude da prolaze kroz birokratski proces pregleda koji – i dalje nije infrastrukturno završen. Zanima me šta @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] misli o ovome. Usputni ''fact check'', privremeni računi traju oko nedelju dana ili dve nedelje. I još jedan dodatak, ne trebamo i ne moramo imati celu infrastrukturu sa enwikija. Treba imati funkcionalnu infrastrukuru i da je sve održivo na našem projektu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 02:24 (CEST) :::Naravno, što više birokracije to bolje... *''facepalm''* Slati obavijest za svaku stvar je apsolutno suludo... nismo mi dom za nezbrinute članke ili korisnike pa da smo dužni skrbiti o tome. Autor je dužan pobrinuti se za članak koji postavi. Mi ćemo mu tu pomoći, ali ga ne treba oko toga tetošiti. Nisu korisnici Wikipedije... spori, samo su nekada lijeni, a odgovor na lijenost nije tetošenje, nego motivacija. Mislim da dodatna birokratizacija ovoga svega ne vodi ničemu, sukladno čemu ne vidim potrebu za širenjem obavijesti na apsolutno svaki korak. Korisnika treba obavijestiti na početku procesa - članak je prebačen u nacrt, nalazi se tu, pogledajte pravila i smjernice o tome kako ga treba srediti, imate rok od 3 mjeseca, ako se u tom periodu ne sredi bit će pobrisan, možete tražiti produljenje roka i možete se obratiti bilo kome za pomoć - i to je to. Nikome od admina ne treba dodatni posao povlačenja nekoga to ne želi raditi na članku za rukav. Uostalom, nacrt se uvijek može vratiti na zahtjev tako da to nema smisla. To je prvo. :::Nadalje, slažem se s Acom da je ovo normativni aspekt nacrta. Praktični dio treba biti posebna stilska uputa u maniri [[WP:Stil]], ne zasebna smjernica. Stilski aspekti ovog procesa nisu povezani s normativnima, s tim da bi u njima definitivno trebalo razjasniti kriterije kada članak prestaje biti nacrt, barem okvirno. :::Što se tiče premještanja, načelno nemam problem s tim, ali tu moraju biti određena ograničenja. Prvo, korisnik koji je postavio nacrt ili je na njemu značajno radio (osim ako je sysop) ne bi smio samostalno išta premještati; u tom slučaju bi trebao prethodno odobrenje administratora ili birokrata da to učini. Drugo, premještanje se može učiniti tek onda kada je iz rasprave jasno da zajednica više nema prigovora na sam sadržaj članka i kada autori ne namjeravaju više na njemu raditi. To može biti rečeno eksplicitno ili prešutno nakon proteka nekoliko dana (recimo 3-5) od posljednje izmjene i komentara. Poništavanje ovoga mora biti obrazloženo i u slučaju spora daljnje izmjene (oko statusa članka, ne sadržajne) ne mogu se vršiti bez odobrenja admina ili birokrata. Zlouporaba ovog prava od strane patrolera+ treba biti osnova za oduzimanje prava i sancioniranje. :::Ovo s "obećavajućim" nacrtima treba razraditi, ovako je samo arbitrarni termin. :::Što se tiče značaja, apsolutno se ne slažem s tim. Značaj nema veze s nacrtima - nacrt je članak koji može proći na Wiki, ali ga treba srediti. Članak koji nema značaja ne može biti ni nacrt. Brisanje je tu da se takvi članci uklone, a ne da ih se perpetuira bez osnove. Nešto što je nedovoljno značajno ne može preko noći ili u 3 mjeseca postati značajno, ne ide to tako. Mislim, moguće je, ne mogu reći da nije, ali to je iznimno rijetko. Sukladno tome, nema svrhe da se taj tekst "dotjeruje" jer se time ništa neće postići. Ponavljam - nešto je na Wikipediji jer je značajno, a nije značajno jer je na Wikipediji. Wikipedija nije mjerilo značaja, ona je samo njegova potvrda (ili negacija). Na autoru je da prvo dokaže da je tema članka značajna, a ako to uspije, onda možemo dalje procijenjivati kvalitetu teksta i premještati u nacrt ako je potrebno. :::Ne znam što je Aca mislio pod izradom članaka za neautopatrolirane... tu sam ili ja Vipza krivo shvatio ili Acu. To mi pojasnite. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 14. aprila 2026. u 02:46 (CEST) ::::Vipz piše: "{{tq|Korisnici koji ovlasti autopatrole još nisu zavrijedili trebali bi proći proces pregleda}}". To bi značilo da korisnici koji nisu autopatroleri ne mogu direktno objaviti članak, nego ga trebaju objaviti kao nacrt prvo; ako dobro interpretiram. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 02:53 (CEST) :::::Ako ćemo imati dvije projektne stranice o nacrtima (jedna normativna i jedna pomoćna), ne mogu se zvati isto, to samo doprinosi konfuziji. Ako nije o nacrtima općenito, ovu bih normativnu stranicu preimenovao u nešto kao '{{xt|Wikipedija:Postupanje s nacrtima}}'. :::::"{{tq|To bi značilo da korisnici koji nisu autopatroleri ne mogu direktno objaviti članak, nego ga trebaju objaviti kao nacrt prvo; ako dobro interpretiram.}}" je potpuno kriva interpretacija. Namjerno sam koristio pojam ''bi trebali'' (umjesto ''moraju'') i nisam sugerirao nikakvu sistemsku promjenu da se onemogući objavljivanje stranica u GIP za neregistrirane ili neautopatrolirane korisnike. Iako ostaje tehnički opcionalan, proces pregleda od strane patrolera+ bio bi preporučen način za novajlije ovog projekta (većina neprijavljenih i neautopatroliranih korisnika) da nacrt prijeđe u glavni imenski prostor. :::::Na [[Korisnik:Vipz/igralište2#Pregled nacrta|svom igralištu]] sam nedavno započeo skicu posvećenu upravo procesu pregleda nacrta, a inspiraciju uzimam od [[:en:WP:Articles for creation]]. Ne, nije mi namjera "{{tq|imati celu infrastrukturu sa enwikija}}", da jeste ovo bi bio čas posla za prekopirati, prevesti i predložiti. Nije mi namjera niti daljnja birokratizacija projekta. Dapače, još od svoje prve godine na shwiki zalagao sam se da toga bude što manje (i drago mi je da je danas glavni kriterij za glasanje autopatrola, a ne neke arbitrarne brojke koje bi onemogućile glasanje svima osim 5~6 aktivnih korisnika - [[Wikipedija:Pijaca/Arhiva 30#Smjernica o anketiranju]]). Namjera mi je smanjiti frikciju između novih doprinosioca i staratelja nedavnih izmjena. Vjerujem da bih i ja glavu okrenuo i da nikad više ne bih pogledao natrag da su moji prvi doprinosi bili hladno obrisani, to je sve samo ne motivacija. :::::Nedovoljan značaj sam po sebi nije kriterij za brzo brisanje, i ne smije biti. Nećemo dopuštati članke o temama koje nemaju apsolutno nikakve naznake značaja, ali nećemo ni po automatizmu brisati članke sa slabom potkrijepljenošću. 3 mjeseca u nacrtnom prostoru neka provedu, gdje nikome ne treba smetati, i ako će raditi na njemu neka rade, ako neće - proteći će rok i briše se. :::::Obavješćivanje o raznim radnjama s nacrtima može se značajno pojednostaviti i ubrzati uvodom spravice (gadgeta) koja će ponuditi izbornik sa standardnim setom šablona namijenjenim za brzo obaviješćivanje i upozoravanje. [[:mw:Help:Temporary accounts]] mi govori da privremeni računi traju 90 dana, dakle 3 mjeseca. :::::Ako na nešto nisam odgovorio, ispričavam se. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 04:10 (CEST) ::::::Dobro, jasno da bi trebalo distingvirati nazive, ali to je detalj koji ćemo riješiti u hodu. To je tehnička sitnica. ::::::Ali, čekaj, ako to nije obveza i ako je to samo preporuka, kako će se ona manifestirati u praksi? Mislim, to sam isto govorio i Aci za one odredbe o značaju - zanima me kako bi se ta odredba primjenjivala u praksi i kada? ::::::Okej, ja nemam problema s time da se dvije "sukobljene strane" pomire, ali to treba precizirati kao takvo i treba biti jasno koja su prava novajlija i koje su obveze starlija! :D Zasad je to dosta ''vague''. ::::::Mislim da netko od nas ne kuži pitanje značaja... dakle, tema je značajna. Ili nije. To se provjeri vrlo lako na Googleu. Ako članak nije značajan, onda nema potrebe stajati tu 3 mjeseca jer se članak koji nije sam po sebi značaja ne može ni potkrijepiti izvorima jer izvora nema. Ne može se značajnost stvoriti u tri mjeseca. Je li neki jutuber značajan se provjeri lako, isto tako i za pjevača i glumca i slično. Provjera tog čuda traje par minuta, plus - često je iz samog sadržaja članka jasno radi li se o značajnoj temi ili ne. ::::::Da, ali svejedno će netko morati to činiti u nekom vremenskom trenutku, zar ne? I što ako ja zaboravim dne 17. studenog 2026. godine poslati obavijest da "nacrt nije uređivan više od 2 i po mjeseca i slijedi mu brisanje ako ne nastanu suštinske promjene"? Koje se sankcije povlače za tim? Ako ih nema, onda je ta obavijest sama po sebi nepotrebna; administratorima se može ostaviti na slobodu da obavještavaju, ali ne nametati obvezu. Ja sam za to da se napravi jedna, objedinjena obavijest sa svim informacijama za korisnike. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 14. aprila 2026. u 13:27 (CEST) :::::::Ja bih ovo naslovio "Smjernice o nacrtima". Što se tiče značaja, to se vi lepo dogovorite, a ja ću podržati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:12 (CEST) :::::::Što se tiče obaveštenja, ovo je normativni tekst. Tako da, i tu treba biti obazriv i gledati šta je održivo. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:13 (CEST) :::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: "{{tq|Ali, čekaj, ako to nije obveza i ako je to samo preporuka, kako će se ona manifestirati u praksi?}}" - samostalno premještanje nacrta u glavni imenski prostor je moguće, ali riskira promptno poništavanje, vraćanje u nacrte, a možda i brisanje. Neki samostalno objavljeni članci (ex-nacrti) bit će dovoljno dobri za GIP i neće biti potrebe išta poništavati, vraćati ili brisati, te zato nije obveza (uzimamo u obzir da neki neprijavljeni ili neautopatrolirani već znaju pisati članke). Namjera je nove suradnike usmjeriti na najmanje konfliktnu proceduru razvoja njihovih prvih članaka - ona koja uključuje da se sadržaj, koliko god 'loš' bio, zadrži, da im se ustupi mogućnost slanja zahtjeva za pregledom, da iz pregleda ishodi ili neposredno prihvaćanje ili vraćanje s primjedbama i prijedlozima za doradu, da se to sve može diskusirati na stranici za razgovor tog nacrta, te da naposlijetku možda dobijemo spreman članak, a možda i novog aktivnog kolegu. :::::::Što se tiče značaja, nacrtni prostor treba biti tolerantniji. Kao što sugestira [[Nacrt:Wikipedija:Nacrti#Rasprava o brisanju]], tekstovima koji se čine neznačajnima treba omogućiti postojanje u nacrtnom prostoru dok traje rasprava o značajnosti teme koju tekst pokriva. Ta će se rasprava odviti ovako ili onako ali neće biti otpočeta optužbama za prakticiranje administratorske samovolje (kao što smo već vidjeli mnogo puta) i voditi nepotrebnom pretvaranju onoga što je trebala biti konstruktivna rasprava u neku vrstu okršaja dviju "sukobljenih strana". Mi ovdje govorimo o privremenom zadržavanju neindeksiranih ''nacrta'', ne javnih ''članaka''. :::::::Specifičnosti o obavješćivanju daju se prodiskutirati, pogotovo ta o skorom brisanju nacrta s projekta (koji bi u pravilu trebala biti automatizirana, ako se uopće realizira). Sve trenutne radnje s nacrtom poput brisanja, prihvaćanja, odbijanja, premještanja iz GIP u Nacrt: trebale bi biti popraćene odgovarajućom vrstom obavijesti. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 15. aprila 2026. u 13:42 (CEST) ::::::::Okej, taj mi je dio jasan - ali ako je to preporuka koja nove korisnike ili IP-ove ''neće spriječiti'' da objave u glavnom prostoru, koja je svrha odredbe? Ja sam neki novi lik koji nema pojma o Wiki i - kako to obično biva - nisam pročitao pravila. Napisat ću članak o Ivanu Iviću, lokalnom ''pisniku'' iz mog sela Donje Podbridine na Moru koji je objavio par ''zbiraka'' i dobio neke lokalne nagrade za ''pisnike laureate'' i slično, dakle recimo da prelazi neki prag značaja. Recimo. I ja sad to objavim u GIP-u jer nemam pojma ni što je nacrt nit' me to zanima. Onda dođe neki grozni EAP i to mi odmah pobriše jer je irelevantno - ja popizdim. Ili dođe neki manje grozni Vipz i makne mi to na neki nacrt - ja opet popizdim. Jer zašto? Pa ja hoću članak, a vi meni njega brišete ili mičete. U tom pogledu mislim da bi onda solucija koju je "krivo interpretirao" Aca bila praktičnija i elegantnija - po ''defaultu'' takvi članci idu u nacrt, ali uz obvezu adminima za automatsku provjeru. To bi se odnosilo na IP članke i članke novih računa, odnosno autopotvrđenih. Ne bih ograničavao na autopatrolu, nego autopotvrdu. Dakle, ti članci bi išli na nacrt, mi bismo imali obvezu to prekontrolirati - ako je to okej, odmah ide na GIP, ako nije, ide procedura za nacrte. To mi se čini elegantnije i više ''straightforward'', ali i poštenije prema svim dionicima. ::::::::Opet - članak ili jest značajan ili nije značajan. Ako je to upitno, na autoru je da to dokaže. Naravno, možemo i mi jednostavnim pregledom. To doslovno traje minutu, ako odeš na Google. Ako se radi o poslu koji se može obaviti u minutu, onda nema potrebe da se tri mjeseca kiseli da bi na kraju nestao. Poanta priče je u tome da se stanje značaja ''neće promijeniti'' (ili će se promijeniti jako teško, odnosno rijetko) u tri mjeseca, sukladno čemu ne vidim potrebu za privremeno zadržavanje sadržaja koji ionako neće na projekt. ::::::::Što se tiče obavijesti, ako postoji mogućnost automatizacije, onda broj obavijesti može biti koliko želiš, ali ne bih da se adminima nameću dodatne birokratske obveze oko slanja obavijesti koje će, najčešće, ostati neodgovorene. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 15. aprila 2026. u 14:36 (CEST) :::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Možemo ograničiti stvaranje novih stranica na autopotvrđene račune i onda od neprijavljenih/nepotvrđenih korisnika zahtjevati da nove stranice objavljuju isključivo kao nacrte. Takvo ograničenje je aktualno na enwiki već 8 godina - [[:en:WP:ACTRIAL]]. Vjerujem da bi, pak, ''drafticiranje'' članaka naspram promptnog brisanja izazvalo mnogo umjerenije inicijalne reakcije. Promptno brisanje ''nacrta'' o temi za koju postoje čak i najmanje naznake značaja (recimo jedna nacionalna/međunarodna nagrada, recimo Libanska) nije pošteno. Preemptivno brisanje takvog nacrta (dakle, u kraćem roku) treba ishoditi iz rasprave, a ne obratno (brisanje pa rasprava). – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 15. aprila 2026. u 15:29 (CEST) ::::::::::Pa to mi se čini praktičnije nego ovo, ovo što je predloženo mi djeluje previše komplicirano, a bez neke jasne svrhe. Što se tiče značaja, mislim da se to treba prvo riješiti u pravilima za brisanje pa onda vidjeti koliko će prostora ostati i kako u taj prostor uklopiti nacrte. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 15. aprila 2026. u 15:33 (CEST) :::::::::::Samo bih zamolio da ove dve teme (ograničavanje i značaj) – ostavimo za kasnije, jer nam je za obe teme potreban konsenzus. Ono što se može preraditi na stranici – treba preraditi sada. Raspravu ću ostaviti otvorenu do 26. aprila u 23:59. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 18. aprila 2026. u 02:15 (CEST) ::::::Hvala, Vipz, na pojašnjenju. Izgleda da sam za privremene račune fulao, bio sam ubeđen da je period manji. Izvinjavam se onda na pogrešnom ''fact checku'' – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:20 (CEST) ::::::Što se patrolera i viših grupa tiče, ja sam za da oni mogu premještati nacrt. To ima smisla. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:23 (CEST) ::Predloženi normativni tekst za shwiki adaptacija je enwikijevog eksplanatornog eseja, od {{slink|:en:Wikipedia:Drafts|Moving articles to draftspace}} nadolje. U suštini, prva je polovica tog eseja pomoćnog karaktera, dok je druga polovica (ova predložena) normativnog karaktera. Na [[Korisnik:Vipz/igralište2|svom igralištu]] imam skoro gotovu prvu polovicu. No što bi točno trebala biti stranica pod naslovom [[Wikipedija:Nacrti]], ako ovo dvoje dijelimo na dvije zasebne stranice? – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 17. aprila 2026. u 17:53 (CEST) :::Možda bi ovo mogla biti stranica za razvrstavanje i pružiti linkove na stranicu pomoći, smjernicu o premještanju, brisanju i vraćanju, te Wikiprojektu Nacrti? Wikiprojekt Nacrti mogao bi biti ekvivalent [[:en:Wikipedia:WikiProject Articles for creation]] (u mnogo manje kompleksnom obliku, naravno) i tu bi se mogla voditi evidencija nacrta. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 17. aprila 2026. u 18:03 (CEST) ::::Pa dečki, ako ti imaš prvu polovicu, a Acan Macan drugu polovicu, onda spojimo dvije polovice u jednu cjelinu i imamo [[WP:Nacrti]] s oba dijela. Jednim pomoćnim, drugim normativnim. Ja ne vidim problem s tim. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. aprila 2026. u 18:30 (CEST) :::::Okej, ja sam ''fine'' s time. Lektorisaću kad stignem taj prvi dio, ali sadržajno mi deluje okej. @[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Slobodno spoji ova dva dela i dodaj u smernici odjeljak poput "Tko može premještati nacrte", ili negde naznači da su patroleri za to odgovorni. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 18. aprila 2026. u 01:07 (CEST) ::::::Pregledao sam još jednom celu smernicu. Dopune su bile vrlo korisne. '''Podržavam''' uvođenje u ovom obliku. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:28 (CEST) :::::::Ima još nekih sitnica s kojima nisam najzadovoljniji, ali nećemo cjepidlačiti, tako da i ja '''podržavam''' prošireni prijedlog. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. aprila 2026. u 18:38 (CEST) ::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] koje su sitnice u pitanju? – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:39 (CEST) :::::::::Sad već previše pitaš. :D – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:42 (CEST) :::::::::Umjetna inteligencija i činjenica da sustav dopušta izradu nacrta za već postojeće članke (ako utipkam da mi izradi nacrt "Panama", uredno ga radi iako članak već postoji) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. aprila 2026. u 18:42 (CEST) ::::::::::To i nije nužno loše. Neko možda želi da preradi ceo postojeći članak, i onda koristi nacrt da razvije novu verziju. :D – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:44 (CEST) :::::::::::Također ćemo moći čitatelje/urednike stranice informirati da članak pod tim naslovom već postoji u glavnom imenskom prostoru; šablonom {{tl|Nacrt}} i/ili uredničkim obavještenjem ([[:en:Wikipedia:Editnotice]]). – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 19:11 (CEST) ::::::::::Što se umjetne inteligencije tiče, predložiću dopunu pravila za BB tako da možemo brzo brisati čisto AI generirane članke. Mislim da će biti od koristi. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:45 (CEST) :::::::::::Mislim da to nije poanta nacrta, al' kažem - nek' bude. Što se tiče AI-ja, mislim da to treba maknuti trenutno iz teksta prijedloga dok se ne donesu šira pravila. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. aprila 2026. u 18:50 (CEST) ::::::::::::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Tvoje mišljenje o ovome? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 21:34 (CEST) :::::::::::::Ovo možemo ukloniti ili zakomentirati dok ne budemo imali neka konkretna pravila i smjernice koje se tiču upotrebe umjetne inteligencije na Wikipediji. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 00:06 (CEST) ::::::::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]], @[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Zakomentirano. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 00:32 (CEST) ::::::::::::::Ako nema dodatnih primedbi, zatvorio bih ovo polako. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 00:34 (CEST) :::::::::::::::Nemam ništa protiv. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 26. aprila 2026. u 02:37 (CEST) {{podnožje rasprave}} == Zaštićivanje == Nakon što je ovo predugo stajalo nedovršeno, mislim da je vrijeme da raspravimo i [[Korisnik:Edgar Allan Poe/Osobna vježbaonica|smjernicu o zaštiti stranica]]. Uglavnom se tu radi o prijevodu s engleske Wikipedije, uz neke lokalne nadopune temeljem iskustava koje smo imali, kao i obično. Šablone još nisam posebno pravio jer trebamo vidjeti treba li nam baš sve ovo i koje su tehničke mogućnosti primjene svega toga. Rasprava traje od danas, a trajat će do '''26. travnja 2026.''' godine u '''00:00''', osim ako iz tijeka rasprave ne bude razvidno da je potrebno više vremena za postizanje konsenzusa. Sukladno ranijoj praksi, obavještavam sve korisnike koji su aktivni u posljednje vrijeme: @[[Korisnik:Aca|Aca]] @[[Korisnik:Vipz|Vipz]] @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] @[[Korisnik:Mladifilozof|Mladifilozof]] @[[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] @[[Korisnik:Slashslasher|Slashslasher]] @[[Korisnik:OC Ripper|OC Ripper]] @[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] @[[Korisnik:Alekol|Alekol]] @[[Korisnik:Deni|Deni]] @[[Korisnik:Maria Sieglinda von Nudeldorf|Maria Sieglinda von Nudeldorf]] @[[Korisnik:MirkoS18|MirkoS18]] @[[Korisnik:Belirac|Belirac]] @[[Korisnik:Argo|Argo]] @[[Korisnik:ImStevan|ImStevan]] @[[Korisnik:Ante Vranković|Ante Vranković]] @[[Korisnik:Duma|Duma]] @[[Korisnik:Ekvatarina|Ekvatarina]] @[[Korisnik:Stefanguzvica|Stefanguzvica]] (ispričavam se ukoliko sam nekoga zaboravio taggirati) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 18. aprila 2026. u 18:33 (CEST) :@[[Korisnik:Alalch E.|Alalch E.]], krivi ping! – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 18. aprila 2026. u 18:36 (CEST) :Vrlo važna smjernica, ali bih je želeo detaljno pregledati. Javim se za jednu sedmicu otprilike i predložio bih da i ovo produžimo na 14 dana. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 19. aprila 2026. u 03:25 (CEST) Ja sam u drugim stvarima i ne stignem detaljno gledati, ali koliko sam letimično vidio, sve zvuči normalno. - [[Korisnik:Ante Vranković|Ante Vranković]] ([[Razgovor s korisnikom:Ante Vranković|razgovor]]) 19. aprila 2026. u 16:25 (CEST) :Napomena: Ovo treba biti pravilo kad ga budemo usvojili. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. aprila 2026. u 14:17 (CEST) ::Ovo pravilo neću detaljno lektorirati (jer je obimno), ali ću promeniti neke suštinske stvari u konsultaciji s tvorcem. Takođe ću ispraviti poneke tipografske greške na koje usputno naiđem. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. aprila 2026. u 18:41 (CEST) :::Ostalo je još pitanje statusne zaštite da se riješi (jer mi imamo i zaštitu do patrolerskog statusa, pa to treba također navesti). – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 24. aprila 2026. u 18:36 (CEST) ::::Mislim da je to to. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 25. aprila 2026. u 02:32 (CEST) :::::Završio sam pregled celog pravila. '''Podržavam''' uvođenje u ovom obliku. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 25. aprila 2026. u 16:17 (CEST) ::::::Pre nego ovo uvedemo, trebalo bi napraviti šablon "Zaštićena stranica", i implementirati ga tamo gde treba. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 25. aprila 2026. u 23:44 (CEST) :::::::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Možeš li ti napraviti to (Protection padlock), a ja da ih dodam na stranice? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 20:56 (CEST) ::::::::Bit će urađeno. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 22:14 (CEST) :::::::::Tooooooo legendo – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 22:30 (CEST) Pregledao i '''podržavam''' uvođenje smernice. [[Korisnik:Stefanguzvica|Stefanguzvica]] ([[Razgovor s korisnikom:Stefanguzvica|razgovor]]) 25. aprila 2026. u 17:41 (CEST) :Kako se bližimo kraju stranice, prečice postaju prava ''alfabet supa''. Mislim da se treba ograničiti na manji broj lako pamtljivih prečica. Volio bih da se možda uvede i wiki žargon ''zasoljavanje'' (stranice) kod zaštite od izrade ([[:en:WP:SALT]]; od [[:en:Salting the earth]]: ''zasoljavanje tla''). – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 28. aprila 2026. u 07:27 (CEST) ::Saglasan sam da se treba smanjiti broj prečica. Što se zasoljavanja tiče, nisam za to. Mislim da se taj žargon vrlo retko koristi na enwiki, a kamoli kod nas. Pritom je malo nezgodan. Kod nas se obično kaže i "sprečavanje [izrade]", dok se zaštita generalno kaže i "zaključavanje". Pada mi na pamet ideja da je naslov "zapečaćen" (umesto "zasoljen"). Taj mi termin više ima smisla, ali ne bih kovao termine dok ne postoji realna upotreba. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 28. aprila 2026. u 10:46 (CEST) :::Prečice smanjujte kako vam drago, ja sam to nabacivao onako, vodeći se osjećajem, vi to uredite kako vam spada. Što se tiče alternativnog izraza, dogovorite se kako vam odgovara. "Soljenje zemlje" kao termin postoji u našoj literaturi, čisto kao napomena. Koliko je učestao... ''not sure''... – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 28. aprila 2026. u 13:22 (CEST) ::::Već su prošle 2 sedmice od početka rasprave. Nema smisla dalje čekati ako postoji konsenzus za usvajanje. Šablone i ostale tehnikalije ćemo rešiti usput. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 3. maja 2026. u 21:47 (CEST) :::::Slažem se. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 4. maja 2026. u 01:47 (CEST) == Dve dopune == === Dopuna pravila o brzom brisanju === U '''[[Korisnik:Aca/igralište3|svom igralištu]]''' napisao sam dopunu pravila o [[Wikipedija:Brzo brisanje|brzom brisanju]]. Dopuna se odnosi na članke generirane umjetnom inteligencijom. Slobodno ostavite svoje mišljenje o prijedlogu ovdje. Rasprava traje jednu sedmicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 20:13 (CEST) :Mi smo Wikipedija, odnosno enciklopedija. Umjetna inteligencija je u najmanju ruku sporna, u najgorem slučaju glupa i ''tailora'' korisnikov zahtjev. Mislim da treba tu biti jasan i glasan - svaki tekst za koji se utvrdi da je nastao uz pomoć AI-ja ili za koji se, temeljem pregleda preko dostupnih alata, utvrdi s visokom vjerojatnošću da je nastao AI-jem ide na brzo brisanje ili se uklanja. Takav nam tekst apsolutno ne treba i jedinu soluciju koju vidim ovdje je da se to piše ponovo; ostalo nema smisla. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 27. aprila 2026. u 04:31 (CEST) ::Upravo to ovo regulira. :) – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 27. aprila 2026. u 22:10 (CEST) :Čini mi se dobrom nadopunom KBB, bar za početak. Jedino bih "{{!xt|izmijenio}}" izmijenio u "{{xt|redigirao}}". Bilo bi dobro imati i podrobniji vodič za prepoznavanje teksta generiranog umjetnom inteligencijom ([[:en:Wikipedia:Signs of AI writing]]), ali o tom potom. Samo bih napomenuo da se na dostupne alate ne bi trebalo oslanjati bez opreza, s obzirom na to da Wikipedija čini značajan dio tekstualne građe na kojoj se LLM-ovi treniraju. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 27. aprila 2026. u 22:55 (CEST) ::Urađeno, zahvaljujem. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 28. aprila 2026. u 02:29 (CEST) :::Ovo ću zatvoriti tokom večeri, ako nema dodatnih sugestija. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 3. maja 2026. u 21:41 (CEST) ::::Ja sam okej s tim – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 4. maja 2026. u 01:48 (CEST) === Dopuna smjernice o prijenosu === S obzirom na postojeće stanje u pogledu infokutija, predložio bih usvajanje '''moratorija na izradu novih infokutija'''. Konkretno, predlažem sljedeću dopunu smjernice o [[WP:PRIJENOS|prijenosu sadržaja]] (odjeljak {{section link|Wikipedija:Prijenos sadržaja s drugih Wikipedija#Šabloni|nopage=y}}): {{izdvojeni citat komentara|Prenošenje novih infokutija sa susednih projekata trenutno se ''ne preporučuje''. Nove infokutije koje su duplikati postojećih bit će [[Wikipedija:Brzo brisanje|izbrisane po kratkom postupku]]. Prije nego što se odlučite za prijenos, obratite se zajednici na [[Wikipedija:Pijaca|Pijaci]] ili kontaktirajte s administratorima.}} Imate li još neki dodatak? Šta mislite o ovome? Rasprava traje jednu sedmicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 20:29 (CEST) :Smjernica treba ostati što je više moguće generalna (ne odnositi se na neki specifičan skup šablona) i treba ostati smjernicom (predložena nadopuna zvuči kao strogo pravilo s apsolutnim posljedicama). Postojeće su infokutije u velikoj mjeri tehnički i infrastrukturno zastarjele i rudimentarne. Izrada 'duplikata' može biti sasvim opravdana ako se priprema kao moguća zamjena, a mnogo odstupa od trenutačnog rješenja. Mislim da bi postojeću smjernicu mogli nadopuniti nekakvom uputom kada započimati nove (na temelju prenesenog koda) te kada prilagođavati postojeće šablone (i gdje, i.e. /igralište), te kako izvršiti njihovu implementaciju. Ako ćemo ih već upućivati na Pijacu, npr. kao mjesto prijedloga ili zahtjeva za novim šablonima, prilagodbama postojećih šablona, ili usvajanju već izrađenih rješenja, možemo ih upućivati na odgovarajući odjeljak Pijace i.e. [[WP:P/TEH]]. Što se tiče nepridržavanja smjernice, na samom kraju drugog pasusa (u sadašnjoj verziji teksta) može se dodati upozorenje koje će reći što se događa s dupliciranim šablonima. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 21:35 (CEST) ::Pa ne zvuči uopšte kao strogo pravilo xD ("ne preporučuje se" umesto "zabranjeno je"). Takođe s obzirom na situaciju i činjenicu da su infokutije najveći gorući problem, mislim da je specificiranje ovoga mnogo važno umesto da guramo stvari u generalizovani kalup. Saglasan sam da koristimo /TEH, i saglasan sam za izradu nekih vrsta uputa, to je dobra ideja. Ipak mislim da treba da ograničimo prenos novih infokutija na minimum. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 21:42 (CEST) :::Najrelevantniji dio predloženog teksta (druga i treća rečenica) zvuči kao da se radi o strogom pravilu s apsolutnim posljedicama za svako postupanje mimo njega, dok prva rečenica to predstavlja samo kao načelnu preporuku - tekst je unutrašnje nekoherentan. Infokutije su trenutačno problematično područje, ali smjernica bi trebala biti dugoročno održiva, a ne oblikovana isključivo kao reakcija na sadašnje stanje. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 22:11 (CEST) ::::Aight, daj da vidimo tvoj predlog. :) – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 22:21 (CEST) :::::Možda ne treba dopunjavati smjernicu s privremenim pravilom, '''ali''' definitivno nam treba moratorij da se ne stvaraju novi problemi dok se ova situacija ne riješi. Mislim da se moratorij može dogovoriti ovdje neformalno, bez da se unosi išta u pravila, ali sam prijedlog - u formi u kojoj jest trenutno - podržavam. Previše problema imamo sada jer ranije nije bilo ovakve regulacije. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 27. aprila 2026. u 04:28 (CEST) ::::::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]], [[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: U '''[[Korisnik:Aca/igralište3|svom igralištu]]''' pripremio sam dopunu smjernice o prijenosu. Trudio sam se da je uobličim u skladu s iznesenim sugestijama. Možete pogledati i dati svoje mišljenje. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 3. maja 2026. u 21:39 (CEST) ::::::Takođe ću produžiti ovo na još jednu sedmicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 3. maja 2026. u 21:40 (CEST) :::::::Okej ti je ovo, samo ti je tekst kontradiktoran - preporučuje se ne prenositi, a onda zabranjeno je prenositi i ako prenesete bit će brisano. Dok se situacija ne sredi, treba zabraniti sve, a onda ovo pravilo modificirati i uskladiti s budućom situacijom. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 4. maja 2026. u 01:47 (CEST) 07zyefueml4ikhhgl5rlzhy91w0qdxj 42587348 42587314 2026-05-04T04:08:50Z Aca 108187 /* Dopuna pravila o brzom brisanju */ 42587348 wikitext text/x-wiki {{pijaca}} == [[Wikipedija:Nulta tolerancija]] == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje stranice [[Wikipedija:Nulta tolerancija]] za pravilo Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 30. juna 2025. u 00:38 (CEST)|Usvojeno}} Predlažem usvajanje ove stranice kao službenog pravila Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku. Izvorni tekst preuzet je sa Wikipedija na srpskom i engleskom jeziku, prilagođen, dorađen i dopunjen. Unapred zahvalan na sugestijama i komentarima. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. juna 2025. u 23:58 (CEST) ::{{za}} – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 23. juna 2025. u 00:06 (CEST) ::{{za}} - Prebaci '''[[Wikipedija:Pijaca/Pravila i smjernice|ovdje]]''', zato smo ti o napravili – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. juna 2025. u 14:16 (CEST) :@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Ae prebaci ako možeš. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. juna 2025. u 19:04 (CEST) ::@[[Korisnik:Aca|Aca]]: A ti ne možeš jer? :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. juna 2025. u 19:18 (CEST) :::Nmg. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. juna 2025. u 19:40 (CEST) ::::@[[Korisnik:Aca|Aca]]: Prebaci na ispravno mjesto *facepalm* – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 24. juna 2025. u 02:52 (CEST) {{komentar}} Valjda OK. --[[Korisnik:نوفاك اتشمان|نوفاك اتشمان]] ([[Razgovor s korisnikom:نوفاك اتشمان|razgovor]]) 23. juna 2025. u 10:52 (CEST) {{podnožje rasprave}} == Navođenje države rođenja u sportskim člancima == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave, ne postoji jasan konsenzus oko promjena sadašnje prakse, tako da aktualna praksa koja korisnicima daje slobodu izbora oko zastavica te praksa navođenja mjesta rođenja ostaju nepromijenjene. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 1. augusta 2025. u 16:52 (CEST)|Nije usvojeno}} [[Zvonko Petričević|Trenutna praksa]] u sportskim člancima jeste da se pored mesta rođenja sportiste navede savremena država rođenja. Međutim, ova praksa je anahronistička i dovodi do toga da korisnici stavljaju zastave savremenih država za razdoblje od pre 100 ili 200 godina! Mislim da je svima jasno koliko je to pogrešno i da nijedna Wikipedije na neguje ovakvu praksu. Predlažem standardizaciju sledećeg formata, kao što je praksa na [[:en:Nikola Tesla|drugim projektima]]: * <nowiki>[[MESTO ROĐENJA]], [...], [[TADAŠNJA DRŽAVA]] (danas [[DANAŠNJA DRŽAVA]])</nowiki> Usputno bih predlažio da se upotreba zastavica izbegne, radi pristupačnosti, prema [[:en:MOS:INFOBOXFLAG|MOS:INFOBOXFLAG]]. Zastavice ograničiti samo na deo infokutije gde se navodi da je osoba dio reprezentacije države (poput dela s medaljama), radi jasnoće. Preterana upotreba ikonica deluje detinjastvo, neozbiljno, odudara od enciklopedijskog diskursa i nije pristupačna. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 03:43 (CEST) :Prvo, o pitanju zastavica raspravljali smo već pred neko vrijeme i zaključeno je da se njihova upotreba dopušta po potrebi urednika. Nitko ne prisiljava korisnike da ih koriste, ali nema nikakvih ograničenja u njihovom korištenju i to je usvojeno kao takvo, a i utječe na korisničko pravo da uređuje tekst po vlastitoj želji. Nećemo svako dva mjeseca raspravljati o jednoj te istoj stvari. :Što se tiče navođenja država. Ova je rasprava na ovoj Wiki pokrenuta jako davno i tokom godina je iskristalizirana praksa koja je sada, a to je da se navodi suvremena država. Iznimke za to su, naravno, antičke ličnosti i neke srednjovjekovne ličnosti, s obzirom da u tim situacijama postoji dovoljno specifičnih elemenata da opravdavaju iznimke. Međutim, kod "modenih" ličnosti zaključeno je da se ide s ovom praksom, a neki od argumenata (kojih se ovako odokativno sjećam) bili su: :# Korisniku je važnije znati gdje se određeno mjesto nalazi danas, nego gdje se nalazilo neke random godine iz 16. stoljeća; :# Korištenje tadašnjih država može dovesti do zabune za mjesta koja su nekada pripadala jednoj, a danas drugoj suvrenoj državi (obje koje postoje danas); :# Korištenje sadašnjih država lakše je bilo uskladiti s korištenjem zastavica u šablonima; :# Korištenje tadašnjih država vuklo je za sobom i korištenje tadašnjih imena gradova (jer isti su se često mijenjali), što je (a) otežavalo rad korisnicima jer ih je "prisiljavalo" na dodatan rad i (b) stvaralo potencijalne probleme oko ujednačenosti. :# Korištenje sadašnjih država jednostavno je lakše. :Vjerojatno je tu bilo još argumenata, ali ovih se mogu sjetiti. Ja osobno nemam problem ni s jednom ni s drugom praksom, ali prije nego se provede promjena aktualne prakse, treba dati odgovore na sljedeća pitanja: :# Uzimajući u obzir činjenicu da su zastavice usvojene kao standardni dio uređivačke politike, odnosno sloboda korisnika da ih koristi ili ne, kako će se riješiti potencijalni problem stvarnog šarenila koje može nastati kada na 3 različite članka o osobama rođenima u Beču budemo imali potencijalno tri različite zastave? :# Kako će se riješiti problem s imenima gradova? Što ako korisnik jednostavno ne želi istražiti kako se grad zvao u tom nekom periodu pa se desi ogromna neusklađenost da imamo, recimo, Ploče, SFRJ, a ne Kardeljevo? Ili Volgograd, SSSR, a ne Staljingrad? :# Konkretan problem: [[Joseph Conrad]] rođen je u današnjem [[Berdičiv]]u ([[Ukrajina]]). To je mjesto rada bilo pod [[Rusko Carstvo|Ruskim Carstvom]], iako je ranije bilo dio [[Poljsko-Litvanska Unija|Poljsko-Litvanske Unije]]. Uz to, ranije je grad imao ime [[Berdyczów]]. Mi o tom mjestu konkretan članak nemamo. Koliko će čitatelji biti zbunjeni kada dođu na članak o Conradu ili o nekom tko je tamo rođen prije [[1793.]] godine (ili je umro prije te godine). Kako ova praksa olakšava to čitatelju? :# Dogodit će se da će more članaka za isto mjesto imati različite temeljne podatke upravo zbog toga. Kako će se to riješiti po pitanju usklađenosti i slično? :Toliko za sada. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 04:05 (CEST) ::Prvo pitanje, ne vidim problem. Ako su osobe rođene u različitim periodima, treba koristiti različite zastave. Nema mi smisla koristiti zastavu Republike Srbije pored grada Beograda u vreme Kraljevine Jugoslavije. Drugo pitanje, treba koristiti istorijska imena gradova kad god je to moguće. Nije velika greška i da stoji moderni naziv grada, ali radi preciznosti navesti ''name of the birthplace at the time of birth'' ([[:en:Template:Infobox person|Template:Infobox person]]). Treće pitanje, treba "Berdičev, Kijevska gubernija, Rusko Carstvo (danas Ukrajina)". Koristimo ruske oblike toponima tu, koji su bili u upotrebi tad. Četvrto pitanje, to je okej, dokle god je činjenično tačno. Trenutna praksa nije činjenično tačna (anahronična je). Ideja je da se navede tadašnja država rođenja, pa onda moderna država, a ne obrnuto. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 04:28 (CEST) ::Nadalje, praksa sa zastavicama je pogrešna. Zastava države ne treba da stoji uz grad, nego uz državu. Ovo mi nema smisla. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 04:32 (CEST) :::O pitanju zastavica smo samo govorili u navigacijskim kutijama, ne i u infokutijama. Ovo pitanje je daleko od standardiziranog. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 04:33 (CEST) ::::# Znači, kad su moderne zastavice u pitanju, onda su one djetinjaste i neozbiljne i nepristupačne, a kada treba napusati regionalne zastave iz 17. stoljeća, onda je okej? :P To mi se ne čini fer, kako kaže Wanda. :P ::::# Okej, ali ja sam korisnik X i napišem [[Volgograd]], [[Sovjetski Savez]]. To je pogrešno. Taj se grad tada nije tako zvao. I to je veća greška nego da stoji [[Volgograd]], [[Rusija]] za nekog rođenog u [[Staljingrad]]u, [[SSSR]]. Tko će to kontrolirati? Ovo je čisto praktično pitanje jer je iskustvo pokazalo da urednici idu za rješenjima koja su... lakša. ::::# Nisi odgovorio na pitanje kako to olakšava čitatelju? Okej je što će pisati, ali kako to olakšava čitatelju razumijevanje što se događalo s tim Berdičevim? ::::# Otkud teza da se radi o anahroničnoj praksi? Činjenica je da je Joseph Conrad rođen u Berdičevu u današnjoj Ukrajini, a koji je tada bio dio Ruskog Carstva. Što je tu pogrešno i anakronično? Dapače, [[Volgograd]], [[SSSR]] je anakronizam. Ovo nije. ::::Praksa sa zastavicama, kako je rečeno, nije pogrešna jer je ostavljena na volju autoru. To je osnovni postulat projekta i nećemo ići u smjeru zabrane autorima da koriste alate ove enciklopedije kako žele. Nitko im ne nameće, ali ako je kao autor želim staviti zastavici, to će mi biti i omogućeno jer se na tom načelu zasniva funkcioniranje ovog projekta - normirati samo ono što je nužno, a ostalo je na slobodi autora. I to je standard, štogod ti rekao. Navigacijske kutije su više sistemska stvar od samih infokutija, koje su više sadržajne nego sistemske, a ako u navboxovima ne normiramo, koje su sistemskije, onda u infoboxovima tek ne normiramo jer je to na slobodi autoru. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 04:49 (CEST) :::::Nigde i nikada nisam rekao da su zastave okej, čitaj opet. Mašiš poentu. Trenutno stoji da Zvonko Petričević rođen u Prizrenu, Kosovo, a pored toga stoji zastava Republike Kosovo! Kako može biti rođen u Republici Kosovo, ako ona tad nije ni postojala! Znači, ne zanima me da l’ je mesto menjalo ime 100 puta ili 5 puta. Imamo ozbiljnu faktualnu grešku. Nigde se ne spominje da je rođen na „teoritoriji današnjeg Kosova” ili „današnje Ukrajine”, nego se iznosi kratko i jasno „Kosovo”, uz link ka Republiku Kosovo, što nema veze s vezom. Ne može neko u 1930. biti rođen u Ruskoj Federaciji, ako ta država tada nije postojala. To je greška i anahronizam. Nas ne interesuje šta se događalo s naseljem. Ovo je prosti identifikacijski podatak koji stoji u ličnoj karti ili pasošu. Znači treba da prati činjenično stanje, a ne ono što je „lepo za čitatelje”. Ako su urednici za zastavice, treba i njihovo korištenje regulirati. Ne može ovako da zastavica države stoji ispred grada. Grad ima grb, a država ima zastavu. Ne treba mešati babe i žabe. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 05:15 (CEST) ::::::Pa da, na njegovoj bi osobnoj karti danas pisalo da je rođen u mjestu Prizreni, Kosovo. Meni na osobnoj piše država koja je danas, ne država koja je bila. Isto tako i u pasošu. A to piše i u članku: Rođen je tu, a ispod jasno piše {{small|(tada {{flag|Kraljevina Jugoslavija}})}}. Tako da je prilično jasno da je u trenutku rođenja to bila ta država, a da je danas ova. Mislim da je to svakome jasno. To nije anakronizam, a opet - [[Volgograd]], [[SSSR]] jest. ::::::Što se tiče zastavica, ponavljam: normirati samo ono što je nužno, a ostalo je na slobodi autora. I to je standard, štogod ti rekao. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 05:47 (CEST) :::::::Ne zanima me šta bi pisalo danas. To je upravo anahronistički pristup koji zagovaraš. Čitatelje prvensveno interesuje u kojoj državi je ''tada'' rođena osoba, a ne savremena zemlja koja obuhvata tu teritoriju. Takav pristup može samo podgrejati nacionalističke rasprave i nepotrebna prisvajanja, pogotovo kada koristimo zastave sadašnih država pored starih mesta rođenja – što nema smisla i faktualno je pogrešno! Predlažem da zastavice uniformiramo u sledećem formatu: :::::::* <nowiki>[[MESTO ROĐENJA]], {{zas|TADAŠNJA DRŽAVA}} (danas {{zas|DANAŠNJA DRŽAVA}})</nowiki> :::::::Na taj način se zastave nalaze tačno ispred naziva države, gde bi trebale biti, a urednicima se daje pravo da se igraju bojanki, ako žele. Time imamo smislen i faktualan ''layout''. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 12:58 (CEST) ::::::::"Čitatelje prvensveno interesuje u kojoj državi je tada rođena osoba" - tu su informaciju i dobili, no. Vrlo jasno. Plus, ti... si ispitao sve čitatelje pa znaš što ih prvenstveno zanima? "Takav pristup može samo podgrejati nacionalističke rasprave i nepotrebna prisvajanja, pogotovo kada koristimo zastave sadašnih država pored starih mesta rođenja – što nema smisla i faktualno je pogrešno!" - ova rečenica nema apsolutno nikakvog smisla. Što je Joseph Conrad bio ukrajinski pisac? Ili će netko pomisliti da je bio ukrajinski pisac jer kraj Berdičeva piše Ukrajina, a ne Rusko Carstvo? Pa će misliti da je pisac iz Rusko Carstva? Conrad i drug Gogolj ruku pod ruku? :D O anakronizmima sam sve rekao. ::::::::Što se tiče lokacije zastave, format sa zastavicom nakon grada je nezgrapan i može stvoriti probleme s prelamanjem teksta. Zato nisam pobornik istoga. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 13:13 (CEST) :::::::::Nisi razumeo moj argument. Zastava treba da stoji pored države, a ne pored grada. To je naprosto prisvajanje. Mislim da je prelamanje teksta mnogo manji problem – problem pristupačnosti – umesto problema (činjenične) tačnosti. Možemo poraditi na tome da se to prelamanje ispravno prikaže, ne bi trebalo biti teško. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 12:41 (CEST) ::::::::::Mislim da je tu potpuno jasno na što se odnosi. Uostalom, pogledaj [https://en.wikipedia.org/wiki/Córdoba,_Spain ovdje], Twin Cities. Jasno je na što se odnosi. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 13:41 (CEST) :::::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Pa upravo taj članak pokazuje da grad može imati zastavu različitu od zastave države, no? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 13:51 (CEST) ::::::::::::Ha? Govorim da i en.wiki ima format [ZASTAVA], (grad), {država}? – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 13:53 (CEST) :::::::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Aha, sad vidim na što misliš. Da, taj format se ponekad koristi za gradove pobratime, jer referiramo na moderne gradove. Ipak, generalna je smernica na enwikiju da se takve zastave eventualno uklone, što će se dogoditi u doglednoj budućnosti. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 14:08 (CEST) ::::::::::::::O tom, po tom, onda. Meni je to, rekao sam, pretjerano zadiranje u tekst kao takav i urednička prava i mislim da je to okej. Nitko ih ne mora koristiti, ali ako hoće - to je sasvim u redu i tako treba i ostati. Ako bude nekih tektonskih promjena - ''we'll cross that bridge when we get there''. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 14:10 (CEST) :::::::::::::::To je onda okej, ali možemo li barem ciljati na to da zastavice idu uz državu u infokutijama? :) Naveo si ipak primer da i gradovi mogu imati svoju zastavu, pa bi upotreba državne zastave za grad bila malo – zbunjujuća. Gradovi pobratimi mogu ostati opšti izuzetak od tog pravila, s obzirom da je reč o prozi, i da ne želimo baš zastavicu usred proznog teksta. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 14:17 (CEST) :::::::::::::::Dakle, format sa zastavom bi bio: :::::::::::::::* <nowiki>[[MESTO ROĐENJA]], {{zastava|DRŽAVA}}</nowiki> :::::::::::::::– [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 14:21 (CEST) ::::::::::::::::Ne vidim zašto mijenjati nešto što stoji godinama, na što su i čitatelji i urednici navikli, što je praktičnija solucija i što se koristi i na drugim Wikipedijama. Ne vjerujem da će itko kad pogleda {{flagicon|SRB}} [[Beograd]], [[Srbija]] ili {{flagicon|SAD}} [[New York]], [[SAD]] misliti da su {{flagicon|SRB}} i {{flagicon|SAD}} zastave Beograda, dosnosno New Yorka, a ne Srbije, odnosno SAD-a. Ne potcjenjuj naše čitatelje toliko! :P – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 14:27 (CEST) {{podnožje rasprave}} [[Kategorija:Prijedlozi pravila i smjernica Wikipedije|*]] == Agitiranje == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje smjernice kako je predložena i korigirana te ista stupa na snagu od danas. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 10. marta 2026. u 16:42 (CET)|Usvojeno}} Dragi kolege, na [[Korisnik:Edgar Allan Poe/Gradovi i jedinice|ovom se mjestu]] nalazi prijedlog lokalizirane smjernice o agitiranju. Kao i dosad, to je u najvećoj mjeri prijevod s engleske Wikipedije uz neke dodatke koji su specifični za okolnosti naše sredine. Molim kolege da pregledaju tekst, predlože ili izvrše izmjene koje smatraju nužnima (ovo je, kao i ranije, radna verzija) pa da usvojimo i ovu smjernicu za ubuduće, s obzirom da se radi o bitnom skupu normi koji će omogućiti normalnije i sigurnije uređivanje te popuniti neke praznine koje imamo. Proces traje '''sedam dana''' (dakle do '''10. marta''' u '''00:00'''), ali se po potrebi može produžiti i i nakon toga. Sve su izmjene i komentari dobrodošli! :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 2. marta 2026. u 05:11 (CET) === Komentari === Sukladno ranijoj praksi, obavještavam sve korisnike koji su aktivni u posljednje vrijeme: @[[Korisnik:Aca|Aca]] @[[Korisnik:Vipz|Vipz]] @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] @[[Korisnik:Mladifilozof|Mladifilozof]] @[[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]]@ [[Korisnik:Vitek|Vitek]] @[[Korisnik:Slashslasher|Slashslasher]] @[[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] @[[Korisnik:OC Ripper|OC Ripper]] @[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] @[[Korisnik:Alekol|Alekol]] @[[Korisnik:Deni|Deni]] @[[Korisnik:Alalch Emis|Alalch Emis]] @[[Korisnik:Maria Sieglinda von Nudeldorf|Maria Sieglinda von Nudeldorf]] @[[Korisnik:MirkoS18|MirkoS18]] @[[Korisnik:Belirac|Belirac]] @[[Korisnik:Argo|Argo]] @[[Korisnik:ImStevan|ImStevan]] @[[Korisnik:Ante Vranković|Ante Vranković]] @[[Korisnik:Duma|Duma]] @[[Korisnik:Ekvatarina|Ekvatarina]] (ispričavam se ukoliko sam nekoga zaboravio taggirati) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 2. marta 2026. u 05:21 (CET) :Temeljno sam pregledao i lektorirao tekst te dodao neka pojašnjenja. Mislim da je vrlo važno da imamo ovo usvojeno kao smernicu. Napraviću dodatnu infrastrukturu (šablone) koja će pomoći u provedbi. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 5. marta 2026. u 21:36 (CET) ::Izrađeni su sledeći šabloni: {{tls|Pod agitacijom}}, {{tls|Uk-agitiranje}} i {{tl|Nije glasanje}}. Ti šabloni sada su uključeni u sastav smernice (u odeljku Reakcija na agitiranje), uz kratak prateći opis. Mislim da je sada smernica manje-više kompletna. U skladu s tim, ostavljam i formalno '''za''' usvajanje predloga smernice. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 6. marta 2026. u 22:10 (CET) :::::{{za}} Pročitao sam smjernicu i da, podržavam prijedlog. Ima nekih sitnih rđa: "mesno čaraparstvo" mi zvuči čudno po našem. – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 10. marta 2026. u 13:07 (CET) {{podnožje rasprave}} == Wikipedija:Nacrti – prijedlog nove smjernice == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje objedinjene smjernice. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 02:47 (CEST)|Usvojeno}} Na stranici '''[[Nacrt:Wikipedija:Nacrti]]''' izradio sam prijedlog nove smjernice o nacrtima. Tekst je normativnog karaktera i većinom je preuzet sa Wikipedije na engleskom jeziku uz lokalna prilagođavanja i lične ideje. Sve sugestije za poboljšanje su dobrodošle. Unapred zahvalan na mišljenjima. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 12. aprila 2026. u 22:42 (CEST) :Većinom sjajno, super prevedeno i smisleno, ono što bih problematizirao, kao pitanja, jesu sljedeće stvari: :# "članak je o budućem događaju, djelu ili sličnoj temi koja još nije stekla dovoljnu pokrivenost u nezavisnim pouzdanim izvorima, ali razumno se smatra da će je steći u skoroj budućnosti" - kako će se provjeriti taj ''razumni'' dio? Wikipedija ne bi trebala biti kristalna kugla, tako da mi ne možemo predvidjeti hoće li nešto buduće biti relevantno u nekom trenutku. Za pretpostaviti je da će sljedeće SP u nogometu ili novi roman nekog nobelovca biti značajan, tu nema nekog spora, ali hoće li prvo izdanje nekog kulturnog festivala u nekom selu biti značajno.. pa to mi ne možemo pretpostavljati, zar ne? Kako to unaprijed znati? :# "članak je o živoj osobi koja još nije stekla dovoljnu pokrivenost u nezavisnim pouzdanim izvorima, ali sadrži barem jedan takav izvor i razumno se smatra da će dovoljnu pokrivenost steći u skoroj budućnosti" - isto kao i gore; stvar je da značaj mora postojati ''sada'', a ne u budućnosti. Ako će značaj postojati tek u budućnosti, onda se u budućnosti treba o tome raspravljati. Nacrti, po mojoj interpretaciji, ne bi smjeli biti tu da se provode eksperimenti sa značajem, već da se članci koji su okej po općim pravilima dotjeraju. Sukladno, ja bih ove dvije odredbe potpuno brisao jer se krše s ostalim normama projekta. :# "teksta generiranog umjetnom inteligencijom" - ovo bih isto izbacio; članak generiran AI-jem treba brisati i započeti iznova. :# "Nacrt koji nije imao suštinsku izmjenu najmanje šest mjeseci može biti izbrisan ili označen za brzo brisanje kao napušten." - iz iskustva rada na Wiki, ovo je predug rok. Korisnik koji želi urediti članak uređivat će ga u kratkom roku, a neće čekati šest mjeseci da učini ikakvu suštinsku izmjenu. To naprosto nije ''prirodno''. Mislim da se ovaj rok treba skratiti na mjesec ili dva, ''osim'' u slučaju kada urednik eksplicitno navede da neće moći uređivati članak neko vrijeme i traži malo dulji rok, koji onda treba odobriti. Ali ako zainteresirani korisnik u mjesec dana ne pokaže baš nikakvu volju za uređivanjem niti se u tom pogledu objasni, mislim da je onda ''razumno'' pretpostaviti da ni neće. Mi smo mala zajednica i nema potrebe za ovako dugim rokovima; ako se stanje promijeni, lako to mijenjamo. :# "Prije brisanja ili postavljanja šablona {{tl|Brzo brisanje}} trebalo bi obavijestiti tvorca nacrta." - čemu? Već je obaviješten o nacrtu. U toj obavijesti ("obavijestiti tvorca članka i/ili njegove glavne urednike ili urednice") treba navesti i ovaj tok te uputiti korisnika da, ako smatra da u navedenom roku neće moći izvršiti suštinske izmjene, to navede i zamoli za produljenje roka. Korisnik kojemu je u interesu objaviti članak mora biti proaktivan u tome, ne bismo mi trebali starati o tome. :# "Pri premještanju nacrta u glavni imenski prostor, preusmjerenje u pravilu treba ostaviti. Takvo preusmjerenje može pomoći drugima da pronađu prethodni naziv nacrta." - why? Djeluje kao nepotrebno preusmjeravanje, pogotovo ako se nacrt suštinski mijenja u procesu izmjena. :Ovo samo po sebi nisu loše stvari, ali su stvari koje treba razraditi ili oko kojih treba postići argumentirani konsenzus pa bih to volio raspraviti! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 04:27 (CEST) ::Vrlo dobre teme za diskusiju. Što se prve tačke tiče, saglasan sam da treba konkretizirati. Ova smernica treba se odnositi na serijske događaje i djela iz serije – upravo primjeri koje si naveo. Novi seoski kulturni festivali tu baš i ne idu. Ako imaš ideje, preciziraj smernicu. Druga tačka, pošto se nacrti ne indeksiraju, problemi sa značajem nisu toliko ozbiljni/važni. Stoga, i minimalne naznake značaja mogu biti dovoljne za nacrt. Za žive osobe, poput pevača, gde nam je važno postojanje studijskog albuma, izrada nacrta pre nego što osoba izda takav album – mislim da to treba da bude realna opcija. Neki kriteriji značaja su nam izrazito rigorozni i nacrt može biti prvi „stepenik” dok tema ne stekne dovoljnu značajnost da postane punovažni članak. Minimalni kriterijum bio bi postojanje bar jednog pouzdanog izvora, kako se stranica ne bi izbrisala kao „Biografija žive osobe bez izvora”. Treća tačka, mašinski prevod i AI-generisan tekst stvari su koje su popravljive. Pritom, ovaj potonji nedostatak zapravo je lakši za otkanjanje. Ovo su očigledni problemi sa stilom stranice i mislim da treba da postoji mogućnost da idu u nacrt i budu spaseni, ako je to moguće. AI-generisan tekst ne smatra se kršenjem autorskih prava, pa brisanje nije obaveza. Četvrta tačka, na enwikiju postoji rok od 6 meseci. Mislim da mi tu ne bismo trebali ići sa kraćim rokom, upravo jer smo manji projekat. Ovakav rok je dosta fleksibilan i mislim da bismo ga trebali zadržati. Srpska Vikipedija takođe ima isti rok. Rok je vjerovatno ostavljen da bude duži upravo zbog otklanjanja tih problema sa značajnošću, gde tema može posle nekoliko meseci ispuniti sve enciklopedijske kriterije. Što se pete tačke tiče, mislim da bi bilo lepo obavestiti tvorca neposredno pre brisanja, kako bi se videlo da li je i dalje možda zainteresovan za rad na nacrtu. Kažem, nacrti su radne stranice zajednice i ne moraju nužno biti brzo prebačeni u glavni imenski prostor. Nekada korisnik može zaboraviti na rok ili na nacrt, pa je obaveštenje u tok pogledu korisno. Šesto, što se tiče preusmerenja, ono je korisno i kako bi se vodila evidencija o premeštanjima iz nacrta u GIP. Budući da se nacrti ne indeksiraju, ovakva preusmerenja ne jedu leba, a korisna su da bi linkovanje kasnije funkcionisalo i da bi navigacija bila prirodna. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 05:11 (CEST) :::Pravila i smjernice trebale bi održavati realnost projekta, kao takvog, sukladno čemu ih je nužno prilagoditi. Rokovi na en.wiki su takvi jer je sustav kao takav održiv i jer je vjerojatnost da će više ljudi kroz duži period raditi na tome veća. Kod nas te vjerojatnosti nema. Broj korisnika koju su aktivno željeli raditi na lošem članku kod nas je iznimno malen (Brada kao nedavni primjer), dok je broj onih koji odustaju ogroman (isto nedavni primjer, onaj Thompsonov koncert, iako sreća po nas da je taj lik odustao, ali ''point remains''), tako da naša pravila treba prilagoditi tome. E sad: :::# Ja osobno ne znam kako bih to preformulirao, ali moja je logika sljedeća: Ako je prva dodjela Oscara relevantna onda će i 201. biti relevantna; tu ne treba govoriti o nacrtu kao zaštitniku potencijalno značajne teme koja trenutno nije značajna. 201. dodjela Oscara bit će značajna, tu je samo pitanje je li prerano o njoj pisati, ali to je praktični razlog. S druge strane, ako prvo izdanje Kobasicijade u Klenovcima nije relevantno, onda neće biti ni 201., osim ako se ono ''ex post facto'' ne istakne po nečemu. Unaprijed neće, dakle ni ovdje nacrt ne treba biti "čuvar" potencijalnog značaja. Ako netko od kolega ima način kako to bolje formulirati, meni je to okej, ako ne - onda ovo treba brisati... osim ako ti nemaš neki konkretan primjer kada bi se ovo pravilo primijenilo? :::# Indeksiranje je irelevantno, davanje nekome roka od 6 mjeseci da uspije je još manje enciklopedijski. Uzmi primjer muzičara. Susan Boyle postala je relevantna i prije izdanja prvog albuma. Isto bih tako rekao da je i Jakov Jozinović trenutno enciklopedijski relevantan, iako lik ima jedan singl, ali udovoljava ostalim kriterijima i javno je eksponiran. S druge strane, hrpa izvođaća s Dore, recimo, nije enciklopedijski relevantna, neovisno o tome što imaju pjesme i nastup na Dori i/ili izdan album. [[WP:NIJE#Wikipedija nije kristalna kugla|Wikipedija nije kristalna kugla]], tako da u tom pogledu ne treba koristiti Wikipediju za vlastitu promociju. Kako sam rekao na onoj raspravi - tema nije relevantna zato što je na Wikipediji, već je na Wikipediji zato što je relevantna. Ako nije relevantna, onda joj tu nije mjesto; kada postane relevanta (i ako!), onda joj na projektu može biti mjesto. :::# Ovo oko AI-ja ne vidim kako se može popraviti - ako je tekst potpuno generiran preko AI-ja, jedini način da se isti popravi je da se potpuno nanovo napiše, u kojemgod obliku. Ako se članak nanovo piše, onda se stari briše, tako da ne vidim razlog zašto bismo imali ''placeholder'' AI članak za nešto što ionako neće biti identično tomu. Mi kao enciklopedija trebamo imati nultu stopu tolerancije prema AI sadržaju, tako da AI generirani tekst nema što tražiti niti u nacrtu. To je samo ''placeholder'' za članak, a to nema smisla, jer onda možemo napravitii tako 20 milijuna placeholdera i biti Wiki s najvećim brojem članaka. Strojni prijevodi su druga stvar i to mi je okej da ide u nacrt, ali ovo mi nema smisla. :::# Kako sam gore rekao, mi nemamo pravo "davati" nekome 6 mjeseci da uspije ili ne, a ovo zvuči upravo kao to. ''Okej, frende, sada nisi bitan, al' imaš šest mjeseci da ovoj zajednici dokažeš da jesi.'' Nismo mi zato tu, tako da mi to nije neki argument. Što se tiče ostaloga, probaj naći koliko je bilo korisnika koji su actually htjeli raditi na svojim člancima pa vidi koliko taj rok od pola godine ima smisla. Da ne kažem - tko će nakon pola godine to održavati i paziti na to? :::# Ako nako proteka 6 mjeseci nije radio na članku, '''naročito''' ako je IP (a u 90+% slučajeva je IP), misliš da će ga još jedna obavijest na to motivirati? Pa ti ljudi nalijepe to ovdje i više nikada ne dođu na projekt! :D :::# Haj' dobro, iako ne vidim svrhu, al' recimo da zvuči dovoljno praktično pa okej! :D :::Toliko za sada! – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 05:44 (CEST) ::::Vrlo solidni argumenti za neke tačke. Odgovoriću posle i doraditi smernicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 12:48 (CEST) ::::Druga tačka, pozivanje na [[WP:KRISTAL]] je dobar argument. Saglasan sam u tom slučaju. Budući da je ovo moj lični dodatak smernici, uklonio sam taj dio. Prva tačka, preformulirao sam ideju. Mislim da je sada jasnije. Treća tačka, svaki AI izlaz može se popraviti ljudskim pregledom (engleski: ''human review''). Definiciju ljudskog pregleda napisao sam [[:meta:Artificial intelligence/Draft policy|ovde]]. Trenutno sa grupom drugih globalnih korisnika radimo na globalnim smernicama o upotrebi umjetne inteligecije, tako da sam upoznat s tematikom. Mislim da trebamo zadržati ovo, kad već imamo mašinski prijevod, koji je znatno teži za popravak. Četvrta tačka, nakon ove dorade smernice, više ne vidim potrebu za ovolikim rokom. Mislim da možemo smanjiti na 3 meseca, kompromisno. Kako ti se to čini? {{k|Vipz}} će poraditi na toj infrastrukturi, pa ćemo imati dobar uvid u starost nacrta i kada koji nacrt treba brisati. Peta tačka, IP urednike i nema smisla obaveštavati jer se IP adrese menjaju na dve nedelje. Možemo specificirati to, ali mislim da obavest treba zadržati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 15:25 (CEST) :::::Mala ispravka, sada vidim da sam stavio "Prije brisanja [nacrta]". Ipak mislim da ovde obaveštenje treba da bude posle brisanja nacrta. Možda možemo tim pristupom ići? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 15:31 (CEST) ::::::# "članak je o predstojećem događaju (npr. dodjela Oscara) ili nadolazećem ostvarenju (npr. filmski nastavak) u značajnoj seriji, gdje konkretna tema još nije stekla dovoljnu obrađenost u nezavisnim pouzdanim izvorima, ali razumno se smatra da će je steći kroz vijeme" - ja i dalje ne vidim svrhu ove odredbe. Daj mi, ''please'', primjer. Ne izgleda mi loše, ali koji je primjer ovoga? Mislim, dodjela Oscara će ''zasigurno'' steći obrađenost, to nije pitanje očekivanja, nego činjenice. Isto vrijedi i za ''Avengerse'' 268, ili koji će već biti. Samo me zanima kada bi se ova odredba koristila. ::::::# "kad već imamo mašinski prijevod, koji je znatno teži za popravak" - kako je teže popraviti "marko čimpanzu čita knjigu" u "Marko čimpanzi čita knjigu" od "Marko čita knjigu čimpanzi, vrsti majmuna". Ovaj drugi primjer je sasvim uredna rečenica, kao što su sadržajno uredni i članci koje smo nedavno imali i koje ćemo sutra brisati (vjerojatno)... tehnički gledano, nema se tu što ispravljati jer je sadržajno i stilski uredno. Ali je napisano strojno. Dakle, ne vidim kako se tu može "ispraviti" bez pisanja i novog pisanja? ::::::# Okej, tri mjeseca može kao kompromisno rješenje, naročito ako će se srediti infrastruktura. ::::::# Obavijest da je nacrt obrisan? To mi je okej. ::::::Ostalo smatram riješenim! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 15:41 (CEST) :::::::Primjere si sam dao: [[97. dodjela Oscara]]. Da se taj članak napravi par mjeseci prije dodjele, mislim da treba ponuditi prostor da se članak razvija u nacrtu, dok se ne stekne dovoljna obrađenost/pokrivenost u izvorima. Sada, međutim, ta pokrivenost postoji. Mašinski generiran tekst se popravlja detaljnim čitanjem članka i provjerom referenci. Nije suviše teško. U generalu, pola sata posla. Mašinski prijevod je nekad previše doslovan i neprilagođen (bar sat vremena popravljanja), dok AI može mnogo bolje prevoditi (iz ličnog iskustva). Zato kažem da nije suviše teško popraviti, štaviše je lakše. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 15:48 (CEST) ::::::::Ali, [[234. dodjela Oscara]] ne treba ići u nacrt.... kako se na nju odnosi "ali razumno se smatra da će je steći kroz vijeme"? Ne smatra se razumno, zna se da će biti. Pitanje je preuranjenosti, što en.wiki rješava preusmjeravanjima... ali preuranjenost nije "ali razumno se smatra da će je steći kroz vijeme"? :/ Ali mi AI tekstove ne želimo popravljati, nego ih želimo ne imati? Mislim da se ovo treba maknuti u ovom trenutku dok se ne donese taj globalni tekst za AI i odluči o njegovoj primjeni. Sada skačemo pred rudo, a dio toga riješit će se naknadno; sukladno, taj dio ukloniti za sada pa poslije raspraviti njegovo vraćanje ili ne. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 16:04 (CEST) :::::::::Stavio sam "pouzdano se zna da će je uskoro steći". Bolje? Enwiki ima esej [[:en:WP:TOOSOON|WP:TOOSOON]] o preuranjenosti. To je svakako zasebno pitanje i treba se rešavati zasebno. Što se AI tekstova tiče, kažem, oni su popravljivi i mogu biti potpuno relevantni članci uz ljudski pregled. Kažem opet, ništa nam ne šteti da to bude u nacrtu, pa ako se ne sredi, brisaće se svakako. Naravno, potpuno AI generisan sadržaj treba brzo brisati, ali to će se regulirati zasebno. Isto kao što i poptuno mašinski prevod treba brisati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 16:14 (CEST) ::::::::::Na nama je svakako da ponudimo opciju da se takvi mašinski prevedeni ili generisani članci mogu srediti u nacrtu, pa ako je tvorac članka zainteresovan da radi, zašto da ne. Ipak, kriterijumi za brzo brisanje ponudiće nam i opciju za brzo brisanje. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 16:16 (CEST) :::::::::::Trebalo bi da je sada sve riješeno uz konsultacije s Edgarom. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 17:48 (CEST) :Stranica se trenutačno bavi premještanjem iz jednog imenskog prostora u drugi i obratno, što nije baš cijela svrha tog imenskog prostora. Trenutačno više liči na smjernicu namijenjenu samo administratorima projekta, ne i novajlijama koje su došle napisati novi članak. Ova se smjernica treba značajno proširiti i doraditi temeljom [[:en:Wikipedia:Drafts]] prije nego bude spremna za usvajanje. Osim toga, smjernica ne govori ništa o tome tko ga premješta u nacrtni prostor ili van njega, tko smije takvo premještanje poništiti i na koju osnovu, treba li ga korisnik s određenim ovlastima pregledati i odobriti prije premještanja, i sl. :Moja je ideja da se autopatroliranim+ (+ = i naviše) korisnicima omogući objavljivanje nacrta direktno u GIP, bez ikakvih prepreka. Korisnici koji ovlasti autopatrole još nisu zavrijedili trebali bi proći proces pregleda i odobrenja prije nego se njihov nacrt premjesti u GIP. Ovlasti za ovaj proces trebali bi imati patroleri+ projekta. Premještanje iz nacrtnog prostora u glavni svaki patroler+ može poništiti (ako smatra da treba), ukoliko je premještanje izvršio korisnik bez ovlasti autopatrolera. Ako je nacrt odobrio i premjestio jedan patroler+, ta se radnja smije poništiti samo jednom od strane drugog patrolera+ (sukladno pravilu [[:en:WP:WHEELWAR]], koje treba prevesti za naše potrebe). :3 mjeseca umjesto 6 je sasvim u redu. Određene nacrte trebamo moći označiti kao 'obećavajuće' i produžiti rok ako liče na nešto vrlo blizu ispunjavanja kriterija za prebacivanje u glavni imenski prostor. Što se tiče obavješćivanja, mislim da to treba raditi za sve ove radnje: nacrt je prihvaćen i postao je člankom • članak se zbog ''razloga'' prebacio u nacrtni prostor • nacrt nije uređivan više od 2 i po mjeseca i slijedi mu brisanje ako ne nastanu suštinske promjene • nacrt nije prihvaćen i potrebna mu je dorada • nacrt je izbrisan (kao napušten ili po kriterijima brzog brisanja). Što se tiče IP-doprinosioca, njima se u sadašnjosti dodjeljuju privremeni anonimni računi koji traju 3 mjeseca, te je generalno moguće održavati komunikaciju s tim individualnim anonimnim korisnikom tokom tog razdoblja, te ga se može obavješćivati kao i registrirane korisnike. U ophođenju sa sadržajem za koje postoji sumnja da je generisan vještačkom inteligencijom trebamo pratiti [[:en:WP:LLM]]. Kada se radi o sumnji na manjak značaja - umjesto brzog brisanja, članak premjestimo u nacrtni prostor. Ovo će sve skupa stvarati mnogo manje frikcije. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 01:56 (CEST) ::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Ovo je normativni tekst – smjernica. Na enwikiju je eksplanatorni esej. Zato enwiki sadrži i ta uputstva za novajlije. Međutim, ta uputstva trebaju ići na adekvatnu stranicu pomoći (Pomoć:Nacrt). Tu treba objasniti kako se stvara nacrt, kako se pretražuju nacrti i slični dokumentacijski dodaci. Što se tiče tvoje ideje, meni se ona sviđa i ima mi smisla, ali možda deluje malo preterano/obeshrabrujuće da onemogućimo izradu članaka u GIP-u neautopatrolerima. Time gubimo na slobodi uređivanja i teramo ljude da prolaze kroz birokratski proces pregleda koji – i dalje nije infrastrukturno završen. Zanima me šta @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] misli o ovome. Usputni ''fact check'', privremeni računi traju oko nedelju dana ili dve nedelje. I još jedan dodatak, ne trebamo i ne moramo imati celu infrastrukturu sa enwikija. Treba imati funkcionalnu infrastrukuru i da je sve održivo na našem projektu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 02:24 (CEST) :::Naravno, što više birokracije to bolje... *''facepalm''* Slati obavijest za svaku stvar je apsolutno suludo... nismo mi dom za nezbrinute članke ili korisnike pa da smo dužni skrbiti o tome. Autor je dužan pobrinuti se za članak koji postavi. Mi ćemo mu tu pomoći, ali ga ne treba oko toga tetošiti. Nisu korisnici Wikipedije... spori, samo su nekada lijeni, a odgovor na lijenost nije tetošenje, nego motivacija. Mislim da dodatna birokratizacija ovoga svega ne vodi ničemu, sukladno čemu ne vidim potrebu za širenjem obavijesti na apsolutno svaki korak. Korisnika treba obavijestiti na početku procesa - članak je prebačen u nacrt, nalazi se tu, pogledajte pravila i smjernice o tome kako ga treba srediti, imate rok od 3 mjeseca, ako se u tom periodu ne sredi bit će pobrisan, možete tražiti produljenje roka i možete se obratiti bilo kome za pomoć - i to je to. Nikome od admina ne treba dodatni posao povlačenja nekoga to ne želi raditi na članku za rukav. Uostalom, nacrt se uvijek može vratiti na zahtjev tako da to nema smisla. To je prvo. :::Nadalje, slažem se s Acom da je ovo normativni aspekt nacrta. Praktični dio treba biti posebna stilska uputa u maniri [[WP:Stil]], ne zasebna smjernica. Stilski aspekti ovog procesa nisu povezani s normativnima, s tim da bi u njima definitivno trebalo razjasniti kriterije kada članak prestaje biti nacrt, barem okvirno. :::Što se tiče premještanja, načelno nemam problem s tim, ali tu moraju biti određena ograničenja. Prvo, korisnik koji je postavio nacrt ili je na njemu značajno radio (osim ako je sysop) ne bi smio samostalno išta premještati; u tom slučaju bi trebao prethodno odobrenje administratora ili birokrata da to učini. Drugo, premještanje se može učiniti tek onda kada je iz rasprave jasno da zajednica više nema prigovora na sam sadržaj članka i kada autori ne namjeravaju više na njemu raditi. To može biti rečeno eksplicitno ili prešutno nakon proteka nekoliko dana (recimo 3-5) od posljednje izmjene i komentara. Poništavanje ovoga mora biti obrazloženo i u slučaju spora daljnje izmjene (oko statusa članka, ne sadržajne) ne mogu se vršiti bez odobrenja admina ili birokrata. Zlouporaba ovog prava od strane patrolera+ treba biti osnova za oduzimanje prava i sancioniranje. :::Ovo s "obećavajućim" nacrtima treba razraditi, ovako je samo arbitrarni termin. :::Što se tiče značaja, apsolutno se ne slažem s tim. Značaj nema veze s nacrtima - nacrt je članak koji može proći na Wiki, ali ga treba srediti. Članak koji nema značaja ne može biti ni nacrt. Brisanje je tu da se takvi članci uklone, a ne da ih se perpetuira bez osnove. Nešto što je nedovoljno značajno ne može preko noći ili u 3 mjeseca postati značajno, ne ide to tako. Mislim, moguće je, ne mogu reći da nije, ali to je iznimno rijetko. Sukladno tome, nema svrhe da se taj tekst "dotjeruje" jer se time ništa neće postići. Ponavljam - nešto je na Wikipediji jer je značajno, a nije značajno jer je na Wikipediji. Wikipedija nije mjerilo značaja, ona je samo njegova potvrda (ili negacija). Na autoru je da prvo dokaže da je tema članka značajna, a ako to uspije, onda možemo dalje procijenjivati kvalitetu teksta i premještati u nacrt ako je potrebno. :::Ne znam što je Aca mislio pod izradom članaka za neautopatrolirane... tu sam ili ja Vipza krivo shvatio ili Acu. To mi pojasnite. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 14. aprila 2026. u 02:46 (CEST) ::::Vipz piše: "{{tq|Korisnici koji ovlasti autopatrole još nisu zavrijedili trebali bi proći proces pregleda}}". To bi značilo da korisnici koji nisu autopatroleri ne mogu direktno objaviti članak, nego ga trebaju objaviti kao nacrt prvo; ako dobro interpretiram. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 02:53 (CEST) :::::Ako ćemo imati dvije projektne stranice o nacrtima (jedna normativna i jedna pomoćna), ne mogu se zvati isto, to samo doprinosi konfuziji. Ako nije o nacrtima općenito, ovu bih normativnu stranicu preimenovao u nešto kao '{{xt|Wikipedija:Postupanje s nacrtima}}'. :::::"{{tq|To bi značilo da korisnici koji nisu autopatroleri ne mogu direktno objaviti članak, nego ga trebaju objaviti kao nacrt prvo; ako dobro interpretiram.}}" je potpuno kriva interpretacija. Namjerno sam koristio pojam ''bi trebali'' (umjesto ''moraju'') i nisam sugerirao nikakvu sistemsku promjenu da se onemogući objavljivanje stranica u GIP za neregistrirane ili neautopatrolirane korisnike. Iako ostaje tehnički opcionalan, proces pregleda od strane patrolera+ bio bi preporučen način za novajlije ovog projekta (većina neprijavljenih i neautopatroliranih korisnika) da nacrt prijeđe u glavni imenski prostor. :::::Na [[Korisnik:Vipz/igralište2#Pregled nacrta|svom igralištu]] sam nedavno započeo skicu posvećenu upravo procesu pregleda nacrta, a inspiraciju uzimam od [[:en:WP:Articles for creation]]. Ne, nije mi namjera "{{tq|imati celu infrastrukturu sa enwikija}}", da jeste ovo bi bio čas posla za prekopirati, prevesti i predložiti. Nije mi namjera niti daljnja birokratizacija projekta. Dapače, još od svoje prve godine na shwiki zalagao sam se da toga bude što manje (i drago mi je da je danas glavni kriterij za glasanje autopatrola, a ne neke arbitrarne brojke koje bi onemogućile glasanje svima osim 5~6 aktivnih korisnika - [[Wikipedija:Pijaca/Arhiva 30#Smjernica o anketiranju]]). Namjera mi je smanjiti frikciju između novih doprinosioca i staratelja nedavnih izmjena. Vjerujem da bih i ja glavu okrenuo i da nikad više ne bih pogledao natrag da su moji prvi doprinosi bili hladno obrisani, to je sve samo ne motivacija. :::::Nedovoljan značaj sam po sebi nije kriterij za brzo brisanje, i ne smije biti. Nećemo dopuštati članke o temama koje nemaju apsolutno nikakve naznake značaja, ali nećemo ni po automatizmu brisati članke sa slabom potkrijepljenošću. 3 mjeseca u nacrtnom prostoru neka provedu, gdje nikome ne treba smetati, i ako će raditi na njemu neka rade, ako neće - proteći će rok i briše se. :::::Obavješćivanje o raznim radnjama s nacrtima može se značajno pojednostaviti i ubrzati uvodom spravice (gadgeta) koja će ponuditi izbornik sa standardnim setom šablona namijenjenim za brzo obaviješćivanje i upozoravanje. [[:mw:Help:Temporary accounts]] mi govori da privremeni računi traju 90 dana, dakle 3 mjeseca. :::::Ako na nešto nisam odgovorio, ispričavam se. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 04:10 (CEST) ::::::Dobro, jasno da bi trebalo distingvirati nazive, ali to je detalj koji ćemo riješiti u hodu. To je tehnička sitnica. ::::::Ali, čekaj, ako to nije obveza i ako je to samo preporuka, kako će se ona manifestirati u praksi? Mislim, to sam isto govorio i Aci za one odredbe o značaju - zanima me kako bi se ta odredba primjenjivala u praksi i kada? ::::::Okej, ja nemam problema s time da se dvije "sukobljene strane" pomire, ali to treba precizirati kao takvo i treba biti jasno koja su prava novajlija i koje su obveze starlija! :D Zasad je to dosta ''vague''. ::::::Mislim da netko od nas ne kuži pitanje značaja... dakle, tema je značajna. Ili nije. To se provjeri vrlo lako na Googleu. Ako članak nije značajan, onda nema potrebe stajati tu 3 mjeseca jer se članak koji nije sam po sebi značaja ne može ni potkrijepiti izvorima jer izvora nema. Ne može se značajnost stvoriti u tri mjeseca. Je li neki jutuber značajan se provjeri lako, isto tako i za pjevača i glumca i slično. Provjera tog čuda traje par minuta, plus - često je iz samog sadržaja članka jasno radi li se o značajnoj temi ili ne. ::::::Da, ali svejedno će netko morati to činiti u nekom vremenskom trenutku, zar ne? I što ako ja zaboravim dne 17. studenog 2026. godine poslati obavijest da "nacrt nije uređivan više od 2 i po mjeseca i slijedi mu brisanje ako ne nastanu suštinske promjene"? Koje se sankcije povlače za tim? Ako ih nema, onda je ta obavijest sama po sebi nepotrebna; administratorima se može ostaviti na slobodu da obavještavaju, ali ne nametati obvezu. Ja sam za to da se napravi jedna, objedinjena obavijest sa svim informacijama za korisnike. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 14. aprila 2026. u 13:27 (CEST) :::::::Ja bih ovo naslovio "Smjernice o nacrtima". Što se tiče značaja, to se vi lepo dogovorite, a ja ću podržati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:12 (CEST) :::::::Što se tiče obaveštenja, ovo je normativni tekst. Tako da, i tu treba biti obazriv i gledati šta je održivo. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:13 (CEST) :::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: "{{tq|Ali, čekaj, ako to nije obveza i ako je to samo preporuka, kako će se ona manifestirati u praksi?}}" - samostalno premještanje nacrta u glavni imenski prostor je moguće, ali riskira promptno poništavanje, vraćanje u nacrte, a možda i brisanje. Neki samostalno objavljeni članci (ex-nacrti) bit će dovoljno dobri za GIP i neće biti potrebe išta poništavati, vraćati ili brisati, te zato nije obveza (uzimamo u obzir da neki neprijavljeni ili neautopatrolirani već znaju pisati članke). Namjera je nove suradnike usmjeriti na najmanje konfliktnu proceduru razvoja njihovih prvih članaka - ona koja uključuje da se sadržaj, koliko god 'loš' bio, zadrži, da im se ustupi mogućnost slanja zahtjeva za pregledom, da iz pregleda ishodi ili neposredno prihvaćanje ili vraćanje s primjedbama i prijedlozima za doradu, da se to sve može diskusirati na stranici za razgovor tog nacrta, te da naposlijetku možda dobijemo spreman članak, a možda i novog aktivnog kolegu. :::::::Što se tiče značaja, nacrtni prostor treba biti tolerantniji. Kao što sugestira [[Nacrt:Wikipedija:Nacrti#Rasprava o brisanju]], tekstovima koji se čine neznačajnima treba omogućiti postojanje u nacrtnom prostoru dok traje rasprava o značajnosti teme koju tekst pokriva. Ta će se rasprava odviti ovako ili onako ali neće biti otpočeta optužbama za prakticiranje administratorske samovolje (kao što smo već vidjeli mnogo puta) i voditi nepotrebnom pretvaranju onoga što je trebala biti konstruktivna rasprava u neku vrstu okršaja dviju "sukobljenih strana". Mi ovdje govorimo o privremenom zadržavanju neindeksiranih ''nacrta'', ne javnih ''članaka''. :::::::Specifičnosti o obavješćivanju daju se prodiskutirati, pogotovo ta o skorom brisanju nacrta s projekta (koji bi u pravilu trebala biti automatizirana, ako se uopće realizira). Sve trenutne radnje s nacrtom poput brisanja, prihvaćanja, odbijanja, premještanja iz GIP u Nacrt: trebale bi biti popraćene odgovarajućom vrstom obavijesti. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 15. aprila 2026. u 13:42 (CEST) ::::::::Okej, taj mi je dio jasan - ali ako je to preporuka koja nove korisnike ili IP-ove ''neće spriječiti'' da objave u glavnom prostoru, koja je svrha odredbe? Ja sam neki novi lik koji nema pojma o Wiki i - kako to obično biva - nisam pročitao pravila. Napisat ću članak o Ivanu Iviću, lokalnom ''pisniku'' iz mog sela Donje Podbridine na Moru koji je objavio par ''zbiraka'' i dobio neke lokalne nagrade za ''pisnike laureate'' i slično, dakle recimo da prelazi neki prag značaja. Recimo. I ja sad to objavim u GIP-u jer nemam pojma ni što je nacrt nit' me to zanima. Onda dođe neki grozni EAP i to mi odmah pobriše jer je irelevantno - ja popizdim. Ili dođe neki manje grozni Vipz i makne mi to na neki nacrt - ja opet popizdim. Jer zašto? Pa ja hoću članak, a vi meni njega brišete ili mičete. U tom pogledu mislim da bi onda solucija koju je "krivo interpretirao" Aca bila praktičnija i elegantnija - po ''defaultu'' takvi članci idu u nacrt, ali uz obvezu adminima za automatsku provjeru. To bi se odnosilo na IP članke i članke novih računa, odnosno autopotvrđenih. Ne bih ograničavao na autopatrolu, nego autopotvrdu. Dakle, ti članci bi išli na nacrt, mi bismo imali obvezu to prekontrolirati - ako je to okej, odmah ide na GIP, ako nije, ide procedura za nacrte. To mi se čini elegantnije i više ''straightforward'', ali i poštenije prema svim dionicima. ::::::::Opet - članak ili jest značajan ili nije značajan. Ako je to upitno, na autoru je da to dokaže. Naravno, možemo i mi jednostavnim pregledom. To doslovno traje minutu, ako odeš na Google. Ako se radi o poslu koji se može obaviti u minutu, onda nema potrebe da se tri mjeseca kiseli da bi na kraju nestao. Poanta priče je u tome da se stanje značaja ''neće promijeniti'' (ili će se promijeniti jako teško, odnosno rijetko) u tri mjeseca, sukladno čemu ne vidim potrebu za privremeno zadržavanje sadržaja koji ionako neće na projekt. ::::::::Što se tiče obavijesti, ako postoji mogućnost automatizacije, onda broj obavijesti može biti koliko želiš, ali ne bih da se adminima nameću dodatne birokratske obveze oko slanja obavijesti koje će, najčešće, ostati neodgovorene. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 15. aprila 2026. u 14:36 (CEST) :::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Možemo ograničiti stvaranje novih stranica na autopotvrđene račune i onda od neprijavljenih/nepotvrđenih korisnika zahtjevati da nove stranice objavljuju isključivo kao nacrte. Takvo ograničenje je aktualno na enwiki već 8 godina - [[:en:WP:ACTRIAL]]. Vjerujem da bi, pak, ''drafticiranje'' članaka naspram promptnog brisanja izazvalo mnogo umjerenije inicijalne reakcije. Promptno brisanje ''nacrta'' o temi za koju postoje čak i najmanje naznake značaja (recimo jedna nacionalna/međunarodna nagrada, recimo Libanska) nije pošteno. Preemptivno brisanje takvog nacrta (dakle, u kraćem roku) treba ishoditi iz rasprave, a ne obratno (brisanje pa rasprava). – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 15. aprila 2026. u 15:29 (CEST) ::::::::::Pa to mi se čini praktičnije nego ovo, ovo što je predloženo mi djeluje previše komplicirano, a bez neke jasne svrhe. Što se tiče značaja, mislim da se to treba prvo riješiti u pravilima za brisanje pa onda vidjeti koliko će prostora ostati i kako u taj prostor uklopiti nacrte. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 15. aprila 2026. u 15:33 (CEST) :::::::::::Samo bih zamolio da ove dve teme (ograničavanje i značaj) – ostavimo za kasnije, jer nam je za obe teme potreban konsenzus. Ono što se može preraditi na stranici – treba preraditi sada. Raspravu ću ostaviti otvorenu do 26. aprila u 23:59. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 18. aprila 2026. u 02:15 (CEST) ::::::Hvala, Vipz, na pojašnjenju. Izgleda da sam za privremene račune fulao, bio sam ubeđen da je period manji. Izvinjavam se onda na pogrešnom ''fact checku'' – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:20 (CEST) ::::::Što se patrolera i viših grupa tiče, ja sam za da oni mogu premještati nacrt. To ima smisla. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:23 (CEST) ::Predloženi normativni tekst za shwiki adaptacija je enwikijevog eksplanatornog eseja, od {{slink|:en:Wikipedia:Drafts|Moving articles to draftspace}} nadolje. U suštini, prva je polovica tog eseja pomoćnog karaktera, dok je druga polovica (ova predložena) normativnog karaktera. Na [[Korisnik:Vipz/igralište2|svom igralištu]] imam skoro gotovu prvu polovicu. No što bi točno trebala biti stranica pod naslovom [[Wikipedija:Nacrti]], ako ovo dvoje dijelimo na dvije zasebne stranice? – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 17. aprila 2026. u 17:53 (CEST) :::Možda bi ovo mogla biti stranica za razvrstavanje i pružiti linkove na stranicu pomoći, smjernicu o premještanju, brisanju i vraćanju, te Wikiprojektu Nacrti? Wikiprojekt Nacrti mogao bi biti ekvivalent [[:en:Wikipedia:WikiProject Articles for creation]] (u mnogo manje kompleksnom obliku, naravno) i tu bi se mogla voditi evidencija nacrta. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 17. aprila 2026. u 18:03 (CEST) ::::Pa dečki, ako ti imaš prvu polovicu, a Acan Macan drugu polovicu, onda spojimo dvije polovice u jednu cjelinu i imamo [[WP:Nacrti]] s oba dijela. Jednim pomoćnim, drugim normativnim. Ja ne vidim problem s tim. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. aprila 2026. u 18:30 (CEST) :::::Okej, ja sam ''fine'' s time. Lektorisaću kad stignem taj prvi dio, ali sadržajno mi deluje okej. @[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Slobodno spoji ova dva dela i dodaj u smernici odjeljak poput "Tko može premještati nacrte", ili negde naznači da su patroleri za to odgovorni. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 18. aprila 2026. u 01:07 (CEST) ::::::Pregledao sam još jednom celu smernicu. Dopune su bile vrlo korisne. '''Podržavam''' uvođenje u ovom obliku. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:28 (CEST) :::::::Ima još nekih sitnica s kojima nisam najzadovoljniji, ali nećemo cjepidlačiti, tako da i ja '''podržavam''' prošireni prijedlog. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. aprila 2026. u 18:38 (CEST) ::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] koje su sitnice u pitanju? – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:39 (CEST) :::::::::Sad već previše pitaš. :D – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:42 (CEST) :::::::::Umjetna inteligencija i činjenica da sustav dopušta izradu nacrta za već postojeće članke (ako utipkam da mi izradi nacrt "Panama", uredno ga radi iako članak već postoji) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. aprila 2026. u 18:42 (CEST) ::::::::::To i nije nužno loše. Neko možda želi da preradi ceo postojeći članak, i onda koristi nacrt da razvije novu verziju. :D – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:44 (CEST) :::::::::::Također ćemo moći čitatelje/urednike stranice informirati da članak pod tim naslovom već postoji u glavnom imenskom prostoru; šablonom {{tl|Nacrt}} i/ili uredničkim obavještenjem ([[:en:Wikipedia:Editnotice]]). – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 19:11 (CEST) ::::::::::Što se umjetne inteligencije tiče, predložiću dopunu pravila za BB tako da možemo brzo brisati čisto AI generirane članke. Mislim da će biti od koristi. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 18:45 (CEST) :::::::::::Mislim da to nije poanta nacrta, al' kažem - nek' bude. Što se tiče AI-ja, mislim da to treba maknuti trenutno iz teksta prijedloga dok se ne donesu šira pravila. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. aprila 2026. u 18:50 (CEST) ::::::::::::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Tvoje mišljenje o ovome? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. aprila 2026. u 21:34 (CEST) :::::::::::::Ovo možemo ukloniti ili zakomentirati dok ne budemo imali neka konkretna pravila i smjernice koje se tiču upotrebe umjetne inteligencije na Wikipediji. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 00:06 (CEST) ::::::::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]], @[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Zakomentirano. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 00:32 (CEST) ::::::::::::::Ako nema dodatnih primedbi, zatvorio bih ovo polako. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 00:34 (CEST) :::::::::::::::Nemam ništa protiv. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 26. aprila 2026. u 02:37 (CEST) {{podnožje rasprave}} == Zaštićivanje == Nakon što je ovo predugo stajalo nedovršeno, mislim da je vrijeme da raspravimo i [[Korisnik:Edgar Allan Poe/Osobna vježbaonica|smjernicu o zaštiti stranica]]. Uglavnom se tu radi o prijevodu s engleske Wikipedije, uz neke lokalne nadopune temeljem iskustava koje smo imali, kao i obično. Šablone još nisam posebno pravio jer trebamo vidjeti treba li nam baš sve ovo i koje su tehničke mogućnosti primjene svega toga. Rasprava traje od danas, a trajat će do '''26. travnja 2026.''' godine u '''00:00''', osim ako iz tijeka rasprave ne bude razvidno da je potrebno više vremena za postizanje konsenzusa. Sukladno ranijoj praksi, obavještavam sve korisnike koji su aktivni u posljednje vrijeme: @[[Korisnik:Aca|Aca]] @[[Korisnik:Vipz|Vipz]] @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] @[[Korisnik:Mladifilozof|Mladifilozof]] @[[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] @[[Korisnik:Slashslasher|Slashslasher]] @[[Korisnik:OC Ripper|OC Ripper]] @[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] @[[Korisnik:Alekol|Alekol]] @[[Korisnik:Deni|Deni]] @[[Korisnik:Maria Sieglinda von Nudeldorf|Maria Sieglinda von Nudeldorf]] @[[Korisnik:MirkoS18|MirkoS18]] @[[Korisnik:Belirac|Belirac]] @[[Korisnik:Argo|Argo]] @[[Korisnik:ImStevan|ImStevan]] @[[Korisnik:Ante Vranković|Ante Vranković]] @[[Korisnik:Duma|Duma]] @[[Korisnik:Ekvatarina|Ekvatarina]] @[[Korisnik:Stefanguzvica|Stefanguzvica]] (ispričavam se ukoliko sam nekoga zaboravio taggirati) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 18. aprila 2026. u 18:33 (CEST) :@[[Korisnik:Alalch E.|Alalch E.]], krivi ping! – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 18. aprila 2026. u 18:36 (CEST) :Vrlo važna smjernica, ali bih je želeo detaljno pregledati. Javim se za jednu sedmicu otprilike i predložio bih da i ovo produžimo na 14 dana. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 19. aprila 2026. u 03:25 (CEST) Ja sam u drugim stvarima i ne stignem detaljno gledati, ali koliko sam letimično vidio, sve zvuči normalno. - [[Korisnik:Ante Vranković|Ante Vranković]] ([[Razgovor s korisnikom:Ante Vranković|razgovor]]) 19. aprila 2026. u 16:25 (CEST) :Napomena: Ovo treba biti pravilo kad ga budemo usvojili. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. aprila 2026. u 14:17 (CEST) ::Ovo pravilo neću detaljno lektorirati (jer je obimno), ali ću promeniti neke suštinske stvari u konsultaciji s tvorcem. Takođe ću ispraviti poneke tipografske greške na koje usputno naiđem. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. aprila 2026. u 18:41 (CEST) :::Ostalo je još pitanje statusne zaštite da se riješi (jer mi imamo i zaštitu do patrolerskog statusa, pa to treba također navesti). – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 24. aprila 2026. u 18:36 (CEST) ::::Mislim da je to to. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 25. aprila 2026. u 02:32 (CEST) :::::Završio sam pregled celog pravila. '''Podržavam''' uvođenje u ovom obliku. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 25. aprila 2026. u 16:17 (CEST) ::::::Pre nego ovo uvedemo, trebalo bi napraviti šablon "Zaštićena stranica", i implementirati ga tamo gde treba. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 25. aprila 2026. u 23:44 (CEST) :::::::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Možeš li ti napraviti to (Protection padlock), a ja da ih dodam na stranice? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 20:56 (CEST) ::::::::Bit će urađeno. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 22:14 (CEST) :::::::::Tooooooo legendo – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 22:30 (CEST) Pregledao i '''podržavam''' uvođenje smernice. [[Korisnik:Stefanguzvica|Stefanguzvica]] ([[Razgovor s korisnikom:Stefanguzvica|razgovor]]) 25. aprila 2026. u 17:41 (CEST) :Kako se bližimo kraju stranice, prečice postaju prava ''alfabet supa''. Mislim da se treba ograničiti na manji broj lako pamtljivih prečica. Volio bih da se možda uvede i wiki žargon ''zasoljavanje'' (stranice) kod zaštite od izrade ([[:en:WP:SALT]]; od [[:en:Salting the earth]]: ''zasoljavanje tla''). – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 28. aprila 2026. u 07:27 (CEST) ::Saglasan sam da se treba smanjiti broj prečica. Što se zasoljavanja tiče, nisam za to. Mislim da se taj žargon vrlo retko koristi na enwiki, a kamoli kod nas. Pritom je malo nezgodan. Kod nas se obično kaže i "sprečavanje [izrade]", dok se zaštita generalno kaže i "zaključavanje". Pada mi na pamet ideja da je naslov "zapečaćen" (umesto "zasoljen"). Taj mi termin više ima smisla, ali ne bih kovao termine dok ne postoji realna upotreba. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 28. aprila 2026. u 10:46 (CEST) :::Prečice smanjujte kako vam drago, ja sam to nabacivao onako, vodeći se osjećajem, vi to uredite kako vam spada. Što se tiče alternativnog izraza, dogovorite se kako vam odgovara. "Soljenje zemlje" kao termin postoji u našoj literaturi, čisto kao napomena. Koliko je učestao... ''not sure''... – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 28. aprila 2026. u 13:22 (CEST) ::::Već su prošle 2 sedmice od početka rasprave. Nema smisla dalje čekati ako postoji konsenzus za usvajanje. Šablone i ostale tehnikalije ćemo rešiti usput. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 3. maja 2026. u 21:47 (CEST) :::::Slažem se. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 4. maja 2026. u 01:47 (CEST) == Dve dopune == === Dopuna pravila o brzom brisanju === {{zaglavlje rasprave|Zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje dopune. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 4. maja 2026. u 06:08 (CEST)|Usvojeno}} U '''[[Korisnik:Aca/igralište3|svom igralištu]]''' napisao sam dopunu pravila o [[Wikipedija:Brzo brisanje|brzom brisanju]]. Dopuna se odnosi na članke generirane umjetnom inteligencijom. Slobodno ostavite svoje mišljenje o prijedlogu ovdje. Rasprava traje jednu sedmicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 20:13 (CEST) :Mi smo Wikipedija, odnosno enciklopedija. Umjetna inteligencija je u najmanju ruku sporna, u najgorem slučaju glupa i ''tailora'' korisnikov zahtjev. Mislim da treba tu biti jasan i glasan - svaki tekst za koji se utvrdi da je nastao uz pomoć AI-ja ili za koji se, temeljem pregleda preko dostupnih alata, utvrdi s visokom vjerojatnošću da je nastao AI-jem ide na brzo brisanje ili se uklanja. Takav nam tekst apsolutno ne treba i jedinu soluciju koju vidim ovdje je da se to piše ponovo; ostalo nema smisla. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 27. aprila 2026. u 04:31 (CEST) ::Upravo to ovo regulira. :) – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 27. aprila 2026. u 22:10 (CEST) :Čini mi se dobrom nadopunom KBB, bar za početak. Jedino bih "{{!xt|izmijenio}}" izmijenio u "{{xt|redigirao}}". Bilo bi dobro imati i podrobniji vodič za prepoznavanje teksta generiranog umjetnom inteligencijom ([[:en:Wikipedia:Signs of AI writing]]), ali o tom potom. Samo bih napomenuo da se na dostupne alate ne bi trebalo oslanjati bez opreza, s obzirom na to da Wikipedija čini značajan dio tekstualne građe na kojoj se LLM-ovi treniraju. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 27. aprila 2026. u 22:55 (CEST) ::Urađeno, zahvaljujem. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 28. aprila 2026. u 02:29 (CEST) :::Ovo ću zatvoriti tokom večeri, ako nema dodatnih sugestija. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 3. maja 2026. u 21:41 (CEST) ::::Ja sam okej s tim – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 4. maja 2026. u 01:48 (CEST) {{podnožje rasprave}} === Dopuna smjernice o prijenosu === S obzirom na postojeće stanje u pogledu infokutija, predložio bih usvajanje '''moratorija na izradu novih infokutija'''. Konkretno, predlažem sljedeću dopunu smjernice o [[WP:PRIJENOS|prijenosu sadržaja]] (odjeljak {{section link|Wikipedija:Prijenos sadržaja s drugih Wikipedija#Šabloni|nopage=y}}): {{izdvojeni citat komentara|Prenošenje novih infokutija sa susednih projekata trenutno se ''ne preporučuje''. Nove infokutije koje su duplikati postojećih bit će [[Wikipedija:Brzo brisanje|izbrisane po kratkom postupku]]. Prije nego što se odlučite za prijenos, obratite se zajednici na [[Wikipedija:Pijaca|Pijaci]] ili kontaktirajte s administratorima.}} Imate li još neki dodatak? Šta mislite o ovome? Rasprava traje jednu sedmicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 20:29 (CEST) :Smjernica treba ostati što je više moguće generalna (ne odnositi se na neki specifičan skup šablona) i treba ostati smjernicom (predložena nadopuna zvuči kao strogo pravilo s apsolutnim posljedicama). Postojeće su infokutije u velikoj mjeri tehnički i infrastrukturno zastarjele i rudimentarne. Izrada 'duplikata' može biti sasvim opravdana ako se priprema kao moguća zamjena, a mnogo odstupa od trenutačnog rješenja. Mislim da bi postojeću smjernicu mogli nadopuniti nekakvom uputom kada započimati nove (na temelju prenesenog koda) te kada prilagođavati postojeće šablone (i gdje, i.e. /igralište), te kako izvršiti njihovu implementaciju. Ako ćemo ih već upućivati na Pijacu, npr. kao mjesto prijedloga ili zahtjeva za novim šablonima, prilagodbama postojećih šablona, ili usvajanju već izrađenih rješenja, možemo ih upućivati na odgovarajući odjeljak Pijace i.e. [[WP:P/TEH]]. Što se tiče nepridržavanja smjernice, na samom kraju drugog pasusa (u sadašnjoj verziji teksta) može se dodati upozorenje koje će reći što se događa s dupliciranim šablonima. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 21:35 (CEST) ::Pa ne zvuči uopšte kao strogo pravilo xD ("ne preporučuje se" umesto "zabranjeno je"). Takođe s obzirom na situaciju i činjenicu da su infokutije najveći gorući problem, mislim da je specificiranje ovoga mnogo važno umesto da guramo stvari u generalizovani kalup. Saglasan sam da koristimo /TEH, i saglasan sam za izradu nekih vrsta uputa, to je dobra ideja. Ipak mislim da treba da ograničimo prenos novih infokutija na minimum. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 21:42 (CEST) :::Najrelevantniji dio predloženog teksta (druga i treća rečenica) zvuči kao da se radi o strogom pravilu s apsolutnim posljedicama za svako postupanje mimo njega, dok prva rečenica to predstavlja samo kao načelnu preporuku - tekst je unutrašnje nekoherentan. Infokutije su trenutačno problematično područje, ali smjernica bi trebala biti dugoročno održiva, a ne oblikovana isključivo kao reakcija na sadašnje stanje. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 22:11 (CEST) ::::Aight, daj da vidimo tvoj predlog. :) – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 26. aprila 2026. u 22:21 (CEST) :::::Možda ne treba dopunjavati smjernicu s privremenim pravilom, '''ali''' definitivno nam treba moratorij da se ne stvaraju novi problemi dok se ova situacija ne riješi. Mislim da se moratorij može dogovoriti ovdje neformalno, bez da se unosi išta u pravila, ali sam prijedlog - u formi u kojoj jest trenutno - podržavam. Previše problema imamo sada jer ranije nije bilo ovakve regulacije. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 27. aprila 2026. u 04:28 (CEST) ::::::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]], [[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: U '''[[Korisnik:Aca/igralište3|svom igralištu]]''' pripremio sam dopunu smjernice o prijenosu. Trudio sam se da je uobličim u skladu s iznesenim sugestijama. Možete pogledati i dati svoje mišljenje. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 3. maja 2026. u 21:39 (CEST) ::::::Takođe ću produžiti ovo na još jednu sedmicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 3. maja 2026. u 21:40 (CEST) :::::::Okej ti je ovo, samo ti je tekst kontradiktoran - preporučuje se ne prenositi, a onda zabranjeno je prenositi i ako prenesete bit će brisano. Dok se situacija ne sredi, treba zabraniti sve, a onda ovo pravilo modificirati i uskladiti s budućom situacijom. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 4. maja 2026. u 01:47 (CEST) hzpgvfz0ryqnj91bv9de0xnrefg3usc 0 4687147 42587406 42540895 2026-05-04T11:04:42Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587406 wikitext text/x-wiki {{Ostale upotrebe|Gllogoci (razvrstavanje)}} {{Infokutija naselje | ime = Gllogoci | drugo_ime = Drenasi | službeno_ime = Komuna e Gllogocit | izvorno_ime = | izvorno_ime_jezik = <!-- ISO 639-2 kod, npr. "fr" za francuski jezik. Ukoliko više od jednog, koristiti {{jezik}} --> | tip_naselja = [[Općine Kosova|Općina]] | transkripcija_jezik1 = | transkripcija_jezik1_vrsta = | transkripcija_jezik1_info = | transkripcija_jezik1_vrsta1 = | transkripcija_jezik1_info1 = | transkripcija_jezik1_vrsta2 = | transkripcija_jezik1_info2 = <!-- itd, sve do transkripcija_jezik1_vrsta6 / transkripcija_jezik1_info6 --> | transkripcija_jezik2 = | transkripcija_jezik2_vrsta = | transkripcija_jezik2_info = | transkripcija_jezik2_vrsta1 = | transkripcija_jezik2_info1 = | transkripcija_jezik2_vrsta2 = | transkripcija_jezik2_info2 = <!-- itd, sve do transkripcija_jezik2_vrsta6 / transkripcija_jezik2_info6 --> | slika_horizont = | slika_veličina = | slika_alt = | slika_opis = | slika_zastava = Flag of Drenas.png | zastava_alt = | zastava_okvir = | zastava_link = | slika_grb = Stema e Komunës Gllogoc.svg | grb_alt = | grb_veličina = | grb_link = | grb_vrsta = | slika_štit = | štit_alt = | etimologija = | nadimak = | moto = | slika_mapa = Drenas in Kosovo 2018.svg | mapa_alt = | opis_mape = Općina Drenasi na karti Kosova | marker_mapa = | marker_mapa_alt = | marker_mapa_opis = | marker_mapa_veličina = | marker_oznaka_pozicija = | marker_reljef = <!-- uneti „1” (bez navodnika) za prikaz reljefne mape umesto administrativne. Za neke države je moguće uneti i druge brojeve za prikaze drugačijih mapa --> | koordinate = <!-- {{coord|uneti latitudu|uneti longitudu|region:uneti dvoslovni kod države|display=inline,title}} --> | koordinate_vrsta = | koordinate_napomene = | podjela_vrsta = Država | podjela_ime = {{flag|Kosovo}} | podjela_vrsta1 = [[Okruzi Kosova|Okrug]] | podjela_ime1 = [[Priština (okrug)|Priština]] | osnivanje_naslov = | osnivanje_datum = | osnivanje_naslov1 = <!-- parametri idu do osnivanje_naslov7 --> | osnivanje_datum1 = <!-- parametri idu do osnivanje_datum7 --> | ugašen_naslov = <!-- za bivše gradove --> | ugašen_datum = | osnivač = | sjedište_vrsta = | sjedište = [[Gllogoci]] | vlada_napomene = | vlada_vrsta = | vladajuće_tijelo = | vođa_stranka = [[Demokratska stranka Kosova|PDK]] | vođa_titula = Načelnik | vođa_ime = [[Ramiz Lladrovci]] | vođa_titula1 = <!-- parametri idu do vođa_titula4 --> | vođa_ime1 = <!-- parametri idu do vođa_ime4 --> | površina_ukupno = 290 | površina_zemlje = | površina_vode = | površina_urban = | površina_rural = | površina_metro = | površina_vode_procenat = | površina_rang = | površina_blank1_naslov = | površina_blank1 = | površina_blank2_naslov = | površina_blank2 = | površina_napomene = | površina_urban_napomene = <!-- <ref> </ref> --> | površina_rural_napomene = <!-- <ref> </ref> --> | površina_metro_napomene = <!-- <ref> </ref> --> | površina_napomena = | dužina_km = | širina_km = | dimenzije_napomene = | nadmorska_visina = | visina_napomene = | stanovništvo_datum = [[2021.]] | stanovništvo_ukupno = 61145 | stanovništvo_urban = | stanovništvo_rural = | stanovništvo_metro = | stanovništvo_blank1 = | stanovništvo_blank2 = | stanovništvo_napomena = | stanovništvo_demonim = | stanovništvo_napomene = | vremenska_zona = [[CET]] | vremenska_zona_DST = [[CEST]] | utc_pomak = +1 | utc_pomak_DST = +2 | utc_pomak2 = <!-- parametri idu do utc_pomak5 --> | utc_pomak2_DST = <!-- parametri idu do utc_pomak5_DST --> | poštanski_broj_vrsta = | poštanski_broj = 13000 | pozivni_broj_vrsta = | pozivni_broj = <!-- ili |pozivni_brojevi --> | registarska_oznaka_vrsta = | registarska_oznaka = 01 | iso_kod = | veb-sajt = {{URL|https://kk.rks-gov.net/gllogoc/|kk.rks-gov.net}} | napomene = }} '''Gllogoci''' ({{jez-al|Komuna e Gllogocit}}; {{jez-sh|Glogovac}}, Општина Глоговац), također i '''Drenasi''' ({{jez-al|Komuna e Drenasit}}), [[općine Kosova|općina]] na [[Kosovo|Kosovu]] koja se nalazi u sklopu [[Priština (okrug)|Prištinskog okruga]]. Sjedište općine [[Gllogoci|istoimeni]] je grad. Površina općine je 290&nbsp;km². U opštini, po rezultatima popisa stanovništva iz [[2011.]] godine na Kosovu, živi 58,579 stanovnika. == Naselja == U sklopu općine Gllogoci nalaze se sljedeća naselja: {| class="wikitable sortable" width=45% !rowspan=2| Naselje !colspan=2| [[Srpskohrvatski]] naziv !rowspan=2| Broj stanovnika<br>{{small|([[2011.]])}} |- ! [[Latinica]] ! [[Ćirilica]] |- ! [[Abria e Epërme]] | {{center|Gornje Obrinje}} | {{center|Горње Обриње}} | {{center|1,776}} |- ! [[Arllati]] | {{center|Orlate}} | {{center|Орлате}} | {{center|3,134}} |- ! [[Baica (Gllogoci)|Baica]] | {{center|Banjica}} | {{center|Бањица}} | {{center|2,307}} |- ! [[Çikatova e Re]] | {{center|Novo Čikatovo}} | {{center|Ново Чикатово}} | {{center|2,026}} |- ! [[Çikatova e Vjetër]] | {{center|Staro Čikatovo}} | {{center|Старо Чикатово}} | {{center|1,261}} |- ! [[Damaneku]] | {{center|Domanek}} | {{center|Доманек}} | {{center|706}} |- ! [[Dritani]] | {{center|Dobroševac}} | {{center|Доброшевац}} | {{center|1,457}} |- ! [[Fushtica e Epërme]] | {{center|Gornja Fuštica}} | {{center|Горња Фуштица}} | {{center|984}} |- ! [[Fushtica e Poshtme]] | {{center|Donja Fuštica}} | {{center|Доња Фуштица}} | {{center|1,066}} |- ! [[Gjergjaj]] | {{center|Đurđica}} | {{center|Ђурђица}} | {{N/A}} |- ! [[Gllabari]] | {{center|Globare}} | {{center|Глобаре}} | {{center|1,526}} |- ! [[Gllanasella]] | {{center|Gladno Selo}} | {{center|Гладно Село}} | {{center|1,591}} |- ! [[Gllogoci|Gllogoci (Drenasi)]] | {{center|Glogovac}} | {{center|Глоговац}} | {{center|6,143}} |- ! [[Godanca]] | {{center|Godance}} | {{center|Годанце}} | {{center|358}} |- ! [[Gradica]] | {{center|Gradica}} | {{center|Градица}} | {{center|842}} |- ! [[Kishnareka]] | {{center|Kišna Reka}} | {{center|Кишна Река}} | {{center|1,504}} |- ! [[Komorani]] | {{center|Komorane}} | {{center|Коморане}} | {{center|4,393}} |- ! [[Korrotica e Epërme]] | {{center|Gornja Koretica}} | {{center|Горња Коретица}} | {{center|1,240}} |- ! [[Korrotica e Poshtme]] | {{center|Donja Koretica}} | {{center|Доња Коретица}} | {{center|972}} |- ! [[Krojkova]] | {{center|Krajkovo}} | {{center|Крајково}} | {{center|1,181}} |- ! [[Likashani]] | {{center|Likošane}} | {{center|Ликошане}} | {{center|600}} |- ! [[Llapushniku]] | {{center|Lapušnik}} | {{center|Лапушник}} | {{center|3,433}} |- ! [[Negroci]] | {{center|Negrovce}} | {{center|Негровце}} | {{center|1,540}} |- ! [[Nekoci]] | {{center|Nekovce}} | {{center|Нековце}} | {{center|3,118}} |- ! [[Pakleku]] | {{center|Poklek}} | {{center|Поклек}} | {{center|1,967}} |- ! [[Polluzha]] | {{center|Poluža}} | {{center|Полужа}} | {{center|1,017}} |- ! [[Sankoci]] | {{center|Stankovce}} | {{center|Станковце}} | {{center|1,437}} |- ! [[Shtrubullova]] | {{center|Štrbulovo}} | {{center|Штрбулово}} | {{center|1,102}} |- ! [[Shtutica]] | {{center|Štutica}} | {{center|Штутица}} | {{center|934}} |- ! [[Tërdeci]] | {{center|Trdevac}} | {{center|Трдевац}} | {{center|1,121}} |- ! [[Tërsteniku]] | {{center|Trstenik}} | {{center|Трстеник}} | {{center|3,903}} |- ! [[Vasileva]] | {{center|Vasiljevo}} | {{center|Васиљево}} | {{center|634}} |- ! [[Vërboci]] | {{center|Vrbovac}} | {{center|Врбовац}} | {{center|1,247}} |- ! [[Vuçaku]] | {{center|Vučak}} | {{center|Вучак}} | {{center|369}} |- ! [[Zabeli i Epërm]] | {{center|Gornji Zabelj}} | {{center|Горњи Забељ}} | {{center|565}} |- ! [[Zabeli i Poshtëm]] | {{center|Donji Zabelj}} | {{center|Доњи Забељ}} | {{center|1,077}} |} == Stanovništvo == {{Populacije kroz historiju |footnote = Izvori:<ref name="einwohner">{{cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/kosovo-census-ks.htm|title=Kosovo censuses|work=pop-stat.mashke.org|access-date=2017-10-09|language=en|archive-date=2015-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20150505232018/http://pop-stat.mashke.org/kosovo-census-ks.htm}}</ref> |title = Populacija<br>kroz historiju |percentages = |[[1948.]]|16177 |[[1953.]]|17683 |[[1961.]]|21125 |[[1971.]]|28188 |[[1981.]]|39141 |[[1991.]]|53618 |[[2011.]]|58531 |[[2021.]]|61145 }} Prema službenom popisu stanovništva iz [[2011.]] godine, općina Gllogoci imala je 58,531 stanovnika. Procjenjuje se kako je [[2021.]] godine brojka porasla na 61,145 stanovnika. Etnički sastav je sljedeći:<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/kosovo-ethnic-loc2011.htm |title=Etnička struktura nakon popisa 2011. |access-date=2024-02-19 |archive-date=2026-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260218124455/http://pop-stat.mashke.org/kosovo-ethnic-loc2011.htm |url-status=dead }}</ref> {{Grafikon postoci |izvor= |širina=400px |naslov=Etnički sastav prema popisu iz [[2011.]] |pozadina=#ddd |pozicija= |šipke= {{Vrsta sa postotkom|[[Albanci]]|red|58,445|99.85}} {{Vrsta sa postotkom|[[Bošnjaci]]|purple|14|0.02}} {{Vrsta sa postotkom|[[Turci]]|orange|5|0.01}} {{Vrsta sa postotkom|[[Srbi]]|blue|2|0.00}} {{Vrsta sa postotkom|[[Egipćani (Balkan)|Egipćani]]|orange|2|0.00}} {{Vrsta sa postotkom|Ostalo|grey|63|0.10}} }} == Reference == {{reflist}} {{Općina Gllogoci}} {{Okrug Priština}} {{Općine Kosova}} {{Authority control}} [[Kategorija:Općine Kosova|Gllogoci]] [[Kategorija:Okrug Priština]] t8zb21a53e4k0792hotdpjh26amhopv 0 4690760 42587377 42586966 2026-05-04T09:37:52Z ~2026-13681-46 333099 42587377 wikitext text/x-wiki {{Sređivanje|razlog=Preterana upotreba citata}} [[File:Lukačević i Nemci.jpg|thumb|Četnički potpukovnik [[Vojislav Lukačević]], dvojica nemačkih oficira i neidentifikovani četnički komandant. Fotografija je verovatno nastala tokom [[Bitka za Konjic 1943.|bitke za Konjic]], od 19. do 26. februara 1943. godine, kada su snage pod Lukačevićevom komandom sadejstvovale s Nemcima.]] [[File:Četnici i Nemci u okupiranoj Jugoslaviji.jpg|thumb|Četnici i Nijemci u okupiranoj Jugoslaviji.]] '''Kolaboracija četnika s Nemcima''' odvijala se, sa manjim ili većim intenzitetom, tokom većeg dijela perioda [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupacije Jugoslavije u Drugom svetskom ratu]]. Glavna usluga koju su četnici vršili Nemcima bila je borba protiv [[Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Jugoslavije|partizanskih jedinica]], hvatanje pripadnika [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|pokreta otpora]] po naseljenim mestima, te njihovo likvidiranje ili slanje u logore pod kontrolom okupacionih ili kvislinških vlasti. Zbog njegovog inicijalnog učešća u [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanku u Srbiji 1941]], Nemci su [[Draža Mihailović|Dražu Mihailovića]] dugo smatrali neprijateljem, za kojim je raspisana poternica.<ref>https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D0%BC_%D0%B8%D0%B7_%D0%B4%D0%B5%D1%86%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941.</ref><ref>https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D0%BC_%D0%B8%D0%B7_%D1%98%D1%83%D0%BB%D0%B0_1943.</ref> Istovremeno, njegovi odredi širom okupiranog područja sarađivali su sa nemačkom vlašću na razne načine (npr. [[legalizacija četnika u Srbiji]] 1941–1943). Saradnja četnika sa Vermahtom postala je sveobuhvatna nakon novembra 1943. godine, kada je politički vrh u [[Berlin]]u konačno odlučio da prihvati Dražu Mihailovića za saradnika, što je rezultiralo potpisivanjem niza [[Ugovori o saradnji četnika i Vermahta|ugovora o saradnji]] sa njegovim glavnim komandantima u Srbiji. Nakon potpisivanja ugovora o primirju i saradnji, okupator je počeo isporučivati municiju i vojnu opremu četničkim jedinicama koje su se, zajedno sa njemačkim trupama i pod nadzorom njemačkih oficira, borile protiv jedinica [[NOVJ]] u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]] i [[Sandžak]]u.<ref>AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 12058.</ref> U [[NDH]], četnici su služili Nemcima za razne namene: dostavljanje obaveštenja o komunistima, pomoć nemačkim nabavkama stoke, pomoć trupama u svojstvu vodiča, pomoć u ljudstvu, učestvovanje u osovinskim operacijama (na primer [[operacija Citen|operacija Ziethen]], [[operacija Bora]]), i druge potrebne radnje za gušenje ustaničkog pokreta.<ref name="ReferenceA">[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_259.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. novembra 1943. Štabu 2. oklopne armije o saradnji četnika sa nemačkim trupama u Dalmaciji i zapadnoj Bosni]</ref> Nemci su četnike snabdevali oružjem i opremom i dozvoljavali im da po potrebi koriste njihove garnizone za smeštaj i motorizaciju za transport. Partizanske pokrete po Bosni i Hercegovini te Hrvatskoj Nijemci su u mnogo navrata doznavali na osnovu četničkih dojava.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1071&rec=314&roll=563 NAW, T-314, Roll 563, frames 001061-1062: Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa (31. januar 1944.)]</ref> Prve dve godine rata, četnici su formalno bili deo [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|savezničke]] koalicije, ali zbog stavljanja [[Četnički odredi Jugoslovenske vojske|četničkih odreda Jugoslovenske vojske]] pod komandu Vermahta, krajem 1943. je došlo do konačnog napuštanja Draže Mihailovića od strane Saveznika, a potom 1944. godine i do napuštanja i osude četnika od strane jugoslovenskog kralja.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D0%B2_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%99%D0%B0_%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B0_II_%D0%BD%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BF%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D1%98_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D1%81%D1%86%D0%B8_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%98%D0%B5 Poziv kralja Petra II na pristupanje Narodnooslobodilačkoj vojsci Jugoslavije]</ref> Zbog kolaboracije sa nemačkim okupatorom, mnogim je četničkim vođama, uključujući samog Dražu Mihailovića, suđeno u [[Beogradski proces|beogradskom]] i drugim procesima. Pored kolaboracije sa Nemcima, četnici na teritoriji italijanske okupacione zone su tesno [[Kolaboracija četnika s fašističkom Italijom|sarađivali sa fašističkom Italijom]]. == Nemačka politika prema četnicima == Česte njemačke promjene kursa u odnosu prema četnicima Draže Mihailovića (npr. [[Sastanak u Divcima|pregovori u Divcima]] u novembru, pa [[Operacija Mihailović|napad na štab Draže Mihailovića]] u decembru 1941, zatim ponovna obustava progona Mihailovićevih četnika i skidanje ucjene na njegovu glavu u proljeće 1942. godine, itd.) tokom čitavog ratnog perioda, bile su u potpunosti u skladu sa politikom koja je vođena u okupiranim zemljama. Najplastičniji prikaz ove politike prezentovao je [[Felix Benzler]], opunomoćenik Ministarstva vanjskih poslova [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] u Beogradu, u izvještaju koji je poslao u [[Berlin]] 11. marta 1942. godine njemačkom ministru vanjskih poslova [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]]: {{izdvojeni citat|To što nemačka vojna mesta vode pregovore s pojedinim četničkim vođama, nije ništa neobično u srpskom prostoru. To se zbiva svesno, u okviru naše politike, uslovljene slabošću naših vojn[ičk]ih snaga i dosad ne bez uspeha vođene, da Srbe, a naročito ustanike usmeri jedne protiv drugih (komuniste protiv četnika, četnike među sobom, vladine dobrovoljce protiv komunista i četnika) i da se time po mogućnosti omete obrazovanje jednog jedinstvenog fronta.<ref>AVII, NAV, N-T-120, 200/153555-58.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. I/272.</ref><ref>Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 90.</ref>}} Njemačko konstantno opiranje uspostavi saradnje s četnicima Draže Mihailovića bilo je generirano sa samog političkog vrha. U ratnom dnevniku Vrhovne komande Wehrmachta prenesena je informacija da je 23. septembra 1942. održan sastanak vođe Trećeg Reicha [[Adolf Hitler|Adolfa Hitler]]a s predsjednikom [[Rumunija|rumunjske]] vlade [[Ion Antonescu|Ionom Antonescuom]] i poglavnikom [[NDH]] [[Ante Pavelić|Antom Pavelićem]]. Na sastanku se uglavnom raspravljalo „o hrvatskim problemima“. Pored njemačkog veleposlanika u [[Zagreb]]u [[Siegfried Kasche|Siegfrieda Kaschea]], sastanku je prisustvovao i opunomoćeni general u NDH [[Edmund Glaise von Horstenau]] koji se nije ustručavao da „otvoreno kritikuje hrvatsku vlast“, ali je i „skrenuo pažnju na četnike, koje su naoružali Italijani“. General von Horstenau je predložio da bi četnike trebalo „upotrebiti da na svom području [tj. u njemačkoj okupacionoj zoni] postanu organi reda“: {{izdvojeni citat|Hitler je na taj predlog negativno odgovorio, jer da mu se čini veoma opasno da se četnicima pruži podrška. Četnici su pre svega srpske patriote, koji zastupaju velikosrpsku misao. Time hranimo zmiju koja će jednoga dana da poraste. Istina, danas je ona još mala, ali jednog dana mogla bi da bude opasna.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Nakon sagledavanja situacije na Balkanu u jesen 1943, Nemci su jugoslovenske partizane proglasili najvećim neprijateljima.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_3_156.htm PROCENA KOMANDANTA JUGOISTOKA FELDMARŠALA VAJKSA OD 1. NOVEMBRA 1943. VOJNO-POLITIČKE SITUACIJE NA BALKANU KRAJEM OKTOBRA 1943. GODINE</ref> U cilju borbe protiv partizana, tolerisali su i koristili četnike kao antikomunističku miliciju, iako im je bilo dobro poznato da oni održavaju veze sa [[London]]om. == Hronologija == === Mihailovićeva ponuda Nemcima (1941) === {{main|Ustanak u Srbiji 1941.|Sastanak u Divcima}} {{izdvojeni citat|Četnički odredi jugoslovenske vojske pod komandom pukovnika Draže Mihailovića stavljaju se na raspolaganje za borbu protiv komunista u saradnji sa nemačkim Vermahtom.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%99%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_30._%D0%BE%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941._%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0 Извештај капетана Матла претпостављенима од 30. октобра 1941. о разговорима са представницима Драже Михаиловића]</ref>|Dražina ponuda Nemcima iz oktobra 1941.}} {{Wikisource|Izjava pukovnika Branislava Pantića o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima}} {{Wikisource|Izveštaj kapetana Matla pretpostavljenima od 30. oktobra 1941. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića}} {{Wikisource|Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.}} Nemci su za gušenje [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji 1941.]] angažovali dodatne trupe i sproveli drastične represalije nad stanovništvom, što je Mihailovića navelo da se povuče iz ustanka, napadne partizane i zatraži kontakt sa nemačkom upravom radi prekida neprijateljstva. Vezu je uspostavio preko pukovnika [[Branislav Pantić|Branislava Pantića]], njegovog predstavnika i obaveštajca u [[Beograd]]u. Pukovnik Pantić je nakon rata svjedočio da je odluka o pregovorima s predstavnicima njemačkih okupacionih snagâ donijeta krajem oktobra 1941. godine, i to na sastanku održanom u kući [[Živojin Mišić|vojvode Mišića]] u [[Struganik]]u. Sastanku su, pored Draže Mihailovića i Branislava Pantića, prisustvovali i [[Dragiša Vasić]], potpukovnik [[Dragoslav Pavlović]], major [[Aleksandar Mišić]] i kapetan [[Nenad Mitrović]]. Pukovnik Pantić piše: {{izdvojeni citat|O potrebi pregovora nije bilo reči. Situacija je svima bila jasna. Ona ih je neodstupno zahtevala. Sporno je bilo: sa kime treba razgovarati, da li sa Nemcima ili sa Nedićem? Posle duže diskusije većina se složila da treba pregovarati sa Nedićem. Ovome se odsudno usprotivio Draža i major Mišić. Njegov zaključak po ovom pitanju bio je izražen rečima: – KAD JE SITUACIJA TAKVA DA MORAM DA PREGOVARAM, ONDA ĆU DA PREGOVARAM SA NEPRIJATELJEM. NA TO ME OVLAŠĆUJE I MEĐUNARODNO RATNO PRAVO. UOSTALOM, ŠTA MI MOŽEMO DA DOBIJEMO OD NEDIĆA? SVE ŠTO NAMA TREBA, ORUŽJE I MUNICIJA, NEDIĆ MORA TRAŽITI OD NEMACA. JER OVDE NISU U PITANJU MALE I SITNE KOLIČINE. ZAŠTO IĆI POSREDNO, KAD MOŽEMO NEPOSREDNO? Njegovo odsudno držanje, po ovom pitanju, odnelo je prevagu... Isto tako bilo je sporno pitanje da li da se o pregovorima obavesti Nedić. Posle kraće diskusije, a pošto sam ja izložio da kapetan g. dr. Matl nalazi da Nedića treba obavestiti, doneta je odluka da se tako i učini. Tako je doneta odluka da se pregovara sa Nemcima.<ref>[https://sr.m.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D1%98%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BE_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D1%98_%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%B8_%D0%B4%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81_%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0 Izjava pukovnika Branislava Pantića o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima]</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 138.</ref><ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 115.</ref>|Izjava pukovnika [[Branislava Pantića]] o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima}} 1. novembra 1941. godine, pukovnik Draža Mihailović je uputio generalu [[Walteru Hinghoferu]], komandantu [[342. divizija|342. pješadijske divizije]], ponudu sljedeće sadržine: {{izdvojeni citat|1) Na kolubarskom frontu nema komunista. Ukoliko ih je bilo oni su postali bezopasni. <br /> 2) Organizacija četnika je u stanju da održava red na području zapadne Srbije. <br /> 3) Komunistička opasnost će prestati od momenta kada se četničkoj organizaciji pruži mogućnost da neometano radi. Broj nacionalista je tako veliki da komunista ima samo 5%. Uz pomoć svoje brojne nadmoćnosti nacionalni elemenat pod komandom četnika može rešiti komunistička pitanja bez obostrane borbe. <br /> Uslov je: dovoljno naoružanje, koje nedostaje. <br /> 4) Ulazak u pojedine gradove je bio neophodan da se ne bi komunističke jedinice predstavljale kao oslobodioci i da ne bi povukle za sobom narodne mase. To se moralo događati i radi toga da bi se sprečili komunisti da vrše teror nad stanovništvom. <br /> 5) Četnička akcija nije usmerena protiv nemačkih jedinica, ukoliko one ne napadaju četnike i narod. <br /> 6) Naš narod voli slobodu i radovao bi se kada se na njegovoj teritoriji ne bi nalazile nemačke jedinice. To odgovara četničkom načinu vođenja rata, bez obzira na žrtve koje donosi. Oblast zapadne Srbije nema nikakav vojni značaj za nemačke jedinice, i trebalo bi da bude slobodna zona, u kojoj četnici održavaju red, pod uslovom da ih se u tome ne sprečava i da su dovoljno naoružani.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_240.htm Izjava Draže Mihailovića od 1. novembra 1941. komandi nemačke 342. pešadijske divizije]</ref>}} Prethodno, general Hinghofer je 30. X 1941. obavijestio njemačkog opunomoćenog generala i zapovjednika u Srbiji [[Franz Böhme|Franza Böhmea]] da lokalni četnički komandanti u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]] nude saradnju, očekujući zauzvrat pomoć u oružju od okupatora: „Četničke vođe iz [[Valjevo|Valjeva]], [[Slovac|Slovca]] i [[Lajkovac|Lajkovca]] daju važne podatke o organizaciji i izjavljuju spremnost da se sa nemačkim trupama bore protiv komunista. Traže oružje.“<ref>BA-MA, RH 26-342/14, 10-odnevni Hinghoferov izvještaj Bemeu, 30. 10. 1941.</ref> Odmah po pristizanju Mihailovićeve ponude, štab 342. pješadijske divizije je istoga dana (1. XI) dostavio izvještaj svojoj pretpostavljenoj komandi u kome, između ostalog, stoji i sljedeće: {{izdvojeni citat|Masa četnika, koja se nalazi u rejonu Valjeva, do sada se držala potpuno lojalno. Oni su prema komunistima zauzeli jasan odbijajući, takoreći, neprijateljski stav i može se reći uspešno se protiv njih borili. Oni su spremni i voljni da zajedno sa Vermahtom razbiju komuniste, kao i da u zemlji ponovo uspostave red i mir i zato traže nemačku pomoć.<ref>AVII, NAV—N—T—315, rolna 2130, snimci 626—632.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_10.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje MIHAILOVIĆ TRAŽI POMOĆ OD OKUPATORA]</ref>}} No, na samom početku sastanka sa nemačkim predstavnicima u selu [[Divci]] 11.11.1941. pukovniku Mihailoviću je rečeno: {{izdvojeni citat|Pre dve nedelje poručili ste nam preko Vaših poverenika u Beogradu da je Vaša namera "da nećete više dozvoliti da se srpska krv beskorisno proliva i srpska imovina dalje uništava". Istovremeno ste ponudili da se zajedno sa nemačkim Vermahtom i organima Nedićeve vlade borite protiv komunizma. Ponuda je od strane Glavne komande odbijena jer: 1) Nemački Vermaht će sam u najkraćem vremenu okončati sa komunizmom i 2) glavni komandant ne može imati poverenja prema Vama kao savezniku.}} Nemci su procenili da Draža zna za dolazak njihovih oklopnih trupa, da kao generalštabni oficir pravilno ocenjuje da će se nastavak nemačkih operacija rđavo završiti po njega, i stoga "nemački Vermaht ne može da se optereti takvim saveznicima koji mu se privremeno priključuju iz razloga oportuniteta".<ref name="Divci">[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BC_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%83_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%83_%D0%94%D0%B8%D0%B2%D1%86%D0%B8_11.11.1941. Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.]</ref> U daljem razgovoru pukovnik Mihailović se pravdao nacistima zbog učešća u ustanku: {{izdvojeni citat|Nije moja namera da ratujem protiv okupatora, jer kao generalštabni oficir poznajem snage obeju snaga.<ref name="Divci"/>}} On se pravdao da je morao uzeti neke gradove od Nemaca da ih komunisti ne bi uzeli<ref>"Moji ljudi su [[Bitka za Loznicu 1941.|krenuli na Loznicu]] zato da je komunisti ne zauzmu."</ref> i tvrdio da nije na strani ustanika, "onih koji žele da isteraju Nemce".<ref name="Divci"/> Draža Mihailović je izjavljivao Nemcima lojalnost i tražio da mu daju municiju da nastavi borbu protiv partizana.<ref>"Neophodno je imati municiju! Računajući s tim, došao sam ovamo."</ref> Ali, želeo je da njegovo "delovanje na nacionalnoj osnovi" ostane potajno da ne bi prošao kao [[Kosta Pećanac]], koji je sklopio otvoreni sporazum sa okupatorom, čime je izgubio ugled u narodu i stekao oznaku izdajnika.<ref name="Divci"/> Uprkos svim njegovim predlozima, Nemci mu nisu ostavili drugu mogućnost do da položi oružje: {{izdvojeni citat|„Ponuda pukovnika Mihailovića da stavi svoje snage na raspolaganje za borbu protiv komunista je odbijena i zatražena je bezuslovna predaja. Mihailović je tražio da se konsultuje sa svojim komandatima. Mihailović također tražio oružje za borbu protiv komunista. Ovo je igra, borba između bandi za izvor oružja. Ipak, čini se da jedan dio Mihailovićevih bandi iskreno želi da se bori protiv komunista.“<ref>NAW, T-311, Roll 175, 000121-2: Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka</ref>|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka 17.11.41.}} {{izdvojeni citat|Mihailović treba da sada pokrene akciju protiv Užica, gde se navodno nalazi celokupno rukovodstvo komunista, a zbog čega treba da se stavi u izgled i bombardovanje sa nemačke strane. U kontaktima sa nemačkim okupacionim vlastima koji su niže opisani, Mihailović je navodno molio da mu se stavi na raspolaganje 100.000 metaka da bi mogao nastupiti protiv Užica.|IZVEŠTAJ OBAVEŠTAJNOG CENTRA VERMAHTA U BEOGRADU OD 14. NOVEMBRA 1941. VRHOVNOJ KOMANDI VERMAHTA O ODNOSU ČETNIKA DRAŽE MIHAILOVIĆA PREMA NOP-u, O PREGOVORIMA PREDSTAVNIKA VERMAHTA I DRAŽE MIHAILOVIĆA I O VOJNO-POLITICKOJ SITUACIJI U SRBIJI}} Za njim je decembra 1941. godine raspisana poternica, nakon čega je bio u bekstvu. === Predaja zarobljenih partizana Nijemcima (1941) === {{main|Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.}} [[File:Nemci odvode na streljanje četu partizana koje su četnici na prevaru uhvatili i predali Nemcima.jpg|thumb|Nemci odvode na streljanje četu partizana koje su četnici na prevaru uhvatili i predali Nemcima]] Iako je njegov prijedlog okupacionim vlastima u Divcima odbijen, pukovnik Mihailović je želio pružiti njemačkom okupatoru dokaz četničke gotovosti za saradnju. Stoga su četnici Draže Mihailovića, uz posredstvo samozvanog vojvode [[Jovan Škavović|Jovana Škavovića]], predali 13. novembra 1941. Njemcima oko [[Predaja zarobljenih partizana Nemcima novembra 1941.|365 zarobljenih partizana]]. [[Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.|Predaja zarobljenih partizana Nemcima]] se desila tokom [[ustanak u Srbiji 1941|ustanka u Srbiji]] novembra [[1941]]. godine. Tokom [[Četničko-partizanski sukob|sukoba]] između [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] četnika i partizana u zapadnoj [[Srbija|Srbiji]] početkom novembra [[1941]], četnici su zarobili više stotina partizana. Jednu veću grupu od oko 500 zarobljenika, među kojima su bili partizani na prevaru zarobljeni u [[Gornji Milanovac|Gornjem Milanovcu]],<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_110.htm Relacija Takovskog četničkog odreda od 17. juna 1942, Zbornik NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, dokument 110]</ref> Kosjeriću,<ref>[https://www.znaci.org/00001/59_2_124.pdf Užička republika, Zapisi i sećanja, Narodni muzej, Užice 1981]</ref> Karanu i Planinici, četnici su prikupili na [[Ravna Gora|Ravnoj Gori]]. Oko [[13. novembar|13. novembra]] [[1941]]. četnici su grupu od 365 zarobljenika odveli u [[Mionica|Mionicu]], i zatim u [[Slovac]]. Tu su prihvaćeni od [[Milan Nedić|Nedićevih]] i nemačkih snaga i prebačeni kamionima u [[Valjevo]]. Transport zarobljenika do [[Valjevo|Valjeva]] je pratio četnički vođ Jovan Škavović Škava, koji je prethodno bio [[Kosta Pećanac|Pećančev]] četovođa, dok je u tom periodu priznavao [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevu]] komandu. U predaji zarobljenika učestvovao je i ravnogorski oficir [[Pavle Mešković]]. Predaji partizana prethodio je [[Sastanak u Divcima 1941.|sastanak Draže sa Nemcima u selu Divci]]. Od ove grupe zarobljenika, Nemci su 263 streljali dana [[27. novembar|27. novembra]] [[1941]]. godine na Krušiku u Valjevu.<ref>[https://www.znaci.org/00001/38_21.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Streljanja na Krušiku u Valjevu]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/44_4.pdf Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009: Krušik, Valjevo streljanje po grupama]</ref> Ostali zarobljenici su delom streljani naknadno, delom deportovani u [[Koncentracioni logor|logore]], a delom pušteni na slobodu. Predaja zarobljenih partizana nastavila se i posle ovoga, i bila je naročito intenzivna u decembru 1941.<ref>[https://www.znaci.org/00001/38_24.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Decembarski pokolj]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/44.htm Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009]</ref> === Legalizacija četnika i hvatanje ustanika (1941-1942) === {{main|Legalizovani četnici}} [[Datoteka:Legalizovani četnici u Srbiji 1942.jpg|minijatura|Legalizovani četnici Draže Mihailovića čuvaju [[Logor Metino brdo|logor na Metinom brdu]] kod [[Kragujevac|Kragujevca]] [[1942]].]] Četnički odredi u Srbiji su delom raspustili regrute kućama i ostali u ilegali na kadrovskom sastavu, a delom se legalizovali kao pripadnici zvaničnih Nedićevih formacija. Krajem 1941. i početkom 1942. godine, pripadnici [[Legalizovani četnici|legalizovanih ravnogorskih odreda]] pružili su najznačajniji doprinos u hvatanju nekoliko hiljada odbjeglih ili pasiviziranih partizana i njihovih saradnika u [[Zapadna Srbija|zapadnoj]] i djelovima [[Centralna Srbija|centralne Srbije]], kao i u njihovoj predaji Njemcima. Učešćem u masovnom hvatanju i likvidaciji pripadnika partizanskih odreda i njihovih saradnika, čak i ako se zanemari aktivna borba protiv partizana, legalizovani ravnogorski četnici su učinili krupne usluge njemačkom okupatoru u uništenju partizanskog pokreta na području dotadašnje [[Užička Republika|Užičke republike]].<ref name="yuhistorija.com">[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]</ref> Već krajem novembra 1941. godine na Metinom brdu kod Kragujevca je formiran [[Logor na Metinom brdu|logor]] za zarobljene srpske ustanike i civilne taoce. Prvi dovedeni u logor bili su taoci iz Kragujevca, komunisti, odbornici narodnooslobodilačkog odbora, Romi, Jevreji i svi oni koji su nemačkim fašistima bili sumnjivi. Osim svakodnevnih likvidacija, veća masovna streljanja su vršena 2. i 19. marta 1942. godine.<ref>[http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1322 Metino brdo]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hvatani borci su predavani nemačkom sudu, ili prekom sudu [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]]. Većina pohvatanih je bila iz okoline Rače, Topole i Aranđelovca. 2. marta 1942. godine na Metinom brdu je streljano 173 rodoljuba i simpatizera oslobodilačkog pokreta sa teritorije Kragujevca i okolnih opština.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1248 |access-date=2014-05-01 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304191846/http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1248 |deadurl=yes }}</ref> Logor je rasformiran u junu 1942. Preostali logoraši su transportovani u [[Koncentracijski logor Banjica|logor na Banjici]], gde je većina streljana, kao i u logore u Nemačkoj, Norveškoj i Grčkoj.<ref>http://www.ikragujevac.com/kultura/15517-istorija-zrtve-fasizma-na-metinom-brdu-i-deo.html</ref> Nakon likvidacije partizanskih ostataka, četnici Draže Mihailovića su stekli faktičku kontrolu nad ruralnim područjima Srbije, dok je okupator držao gradove. Mihailovićev stav u odnosu na njemačkog okupatora jasno je izražen u depeši, koju je opunomoćeni poslanik Ministarstva inostranih poslova Trećeg Rajha u Beogradu [[Felix Benzler]], 31. marta 1942. godine, uputio centrali u Berlinu: {{izdvojeni citat|Sve dosad se nije postiglo da se ličnost pukovnika Mihailovića stavi pod kontrolu. Po svoj prilici ni on nije u stanju ili nije voljan da na srpskom području nešto preduzme, već je, naprotiv, preko jednog posrednika ovih dana ponudio vladi Nedića da prihvata da se objavi: 1) da on ne namerava da se bori protiv Nemaca; 2) da neće ništa da preduzima protiv Nedićeve vlade; 3) da se zalaže za održanje mira i reda u zemlji; 4) da poziva na borbu protiv komunista. Posredniku je ponovo odgovoreno da za Mihailovića jedino u obzir dolazi da se bezuslovno potčini.<ref>[https://znaci.org/00001/11_18.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje POD ZAŠTITOM LEGALIZOVANIH ODREDA]</ref>}} Nemački dokument od [[15. maj]]a 1942. godine navodi četničkog majora [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubu Jovanovića]] kao jednog od njihovih lokalnih saradnika za [[Zaječar]].<ref>NAW, T501, roll 248 frames 0121-0126; dostupno na http://znaci.net/temp/T-501_R-248-0126.jpg</ref> [[Datoteka:SS-Obergruppenführer Werner Lorenz accompanied with unknown chetnik officer in NE Bosnia.JPG|mini|[[SS]]-[[Obergruppenführer]] [[Werner Lorenz]] u društvu neimenovanog četničkog oficira u sjeveroistočnoj [[Bosna (oblast)|Bosni]], jesen 1942. godine]] U junu 1942. Mihailović je prešao u Crnu Goru, italijansku okupacionu zonu, na teritoriju koju su držali crnogorski četnici [[Saradnja četnika sa fašističkom Italijom|uz dopuštenje Italijana]]. Aktivnosti četničkih odreda u Srbiji svedene su na najmanju meru da se ne bi izazivao okupator, i uglavnom su ograničene na organizacionu i obaveštajnu delatnost i sitnije diverzije. Uprkos tome, nemački okupator je veoma ozbiljno shvatao četničku aktivnost i povremeno organizovao racije protiv preostalih Mihailovićevih odreda, koji su se trudili da izbegnu dodir sa neprijateljem. U Srbiji, znatan broj Mihailovićevih snaga se legalizovao. Nemački popis glavnih vladinih legalnih odreda od [[15. maj]]a 1942, pod rednim brojevima 1 do 18 navodi Ljotićeve odrede, od 19 do 39 su Mihailovićevi, a od 40 do 100 Pećančevi. Tu na okupatorskom spisku snaga su neki od glavnih Mihailovićevih četnika: [[Predrag Raković]], [[Miloje Mojsilović]], [[Dušan Smiljanić]], [[Vučko Ignjatović]], [[Miloš Glišić]], [[Ljuba Jovanović]]... Do početka 1942. godine "ravnogorski pokret istopio se u redovima Nedićeve milicije i konačno se ponovo pojavio, umanjen, u Crnoj Gori."<ref name="Deakin2">[https://www.znaci.org/00001/5_3.htm William Deakin, BOJOVNA PLANINA]</ref> Kako ne bi izgubio podršku naroda kao saradnik okupatora, Mihailović je odsustvo oružane borbe u Srbiji sredinom [[1942]]. godine nastojao da nadoknadi činjenjem smicalica nemačkim vojnicima po gradovima, ubacivanjem "smrdljivih bombi", "svrabećih praškova", "praškova za kijanje", upućivanjem pretećih pisama, uznemiravanjem telefonom...<ref name="Kosta Nikolić 2004"/> Ovo nije ostalo neprimećeno. Britanski kapetan Bil Hadson je u drugoj polovini 1942. ponovo uspostavio vezu i javio da "Mihailović još sarađuje s Osovinom u Crnoj Gori i Sandžaku i miruje u Srbiji", da su "u Dalmaciji Trifunovićevi četnici legalizovani" te, podsticani od Italijana, sanjaju o nekoj "Srbo-Sloveniji i Dalmaciji". Na osnovu stanja na terenu on izvlači zaključak: {{izdvojeni citat|U trenutku kada je Mihailović u velikom stepenu igrao ulogu kvislinga bio je nagrađen najjačom britanskom propagandom.... Mihailoviću bi trebalo konačno reći da Britanci pretpostavljaju komuniste kvislinzima.<ref name="Deakin2"/>|Britanski kapetan Bil Hadson}} [[Datoteka:Chetniks and Germans in Lopare 1942.jpg|mini|[[Radivoje Kerović]] (u sredini u bijeloj košulji) sa njemačkim tenkistima, [[Lopare]] 1942.]] Posljednjeg dana kolovoza 1942, održan je sastanak kod načelnika štaba Komande Jugoistoka. Ovom prilikom je podijeljena informacija da se oko [[Banja Luka|Banje Luke]] vode žestoke borbe s partizanima, u kojima okupatoru pomažu četnici (“srpski nacionalisti“), bez preciziranja o kom odredu JVuO iz [[Bosna (oblast)|Bosne]] je riječ: {{izdvojeni citat|Velike borbe su izbile u blizini Banje Luke. Ustanici su upotrijebili teško naoružanje, topove, minobacače itd., kao i tenkove. Hiljadu srpskih nacionalista je sudjelovalo u borbi protiv ustanika na našoj strani.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=490&roll=175 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000485.] <br /> ({{jez-njem|"Bei Banja Luka größeres Gefecht, Aufständische traten mit schweren Waffen, Geschützten, Minenwerfern u.sw. auf, auch mit Panzer. 1000 serbische Nationalisten haben sich dort auf unserer Seite im Kampfe gegen die Aufständischen beteiligt."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka kod načelnika štaba Jugoistoka održanog 31. augusta 1942.}} U drugom njemačkom izvještaju iz istog perioda se navodi da je 26. augusta jedan bataljun Wehrmachta južno od Banje Luke bio priklješten od strane nadmoćnijeg neprijatelja (i ovdje se napominje da su partizani raspolagali teškim naoružanjem), kao i da je Nijemcima u pomoć priskočilo čak „2000 bosanskih četnikâ“, što će rezultirati potiskivanjem jedinicâ [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOP i DVJ]] prema jugu do kraja mjeseca.<ref>BA/MA, RH 19 XI/81 (Die Bekämpfung der Aufstandsbewegung im Südostraum, Teil I), S. 244.</ref><ref>Klaus Schmider, ''Partisanenkrieg in Jugoslawien 1941-1944'', Verlag E.S. Mittler & Sohn GmbH, Hamburg/Berlin/Bonn, 2002, s. 155. <br /> ({{jez-njem|"Bereits am 26. August sah sich ein deutsches Bataillon bei dem Versuch, südlich von Banja Luka den ersten dieser Einfälle abzublocken, weit überlegenen, auch mit erbeuteten Panzern und Geschützen bewaffneten Verbänden gegenüber; nur mit Hilfe von 2.000 bosnischen Cetniks, die den Deutschen zu Hilfe eilten, gelang es bis Ende des Monats, die Partisanen wieder nach Süden abzudrängen."}})</ref> Takođe, u jednom izvještaju upućenom iz štaba njemačkih trupa u [[NDH]] od 18. novembra 1942. o četnicima se, između ostalog, navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|U zoni 714. pješadijske divizije nalazi se 6-8.000 četnika, naoružanih puškama i nešto automatskog oružja. Diviziji su dosad pružili vrijedne usluge time što su branili svoju teritoriju od partizana i time oslobodili njemačke i trupe NDH za dejstvo na drugim sektorima. K tome obezbjeđuju i željeznicu i pribavljaju važna obavještenja njemačkim trupama. Četnici su pri zajedničkim akcijama snabdjevani od strane NDH; također im pripada i naknada od otprilike 3 Rajshsmarke dnevno, čiju isplatu oni, međutim, dosad nisu tražili.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=361&rec=314&roll=566 Nacionalni arhiv Vašington, T-314, rolna 566, frejm 000357; Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj-/Veza sa neprijateljski orijentisanim krugovima u Srbiji/ (18. novembar 1942.).] <br /> ({{jez-njem|"Bei 714.Div. haben die im Div.–Bereich beheimateten Cetnikverbände eine ungefähre Stärke von 6–8000 Mann. Sie sind mit Gewehren und verhältnissmässig wenig automatischen Waffen ausgestattet. Sie leisten der Div. wertvolle Dienste, indem sie ihr Heimatgebiet gegen Einfälle der Partisanen schützen, sodass, von grösseren Unternehmen abgesehen, in diesem Raume weder deutsche noch kroatische Truppen gebunden werden. Sie entlasten hiedurch den Bahnschutz und versorgen die deutsche Führung mit wertvollen Feindnachrichten. </br> Die Cetnikverbände werden durch den kroatischen Staat bei Einsätzen mit Munition versorgt und verpflegt. Vertragsmässig steht ihnen neben anderen Zusagen /z.B. Versorgungsansprüchen/ auch Wehrsold von etwa RM 3.— täglich zu, den sie jedoch bisher nicht beansprucht haben."}})</ref>|Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj (18. novembar 1942. godine)}} === Operacija Weiss i bitka na Neretvi (1943) === {{main|Operacija Weiss|Bitka za Konjic 1943.}} [[File:Četnici i Nemci na Neretvi.jpg|thumb|Četnici i Nemci tokom [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]] 1943.]] Van Srbije, postojala je intenzivna saradnja četnika i Nemaca. Iako su mnogi četnici na lokalu pomagali nemačkim trupama protiv partizana, [[Hitler]] je do sredine 1943. godine strogo branio svojim jedinicama svaku saradnju sa četnicima.<ref>Nacionalni arhiv Vašington, Mikrofilm T-311, rolna 175, snimka 378: Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka za novembar 1942 (30. novembar 1942.). „Svaka, pa i privremena, veza sa antikomunistički nastrojenim četnicima u Hrvatskoj je protivna naređenju Fuehrera, Ia 3071/42 o borbi protiv bandi.“</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=383 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000378.] <br /> ({{jez-njem|"Haltung gegenüber feindluch eingestellten Kreisen in Serbien/Kroatien: An Bev.Kmdr.Gen. in Serbien, Befehlshaber der dt. Truppen in Kroatien, Kdr.Gen. in Kroatien und Dt.Verb.Kdo. bei Supersloda ergeht ein Befehl betreffend klarer und eindeutiger militärischer Haltung gegenüber allen uns feindlich eingestellten Kreisen. Jede – wenn auch nur vorübergehende – Bindung mit antikommunistisch eingestellten Cetniks in Kroatien steht im Widerspruch zu den bzgl. Bandenkämpfung gegebenen Befehlen des Führers Ia Nr. 3071/42 g.K."}})</ref> Za vrijeme izvođenja [[Operacija Weiss|operacije Weiss]], njemački komandanti na terenu su bili u nedoumici da li da se povinuju naređenjima svojih viših vojnih komandi, ali i političkih instanci, ili da nastave sarađivati s četnicima Draže Mihailovića: {{izdvojeni citat|Uprkos borbenoj pomoći hrabrih četnika, koja je doprinijela deblokadi opkoljenih dijelova 718. pješadijske divizije, njemačke trupe imaju zadatak da se brzo probiju do boksitne oblasti. One imaju instrukcije da smatraju četnike neprijateljima. Sada se ispostavilo da se situacija kod mjesta Dobro (?), čija se posada sastojala od Nijemaca, Italijana i četnika, poboljšala zahvaljujući četničkom prodoru.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=549 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000544.] <br /> ({{jez-njem|"Trotz der Waffenhilfe tapferer Cetnik, die auch zur Befreiung der eingeschlossenen Gruppe der 718.I.D. mit beigetragen haben, ergibt sich für die deutschen Truppen die Aufgabe, möglichst schnell in das Bauxitgebiet von Mostar vorzustoßen. Die deutschen Truppen haben den Auftrag die Cetniks als Feind anzusehen. Es ergab sich nun das Bild, daß die Besatzung von Dobro (?), die aus Deutschen, Italiener und Cetniks bestand durch den Vorstoß der Cetniks Luft bekam."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka kod načelnika štaba Jugoistoka (1. mart 1943.).}} Major [[Slavoljub Vranješević]], komandant Zapadne Bosne JVuO, šalje 2. marta 1943. godine dopis »bratu« [[Uroš Drenović|Urošu Drenoviću]] kojim ga obavještava da je od strane njemačke komande u [[Banja Luka|Banjoj Luci]] zakazana konferencija na koju su pozvani najvažniji četnički zapovjednici u [[Bosanska krajina|Bosanskoj krajini]]: {{izdvojeni citat|Pre nekoliko časova primio sam izveštaj od Komandanta Bosanskih četničkih odreda brata Rade Radića, u kome mi javlja, da su Nemci pozvali na konferenciju u Banja Luci sve Komandante i to: Radića, Tešanovića, Drenovića, Marčetića, Mišića radi rešavanja važnih pitanja. Konferencija će se održati u nemačkoj komandi u B. Luci. Ovoj konferenciji neće prisustvovati pretstavnici hrvatskih ni vojnih ni civilnih vlasti. Komandant mi je naredio, da pozovem sve Komandante na predkonferenciju, koja će se održati u Karanovcu na dan 4 o.m. u 12 časova.— Prema napred izloženom pozivam te, da bez ikakvog izgovora i odlaganja bez obzira na situaciju na položaju, dođeš 4 o.m. do određenog časa u Karanovac.— Ovo smatraj vrlo važnim i NAJHITNIJIM. Molim Te koristi sva moguća prevozna sredstva, pa i motorcikl i na vreme dođi na predkonferenciju.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 31, str. 64.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_64.htm Naređenje Komande bosanskih četničkih odreda od 2. marta 1943. komandantu odreda »Kočić« za prisustvovanje konferenciji radi usaglašavanja stavova o saradnji sa nemačkim trupama]</ref>}} Već 3. februara 1943. godine, major Vranješević je upoznao Vrhovnu komandu JVuO o činjenici da se bosanski četnici nalaze u službi njemačkog okupatora, ali i da su potpisali [[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|sporazume o saradnji sa vlastima NDH]]: {{izdvojeni citat| NEMCI Četnički odredi učestvuju u borbi zajedno sa Nemcima češće puta, ali na zasebnim sektorima. Pre našeg dolaska, Nemci su uspeli da u borbu protiv komunista uvode četnike tako, da im ovi osiguravaju krila i da se mešaju u komandovanje. Ovome se je odmah stalo na put, ma da sa dosta poteškoća. Po sebi se razume da se mnogo interesuju o tome, da li mi imamo kakve veze sa Dražom Mihailovićem — što mi odbijamo, navodeći da je to samo komunistička propaganda kako bi izazvali Nemce protiv nas, pa nas tako priklještene, uveli u svoje redove. Ipak, često puta Nemci čuju kako svi četnici pevaju »Od Topole pa do Ravne Gore« ili »Od Manjače pa do Ravne Gore«, »sve su straže generala Draže« itd., dakle jasno primećuju, ali moraju da trpe. Njihova nemoć oseća se. HRVATI Ovi se redovno predaju komunistima, gde god ovi na njih udare. Hrvatski oficiri nalaze spas u komunizmu. Zbog sporazuma sa Hrvatima, koji su ovi [četnički — prim.] odredi sklopili pre našeg dolaska, borbe sa Hrvatima ne vode se. Naprotiv, za većinu starešina i boraca može se reći, da su taj sporazum shvatili kao definitivan svršetak rata, pa i otuda javašluk i slaba disciplina. Sada, dok se ne raščisti sa komunistima, ovakvo stanje mora da ostane.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_27.htm Izveštaj majora Slavoljuba Vranješevića od 3. februara 1943. majoru Zahariju Ostojiću o vojno-političkoj situaciji u četničkim odredima zapadne Bosne i saradnji sa nemačkim i ustaško-domobranskim jedinicama]</ref>}} Vojvoda [[Vukašin Marčetić]], komandant puka »Manjača«, bio je takođe jedan od potpisnikâ sporazuma sa vlastima satelitske NDH. Tokom operacije »Weiss«, vojvoda Marčetić se povezuje i sa njemačkim okupatorom, konkretno sa [[117. lovačka divizija (Nemačka)|117. divizijom]]: {{izdvojeni citat|Posebno: [...] [[369. legionarska divizija|369. pješ. div.]] će prvo dovršiti borbe na [[Grmeč]]u. Uspostavljena veza sa četničkom grupom Marčetića, koja će preuzeti osiguranje vlastitog istočnog boka.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&rec=315&roll=2263 NARA, T315, Roll 2263, frame no. 000670.] <br /> ({{jez-njem|"369. J.D. führt vorerst Kampfhandlungen in der Grmec durch. Verbindung mit Cetnikgruppe Marcetic aufgenommem, die Schutz der eigenen Ostflanke übernehmen will."}})</ref>|Ratni dnevnik 117. divizije, unos za 5. februar 1943.}} O (nevoljnom) sadjejstvu 117. divizije sa četničkim odredima u [[Bitka za Konjic 1943.|bici za Konjic]], u februaru 1943. godine, nakon rata će posvjedočiti i general [[Alexander Löhr]]: {{izdvojeni citat|117. lovačka divizija, koja je prodirala od Ivan-sedla ka severozapadu, vodila je od početka teške borbe, pa je na kraju odbijena i odbačena. Jedan njen deo morao je da se spasava u Konjicu, koji je bio utvrđen i posednut od Italijana i četnika. Ovo mesto su partizani okružili i tako je došlo do toga da su se ovde, pod pritiskom događaja, borili na istom frontu Nemci i četnici – doduše odvojeni jedni od drugih italijanskim jedinicama. Konjic je doduše bio oslobođen iz okruženja sa trupama iz [[Sarajevo|Sarajeva]], ali je partizanima uspelo da se probiju preko Neretve i povuku svi bez izuzetka u severnu [[Crna Gora|Crnu Goru]].<ref>{{cite web|url=http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html | title = Записи Александра Лера, часопис СРПСКО НАСЛЕЂЕ, број 7/1998 | publisher = Srpsko-nasledje.co.rs |date=3. 1. 1943. | accessdate=4. 1. 2023. | archive-url = https://web.archive.org/web/20130216202528/http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html# | archive-date=16. 2. 2013 |url-status=dead | df = }}</ref>|General [[Alexander Löhr]], komandant Jugoistoka}} Tokom [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]], četnici su bili obilno snabdijevani streljivom i hranom iz italijanskih i njemačkih magacina. Kapetan [[Vojislav Lukačević]], koji se zajedno sa svojim četnicima tukao uz borbenu grupu »Anacker«, [[5. mart]]a iz [[Konjic]]a je javio majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] da mu »11« (tj. Nijemci) daju municiju, kao i da je vojvoda [[Dobroslav Jevđević]], sa svoje strane, zadužen za obezbjeđivanje logistike: {{izdvojeni citat|Vidim da je glavna tvoja briga kako ćemo sa 11. Verujem da si o njima dobio preterane izveštaje. Svaka njihova kolona koja nastupa ima najviše jednu trećinu Nemaca a ostalo su domobrani i po nešto ustaša. Oni sami ne mogu ništa da urade, toga su svesni. Ja mislim da je nama najpreči za sada cilj uništenje komunista i to što brže. Ne sme nas zateći iskrcavanje u borbi sa komunistima, a isto tako ne smemo početi borbu sa 11 dok komunisti nisu likvidirani a oni nisu likvidirani i pored uspeha koje smo postigli. Čvrsto sam ubeđen da nas 11 neće napasti sve dok se vode borbe sa komunistima te je strahovanje u tom pravcu preterano... Najvažnije i najbolje snabdevanje preko [[Sarajevo|Sarajeva]] koje neka Jevđo forsira. Dobio sam sinoć preko 11, 30.000 metaka obećali još čim im stigne neki transport koji očekuju u Sarajevo.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_71.htm IZVEŠTAJ KOMANDANTA KONJIČKE GRUPE OD 5. MARTA 1943. KOMANDANTU ISTAKNUTOG DELA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA O BORBENOM RASPOREDU ČETNIKA I NEMACA NA SEKTORU KONJIC—JABLANICA]</ref>}} O isporuci municije jedinicama JVuO (najvjerovatnije o onoj koja je data kapetanu Lukačeviću), Komanda Jugoistoka je 7. marta javila vojnom vrhu u [[Berlin]]u: {{izdvojeni citat|– 7. mart 1943: Municija za četnike. Vrhovna komanda je obaviještena telegramom o isporuci 30.000 metaka četničkim jedinicama.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=453 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000448.] <br /> ({{jez-njem|"Munition für die Cetniks: </br> An OKW/WFSt. ergeht eine Meldung betraf. der Übergabe von 30.000 Schuß Inft. Munition an Cetnikverbände."}})</ref>|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja Komande Jugostoka za mart 1943. godine (31.3.43.)}} [[File:Chetniks and German Officers meet in Bosnia, 1943.jpg|thumb|Sastanak njemačkih oficira sa četnicima u [[Bosna (regija)|Bosni]], [[1943]]. godina]] 9. [[Mart|ožujka]] 1943. godine, [[Fašizam|fašistički]] [[Poglavnik|duce]] [[Benito Mussolini]] šalje pismo [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]],<ref>''Tajna pisma Hitler – Mussolini (1940—1943)'', edicija Dokumenti i svjedočanstva (priredio i preveo: Dr Bogdan Krizman), Novinarsko izdavačko poduzeće (NIP), Zagreb, 1953, str. 78.</ref> vođi [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]], u kom navodi da je upoznat sa suradnjom njemačkih okupacionih trupa s četnicima: {{izdvojeni citat|Više tisuća četnika naoružali su, na lokalnoj bazi, komandanti talijanskih jedinica, da vode gerilu, za koju imaju, kao svi stanovnici Balkana, naročite sklonosti. Do danas su ti četnici suzbijali partizane vrlo odlučno. Upravo sam primio izvještaj. U njemu mi javljaju, da su njemačke snage, koje su uspostavile dodir sa četnicima u dolini gornje Neretve, pristale da surađuju s njima i da su naoružale četnike metcima i ručnim bombama.|[[Benito Mussolini]] u pismu [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]] (9. III 1943)}} O pristizanju Mussolinijeva pisma istog je dana javila i Vrhovna komanda njemačkih oružanih snaga: {{izdvojeni citat|''9. mart'' </br> Duče poslao pismo Hitleru, u kome zastupa mišljenje da su četnici i partizani neprijatelji Osovine. O tome je razgovarao i sa nemačkim ministrom spoljnih poslova. Priznaje da su Italijani do sada naoružali nekoliko hiljada četnika za gerilski rat protiv komunista i oni su se do sada energično borili protiv partizana. Ali, sada je Duče izdao energičnu naredbu, da se četnicima više ne daje oružje i da njih, nakon što se partizani poraze, treba razoružati. Na osnovu poslednjih vesti, na prostoru gornje Neretve Nemci su takođe stupili u kontakt sa četnicima i ostavili im patrone i ručne granate.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2024-07-08 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 9. marta 1943.}} Pošto је za katastrofalni poraz četnika u bici na Neretvi optužio Jevđevića, [[Petar Baćović|Baćovića]] i [[Bajo Stanišić|Baja Stanišića]] a istakao za primjer Vojislava Lukačevića, major Ostojić im је 10. marta naredio da se kod Italijana zauzmu za dozvolu o prebacivanju četnika na zapadnu obalu Neretve. Odgovarajući na optužbe, Jevđević i Ваćоvić istoga dana izvještavaju Mihailovića da је za proboj operativne grupe NOVJ kriv upravo Lukačević, te da Ostojić, komandujući iz [[Kalinovik]]a, nema pravu predstavu о toku događaja. Jevđević navodi: „Kada sam zvao delove Vrhovne komande da komanduju nа licu mesta, odgovorili su neljubazno da neće da radе sa okupatorom, tražeći u isto doba hranu, municiju, topove i vojsku od okupatora.“ Као argument da četnici moraju bespogovorno slušati naređenja okupatorskih oficirâ, vojvoda Jevđević navodi podatak da Nijemci i Italijani hrane i snabdijevaju municijom cjelokupnu masu četnikâ od 13.200 ljudi. Riječ je o 2000 četnika pod komandom Вајa Stanišića, 4.000 iz Lukačevićeve konjičke gruре, 6.000 pod komandom majora Petra Baćovića (hercegovački četnici) i 1.200 četnika kojima komanduje major Andrija Vesković. Jevđević Mihailoviću piše i da su okupatori dali toliko hrane da је on, na osnovu lažnog brojnog stanja, uspio da uštedi 110.000 obroka, kao i da su mu za posljednjih nekoliko dana isporučili 1.100.000 metaka.<ref>AVII, reg. br. 3/1, kut. 293, dep. 2248.</ref><ref>Branko Latas, Saradnja četnika i Nemaca u borbama protiv Glavne operativne grupe divizija NOVJ u dolini Neretve (februar — mart 1943), Prilozi Instituta za istoriju (br. 17), Sarajevo, 1980, str. 214.</ref> General [[Rudolf Lüters]], zapovjednik njemačkih trupa u NDH, piše u procjeni situacije od 16. marta 1943. da je „neprijateljski otpor protiv nemačkih divizija koje su napadale uglavnom slomljen“, te da je „operacija „[[Operacija Weiss|Vajs II]]“ u suštini završena“. O četničkim snagama u njemačkoj zoni operacija, general Lüters navodi: {{izdvojeni citat|Četničko pitanje nije se dalje zaoštrilo. U području [[114. lovačka divizija (Njemačka)|714. divizije]] nisu zabeležena nikakva prekoračenja u tuđu nadležnost. Četničko rukovodstvo se potčinilo naređenjima nemačkog Vermahta i potvrdilo svoju lojalnost. Četnici koji se nalaze na području [[118. lovačka divizija (Njemačka)|718. pešadijske divizije]], naročito u rejonu [[Zenica|Zenice]] i [[Han-Pijesak|Han-Pijeska]], neprijateljski se suprotstavljaju hrvatskoj državi i nemačkom Vermahtu i pokušavaju da izazovu nemire putem sabotaža i razoružavanja hrvatskih odreda. Divizije koje su učestvovale u operaciji „Vajs II“ jedinstveno se povoljno izražavaju o držanju četničkih jedinica. Dragocenim izviđačkim podacima i napadima za rasterećenje pomagali su našim jedinicama, mada ni u jednom slučaju nije sa nemačke strane tražena podrška.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_3_38.htm Procena vojno-političke situacije komandanta nemačkih trupa u NDH od 16. marta 1943. za period od 1. do 15. marta 1943. godine]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=372&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frames no. 000366—000367.] <br /> ({{jez-njem|"Die Cetnikfrage hat sich nicht weiter zugespitzt. Im Bereich der 714.J.D. sind keine Übergriffe zu verzeichen. Die Cetnikführung hat sich den Befehlen der deutschen Wehrmacht untergeordnet und ihre Loyalität versichert. Die im Bereich der 718.J.D. befindlichen Cetniks, besonders im Raum ZENICA und HAN PIJESAK stehen kroat. Staat und deutscher Wehrmacht feindlich gegenüber und versuchen durch Sabotageakte und Entwaffnung kroat. Abteilungen Unruhe zu stiften. Die im "Weiss II"–Einsatz befindlichen Divisionen äussern sich übereinstimmend günstig über das Verhalten der Cetnikverbände. Durch wortwolle Kundschafterdienste und Entlastungsangriffe haben sie der Truppe geholfen, obwohl in keinem Falle deutscherseits Unterstützung orboten worden war."}})</ref>}} U iscrpnom izvještaju<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 1015—1018.</ref> koji je [[5. maj]]a 1943. godine podnio [[SAD|američki]] [[Ured za strateške usluge]] (preteča današnje [[Centralna obaveštajna agencija|Centralne obavještajne agencije]]), sumiraju se rezultati netom završene operacije »Weiss«: {{izdvojeni citat|Krajem januara 1943. godine zajedničke nemačke, hrvatske, italijanske i četničke snage povele su veliku ofanzivu protiv jugoslovenske oslobodilačke armije. Neprijatelj je potpomognut od Drenovićevih četnika uspeo da potisne jugoslovenske patriote u Hercegovini i jugoistočnoj Bosni. Glavni udar u sadašnjoj neprijateljskoj ofanzivi vrše kombinovane četničke snage u Hercegovini (V.[ojislav] Lukačević, član Mihailovićevog glavnog štaba), u Crnoj Gori (Bajo Stanišić) i u Sandžaku (Pavle Đurišić, član Mihailovićevog glavnog štaba). Ishod ove borbe je još neizvestan. Partizani govore da su oni odneli pobedu, dok četnici insistiraju na tome da su gotovo potpuno očistili ove jugoslovenske krajeve od antifašističkih snaga. Tačno je, međutim, da su jugoslovenski antifašistički gerilci pretrpeli teške teritorijalne gubitke, ali daleko je od toga da su njihove snage uništene ili razbijene. Na drugoj strani, mnogo slavljeni četnici generala Mihailovića danas su angažovani u jednoj od najžešćih ofanziva za uništenje jugoslovenskih demokratskih snaga.}} === Četnički teror u Srbiji (1943) === {{main|Srbija u Drugom svetskom ratu|Zločini četnika u Drugom svjetskom ratu}} Mihailovićeva taktika u Srbiji se početkom 1943. sastojala u tome da organizuje i štedi svoje snage za "planirani narodni ustanak". Nemci navode da je izbjegavao svaki konflikt sa okupacionim trupama.<ref>NAW, T-78, Roll 332, 6289915, 919: Procjena situacije komande Jugoistoka za feburar 1943 (2. mart 1943.).</ref> Izveštaji Nedićeve vlade konstatuju da je četnička akcija gotovo svuda upravljena na obračunavanje sa komunistima, koje se sprovodi beskompromisno, do istrebljenja. Inače, četnici na sastancima sa narodom naređuju lojalno držanje prema domaćim vlastima i okupatorskoj vojnoj sili kao i "odricanje svake pomoći partizansko-komunističkim bandama".<ref>Kopija originala (pisana na mašini, ćirilicom) u Arhivu V.I.I., reg. br. 59/1—1, k. 22.</ref><ref>Kopija originala (pisana na mašini, ćirilicom) u Arhivu V.I.I., reg. br. 54/5—1, k. 22.</ref> 12. februara 1943. godine, kapetan [[Miloš B. Marković]], komandant Ariljske brigade iz sastava Požeškog korpusa JVuO, prenosi Mihailoviću ideju poručnika [[Zvonimir Vučković|Zvonka Vučkovića]] da iskoristi vezu sa njemačkim oficirom u cilju »gonjenja komunista«: {{izdvojeni citat|U srezu Kačerskom nalaze se dve komunističke grupe, prva jačine 60 a druga oko 150 ljudi. Ove se grupe prebacuju i u Oplenački srez. Za likvidaciju ovih grupa potrebno mu je oko 300 ljudi, no kada bi ih skupio izazvao bi potere od strane okupatora. Ima jednu drugu mogućnost a to je da uputi Nemce da gone ove grupe. Posredno, no obazrivo ima vezu sa jednim od nemačkih komandanata, koji je izjavio gotovost za usluge svake vrste a naročito u gonjenju komunista.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_33.htm Izveštaj komandanta Ariljske brigade od 12. februara 1943. Draži Mihailoviću o borbama protiv pripadnika NOP-a u zimu 1942. godine i dostignutoj organizaciji u brigadi]</ref>}} Poručnik [[Predrag Raković]], u svojstvu komandanta 2. ravnogorskog korpusa JVuO, informiše 3. marta 1943. generala Mihailovića o tajnom sastanku sa nemačkim potporučnikom Krigerom: {{izdvojeni citat|Okupator, kako Nemci tako i Bugari svu svoju akciju uputili su na komuniste, na njihovo gonjenje i istrebljenje. U smislu depeše koju sam podneo G. Ministru, sastao sam se 2 marta t.g. na Savincu u jednoj šumi sa Nemačkim komandantom potporučnikom Krigerom iz Gor. Milanovca. Sastanak je izveden potpuno tajno. Na sastanak je od strane Nemaca došao potporučnik Kriger i njegov tumač. A sa naše strane bio sam ja i moj Načelnik štaba p.por. Lazarević. Tema razgovora bila je isključivo uništenje komunističkih bandi, na teritoriji koju obezbeđuje Nemačka jedinica iz Gor. Milanovca. Uglavnom dolazi u obzir komunistički vođa [[Milorad Labudović|Labud]] koji ima oko 150 komunista pod svojom komandom u okolini Rudnika, u srezovima: Kačerskom i Orašačkom. Utvrdili smo plan za ovaj rad. O izvođenju ove akcije detaljno sam se dogovorio sa Zvonkom noću između 2/3 - III t.g., u čemu smo postigli potpunu saglasnost.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 127, reg. br. 7/3 (S-X-12/4).</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_67.htm Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 3. marta 1943. Draži Mihailoviću o borbi protiv pripadnika NOP-a i pregovora sa predstavnicima nemačkih okupacionih trupa]</ref>}} I u depeši od 23. marta, Raković piše da se ponovo sastao sa nemačkim komandantom iz G. Milanovca, te je dogovoreno da se za ubijene Nemce neće više paliti kuće redom, već "samo po našem spisku", partizanske, i samo će se partizani ubijati: {{izdvojeni citat|Hapšenje naših ljudi više neće biti na reonu nemačke komande G. Milanovac. Ako pogine okupatorski vojnik na ovome terenu neće se paliti redom kuće, već samo po našem spisku i to partizanske i samo će se partizani ubijati. [...] Dobio sam 5000 metaka za čišćenje moga reona od komunista.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova četničkog pokreta Draže Mihailovića: 1. januar — 8. septembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 113, str. 550.</ref>}} [[Datoteka:Četnici batinaju narod.jpg|thumb|Četnici batinaju seljaka u Srbiji.]] Koliki je bio teror koji su četnici sprovodili nad pristalicama [[NOP|pokreta otpora]] u području doline Zapadne Morave, Dragačeva i Takova, svedoči konstatacija u biltenu kvislinškog Ministarstva unutrašnjih poslova: {{izdvojeni citat|Ilegalni odredi poručnika Vlaste Antonijevića, Dače Simovića, Milutina Jankovića, poručnika Vasića i kapetana Rakovića nemilosrdno ubijaju sve one koji su makar i jedan dan bili i sarađivali sa partizanima. Neki od ovih odreda vode tako bezumnu akciju da se njihova delatnost može ravnati sa radom običnih odmetnika.<ref>http://www.e-novine.com/srbija/srbija-tema/102680-aak-Gornji-Milanovac-Luani.html</ref>|Izveštaj kvislinškog Ministarstva unutrašnjih poslova (april 1943)}} Četnici su, poput okupatora, prema partizanima, njihovim simpatizerima i porodicama, primenjivali najsvirepije mere: {{izdvojeni citat|1) Protiv zaludele, potpuno obezglavljene i pomahnitale komunističke bande u šumi, sve određene starešine i svo nacionalno naoružano ljudstvo ima povesti beskompromisnu borbu za njihovo potpuno uništenje. Izuzetka u ovome pogledu ne može biti. 4) Ko se uhvati da nosi hranu ili druge potrebe komunistima, a to se tačno utvrdi, komandant brigade sa čije bi teritorije bio takav krivac, odmah će ga streljati i porodicu potpuno uništiti. Kuću spaliti, a stoku zapleniti za izdržavanje gorskih jedinica. 5) Ko se uhvati, a to se od strane komandanta brigade utvrdi, da je krio komuniste, primio u svoju kuću ili im slao makakva obaveštenja, biće najstrožije kažnjen. 6) Ko se uhvati i bude dokazano, da je neko lice videlo komuniste, a nije na najbrži način izvestilo najbližu četničku komandu, biće takođe kažnjeno, u čemu se komandantima brigada ostavlja puna inicijativa. 7) '''Ako u nekom selu bude ubijen makoji četnik, komandant brigade dotične teritorije odmah će streljati deset simpatizera'''.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%92%D0%B5%D1%9A%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D1%80%D0%B4%D0%BD%D0%BE_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%B8_%D1%9A%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%85_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B0_4.9.1943. Naređenje komandanta Komskog korpusa za nemilosrdno uništavanje pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta i njihovih porodica 4.9.1943.]</ref>|Naređenje komandanta Komskog korpusa za nemilosrdno uništavanje pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta i njihovih porodica (4.9.1943).}} Zbog svega navedenog, mnogi ljudi koji su prišli četnicima na početku ustanka protiv sila Osovine, bili su razočarani preusmerenjem dejstava u borbu protiv partizana. Tako je britanski oficir za vezu Hadson zabeležio: "Nekoliko četničkih jedinica tražilo je da bude oslobođeno zadatka borbe protiv partizana".<ref name="Deakin2"/> === Zabrana sabotaža u Srbiji i učvršćivanje veze s Nijemcima na području NDH (1943) === {{main|Sabotaže u Srbiji u Drugom svjetskom ratu|Neil Selby}} [[Datoteka:Plakat o streljanju DM pristalica iz 1942.jpg|mini|Plakat o streljanju „50 DM pristalica“ zbog rušenja mosta na pruzi Požarevac - Petrovac na Mlavi iz decembra [[1942]].]] U Srbiji, iako su neke četničke pristalice vršile sabotaže, trpeći nemačke odmazde zbog toga, četničko vođstvo je posebno branilo ozbiljnije sabotaža na bitnim saobraćajnicama, pa su čak sprečavali britanske komandose na terenu da ih vrše: {{izdvojeni citat|[[Neil Selby|Major Selby]] imao zadatak da organizuje sabotaže i dotur materijala za iste; „Prema Selbyevim navodima, '''do sabotaža nije došlo zato što ih D.M., odn. njegovi komandanti na terenu na terenu još nisu odobrili'''.“<ref>NAW, T-313, Roll 482, 000544: Izvještaj obavještajnog odjeljenja Vojnog komandanta Jugoistoka o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca u noći 18./19. augusta 1943 (26. august 1943.).</ref>|Izvještaj nemačkog obavještajnog odjeljenja o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca (26. august 1943).}} U izvještaju potpukovnika Klamrotha iz Generalštaba njemačkih oružanih snaga, nakon inspekcijskog putovanja po Balkanu u avgustu 1943. godine,<ref>[https://znaci.org/00001/40_62.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNIČKO-NJEMAČKI SPORAZUMI O KOLABORACIJI U SRBIJI]</ref> konstatuje se da je general Mihailović najstrožije zabranio izvođenje sabotažâ protiv okupacione sile prije eventualnog savezničkog iskrcavanja. Pored toga, pominje se i to da su njemačke obavještajne strukture detaljno upoznate sa kretanjem četničkog komandanta i Vrhovne komande JVuO po Srbiji: {{izdvojeni citat|Pokret Draže Mihailovića: U Srbiji tinja latentni ustanak. Draža Mihailović je liderska priroda i veoma je aktivan. Svaki preuranjeni napad protiv okupacionih snaga u startu je strogo zabranjen. Trenutno se jedino vodi borba protiv komunista. Mora se očekivati jedinstveni napad na okupacione snage, uključujući sabotaže i prepade. Pretpostavlja se da je angloameričko iskrcavanje na Jadranu trenutak za to. Stav Draže Mihailovića prema Angloamerikancima opisan je na sledeći način: „Kao pomagači ste dobrodošli, ali ja ću sâm obnoviti Jugoslaviju!“ Nadzor nad Dražom Mihailovićem je dobar. Nemačke službe vrlo brzo saznaju za njegova boravišta koja neprestano menja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=638&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289888.] </br> ({{jez-njem|"b) Draga [sic!] Mihailowitsch Bewegung: </br> In Serbien schwelt der latente Aufstand. Draga Mihailowitsch ist eine Führernatur und sehr aktiv. Jedes vorzeitige Losschlagen gegen die Besatzungstruppen ist zunächst streng verboten. Zur Zeit nur Kampf gegen Kommunisten. </br> Mit dem einheitlichen Beginn von Sabotage, Überfallen usw. auf Besatzungstruppen muss gerechnet werden. Als Zeitpunkt dafür wird die Landung der Anglo–Amerikaner in der Adria vermutet. Die Einstellung des Draga Mihailowitsch den Anglo–Amerikanern gegenüber wird geschildert: "Als Helfer willkommen, aber ich selbst baue Jugoslawien wieder auf!" Die Überwachung des Draga Mihailowitsch ist gut. Die deutschen Dienststellen kennen sehr bald seine ständig wechselnden Standorte."}})</ref>}} Ipak, kako bi i dalje stvarao privid otpora i zadržao status saveznika, povremeno je inicirao bezazlene diverzije, koje neće izazvati nemačku odmazdu: {{citiranje|Udružite se sa apotekarima. Uzmite od njih praškova za kijanje, suzavce i supervodonik. Na igrankama svrabeće praškove. Upućujte preteća pisma, uznemiravajte telefonom, stvarajte svuda strah i zabunu.<ref name="Kosta Nikolić 2004">Bojan Dimitrijević - Kosta Nikolić: Đeneral Mihailović - biografija, Beograd : Institut za savremenu istoriju, 2004, str 378-9.</ref>|[[Draža Mihailović]] naređuje „misteriozne” sabotaže po gradovima septembra 1943.}} 18. rujna 1943. godine, poručnik Lippert iz Obavještajnog odjela [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] sastavlja izvještaj o posjetu poručnika [[Milana Cvjetićanina]], komandanta Bosanskog korpusa „Gavrilo Princip” [[Dinarska četnička divizija|Dinarske četničke divizije]] JVuO, kojega je [[Kapitulacija Italije|kapitulacija Italije]] zatekla na liječenju u [[Split]]u. Tom prilikom, Cvjetićanin nedvosmisleno poentira: {{izdvojeni citat|Mi četnici znamo da se samo uz pomoć njemačkih trupa može postići efikasno uništenje bandita, jer smo mi četnici za to isuviše slabi.<ref>[https://znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.], str. 273.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=984&rec=313&roll=483 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000981.] <br /> ({{jez-njem|"Wir Cetniks wissen, dass nur durch die deutschen Truppen eine wirksame Vernichtung der Banditen erfolgen kann, da wir Cetniks hierzu zu schwach sind."}})</ref><ref>[https://pescanik.net/pismo-citateljima-blica-i-gledateljima-serije-ravna-gora/ Boris Dežulović: Pismo čitateljima Blica i gledateljima serije “Ravna gora”]</ref>}} [[Datoteka:Marsz wojsk niemieckich w Dalmacji (2-515).jpg|mini|Četnici Dinarske divizije u mimohodu pored motorizovane kolone njemačke 114. divizije (Dalmacija, septembar 1943).<ref>[https://bandenkampf.blogspot.com/2018/01/bk0306.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: </br> 0306 | Photo | 114. Jäger-Division]</ref>]] Nakon [[Kapitulacija Italije u Jugoslaviji|kapitulacije Italije]] [[8. septembar|8. septembra]] [[1943]]. sve četničke snage iz italijanske okupacione zone su, nakon [[Antiosovinska ofanziva JVuO 1943.|sporadičnih sukoba]], uspostavile punu saradnju sa novouspostavljenim nemačkim okupacionim vlastima.<ref>Vidi: [[s:Uputstvo komandanta nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu konjičke brigade|Uputstvo komandanta nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu konjičke brigade]], [[s:Izveštaj majora JVUO Vasilija Marovića od 17. februara 1944.|Izveštaj majora JVUO Vasilija Marovića od 17. februara 1944.]], [[s:Izveštaj kapetana JVUO Franca Kovača od 23. februara 1944.|Izveštaj kapetana JVUO Franca Kovača od 23. februara 1944.]], itd.</ref> Mihailović je 7. oktobra 1943. naređivao svojim četnicima borbu protiv partizana u Sandžaku "po svaku cenu" i nesukobljavanje sa Nemcima "po svaku cenu".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_9.htm Naređenje Draže Mihailovića od 7. oktobra 1943. komandantima kopusa u zapadnoj Srbiji za mobilizaciju ljudstva i borbu protiv NOVJ u Sandžaku]</ref> Poručnik [[Jovan Pupavac]] pojašnjava u pismu upućenom 10. februara 1944. komandantu Zapadne Bosne JVuO majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]] kako je tekao proces prilaženja četnikâ pod komandom vojvode Momčila Đujića njemačkoj okupacionoj sili: {{izdvojeni citat|Dinarsku oblast sam napustio iz sledećih razloga: 1) Posle propasti Italije u Dalmaciju su došli Nemci. Komandant Dinarske oblasti pop Đujić stupio je u saradnju sa njima, najpre preko [[Mane Rokvić|Mane Rokvića]] koji je došao sa njima iz [[Bosanski Petrovac|Bosanskog Petrovca]]. Kasnije je delegirao kod štaba 114. Nemačke divizije svoga načelnika štaba kapetana Mijovića Novaka. Ljudstvo je postalo Nemačka milicija, primajući od njih redovnu hranu, municiju i dopunu oružja. Nemci su vrlo rado primili saradnju četnika.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_73.htm Izveštaj komandanta 1. brigade Bosanskokrajiškog četničkog korpusa od 10. februara 1944. komandantu korpusa o saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji]</ref>}} U odgovoru koje je 4. oktobra 1943. poslalo Obavještajno odjeljenje 114. lovačke divizije, odbacuju se navodi iz telegrama poslatog od strane štaba 15. brdskog korpusa, u kojem se vojvoda [[Momčilo Đujić]] optužuje za prepade na njemačke trupe i u kojem se traži njegovo hapšenje. Nasuprot takvom zahtjevu, za komandanta [[Dinarska divizija JVuO|Dinarske divizije JVuO]] se tvrdi sljedeće: „Uvjerljiva obavještenja i dokumenti nedvojbeno ukazuju da se Đujićeva četnička grupa u dosadašnjoj borbi protiv komunizma pokazala kao pouzdana... Sabotažni akti i prepadi na njemačke trupe dosad se nijesu događali.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=792&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000788.] <br /> ({{jez-njem|"Nach hiesigen sicheren Nachrichten und einwandfreien Unterlagen ist die Cetnikgruppe des Vojvoden Djujic im Kampf gegen die kommunistische Aufstandsbewegung bisher als zuverlässig zu bezeichnen. </br> Sabotageakte und Überfälle gegen die Deutsche Wehrmacht sind bisher nicht erfolgt."}})</ref> U poređenju sa oružanim snagama NDH, obavještajni oficiri 114. divizije Wehrmachta daju i mnogo povoljniju ocjenu za učinkovitost četnika: „Hrvatske trupe i ustaše, već zbog svoje brojnosti, ne mogu predstavljati značajniju podršku; osim toga, njihova borbena vrijednost je poznata. Četnički odredi su se dosad svuda pokazali kao izuzetno aktivni i pouzdani.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=793&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000789.] <br /> ({{jez-njem|"Die kroatische Wehrmacht und Ustaschaverbände im Bereich sind schon rein zahlenmässig keine nennenswerte Unterstützung; darüber hinaus ist deren Kampfwert hinreichend bekannt. Die Cetnikverbände erweisen sich bisher überall als äusserst rege und zuverlässig."}})</ref> [[File:Četnički komandant u zapadnoj Bosni Uroš Drenović s nemačkim oficirima na terenu.jpg|thumb|Vojvoda [[Uroš Drenović]] (desno), četnički zapovjednik u [[Zapadna Bosna|zapadnoj Bosni]], zajedno sa njemačkim oficirima na terenu.]] U jesen 1943. godine, Vrhovna komanda Vermahta konstatuje prestanak bilo kakve aktivnosti DM protiv njih: {{izdvojeni citat|U jesen 1943. Titov pokret sve je više uzimao maha, a Mihailovićev pokret bio je potisnut na teritoriju Srbije. Komunisti nisu primali samo pomoć od sovjetske Rusije, nego sve više i od Engleza. Italijanska armija je kapitulirala. U ovakvoj novonastaloj situaciji četnički pokret bio je prisiljen da preispita svoj stav prema nemačkoj okupacionoj sili… Bilo kako, od tog vremena prestali su svi napadi Mihailovićevih ljudi protiv nemačke okupacione sile.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2024-07-08 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Četnici u Hercegovini su počeli sarađivati sa njemačkim nadležnim komandama odmah po ulasku njihovih trupa u bivšu italijansku okupacionu zonu: {{izdvojeni citat|Banda koja je napadala u području sjeverno od [[Bileća|Bileće]] i ojačana na oko 1200 ljudi ([[10. hercegovačka udarna brigada|X herceg. brigada]]), uz potporu 800 četnika je odbačena natrag na sjever.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1081&rec=313&roll=190 NARA, T311, Roll 195, frame no. 7450860.] <br /> ({{jez-njem|"Die im Raum N Bileca angreifende und auf etwa 1200 Mann verstärkte Bande (X.He.Brig.) mit Unterstützung von 800 Cetniks nach N zurückgeworfen."}})</ref>|Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 18. septembar 1943. godine}} {{izdvojeni citat|SS-divizija „Prinz Eugen“: Komunistička grupa (jačine 1.200 ljudi), koja je sa sjevera nastupala ka Bileći, odbačena je ka sjeveru akcijom 6. čete 2. SS brdskog puka ojačane sa 800 četnika.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=483&broj=293 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000290.] <br /> ({{jez-njem|"Von Norden gegen Bileca vordringende komm. Gruppe (1200) durch herangeführte 6./SS 2 und 800 Cetniks nach Norden zurückgeworfen."}})</ref>|Dnevni izvještaj 15. brdskog korpusa za 18. septembar 1943.}} {{izdvojeni citat|U oblasti [[Stolac|Stoca]], kao što je već napomenuto, Stolačka i [[Ljubinje|Ljubinjska]] četnička brigada su u saradnji sa našim trupama postigle uspjeh protiv glavnine Desete herceg. brigade.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=636&rec=314&roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000631.] <br /> ({{jez-njem|"b.) Cetniks: </br> Im Raum von STOLAC hat, wie bereits erwähnt, im Zusammengehen mit eigenen Truppen die Cetnikbrig. von STOLAC und LUBINJE gegen die Hauptkräfte der X-herzeg.Brig. Erfolge erzielt."}})</ref>|Komanda 21. brdskog korpusa, Obaveštajno odeljenje, izveštaj o stanju, 27. septembar 1943.}} U izvještaju [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS brdske divizije Prinz Eugen]] od 10. oktobra 1943. godine, poslatom štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], pohvaljuje se lojalno držanje koje su, do tog trenutka, formacije [[Hercegovina|hercegovačkih]] četnikâ pokazale spram njemačkih okupacionih jedinica: {{izdvojeni citat|Četnici: Za borbu protiv komunista u istočnoj Hercegovini mobilisane su jače snage u okruzima [[Trebinje]], [[Bileća]], [[Stolac]] i [[Nevesinje]]. Dosadašnja iskustva s hercegovačkim četnicima mogu se ocijeniti dobrim, a njihovo držanje prema vlastitim trupama lojalnim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1335&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001329.] <br /> ({{jez-njem|"Cetniks: Zur Bekämpfung der Kommunisten in der Ost–Herzegowina wurden in den Bezirken Trebinje, Bileca, Stolac u. Nevesinje stärkere Kräfte mobilisiert. Die bisherigen Erfahrungen mit den herzegowinischen Cetniks können als gut, das Verhalten gegenüber der eigenen Truppe kann als loyal bezeichnet werden."}})</ref>}} U odlomku iz mjesečnog izvješća SS divizije »Prinz Eugen«, inače njemačke elitne postrojbe na teritoriji okupirane Jugoslavije, sastavljenog 5. septembra 1943, blagonaklon stav četnika na divizijskom području (Hercegovina) opisan je na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Srbi [četnici — prim.] su se, djelimično, nastavili dokazivati ​​kao '''najpouzdaniji saveznici u borbi protiv crvenih bandi''', a time i protiv komunizma. U borbi protiv bandita uvijek su spremni sarađivati ​​s njemačkim Wehrmachtom, pa čak i podvrgnuti se njegovoj komandi.<ref>Klaus Schmider, ''Partisanenkrieg in Jugoslawien 1941-1944'', Verlag E.S. Mittler & Sohn GmbH, Hamburg/Berlin/Bonn, 2002, s. 307.</ref><ref>[https://www.znaci.org/NARA/T315.php?broj=1272&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001266.] <br /> ({{jez-njem|"Die Serben haben sich z.T. weiterhin als die zuverlässigsten Verbündeten im Kampf gegen die roten Banden und damit gegen den Kommunismus erwiesen. Im Kampf gegen die Banditen sind sie jederzeit bereit, mit der deutschen Wehrmacht zusammenzugehen und sich ihr sogar zu unterstellen."}})</ref>|Mjesečni izvještaj 7. SS divizije XV brdskom armijskom korpusu za avgust 1943. godine}} U četničkim izvorima se potvrda ovih navodâ nalazi u naređenju koje je kapetanu Dušanu Đakoviću 6. septembra 1943. uputio potpukovnik [[Slavko Bjelajac]] (pseudonim »Nikola Dekić«), komandant Ličko-kordunaške četničke oblasti. Informišući svog podređenog oficira o ogromnim partizanskim gubicima u [[Bitka na Sutjesci|bici na Sutjesci]], Bjelajac zapisuje: {{izdvojeni citat|Po podatcima koje imamo partizani su kod Sutjeske strašno tučeni. Tvrdi se da su imali 5.000 mrtvih te da su samo naši s mrtvih lješeva partizanskih skinuli oko 200 puškomitraljeza. Četnici u Hercegovini drže pored ostalih mjesta i [[Kalinovik]], [[Foča|Foču]], i [[Čajniče]]. Ustaše su u [[Goražde|Goraždu]]. Njemci se također nalaze u Hercegovini. Dozvolili su bez ikakovih uslova da se na reonu svakog sreza može nalaziti i kretati 400 četnika (jednoj četničkoj grupi dali su 300 pušaka). <br /> U opšte izuzev situacija Hercegovine, Crne Gore, i Istočne Bosne stoji vrlo dobro. <br /> Ove podatke iz Hercegovine javljam Vam radi orjentacije. A u koliko se tiče Njemaca tek da naše stanovništvo zna da ih se ne treba plašiti i da neće vršiti represalije nad mirnim stanovništvom. <br /> Njemci govore u Hercegovini protiv Italijana i kažu da su oni spriječili širenje Srbije do rijeke Bosne protiv volje Njemaca. Optužuju Italiju da je ona dovela Pavelića na vlast. (To sve može i nemora biti tačno). <br /> Naši su zarobili čuvenog [[Nurija Pozderac|Nuriju Pozderca]] i [[Simo Milošević|Simu Miloševića]] u Hercegovini i streljali ih.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 202, str. 946.</ref>}} Novembra 1943, Nijemci nabrajaju koje su se sve četničke vojvode u NDH upustile u saradnju s njima, kao npr: [[Mane Rokvić]] („izjašnjava se za Nemačku i u slučaju neprijateljskog iskrcavanja stoji sigurno na našoj strani“), [[Momčilo Đujić]] („Ljotićev pristalica“ čijim „prisluškivanjem je više puta dokazano da je slao lažne izveštaje D. M. kako bi se izvukao ispod njegovog uticaja“), [[Uroš Drenović]] („nepomirljiv protivnik komunista“; „više od godinu dana sarađuje otvoreno sa nemačkim Vermahtom“) i drugi.<ref name="ReferenceA"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=347&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] </br> ({{jez-njem|"Cetnikführer, mit denen zusammengearbeitet wurde: </br> Vojvode Rokvic. Energischer Führer der ohne Unterbrechung rückhaltlos mit der deutschen Truppe zusammenarbeitet. Bekennt sich zu Deutschland und steht im Falle einer feindlichen Landung sicher auf unsere Seite. </br> Vojvode Djujic, Ljotic–Anhänger. DM. sucht ihn durch ständigen Druck zu beeinflussen. Durch Überwachung ist bereits mehrfach nachgewiesen, dass Djujic falsche Meldungen an DM. abgesetzt hat, um sich seinem Einfluss zu entziehen. Djujic wird seitens der. Div. im bewusster Übertreibung als besonders aktiver Kämpfer gegen den Kommunismus in Verbindung mit der deutschen Wehrmacht herausgestellt. </br> Vojvode Drenovic. Gerade Persönlichkeit, unversöhnlicher Kommunistengegner (kommunistische Untaten an seiner Ehefrau, die den Tod herbeiführten), bezeichnet sich als Beschützer seiner pravoslavischen Volksgenossen. Arbeitet länger als 1 Jahr offen mit deutscher Wehrmacht zusammen. Von DM. angestrebte Beeinflussung bisher ohne Erfolg."}})</ref> U ovom strogo povjerljivom izvještaju, obavještajni oficiri XV brdskog armijskog korpusa dopisuju još i sljedeće: „Čitav niz drugih četničkih vođâ na području južno od [[Bihać]]a, neumoljivi su protivnici komunizma i dobri vojnici. Svi su se istakli u saradnji sa [našim] trupama, a kao svoj zadatak označavaju zaštitu pravoslavnog stanovništva od uništenja.“<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 44, str. 86.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=347&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] </br> ({{jez-njem|"Eine Reihe weiterer Cetnikführer im Raum südl. Bihac unerbittliche Kommunistengegner und gute Soldaten haben sich in der Zusammenarbeit mit der Truppe bewährt, und sehen es als ihr Ziel an, den pravoslavischen Volksteil vor der Ausrottung zu bewahren."}})</ref> U izvještaju [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] od 5. novembra 1943. godine zaključuje se da bi osiguranje dugih linija snabdijevanja bez četnika bilo „nezamislivo“.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=343&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000339.] <br /> ({{jez-njem|"Die Sicherung der langen Nachschubwege der Division ist ohne Unterstützung det zugeteilten Cetnik–Stützpunkte, wenn nicht ausreichend deutsche Kräfte oder kampffähige kroatische Truppen zur Verfügung gestellt werden, undenkbar."}})</ref> 19. novembra 1943. potpisani su i na snagu stupaju prvi [[Ugovori o saradnji četnika i Vermahta|ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta]], koji četnicima nameću obavezu "da prekinu sve veze sa silama koje se nalaze u ratu sa Nemačkom i da izruče štabove za vezu tih sila koji se nalaze kod njih".<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm</ref> 30. novembra 1943. godine [[Dragoljub Draža Mihailović|general Mihailović]] naređuje [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubi Patku]], komandantu Timočkog korpusa, da protera britanskog majora Erika Grinvuda koji hoće da vrši akcije protiv Nemaca bez njegovog dopuštenja: {{izdvojeni citat|Kod vas je tamo engleski major Grinvud sa telegrafistom. To je posledica prosjačenja materijala. Nije došao da vas pomogne u materijalu već da uništi naša sela za neku sitnu sabotažu. '''Naređujem da Grinvuda sa celom pratnjom najurite kao kučku''' po mom naređenju jer je pošao na teren bez mog odobrenja. Ponavljam najurite ga kao kučku i izvestite.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm</ref>|Depeša generala Mihailovića Ljubi Patku od 30. novembra 1943.}} Saveznički komandant Sredozemlja uskoro i sam uviđa da se Mihailović bavi sporednim aktivnostima, uz izbegavanje da preduzme nešto na komunikacijama vitalnim za [[Saveznici|Saveznike]] i za Nemce. Stoga je [[9. decembar|9. decembra]] [[1943]]. poslao [[Dragoljub Mihailović|Mihailoviću]] telegram kojim zahteva izvršenje specifikovanih napada na komunikacije, a koji počinje rečima: {{izdvojeni citat|Sloboda kojom se Nemci služe železničkim prugama od Grčke do Beograda za prevoz i izdržavanje trupa nepodnošljiva je.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_250.htm, Obaveštenje brigadira Armstronga od 9. decembra 1943. Draži Mihailoviću o zahtevu Komande britanskih trupa na Srednjem istoku da četnici izvrše dve sabotaže protiv Nemaca]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd - prilog II</ref>}} === Potpisivanje ugovora o saradnji četnika i Vermahta u Srbiji (1943-1944) === {{Poseban članak|Ugovori o saradnji četnika i Vermahta}} [[Datoteka:Zone odgovornosti četnika, prema sporazumu sa Nemcima.png|thumb|Zone odgovornosti četničkih komandanata u okupiranoj Srbiji, prema sporazumu sa Nemcima 1943. [[Jevrem Simić]] i [[Nikola Kalabić]] (roze), [[Vojislav Lukačević]] (plavo), [[Ljuba Jovanović Patak]] (zeleno) i [[Mihailo Čačić]] (sivo).]] [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za Jugoistok, inicirao je pregovore koji će rezultirati potpisivanjem [[Ugovori o saradnji između JVuO i komande Jugoistoka|ugovora o zajedničkoj borbi]]. Mihailović je polovinom novembra 1943. svojim komandantima naredio da sarađuju sa Nemcima; on sam nije mogao javno da stupi u saradnju "zbog raspoloženja naroda".<ref>https://www.znaci.org/images/ktb_okw_III_6_1304.jpg KTB OKW (Kriegstagebuch des Oberkommando der Wehrmacht) - Ratni dnevnik vrhovne komande Vermahta, šesta knjiga</ref> Ugovore su to potpisivali ovlašćeni Mihailovićevi komandanti i ljudi iz vojnog rukovodstva. Prvi ugovor o saradnji potpisan je 19. 11. 1943. između [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]], komandanta Mileševskog korpusa JVuO i nemačkog komandanta Jugoistoka koga je predstavljao fon Frede, glasio je: {{Wikisource|Sporazum inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića i vojnoupravnog zapovednika Jugoistoka od 23.1.1944.}} {{izdvojeni citat| 2) Primirje treba da bude pretpostavka za zajedničku borbu protiv komunista. 4) Obaveza Lukačevića da nijedan pripadnik njemu potčinjenih jedinica neće delovati na strani sila koje su u ratu sa Nemačkom. 5) Prepuštanje područja borbenih dejstava četničkim odredima radi samostalnog vođenja borbe, koju vodi i nemački Vermaht. 6) Uključivanje četničkih odreda prilikom većih zajedničkih operacija pod nemačko zapovedništvo. U tom periodu nemačko vodstvo izdaje borbene naloge četničkim odredima. 8) Razmena štabova za vezu. 9) Isporuke nemačke municije radi sprovođenja zajedničkih borbenih zadataka u skladu sa vojnim potrebama. 10) Sporazum se mora držati u tajnosti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_260.htm SPORAZUM IZMEĐU KOMANDANTA JUGOISTOKA I MAJORA VOJISLAVA LUKAČEVIĆA OD 19. NOVEMBRA 1943. O SARADNJI ČETNIKA SA NEMAČKIM TRUPAMA U BORBAMA PROTIV NARODNOOSLOBODILACKE VOJSKE JUGOSLAVIJE]</ref>|Sporazum Nemaca i majora [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] (19. 11. 43.)}} 27. novembra je potpisan ugovor sa [[Nikola Kalabić|Nikolom Kalabićem]].<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_262.htm Sporazum od 27. novembra 1943. između pukovnika Jevrema Simića i kapetana Nikole Kalabića sa nemačkim predstavnikom o saradnji u borbama protiv NOVJ]</ref> U narednim nedeljama ugovori su potpisani i sa drugim komandantima korpusa od operativne važnosti. Iako Mihailović lično nije potpisao ni jedan ugovor, ovim ugovorima je bio pokriven veći deo nemačke okupacione zone u Srbiji. {{izdvojeni citat|Ovaj ugovor, kao i buduće mjere, trebalo bi da se baziraju na međusobnom povjerenju i volji da se komunizam uništi, zemlja umiri a Srbiji omogući stabilna budućnost u okvirima Evrope oslobođene od komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=974&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frames no. 000969—000970: Sporazum između Krajskomandanture Zaječar i potpukovnika Ljube Jovanovića Patka o nenapadanju i saradnji u borbi protiv NOVJ (23./25. decembar 1943.)] </br> ({{jez-njem|"Diese Vereinbarung sowie die zukünftigen Massnahmen sollen getragen sein vom gegenseitigen Vertrauen und dem Willen, den Kommunismus zu vernichten, das Land zu befrieden und Serbien einer geordneten Zukunft im Rahmen eines vom Kommunismus befreiten Europas entgegenzuführen."}})</ref>|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Ljuba Jovanović Patak|Ljube Jovanovića Patka]] o borbi protiv partizana u Srbiji (decembar [[1943]]).}} 30. novembra 1943. godine i poručnik Milorad Vasić moli generala Mihailovića da mu odobri vezu sa Nijemcima, u cilju opskrbe streljivom, garantujući mu potpunu diskreciju u radu: {{izdvojeni citat|Molim da mi dozvolite da ovu priliku iskoristim i dobijem municiju i ostalo, što mi je neophodno potrebno, a da pritom čast organizacije i Vaš autoritet u narodu ne bude ničim povređen.<ref>AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 11690—11691.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943-1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 344.</ref>}} Ugovori su bili u znatnoj meri tipizirani, nalik na sporazum između vojnog zapovednika Jugoistoka i inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića: {{izdvojeni citat|Cilj sporazuma je zajednička borba protiv komunističkih partizana, pa će stoga sve jedinice DM-četnika, potčinjene pukovniku Jevremu Simiću, biti uključene u borbu nemačke i bugarske vojske, kao i srpskih vladinih trupa, protiv komunista. U vezi s tim predviđa se uspostavljanje zajedničke obaveštajne službe kao i uzajamna podrška.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%83%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D0%BE%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%88%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B0_%D0%A1%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%B8_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D0%BD%D0%BE%D1%83%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_23.1.1944 Sporazum inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića i vojnoupravnog zapovednika Jugoistoka od 23.1.1944.]</ref>|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Jevrem Simić|Jevrema Simića]] (januara [[1944]]).}} Komandant Jugoistoka i [[Armijska grupa F|Armijske grupe F]] [[Maksimilijan fon Vajhs|fon Vajhs]] izdao je [[21. novembra]] [[1943]]. uputstvo o saradnji sa četnicima koje, između ostalog, predviđa izručenje Saveznika ("da prekinu sve veze sa silama koje se nalaze u ratu sa Nemačkom i da izruče štabove za vezu tih sila koji se nalaze kod njih"). Fon Vajhs upozorava da se "lojalna orijentacija pojedinih četničkih odreda ne sme uopštiti", jer neki još uvek izvode prepade i sabotaže, ali "propagandu protiv četničkog pokreta treba obustaviti", do daljnjeg.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm Objašnjenje komandanta Jugoistoka od 21. novembra 1943. o cilju i načinu sklapanja sporazuma sa četničkim komandantima]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/291.htm Karl Hnilicka: DAS ENDE AUF DEM BALKAN 1944/45], Musterschmidt-Verlag Göttingen, strana 268</ref> Sporazum između Vermahta i četničkog komandanta [[Mihajlo Čačić|Mihajla Čačića]], komandanta četničke Ravaničke brigade, uključuje i hvatanje [[rudar]]a koji su pobegli u šumu, i njihovo vraćanje u [[rudnik]]e uglja.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_264.htm Sporazum komandanta Jugoistoka sa komandantom Ravaničke brigade od 14. decembra 1943. o saradnji četnika sa nemačkim trupama u borbama protiv NOVJ]</ref> Sporazum Vermahta i [[Jevrem Simić|Jevrema Simića]], inspektora odreda Draže Mihailovića, predviđa da "četnici DM stavljaju na raspolaganje snagama poretka svoje podatke i svoju obaveštajnu službu" za borbu protiv partizanskog pokreta.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_267.htm Izveštaj Abver-grupe od 23. januara 1944. o sklopljenom sporazumu između vojnoupravnog komandanta Jugoistoka i inspektora četničkih jedinica u Srbiji]</ref> Sporazum Vermahta i potpukovnika Ljube Jovanovića, vođe Dražinih odreda u okrugu [[Zaječar]], četnicima omogućuje punu sloboda kretanja "danju i noću na celom području na koje se odnosi sporazum".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_266.htm Sporazum između Krajskomandanture u Zaječaru i komandanta Timočkog korpusa od 25. decembra 1943. o saradnji u borbama protiv NOVJ]</ref> {{izdvojeni citat|Srbija i Hrvatska: kao i ranije, na ovom prostoru stoje dva suprotstavljena tabora — komunistički pod Titom i nacionalistički pod generalom Mihailovićem. Zbog brojčane premoći i veće borbene vrijednosti, komunisti su u posljednje vrijeme zadali nacionalistima niz teških udaraca. To je rezultiralo u traženju njemačke pomoći od strane nekoliko D.M.-komandanata. Već je došlo i do niza sporazuma, kojim se D.M.-jedinice obavezuju na obustavljanje neprijateljstava protiv Wehrmachta, čime im se omogućuje nesmetana borba protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=900&rec=311&roll=175 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000895: Prikaz neprijateljskog stanja u Sredozemlju od strane generalštabnog majora Warnstorff-a (dodatak zabilješki sa sastanka kod načelnika štaba Grupe armija „E“ od 9. decembra 1943.).] </br> ({{jez-njem|"Serbien–Kroatien: Hier stehen sich nach wie vor die nationalen Kräfte des Draca Michaylovic[sic!] und die kommunistischen Kräfte des Tito gegenüber. Infolge der zahlenmässigen und in Bezug auf die Kampfstärke starken Uberlegenheit der kommunistischen Verbände ist in der letzten Zeit DM mit seinen Kräften stark angeschlagen worden. Dies hatte zur Folge, dass verschiedene DM–Führer mit ihren Verbänden Anlehnung an die deutsche Besatzungsmacht suchten. Es sind bereits Abmachungen zu Stande gekommen, auf Grund deren DM–Verbände ihre Kampfhandlungen der deutschen Wehrmacht gegenüber einstellen und ihnen ungestörte Kampfführung den Kommunisten gegenüber zugesichert wurde."}})</ref>|Nemački prikaz stanja u Sredozemlju od 9. decembra 1943.}} Njemački opunomoćeni general u [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] [[Edmund Glaise von Horstenau]] opisuje u ratnom dnevniku kontekst u kom dolazi do potpisivanja ovih ugovorâ: {{izdvojeni citat|Izgleda da je Srbija najmirnija zemlja na Balkanu, a neko reče da je ona čak i najmirnija zemlja u Evropi. Činjenica je da stanje u NDH ne može da se uporedi sa stanjem u Srbiji iako se i u Srbiji događaju neprijatne stvari... Draža Mihailović je iskoristio opšte stanje, pa su naši oblasni komandanti sklopili ugovore sa pojedinim četničkim vođama.<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 412.</ref>}} I prije nego je došlo do parafiranja ugovorâ, kapetan [[Dušan Radović (četnik)|Dušan Radović]], komandant Zlatiborskog korpusa JVuO, obavijestio je 18. novembra 1943. generala Mihailovića da njemačke i bugarske okupacione trupe, uz velike poteškoće, nastoje zaustaviti ofanzivu snaga NOVJ nadomak [[Užice|Užica]], kao i da im četničke jedinice pod njegovom komandom pružaju značajnu borbenu pomoć, tj. napadaju partizane kako bi oslabili njihov pritisak na okupatora. Iz izvještaja se vidi i da je ravnogorski kapetan Milorad Mitić bio zadužen za održavanje kontakatâ s Nijemcima: {{izdvojeni citat|Noću, 17/18 ov.m-ca oko 21,30 časova, komunisti su jačim snagama napali Bugare i Nemce u Kremnima i posle osmočasovne borbe komunisti su potpuno razbili oko 1800 Bugara i 200 Nemaca... Bugari se u najvećem neredu i bez oružja povlače za Užice. Beže glavom bez obzira. Tenkove su odvukli za Užice, dok je izgleda bugarska artilerija pala u ruke partizanima. U momentu pisanja ovog izveštaja jedan izvesni deo Bugara, koji se organizovano povlači, vodi borbu sa komunistima u Biosci. Naši delovi stupili su u borbu kod Bioske iz pravca s. Kneževići. Mišljenja sam da će u toku današnjeg dana pasti i Bioska i da će komunisti navaliti za Užice. Ja gde god mogu napadaću. Stanje je vrlo ozbiljno! Kapetan Mitić, presvučen u civilno odelo, viđen je u Užicu sa Nemcima. Posle je u jednom nemačkom automobilu otišao kako kažu za Beograd kamo ga Vi šaljete radi hvatanja neke veze i sporazuma. Ova se vest širi naglo.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_34.htm Izveštaj komandanta Zlatiborskog korpusa od 18. novembra 1943. Draži Mihailoviću o borbama četnika i nemačkih i bugarskih jedinica protiv NOVJ kod Kremana]</ref>}} U depeši od 28. decembra 1943. poslatoj Vrhovnoj komandi JVuO od strane potpukovnika [[Petar Baćović|Petra Baćovića]], govori se o sastanku koji je [[Todor Perović]], predstavnik Komande operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine, održao u [[Sarajevo|Sarajevu]] sa njemačkim generalom Wernerom Frommom: {{izdvojeni citat|Perović se vratio iz Sarajeva. U Sarajevu bio je kod generala Froma, komandanta pozadine celog Balkana. Između ostalog rekao mu je: »Srbi su istinski borci protivu partizana, mi Nemci cenimo borbu vaših ljudi. U tome se ističe naročito vaš kraj. Naročito cenimo saradnju majora Lukačevića. U kratko vreme prisajediniće se srpski krajevi Srbiji i u tom slučaju srpski će narod dobiti punu ekonomsku pomoć. U najkraćem roku dolazi još 12 divizija naših na teritoriju Jugoslavije radi potpunog likvidiranja partizana. Imamo jedan letak koji je izdao potpukovnik Borota za istočnu Bosnu, gde poziva narod da ga sluša kao novog komandanta, ali mi znamo da je komandant Baćović. Budite uvereni da će do proleća biti raščišćeno sa partizanima«.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]</ref>}} Iako je Draža Mihailović sugerisao svojim komandantima da »koriste jedne neprijatelje protiv drugih«,<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 1a/1, depeša br. 361.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref> u praksi se ova floskula isključivo odnosila na borbu četnika protiv partizana, skupa sa okupatorima i kvislinzima. U depeši majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] (pseudonim »Sto-Sto«) od 30. januara 1944. godine, poslatoj u povodu pokušaja snagâ [[NOV i POJ]] da prodru u [[Sandžak]], general Dragoljub Mihailović otkriva što je zapravo pravi cilj četničke kolaboracije: {{izdvojeni citat|Vodite računa o Nemcima i Bugarima i iskoristite njihovu akciju protiv crvenih do krajnjih mogućnosti. Napad na [[Pljevlja|Pljevlje]] iskoristite za napad s leđa na komuniste.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>}} Vrlo moguće da je general Mihailović samo usvojio prijedloge koje mu je major Ostojić uputio u pismu od 6. decembra 1943. godine, gdje apostrofira sljedeće: {{izdvojeni citat|Koristeći se akcijom okupatora protiv komunista, mi ćemo verovatno u roku od mesec-dva dana opet imati situaciju u Sandžaku, Crnoj Gori, Hercegovini i Bosni u našim rukama. [...] Učeći se na sopstvenim greškama, smatram da se mora najhitnije preduzeti sledeće: 1) Stvoriti u najkraćem roku što jače pokretne borbene snage — leteće brigade i korpuse — a naročito tamo gde se za to ima mogućnosti. 2) '''Koristeći se akcijom okupatora i satelita, upotrebiti sve raspoložive snage za potpuno čišćenje od komunista svih srpskih pokrajina'''. 3) U radu pod 2) ostvariti međusobno potpomaganje iz susednih pokrajina do maksimuma.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_43.htm Pismo majora Zaharija Ostojića od 6. decembra 1943. Draži Mihailoviću o potrebi većeg angažovanja četnika s okupatorskim trupama radi sprečavanja prodora jedinica NOVJ u Srbiju]</ref>|Pismo majora Ostojića generalu Mihailoviću od 6. decembra 1943. godine}} Četničko-njemački odnosi bili su opterećeni međusobnim nepovjerenjem i sviješću o suprotstavljenosti ciljeva i interesa dviju stranâ. U telegramu koji je 29. januara [[1944]]. godine [[Joachim von Ribbentrop]], njemački ministar vanjskih poslova, uputio specijalnom opunomoćeniku za Jugoistočnu Evropu [[Hermann Neubacher|Hermannu Neubacheru]], reflektuje se jasan stav političkog i vojnog vrha u [[Berlin]]u o generalu Draži Mihailoviću, dok su podređenima date precizne smjernice za držanje prema četničkom pokretu: {{izdvojeni citat|Jedino se mogu ćuteći trpeti privremeni aranžmani nižih vojnih komandi sa Dražom Mihailovićem s ciljem suzbijanja zajedničkog neprijatelja Tita. On i njegovi ljudi ostaju i dalje, na kraju, naši neprijatelji. Zato je sada, kao i do sada, potrebno biti krajnje oprezan prema Draži Mihailoviću i njegovim četnicima, a naročito se ne sme nijednog trenutka izgubiti iz vida da će pomoć koju mu mi sada direktno ili indirektno pružamo radi vođenja borbe protiv Tita, kasnije najverovatnije biti upotrebljena protiv nas... Rat na Balkanu Nemačka je vodila zato da bi jednom zauvek uništila srpsko žarište nemira... Mi nemamo, otud, nikakvog interesa da ponovo razbuktavamo velikosrpski duh.<ref>Akten zur deutschen auswartigen Politik — ADAP/E/VII, s. 374–375.</ref><ref>Vasa Kazimirović, NDH u svetlosti dokumenata, Nova knjiga/Narodna knjiga, Beograd, 1987, str. 169.</ref><ref>Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN — Službeni list SCG, Beograd, 2005. str. 20.</ref>}} Izveštaje o sklapanju ugovora četnika sa Wehrmachtom presrele su i dešifrovale savezničke obaveštajne službe, što je imalo bitnu ulogu u konačnom opredeljivanju [[Čerčil]]a za Tita, a protiv Mihailovića.<ref>Cripps, John (2001). "Mihailović or Tito? How the Codebreakers Helped Churchill Choose". {{ISBN|0593 049101}}</ref> No, Nemci nisu bili zadovoljni primenom nekih sporazuma, jer je uprkos njima dolazilo do incidenata, odnosno diverzija i napada na pripadnike [[Srpska Državna Straža|Srpske Državne Straže]] od strane četnika, usled čega je general [[Hans Felber]] pokrenuo nekoliko hapšenja i racija protiv četnika počev od februara [[1944]]. === Borbe pod nemačkom komandom (1943) === {{main|Operacija Kugelblic}} [[Datoteka:Chetniks and Germans in Herzegovina in 1943.jpg|minijatura|Četnici i Nemci u Hercegovini 1943.]] [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 101I-005-0018-07, Jugoslawien, Polizeieinsatz mit Spähpanzer.jpg|thumb|Nemačka lokalna milicija sa italijanskim bornim kolima (izvor: ''Bundesarchiv'', [[1943]]).]] {{izdvojeni citat|„Borbeno sadejstvo sa četničkim grupama duž glavne saobraćajnice [[Bihać]] — [[Gračac]] — [[Knin]] — [[Drniš]] — [[Šibenik]] sastoji se u tome što su četnici okupljeni u posebnim uporištima uz oslonac na nemačke trupe. Četničke vođe primaju naloge i uputstva o vršenju zadataka obezbeđenja i izviđanja od zapovednika nemačkih uporišta.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=346&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] </br> ({{jez-njem|"Kampfgemeinschaften mit Cetnikgruppen bestehen entlang der Hauptversorgungsstrasse Bihac – Gracac – Knin – Drnis – Sibenik derart, dass die Cetniks in besonderen Stützpunkten in Anlehnung an deutsche Truppen zusammengefasst sind. Die Cetnikführer erhalten Aufträge und Weisungen für Sicherungs– und Aufklärungsaufgaben durch deutsche Stützpunktführer."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_259.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. novembra 1943. Štabu 2. oklopne armije o saradnji četnika sa nemačkim trupama u NDH]</ref>|Njemački izveštaj o saradnji sa četnicima protiv partizana u Dalmaciji i Bosni (19. novembar [[1943]]).}} Kratko po zauzimanju italijanske okupacione zone od strane njemačkih trupâ, četnici s teritorije [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] stupaju u borbeno savezništvo sa njima. Kako javlja obavještajno odjeljenje [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]], u blizini [[Plitvička Jezera (općina)|Plitvičkih Jezera]] došlo je krajem septembra 1943. godine do prvog krupnijeg angažiranja lokalnih četničkih jedinicâ na njemačkoj strani. Ovom prilikom su četnici nanijeli partizanima ozbiljne gubitke: {{izdvojeni citat|Agent za vezu javlja o izviđanju od 27. IX: Jaka skupina lojalnih četnika s njemačkom opremom provalila je 20. septembra na područje [[Korenica|Korenice]], [[Prijeboj (Plitvička jezera)|Prijeboj]]a (16 km zap. od [[Bihać]]a), Babinog Potoka (28 km z. od Bihaća), [[Krbavica|Krbavice]] (23 km jz. do Bihaća), te uništila sve komunističke prometne veze. Četnici su nanijeli velike gubitke komunistima kod Mirić Štropine (3 sjz. od Prijeboja), 350 mrtvih.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=196&broj=390 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7457118.] <br /> ({{jez-njem|"29.9. V–Mann meldet Beobachtung vom 27.9.: </br> Starke Gruppe loyaler Cetniks mit deutscher Ausrüstung an 20.9. in Raum Korenica (1558), Prijeboj (16 W), Babin Potok (28 W), Krbavica (23 SW), alles Bihac, eingebrochen und haben alle Verkehrsverbindungen der Kommunisten vernichtet. Cetniks haben bei Miric Stropina (3 NW Prijeboj) den Kommunisten große Verluste, 350 Tote, beigebracht."}})</ref>|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 3. oktobar 1943.}} U izvorima njemačke provenijencije iz ovog perioda navodi se da su četničke jedinice asistirale okupatoru i pri izbacivanju partizana iz [[Bosansko Grahovo|Bosanskog Grahova]]: {{izdvojeni citat|Četnici na putu za snabdijevanje Gospić — Gračac, Knin — Vrlika i Knin — Drniš, i pored oprečnih poruka DM-u, nikad ne pokazuju neprijateljstvo; naprotiv, dobro su sarađivali sa 114. lovačkom divizijom u zasjedama i [zajedno] zauzeli Bos. Grahovo.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=98&rec=314&roll=560 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000093.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Lagebericht vom 27.9. bis 27.10.1943. </br> Die Cetniks an den Nachschubstrassen Gospic – Gracac, Knin – Vrlika und Knin – Drnis sind bisher trotz abweichender Meldungen an DM. nirgends feindselig aufgetreten, haben vielmehr in Hinterhalten mit der 114.Jäg.Div. gut zusammengearbeitet und Bos.Grahovo genommen."}})</ref>|Obavještajno odjeljenje [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], izvještaj za period od 27. septembra do 27. oktobra 1943.}} U naređenju poslatom 23. oktobra 1943. iz [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] Wehrmachta, koja je bila smještena na teritoriji kvislinške NDH, navodi se sljedeće: {{izdvojeni citat|Od 1. novembra 1943. svi pripadnici domaćih jedinica (četnici, ustaše i hrvatska žandarmerija) moraju imati njemačke propusnice.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=315&roll=1295&broj=606 NARA, T315, Roll 1295, frame no. 000600.] <br /> ({{jez-njem|"Ab 1.11.43 müssen sämtliche Cetnik–, Ustascha–, und kroatische Gendarmerie–Angehörige im Besitz von Ausweisen der Abteilung Ic sein."}})</ref>|Divizijska naredba br. 122 od 23. X 1943. godine}} U jednoj procjeni stanja snabdijevanja, poslatoj 25. oktobra 1943. štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]] iz 114. divizije, razmotreni su modaliteti „skladištenja zalihâ [hrane] tokom zime i opskrbe za 9.500 četnika, ustaša, zarobljenika i civilnog stanovništva“, i data je projekcija da bi tovarni prostor zapremine 12 [[Tona|tona]] bio dovoljan za podmirenje dnevnih potrebâ ove grupe („9.500 ustaša, četnika, itd.“).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1362&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frames no. 001356—001357.] <br /> ({{jez-njem|"Anlage 1 zur Beurteilung der Versorgungslage vom 25. Oktober 1943. </br> a.) Berücksichtigung der Winterbevorratung und Versorgung der 9500 Cetniks, Ustaschen, Gefangenen und Zivilbevölkerung; </br> Dabei ist die Versorgung der 9.500 Ustaschen, Cetniks usw. im hiesigen Raum nicht in Rechnung gestellt. Es würden also hierfür noch täglich 12 to Laderaum möglich sein."}})</ref> Takođe, u naredbi o snabdijevanju iz 114. divizije Wehrmachta s početka decembra 1943. godine, precizno je određeno dnevno sljedovanje četničkih jedinicâ u zoni odgovornosti divizije (najvjerovatnije je riječ o [[Dinarska divizija JVuO|Dinarskoj diviziji JVuO]] pod [[Momčilo Đujić|Đujićevom]] komandom): {{izdvojeni citat|Od sada se četnicima izdaje sljedovanje koje se sastoji od: </br> 1 porcija hljeba; 1 porcija povrća; 1 porcija namaza (mast ili marmelada); 1 porcija soli; 2 porcije napitka; 1 porcija duhana.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=822&rec=315&roll=1295 NARA, T315, Roll 1295, frames no. 000815—000816.] <br /> ({{jez-njem|"Verpflegung der Cetniks: </br> Als Verpflegung für Cetniks sind ab sofort nur folgende Portionen auszugeben bezw. zu empfangen: </br> 1 Brotportion, </br> 1 Gemüseportion, </br> 1 Brotaufstrichportion (Fett oder Marmelade), </br> 1 Salzportion, </br> 2 Getränkeportionen, </br> 1 Tabakportion."}})</ref>|Posebna direktiva za snabdijevanje br. 65/43 (2.12.43)}} {{izdvojeni citat|Četnici dobijaju snabdijevanje u skladu sa listama imena koje se stalno kontrolišu; municija za pješadijsko naoružanje se izdaje povremeno, uz strogu kontrolu potrošnje; svaki četnik nosi zvaničnu iskaznicu – oni bez iskaznice se hapse i razoružavaju.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=342&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000338.] ({{jez-njem|"Die Division gewährt den nach eigenen Wünschen beweglich und abseits ihrer Wohnorte eingesetzten Cetniks Verpflegungszuschüsse. Der Verpflegungsempfang wird nach namentlichen Listen getätigt, die Verteilung wird überwacht. Nach den gleichen Richtlinien werden von Zeit zu Zeit Gewehr– und MG–Munition im Rahmen des nachgewiesenen Verschusses ausgegeben. Der Verbrauch wird nach der jeweiligen Lage auch einigermassen genau überprüft. Jeder Cetnik muss einen namentlichen Ausweis mit der Nummer seiner Handwaffe (Gewehr– oder Pistolen–Nr.), der Unterschrift des zuständigen Kommandanten und des Ic der Division versehen, besitzen. Ohne Ausweis angetroffene Cetniks werden im Einvernehmen mit den Cetnik–Führern festgenommen und entwaffnet."}})</ref>|Izvještaj 114. lovačke divizije o rezultatima saradnje sa četnicima (5. novembar 1943).}} U izvještaju [[114. lovačka divizija|114. lovačke divizije]] od 5. novembra 1943. detaljno se opisuje saradnja jedinica [[Wehrmacht]]a sa snagama pod komandom vojvodâ [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]], [[Mane Rokvić|Maneta Rokvića]] i [[Radomira Ðekića Ðeda]]. Njemački oficiri zaključuju da okupator ima veliku korist od četnika: {{izdvojeni citat|Četnički vojvoda Mane Rokvić može se opisati kao apsolutno pouzdan. Već je pružio vrijedne usluge u oblasti [[Bosanski Petrovac|Bos. Petrovca]] gdje je bio raspoređen u prethodnici tokom čitavog napredovanja divizije, svuda uspostavljajući kontakt sa lokalnim četničkim jedinicama i značajno doprinoseći uspostavljanju povjerenja civilnog stanovništva u njemački Vermaht. Njegove mjere za održavanje discipline među četnicima i njegov oštar obračun sa sumnjivim [licima] i banditima dobro su poznati. [...] Iako se Đujić ne može smatrati potpuno pouzdanim, njegova podrška u borbi protiv komunizma trenutno je dragocjena. Divizija će učiniti sve što je u njenoj moći da ga u javnosti prikaže toliko pronjemački nastrojenim kako bi njegov povratak u neprijateljski tabor jednog dana bio onemogućen. [...] Četnički vojvoda Ðedo potiče iz Crne Gore i pristalica je pokreta Koste Pećanca, koji je, na osnovu prethodnog iskustva, održavao jasnu distancu od pokreta DM. Ðedo ostavlja veoma dobar lični utisak, izrazito je drzak [u borbi] protiv bandita i sumnjivih, i jasno je naklonjen njemačkom Vermahtu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=341&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000337—000341.] </br> ({{jez-njem|"Der Cetnik–Vojvode Mane Rockvic [sic!] ist als unbedingt zuverlässig zu bezeichnen. Er hat bereits im Raum Bos. Petrovac wertvolle Dienst geleistet und war auch während des ganzen Vormarsches der Division bei der Spitze eingesetzt, stellte überall die Verbindung mit den örtlichen Cetnik–Einheiten her und hat in starken Masse für die Begründung des Vertrauens der Zivilbevölkerung zur deutschen Wehrmacht beigetragen. Seine Massnahmen zur Erhaltung der Disziplin unter den Cetniks, sein scharfes Durchgreifen gegen Verdächtige und Banditen, sind bekannt. </br> Wenn auch Djujic als nicht voll zuverlässig angesehen werden kann, so ist aber seine Unterstützung im Kampf gegen den Kommunismus z.Zt. wertvoll. Seitens der Division wird alles versucht werden, um ihm in der Öffentlichkeit soweit als deutschfreundlich herauszustellen, dass ihm eines Tages der Rückzug in das feindliche Lager unmöglich gemacht wird. </br> Der Cetnik–Vojvode Dzedo stammt aus Montenegro, ist Anhänger Richtung Kosta Pecanac, die nach bisherigen Erfahrungen klaren Abstand zur D.M.–Bewegung gehalten hat. Dzedo macht persönlich einen sehr guten Eindruck, ist ein ausgesprochener Draufgänger gegen Banditen wie Verdächtige und der Deutschen Wehrmacht eindeutig zugeneigt."}})</ref>|Izvještaj 114. lovačke divizije o rezultatima saradnje sa četnicima od 5. novembra 1943.}} {{izdvojeni citat|Glavna komanda predlaže stvaranje oficirske ispostave pri štabu XV brd. korpusa za nadzor i vođenje četničkih grupâ koje se koriste za zaštitu cesta za snabdijevanje, željezničkih pruga i važnijih ratnih pogona.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=554&broj=90 NARA, T314, Roll 554, frame no. 000084.] </br> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. beantragt Schaffung einer Offz.–Planstelle beim Stab XV.Geb.A.K. zur Überwachung und Anleitung der Cetnikverbände, die zur Sicherung von Nachschubstrassen, Eisenbahnen und kriegswichtiger Anlagen eingesetzt sind."}})</ref>}} Jedan od četničkih komandanata koji se dosljedno isticao kontinuiranom kolaboracijom sa njemačkim okupatorom bio je vojvoda [[Uroš Drenović]]. Nadležni okupacioni organi bili su zadovoljni ostvarenim stepenom saradnje s Drenovićem, što se vidi i iz izvještaja XV brdskog armijskog korpusa od 26. XI 1943, u kom se pohvaljuje njegovo „lojalno držanje“: {{izdvojeni citat|Predmet: </br> Nemačka komanda za vezu kod četničkog vođe Drenovića: </br> Četnička grupa Drenović z. i j-z od Banje Luke od jedno 1500 ljudi ima već godinu i po prema nemačkom Vermahtu i prema hrvatskoj državi lojalno držanje, i naše izviđačke i bezbednosne akcije korisno podržava. U nekim slučajeva bili su podržani sa nešto municije. Hrvatska vlada razmatrala je ideju da dovede Drenovića u Sabor za predstavnika svih pravoslavnih. Komanda Kirhner (puk Brandenburg) poslala je u dogovoru sa obaveštajnim odeljenjem [korpusa] Drenoviću komandu za vezu, i postigla je značajne rezultate u pogledu specijalnih misija.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=560&broj=390 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000384.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. XV G.A.K, Abt.Ic, Betr.: Dtsch.Verb.Kdo. bei Cetnikführer Drenovic. An Pz.A.O.K.2.Ic/AO, 26.11.43: Die Cetnikgruppe Drenovic w. u. sw. Banja Luka mit etwa 1500 Mann hat seit über 1 1/2 Jahre der deutschen Wehmacht und dem kroat. Staat gegenüber eine loyale Haltung eingenommen und die eigene Aufklärung und Sicherung stets wertvoll unterstützt. In einzelnen Fällen wurde sie mit Inf.Mun. unterstützt. Die kroatische Regierung hat die Berufung des Drenovic in den Sabor (Landtag) als Vertreter aller Pravoslaven erwogen. Das Kdo. Kirchner (Rgt.Brandenburg) hat im Einvernehmen mit der Abt.Ic für seine Zwecke ein Verbindungs–Kommando zu Drenovic entsandt und in kürzester Zeit wertvolle Ergebnisse im Sinne des Sonder–Auftrages erzielt."}})</ref>|Komanda 15. brd. korpusa, Obaveštajno odeljenje, za obav. odeljenje komande 2. okl. armije, 26.11.43.}} Četnički su odredi na teritoriji marionetske NDH pružali veoma značajnu potporu njemačkim vlastima, bez koje ove ne bi uspjele efikasno održavati okupacioni sistem. U izvještaju [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pješadijske divizije]] [[Wehrmacht]]a iz prve nedjelje decembra 1943. provijava upravo ovakvo gledište; istaknuto je, pak, da bi četnike trebalo (zbog „ispadâ prema hrvatskom stanovništvu“) ograničiti „na rad u srpskim selima“: {{izdvojeni citat|Budući da vlastite snage i ustaše nisu dovoljne da same umire i osiguraju golemo područje, divizija se ne može odreći suradnje četnika. Trenutačno, drugačije rješenje ne bi bilo moguće zbog nedostatka dodatnih snaga. No, ne zanemaruje se da se suradnja s četnicima ne čini dugoročno održivom zbog njihovih političkih ciljeva. Stoga će se i dalje jačati utjecaj ustaša, a time i hrvatske države, kako bi se postupno udaljili od četničkih snaga i deportirali oni [četnici] koji nisu mještani.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=788&rec=314&roll=555 NARA, T314, Roll 555, frames no. 000782—000783.] <br /> ({{jez-njem|"Da die eigene Kräfte und die Ustascha allein zur Befriedung und Sicherung des weiten Raumes nicht ausreichen, kann auf eine Mitarbeit der Cetniks noch nicht verzichtet werden. Im Augenblick wäre eine Lösung von ihnen mangels anderer Kräfte nicht möglich. Es wird jedoch nicht verkannt, dass auf die Dauer eine Zusammenarbeit mit den Cetniks auf Grund ihrer politischen Zielsetzung nicht tragbar orscheint. Es wird daher der Einfluss der Ustascha und damit des kroatischen Staates weiterhin gestärkt werden, um allmählich von den Cetnik–Verbänden abrücken zu können, die nicht ortsansässigen abzuschieben. Der Anfang hierzu ist gemacht. Um die Unzuträglichkeiten zu beenden, die sich daraus ergeben, dass in rein kroatischen Gegenden die eingesetaten Cetnik–Verbände die Bevölkerung belästigen und auch ausplündern, ist in Durchführung, sie aus diesen Gebieten herauszuziehen und nur noch in Orten mit pravoslavischer Bevölkerung zu Sicherungszwecken einzusetzen."}})</ref>|Procjena situacije 264. pješadijske divizije (7.12.43)}} Komanda Jugoistoka je istog dana izvijestila Vrhovnu komandu njemačkog Wehrmachta o sadjejstvu [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114. lovačke divizije]] i četnika u borbi protiv snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]: {{izdvojeni citat|114. lovačka divizija: čišćenje prostora oko [[Vrlika|Vrlike]] u saradnji sa četnicima završeno; neprijatelj je izgubio 22 mrtva i 20 zarobljenih; veliki plen.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=78&broj=89&roll=331 NARA, T78, Roll 331, frame no. 6287993.] <br /> ({{jez-njem|"114. JG. DIV: SAEUBERUNG IN RAUMES VRLIKA IM ZUSAMMENWIRKEN MIT CETNIKS NACH WEITEREN 22 FEINDTOTEN U. 20 GEFANGENEN BEI EINBRINGUNG GROESSERER BEUTE ABGESCHLOSSEN."}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 6. decembra 1943 (7. decembar 1943.).}} === Borbe pod njemačkom komandom u Crnoj Gori (1943-1944) === {{main|Operacija Frühlingserwachen (1944)}} [[File:Collaborationist Jakov Jovović with Germans on Cetinje.jpg|thumb|Četnički komandant [[Jakov Jovović]] sa svojim saborcima i Nemcima na [[Cetinje|Cetinju]], jesen 1943.]] Od 17. do 24. oktobra [[1943]]. godine, njemačke okupacione snage su organizovale [[Operacija Balkanski klanac|operaciju Balkanski klanac]] (njem. ''Balkanschlucht''). Osnovni cilj operacije je bio likvidacija snagâ [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i [[Divizija Garibaldi|Italijana]] koji su prešli na stranu partizana u Crnoj Gori, kao i ovladavanje [[Jadransko more|jadranskim]] zaleđem. Pored sopstvenih snaga, njemački okupator je za ovu priliku angažovao dva italijanska fašistička puka (oko devet bataljona), čiji su štabovi bili u [[Bar]]u i [[Podgorica|Podgorici]], kao i muslimansku fašističku miliciju i ostatke četnika Draže Mihailovića.<ref>https://www.znaci.org/00001/151_5.pdf</ref> Dakle, pored dvije divizije [[Wehrmacht]]a, u operaciji je učestvovalo i oko 5.000 [[Balli Kombëtar|balista]], talijanskih fašista i četnika.<ref>https://www.znaci.org/00001/33_9.pdf</ref> U depeši Vrhovnoj komandi JVuO od 20. oktobra 1943,<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, Knjiga predatih depeša CG—3, Depeša br. 211.</ref><ref>Др Радоје Пајовић, Контрареволуција у Црној Гори: Четнички и федералистички покрет 1941—1945, Обод, Цетиње, 1977, стр. 408.</ref> delegat VK JVuO u Crnoj Gori i [[Sandžak]]u major [[Rudolf Perhinek]] piše o učešću crnogorskih četnika na strani okupatora u ovoj [[Sile Osovine|osovinskoj]] operaciji: {{izdvojeni citat|Žalosno ali tačno. Da nisu Nemci angažovali ovolike snage, nas ovde više ne bi bilo, jer se više niko nije hteo boriti, već samo begati, ali nije se više imalo kud... Mi se izvlačimo i gledamo da smo pozadi njih, da bi iskoristili njihovu borbu sa komunistima i uništavanje istih.}} Informacija o potpunoj potčinjenosti četničkih jedinica u okupiranoj Crnoj Gori njemačkim vlastima, kao i tijesnim vezama sa kvislinškom ''Narodnom upravom'' koju je okupator formirao, Draži Mihailoviću je bila dostavljena 1. decembra 1943. godine iz štaba majora [[Petar Baćović|Petra Baćovića]] (pseudonim »Nav-Nav«): {{izdvojeni citat|Nemci daju oružje i odelo s a s d j k a c a m a [nedešifrovana riječ; moguće "žandarmima" — prim.] i nešto plate. Milicija će biti formirana kao prava vojska. Za komandanta cetinjskog bataljona major Zdravko Kasalović. Za nikšićki bataljon Boško Pavić, a mene su naimenovali za komandanta žandarmerijskog bataljona za srez šavnički. Pojava Narodne uprave i svega ovoga što se sada stvara, nije izraz želje niti naroda niti naša, već je ovo nužno zlo, između dva zla, jer drugog izlaza nema. Mi nismo u stanju samo pomoću naroda da ma šta učinimo bez pomoći Nemaca.<ref>AVII, kut. 276, reg. br. 7/1-35.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 47, str. 89.</ref>}} [[Ljubomir Lazarević]], inženjer iz [[Kolašin]]a (pseudonim »Bene«), 28. januara 1944. godine obavještava Dražu Mihailovića da četnici u Crnoj Gori sarađuju sa njemačkim okupacionim vlastima u svakom obliku: {{izdvojeni citat|Svi komandanti u Crnoj Gori primili su saradnju sa Nemcima, potpisali obavezu a sa ostatcima vojske nalaze se u žici, ili u neposrednoj blizini nje. Nema ni jedne grupe u šumi koja bi pretstavljala našu borbu, oko koje bi se moglo okupljati. Vukadinović isto tako nalazi se u Podgorici ili u okolini. Nagovešteni dolazak Srbijanske vojske pozdravljen je burno svuda, ali dolazak Ljotićevaca učinio je Ljotićevce vrlo aktivnim i prete da ko god ne bude s njima, on je komunista. Po varošima teško će se iko održati jer ta formula svakoga će staviti pod udar okupatora kao komunistu. Ovaka saradnja sa njima je nemoguća, jer ovi traže prilazak njima, ne saradnju. Po selima Crne Gore gospodare komunisti. Naše akcije vrše se samo u cilju osiguranja ili odbrane nemačkih kolona. Nemačke snage na ovom terenu vrlo su male i nesposobne za ma kakvu širu akciju. Do sada nema ni izgleda na akciju. Svako dalje čekanje, pogoršava našu situaciju. Narod gubi veru u našu dobru volju i našu sposobnost.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} [[File:Chetniks and Germans in Podgorica 1944.jpg|thumb|Četnički komandanti i njemački okupatori u [[Crna Gora|Crnoj Gori]]. [[Đorđije Lašić]] (prvi zdesna), šef njemačke uprave za Crnu Goru pukovnik Hajnke (treći zdesna) i Jakov Jovović (drugi slijeva) u [[Podgorica|Podgorici]], proljeće 1944.]] [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. nemački korpus]] u Crnoj Gori pokrenuo je [[10. april]]a [[1944]]. [[Operacija "Frilingservahen" (april-maj 1944)|operaciju "Frilingservahen"]], uz masovno učešće četnika. Operacija je pripremljena u saradnji sa [[Pavle Đurišić|Pavlom Đurišićem]] i započeta tako što su četnici zajedno sa Nemcima iz nemačkih garnizona napali na slobodnu teritoriju. Plan napada je bio sledeći: {{izdvojeni citat|'''Đurišićeve snage''': Prva borbena grupa, 700 ljudi, iz si. pravca preko rejona 5 km j. Bijelo Polje za Mojkovac. Druga borbena grupa, 1200 ljudi, pod komandom Đurišićevog Operativnog štaba, od Brodareva preko Šahovića za Mojkovac — Kolašin. Treća borbena grupa, 1000 ljudi, od sredine puta Pljevlja — Prijepolje pravcem Mojkovac. Četvrta borbena grupa, 1500 ljudi, od Pljevalja pravcem Mojkovac. Mojkovac treba da bude dostignut za 2 dana. Posle toga skretanje glavnine u rejon z. Tara — sz. Kolašin — Mojkovac. '''Nemačke snage''': 1 ojač. mot. č. prodire od Brodareva do Bijelog Polja. 1 ojač. mot. č. od Pljevalja do prelaza preko Tare 22 jjz. Pljevlja. Bat. [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]], 600 ljudi, sledi nemačke snage za Bijelo Polje, onda skreće za Mojkovac. Milicija iz Brodareva, 700 ljudi, čisti svoj rejon i prodire od Brodareva ka jjz. Početak napada: 10. 4. 44. [[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181. peš. div.]] obezbediće odgovarajuće informisanje četničke Grupe "Jug" (major Lašić i Bukatonović [pogreška; vjerovatno je u pitanju major [[Savo Vukadinović]] — prim.] u Podgorici) kao i Grupe "Nikšić".<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=364&rec=314&roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000357.]</ref><ref>Obaveštenje Komande 21. brdskog korpusa Komandi 181. brdske divizije od 08.04.1944., Vojnoistorijski institut, NAV--T-314, r. 663, s. 357.</ref>}} === Borbe pod nemačkom komandom u NDH (1944) === [[File:August Šmidhuber, komandant 7. SS divizije, Todor Perović, lekar Trebinjskog korpusa i kapetan Milorad Vidačić, komandant Trebinjskog korpusa JVuO.jpg|thumb|Žena u crnini moli za milost Milorada Vidačića, komandanta Trebinjskog korpusa JVuO. Prisutni su još [[August Schmidhuber]], komandant 2. puka [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizije]] (prvi lijevo), Todor Perović, predstavnik četničke komande istočne Bosne i Hercegovine (drugi lijevo) i neimenovani oficir [[Schutzstaffel|SS]]-a. Fotografija je nastala tokom njemačke [[Operacija Gama|operacije Gama]] protiv partizana u [[Istočna Hercegovina|istočnoj Hercegovini]] (ljeto/jesen 1943. godine).<ref>[http://bandenkampf.blogspot.com/2015/08/bk0034.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: </br> 0034 | Photo | SS-Freiwilligen-Gebirgs-Division "Prinz Eugen"]</ref>]] Kolaboracija četnika u [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] sa njemačkim okupacionim snagama postala je intenzivnija tokom zime 1943-1944, makar u slučaju hrvatskih kvislinških snaga i četnika bila pod neprestanom tenzijom. Podaci navedeni u izvještaju generala [[Edmund Glaise von Horstenau|Glaisea von Horstenaua]] od 26. februara 1944.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=236&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000236.]</ref> zasnovani na službenim podacima NDH otkrivaju opseg kolaboracije: 11. februara bilo je na teritoriju NDH trideset i pet posebno imenovanih četničkih grupa sa procijenjenih 23.300 ljudi pod oružjem. Neke manje jedinice su brojale od 200 do 400 pripadnika, dok su ostale, poput [[Momčilo Đujić|Đujić]]eve grupe, imale i do 2.500 vojnika i oficira. Od toga je s Nijemcima i vlastima NDH kolaboriralo devetnaest grupa (ukupno 17.500 ljudi); šesnaest ostalih grupa s oko 5.800 ljudi ubrajane su u pobunjene četnike.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=237&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000237—000240.]</ref> S iznimkom odreda vojvode [[Uroš Drenović|Uroša Drenovića]] u sjeverozapadnoj Bosni (oko 400 ljudi), kojeg su vlasti NDH smatrale potpuno lojalnim, za sve druge četničke kolaborirajuće grupe ustaške su vlasti držale da se prema Nijemcima odnose osobito prijateljski kako bi od njih izvukle što više oružja i municije, dok se istovremeno drže neprijateljski prema NDH.<ref>[https://znaci.org/00001/40_64.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje KOLABORACIJA IZVAN SRBIJE DO OKTOBRA 1944.]</ref> Iako se vojvoda [[Radivoje Kerović]], komandant [[Majevica|majevičkih]] četnika, u Horstenauovom izvještaju ubraja među »pobunjene četnike« (i to kao prvi na spisku, dok se za njegov odred tvrdi da ima 1000 ljudi, tj. da je najbrojniji), u dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 18. februar 1944. godine njegova lojalnost uopšte nije dovedena u pitanje: {{izdvojeni citat|Upit kod [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]] u vezi snabdijevanja municijom Kerovića koji se smatra lojalnim, i 200 ljudi zelenog kadra, koji se bore protiv crvenih zapadno od [[Koviljača|Koviljače]].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=17&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000013.] <br /> ({{jez-njem|"Beim Pz.AOK. 2 wird angefragt, ob Bedenken bestehen gegen Unterstützung mit Munition der im Raume westlich Koviljaca stehenden Cetniks des Kerovic, die als loyal angesehen werden und 200 Mann des sog. "Grünen Kaders" in Kampf gegen die Roten."}})</ref>|Ratni dnevnik Vojnog zapovjednika Jugoistoka (18. februar 1944.)}} Od 23. do 25. januara 1944. godine, na području između [[Knin]]a i [[Kistanje|Kistanja]] organizovana je [[Operacija Frühlingswetter|operacija »Frühlingsgewitter«]]. Vodeći borbe protiv jedinicâ iz sastava [[19. sjevernodalmatinska divizija NOVJ|19. divizije NOVJ]], operaciju su izveli dijelovi [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pješadijske divizije]] Wehrmachta, zatim 92. motorizovani grenadirski puk i 3. bataljon 98. brdskog lovačkog puka [[1. brdska divizija (Njemačka)|1. brdske divizije]]. Njemačkom okupatoru pridružile su se snage lokalnih četnikâ, najvjerovatnije iz [[Dinarska divizija JVuO|Dinarske divizije JVuO]]. U izvještaju 264. pješadijske divizije od 25. januara 1944, poslatom Komandi [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|15. brdskog armijskog korpusa]], njemačkim gubicima tokom operacije pribrojani su oni iz četničkih redovâ: {{izdvojeni citat| Sumarni izveštaj »Frilingsgeviter«: 1.) Delimičan ogorčeni otpor neprijatelja kod Ervenika, Bratiškovaca, Kistanja, Radučića slomljen je energičnim zahvatom. Banditi iznenađeni prodorom 92. gren. p. (mot.) od sz. prema Kistanju. 2.) Gubici: A.) sopstveni: 1 poginuo, 3 ranjena, 1 četnik poginuo. B.) neprijatelj: 66 poginulih izbrojano, procenjuje se daljih 60 do 70 poginulih i ranjenih. 35 zarobljenika u eng. uniformama iz Štaba 19. dalm. div. i 5. brig. C.) Zaplenjeno: 1 mitr., 3 puš. mitr., 42 autom., 2 pt puške, 1 l. minob., 1 telefon, 46 karab., 30 eng. mina, 10.000 metaka peš. mun., 60 kom. mina za 1. minob., 3 engl. bicikla.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_21.htm Izveštaj 264. pešadijske divizije od 25. januara 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o sopstvenim i neprijateljskim gubicima u operaciji »Frilingsgeviter« na prostoru Knin — Kistanje]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=293&rec=314&roll=561 NARA, T314, Roll 561, frame no. 000287.] <br /> ({{jez-njem|"ABSCHLUSSMELDUNG ”FRUEHLINGSGEWITTER”: </br> 1.) TEILWEISE HEFTIGER FEINDWIDERSTAND BEI ERVENIK, BRATISKOVCI, KISTANJE, RADUCIC WURDE IM ENERGISCHEN ZUGREIFEN GEBROCHEN. BANDITEN DURCH EINBRUCH GREN. RGT. (MOT) 92 VON NW NACH KISTANJE UEBERRASCHT. </br> 2.) VERLUSTE: </br> A.) EIGENE: 1 TOTER, 3 VERWUNDETE, 1 CETNIK TOT. </br> B.) FEIND: 66 GEZAEHLTE TOTE, 60 BIS 70 WEITERE TOTE UND VERWUNDETE GESCHAETZT. 35 GEFANGENE IN ENGL. UNIFORM VON STAB 19. DALM. DIV. UND ROEM. 5. BRIG. </br> C.) BEUTE: 1 S.MG., 3 LE. MG., 42 MP., 2 PZ. BUECHSEN, 1 LE. GR. W., 1 FERNSCHRECHGERAET, 46 KARAB., 30 ENGL. MINEN, 10000 SCHUSS INF. MUN., 60 SCHUSS LE. GR.W. MUN., 3 ENGL. FAHRRAEDER."}})</ref>}} [[File:Hercegovački četnici i njemački vojnici s narodnim herojem Miletom Okiljevićem uoči njegovog strijeljanja juna 1944.jpg|thumb|Pripadnici [[369. legionarska divizija|369. „Vražje“ divizije]] i četnici Gatačke brigade Nevesinjskog korpusa JVuO sa vezanim [[Miletom Okiljevićem]], zamjenikom političkog komesara II čete I bataljona XI hercegovačke brigade, zarobljenim u borbama za Gat 15. maja 1944. godine (istog mjeseca je i strijeljan). Okiljević je proglašen 1951. godine za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja Jugoslavije]].<ref>[https://bandenkampf.blogspot.com/2017/10/bk0272.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: </br> 0272 | Photo | 369. (kroatische) Infanterie-Division]</ref>]] Vojvoda [[Dobroslav Jevđević]] je, pored Momčila Đujića i [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]], vjerovatno najdalje otišao u kolaboraciji s njemačkim okupatorom, kada su u pitanju četničke jedinice van teritorije okupirane Srbije. Nakon kapitulacije Italije, boravio je u Rimu okupiranom od nacista. Nakon toga, našao se u Trstu, gdje je uspostavio čvrste veze s njemačkom obaveštajnom službom: {{izdvojeni citat|Ja sam javio Đujiću da preko naših ljudi u Sušaku i Trstu prihvate naše oficire koji idu iz Italije i upućuje u Liku i zap. Bosnu. Ovo sam javio i našima u Rim. Kap. Đaković javlja da su Nemci pobili oko 14000 partizana na prostoriji Crikvenica — Sušak — Rijeka, od kapitulacije Italije do danas.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>}} U izvještaju od 20. februara 1944, poslatom majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]], komandantu Zapadne Bosne JVuO, kapetan [[Ilija Jevtić]] piše o totalnoj subordinaciji [[Dinarska divizija|Dinarske divizije]] Nijemcima, koji u potpunosti kontrolišu četnike pod komandom vojvode Đujića: {{izdvojeni citat|Sem samog vojvode Đujića i jednog malog broja četnika, svi četnici Dinarske oblasti (oko hiljadu devet stotina i nekoliko) nalaze se pod nemačkom komandom. Hranu, odeću, obuću, cigarete i novac svaki četnik i njegov starešina prima kao i nemački vojnik odn. oficir. Svu municiju i oružje primaju takođe od Nemaca. Četnici pod nemačkom komandom nalaze se po bunkerima počev od Knina do Šibenika i Splita. U pojedinim bunkerima su izmešani, pola četnici pola ustaše. Nemački oficiri dolaze na Kosovo polje u četničku diviziju, a isto tako naši četnički oficiri i ostale starešine na čelu sa Đujićevim načelnikom štaba odlaze u Nemačku diviziju. Voze se na nemačkim automobilima kroz Knin i t.d. Jednom rečju između četnika i Nemaca postoji najtešnja saradnja i nemačka puna kontrola nad radom četnika. Jedino se pop Đujić, kao komandant divizije, sa svojom užom pratnjom ne pojavljuje pred njima.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_78.htm Izveštaj kapetana Ilije Jevtića od 20. februara 1944. komandantu zapadne Bosne o svom radu i saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji i Lici]</ref>}} Njemački poručnik [[Reinhard Kopps]], poznatiji kao ''Konrad'', bio je šef jedne obavještajne grupe [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]]. Kada je 3. marta 1944. došao iz [[Beograd]]a u [[Dalmacija|Dalmaciju]], sobom je doveo nekoliko [[ZBOR|ljotićevaca]], između ostalih i Roka Kaleba, pripadnika antikomunističke organizacije »[[Beli Orlovi]]«. Od ostataka Đačkog bataljona (ranije: Splitsko-šibenska četa), koji su uglavnom bili ljotićevci, i dijela četnika koje mu je ustupio vojvoda Đujić, poručnik Kopps je formirao odred »Konrad« čiji je zadatak bio da vrši diverzije na partizanske štabove, organe narodne vlasti, ubija simpatizere NOP-a i da spriječi veze iz unutrašnjosti sa jedinicama i štabovima NOVJ na otocima. Grupa »Konrad« brojila je oko 30 ljudi — četnika i Nijemaca, sa sjedištem u selu [[Zablaće]], pokraj [[Šibenik]]a.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_167.htm Izveštaj Štaba Dinarske četničke oblasti od 29. maja 1944. komandantu oblasti o akciji Grupe "Konrad" protiv pripadnika NOP-a na području Dalmacije]</ref> U izvještaju koji je 11. marta 1944. godine uputio komandi [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]], o suradnji sa četnicima vojvode Đujića Kopps je zapisao sljedeće: {{izdvojeni citat|''Predmet: Četničke jedinice u sjevernoj Dalmaciji.'' Četnici su u sjevernoj Dalmaciji grupisani u jednu [[Dinarska divizija JVuO|diviziju »Dinara«]], čiji se štab nalazi u [[Kosovo polje (Dalmacija)|Kosovu]], 11 km južno od Knina. Komandovanje je u rukama vojvode Momčila Đujića, uz podršku majora Kapetanovića i kapetana Mijovića. Jačina grupâ, podređenih ovoj komandi, trenutno iznosi oko 6500 ljudi. Utjecajna zona se poklapa sa rajonom naseljenim Srbima unutar trokuta [[Knin]]—[[Šibenik]]—[[Zadar]] i doseže do zone [[Lika|Like]]. Operaciona zona je cijeli ovaj trokut, a naročito veće komunističke, partizanske oblasti, koje su naseljene Hrvatima. Do sada su vojne operacije izvođene u suradnji sa njemačkim divizijama, o čijim su rezultatima ove izvještavane. Znatni dijelovi ovih četničkih jedinica angažirani su na osiguranju njemačkih puteva za dotur. Posmatrano s vojne strane, trenutno se četnička suradnja sa njemačkim jedinicama ocjenjuje kao pozitivna. Na osnovu snaga, koje nam se ovdje nude, može se zaključiti da ona nije iskorištena u potpunosti, ali i ono što je do sada učinjeno upućuje na činjenicu, da bi njihovo dalje angažiranje u vojnom pogledu za nas bilo povoljno.<ref>[https://znaci.org/zb/4_21_10.pdf#page=1414 Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu, Narodnooslobodilačka borba u Dalmaciji, knjiga 10: siječanj—ožujak 1944. godine (tom 21, dokument br. 402, str. 1414—1418.)]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=696&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000692.] <br /> ({{jez-njem|"Betr. Cetnik–Verbaende Norddalmatien. </br> In Norddalmatien sind die Cetniks in einer Division "Dinara" zusammengefasst, deren Hauptquartier in Kosovo, 11 km s. Knin, liegt. Die Fuehrung liegt in den Haenden des Wojwoden Momcilo Djujitsch, der seinerseits unterstuetzt wird von Major Kapetanowitsch und Hauptmann Miowitsch. Die Staerke der diesem Kommando unterstellten Gruppen belaeuft sich z.Zt. auf etwa 6500 Mann. Das Einflussgebiet stimmt ueberein mit dem serbischen Siedlungsraum innerhalb des Dreiecks Knin–Sibenik–Zara und reicht bis ins Lika–Gebiet hinein. Operationsgebiet ist dieses gesamte Dreieck, insbesondere die in ihm liegenden groesseren, kroatisch besiedelten kommunistischen Partisanbereiche. Militaerische Operationen wurden bislang in Zusammenarbeit mit deutschen Divisionen durchgefuehrt und deren Ergebnisse dorthin gemeldet. Darueber hinaus sind wesentliche Teile dieser Cetnik–Verbaende zur Sicherung deutscher Nachschubstrassen eingesetzt. </br> Militaerisch gesehen ist somit die Zusammenarbeit der Cetniks mit deutschen Verbaenden zur Zeit positiv zu beurteilen. Sie fuehrt wohl noch keineswegs zu voller Ausnutzung der sich hier uns anbietenden Kraefte, doch berechtigt das bisher Geleistete zu der Auffassung, dass ein weiterer Einsatz sich fuer uns militaerisch guenstig auswirken muss."}})</ref>|Izvještaj jedinice »Konrad« od 11. ožujka 1944. Komandi Druge oklopne armije o četničkim jedinicama u sjevernoj Dalmaciji}} Na osnovu svega iznesenog, poručnik Konrad predlaže nadređenim: „Što se tiče upotrebe četničkih jedinica sjeverne Dalmacije u vojne svrhe, treba reći da one predstavljaju samo nastavak prakse talijanskih jedinica. Uz to se prije svega mora dodati i to, da se Talijani nikada nisu usuđivali — i pored svih hrvatskih suprotnih tvrdnji — da u većem obimu sprovedu vojnu suradnju, jer oni nisu željeli da se ojačaju četnici, tada još neoprobani u težoj političkoj situaciji. Dok su Talijani sprovodili samo djelomične operacije, danas je, uz strogu kontrolu i rukovođenje, moguća mnogo obimnija mobilizacija četničkih jedinica. Đujić nam je rekao da će se njegove jedinice, nakon čišćenja partizanskih oblasti u dalmatinskom području, angažirati tako što će u suradnji sa njemačkim komandama izvršiti zapriječavanja Titovih kanala za snabdijevanje. Na osnovu ovdje poznatih činjenica ovo izgleda apsolutno moguće.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=700&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000696.] <br /> ({{jez-njem|"Zur militaerischen Verwendung der Cetnikverbaende Norddalmatiens ist zu sagen, dass sie nur eine Fortsetzung der italienischen Verbindungen darstellen wuerde. Dazu muss allerdings hinzugefuegt werden, dass die Italiener es niemals gewagt haben – trotz aller gegenteiligen wiederholten kroatischen Behauptungen – in grossem Stil militaerische Zusammenarbeit durchzufuehren, da sie die damals noch nicht erprobten Cetniks in einer im uebrigen noch unreiferen groesseren politischen Lage nicht zu stark werden lassen wollten. Waehrend somit die Italiener nur Teilunternehmen durchfuehrten, waere bei straffer Kontrolle und Steuerung der Cetnikverbaende heute ein Heranziehen in weit groesserem Umfang moeglich. Djujitsch hat sich uns gegenueber bereiterklaert, seine Verbaende nach Saeuberung der Partisanengebiete im dalmatinischen Raum so einzusetzen, dass in Zusammenarbeit mit deutschen Dienststellen eine Sperrung der Versorgungskanaele Titos erfolgt. Auf Grund der hier bekannten Unterlagen erscheint dies vollkommen moeglich."}})</ref> [[File:Helmuth von Pannwitz and Chetniks.jpg|thumb|Njemački general [[Helmuth von Pannwitz]], zapovjednik [[15. SS kozački konjanički korpus|15. SS kozačkog korpusa]], u društvu četničkih oficirâ s teritorije NDH.]] U izvještaju Višeg SS i policijskog vođe u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj ''[[Gruppenführer]]a'' [[Konstantina Kammerhofera]] za mjesec mart 1944. godine, iskazano je stanovito nezadovoljstvo učinkovitošću četnikâ u Bosni i Hercegovini u borbi protiv NOVJ: {{izdvojeni citat|Policijska oblast II ([[Sarajevo]]): [...] </br> Borbena vrijednost četnika stacioniranih u policijskoj oblasti Sarajevo nastavila je opadati; borbe u okolici [[Višegrad]]a i [[Trebinje|Trebinja]] pokazale su da se oni mogu uspješno oduprijeti [neprijatelju] samo uz njemačku podršku. U [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]], četnici nisu pokazali nikakvu vlastitu inicijativu tijekom izvještajnog perioda.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=228&rec=314&roll=1548 NARA, T314, Roll 1548, frame no. 000222.] <br /> ({{jez-njem|"Polizeigebiet II (Sarajevo): </br> Der Kampfwert der im Polizeigebiet Sarajevo stehenden Cetniks ist weiter gesunken, bei den Kämpfen im Raum von Visegrad und Trebinje hat sich gezeigt, daß sie sich nur mit deutscher Unterstützung erfolgreich zur Wehr setzen können. In Ostbosnien zeigten sich die Cetniks im Berichtsmonat ohne eigene Initiative."}})</ref>|Mjesečni izvještaj za mart 1944. godine Višeg SS i policijskog vođe u Hrvatskoj (6. IV 1944).}} Njemački nadležni organi su ukazivali svojim višim komandama i na vidljivu diskrepanciju u domaćem antikomunističkom taboru u kontekstu »borbe protiv bandi«. Tako se u izvještaju 264. pješadijske divizije od 10. aprila 1944. na jednoj strani tvrdi da „hrvatske vlasti očigledno poseduju vrlo malo poverenja u trajno postojanje vlastite vlade“,<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_43.htm Izveštaj 264. pešadijske divizije od 10. aprila 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o vojno-političkoj situaciji u srednjoj Dalmaciji]</ref> dok se za četnike Dinarske divizije pod Đujićevom komandom navodi: {{izdvojeni citat|Nasuprot ovom, četnike treba ceniti kao jedini pouzdani faktor borbe protiv komunističkih bandi. Oni raspolažu, pored jednog boljeg rukovođenja i organizacije, i potrebnom inicijativom u borbi protiv bandi za sopstvena obaveštavanja i poduhvate i redovno javljaju upotrebljive rezultate izviđanja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=494&rec=314&roll=562 NARA, T314, Roll 562, frames no. 000489—000490.] <br /> ({{jez-njem|"Die kroat. Behoerden besitzen anscheinend nur geringes Vertrauen in der dauernden Bestand der eigenen Regierung. </br> Im Gegensatz hierzu sind die Cetniks als einzig zuverlaessiger Faktor im Kampf gegen die kommunistischen Banden zu werten. Sie verfuegen neben einer besseren Fuehrung und Organisation ueber die im Bandenkampf notwendige Initiative zu eigenen Erkundungen und Unternehmen und melden regelmaessig brauchbare Aufklaerungsergebnisse."}})</ref>|Izveštaj 264. pešadijske divizije od 10. aprila 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o vojno-političkoj situaciji u srednjoj Dalmaciji}} U telegramu poslatom 5. maja 1944. [[V SS korpusu]] iz [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], o držanju vojvode Momčila Đujića je data veoma povoljna ocjena: {{izdvojeni citat|Đujić neupitni pristalica DM. Hrvatski državljanin, lojalno radi sa vlastitim trupama protiv komunista, nasilno mobiliše pravoslavce. Prema povjerljivom izvještaju, nedavno je više puta izrazio antibritanska osjećanja. Jačina: 7000. Jesu li Đujićeve jedinice na području V SS korpusa?<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1208&rec=314&roll=565 NARA, T314, Roll 565, frame no. 001203.] <br /> ({{jez-njem|"Djujic einwandfrei DM Anhänger. Kroat. Staatsangehöriger, arbeitet mit eigener Truppe gegen Kommunisten loyal zusammen, zwangsmobilisiert Pravoslaven. In letzter Zeit nach V—Meldungen wiederholt englandfeindlich geäussert. Stärke 7000. Sind Djujic—Verbände im Bereich V. SS—Korps?"}})</ref>}} U izvještaju od 10. maja 1944, oficiri 15. brdskog korpusa navode da Nijemci snabdijevaju ukupno 6.318 četnika u NDH („Hrvatska borbena zajednica“). Za skrb 4.421 četnika starala se [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. divizija]], dok se o ostalih 1.897 brinula [[373. legionarska divizija|373. divizija]] Wehrmachta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=828&rec=314&roll=565 NAW, T-314, Roll 565, frame 000823: Zabilješka o broju četnika koje snabdijeva 15. brdski korpus (10. maj 1944.).]</ref> Nemački izveštaj iz jula 1944. godine, ocenjuje da četnici popa Đujića imaju oko 8.000 ljudi, od čega 7.000 naoružanih; dobro su organizovani, neprijateljski orijentisani prema Englezima i bez engleske pomoći. Nijemci zaključuju da im oni zamjenjuju jednu do dvije divizije u Jugoslaviji: {{izdvojeni citat|Jedinica Konrad [srednja Dalmacija]: Saradnja sa četnicima izvanredna. '''Oni zamenjuju jednu do dve divizije'''. Samo se oni bore — ustaše manje aktivne.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=195&broj=790 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000781.] <br /> ({{jez-njem|"Zusammenarbeit der Truppe mit Cetniks hervorragend. Cetniks ersetzen 1 — 2 Divisionen. Nur sie kämpfen. Ustascha wenig aktiv."}})</ref>|Izveštaj kapetana Merrema, drugog obaveštajnog oficira Komande Jugoistoka (Armijske grupe F) o inspekcijskom putu po Srbiji, Bosni i Hercegovini i Hrvatskoj u periodu 20. jun — 4. juli 1944.}} Kapetan Merrem, njemački oficir koji je sastavio ovaj izvještaj, imao je samo riječi hvale na račun četnikâ Dinarske divizije JVuO i vojvode Momčila Đujića: {{izdvojeni citat|[[373. legionarska divizija|373. pešadijska divizija]]: Saradnja sa četnicima vrlo dobra (1. lički korpus sa sedištem u [[Gračac]]u). Oni nemaju direktnu vezu sa Đujićem. Rukovođenje njima direktno od strane obaveštajnog odjeljenja divizije. Njihovim akcijama uvek prisustvuje nekoliko Nemaca koji kontrolišu isporuke municije i snabdevanja. [...] '''Oni su jedini stvarno korisni saborci''' [podvučeno u originalu — prim.]. Jedino od njih dolaze korisna obaveštenja o neprijatelju. [...] Jedan četnički komandant odaje utisak potpuno pouzdanog saborca, koji je i neprijateljski nastrojen prema Englezima. [...] Četnici su vrlo častoljubivi i drago im je kada Nemci primete njihove podvige. [...] Podoficir Bartl poznaje lično vojvodu Đujića. Đujić mu šalje čak i sopstvene naredbe u vezi s područjem [[Donji Lapac|Lapca]]. [Najbolja taktika protiv partizana sastoji se u upotrebi specijalnih jedinica] i kombinovanju četnika u jedinice snage jednog bataljona sa jednim nemačkim vodom sa radio stanicom i, po mogućstvu, teškim oružjem.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=195&broj=793 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000784.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Aussenstelle der 373. (kroat.) Div. – Uffz. Bartl. </br> Sehr gute Zusammenarbeit mit Cetniks. (1. Lika–Korps Sitz Gracac.) Kein unmittelbarer Einfluss Djuic. Direkte Führung durch Ic–Aussenstelle. Bei Cetnik–Einsatz nehmen meist einige deutsche Soldaten teil. Dadurch Kontrolle der Munitions– und Verpflegungslieferung gewährleistet. "Kroatische Kampfgemeinschaft" bezeichnet Bartl nur als Ausdruck im deutschen Schriftverkehr. Cetniks können diesen Begriff nicht und würden bei Bekanntgabe feindselige Haltung einnehmen. Cetniks sind die einzigen brauchbaren Mitkämpfer. Diese allein liefern auch brauchbare Feindmeldungen. </br> Kurze Rücksprache mit einem örtlichen Cetnik–Führer ergab den Eindruck eines absolut zuverlässigen, sogar englandfeindlichen Mitkämpfer. </br> Cetniks sind sehr ehrgeizig und sehen es gerne, wann ihre Taten von Deutschen beobachtet werden. Geschriebenes Wort (Flugblätter) gilt bei ihnen wenig. Das gesprochene Wort ist alles. Gute Flüsterpropaganda hat grossen Einfluss. </br> Von Invasion sprechen Cetniks kaum. </br> Uffz. Bartl kennt den Vojvoden Djuic persönlich. Djuic schickt ihm sogar die den Raum Lapac berührenden eigenen Befehle. </br> Auf die Frage, wie man nach seiner Ansicht der kommunistischen Banden Herr werden könne, antwortete Uffz. Bartl: "Durch andauerndes Jagen mit kleinen Jagdkommandos (Kleinkrieg nach Bandenart), durch Einsatz von Tarneinheiten und durch Zusammenfassen der Cetniks in Batl.–Stärke, dabei etwa 1 deutscher Zug mit Funk und möglichst mit schweren Waffen." </br> Uffz. Bartl macht einen sehr guten Eindruck, scheint sich aber doch sehr viel zuzutrauen, wenn er behauptet, er könne die gesamten Djuic–Cetniks dahin bringen, wo wir sie haben wollen, falls er an die entsprechende Stelle gesetzt werden wurde."}})</ref>}} Visoka ocjena za doprinos četničkih formacijâ s teritorije marionetske NDH ratnim naporima njemačkog okupatora data je 25. jula 1944. godine od strane nadležnih instanci iz [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]]: {{izdvojeni citat|Hrvatska: [...] Četnici su, s obzirom na vlastitu slabost, naši prirodni saveznici u borbi protiv komunizma. '''Samo se oni bore'''! “Hrvatska borbena zajednica” postoji samo na papiru.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=716&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000707.] </br> ({{jez-njem|"Cetniks unter Berücksichtigung eigener Schwäche im Kampf gegen Kommunisten unsere natürlichen Verbündeten. Sie allein kämpfen! "Kroatische Kampfgemeinschaft" steht nur auf dem Papier."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka od 25. jula 1944.}} U izvještaju od 11. avgusta 1944, nakon proputovanja koje je Vojni zapovjednik Jugoistoka poduzeo u zoni odgovornosti V SS brdskog korpusa na teritoriju NDH, o tamošnjim četnicima te suradnji s njima kazano je: {{izdvojeni citat|Dobro iskorištavanje četničkih komandanata. Zahtjev za premještaj [[369. legionarska divizija|369. pješadijske divizije]] zbog sve češćih incidenata između četnika, o čijoj suradnji divizija apsolutno ovisi, i hrvatskih pripadnika divizije. 369. pješadijska divizija se sastoji od otprilike 70% Hrvata. Zapovjednik divizije napominje da se najmanje 40% njih smatra nepouzdanim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=192&broj=445 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000440.] <br /> ({{jez-njem|"Gute Ausnutzung der Cetnikführer. Antrag auf Herauslösung der 369.I.D. da sich Zwischenfälle zwischen Cetniks, auf deren Zusammenarbeit Division unbedingt angewiesen, und kroat.Div.Angehörigen mehren. (Siehe Ic–Bericht). 369.I.D. besteht aus ca. 70 % Kroaten. Div.Kdr. bemerkt, dass hiervon minderstens 40 % als unzuverlässig anzusehen sei."}})</ref>|Izvještaj o posjeti OBSO-a zoni odgovornosti 5. SS brdskog korpusa od 7. do 11. avgusta 1944. godine (11.8.44).}} Major Adolf von Ernsthausen je bio zapovjednikom 392. artiljerijske pukovnije iz sastava [[392. legionarska divizija|392. (hrvatske) pješačke divizije]], jedne od tri njemačko-hrvatske divizije (pored [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]] i [[373. pješadijska divizija|373. pješadijske divizije]]). Kao veteran [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] sa iskustvom ratovanja na [[balkanskom bojištu]], major von Ernsthausen biva upućen [[1944]]. godine u okupiranu Jugoslaviju. Von Ernsthausen će [[1959]]. godine objaviti ratne memoare pod naslovom ''Die Wölfe der Lika. Mit Legionären, Ustaschi, Domobranen und Tschetniks gegen Titos Partisanen. Erlebnisse in Kroatien 1944'' (“Vukovi [[Lika|Like]]. Sa legionarima, ustašama, domobranima i četnicima protiv Titovih partizana. Doživljaji u Hrvatskoj 1944.”).<ref>[https://winkelried-verlag.de/buecher/landser-am-feind/744/die-woelfe-der-lika Winkelried Verlag: Adolf von Ernsthausen, Die Wölfe der Lika]</ref><ref>[https://www.booklooker.de/B%C3%BCcher/Adolf-von-Ernsthausen+Die-W%C3%B6lfe-der-Lika-Mit-Legion%C3%A4ren-Ustaschi-Domobranen-und-Tschetniks-gegen/id/A02Iwx5I01ZZ3 Ernsthausen, Adolf von — Die Wölfe der Lika. Mit Legionären, Ustaschi, Domobranen und Tschetniks gegen Titos Partisanen. Erlebnisse in Kroatien 1944 — Landser am Feind, Band 5 (www.booklooker.de)]</ref> O sveobuhvatnoj saradnji Dobroslava Jevđevića s okupacionim vlastima bio je general Mihailović, u više navrata, obaviješten i od strane Jovanke Krištof (pseudonim »Mira«), četničke obavještajke u [[Slovenija|Sloveniji]]. U veoma opširnom izvještaju od 29. juna 1944, Krištof o Jevđeviću (pseudonim »Aero«) daje nedvosmislenu ocjenu: „Aero je drugi [[Milan Nedić|Nedić]].“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_198.htm Izveštaj obaveštajnog organa od 29. juna 1944. Draži Mihailoviću o stanju četničkih organizacija u Sloveniji, Hrvatskom primorju, Gorskom kotaru i Lici i saradnji sa nemačkim okupatorima]</ref> Pored toga, Krištof karakteriše Jevđevića kao „vrlo kompromitovanu osobu“ (najprije zbog „jakog sudelovanja sa okupatorom“), te zaključuje da ovaj ne bi mogao organizovati četničku ilegalu. Iz izvještaja Krištof može se zaključiti kako su vojvoda Dobroslav Jevđević i kapetan [[Dušan Đaković]], komandant 4. brigade iz sastava Ličko-kordunaške oblasti JVuO, bili podređeni okupatoru i suštinski i u simboličkoj ravni: {{izdvojeni citat|Odred u Ab.[aciji, tj. [[Opatija|Opatiji]] — prim.] likvidiran. 19 ljudi otišlo u [[Postojna|Postojnu]], a 10 ih ide u Nem.[ačku] kom. na [[Rijeka|Reci]], gde će služiti kao [[Gestapo]]. Tu će biti sa njima i Aero i kap. Đak., pa čak i r. stanica. [...] Svi su ti odredi pod Nem. kom. i bez međusobne veze, razbacani po [[Istra|Istri]], da se pokaže celom narodu, kako su Srbi Nem. sluge. Plaćeni su — vojnici 360 L.[ira] mesečno, podnar. 450 naredn. 525 podpor. mislim 3.000 a kap. Đak. 5.800 L. [...] U Josipdol je poslao Aero 11 ljudi, navodno da osnuju tamo četničku komandu. Međutim ti su ljudi Nem. tajna policija, a od četnika iz šume, koji su im dolazili u vezi, da je to četn. komanda, napravili Nem. radni bataljon, koji vode Nem. Tu je oko 40 ljudi, ostali su prestali dolaziti kad su videli šta se sa ovima desilo. [...] Kud ćemo veće poniženje za našu vojsku nego da komanduje Nem. poručnik našem kapetanu, pa i vojvodi, samo sreća, da je taj vojv. surogat, inače propadosmo od bruke... Sve ove i slične akcije vodi kap. Đaković, naravno pod komandom Nem. poručnika. Odluke o njima donosi Aero u dogovoru sa Nem. Upravo je gnusno gledati, kako se obojica klanjaju pred Nem. potpor. i por., pa kaplarima. Đak. sve pozdravlja fašistički uzdignutom rukom, a Aero samo veće činove oficire, inače našim pozdravom. [...] U Lici saradnja sa okupatorom je na čisto drugoj bazi — tamo mora okupator popuštati, jer inače odoše ljudi u šumu, a vođe su potpuno Nem. sluge i nemaju kamo bežati. [...] '''U krvi im je šurovanje sa okupatorom, a nama prikazuju kako vode vele politiku i kolike žrtve za narod s tim pridonašaju — dok u stvari nisu ništa drugo nego ponizne Nem. sluge'''. [...] Potrebno je već jednom započeti sa ozbiljnim i poštenim radom, jer će nas katastrofa preteći. Saradnju sa okupatorom trebalo bi napraviti na čisto drugoj bazi i ne sme biti vidna. Bar ovde.}} Na drugoj strani, Jovanka Krištof izdvaja kao pozitivan primjer vojvodu Momčila Ðujića: „Ovi ljudi ovde vide jedini spas u vojv. Đujiću, jer ga smatraju poštenim i iskrenim borcem za našu stvar. Isto ima org. dobro sprovedenu. Pljačkati i krasti ne dozvoljava o čemu su se uverili iz njegove prop. gde su imena poubijanih ljudi zbog nediscipline i raznih prekršaja. To ljudima imponira — pošten rad i samo to žele, a i zaslužuju, jer ih nepoštenje tuče već 3 1/2 god. I pored svega toga, ostali su verni našoj ideji. Isto saradnja sa okupatorom je na čisto drugoj bazi i ne vodi se trgovina sa ljudima, kao ovde. Ovo vodstvo se jako boji Đujića i gaji mržnju prema njemu zato hoće ljudima dokazati, da Đujić nema ništa odnosno samo par sto vojnika bez oružja koji kao čudo gledaju mitraljez. A isto, da su pod Nem. kao ovi ovde.“ U pokušaju da prebaci teret odgovornosti za sopstvenu kolaboraciju s okupatorom na komandanta Dinarske divizije JVuO, vojvoda Jevđević piše Mihailoviću 8. avgusta 1944. godine: „Garantujem i imam stotine dokaza da trupe Đujića u velikom delu stoje u tešnjoj vezi od mene, ali to niko ne vidi. Vi bi se začudili, kad bi vam sve ispričao kakve mi izveštaje pokazuju Nemci o svojim vezama sa našim jedinicama, naročito kod [[Uroš Drenović|Drenovića]] i ostalih, prebacujući mi da ih mi sabotiramo i podmuklo rušimo.“<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 156, reg. br. 51/1—1.</ref> I u izvještaju od 10. avgusta 1944, Jovanka Krištof je upozorila Mihailovića na činjenicu da se [[Lika|lički]] četnici pod komandom vojvode Jevđevića nalaze u [[Istra|Istri]] u službi okupatora, kao i da su pred [[Nacionalsocijalistička njemačka radnička partija|nacistima]] (»broj 11«) dužni salutirati [[Rimski pozdrav|fašističkim pozdravom]]: {{izdvojeni citat|Kolben [potpukovnik [[Karl Novak]] — prim.] se povratio 3 ov. meseca. Zgrozio se nad ovim radom. Nije mogao svega verovati kad su mu referisali oficiri i vojnici, dok nije neke stvari i na vlastite oči video. Mislim, da je dosta ako Vam kažem da stalno uzdiše i govori pri svakoj prilici: »Jadni Čiča, kako ga upropastiše, zar [[Vermaht]] i [[Gestapo]], da predstavlja Čičinu vojsku.« Prebleđuje slušajući i gledajući ovo. 3. mu referiraše četnici da su dobili naređenje da moraju svi nacistički pozdravljati. A jučer se sam uverio da ima oficira, koji profaniraju našu uniformu, te u njoj putuju iz [[Postojna|Postojne]] u Trst i daju povoda komun. za prop. Isti oficir Korać je tako i u Ab.[aciju] došao samo da je još imao natpis na rukavu i kapi »Lika« što po naređenju moraju svi u Postojni nositi. Ja sam ga napala zbog toga, a isto tako i Jovanovog brata, te su jučer svi na putu skinuli te sramotne natpise. [...] Čujem da Jovan sad ostaje kod Vas. Neka Vam ispriča kako su part.[izani] u okolici Post.[ojne] natiskali plakate o četn. banditima sa natpisom »Lika« na rukavu i kapi, koji su pljačkali selo sa br. 11 i odveli x ljudi i t.d. [...] Nadam se da će sad sigurno uspeti četnicima, da se odele od br. 11. Samo mnogi su od njih mišljenja da su ovim radom upropas[ti]li i ovde i Liku.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_21.htm Izveštaj Jovanke Krištof od 10. avgusta 1944. Draži Mihailoviću o stanju ličkih četnika u Istri, njihovoj saradnji sa Nemcima i ponašanju Dobrosava Jevđevića u vezi sa problemom vraćanja četnika u Liku]</ref>}} === Borbe pod nemačkom komandom u Srbiji (1944) === {{main|Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|Topličko-jablanička operacija}} [[File:Nemci predaju minobacač četnicima.jpg|thumb|Nemci predaju minobacač četnicima u Srbiji 1944.]] {{Quote box | citat = „D.M.-bande dosada nisu nikad napale okupacione trupe.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1115&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001111: Izvještaj o bandama u okolini katarakti Dunava (bez datuma, približno mart 1944).] <br /> ({{jez-njem|"Bisher haben die D.M.Banden die Besatzungstruppen noch nie angegriffen."}})</ref> | izvor = Nemački izvještaj o četnicima u okolini katarakti Dunava od marta 1944. | width = 40% | align = right}} {{Quote box | citat = „Titove bande imaju se napasti i uništiti, odn. zarobiti. Pristalice D.M.-a (četnici) ne smatrati neprijateljima.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1264&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001260: Naredba 923. Landeschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ (29. Juli 1944.).] <br /> ({{jez-njem|"Angetroffene Titobanden sind anzugreifen und zu vernichten bzw. gefangen zu nehmen. DM—Anhänger (Cetniks) sind nicht als Feind anzusehen."}})</ref> | izvor = Naredba 923. Landesschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ od 29. jula 1944. | width = 40% | align = right}} Kad je sredinom marta 1944. operativna grupa sastavljena od [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge]] i [[Peta krajiška divizija NOVJ|Pete divizije]] NOVJ iz [[Sandžak]]a [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodrla u zapadnu Srbiju]], nesuglasice između četnika i Nijemaca u Srbiji potisnute su u drugi plan. Trupe sastavljene od jedinica [[Vermaht]]a i [[Vafen-SS|SS]], korpusâ JVUO, bugarskog okupacionog korpusa, [[Srpska državna straža|SDS]], [[Srpski Doborvoljački Korpus|SDK]] i [[Ruski Zaštitni Korpus|Ruskog zaštitnog korpusa]] pod objedinjenom nemačkom komandom generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] funkcionisale su kao jedinstvena operativna grupa u [[Operacija Kamerjeger|operaciji »Kammerjäger«]]. Kod nadležne je četničke komande majora [[Neško Nedić|Neška Nedića]] bio akreditovan nemački kapetan Vajel kao oficir za vezu. Zajedničke operacije trajale su nešto duže od dva meseca.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj Vojnoupravnog komandanta jugoistoka od 13. maja 1944.]</ref> Kao znak otopljavanja odnosa na liniji četnici–okupator, nakon unilateralnog raskidanja (sa njemačke strane) [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|sporazuma potpisanih]] u zimu 1943/1944. godine te organiziranja [[Operacija Treibjagd|operacije »Hajka«]] protiv [[Nikola Kalabić|Kalabićevih]] četnika, u drugoj polovini marta 1944. upriličen je sastanak komandanta Drugog ravnogorskog korpusa kapetana [[Predrag Raković|Predraga Rakovića]] sa oficirom [[Schutzstaffel|SS]]-a Biermannom, inače njemačkim zapovjednikom [[Čačak|Čačka]]. Tom prilikom je kapetan Raković garantovao „da ne postoje ni najmanje namere da se planira opšti ustanak ili da se sprovedu sabotažne akcije“ protiv Nijemaca, odnosno da će „na teritoriji Srbije“ iznova nastupiti primirje. U Mihailovićevo ime, četnički komandant je iskazao spremnost „za borbu protiv komunista i izvan Srbije, uz isporuke municije“, a nije čak odbacio ni mogućnost angažovanja „na drugim evropskim frontovima“.<ref>[https://web.archive.org/web/20221206140940/https://znaci.org/00001/4_14_3_269.htm Izveštaj Feldkomandanture u Čačku od 25. marta 1944. komandantu Jugoistoka o pregovorima sa komandantom 2. ravnogorskog korpusa]</ref> U izvještaju Komandi Jugoistoka, [[obersturmführer]] Biermann navodi da Draža Mihailović od njemačke strane očekuje diskretnost u održavanju kontakata, naročito stoga što bi srpske kvislinške vlasti u JVuO mogle vidjeti konkurenciju: {{izdvojeni citat|Kapetan Raković mi je kazao lično, takoreći u povjerenju kao prijatelju, da sve što mi je do sada rekao i sve što sam ja zapisao, on rekao po nalogu Draže Mihailovića, s kojim je imao svakodnevnu radio-vezu i od koga je dobivao stalna uputstva o predmetu prethodnih razgovora. Pritom me uvjerava da će sa strane Mihailovića, naravno, sve biti demantirano, ukoliko se o sadržaju razgovorâ ponovno dozna u [[Beograd|beogradskim]] krugovima ([[Milan Nedić|Nedić]], [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]). Sasvim je prirodno da ovi krugovi pokušavaju svim sredstvima osujetiti sporazum između njemačke okupacijske vlasti i Draže Mihailovića, jer trenutno su oni legalni predstavnici srpskog naroda te bi možda mogli strahovati za svoje pozicije. Pregovore između DM–pokreta i njemačkih vlasti ovi bi krugovi odmah iskoristili u propagandne svrhe i predstavili ih kao kraj ili slabost DM–pokreta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000268—000269.] <br /> ({{jez-njem|"Hauptmann Rakovic sagte mit persönlich, sozusagen vetraulich zu einem Freund, dass alles, was er mir bisher gesagt und ich aufgeschrieben habe, von ihm im Auftrage von DM gesagt worden sei, mit dem er tägliche Funkverbindung habe und von dem er laufend Anweisungen für den Stoff der bisherigen Besprechungen erhalten habe. Er versichert mir gleichzeitig dass selbverstandlich von DM–Seite alles abgestritten werde, falls wieder der Inhalt der Besprechungen in Belgrader Kreisen (Nedic, Ljotic) bekannt werde. Es sei zu natürlich, dass diese Kreise mit allen Mitteln eine Verständigung zwischen der deutschen Besatzungsmacht und DM zu hintertreiben versuchen, denn sie seien ja gegenwärtig die legalen Vertreter des serbischen Volkes und müssten evtl. um ihren Posten fürchten. Verhandlungen der DM–Bewegung mit deutschen Behörden würden sofort von diesen Kreisen propagandistisch aufgeschlachtet und als Ende bezw. Schwäche der DM–Bewegung hingestellt."}})</ref>|Njemački izvještaj od 25. marta 1944. o pregovorima šefa [[Sicherheitsdienst]]a u Čačku obersturmführera Biermanna sa kapetanom [[Predrag Raković|Predragom Rakovićem]], komandantom 2. ravnogorskog korpusa JVuO}} Kapetan Predrag Raković, jedan od glavnih četničkih komandanata zaduženih za održavanje [[Saradnja četnika sa Nedićevom vladom|veze s Milanom Nedićem]] i Nijemcima, ponovo se sastaje sa Biermannom u Čačku 26. aprila.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=331&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000314.]</ref> Raković je tada naveo da mu je general Mihailović povukao punomoć za obavljanje poslovâ s Nijemcima i da zbog toga na ovom sastanku ne sudjeluje kao njegov predstavnik. Očigledno da je Draža Mihailović bio sasvim upoznat sa ovim kontaktima i davao je za njih odobrenja, dok je Raković održavao kontakte i obavljao poslove s Nijemcima, iako su mu ovlaštenja bila povučena.<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> Ubrzo je uslijedilo potčinjavanje Rakovićevog Drugog ravnogorskog korpusa JVuO (kao i Javorskog korpusa pod komandom majora [[Radomir Cvetić|Radomira Cvetića]]) njemačkim trupama u jugozapadnoj Srbiji, što se može zaključiti iz jednog izvještaja Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka s početka aprila 1944: {{izdvojeni citat|Cvetićevi četnici osiguravaju lijevi bok grupe Jug i izviđaju u pravcu [[Golija|Golije]] od Drinića ka sjeveru. Zadatak Rakovićeve grupe nepromijenjen.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=413 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000408—000409.] </br> ({{jez-njem|"d) Die Cvetic–Cetniks sind zum Schutz der linken Flanke der Angriffsgruppe Süd und zur Aufklärung über das Golija–Gebirge über Dramici nach Norden vorzuführen. e) Auftrag für Rakovic–Cetniks bleibt unverändert."}})</ref>|Izvještaj opunomoćenog komandanta Jugoistoka svim potčinjenim jedinicama za 3. april 1944. godine}} U dnevnom izvještaju iz Komande Jugoistoka za 18. april 1944, predviđa se koji će sektor zauzeti jedinice pod Rakovićevom komandom u vrijeme izvođenja operacije »Kammerjäger«, kojom prilikom je okupator s uspjehom osujetio [[Drugi prodor NOVJ u Srbiju|drugi prodor NOVJ u Srbiju]]: {{izdvojeni citat|Rakovićeva grupa dobila zadatak da postavi osiguranja prema jugu na sjevernoj obali Studenice.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=514&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000510.] <br/> ({{jez-njem|"Unternehmen Kamerjägger. II. Eigene Lage: </br> F/ Cetnik–Gruppe Rakovic erhielt Auftrag zur Abschirmung nach S gegen Feind auf dem nördl. Studenica–Ufer."}})</ref>|Dnevni izvještaj opunomoćenog komandanta Jugoistoka tokom operacije Kammerjäger, 18. april 1944.}} Iz jednog razgovora na visokom nivou (prisutni: general [[Hans Felber]], vojni zapovjednik Jugoistoka i [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova), održanom 11. aprila 1944. godine, može se nazrijeti koliko su okupacioni dužnosnici bili zadovoljni saradnjom sa četnicima i ostalim [[Kolaboracija|kolaboracionističkim]] snagama na [[Balkan]]u: {{izdvojeni citat|Neubacherovo mišljenje o vrijednosti srpskih formacijâ: [[Srpska državna straža|SDS]] loša, Hipo (pomoćna policija) isto, [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] dobar, četnici veoma različito. U Crnoj Gori se dobro tuku [[Crnogorski dobrovoljački korpus|dobrovoljci pod njemačkim vođstvom]]. Kosovski Albanci se bore s nama. Evzoni u Grčkoj nijesu za odbranu obale, ali su korisni u unutrašnjosti zemlje i sigurno neće pucati na nas.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=462&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000458.] <br/> ({{jez-njem|"Auffassung Neubacher über den Wert der serbischen Verbände: SSW schlecht, Hipo desgleichen, SFK gut, Cetniks sehr unterschiedlich. In Montenegro schlügen sich die Freiwilligen unter deutscher Führung gut. Die Kosovoalbaner kämpfen mit uns. Evzonen in Griechenland sind nichts für Küstenverteidigung, brauchbar wohl aber im Innern des Landes, werden bestimmt nicht auf uns schiessen."}})</ref>|Vojni zapovjednik Jugoistoka (Razgovor Felber-Neubacher, 11. april 1944.)}} U izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera (u odjeljku naslovljenom „Stanje kod neprijatelja“), sačinjenom 22. aprila iste godine, ambivalento držanje jedinicâ JVuO prema okupatorskim vlastima smatra se glavnom karakteristikom četničkog pokreta u Srbiji: {{izdvojeni citat|Srbija: <br /> Pokret DM je podijeljen unutar sebe. Dok se neki aktivno bore na strani njemačkog Wehrmachta protiv komunista — a da nijesu odustali od temeljnih rezervi prema svakom okupatoru — manje bande DM u centralnoj i istočnoj Srbiji spremne su činiti štetu. Izvještaji koji se stalno pojavljuju o pregovorima Draže Mihailovića i Tita nijesu potvrđeni i takođe se doimaju nevjerovatnim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=556 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000552.] <br /> ({{jez-njem|"Die DM–Bewegung ist in sich aufgespalten. Während ein Teil aktiv an der Seite der deutschen Wehrmacht gegen die Kommunisten kampft – ohne dadurch die grundsätzlichen gegen jeden Okkupator vorhandenen Vorbehalte aufgegeben zu haben – treiben kleinere DM–Banden in Mittel–und Ostserbien nach wir vor ihr Unwesen. Immer wieder auftauchende Meldungen über Verhandlungen zwischen DM und Tito bestätigen sich nicht und erscheinen auch unglaubwürdig."}})</ref>|Izvještaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka o stanju u periodu od 16. marta do 15. aprila 1944. godine}} 12. aprila 1944. godine, pukovnik [[Jevrem Simić]] izdaje jednom četničkom nižem oficiru objavu o kretanju na terenu brigade kojom komanduje, kako bi ovaj mogao što efikasnije uništavati jatake i simpatizere [[Narodnooslobodilački pokret|NOP]]-a: {{izdvojeni citat|OBJAVA Za G. Milića Majstorovića p.poručnika, komandanta II bataljona III leteće kosmajske brigade, koja mu se izdaje s tim da može slobodno da se kreće sam ili sa svojom vojskom po terenu koji je ugovoren sa našim saveznicima Nemcima i Bugarima i da u ime Kralja Petra II Karađorđevića oduzima svu rekviziciju i kolje sve partizanske jatake i simpatizere zbog čega će dobiti čin majora.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_115.htm Objava komandanta četničke oblasti u Srbiji od 12. aprila 1944. komandantu 2. bataljona 3. kosmajske brigade za nesmetano kretanje od okupatora i klanje simpatizera narodnooslobodilačkog pokreta]</ref>}} 1. maja 1944. godine, u dnevnom izvještaju Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka, koji potpisuje načelnik štaba general [[Kurt Geitner]], navodi se cifra od nekoliko hiljada pripadnika JVuO koji pomažu okupatoru u zaustavljanju ofenzive NOVJ: {{izdvojeni citat|Srbija — Stanje u sopstvenim redovima: </br> Borbena grupa Weyel: 500. SS padobranski lovački bataljon, sa otprilike 1.000 četnika, odbacio je neprijatelja kod [[Seča Reka|Seče Reke]] (6 km zap. od [[Kosjerić]]a) i sa manjom borbenom grupom vrši napad na neprijatelja kod Varde. Izbrojano 10 mrtvih neprijatelja; vjerovatni veći gubici. [...] </br> Četnici su raspoređeni duž linije [[Požega]]—Kosjerić—[[Ražana]]—[[Povlen]], sa ukupnom jačinom od približno 5.000 ljudi. Pojedine grupe su poslale oficire za vezu. Draža Mihailović, koji je preuzeo jedinstveno zapovjedništvo, namjerava uspostaviti radio-vezu s njemačkom komandom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=673&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000669—000670.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien. Eigene Lage. </br> B. Kampfgruppe Weyel. Fg.Abt. 696 bis Kostojevici an Straße 4 OSO Rogacica durchgestossen. SS–Fallschirmjäger–Btl. hat mit etwa 1000 Cetniks Feind bei Sjecareka [sic!] (6 W Kosjerici) geworfen und steht mit einer schwächeren Kampfgruppe im Angriff gegen Feind bei Varda. 10 gezählte Feindtote, weitere Feindverluste wahrscheinlich. </br> F. Cetniks stehen im allg. Linie Pozega–Kosjerici–Razana–Povlen in Gesamtstärke ca. 5000 Mann. Einzelen Gruppen haben V.Offz. abgestellt. DM., der Gesamtführung übernommen hat, will Funkverbindung zu deutschem Kommando herstellen."}})</ref>}} U monografiji “Četnici u Drugom svjetskom ratu 1941—1945” [[Jozo Tomašević]] zaključuje: „Ne mogu ipak dati nikakvu potvrdu toj slutnji da je Mihailović održavao direktnu radio-vezu s Nijemcima, a uzimajući u obzir njegov način ponašanja u cijelom ratu, malo je vjerojatno da jest.“<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> Međutim, Hermann Neubacher svjedoči u memoarima kako je, makar tokom nekoliko dana u zimu [[1945]], održavao izravnu radio-vezu s Mihailovićevim štabom.<ref>Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN — Službeni list SCG, Beograd, 2005, str. 161—162.</ref> U ratnom dnevniku Vojnog zapovjednika Jugoistoka od 2. maja 1944, sa pohvalom se ističe kooperacija onih snagâ JVuO u zapadnoj Srbiji koje sačinjavaju taktički sklop pod komandom majora [[Ericha Weyela]]: {{izdvojeni citat|Borbena grupa Weyel: SS padobranski lovački bataljon, zajedno sa četnicima, razbio [[Peta krajiška divizija|Petu diviziju]] kod Varde. Veliki neprijateljski gubici. Četnici su postrijeljali sve zarobljenike. Brojke će biti objavljene naknadno.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=677&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000673.] <br /> ({{jez-njem|"Kampfgruppe Weyel. SS–Fallschirmjägger–Btl. hat mit Cetniks bei Varda Tross[?] der 5.Div. zerschlagen. Hohe blutige Feindverluste. Cetniks haben sämtl. Gefangene erschossen. Zahlen werden nachgemeldet."}})</ref>}} U izvodu iz ratnog dnevnika generala Hansa-Gustava Felbera za 3. maj 1944. godine, navodi se da je načelnik štaba Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka general Kurt Geitner išao u posjetu njemačkim trupama na ratištu u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]]: {{izdvojeni citat|(3.5.44) 6,00: Putovanje do Parišta [svakako je riječ o [[Donje Vardište|Vardištu]] — prim.] zbog razgovora sa majorom Weyelom i nekim četničkim vođama o formiranju zajedničkog štaba za borbu protiv komunista. Povratak za Beograd 3. maja u 15 časova.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=807&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000803.] <br /> ({{jez-njem|"3.5.44 6.oo Uhr Fahrt nach Pariste zur Besprechung mit Major Weyel und einigen Cetnik–Führern über Bildung eines gemeinsamen Stabes zur Bekämpfung der Kommunisten. Rückkehr nach Belgrad am 3.5., nachmittags 15.oo Uhr."}})</ref>|Ratni dnevnik Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka, 3. maj 1944. godine}} Kolike je razmjere poprimila kolaboracija četnikâ Draže Mihailovića sa njemačkim Wehrmachtom i srpskim kvislinškim jedinicama u proljeće 1944. godine, postaje očigledno i iz navodâ u izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja, u kom su snage JVuO ubrojane u vlastite formacije: {{izdvojeni citat| I. Sopstvene snage A) Grupa “Holman” 696. bat. feldžand. krenuo je jutros sa četnicima u napad duž puta Nova Varoš — Ljubiš. 11/4. p. “Brand.” na maršu Sjenica — Maskova. Komandno mesto grupe “Holman” — Nova Varoš. I I/4. p. “Brand.” na maršu Užice — Ivanjica — Maskova. B) Grupa “Vajel” Napad Severne četničke grupe na jakog neprijatelja jugoistočno od Rožanstva nije uspeo uprkos visokih gubitaka i na strani četnika i na strani neprijatelja, pa će jutros biti ponovljen sa I/“Brand.”. Podređeni 1. bataljon 63. puka u obezbeđenju na visovima između Čajetine i Rožanstva. C) 24. bug. div. I I /64. nije uspeo u noći 11/12. 5. da kod Mokre Gore spreči neprijateljske zaštitnice da izmaknu ka jugu. Danas je sa 1/1. srp. puka i 1.000 četnika počelo čišćenje prostora Semegnjevo — Čajetina. 8. bataljon teških mitraljeza na maršu Požega — Arilje. 11/63. biće naknadno privučen. D) Grupa “Tatalović” Srpski dobrovoljački korpus uključio se kod Ljubovije u borbe na hrvatskoj obali Drine i prihvatio četnike koji su se povlačili. Kod Rogačice 4 prebeglice.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o borbama sa 2. i 5. NOU divizijom na komunikaciji Užice — Višegrad]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=736&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000732—000733.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien. II. Eigene Lage. </br> A) Gruppe Hollmann. Fg.Abt.696 heute morgen mit Cetniks zum Angriff entlang Str. Nova Varos–Ljubis angetreten. II./4.Brdbg. auf Marsch Sjenica–Maskovo. Gefechtsstand Gruppe Hollmann Nova Varos. III./4.Brdbg. auf Marsch Uzice–Ivanjica–Maskovo. </br> B) Gruppe Weyel. Angriff nördl. Cetnik–Gruppe gegen starken Feind SO Rozanstvo drang bei hohen Cetnik–u. Feindverlusten nicht durch und wird seit heute morgen mit I./Brdbg. wiederholt. Unterstelltes I./63 sichert auf Höhen zwischen Cajetina u. Rozanstvo. </br> C) 24.bulg.Div. III./64 konnte in der Nacht 11./12.5. bei Mokra Gora Ausweichen feindl. Nachhuten nach S nicht verhindern und tritt heute mit I./Serb.Rgt.1 u. 1000 Cetniks zur Säuberung des Raumes Semegnjevo–Cajetina an. 8.sMG.Btl. auf Marsch Pozega–Arilje. II./63 wird nachgezogen. </br> D) Gruppe Tatalovic. Bei Ljubovija griff SFK in Kämpfe auf kroat.Drina–Ufer ein u. nahm ausweichende Cetniks auf. Bei Rogacica 4 Überläufer."}})</ref>}} U istom izvještaju je prenijeta i sljedeća informacija: {{izdvojeni citat|Prema pouzdanom izvoru, četnički komandant [[Dragoslav Račić|Račić]], koji je učestvovao u borbi protiv Grupe “[[Milutin Morača|Morača]]” u [[Valjevo|valjevskom]] kraju, zatražio je da se vrati u svoje dotadašnje operacijsko područje, jer ne želi više da se „prlja“ saradnjom sa okupatorom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=736&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000732.] <br /> ({{jez-njem|"Nach s.Qu. hat Cetnikführer Racic, der im Kampf gegen Gruppe Moraca im Raume Valjevo beteiligt war, die Rückkehr in sein bisheriges Einsatzgebiet beantragt, da er sich durch Zusammenarbeit mit der Okkupator nicht länger "beschmutzen" wolle."}})</ref>}} Istog dana, u izvještaju koji je poslao Glavnom komandantu Jugoistoka feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|von Weichsu]], general Felber zapaža kako formiranje ''Borbene grupe Weyel'' označava novu etapu u četničko-njemačkim odnosima s ciljem saradnje u borbi protiv NOVJ, koja u tom obimu nije bila izvodiva u prethodnom periodu: {{izdvojeni citat|Utisak o upotrebljivosti pojedinih potčinjenih narodâ i jedinicâ: [...] Četnici uvjeravaju da će se uzdržati od bilo kakvog neprijateljstva prema njemačkim trupama i da će učestvovati u borbi protiv komunista do konačne pobjede. U operacijama četničke jedinice predvodi [[Neško Nedić]], a s njemačke strane major Weyel. Razgovori na bojnom polju pokazuju da su četničke vođe poput Kalabića i Rakovića spremne sarađivati sa Nijemcima. Kod ljudstva preovlađuje prijateljski pristup, uz samo nekoliko neprijateljskih lica. Naoružanje im je skromno; manjak mitraljeza. Situacija sa zalihama municije, kao i dosad, nejasna.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=727&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000723—000724.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Eindruck über die Brauchbarkeit der einzelnen unterstellten Nationen und Verbände: </br> f) Cetniks versichern jede Feindseligkeit mit deutschen Truppen auszugeben und sich am Kampf gegen die Kommunisten bis zum Endsieg zu beteiligen. Leitung der Cetnik–Verbände durch Nesko Neditsch, deutscherseits durch Major Weyel. Besprechungen auf dem Gefechtsfeld zeigen, daß die Führer der Cetniks wie Kalabic und Rakovic gewillt sind, mit den Deutschen zusammenzuarbeiten. Unter den Leuten vielfach freundliches Entgegenkommen, nur zum Teil feindselige Gesichter. Ausrüstung mit Waffen mäßig, wenig Maschinenwaffen. Über Munitionslage nach wie vor Unklarheit."}})</ref>|Raport generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|Maximilianu von Weichsu]] od 13. maja 1944. godine}} Draža Mihailović je imenovao [[Milorad Mitić|Milorada Mitića]] za oficira za vezu između svojih jedinica i njemačke komande, kako bi saradnja četničkih komandanata sa okupatorom dobila organizovaniju formu. General Mihailović je preko kapetana Mitića dostavljao svoje zahtjeve njemačkoj komandi koja je snabdijevala municijom i hranom njegove jedinice, angažovane u borbi protiv NOVJ. Mitić je o situaciji na frontovima, o svome radu i o količini pomoći primljenoj od okupatora gotovo svakodnevno izvještavao generala Mihailovića. U depeši od 28. marta 1944, između ostalog, kapetan Mitić piše: {{izdvojeni citat|O nekoj akciji Bugara ili Br. 11 (šifra koja označava Njemce — nap.) protivu crvenih dublje na terenu nema ni govora. Doručak i večera su uvek u garnizonu. Ako se hoće uništenje komunista, onda to moramo mi da uradimo. Možemo da računamo na pomoć uzduž komunikacija, na municiju i avijaciju, mada ona ne može mnogo da pomogne. Ali moraju biti hitno bačene masovne snage i lično da vodite operacije, naravno kao 'siva eminencija', inače [[Peko Dapčević|Peko]] ode u Toplicu i dalje... Moral kod naših ljudi u reonima gde su prošli komunisti je mnogo opao. Sve veća sumnja u snagu naših i Br. 11 i sve veći respekt prema crvenima... Pred svim ovim mi ne možemo da zatvorimo oči. Ovoga puta opasnost je stvarno velika, skoro ogromna...<ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, S—X—57/2.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_62.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje KORPUSI DRAŽE MIHAILOVIĆA POLAŽU ISPIT PRED OKUPATOROM U SRBIJI]</ref>}} 18. aprila 1944. godine, glavni inspektor Vrhovne komande JVuO pukovnik Jevrem Simić izvještava generala Mihailovića da se kapetan [[Zvonimir Vučković]], komandant Prvog ravnogorskog korpusa, nalazi pod izravnom komandom njemačkih oficira: {{izdvojeni citat|Zvonkov odred pod komandom poručnika Nenadića zajedno sa Nemcima je u Negbini.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_120.htm Pismo delegata Vrhovne komande od 18. aprila 1944. Draži Mihailoviću o saradnji četnika sa nemačkim i bugarskim trupama u borbama protiv NOVJ u jugozapadnom delu Srbije]</ref>}} U telegramu od 20. IV 1944. pukovnik Simić piše generalu Mihailoviću: {{izdvojeni citat|Vučković sa 130 odabranih četnika stavio se pod komandu nemačkog poručnika Kerpera i nalazi se južno od Jasenova na Beloj Glavi.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 277, registarski broj 4/1—56.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 99—100.</ref>}} Istog dana kada je došlo do formiranja ''Borbene grupe Weyel'' (28. april 1944), u dnevnom izvještaju Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka zapisano je: {{izdvojeni citat|Srbija — I. Stanje kod neprijatelja: </br> A) Divizijska grupa “Morača” nalazi se sa istočnom kolonom u oblasti južno od Kosjerića u borbi sa vlastitim snagama i četnicima, koji su, navodno, bili lično vođeni od strane DM-a.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=632&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000628.] <br /> ({{jez-njem|"Tagesmeldung von 28.4.1944. </br> Serbien. </br> I. Feindlage. </br> A) Div.Gruppe Moraca steht mit O–Kollone im Raum S Kosjerici im Kampf mit eigenen Kräften u. Cetniks, die von DM angeblich persönlich geführt werden."}})</ref>}} U telegramu poslatom 5. maja 1944. godine generalu Mihailoviću, kapetan [[Neško Nedić]] piše o uspostavljanju fronta prema snagama NOVJ u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]], odnosno da je stvoren jedinstveni borbeni sklop koji sačinjavaju četnici, [[Srpski dobrovoljački korpus|srpski dobrovoljci]] i njemačke okupacione trupe: {{izdvojeni citat|Snage potčinjene meni prešle su trenutno u odbranu na liniji Bačevci—Kosjerić i to: valjevski korpus sa delom Nemaca drži levo obalu Graca u visini Lipa—Ravan. Juče su na ovom odseku odbijeni svi napadi komunista. Ajdačić sa delom Nemaca zatvara položaj Bukovi—Ražana. Na prostoru Ražana—Kosjerić ima jedan bataljon Nemaca. Brigada Negovanova kao rezerva drži Divčibare. Rakovićev korpus u Kosjeriću sa ofanzivnom ulogom. Moja težnja je da sa naslonom na Nemce, stvorim čvrstu odbranu linije Bačevci—Kosjerić, dok se snage ne prikupe i ne stvore preduslovi za uništavajući udar, a tada uništi prva, druga a potom peta divizija. U ovom cilju front ostaje prema drugoj diviziji danas u odbrani dok na ovu diviziju sa zapada napadaju jedan bataljon Nemaca i tri bataljona ljotićevaca a mi je dočekujemo. Prema petoj diviziji preduzima se napad danas sa angažovanjem.<ref>AVII, Ča, kut. 276, reg. br. 2/1—11.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 100.</ref>}} U prvoj polovini maja 1944. godine, Vrhovna komanda JVuO je javljala o zajedničkim borbama četnikâ i Nijemaca širom okupirane Jugoslavije: „Naši i nemački delovi zatvorili put [[Užice]] — [[Kokin Brod]]. Isto tako zatvorena i [[Lim (rijeka)|Limska dolina]]. Od strane Nemaca i naših 2. maja počela ofanziva od [[Podgorica|Podgorice]]. Komunisti u oblasti [[Bijelo Polje|Bijelog Polja]]. Nemci u [[Šavnik]]u, [[Žabljak]]u i [[Brodarevo|Brodarevu]]. U [[Istočna Bosna|Istočnoj Bosni]] šesnaesta, sedamnaesta i tridesetšesta komunistička divizija pri uništenju od dve nemačke divizije.“ General Mihailović je naređivao i majoru Dragiši Rakiću (pseudonim »Gis-Gis«), komandantu Vojvodine JVuO, da pokuša dobiti municiju od okupatora, koristeći se pritom i srpskim kvislinškim strukturama, budući da je [[Banat]] formalno bio dijelom [[Vojna uprava u Srbiji|Nedićeve Srbije]]: „Postarajte se za nabavku municije kako ste predvideli. Iskoristite raspoloženje Nemaca u Banatu za jačanje naše organizacije. Isto tako iskoristite i Nacionalnu službu rada.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref> 11. maja 1944, general Mihailović (pseudonim »Hans«) piše da je naredio »Viktoru« (major [[Mladen Mladenović]], komandant Čegarskog korpusa JVuO), »Hermanu« (potpukovnik [[Radoslav Đurić]], komandant Južne Srbije JVuO), »Orelu« (potpukovnik [[Dragutin Keserović]], komandant Rasinsko-topličkog korpusa JVuO) i »Minču« (major [[Branivoj Petrović]], komandant Deligradskog korpusa JVuO) da „iskoriste akciju“ okupatora protiv snaga NOVJ u [[Južna Srbija|južnoj Srbiji]], kao i da „na pogodan način“ nabave naoružanje i municiju: {{izdvojeni citat|Po podacima od Viktora, Hermana i Georgija [potpukovnik Milutin Radojević, delegat VK JVuO za područje Jablanice i Toplice — prim.] jedna nemačka divizija jačine oko 15.000 nalazi se u [[Kuršumlija|Kuršumliji]], [[Prokuplje|Prokuplju]], [[Žitorađa|Žitorađi]], [[Pukovac|Pukovcu]] i [[Leskovac|Leskovcu]]. Ima 70 tenkova. Pripremaju se za akciju protiv komunista. [[Gestapo]]vci iz [[Niš]]a traže Viktora i nude oružje i municiju i da ne diraju naše. Keserović 8 i 9 napadao na komuniste u okolini [[Ribarska Banja|Ribarske Banje]] sa [[Jastrebac|Jastrepca]] i od sela Zdravinja. Crveni dobili pojačanje i Orel se povukao na polazni položaj [[Zdravinje]] — [[Veliki Šiljegovac]]. Orel se sprema za ponovni napad. Naredio sam: Viktoru: Da Knjaževački korpus uputi Orelu za akciju na Jastrepcu i Moravskom srezu, ako ga već nije uputio. Sa ostalim snagama da zatvori prelaze na [[Morava|Moravi]] od Niša do Leskovca. Da iskoristi na pogodan način ponudu oružja i municije, jer sada moramo tući komuniste i treba iskoristiti nemačku akciju. 2. — Hermanu: Treba iskoristiti akciju Nemaca za rasčišćavanje Toplice i Jablanice. Da prikupi svoje snage u Jablanici i da dejstvuje najpogodnijim pravcem protivu komunista imajući u vidu akciju Nemaca. Na pogodan način da dođe do municije. 3. — Orelu: Da iskoristi akciju Nemaca za rasčišćavanje Toplice i Jablanice i da mu se stavlja pod komandu Knjaževački i Deligradski korpus. Na pogodan način da dođe do municije. 4. — Minču: Da odmah pomogne Orela u akciji na Jastrepcu i Moravskom srezu kako je već naređeno i da je pod komandom Orela.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref>}} 12. maja 1944, Draža Mihailović obavještava potpukovnika [[Zaharije Ostojić|Zaharija Ostojića]] (pseudonim »Sto-Sto«) sljedeće: „2 i 5 divizija su sada u srezu Zlatiborskom. Napadi se vrše sa svih strana.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref> Napad su vršile njemačke i bugarske trupe, zajedno sa ljotićevcima i četnicima. U depešama<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 2/1—28.</ref> koje je komandant Cersko-majevičke grupe korpusa major [[Dragoslav Račić]] poslao Mihailoviću prethodnog dana o saradnji četnika i Njemaca, između ostalog, stoji: {{izdvojeni citat|Saznajem da su [[Užice]] pune Jankovićevih [Milutin — prim.] četnika i da [[Predrag Raković|Raković]], [[Neško Nedić|Neško]], Ajdačić, Janković i Mitić drže neke konferencije sa Nemcima. Ako boga znate sprečavajte ovo... Ako dalje budem vodio borbu protiv komunista zajedno sa Nemcima, ja ću duboko zaglaviti... Zbog ovoga molim da mi odobrite da se vratim na moj teren i povedem samo štabnu akciju u [[Istočna Bosna|Istočnoj Bosni]] i [[Srem]]u. Neko od nas mora ostati čist.}} U proljeće 1944. godine, prilikom njemačke kontraofanzive protiv partizana u jugozapadnoj Srbiji u kojoj su učestvovale i značajne četničke snage, zabilježena je i fotografija komandanta 1. ravnogorskog korpusa JVuO sa njemačkim oficirom, vjerovatno iz Wehrmachtove divizije [[Brandenburger|''Brandenburg'']].<ref name="yuhistorija.com"/> [[Datoteka:Zvonimir_Vuckovic_i_Nemci.jpg|minijatura|Kapetan [[Zvonimir Vučković]] (desno), komandant 1. ravnogorskog korpusa JVuO, pozira sa njemačkim oficirom tokom [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|partizanskog prodora u Srbiju]] (april/maj 1944. godine)]] General [[Hans Felber]], vojni zapovjednik Jugoistoka, 16. maja 1944. godine podvlači svojim potčinjenim: „'''Pokret DM bio je i ostaje neprijateljski.'''”<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=758&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000754.] <br /> ({{jez-njem|"Die DM–Bewegung ist und bleibt Feind."}})</ref> Felber podsjeća kako četnička saradnja u borbi protiv »crvenih« proističe samo iz činjenice da su komunisti njihov neprijatelj br. 1, ali neprijatelj br. 2 i dalje ostaje okupaciona sila. General Felber stoga preporučuje da se »borba protiv partizanskih bandi« oprezno nastavi voditi skupa s jedinicama generala Mihailovića: {{izdvojeni citat|Četničke grupe koje se nalaze u borbi protiv komunista, ne treba nikako ometati niti ih napadati, već ih podupirati u borbi. Saradnja s četnicima u borbi protiv komunista, uz najštedljiviju isporuku municije i pod nadzorom okupacione sile, može biti samo lokalna i radi akutne borbe protiv partizanskih bandi. U tom slučaju potrebno je isporučivati i sanitetski materijal i negovati ranjenike. Za svaku isporuku potrebno je odobrenje Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka. Preporučujemo da se u svim prilikama obraća nesmanjena pažnja pokretu DM i njegovim postupcima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=759&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000755.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikgruppen, die sich im Kampf mit Ko. befinden, sind dagegen nicht zu hindern und nicht anzugreifen, sondern in ihrem Kampf zu fördern. Ein Zusammengehen mit Cetniks im Kampf gegen die Ko. unter sparsamter Lieferung von Munition unter Aufsicht der Besatzungsmacht darf nur örtlich und nur zum Zwecke des akuten Kampfes gegen die Partisanenbanden erfolgen. In diesem Falle ist auch Lieferung von Sanitätsmaterial und Pflege der Verwundeten erforderlich. Munitionslieferung bedarf in jedem Falle der Zustimmung des Mil.Befh. Südost. Ungeschwächte Aufmerksamkeit gegenüber der DM–Bewegung und deren Maßnahmen ist nach wie vor überall geboten."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_272.htm Informacije Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 16. maja 1944. potčinjenim komandama i štabovima o držanju prema četnicima]</ref>}} U zapisniku generala Felbera s kraja maja 1944, apostofira se korištenje Mihailovićevih četnika i Ljotićevih dobrovoljaca za odbranu jugozapadne granice okupirane Srbije od partizanskog prodora: {{izdvojeni citat|Predviđeno je da se veći dio četnikâ Draže Mihailovića pošalje kući, da se najpouzdaniji koriste kao izviđači na granici, i da se dobrovoljci (SDK), poslije apsolutno neophodnog odmora i osvježenja, kasnije iskoriste kao graničari.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=817&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000813.] <br /> ({{jez-njem|"Es ist beabsichtigt, von den DM–Cetniks einen größeren Teil nach Hause zu schicken, die Zuverlässigsten als Aufklärer an der Grenze zu verwenden, und später das SFK nach einer unbedingt notwendigen Ruhepause und Auffrischung als Grenzschutz einzusetzen."}})</ref>|Zapisnik o putovanju za Niš i Sofiju 25-28.05.1944.}} General [[Edmund Glaise von Horstenau]], vršio je od 15. juna do 25. juna 1944. dužnost komandanta Jugoistoka, zamjenjujući generala Hansa Felbera, koji se po službenom zadatku nalazio u Njemačkoj. Opisujući u svom ratnom dnevniku stanje u Srbiji, tj. odnose između njemačkih i bugarskih okupacionih trupa, s jedne, kao i četnika i kvislinga, s druge strane, Horstenau navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|'''Nemci gotovo da nemaju svojih trupa u Srbiji'''. Postoji samo nekoliko policijskih jedinica. Najveći deo Srbije nalazi se pod kontrolom bugarskog okupacionog korpusa. Bugarskih vojnika nema samo u severozapadnom delu Srbije i Banata. No, bugarske trupe u Srbiji jesu najlošije bugarske jedinice. Tek što sam na kratko vreme preuzeo Vrhovnu komandu u Beogradu, dve bugarske čete, zajedno sa svojim oficirima, prebegle su partizanima kod Leskovca. Jedine trupe na koje je čovek mogao da se osloni u borbi protiv partizana bili su srpski dobrovoljci, a donekle i ruski. Upotrebljivi za borbu protiv partizana bili su i ljudi Draže Mihailovića. Vezu sa njim za mene je održavao jedan nemački major [Erich Weyel], nosilac odlikovanja „viteškog krsta“.<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 508.</ref>}} U vrijeme izvođenja [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Trumpf«]], u kojoj se [[4. grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]] pridružila njemačkim trupama u borbi protiv partizana, došlo je 14. jula 1944. u [[Kruševac|Kruševcu]] do sastanka vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera sa kapetanom [[Neško Nedić|Neškom Nedićem]], načelnikom štaba ove četničke formacije. Tom prilikom, Nedić je istaknuo da su „četnici u Englesku izgubili svako poverenje, pošto su ih Englezi izdali“, ponudivši svoje usluge u „borbi protiv komunizma“. General Felber je ocijenio da je riječ „o potpuno ozbiljnoj ponudi četnika koju treba prihvatiti“, s čim se složio i major Erich Weyel, oficir za vezu kod kapetana Nedića: {{izdvojeni citat|Neško Nedić je sada načelnik štaba četničke grupe koja se sa nama bori u akciji »Trumpf« i čija se jačina može proceniti na oko 10.000 ljudi. [...] Pošto su oni sami u borbi protiv komunizma i suviše slabi, uvideli su da moraju tražiti oslonac u nemačke oružane snage, ''kojima će se bezuslovno potčiniti sa puno poverenja''. Oni su spremni da se bore protiv komunizma svuda tamo gde bih ih ja postavio. Na drugoj strani, Nedić je molio ponovnu pomoć u vidu ''isporuke municije i naoružanja, a naročito teškog naoružanja''. Četnici su spremni da daju svaku garanciju da će se isporučeno naoružanje i municija upotrebiti samo protiv komunizma. [...] Neško Nedić je još jednom molio za poverenje ne samo ovdašnjih nemačkih komandi nego i čitavog nemačkog naroda, kao i za priznanje srpskog naroda kao najvećeg neprijatelja komunizma na Balkanu. ''Kao dokaz svog unutarnjeg raspoloženja ponudio je da se lično dalje bori na [[Istočni front|istočnom frontu]] posle čišćenja Srbije od komunizma'' i siguran je da bi to, slično njemu, učinio i jedan veliki broj četnika.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_93.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 15. jula 1944. Komandi Grupe armija »F« o razgovoru vođenom 14. jula 1944. u Kruševcu, sa četničkim komandantom Neškom Nedićem u vezi zajedničkih dejstava protiv jedinica NOV i POJ]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=734&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frames no. 000725—000726.] <br /> ({{jez-njem|"Nesko Nedić ist z.Zt. Chef des Stabes der beim Unternehmen "Trumpf" mit uns kämpfenden Cetnikgruppe, deren Stärke auf etwa 10 000 Mann zu schätzen ist. </br> Da sie im Kampf gegen den Kommunismus alleine zu schwach seien, sähen sie ein, dass sie Anlehnung an die deutsche Wehrmacht suchen müssten, der sie sich voller Vertrauen bedingungslos unterstellten. Sie seien bereit, gegen den Kommunismus zu kämpfen überall da, wo ich sie hinstellen würde. Auf der anderen Seite erbat Nedić erneut Unterstützung durch Lieferung von Munition und Waffen, insbesondere schweren Waffen. Die Cetniks seien bereit, jegliche Garantie zu bieten, dass das Gelieferte nur gegen den Kommunismus verwendet würde. </br> Nesko Nedić bat nochmals um Vertrauen nicht nur der hiesigen deutschen Stellen, sondern des ganzen deutschen Volkes und um Anerkennung des serbischen Volkes als stärksten Feind des Kommunismus auf dem Balkan. Als Beweis seiner inneren Haltung bot er sich an, nach Säuberung Serbiens vom Kommunismus für seine Person an der Ostfront weiterzukämpfen, und er sei sicher, dass auch eine grosse Anzahl Cetniks es ihm gleich tun würde."}})</ref>|Izvještaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka Komandi Grupe armija »F« od 15. jula 1944. godine}} Major Weyel je još od kraja aprila 1944. godine tijesno surađivao s kapetanom Neškom Nedićem (general Kurt von Geitner je 28. IV zabilježio da je formirana „nova Borbena grupa major[a] Vajel[a]“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=632&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000628—000629.] <br /> ({{jez-njem|"Neue Kampfgruppe Major Weyel."}})</ref>) u koordiniranju njemačko-četničkih operacija protiv partizana.<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> U izvodu iz ratnog dnevnika Armijske grupe »F« za 18. jul 1944.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=978&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000837.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Major v.Geitner unterrichtet Oberst i.G. Selmayr über neue Lage in Serbien: Am 17.7. eröffneten rote Kräfte südl. Korsumlja [sic!] (S–Serbien) Angriff gegen Cetnikverband. unter Major Weyel. Cetnik zum Ausweichen in NW–Richtung gezwungen. Zielsetzung der Kommunisten wahrscheinlich lokale Verschiebung einer Division, da für Offensive Richtung Ibartal, vorherige Versammlung stärkerer Kräfte notwendig gewesen wäre. Abwehr nur durch Cetnik, nach Ibartal ein weiteres Russenbtl. als Sicherheitskoeffizient unter Schwächung der neu aufgebauten Drinaverteidigung verschoben."}})</ref> navedeno je da je ovo savezništvo, makar taktičko, još uvijek na snazi: {{izdvojeni citat|''General fon Gajtner obaveštava generalštabnog pukovnika Zelmajera o novoj situaciji u Srbiji'': </br> Dana 17. 7. crvene snage otpočele su napad južno od Kuršumlije (južni deo Srbije) na četničke jedinice pod komandom majora Vajela. Četnici su bili prinuđeni da se povuku u pravcu severozapada. Cilj komunista je verovatno lokalno pomeranje jedne divizije, pošto bi za ofanzivu u pravcu Ibarske doline bilo potrebno prethodno prikupljanje jačih snaga. Odbrana počiva samo na četnicima, a upućen je još jedan bataljon Rusa kao koeficijent sigurnosti, uz slabljenje organizovane odbrane na Drini.}} U dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 26. jul 1944. godine, četničkim se jedinicama odaje priznanje za krupne usluge koje su u vrijeme [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Kehraus«]] učinili okupatoru defanzivnim dejstvima pri zadržavanju glavnine snagâ NOVJ: {{izdvojeni citat|''Srbija: Operacija »Kehraus«'' [Čistka]: </br> Očigledno da je glavnina neprijateljskih snaga snažno potučena i kao takva povukla se preko srpsko-albanske demarkacione linije. Dodir sa neprijateljem održava se samo sa zaštitnicama. Operacija je time završena, naknadno čišćenje se produžava borbenim grupama koje učestvuju. Mada se u toku operacije nije uspelo u razbijanju glavnine neprijateljskih snaga, ipak je pošlo za rukom, naročito masovnom upotrebom četnika, da se osujeti namera neprijatelja da prodre u pravcu Ibra. U prostoru Sokobanje, pod pritiskom naših i četničkih snaga, delovi bandi prešli su, pod borbom sa jedinicama iz pripravnosti za zaštitu železnice, prugu Zaječar — Knjaževac u pravcu bugarske granice, dok je glavnina, uz velike gubitke u borbama sa četnicima, prodrla u prostor Aleksinca. Od 23. 7. četničke grupe su prodrle preko Save u Srem i tamo se od tog vremena nalaze u borbi sa komunistima. U ostalim delovima Srbije lokalna delatnost bandi, dok se u Banatu vrše neprekidne sabotaže u žetvi.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=204&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6289457—6289458.] <br /> ({{jez-njem|"SERBIEN: ”KEHRAUS” MASSE FD–KRAEFTE ANSCHEIN. STARK ANGESCHLAGEN, UEBER SERB–ALB. DEMARKATIONSLINIE AUSGEWICHEN. FD–BERUEHRUNG NUR NOCH MIT NACHHUTEN. UNTERNEHMEN DAMIT ABGESCHLOSSEN, NACHSAEUBERUNG DURCH BETEILIGTE KGRN. FORTGESETZT. WENN ES IM VERLAUF DES UNTERNEHMENS NICHT GELANG MASSE FD–KRAEFTE ZU SCHLAGEN, SO IST ES DOCH, INSBESOND. DURCH MASSENEINSATZ DER CETNIKS GELUNGEN, FD–ABSICHT, IN RICHTUNG IBAR VORZUSTOSSEN, ZU VEREITELN. UNTER DRUCK EIG. UND CETNIK KRAEFTE BANDEN RAUM SOKOBANJA MIT TLN. UNTER KAMPF MIT ALARMEINHEITEN BAHNLINIE ZAJEZAR KNJAZEVAC RICHTUNG BULGAR GRENZE UEBERSCHRITTEN, MIT MASSE UNTER VERLUSTREICHEN KAEMPFEN MIT CETNIKS BIS IN RAUM ALEKSINAC VORGEDRUNGEN. SEIT 23.7. CETNIKS–GRUPPEN UEBER SAVE NACH SYRMIEN VORGEDRUNGEN UND DORT SEITDEM IM KAMPF MIT KOMM. IM UEBRIGEN SERBIEN OERTL. BANDENTAETIGKEIT, BANAT ANHALTENDE ERNSTSABOTAGE.}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga (26. VII 1944)}} Nakon dva dana, poslat je iz Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Wehrmachta sljedeći dopis: {{izdvojeni citat|Srbija: </br> Završni izvještaj [o operaciji] „Kehraus“: Uz približno 70 sopstvenih poginulih iz svih borbenih grupa koje su učestvovale (uključujući četnike), 363 poginula neprijatelja, 464 zarobljenika i dezertera.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=247&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000242.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: </br> Abschlussmeldung "Kehraus": Bei etwa 70 eig. Toten aller beteiligten Kgrn. (einschl. Cetniks) 363. gez. Fd.–Tote, 464 Gefangene und Überläufer.}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga (28. VII 1944)}} 27. jula 1944, centrali u Berlinu javljali su iz komande Grupe armija »F«: „Srbija: Glavnina snažno potučenih neprijateljskih snaga u operaciji »Keraus«, koja se povukla ka jugu, ponovo je, posle neuspelog pokušaja da se povuče u oblast Albanije, napadnuta od strane Borbene grupe »Dizener« i četnika u prostoru jugoistočno od [[Medveđa|Medveđe]]. Gubici neprijatelja u akciji »Keraus« na dan 24. i 25. 7.: 29 mrtvih, 302 zarobljena, 8 mitraljeza, 2 minobacača i preko 200 pušaka.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=210&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289463.] <br /> ({{jez-njem|3.) SERBIEN </br> MASSE DER BEI ”KEHRAUS” STARK ANGESCHLAGENEN UND NACH S AUSGEWICHENEN FD.– KRAEFTE NACH MISSLUNGEN VERSUCH IN ALBAN. GEBIET AUSZUWEICHEN, IM RAUM SO MEDVEDJA DURCH. KGR. DIESENER UND CETNIKS ERNEUT ANGEGRIFFEN. FEINDVERLUSTE "KEHRAUS" AM 24. U. 25.7.: 29 GEZ. TOTE, 302 GEFANGENE, 8 M. G., 2 GR. W. UEBER 200 GEWEHR.}})</ref> Sjutradan, sumirani su rezultati ove operacije: „U Srbiji operacija »Keraus« je postigla potpuni uspeh; neprijatelj je bio prinuđen da izmakne u pravcu juga. Pošlo nam je za rukom da prodorom u pravcu Ibarske doline osujetimo njegovu nameru.“<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref> Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka za 30. jul 1944, takođe upućen Vrhovnoj komandi njemačkog Wehrmachta, bilježi da jedinice JVuO nastavljaju davati doprinos naporima okupatora u slamanju ofanzive koju je NOVJ poduzela u južnoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Prilikom nastavljanja čišćenja u operaciji »Keraus«, dijelovi neprijateljskih snaga istočno od [[Lebane|Lebana]] prodrli su u pravcu sjevera. Glavnina je napadnuta u prostoru Lebana od strane Borbene grupe »Dizener« i četnikâ. 5. policijski puk (bez III bataljona) stupio je u akciju sa istoka. Borbene grupe 27. bugarske divizije (5 bataljona) ponovo će stupiti u akciju 31. 7. u cilju naknadnog čišćenja iz doline Toplice u pravcu juga. Neprijateljski gubici — 27. 29. jul: Od strane Borbene grupe »Dizener« i četničke grupe »Vajel« neprijatelju nanijeti gubici od 117 mrtvih (izbrojani), 604 zarobljenih; zaplijenjeno 9 mitraljeza, 5 automobila, 5 minobacača, 560 pušaka, 6 radio-uređaja, velike količine municije i [vojne] opreme svake vrste.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=221&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6289474—6289475.] <br /> ({{jez-njem|"3.) SERBIEN: </br> BEI NACHSAEUBERUNG ”KEHRAUS” TLE. FD–KRAEFTE O LEBANE NACH N VORGEDRUNGEN. MASSE RAUM S LEBANE DURCH KGR. DIESENER UND CETNIKS ANGEGRIFFEN. POL. RGT. 5 OHNE ROEM 3. ) VN O ANGESETZT. </br> KGR. 27. BULG. DIV. (5 BTLNE) ANTRITT 31. 7. ERNEUT ZUR NACHSAEUBERUNG AUS TOPLICA – TAL NACH S. FEINDVERLUSTE 27.</br> 29.7.: BEI KGR. DIESENER UND CETNIK–GRUP[P]E WEYEL: 117 GEZ. TOTE, 604 GEFANGENE, 9 MG, 5 M PI, 5 GR W., 560 GEWEHRE, 6 FUNKGERAETE, GROSZE [sic!] MENGEN MUN. UND GERAET ALLER ART.}})</ref>}} Komanda Jugoistoka obavještava 11. avgusta 1944. da se Rasinsko-toplička grupa korpusa JVuO, pod komandom potpukovnika Dragutina Keserovića, i zvanično stavila pod komandu njemačkog Wehrmachta tokom [[Topličko-jablanička operacija 1944|Topličko-jablaničke operacije]]: {{izdvojeni citat|Situacija kod Borbene grupe Diesener mirna. Četnička grupa Keserovića se dobrovoljno stavila pod komandu Borbene grupe Diesener. Ponovni napad protiv neprijateljskih snaga južno od Lebana počinje 13. VIII.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=288&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289541: Dnevni izvještaj komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 10. augusta 1944 (11. august 1944.).] <br /> ({{jez-njem|"C ) LAGE BEI KGR. DIESENER RUHIG. </br> CETNIK–GRUPPE KESEROVIC FREIW. UNTER BEFEHL KGR. DIESENER GETRETEN. </br> ERNEUTER ANGRIFF GEGEN FD– KRAEFTE S LEBANE LAEUFT AM 13.8. AN."}})</ref>|Izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Vermahta za 10. avgust 1944. godine}} Neposredna četničko-nemačka operativna saradnja ponovila se i prilikom nemačkih operacija [[Operacija "Trumpf"|"Trumpf"]] i [[Operacija "Halali"|"Hallali"]] u jablaničko-topličkoj oblasti protiv [[21. srpska divizija NOVJ|21]]. [[22. srpska divizija NOVJ|22]]. [[24. srpska divizija NOVJ|24]]. i [[25. srpska divizija NOVJ|25]]. divizije NOVJ tokom jula i avgusta 1944. {{izdvojeni citat|Ministar [[Nojbaher]] konstatuje da je premijer [[Milan Nedić|Nedić]] — ukazujući na neudovoljene zahteve za oružjem ponovno izrazio nameru da demisionira — verno služio nemačkim interesima. Slično je i s Mihailovićem, koji se do danas trudio da ne zauzme neprijateljsko držanje prema okupatoru. To isto Važi i za ostale vodeće Srbe, koji su se, pod parolom »Dajte nam oružje — onda pripadamo Vama«, lojalno držali.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_231.htm Zabeleška obaveštajne grupe nemačkih komandi na Jugoistoku od 30. avgusta 1944. sa savetovanja u štabu komande Jugoistoka o aktuelnim pitanjima saradnje sa Dražom Mihailovićem i razvoju celokupne situacije na području Jugoistoka]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=980&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000974—000978.] <br /> ({{jez-njem|"Hierzu stellt Minister Neubacher fest, dass Ministerpräsident Nedic – der unter Hinweis auf die unerfüllten Waffenwünsche erneut Rücktrittsabsichten geäussert habe – in gutem Glauben zur deutschen Sache handelte. Ähnlich verhält es sich bei DM, der sich bis heute bemüht habe, keine feindselige Haltung dem Okkupator gegenüber einzunehmen. Das gleiche gilt für die anderen führenden Serben, die sich unter dem Motto: "Gebt uns Waffen – dann gehören wir zu Euch!" loyal verhalten hätten."}})</ref>|Nemački obaveštajni izveštaj od 30. avgusta 1944.}} === Desant na Drvar (1944) === {{main|Desant na Drvar}} Za [[Desant na Drvar]] (operacija »Rösselsprung«), preduzet maja i juna 1944, komanda [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] je angažirala oko 16.000 njemačkih vojnika i tri hiljade [[Momčilo Đujić|Đujićevih]] četnika.<ref name="Pop izdaje">[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.]</ref> Četnici su bili dragoceni kao nemački informatori, pa su upravo oni doneli Nemcima tačan podatak o lokaciji Titovog štaba: {{izdvojeni citat|Prema četničkim podacima, Tito se nalazi u drvarskoj pećini, prema drugim izvorima u Oštrelju sjeverno od Drvara.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=459&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000455.] </br> ({{jez-njem|"IIc: Tito nach Cetnikmeldg. in Höhle Drvarska Pecina bei Drvar, nach anderer Meldg. in Ostrelj N Drvar."}})</ref>|Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog korpusa]] za 10. mart 1944.}} U izvještaju 2. oklopnoj armiji iz [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], poslatom 19. maja 1944. godine, navedeno je da će četničke jedinice biti u potpunosti podređene njemačkom Wehrmachtu u ovoj operaciji: {{izdvojeni citat|''Telegram K-di 2. okl. armije'' Tiče se: »Reselšprunga« [...] 7) Ojačani 105. SS-izv. bat. sa potčinjenim 369. izv. bat. napada X-dana, nastupajući od Livna duž Livanjskog polja preko Bosanskog Grahova na Drvar, sprečava neprijateljske proboje prema jugoistoku i razbija neprijateljski komandni aparat. U Bosanskom Grahovu naši četnici, u Drvaru naši padobranci.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_63.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. maja 1944. Komandi 2. oklopne armije o izvršenim pripremama i zadacima potčinjenih jedinica za operaciju »Reselšprung«]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=724&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frames no. 000715—000716.] </br> ({{jez-njem|"Fernschreiben An PzAOK 2 </br> Betr. Rösselsprung </br> 7.) Verstärkte SS–AA 105 mit unterstellter AA 369 stösst am X–Tag antretend von Livno entlang Livanskopolje über Bosn.Grahovo auf Drvar vor, verhindet feindl. Ausbruch nach Südosten und zerschlägt feindl. Führungsapparat. In Bosn.Grahovo eigene Cetniks, in Drvar eigene Fallschirmjäger."}})</ref>}} Komanda Druge oklopne armije je uzvratila XV brdskom armijskom korpusu dopisom od 21. maja 1944. iz kojeg se zaključuje da se četnici nalaze pod komandom majora Ernsta Benescha iz divizije [[Brandenburger]], kao i da se za njih počeo koristiti službeni naziv »[[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|Hrvatska borbena zajednica]]«: {{izdvojeni citat|1) Crveni komandni centar u Drvaru (po svoj prilici Vrhovni štab Tito, u Drvaru, na staroj stočnoj pijaci, Američka vojna misija Trninić Breg, u Prnjavoru Engleska vojna misija, preostala Ruska misija neotkrivena). Treba računati sa mesnim obezbeđenjem, pre svega na visovima severoistočno, istočno i zapadno od Drvara, u datom slučaju i na protivvazdušnu odbranu. Dalji podaci o neprijatelju postepeno se saopštavaju komandantu 500. padobranskog lov. bat. od strane Ic K-de 2 okl. armije i majora Beneša. 2) Operacija »Reselšprung« treba da ukloni crveni komandni centar oko Drvara. Komandovanje »Reselšprung«: XV brd. AK, istaknuto komandno mesto Bihać. Za operaciju »Reselšprung« nastupaju X-dana (spuštanje padobranskog lov. bat.) na Drvar: [...] d) Ojačana Borbena grupa 1. puka »Brandenburg« (bez 1. bat.) sa potčinjenom Hrvat. borbenom zajednicom, od Knina na Bosansko Grahovo, odatle u više borbenih grupa protiv linije Prekaja (14 km ji. od Drvara) — Drvar. Zadatak: Doček bandi i štabova koji se povlače prema jugu. Grupe nose maskirno odelo. 3) 500. SS-padobranski lov. bat., komandant šturmbanfirer Ribka, sa potčinjenom SS-padob. nast[avnom] četom (očekuje se konačno odobrenje [[Heinrich Himmler|rajhsfirera SS]]), 40 ljudi odreda »Beneš« i 6 ljudi kontraobaveštajne službe spuštaju se X-dana, u trenutku što je moguće ranije, u crveni komandni centar Drvar i uklanjaju munjevitim napadom naročito Vrhovni štab Tito, kao i ostale crvene komandne štabove i savezničke, odnosno ruske vojne misije.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_66.htm Naređenje Komande 2. oklopne armije od 21. maja 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa za dejstva u operaciji »Reselšprung«]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=698&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frame no. 000690.] </br> ({{jez-njem|"1.) Rotes Führungszentrum in DRVAR (voraussichtlich Hauptstab TITO DRVAR am alten Viehmarkt, amerik.Mil.Missionen TRNIC BREG, in PRNJAVOR engl.Mil.Mission, Verbleib russ.Mission nicht geklärt). Mit örtlichen Sicherungen, vor allem auch auf den Höhen NO, O und W DRVAR, gegebenenfalls auch mit Flak, ist zu rechnen. Weitere Feindfeststellungen werden an Kdr. Fallschirmjäg.Btl.500 durch Pz.AOK.2 I c und Major BENESCH laufend übermittelt. </br> 2.) Das rote Führungszentrum um DRVAR soll durch das Unternehmen "RÖSSELSPRUNG" ausgeschaltet werden. </br> Führung "RÖSSELSPRUNG": XV.Geb.AK., vorgeschobener Gefechtsstand BIHAC. </br> Zu "RÖSSELSPRUNG" treten am x–Tag (Absprungtag des Fallschirmjäg–Btl.) auf DRVAR an: </br> d) Kampfgruppe verst. 1.Rgt.Brandenburg (ohne I.Btl.) mit unterstellten kroat. Kampfgemeinschaften von KNIN auf BOS.GRAHOVO, von dort in mehreren Kampfgruppen gegen Linie PREKAJA (14 SO DRVAR) – DRVAR. Auftrag: Auffangen von nach Süd ausweichenden Banden und Stäben. Gruppe trägt Tarnbekleidung. </br> 3.) SS–Fallschirmjäg.Btl.500, Führer Sturmbannführer RYBKA mit unterstellter SS–Fallsch.Ausb.Komp. (endgültige Genehmigung Reichsführer SS steht noch aus), 40 Mann Abt. BENESCH und 6 Mann Abwehr landet am X–Tag zum frühest möglichen Zeitpunkt in roten Führungszentrum DRVAR und schaltet in blitzatrigem Zugriff insbesondere den Hauptstab TITO sowie weitere rote Führungsstäbe und allierte bzw. russ.Mil.Missionen aus."}})</ref>}} Nemci su nakon operacije ocenili da četnici izviđačke zadatke izvršavaju besprijekorno, vođstvo im je dobro, ljudstvo naviklo na fizičke napore. Nemci zaključuju da su im četnici "neophodni su pri osiguranju komunikacija, posebno zbog pomanjkanja vlastitih trupa".<ref>NAW, T-314, Roll 566, 000048-9: Izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa o rezultatima formiranja „Hrvatskih borbenih grupa“ (30. juni 1944).</ref> === Mihailovićeva ponuda Nemcima (1944) === {{Poseban članak|Ponuda Draže Mihailovića Adolfu Hitleru}} [[Datoteka:First Vrede sa četnicima.jpg|thumb|Nemački kapetan von Wrede i četnički komandanti kapetan [[Nikola Kalabić]], major [[Dragoslav Račić]] i kapetan [[Neško Nedić]], nakon potpisanog sporazuma o zajedničkoj borbi protiv partizana, u Topoli 11. avgusta 1944. (''nemački izvor'')<ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_536.jpg Wredeova zabeleška str.1]</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_537.jpg Wredeova zabeleška str.2]</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_538.jpg Wredeova zabeleška str.3]</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_539.jpg Wredeova zabeleška str.4]</ref>]] Tokom jula i avgusta [[1944]]. intenzivirani su kontakti između predstavnika nemačke komande Jugoistoka [[Herman Nojbaher|Nojbahera]], predsednika vlade [[Milan Nedić|Nedića]] i predstavnika Mihailovića.<ref>[http://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B8%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%83_%D1%81_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_14.7.1944. Nemački izveštaj o razgovoru s četnicima od 14.7.1944]</ref> Njemačka strana je nakon sastanka između predstavnika Obavještajnog odjeljenja komandanta Jugoistoka i trojice visokih oficira JVuO, Mihailovićevih izaslanika ([[Dragoslav Račić]], [[Neško Nedić]] i [[Nikola Kalabić]]), održanom u Topoli 11. avgusta 1944, na osnovu ponude JVuO zaključila da se „političko zauzimanje stava Draže Mihailovića i njegovog pokreta potpuno izmenilo. Oni su spremni da u potpunosti sa nama sarađuju“. Mihailovićevi izaslanici su stavili do znanja da je za JVuO najvažnije objedinjavanje domaćih antikomunističkih snaga, opšta mobilizacija i „stvaranje jedne srpske nacionalne armije za uništenje komunizma u Srbiji“. Pošto je za ostvarenje tog cilja bila neophodna njemačka dozvola i naoružanje, JVuO je bila spremna da se obaveže na lojalnost i vjernost okupatoru.<ref name="yuhistorija.com"/> Rittmeister Fürst von Wrede citira riječi četničkih oficira sa sastanka: {{izdvojeni citat|»Srbi, koje vi niste poznavali, ipak se bore za vas. Mi se obavezujemo našom časnom oficirskom rečju da ćemo biti verni. Pokret Draže Mihailovića je spreman da dâ sve garancije koje Nemci budu zahtevali. '''Naše smrtno neprijateljstvo protiv komunizma je najbolja garancija naše vernosti'''. Nas ne interesuje budućnost, svejedno kako će se rat završiti, mi smo odlučili, ako tako mora biti, da viteški propadamo.«<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_227.htm Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 11. avgusta 1944. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića o uslovima za sastanak Draže Mihailovića sa Nojbaherom]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000502.] <br /> ({{jez-njem|"Die Serben, die Ihr nicht bekannt habt, aber kämpfen für Euch. Wir verpflichten uns mit unserem Offz.Ehrenwort, dass wir treu sein werden. Die DM—Bewegung ist bereit, sämtliche von den Deutschen verlangten Garantien zu geben. Unser Todfeindschaft gegen den Kommunismus ist die beste Garantie für unsere Treue. Die Zukunft interessiert uns nicht, gleichgültig wie der Krieg ausgehen mag, wir sind entschlossen, wenn es sein muss, ritterlich zugrunde zu gehen."}})</ref>}} Rittmeister Fürst Wrede je sumirao predloge predstavnika Draže Mihailovića na sledeći način: {{izdvojeni citat| 1. DM želi da razgovara sa opunomoćenikom [[Hitler|firera]] za jugoistočni prostor. 2. On teži okupljanju svih nacionalnih srpskih snaga. 3. Mobilizacija i naoružavanje svih za oružje sposobnih Srba za borbu protiv komunizma. Naoružavanje i vođstvo pod nemačkim Vermahtom. 4. DM moli da sam ostane u ilegali. 5. Pripadnici DM—pokreta ne treba da budu u nemačkim uniformama. 6) Mesto sastanka ne treba ni u kom slučaju da bude Beograd ili neki veći grad.<ref name="B0_11 1944">[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_11.8.1944. Nemački zapisnik sa pregovora sa četnicima 11.8.1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000502—000503.] <br /> ({{jez-njem|"1.) DM wünscht mit dem Bevollm. des Führers für den Südostraum zu sprechen. </br> 2.) Er fordert Zusammenschluss aller nat. serb. Kräfte. </br> 3.) Mobilisierung und Bewaffnung aller waffenfähigen nat. Serben zum Kampf gegen den Kommunismus. Ausrüstung und Führung durch die deutsche Wehrmacht. </br> 4.) DM bittet selbst illegal bleiben zu können </br> 5.) Die Angeh. der DM–Bewegung sollen nicht in dt. Uniform gekleidet werden. </br> 6.) Ort der Zusammenkunft soll keinesfalls Belgrad oder eine grössere Stadt sein."}})</ref>}} O saradnji sa četnicima Draže Mihailovića u jednoj se njemačkoj preporuci s početka avgusta 1944. navodi: {{izdvojeni citat| ''Saradnja sa četničkim bandama'' Komandantu Jugoistoka upućen je dopis Ob. od./oficir Abvera str. pov. br. 6161/44, u vidu naređenja, o isporuci oružja i municije četničkim bandama i o saradnji između nemačkih operativnih jedinica i pojedinih lojalnih četničkih bandi u cilju zajedničke borbe protiv komunističkog neprijatelja. Postavljanjem oficira za vezu u četničkim bandama treba njihovo držanje stalno nadzirati.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1035&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000893.] ({{jez-njem|"Zusammenarbeit mit Cetnik—Banden. An den Mil.Befh. Südost ergeht mit Ic/AO Nr. 6161/44 g. Kdos. v. 2.8.44 ein Befehlschreiben über die Belieferung der Cetnikbanden mit Waffen und Munition und über die Zusammenarbeit zwischen deutschen Verbänden und einzelnen lojal erscheinen den Cetnik—Banden für Zwecke des gemeinsamen Kampfes gegen den kommunistischen Feind. Durch Abstellung von Verbindungsoffzen.zu den Cetnik—Banden ist deren Verhalten laufend zu überwachen."}})</ref>}} U večernjem izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 16. avgusta 1944, prenosi se vijest da je general Draža Mihailović, u koordinaciji sa predsjednikom srpske vlade generalom Milanom Nedićem, pred okupacione vlasti iznio ponudu o »potpunom potčinjavanju četničkih jedinica«: {{izdvojeni citat| Srbija: Sporazumno sa Nedićem, Draža Mihailović je ponudio nemačkom komandovanju potpuno potčinjavanje četničkih jedinica. Pored postojanja problema davanja talaca, unutrašnjih srpskih suprotnosti i ponude za lični dogovor Draže Mihailovića sa specijalnim opunomoćenikom Ministarstva inostranih poslova, sada postoji samo zahtev za oružje za zajedničku borbu. Srpska vlada je jednovremeno zamolila prijem kod komandanta Jugoistoka i verovatno će tom prilikom biti iznesena i namera o njenoj ostavci.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1090&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000948.] <br /> ({{jez-njem|"In Übereinstimmung mit Nedic hat DM dtsch. Führung volle Unterstellung der Cetnik Verbände angeboten. Bei Geiselgestellung, Einstellung alle Innerserbischen Gegensätze und Angebot persönlicher Aussprache DM mit Sonderbevollm.Ausw.Amtes liegt allein Waffenforderung für den gemeinsamen Kampf vor. Serbische Regierung hat zugleich um Empfang bei Mil.Befh. Südost ersucht und wird dabei voraussichtl. Rücktrittsabsicht vortragen."}})</ref>}} Povodom Mihailovićevog predloga, 17. i 18. avgusta je održan sastanak na najvišem nivou u nemačkoj komandi Jugoistoka. Tu su još jednom sumirani Dražini predlozi: {{izdvojeni citat| a) Bezuslovno obećanje, da nijedan nemački vojnik neće biti napadnut od četnika. Davanje talaca. b) Zajednička borba isključivo protiv komunista u cilju uspostavljanja mira i reda. Nemci i četnici ne moraju biti neprijatelji. c) Neprijatelj br. 1 su komunisti i svi oni koji ih podržavaju ili ne sadejstvuju u borbi protiv komunista. d) Draža Mihajlović moli da ga se privuče organizovanju Srpskog dobrovoljačkog korpusa i organizovanju Dobrovoljačkog korpusa. e) Bilo kakva veza s partizanima je nemoguća. f) Draža Mihailović moli da se stvori prijateljskije raspoloženje, da bi se oslobodilo četnike, koji su uhapšeni u Srbiji, bez posredovanja četnika. g) U slučaju invazije nema borbe protiv Nemaca. Borba protiv komunista će se produžiti. Četnici hoće da spreče vezu partizana s invazionim trupama. h) Draža Mihajlović nema veze s Englezima. On i ne želi više da je ima, odgovarajući engleskom držanju prema srpskom narodu.<ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=581&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000576—000577.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Das Verhandlungsangebot des DM sieht folgende wesentlichen Punkte vor: </br> a) Unbedingtes Versprechen, kein deutscher Soldat werde von Cetniken überfällen. Geiselgestellung. </br> b) Gemeinsamer Kampf ausschliesslich gegen Kommunisten zur Herstellung von Ruhe und Ordnung. Deutsche und Cetniken brauchen nicht Feinde zu sein. </br> c) Feind Nr. 1 sind Kommunisten und alle, die sie unterstützen oder im Kampfe gegen Kommunisten nicht mitwirken. </br> d) DM bittet, ihn zu Ausbau des SFK und Aufbau Freikorps heranzuziehen. </br> e) Irgendeine Verbindung mit Partisanen ist unmöglich. </br> f) DM bittet zur Hebung freundschaftlicher Stimmung um Freilassung der in Serbien verhafteten Cetniken ohne Vermittlung der Cetniken. </br> g) Im Invasionsfall kein Kampf gegen Deutsche. Kampf gegen Kommunisten wird weitergeführt. Verbindung der Partisanen zu Invasionstruppen wollen Cetniken verhindern. </br> h) DM ohne Verbindung zu Engländern. Er will auch keine mehr haben, entsprechend engl. Verhalten gegen serb. Volk."}})</ref>}} Jedan iskaz<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=585&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000580.] ({{jez-njem|"Durchführung der Zusammenarbeit mit dem Cetnik–Banden, Ausbildung und Führung im Kampf wird den in erster Linie hierfür zuständigen Sicherheitsdienst und SD übertragen. Dieser ist allein für die politische Kampfführung vorgesehen, hat die engsten Verbindungen zu den Cetniks und führt in einem Raume, der als eine Art Heeresgebiet Domäne des Sicherheitsdienstes und des SD ist."}})</ref> sa ovog sastanka ubjedljivo svjedoči o uspostavljenim tijesnim vezama između [[Sicherheitsdienst|njemačkih obavještajnih struktura]] i četničke Vrhovne komande: {{izdvojeni citat|Sprovođenje sadejstva s četničkim bandama, obuka i komandovanje u borbi biće preneti Službi obezbeđenja i SD koji su u prvom redu nadležni za ovo. Ta je služba isključivo predviđena za političko vođenje rata, '''ima najuže veze s četnicima''' i komanduje na jednom određenom području, koje je, kao neka vrsta vojnog područja, domen Službe obezbeđenja i SD.<ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ]</ref>|Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 18. avgusta 1944. povodom ponude Draže Mihailovića za saradnju u borbi protiv NOVJ}} U izvještaju poslatom 20. avgusta 1944. godine iz Operativnog odjeljenja [[Beograd]] [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], navodi se da je za prijem kod vođe [[Treći Reich|Reich]]a [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]] pripremljen zajednički referat feldmaršala [[Maximilian von Weichs|Maximiliana von Weichsa]], komandanta Jugoistoka i specijalnog opunomoćenika Ministarstva inostranih poslova na Jugoistoku [[Hermann Neubacher|Hermanna Neubachera]], na temu ''saradnje sa Dražom Mihailovićem i buduće politike u Srbiji'', kao i da je sa ovim upoznat feldmaršal [[Wilhelm Keitel]].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1114&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frames no. 000971—000972.]</ref> Tog je dana sačinjena i službena bilješka u kojoj je sadržan sljedeći prijedlog: {{izdvojeni citat|Po predmetu ponude Nedić — Draža Mihailović, ministar Nojbaher predlaže da se organizacija četničkih jedinica prenese u nadležnost Višeg SS i policijskog vođe u Srbiji. Načelnik štaba komandanta Jugoistoka se saglasio s ovim predlogom.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1114&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000972.] <br /> ({{jez-njem|"In der Angelegenheit Angebot Nedic – DM schlagt Minister Neubacher vor, die Organisation der Cetnik–Verbände dem Höh.SS–Pol.Führer in Serbien zu übertragen. Chef des Gen.Stabes–O.B.Südost ist mit diesem Vorschlag einverstanden."}})</ref>}} Sâm Neubacher je 20. avgusta uputio opširan izvještaj ministru vanjskih poslova Velikonjemačkog Reicha [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]], u kojem je urgirao za prihvatanje ponude Nedić—Mihailović, navodeći da je Nedić garantirao da će se „pokret DM uzdržati od svake neprijateljske radnje protiv Nemaca i da ni u slučaju povlačenja Nemaca iz Srbije neće na Nemce biti ispaljen nijedan metak“. O odnosu Mihailovića i JVuO prema okupatoru od trenutka kada ga je Hitler imenovao ''Specijalnim izaslanikom Ministarstva vanjskih djela za Jugoistok'', Hermann Neubacher piše: {{izdvojeni citat|U pogledu Draže Mihailovića, upućujem na svoje mnogobrojne ranije telegrame. Svoje dosledno antikomunističko držanje dokazao je nedvosmisleno, uprkos najvećem pritisku od strane Engleza, odrekavši se njihove pomoći u naoružanju dok su Englezi istovremeno, preteći naoružavali Tita. Iskustva poslednjih 12 meseci u pogledu njegovog držanja prema nemačkim oružanim snagama, dosadašnje zajedničke borbe na antikomunističkom frontu i dosadašnja ozbiljna ugroženost srpske nacije, koju on priznaje u punom opsegu, smatram dovoljnim osnovom za to da će D. M. održati reč koju nam je dao ako u ovom odlučujućem trenutku budemo pružili preko Nedića odlučujuću pomoć. Spreman sam, posle jednog ličnog razgovora sa D. M., da preuzmem odgovornost za to da nas taj čovek neće napasti s leđa i da će on sam učiniti bezopasnim one elemente svoga pokreta koji su nepouzdani u pogledu nas.<ref>AVII, Mikroteka, NAV, N—T—312, rol. 780, f. 371746.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]</ref>}} Specijalni nemački izaslanik Hermann Neubacher je ocenio da obećanja Draže Mihajlovića u pogledu lojalnog držanja treba uzeti ozbiljno, pošto je dokazao on "da je toliki antikomunista, da je '''usprkos engleskim ponudama dao prednost prosjačenju kod okupatora''' pred slogom s crvenom stranom".<ref name="ReferenceB"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=575&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000570.] <br /> ({{jez-njem|"D.M. habe zweifellos bewiesen, dass er <br /> 1. Burgfrieden mit Besatzungsmacht halten will und <br /> 2. So sehr Antikommunist ist, dass er trotz Angeboten von englischer Seite einen Bettelgang beim Okkupator der Einigung mit der roten Seite vorgezegen hat. <br /> Zusicherungen D.M.'s auf loyale Einstellung sind ernst zu nehmen, da D.M. in antikommunistischer Frage stets konsequente Haltung eingenommen hat."}})</ref> Ovi pregovori završili su formulisanjem inicijative za formiranje srpske armije od 50.000 ljudi za borbu protiv komunizma kojom bi rukovodio [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]], a koju bi opremila nacistička Nemačka. Ali [[Hitler]] je odbacio inicijativu, uz naglasak da će dato oružje "jednom kasnijom prilikom biti upravljeno protiv Nemaca". Vođa [[Treći Reich|Velikonjemačkog Reicha]] je formulisao svoju konačnu odluku na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Zaključujući, Führer je ustanovio, da on a) nema ništa protiv “malih taktičkih manevara“ s pokretom DM, b) da zatraženo formiranje armije, koja bi bila jačine 50.000 ljudi, nikako ne bi moglo doći u obzir.<ref name="znaci.org">[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm Službena beleška sa referisanja Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22.8.1944]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=814&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000811.] <br /> ({{jez-njem|"Abschliessend, stellte der Führer fest, daß er <br /> a) gegen "kleine taktische Manöver" mit der DM–Bewegung keine Bedenke habe, <br /> b) daß die Aufstellung der gefordeten 50 000 Mann starken Armee auf keinen Fall in Frage kommen könne."}})</ref>|Službena beleška sa referisanja komandanta Jugoistoka Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22. avgusta 1944. godine}} Ipak, u skladu sa idejom o formiranju srpskog korpusa pod komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]] koji bi se borio na strani Nemaca, [[6. septembra]] [[1944]]. [[Srpska državna straža]] i [[Srpska granična straža]] (ukupno oko 13.000 ljudi) stavljene su pod komandu Mihailovićevog komandanta Srbije generala [[Miroslav Trifunović|Trifunovića]]. Potom su jedinice [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]] i [[Srpska granična straža|Srpske granične straže]] 6. oktobra [[1944]]. sabrane su u Jagodini gde je od njih formiran [[Srpski udarni korpus]] sa tri divizije, koji je brojao oko 6.800 ljudi. Komanda Srpske straže i Granične straže predana je naredbom generala Felbera generalu [[Miodrag Damjanović|Miodragu Damjanoviću]], šefu Nedićevog kabineta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=875&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000871.] <br /> ({{jez-njem|"An den Präsidenten den serbischen Ministerrates Herrn Generaloberst Nedić. Herr Ministerpräsident! <br /> Ich bin damit einverstanden, dass der Generalmajor Damjanović mit der Führung der serbischen bewaffneten Verbände mit Ausnahme des SFK betraut wird. Dieses Korps muss meiner Auffassung noch in den bewährten Händen des General Mušićki [sic] bleiben. Mit dem Ausdruck meiner vorzüglichen Hochachtung."}})</ref> Damjanović je bio i glavni Mihailovićev pouzdanik u Nedićevoj upravi, te su se on i komandanti Straže odmah stavili pod Mihailovićevu komandu. Ove jedinice, preimenovane u Srpski udarni korpus Jugoslovenske vojske u otadžbini, pridružile su se tako drugim četnicima u povlačenju prema Sandžaku. Njihovo je savezništvo ipak bilo nesigurno i ubrzo će se raspasti.<ref>[https://znaci.org/00001/40_74.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNICI SE POVLAČE IZ SRBIJE]</ref> === Bitka za Srbiju (1944) === {{Poseban članak|Bitka za Srbiju 1944.}} [[Datoteka:Četnici i Nemci u Srbiji 1944.jpg|minijatura|Grupa nemačkih vojnika i četnika Draže Mihailovića u vreme proboja u Srbiju 2. proleterske i 5. krajiške divizije NOVJ.]] U povjerljivom izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 26. avgusta 1944. godine, analizirano je stanje na [[Balkansko poluostrvo|Balkanu]] nakon objave rata Trećem Reichu od strane [[Bugarska|Bugarske]] te proglašenja neutralnosti [[Rumunija|Rumunjske]] (i jedna i druga su do tada bile potpisnicama [[Trojni pakt|Trojnog pakta]]), neposredno po ulasku jedinica [[Crvena armija|Crvene armije]] na teritorij dvije države. Oficiri Wehrmachta anticipiraju držanje četnika Draže Mihailovića u novonastaloj, kompliciranoj situaciji: {{izdvojeni citat|Ustanički pokreti na području Balkana – izuzev pokreta Draže Mihailovića – dobit će pojačan zamah, tako da ubrzo treba očekivati prekid svih vlastitih veza s cijelim južnim Balkanom. '''Pokret Draže Mihailovića predstavlja jedinu antiboljševičku organizaciju koja, uz odgovarajuću potporu, može biti dugoročno korisna našim interesima u borbi protiv boljševizma'''.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=874&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000870—000871.] ({{jez-njem|"Darüber hinaus werden die Aufstandsbewegungen im Balkan–Raum – abgesehen von der DM–Bewegung – verstärkten Auftrieb erhalten, so dass in Kürze mit einer Unterbrechung sämtlicher eigenen Verbindungen nach gesamtem Süd–Balkan gerechnet werden muss. Die DM–Bewegung stellt bei entsprechender Unterstüzung die einzige antibolschewistische Organisation dar, die im Kampf gegen den Bolschewismus auf längere Sicht unseren Interessen nutzbar gemacht werden kann."}})</ref>}} [[Bitka za Srbiju 1944.]] je bila zajednički saveznički poduhvat sa ciljem ovladavanja središnjim komunikacijskim prostorom nemačkih snaga na Balkanu. Dejstva na tlu izvršavala je [[NOVJ]], a [[Saveznici]] su obezbeđivali borbeno sadejstvo, snabdevanje i pomoć iz vazduha. Četnici su se u ovim borbama našli direktno na strani [[Wehrmacht]]a. U to vreme, Saveznici su već promenili odnos prema [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevim]] snagama, a njihov prioritet u Jugoslaviji postalo je jačanje snaga [[NOVJ]] u Srbiji.<ref>{{Cite web |title=Ficroj Meklejn: RAT NA BALKANU, glava 11 - NOVI DOGOVOR |url=http://www.znaci.org/00001/1_11.htm |access-date=2023-08-14 |archive-date=2023-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230902100016/https://www.znaci.org/00001/1_11.htm }}</ref> Vrhovni štab NOVJ nameravao je da partizanske snage u Srbiji pomogne prodorom jačih snaga iz [[Bosna|Bosne]] i [[Crna Gora|Crne Gore]]. Nemačka komanda, kao i Mihailović, bili su rešeni da to spreče. Ključnu fazu bitke za Srbiju predstavlja [[Durmitorska operacija|operacija »Rübezahl«]]. Njemačka Komanda Jugoistoka prikupila je za ovu operaciju sljedeće raspoložive snage: {{izdvojeni citat|''Predmet'': Planiranje »Ribecal«,  1.) Snage koje učestvuju: a) Južna grupa: glavni deo 1. brd. div., albanska milicija i delovi SS-divizije »Skenderbeg«, b) Bor[bena] grupa »Jugozapad«: 2 ojačana bataljona 181. peš. divizije sa III/13. SS-puka, c) S[evero] z[apadna] grupa: 2. puk Brandenburg (bez 1 bat.), 3/12. tenk. bat. z. b. V., CDK i četnici (Drinski korpus), d) S[everna] grupa: 14. SS-puk (bez III), e) I[stočna] grupa: Viša k-da III/363. puka, 696. bat. feldžandarmerije, delovi 297. izv. bat., 2/201. brig. jur. topova, f) Grupa »Krempler«, g) Padobranski lov. bat. »Brandenburg«<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=491&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000486.] <br /> ({{jez-njem|"Betr.: Plannung "Rübezahl". </br> 1.) Beteiligte Kräfte: </br> a) Südgruppe: Masse 1. Geb. Div., alban. Milizen und Tle. SS–Div. Skanderbeg. </br> b) Kgr. Südwest: 2 verst. Btlne. 181 J.D. mit III./SS–13 </br> c) NW–Gruppe: 2. Rgt. Brandenburg (o. 1 Btln.) 3./Pz. Abt. z.b.V. 12, MFK, und Cetniks (Drina–Korps). </br> d) N–Gruppe: SS–Rgt. 14 (ohne III.). </br> e) O–Gruppe: Höh. Kdo. mit III./363, Feld Gend.Abt. 696, Tle. A.A. 297, 2./Stu. Gesch.Brig 201. </br> f) Gruppe Krempler. </br> g) Fallschirm–Jg.Btl. Brandenburg."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_108.htm Izveštaj Komandanta Jugoistoka od 12. avgusta 1944. Vrhovnoj Komandi Vermahta o sastavu borbenih grupa i njihovim pravcima napada u operaciji »Ribecal«], Zbornik NOR-a, tom XII, knjiga 4, dokument br. 108.</ref>}} [[NOVJ]] je nastojala da koncentriše snage na levoj strani [[Lim (reka)|Lima]] za proboj u [[Srbija|Srbiju]]. Nemačka [[Komanda Jugoistoka (Nemačka)|Komanda Jugoistoka]] je rešila da brani [[Srbija|Srbiju]] aktivnim dejstvima - sprečavanjem pokreta jedinica [[NOVJ]] kroz [[Bosna|Bosnu]] prema zapadu, kao i nizom krupnih i ambicioznih operacija u [[Sandžak]]u i istočnoj [[Bosna|Bosni]] sračunatih na razbijanje koncentracija [[NOVJ]] i njihovo onesposobljavanje za ofanzivna dejstva. Snage [[JVuO]] sa velikim entuzijazmom učestvovale su u ovim operacijama, kao i u onim koje je organizovao nemački komandant [[Srbija|Srbije]] protiv lokalnih partizana i povremenih prodora. Vrhunac ovog sadejstva nastupio je u avgustu [[1944]],<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[Službena beleška oficira Abvera Komande Jugoistoka od 22. avgusta 1944. sa referisanja komandanta Jugoistoka Adolfu Hitleru, http://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230814062743/https://znaci.org/00001/4_12_4_112.htm |date=2023-08-14 }}] Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 112</ref> kada su se odvijala najintenzivnija i najmasovnija dejstva. U izvještaju Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. godine upućenom Vojnoupravnom komandantu Jugoistoka, konstatuje se ozbiljna političko-bezbjednosna kriza uzrokovana uspješnim partizanskim manevrom, tj. prodorom u Srbiju: {{izdvojeni citat|Započeo je očekivani veliki Titov napad na Srbiju. Dok su u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]], na [[Drina|Drini]], pripremljene jedinice bile tako desetkovane našim akcijama da mu tamo samo slabe snage stoje na raspolaganju, dotle je jačim delovima Titovih jedinica, koje su bile u centralnom delu [[Crna Gora|Crne Gore]], oko 3 divizije, pošlo za rukom da upadnu u [[Južna Srbija|južnu Srbiju]] i da pređu dolinu [[Ibar|Ibra]]. One sada u rejonu između Ibra i [[Južna Morava|Južne Morave]], po sjedinjavanju sa tamošnje 3 srpske crvene divizije, ugrožavaju obe glavne saobraćajne arterije prema jugu. Slobodu pokreta ovih, oko 10.000 ljudi jakih i dobro naoružanih, združenih jedinica uspeli smo, istina u teškim borbama i uz mnogo gubitaka, pomoću nemačkih, bugarskih i srpskih snaga (četnici i [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]]) da suzimo; ipak, one su preslabe da bi, s obzirom na otkazivanje bugarskih jedinica, izborile odlučujuće uspehe.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_109.htm Izveštaj Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. komandantu Jugoistoka o vojno-političkoj i privrednoj situaciji u Srbiji]</ref>}} Koliki su značaj najviši okupacioni dužnosnici u Jugoslaviji pridavali upotrebi četničkih jedinicâ u borbi protiv snaga NOVJ, može se zaključiti i na osnovu jedne naredbe od 26. avgusta 1944. godine, koju potpisuje feldmaršal [[Maximilian von Weichs]]: {{izdvojeni citat| ''Naređenje komandanta Jugoistoka'' Suštinski zadatak [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]] i Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od sada pa nadalje jeste dovesti i držati sve četničke jedinice u Srbiji i Crnoj Gori u borbenom dodiru s crvenim snagama, kako im ne bi bilo dopušteno preuzimanje vlastite inicijative, koja bi zbog cjelokupne situacije mogla biti uperena i protiv Njemačke. Odbijanje borbe protiv komunista mora se odmah prijaviti kao prijeteći simptom.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=13&rec=311&roll=191 NARA, T311, Roll 191, frame no. 000007.] <br /> ({{jez-njem|"Befehle OB.Südost <br /> Eine wesentl. Aufgabe Pz.AOk 2 und Mil.Befh.Südost ist ab sofort sämtl. in Serbien und Montenegro stehenden Cetnikverbände in Gefechtsberührung mit roten Kräften zu bringen und zu halten, um sie nicht zu einer eigenen Initiative die in Auswirkung der Gesamtlage auch gegen Deutschland gerichtet sein könnte gelangen zu lassen. Weigerung, dem Kampf gegen den Komm. aufzunehmen, ist als bedrohliches Symptom sofort zu melden."}})</ref>}} Uoči bitke sa partizanima, nemački Wehrmacht je snabdeo četnike svim raspoloživim zalihama italijanskog pešadijskog oružja i municije: {{izdvojeni citat|U nadovezi na dogovor od 15. 8. saopštava se, da se za izdavanje četničkim jedinicama mogu staviti na raspolaganje, u najboljem slučaju, sledeća oružja: 7.000 pušaka 6,5 mm (ital.) sa po 100 metaka, <br /> 50 teš. mitraljeza 8 mm (ital.) sa po 13.000 metaka, <br /> 42 laka bacača 4,5 mm (ital.) sa po 250 metaka. Upozorava se na to, da je time iscrpljena celokupna zaliha italijanske pešadijske municije u domenu Komandanta Jugoistoka i da se nove pošiljke mogu očekivati tek od oktobra 1944. godine i to u ograničenom obimu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=587&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000582.] </br> ({{jez-njem|"Im Nachgang zur Besprechung vom 15.8. wird mitgeteilt, dass für Ausgabe an Cetnik–Einheiten äusserstenfalls folgende Waffen zur Verfügung gestellt werden können: </br> 7 000 Gewehre 6,5 mm (i) mit je 100 Schuss, </br> 50 s.M.G. 8 mm (i) mit je 13 000 Schuss, </br> 42 le.Gr.W. 4,5 cm (i) mit je 250 Schuss. </br> Es wird darauf aufmerksam gemacht, dass damit der gesamte Bestand an ital. Inf. Munition im Bereich O.B.Südost erschöpft ist und Neulieferung in beschränktem Maße erst ab Oktober 44 erwartet werden darf."}})</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/4_14_4_228.htm Obaveštenje operativnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 16. avgusta 1944. obaveštajnom odeljenju o odobrenim količinama oružja i municije četničkim jedinicama]</ref>|Obaveštenje komande Jugoistoka o odobravanju oružja i municije četnicima (16. avgust 1944.)}} U nacrtu jednog izvještaja, sastavljenog od strane oficirâ Armijske grupe »F« u ljeto 1944. godine, sumira se iskustvo njemačkih okupacionih organa sa Mihailovićevim četnicima u [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupiranoj Jugoslaviji]]: {{izdvojeni citat|Dosadašnje držanje D.M.-a ima sljedeće karakteristike: a) Aktivna borba protiv komunista u Srbiji, Crnoj Gori i Hrvatskoj, s tim što je ova borba zbog brojčane, a naročito materijalno-tehničke nadmoći komunista, uvijek rizična za snage D.M.-a, b) Neispunjavanje od Saveznika postavljenih specijalnih zadataka, c) Lokalna, ponekad vrlo aktivna saradnja sa njemačkim trupama, obavještajnim i ostalim okupacionim organima, d) Potpuna spremnost za izvršavanje taktičkih instrukcija izdatih od strane njemačkih oficira za vezu, e) Stalno ponavljanje zahtjeva za municijom i oružjem radi borbe protiv komunista, kao nagrada za dokazanu lojalnost.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=970&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000960.] <br /> ({{jez-njem|"Das bisherige Verhalten der DM–Bewegung ist gekennzeichnet: </br> a) durch eine aktive Kampfführung gegen den kommunistischen Feind in Serbien, Kroatien und Montenegro, die bei zahlenmässiger und vor allem waffentechnischer Überlegenheit der kommunistischen Banden in jedem Falle mit einem besonderen Risiko für die DM–Kräfte verbunden ist, </br> b) durch die Nichtausführung der von den Allierten generell und im Form von Spezialaufgaben gegebenen Sabotageaufträge, </br> c) durch eine örtliche, z.Zt. sehr rege Zusammenarbeit der DM–Cetniks mit der deutschen Sicherungstruppe, den Abwehrorganen und den für Ausnutzung des Landes eingesetzten deutschen Dienststellen bezw. deren Organisationen, </br> d) durch eine absolute Bereitwilligkeit, sich den taktischen Weisungen der deutschen Verbindungsoffiziere zu unterwerfen, </br> e) durch die wiederholten Versuche, für bewiesene Loyalität Munition und Waffen zum Kampf gegen den kommunistischen Feind zu erhalten."}})</ref>}} Kada su partizani konačno uspeli da se probiju u Srbiju i krenu ka Beogradu, nastupila je panika u redovima okupatora i kvislinga/kolaboracionista: {{izdvojeni citat|Titovi partizani upali su u septembru 1944. u Srbiju i to na više mesta. Zapadni deo Srbije bio je potpuno nezaštićen. Tamo je bio stacioniran samo mali broj nemačkih policijskih jedinica, koje su, zajedno sa četnicima, tu i tamo još vodile borbe. Sa svih strana neprijatelj je krenuo ka Beogradu. U gradu je vladao mir. Mi smo sedeli u Beogradu ne na buretu baruta, nego smo se nalazili u njemu.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 161–162.</ref>|[[Hermann Neubacher]], “Sonderauftrag Südost”}} U izveštaju od 18. septembra 1944, komandant Jugoistoka feldmaršal Maximilian von Weichs jasno sagledava težinu situacije u kojoj su se našle okupacione snage u Srbiji usljed nezadržive partizanske ofanzive. Von Weichs smatra da se njemačkom vođstvu poput imperativa nameće nastavak saradnje sa Mihailovićevim četnicima: {{izdvojeni citat|Loša situacija u Srbiji: zbog pomanjkanja vlastitih snaga, napredovanje partizana se može još samo usporiti; politika upotrebe četnika pri tome je od nesmanjene važnosti, te će biti nastavljena svim sredstvima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=763&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000758.] <br /> ({{jez-njem|"Es kommt also darauf an, gegenüber den Banden in Serbien weiterhin mit unterlegenen Kräften eine Verzögerungstaktik zu betreiben in der Hoffnung, daß durch innerpolit. Gegensätze oder Versorgungsschwierigkeiten ihre Stoßkraft geschwächt wird. Ein Einspannen noch kampfbereiter Cetniks ist dabei von unverminderter Bedeutung u. wird mit allem Mitteln betrieben."}})</ref>|V. Weichs-ova ocjena situacije od 17.9.44 (18.9.44)}} Četnici su nudili okupatoru sadjejstvo u borbi protiv snaga NOVJ u zamjenu za municiju i naoružanje: {{izdvojeni citat|Više četničkih vođa s područja Beograda nudi se za borbu protiv komunista pri isporuci oružja i municije od strane Nijemaca.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=789&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000784.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: Kampfangebote mehrerer Cetnik–Führer Raum Belgrad gegen Kommunisten bei Waffen– und Munitionslieferung durch Deutsche."}})</ref>|Večernji izvještaj obavještajnog odjeljenja Armijske grupe »F« za 19. septembar 1944. godine}} Krajem septembra 1944, četnici učestvuju s njemačkim jedinicama u borbi protiv partizana u raznim dijelovima Srbije. Tako u zapadnoj Srbiji, [[4. grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]] pod komandom potpukovnika [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]] i trupe Wehrmachta pokušavaju spriječiti prodor snaga NOVJ: {{izdvojeni citat|Zapadna i centralna Srbija: [...] Dijelovi Borbene grupe fon Jungenfeld prebačeni u Šabac, odakle su 26. septembra, u sadejstvu sa četničkom formacijom Račića, vršili napad na [[12. vojvođanski korpus NOVJ|12. korpus NOVJ]] koji nadire s juga.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1027&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 001015.] <br /> ({{jez-njem|"West– und Mittel– Serbien: </br> Tle. Kgr. v. Jungenfeld nach Sabac verlegt, von dort 26.9. im Zusammenwirken mit Cetnik–Verband Racic Angriff auf von Süd vordringendes XII. rotes Korps."}})</ref>}} Ova elitna četnička formacija pomagala je okupatoru u zapadnoj Srbiji već početkom septembra te godine: {{izdvojeni citat|[[Požega (Srbija)|Požegu]] zauzele vlastite trupe u sadejstvu sa četnicima (Račić).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=247&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000246.] <br /> ({{jez-njem|"Pozega durch eigene Truppe in Zusammenwirken mit Cetniks (Racic) genommen."}})</ref>|Večernji izvještaj Obavještajnog odjeljenja Armijske grupe »F« za 6. septembar 1944. godine}} Pukovnik von Jungenfeld se nalazio na čelu 5. policijskog puka, sa štabom u [[Šabac|Šapcu]]. O saradnji visokih četničkih oficira sa Jungenfeldom, poput komandanta Kolubarskog korpusa JVuO kapetana Milorada Lapčevića, generala [[Svetomira Đukića]], komandanta Severnih pokrajina JVuO (tj. [[Vojvodina|Vojvodine]] i [[Slavonija|Slavonije]]) ili majora Ilije Orelja, u vezi sa planiranjem krupnije operacije protiv snagâ [[NOV i POJ]] u [[Srem]]u avgusta 1944. godine, general Dragoljub Mihailović je bio obaviješten od strane pukovnika Dragomira Radovanovića, delegata Vrhovne komande Jugoslovenske vojske u otadžbini za Vojvodinu: {{izdvojeni citat|Dobro je što je kapetan Lapčević postavljen za komandanta Sremske jurišne grupe, no on je svojim radom za poslednji mesec dana stalno radio sa nemačkim komandantom iz [[Šabac|Šapca]]. On — kapetan Lapčević je izvodio akciju u [[Kupinovo|Kupinskom]] kutu po zapovesti nemačkog komandanta iz Šabca, javno sa njim sedeo obilazio Kupinski kut naravno da su u ovom pogledu sudelovali đeneral Đukić i major Orelj. Major Orelj je potpuno zabrljao. Nezgodno je što se svuda prestavlja za Vašeg Delegata te u ime Vaše onako pijan naređuje i govori. Sve ovo vide ovi naši mladi komandanti koji vode ljude i koji treba da nose ceo teret borbe na svojim leđima. Oni nemogu da dozvole da im neko prebaci da su saradnici Nemaca. Kapetan Lapčević, đeneral Đukić i major Orelj mogli su i trebali da rade, ali samo tajno, a nikako javno svakog dana sedeti u kafani u s. [[Ušće (Obrenovac)|Ušće]] pored puta [[Obrenovac]]—Šabac, još đeneral Đukić sa đeneralskom kapom i t.d. Da umirim ove mlade ljude i da im objasnim da će se ovo zabraniti i da će se ako se šta radi, u buduće tajno raditi, trebalo je dosta vremena i muke.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_37.htm Izveštaj delegata Vrhovne komande za Vojvodinu od 22. avgusta 1944. Draži Mihailoviću o akcijama protiv NOV i POJ u Sremu i o saradnji sa nemačkim trupama]</ref>}} Istovremeno, Nijemci otpočinju s izvođenjem [[Operacija Cirkus|operacije »Cirkus«]] ({{jez-njem|Zirkus}}), čiji je cilj bio ovlađivanje [[Kolubara|kolubarskim]] pobrđem. Operacija je počela 24. septembra 1944, uz učešće [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS-divizije »Prinz Eugen«]], [[Brandenburger|1. puka »Brandenburg«]] (bez 1. bataljona), 202. tenkovskog bataljona, dijelova 5. policijskog puka i pripadnikâ Šumadijske i Kolubarske grupe korpusa JVuO.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.pdf Pregled dejstava potčinjenih jedinica vojnoupravnog komandanta Jugoistoka (Armijske grupe »Srbija«) od 23. avgusta do 4. novembra 1944. godine]</ref> Prethodnog dana, ispred Komande Jugoistoka je načelnik štaba Armijske grupe »F« general [[Arthur Winter]] uputio izvještaj kojim najavljuje početak operacije, napominjući da će se i brojne četničke jedinice boriti na strani Wehrmachta: {{izdvojeni citat|Početak "Cirkusa" 24. septembra. [...] Sve naše snage u sjeverozapadnoj Srbiji potčinjene su Borbenoj grupi fon Jungenfeld. U kruševačkom kraju uspješno napredovanje većih četničkih snaga, uz podršku 12. bataljona iz sastava [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]], protiv crvenih bandi u području sjeverozapadno od Kruševca. Pothvat će biti nastavljen sa 6.000 četnika.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=941&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000931.] <br /> ({{jez-njem|"Beginn "Zirkus" 24.9. Durch Aufkl.– Vorstoss 1. Rgt. Brandenburg Arandjelovac stark feindbesetzt festgestellt. Sämtl. eig. Kräfte in NW–Serbien Kgr. v. Jungenfeld unterstellt. Raum Krusevac erfolgreicher Vorstoss stärkerer Cetnik–Kräfte, unterstützt durch 2./Pz.Abt.z.b.V.12 gegen rote Banden Raum NW Krusevac. Unternehmen wird mit 6000 Cetniks fortgeführt."}})</ref>|Povjerljivi izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 23. IX 1944.}} U septembru su kvislinške formacije [[Srpska državna straža|Srpska državna]] i [[Srpska granična straža|granična straža]] preformirane u [[Srpski udarni korpus]] (jačine 6.800), stavljen pod Mihailovićevu komandu.<ref>[http://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm Izveštaj komandanta Armijske grupe "Srbija" od 4. novembra 1944] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230714172817/https://znaci.org/00001/4_12_4_168.htm |date=2023-07-14 }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 168</ref> U prvoj polovini septembra, četničko-nemačka odbrana [[Srbija|Srbije]] sa zapada doživela je slom usled prodora [[NOVJ]]. Bitka za [[Srbija|Srbiju]] definitivno je rešena tokom oktobra [[Beogradska operacija 1944.|Beogradskom operacijom]], uz sadejstvo [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] sa oklopnim snagama [[Crvena armija|Crvene armije]]. No, i pored toga, JVuO je nastavila sadejstvovati sa Vermahtom: {{izdvojeni citat|Usljed jakog komunističkog pritiska, još četničkih jedinica, uključujući i one iz istočne Srbije, izrazile su spremnost za dalju borbu protiv komunista u saradnji sa njem. Wehrmachtom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=101&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame 000095: Izvještaj o neprijatelju u Srbiji, Hrvatskoj, Crnoj Gori i Albaniji (Dodatak za savjetovanje kod načelnika štaba jugoistoka od 2. oktobra 1944.)] <br /> ({{jez-njem|"Unter dem starken kommunistischen Druck haben sich weitere Cetnik–Führer, auch aus O–Serbien bereit erklärt, gemeinsam mit der Deutschen Wehrmacht gegen die Kommunisten zu kämpfen."}})</ref>|Izvještaj [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 2. oktobra 1944.}} {{izdvojeni citat|Četnička grupa Ocokoljića iz istočne Srbije osiguravala je pozadinu Müllerovom korpusu prilikom borbi protiv Rusa u rejonu okuka Dunava–Zaječar.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=568&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000562-000564: Držanje D.M.-četnika u Srbiji (dodatak za izvještaj o neprijateljskim namjerama od 19. oktobra 1944.)] </br> ({{jez-njem|"Die ostserbische Cetnikgruppe des Ocokoljic hat dem Korps Müller bei den Verteidigungskämpfen gegen die Russen im Raum Donauschleife–Zajecar Dienste zur Freihaltung der rückwärtigen Verbindungen geleistet."}})</ref>|Njemački izvještaj od 19. oktobra 1944.}} Opšta (pozitivna) ocjena o doprinosu četničkih snaga u borbi na strani njemačkog Wehrmachta tokom bitke za Srbiju, data je u izvještaju štaba [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], poslatom 21. avgusta 1944. godine Vojnom zapovjedniku Jugoistoka generalu [[Hans Felber|Felberu]]: {{izdvojeni citat|Njemačko vođstvo u Srbiji je stoga moralo tražiti pomoć većih dijelova četnika Draže Mihailovića. Oni su slabo naoružani i nedavno su teško pogođeni usljed izostanka obuke samih boraca. Ipak, dobro su se borili, pretrpjeli su znatne krvave gubitke i mogu se označiti kao bezuslovno antikomunistički [nastrojeni].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=985&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000975.] ({{jez-njem|"Die deutsche Führung in Serbien mußte sich daher schon bisher der Mithilfe stärkerer Teile der DM–Cetniks bedienen. Diese sind schlecht bewaffnet und infolge geringer Ausbildung des Einzelkämpfers in der letzten Zeit stark angeschlagen worden. Sie haben sich aber gut geschlagen, erhebliche blutige Verluste zu verzeichnen und können als unbedingt antikommunistisch bezeichnet werden."}})</ref>|Njemačka procjena brojnosti partizanskih, njemačkih i kvislinških jedinica u Srbiji (21. august 1944).}} === Proboj četnika i Nijemaca iz Srbije (1944) === {{Poseban članak|Proboj četnika i Nijemaca iz Srbije|Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)}} [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-J28413, Jugoslawien, deutscher Rückzug.jpg|thumb|Nemački vojnici se povlače iz Srbije.]] Tokom septembra [[1944]]. glavna četnička mobilna formacija u centralnoj i zapadnoj Srbiji, [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa]] pod komandom [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]], skupa sa drugim pridruženim jedinicama, poražena je od nadirućih snaga [[NOVJ]] i potisnuta prema [[Beograd]]u. Ove su jedinice Nemci tokom [[3. oktobra|3]], [[4. oktobra|4.]] i [[5. oktobra]] 1944. vozovima prebacili sa željezničkih stanica Topčider i Ripanj do [[Kraljevo|Kraljeva]].<ref name="ReferenceC">Ratko Parežanin; MOJA MISIJA U CRNOJ GORI, Rim, 1974, str. 17-18.</ref><ref>Radomir Milošević-Čeda: ZAKASNELI RAPORT, Interprint, Beograd, 1996, str. 78-79.</ref> {{izdvojeni citat|Noću, iza ponoći, između 3. i 4. oktobra 1944, krenuli smo iz Beograda, sa železničke stanice u Topčideru... Uveče sam se oprostio sa komandantom Korpusa, generalom Kostom Mušickim... Kod Mušickog je u tom trenutku bio [[Nikola Kalabić]], a u štabu Dobrovoljačkog Korpusa sam primetio i Neška Nedića... Došli su da se dogovaraju sa Dobrovoljačkom komandom i da traže opremu i ostalo. Na brzinu progovorio sam nekoliko reči sa Neškom Nedićem. U vozu su s nama putovali i Kalabićevi četnici. Rekoše nam da idu do Kraljeva, gde se vrši koncentracija četnika za borbu.<ref name="ReferenceC"/>|Nedićev ministar [[Ratko Parežanin]]}} O oštrini borbi koje su se vodile između snaga NOVJ, s jedne, te okupatorsko-kolaboracionističkih jedinica s druge strane, svjedoči i jedan njemački izvještaj neposredno pred [[Beogradska operacija|pad Beograda]]. U izvještaju se apostofira strateški značaj koji je, za odbranu glavnog grada Srbije, predstavljala linija bojišnice u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]], gdje je bila raspoređena Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO pod komandom potpukovnika Račića: {{izdvojeni citat|Račićeva jurišna grupa korpusa, koja je u septembru u teškim borbama na savskom zavoju bila potisnuta iz područja Čačak–Požega–Užice zbog napredovanja Titovih snaga u zapadnoj Srbiji ka sjeveru, probila se natrag u područje Užice–Požega–Čačak zapadno ka Drini u pojedinačnim grupama, trpeći velike gubitke, nakon što su njemačke snage raspoređene u ovom području povučene na [[Istočni front]]. Usljed nedostatka streljiva i oružja te u odsustvu njemačkih snaga koje bi ga poduprle, Račić je od tada mogao izvoditi samo manje operacije protiv komunističkih grupa. </br> Brzo napredovanje Rusa preko doline Morave do saobraćajnice Beograd–Kraljevo potpuno je promijenilo situaciju kod četnika. Čini se da je bliski kontakt s njemačkim trupama bio poremećen brzim pokretima njemačkih trupa uzrokovanim borbama, tako da se s te strane teško mogao vršiti bilo kakav kontinuirani uticaj na četnike.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=568&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame no. 000562.] </br> ({{jez-njem|"Die im September durch den Nordvormarsch der Tito–Kräfte im westserbischen Gebiet aus dem Raum Cacak–Pozega–Uzice in harten Kämpfen gegen den Savabogen zurückgedrückte Sturmkorpsgruppe Racic hat sich nach Abzug der in diesem Raum eingesetzten deutschen Kräfte an die Ostfront wiederum unter starken Verlusten in Einzelgruppen in das Gebiet westlich der Drina und den Ausgangsraum Uzice–Pozega–Cacak durchgekämpft. Wegen Mangel an Munition und Waffen und im Hinblick auf das Fehlen deutscher Kräfte als Rückhalt hat Racic seitdem nur kleinere Aktionen gegen komm. Gruppen durchführen können. </br> Das rasche Vordringen der Russen über das Moravatal bis zur Straße Belgrad–Kraljevo hat die Lage der Cetniks völlig verändert. Die Tuchfühlung mit der deutschen Truppe scheint durch die im Kampfverlauf notwendig gewordenen raschen deutschen Truppenverschiebungen unterbrochen zu sein, sodass von dieser Seite die Möglichkeit zu laufender Einwirkung auf die Cetniks kaum mehr bestand."}})</ref>|Držanje D.M.-četnika u Srbiji (dodatak za izvještaj o neprijateljskim namjerama od 19. oktobra 1944.)}} U mjesečnom izvještaju [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] ({{jez-njem|Heeresgruppe F}}) za oktobar 1944, poslatom Komandi Jugoistoka, konstatuje se da četnici u Srbiji nijesu u stanju održati svoje pozicije bez prisustva njemačkih okupacionih trupâ. Oficiri Wehrmachta tvrde da je „prebacivanje najvećeg dijela četničkih jedinica koje su se nalazile u sjevernoj i istočnoj Srbiji u suštini izvršeno da bi se izbjegli sukobi sa Rusima“, na čiju ih je „podmuklost“ upozorila Vrhovna komanda JVuO: {{izdvojeni citat|U borbi sa snagama 1. komun. korpusa koje su napredovale ka Beogradu, krajem septembra je Rudnički korpus [JVuO] u rejonu Lazarevca (32 km si. od Valjeva) potpuno uništen, dok je Kosmajski korpus uspio da se održi u rejonu sjeverno od Mladenovca (4 km j–ji. od Beograda). Nakon povlačenja njemačkih trupa, budući u nemogućnosti da zadrže dotadašnja operativna područja zbog premoći Rusa i komunista, četničke jedinice koje su se borile u sjeverozapadnoj i centralnoj Srbiji prebačene su do sredine oktobra na područje južno od Zapadne Morave.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&rec=311&roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001138.] <br /> ({{jez-njem|"Die Verlegung des grössten Teiles der in Nord– und Ostserbien befindlichen Cetnik–Einheiten wurde im wesentlichen zur Vermeidung von Zusammenstössen mit den Russen vorgenommem, vor deren Hinterlist das Obkdo. die Stäbe dringend warnte. <br /> Im Kampf mit den auf Belgrad vorgehenden Kräften des I.komm.Korps wurde Ende September das im Raum Lazarevac (32 NO Valjevo) stehende Rudnik–Korps völlig zerschlagen, während das Kosmaj–Korps sich im Raum Nord Mladenovac (4 SSO Belgrad) behaupten könnte. <br /> Angesichts der Unmöglichket, nach dem Abzug der deutschen Truppen die bisherigen Einsatzräume gegen die Übermacht der Russen und Kommunisten zu halten, wurden die in Nordwest– und Mittel– Serbien kämpfenden Cetnik–Einheiten biss Mitte Oktober in den Raum südlich der Westl. Morava verlegt."}})</ref>}} Izbijanje [[Crvena armija|Crvene armije]] na severoistočnu granicu Jugoslavije izazvalo je pometnju u četničkim redovima. Znatan deo četničkih trupa tokom septembra razbijen je od strane NOVJ u zapadnoj Srbiji. Sam [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]] sa manjom grupom boraca je nateran na povlačenje u Bosnu. Neki su pokušali da napadom na Nemce pred sam dolazak Crvene armije ponovo steknu saveznički status ([[Predrag Raković|Raković]], [[Dragutin Keserović|Keserović]], [[Dragoslav Račić|Račić]]), ali je i ovaj pokušaj bio kratkotrajan. Nakon neuspeha, glavnina se krajem oktobra koncentrisala u oblasti Ivanjice. Upravo u tom periodu vrh Armijske grupe E iz Grčke izbio je do [[Novi Pazar|Novog Pazara]]. Četnici su se priključili [[Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak|prodoru Armijske grupe E kroz Sandžak]] u istočnu [[Bosna|Bosnu]]. {{Wikisource|Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.}} {{izdvojeni citat|Draža Mihailović će nastaviti borbu protiv komunizma. Njegove jedinice se već bore sa Titovim trupama i imaju djelomično vezu sa njemačkim jedinicama (pukovnik v. Jungfeld, general Müller). Sada je stvar u tome, kako upotrebiti četničke jedinice kao prethodnice i osiguranje za komunikacije prilikom predstojećeg izmještanja njemačkih trupa iz Srbije. Pritom se neće moći izbjeći da četnici, prateći moguće pokrete njemačkih trupa ka zapadu, ne dospiju na tlo Hrvatske.<ref name="sr.wikisource.org">[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=51&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000045—000046.] ({{jez-njem|"D.M. wird weiterhin Kampf gegen den Kommunismus führen. Seine Verbände stehen nach wie vor gegen den Titobanden und haben zum Teil auch die notwendige Bindung an die deutsche Truppe (Oberst von Jungfeld, General Müller). Es wird nunmehr darauf ankommen, die Cetniks bei den zu erwartenden Absatzbewegungen der deutschen Truppe in Serbien als eine Art Vorhut einzusetzen, die die rückwärtigen Verbindungen durch Kampf gegen die dortständigen kommunistischen Banden öffnen. Dabei ist nicht zu vermeiden, dass die Cetniks im Zuge möglicher Rückverlegung der deutschen Kräfte in Serbien nach Westen auf kroatisches Gebiet übertreten."}})</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} Prvog dana oktobra 1944, u Komandi Jugoistoka je održano savjetovanje na kojem je upozoreno na promjenljivo raspoloženje četnika prema njemačkoj oružanoj sili u okupiranoj Jugoslaviji: {{izdvojeni citat|Srbija: [...] Četničko držanje i dalje različito. Srbijanski četnici se bore zajedno sa Wehrmachtom protiv komunista. Čak je i sam Draža Mihailović tražio njemačko osiguranje za planirano prebacivanje svog štaba iz sjeverozapadne Srbije u područje jugozapadno od Beograda. Ovaj plan se ipak nije ostvario. Suprotno tome, četnici u Istočnoj Bosni, Hercegovini i južnoj Crnoj Gori su neprijateljski nastrojeni. Kreću se ka obali, kako bi u slučaju savezničkog iskrcavanja s njima uspostavili kontakt i dobili savezničku zaštitu od crvenih. Iz sigurnog izvora se doznaje da D.M. izričito osudio njihovo protivnjemačko držanje.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=111&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000105—000106.] ({{jez-njem|"Cetnik–Haltung weiterhin uneinheitlich. Serbische Cetniks kämpfen zusammen mit deutscher Truppe gegen komm. Banden. DM. selbst bat sogar um deutsche Hilfe zur Sicherung beabsichtigter Verlegung seines Hauptstabes von NW–Serbien in Raum SW Belgrad. Diese Absicht jedoch nicht durchgeführt. Demgegenüber feindselige Haltung der Cetniks im O–Bosnien, Herzegovina und S–Montenegro und Bewegung dieser Kräfte zur Küste in den Raum Dubrovnik mit dem Ziel, bei erwarteter engl.Landung Verbindung mit Allierten aufzunehmen und Schutz gegen Rote zu suchen. Nach S.Qu. bekannt, dass DM. die deutschfeidliche Haltung dieser Cetniks aussdrücklich missbilligt."}})</ref>|Izvještaj sa savjetovanja kod načelnika štaba Jugoistoka od 2. oktobra 1944 (1. oktobar 1944.).}} Koliki je stepen kontrole nad četničkim snagama u Srbiji uspjela ostvariti njemačka Komanda Jugoistoka, vidljivo je i iz zapisnika sa sastanka na vrhu, održanog neposredno pred početak [[Beogradska operacija|Beogradske operacije]] (8. X 1944), kada su zabilježene i riječi Višeg SS i policijskog vođe [[Hermanna Behrendsa]]: {{izdvojeni citat|Na pitanje g-dina feldmaršala [tj. [[Maximilian von Weichs|von Weichs]]a — prim.] postoji li mogućnost komunističkog ustanka u Beogradu, Viši SS i policijski vođa Obergruppenführer Behrends je odgovorio odrečno, ističući da su stalnim pročešljavanjem u posljednje vrijeme uklonjeni svi oni komunisti koji bi na bilo koji način mogli učestvovati u takvoj akciji. Na pitanje gdje se nalaze komunisti zatvoreni u koncentracioni logor, Behrends je odgovorio da su svi pobijeni. Na kraju je skrenuo pažnju na to da je u četničke redove uspio ubaciti dovoljno jake grupe Službe sigurnosti [SD-Sicherheitsdienst], koje imaju ostati sa četnicima i ubuduće. Na to je glavnokomandujući primijetio da je samo to dovoljan razlog zašto bi se vodstvo nad četnicima trebalo povjeriti isključivo Višem SS i policijskom vođi.<ref name="sr.wikisource.org">[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=52&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000045—000046.] ({{jez-njem|"Die Frage des Herrn Feldmarschall an den Obergruppenführer Behrends, ob er mit einem kommunistischen Aufstand in Belgrad rechne, verneinte dieser unter Hinweis darauf, dass er in letzter Zeit durch dauernde Durchkämmungen alle irgendwie für einen Putsch infrage kommenden Kommunisten beseitigt habe. Die Frage nach dem Verbleib der im Konzentrationslager erfassten Kommunisten beantwortete er dahingehend, dass diese alle umgelegt seien. Abschliessend wies Obergruppenführer Behrends noch daraufhin, dass er bei den Cetniks ausreichend starke SD—Kommandos eingebaut habe, die bei den Cetniks verbleiben würden. Von seiten O.B.Südost wurde daraufhin festgestellt, dass allein schon durch diese Tatsache die weitere Führung der Cetnikverbände durch den Höh.SS und Pol.Führer gegeben sei."}})</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} Nakon poraza u [[Bitka na Jelovoj gori|bici na Jelovoj gori]], Vrhovna komanda JVuO na čelu sa Dražom Mihailovićem obrela se u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]]. Potpukovnik [[Zaharije Ostojić]], komandant Istaknutog dela štaba Vrhovne komande, šalje 30. septembra 1944. komandantu Zlatiborskog korpusa kapetanu Dušanu Radoviću (pseudonim »Kondor«) upozoravajuću depešu: {{izdvojeni citat| ''Za Kondora — ultra urgent'' Imam obaveštenje da ste Vi, [Miloš] Marković i [Filip] Ajdačić upućeni u [[Višegrad|višegradski]] srez sa specijalnim zadatkom i da ćete isti izvršiti u punoj vezi sa [[Gestapo]]m i Švabama. Vaši ljudi pričaju da su kaznena ekspedicija. Još u toku današnjeg dana očekujem Vaše objašnjenje, jer ću u protivnom preduzeti potrebno, a narod i istorija reći će ko je izdajnik?<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_133.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša Istaknutog dela štaba Vrhovne komande od 7. avgusta 1944. do 7. januara 1945. godine]</ref>}} Jedinice [[Crvena armija|Crvene armije]] i [[NOVJ]] u prvoj polovini oktobra [[1944]]. zaposele su komunikaciju dolinom [[Morava (reka)|Morave]] između [[Vranje|Vranja]] i [[Velika Plana|Velike Plane]], što je otežalo [[Proboj Armijske grupe "E" iz Grčke 1944|proboj Armijske grupe "E" iz Grčke]]. Ova formacija time je bila usmerena na komunikaciju [[Skoplje]] - [[Kosovska Mitrovica]] - [[Raška]], odnosno dolinom [[Ibar (reka)|Ibra]], i zatim na otvaranje puteva prema [[Sarajevo|Sarajevu]] pod borbom. Tokom ovog četvoromesečnog proboja saradnja između Armijske grupe "E" i četnika iz [[Srbija|Srbije]] i [[Crna Gora|Crne Gore]] imala je više vidova. U izvještaju [[91. armijskog korpusa]] Wehrmachta od 25. oktobra 1944. godine, što ga je potpisao general [[Werner von Erdmannsdorf]],<ref>NARA, T314, Roll 1360, frame no. 000889.</ref> odato je svojevrsno priznanje generalu Mihailoviću i njegovim četnicima kao najvrjednijim antikomunističkim (sa)borcima na čitavom okupiranom području [[Jugoistočna Evropa|jugoistočne Evrope]]: {{izdvojeni citat|Među antikomunističke grupe u Srbiji spadaju i sljedbenici srpskog pukovnika Draže Mihailovića [Mihailović je unaprijeđen u čin generala još decembra 1941. — prim.] i neke nezavisne četničke jedinice (četnik — borac za slobodu). Pukovnik Draža Mihailović igra u Srbiji ulogu sličnu onoj koju igra general [[EDES]]-a [[Napoleon Zervas|Zervas]] u Grčkoj. On jeste anglofil, ali i apsolutno antikomunistički nastrojen. Na osnovu njegova antikomunističkog stava, saradnja [četnika i Nijemaca] u borbi protiv Titovih komunističkih bandi bila je uglavnom zadovoljavajuća. Srbin je dobar vojnik i u tom pogledu nalazi se na prvom mjestu na Balkanu. Disciplinovan je, žilav i uporan, te stoga stoji iznad prosječnog Grka. Srpske bande se bore žešće od Grka i imaju se više cijeniti od grčkih bandita. Njihovo naoružanje je dobro.|Uputstvo za srpsko-albansku teritoriju, izdato od strane obavještajnog odjeljenja 91. armijskog korpusa, 25. oktobar 1944. godine}} Prilikom proboja od [[Sjenica|Sjenice]] prema [[Prijepolje|Prijepolju]] [[24. oktobra|24]]-[[31. oktobra]] [[1944]]. Nemci su nastupali zajedno sa borcima [[Srpski udarni korpus|Srpskog udarnog korpusa]] protiv snaga [[37. sandžačka divizija|37. sandžačke divizije]]. Od Prijepolja se glavnina [[Armijska grupe "E"|Armijske grupe "E"]] kroz Sandžak usmerila na pravac Prijepolje - Višegrad - Rogatica - Sarajevo. Jednim motorizovanim bataljonom Nemci su 1. novembra otvorili su put Prijepolje - Pljevlja, i usmerili celokupne četničke snage iz [[Srbija|Srbije]] na pravac [[Sjenica]] - [[Prijepolje]] - [[Pljevlja]] - [[Goražde]]. Time su iskoristili snage [[JVUO]] iz Srbije kao svoju levu pobočnicu. Nakon toga, svojim napadom na NOVJ u pravcu Tuzle ([[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944]]) sadejstvovale su snagama [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] u njihovom proboju na sever. U dnevnom izvještaju za 13. novembar 1944. o situaciji na teritoriji okupirane Jugoslavije iz štaba Armijske grupe »F«, u paragrafu naslovljenom “Njemačke i savezničke trupe“, navodi se, očigledno na osnovu presretnute komunikacije snaga NOVJ, da se general Dragoljub Mihailović nalazi u rejonu [[Sjenica|Sjenice]] sa „aktivnim jugoslovenskim generalom” (moguće da je riječ o [[Miroslav Trifunović|Miroslavu Trifunoviću]]).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=719&rec=311&roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001217.] <br /> ({{jez-njem|"I. Deutsche und verbündete Truppen. </br> Draza Mihajlovic befindet sich mit einem aktiven jugosl. General im Sjenica. (VII.mont.Brig. an 3.Div. 4.11.)"}})</ref> Dok komandant [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] general [[Aleksander Ler|Ler]] u svom pregledu brojnog stanja od [[16. novembra]] [[1944]]. ubraja 10.000 četnika Pavla Đurišića u vlastite (njemačke) trupe,<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_174.htm Pregled brojnog stanja jedinica potčinjenih Grupi armija »E« na dan 16. 11. 1944. godine, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII - dokumenti nemačkog rajha, knjiga 4], Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 174.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frames no. 000376—000377.]</ref> dotle se za četnike iz Srbije u izveštaju poslatom Vrhovnoj komandi u [[Berlin]]u kaže da se "drže u senci Vermahta". Nevoljno savezništvo veoma dobro ilustruje i sljedeći izveštaj: {{izdvojeni citat|Grupa Marković (2500—3000), u sporazumu sa nem. vojskom, osigurava odsek Mitrovica — Raška (mesta uklj.) — Novi Pazar. Izviđanje protiv Bugara, Tita i Sovjeta. Do sada nije bilo ozbiljnih incidenata. Potrebna je opreznost. [[Miroslav Trifunović|Trifunović]] sa oko 18.000 četnika [[Dragoslav Račić|Račića]] i [[Dragutin Keserović|Keserovića]], uporedno sa nem. pokretima u rejonu Prijepolje. Pravac marša Foča. U početku učešće u borbenim dejstvima na nemačkoj strani (zaštita bokova). U poslednje vreme samo saputnici. Utisak: dokle god postoje zajednički interesi — uopšte mir. Ako vide mogućnost uspeha, bezuslovno treba očekivati prepade na nemački [[Vermaht]], naročito na odvojene grupe. <br /> Moli se da se dostavi rezultat pregovora DM — [[Hermann Neubacher|zastupnik Ministarstva spoljnih poslova]].<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%B5_%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%98%D0%B0_%22%D0%95%22_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%83_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_11.11.1944. Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.], Vojnoistorijski institut, NAV--T-311, r. 184</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=507&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000501.] <br/> ({{jez-njem|"1.) Gruppe Markovic (2500–3000) sichert im Einvernehmen mit dt. Truppe Abschnitt Mitrovica – Raska (Orte ausschl.) – Novi Pazar. Aufklärung gegen Bulgaren, Tito und Sowjets. Bis jetzt keine ernsteren Zwischenfälle. Vorsicht geboten. <br /> 2.) Trifunovic mit ca. 18000 Cetniks des Racic und Keserovic gleichlaufend mit dt. Bewegungen im Raum Prijepolje Marschrichtung Foca. Anfangs Teilnahme an Kampfhandlungen auf deutscher Seite (Flankenschutz). Neuerdings nur Mitläufer. Eindruck: Solange gleichlaufende Interessen im allgemeinen Ruhe. Wenn erfolgversprechend, Überfälle gegen deutsche Wehrmacht, besonders Splittergruppen, unbedingt zu erwarten. <br /> 3.) Um Übermittlung des Verhandlungsergebnisses DM – Vertreter AA wird gebeten."}})</ref>}} U posljednjim mjesecima okupacije Jugoslavije, dužnosnici njemačkog Wehrmachta mogli su dati konačni i zaokruženi sud o karakteru kolaboracije JVuO sa okupacionim snagama. Tako uputstvo iz štaba 91. armijskog korpusa od 26. decembra 1944. godine sadrži veoma iznijansirano tumačenje kvaliteta dosadašnje njemačko-četničke saradnje, prvenstveno uslovljene spoznajom da [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] predstavlja zajedničkog neprijatelja. Pored toga, oficiri iz štaba 91. koprusa analiziraju kako se može proći s najmanje političke štete usljed stalno prisutnog antagonizma između vlasti NDH i četnikâ, preporučajući oprez u odnosima s potonjima zbog njihovih neprekinutih veza sa [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|Saveznicima]]: {{izdvojeni citat|Srpski četnici: </br> Upotreba četničkih jedinica dala je u raznim oblastima dobre rezultate. Poznavanje zemljišta od strane četnikâ i njihove izviđačke aktivnosti protiv Titovih snaga od koristi su njemačkom Wehrmachtu. Međutim, oslanjanje četnika na njemački Wehrmacht proizilazi isključivo iz činjenice da su inferiorni u odnosu na Titove snage — [[Angloamerika|angloamerička]] oružana intervencija bi ih navela da odmah promijene kurs. Njihovi pokušaji da se svrstaju uz angloameričkog neprijatelja se nastavljaju. Stoga se savjetuje veliki oprez kada se postupa sa četnicima. Za vlastiti stav prema četnicima presudno je sljedeće: </br> 1) Upotreba četničkih jedinica mora se sprovesti na način tako da, u slučaju nagle promjene kursa, šteta ostane u granicama podnošljivog; </br> 2) Nijemci moraju iskoristiti neprijateljstvo između četnika i boljševičkih bandi; </br> 3) Saradnja s četnicima od slučaja do slučaja u zamjenu za opskrbu borbenom municijom, zdravstvenu njegu i snabdijevanje namirnicama, ukoliko su dostupne; </br> 4) Cjelokupno hrvatsko stanovništvo mrzi četnike; kompromis između njih i hrvatskih vlasti (posebno ustaša) teško da je moguć. Stoga, moramo spriječiti njihov upad na hrvatski teritorij, posebno između [[Drina|Drine]] i [[Bosna (rijeka)|Bosne]]. Prelazak [natrag] preko Drine u Srbiju, naročito od strane četnika iz Stare Srbije [misli se na teritoriju Nedićeve Srbije — prim.], treba podržati, jer se time izbjegava konflikt s NDH. Na hrvatskom tlu, taktički nužan kontakt s četnicima tokom operacija protiv Titovih snaga treba održati što je moguće više neprimjetnijim, s obzirom na odnos s ustašama; </br> 5) Postojeća mržnja između srpskih četnika i [[Bošnjaci|Muslimana]] zahtijeva poseban oprez tokom pregovora s obje strane i njihovog upošljavanja, jer će se i jedna i druga strana ili povući ili odmah zauzeti neprijateljski stav ako se za takve pregovore sazna; </br> Da li se četnici mogu iskoristiti u njemačku svrhu u borbi protiv Titovih bandi, '''čime bi se uštedjela njemačka krv''', zavisiće od razumnog i vještog pregovaranja s njima.<ref>[https://znaci.org/ok/T317.php?sta1=etni&sta2=D.M&idem=1404 NARA, T314, Roll 1630, frame no. 000770.] <br /> ({{jez-njem|"Die serbischen Cetniks. </br> Der Einsatz von Cetnik–Verbänden hat in verschiedenen Gebieten guten Ergebnissen geführt. Von Nutzen für die Deutsche Wehrmacht ist die Landeskenntnis der Cetniks und ihre Aufklärungstätigkeit den Titobanden gegenüber. </br> Anlehnung der Cetniks an die Deutsche Wehrmacht beruht jedoch nur auf die Tatsache, daß sie den Titokräften unterlegen sind: ein bewaffnetes angloameriknisches Eingreifen wird ihr sofortiges Umschwenken veranlassen, Ihre Versuche, sich dem angloamerikanischen Gegner zu nähern, laufen weiter. Große Vorsicht den Cetniks gegenüber ist daher angebracht. </br> Für die eigene Haltung den Cetniks gegenüber ist maßgebend: </br> 1.) Der Einsatz der Cetnik–Verbände ist so durchzuführen, daß bei plötzlichem Umschwenken der Schaden in erträglichen Grenzen bleibt. </br> 2.) Die Feindschaft zwischen den Cetniks und bolschewistischen Banden muß deutscherseits ausgenützt werden. </br> 3.) Zusammenarbeit mit Cetniks von Fall zu Fall gegen Bereitstellung von Gefechtsmunition, sanitäre Betreuung und Verpflegung, soweit diese vorhanden. </br> 4.) Die Cetniks sind bei der gesamten kroatischen Bevölkerung verhasst, ein Ausgleich zwischen ihnen und den kroatischen Dienststellen (bes. Ustascha) ist kaum möglich, daher muss ein Eindringen in den innerkroatischen Raum insbesondere zwischen Drina und Bosna unsererseits verhindert werden. Ein Übertritt insbesondere der altserbischen Cetniks über die Drina nach Serbien ist zu unterstützen, da so Konflikt mit Kroatien vermieden wird. Auf kroatischem Boden ist taktisch notwendige Fühlung mit Cetniks bei Einsatz gegen Titobanden im Hinblick auf Verhältnis zur Ustascha möglichst wenig in Erscheinung treten zu lassen. </br> 5.) Der bestehende Haß zwischen serbischen Cetniks und Muselmanen verpflichtet bei Verhandlungen und Einsatz beider Teile zu besonderer Vorsicht, da bei Bekanntwerden solcher Verhandlungen beide Parteien entweder abspringen oder sofort eine feindselige Haltung einnehmen werden. </br> Von einer verständnisvoll und geschickt geführten Verhandlung mit den Cetniks wird es abhängen, ob diese durch Einsatz gegen Titobanden für deutsche Zwecke nutzbar gemacht werden können, somit also deutsches Blut gespart werden kann."}})</ref>|Uputstvo načelnika štaba 91. armijskog korpusa o „srpskim četnicima“ iz decembra 1944.}} === Proboj četnika i Nijemaca iz Crne Gore (1944) === {{Poseban članak|Proboj četnika i Nijemaca iz Crne Gore|Pavle Đurišić|Crnogorski dobrovoljački korpus}} [[File:Spisak vlastitih trupa njemačke Armijske grupe E 1944, decembra 1944.jpg|thumb|Spisak trupa njemačke Armijske grupe »E« iz decembra 1944.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000376.]</ref> Na spisku se nalazi i “10.000 Crnogoraca“ ({{jez-njem|"10.000 Montenegriner"}}). Riječ je o četnicima [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]] (tj. CDK), koji su se povlačili zajedno sa okupacionim snagama.]] Dok su srbijanski četnici sadjejstvovali snagama Armijske grupe »E« u njihovom proboju na sjever, četnici iz Crne Gore uzeli su učešća u [[Proboj XXI brdskog korpusa iz okruženja|proboju XXI brdskog korpusa iz okruženja]]. Jedinice crnogorskih četnika, koje su od Njemaca takođe preformirane u dobrovoljačke pukove ("[[Crnogorski dobrovoljački korpus]]"), borile su se u sastavu njemačkog [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. brdskog korpusa]] između [[Danilovgrad]]a i [[Cetinje|Cetinja]] rame uz rame sa njemačkim vojnicima. Ove snage učestvovale su zajedno sa njemačkim snagama u operacijama protiv NOVJ ([[Operacija Frilingservahen aprila 1944|Frilingservahen]], [[Operacija Ribecal avgusta 1944|Ribecal]]). Komandant [[Armijska grupa E|Armijske grupe "E"]] je u svom izvještaju od ove četnike ubrojao u brojno stanje svojih jedinica: {{izdvojeni citat|C. D. K. od 3 puka, pod komandom potpukovnika [[Pavle Đurišić|Đurišića]], formiran neposredno od strane K-de 2. OkA ([[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druga oklopna armija]]), bio je do sada u službenom pogledu potčinjen K-di 2. OkA a u snabdevačkom i taktičkom pogledu 181. peš. div., koja je trebalo da se obimno uključi u obuku. [...] C.D.K. se do sada dokazao u borbi protiv komunista, ali je upitna njegova pouzdanost prema njemačkom Wehrmachtu zbog Đurišićeva kontradiktornog stava.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=825&rec=314&roll=664 NARA, T314, Roll 664, frame 000817.] <br /> ({{jez-njem|"M.F.K. zu 3 Rgt. unter Führung Oberstleutnant Djurisic, wurde von Pz.AOK 2 unmittelbar aufgestellt, unterstand bisher truppendienstlich Pz.AOK, versorgungsmässig und taktisch 181.Inf.Div., die sich ausbildungsmässig weitgehend einzuschalten hatte. </br> M.F.K. im Kampf gegen Kommunisten bisher bewährt, jedoch in seiner Zuverlässigskeit gegenüber der deutschen Wehrmacht durch widerspruchsvolle Haltung Djurisic fragwürdig."}})</ref>|Izvještaj Komande 21. brdskog korpusa Komandi Grupe armija "E" od 23. septembra 1944. godine}} O odluci komandanta Crne Gore, Boke i Sandžaka JVuO potpukovnika Pavla Đurišića da slijedi kolonu njemačkih armijâ pri povlačenju s Balkana, te o značajnoj pomoći pruženoj okupatoru od strane crnogorskih četnika tom prilikom, piše u svojim ratnim memoarima i [[Hermann Neubacher]]: {{izdvojeni citat|On je bio opasan nemački saveznik. Meni je uvek bilo savršeno jasno da bismo mi za Pavla Đurišića, u slučaju invazije zapadnih sila na Balkan, ponovo postali njegov najveći neprijatelj. Kada je započelo povlačenje nemačkih trupa iz Crne Gore, Pavle Đurišić je krenuo sa njima. Tokom napornih marševa po planinskom terenu, tokom operacije povlačenja prolazili smo i kroz područja koja su kontrolisali partizani. Njegove trupe vodile su borbu sa partizanima i time nemačkim trupama olakšale evakuaciju sa tog prostora. Kasnije je Pavle Đurišić sklopio ugovor sa ustaškim trupama Ante Pavelića, da bi mogao da prođe sa svojim jedinicama kroz Hrvatsku i Istru. Tamo su se već nalazile i druge četničke jedinice, kao i Ljotićevi dobrovoljci.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], str. 176—177.</ref>|[[Hermann Neubacher]]}} === Prelazak sa Nemcima u Bosnu (1944-1945) === {{main|Proboj Armijske grupe E kroz istočnu Bosnu|Četnička ofanziva u istočnoj Bosni 1944.|Bosanska golgota}} [[File: Četnički oficir Dinarske divizije, SS-Sturmbannführer Ernst Lerch i neidentificirani SS-Hautsturmführer tokom ofanzive protiv IX. korpusa.jpg|thumb|Oficir [[Dinarska četnička divizija|Dinarske divizije JVuO]], SS-Sturmbannführer [[Ernst Lerch]] i neidentificirani SS-Hauptsturmführer tokom ofanzive protiv [[9. korpus NOVJ|9. korpusa NOVJ]] u Sloveniji, mart 1945. godine<ref>[http://bandenkampf.blogspot.com/2016/05/bk0164.html Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: </br> 0164 | Photo | Höherer SS- und Polizeiführer Adriatisches Küstenland]</ref>]] [[Armijska grupa "E"]] imala je u planu otvaranje komunikacija kroz istočnu Bosnu, pa je krajem novembra jedna njena divizija ([[11. poljska vazduhoplovna divizija (Nemačka)|11. poljska vazduhoplovna divizija]]) započela napad pravcem od [[Rogatica|Rogatice]] prema [[Zvornik]]u, protiv snaga [[Treći udarni korpus NOVJ|Trećeg udarnog korpusa]] [[NOVJ]]. Međutim, kako su tokom ofanzive [[NOVJ]] i Crvene armije od 3. decembra nemačke pozicije na [[Sremski front|Sremskom frontu]] ozbiljno ugrožene, ova divizija hitno je izvučena i transportovana prugom [[Sarajevo]] - [[Slavonski Brod]] na [[Sremski front]]. Na njeno mesto usmerena je glavnina četnika iz [[Srbija|Srbije]]. U izvještaju Operativnog odjeljenja u [[Sarajevo|Sarajevu]] Armijske grupe »E« od 10. decembra 1944, koji potpisuje potpukovnik Warnstorff, istaknuto je: {{izdvojeni citat| Telegram 34. i 91. arm. korpusu, 5. SS-brd. arm. korpusu i Korpusnoj grupi »Kibler«: 1) Četnici na maršu u širi rejon Valjeva privremeno će preći preko područja Rogatica — Ljubovija — Zvornik — Kladanj. 2) DM garantuje najlojalnije držanje prema nemačkim jedinicama i nudi saradnju. Znak raspoznavanja za saradnju između nemačkih jedinica i četnika je: Mitrovica. 3) Četnike u što većoj meri koristiti za službu izviđanja. Materijalna pomoć može im se obezbediti u ograničenim razmerama ukoliko se stave na raspolaganje za borbu protiv bandi. 4) K-da Grupe armija obavestila je hrvatske vlasti o navedenom kretanju.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »E« ZA PERIOD OD 1. OKTOBRA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=998&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000992.] ({{jez-njem| <br /> "1.) Cetniks überschreiten auf dem Marsch in den Großraum Valjevo vorübergehend das Gebiet Rogatica – Ljubovija – Zvornik – Kladanj. <br /> 2.) DM hat loyalste Haltung gegenüber deutscher Truppe zugesichert und bietet Zusammenarbeit an. Kennwort zwischen deutscher Truppe und Cetniks für Zusammenarbeit ist "Mitrovica". <br /> 3.) Die Cetniks sind weitgehend für Erkundungsaufträge zu verwenden. Materielle Hilfe darf ihnen in beschränktem Ausmaß gewährt werden, soweit sie sich zum Kampf gegen die Banden zur Verfügung stellen. <br /> 4.) Die kroatischen Behörden sind über obige Bewegung durch Okdo. unterrichtet worden."}})</ref>}} U izvještaju njemačkog opunomoćenog generala u [[NDH]] od 24. decembra 1944. godine,<ref>[https://znaci.org/00001/40_82.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje POSLJEDNJI DANI NA VUČJAKU]</ref> navodi se da je general Draža Mihailović izrazio spremnost za suradnju i sa formacijama NDH u borbi protiv NOVJ: {{izdvojeni citat|Prema izvješću pouzdanog agenta, Draža Mihajlović je izrazio namjeru da se bori skupa sa ustašama i domobranima, jer je njihov zajednički glavni cilj uništenje komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=443&rec=311&roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000427.] <br /> ({{jez-njem|"Nach zuverlässiger V–Mann–Meldung soll Draza Mihajlovic geäussert haben, er wolle mit den Ustascha und Domobranen zusammen kämpfen, da das gemeinsame Hauptziel die Vernichtung des Kommunismus sei."}})</ref>|Izvještaj njemačkog opunomoćenog generala u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj od 24. XII 1944.}} Četnici su, pod ličnom komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]], nakon koncentrisanja unutar nemačko-ustaških linija, izvršili [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944|napad na snage NOVJ]]. 8. decembra [[1944]]. ujutro sa nemačko-ustaških položaja u okolini [[Rogatica|Rogatice]] krenuli u silovit napad prema [[Zvornik]]u. Ovaj napad bio je usklađen sa napadom nemačkog 34. armijskog korpusa sa druge strane, pravcem [[Užice]] - [[Ljubovija]] - [[Zvornik]]. Ovom prilikom četnicima su Nemci obezbedili snabdevanje municijom, kao i zbrinjavanje ranjenika u nemačkim bolnicama u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Pošto je prodor četnika prema [[Zvornik]]u odbijen, njihova glavnina usmerila se prema oslobođenoj [[Tuzla|Tuzli]]. U [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944|neizvesnim borbama od 24. do 28. decembra]] [[Treći udarni korpus NOVJ]] krajnjim naporom odbio je ovaj napad. Nakon ovog poraza, glavnina [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] snaga razmestila se u [[Modriča|Modriči]] i okolini, gde su nakon kraćeg sukoba uspostavili sporazum sa snagama NDH. Tako su se našli na za Nemce vitalnoj komunikaciji Sarajevo - Brod, vodeći zajedno sa Nemcima teške dvomesečne borbe protiv [[Druga armija JA|Druge jugoslovenske armije]], koja je nastojala da je prekine. Preko pukovnika Borote, komandanta Romanijskog korpusa JVuO, uspostavljena je saradnja sa nemačkim štabom u [[Sarajevo|Sarajevu]], od kojeg je obezbeđeno snabdevanje municijom i bolničko zbrinjavanje ranjenika.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_130.htm Opšti uslovi sporazuma o saradnji između četnika i nemačkih jedinica pripremljeni za pregovore decembra 1944. godine], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 130</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik Armijske grupe E 1.10.1944-31.12.1944], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - prilog broj 2, (10. decembar 1944)</ref> [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićeva]] grupacija takođe je uspostavila vezu sa Štefanom Hedrihom ({{jez-nem|Stefan Hedrich}}), SS-oberfirerom i inspektorom u glavnom štabu SS, komandantom SS-oblasti Severozapadna Bosna.<ref>[https://www.znaci.org/00001/181.htm Roland Kaltenegger: TOTENKOPF & EDELWEIß], četvrti deo: Das Kriegsjahr 1944 (Ares verlag, Graz), strana 268.</ref> [[3. april]]a 1945. godine, kada su nemačke trupe napuštale Bijeljinu i okolinu, Mihailović je pokušao da ih pridobije da ostanu pod njegovom komandom kao jugoslovenski državljani.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_192.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša štaba Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 7. aprila 1945. godine]</ref> [[Schutzstaffel|SS]]-Sturmbannführer (major) [[Ernst Lerch]], u izvještaju od 8. marta 1945. godine, piše da je [[Aleksandar Nikolić (četnik)|Aleksandar Nikolić]], zapovjednik Sremsko-slavonske komande JVuO, zajedno sa svojim trupama (za koje navodi da broje oko 80 ljudi, ali i da bi po pristizanju ostatka jedinice ta cifra mogla dostići i 400) došao u [[Istra|Istru]], tj. u [[Operativna zona Jadransko primorje|Operativnu zonu Jadransko primorje]], gdje se stavlja na raspolaganje njemačkim vlastima. Ernst Lerch moli nadređene da naznače rejon u kojem bi »grupa pukovnika Nikolića« mogla da bude »upotrebljena«: {{izdvojeni citat|1.) U prostor [[Jurdani]], prov. [[Rijeka (grad)|Rijeka]], stigli su delovi četničke grupe pukovnika Nikoliča u jačini oko 80 ljudi. 2.) Prema telegr. Glavnog ureda SS od 7. 2. 45, delovodn. pov. br. 375/45, grupa Nikolić potčinjena je komandantu SS i policije u [Operativnoj zoni] Jadr. primorje. [...] 6.) Pukovnik Nikolić je samostalni četnički komandant i njegov načelnik Štaba major Miladinović je izjavio da ova grupa ne želi nikakvu zavisnost od ministra [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]a, odn. od drugih četničkih grupa. <br /> Oni obećavaju da će se stoprocentno zajedno s Nemcima boriti kako protiv komunista tako i protiv regularnih engleskih trupa koje oni navodno preziru iz dubine duše. <br /> Ovaj osnovni stav oni će zadržati u svakoj situaciji pa ma šta se desilo.<ref>[https://znaci.org/zb/4_6_19.htm Zbornik NOR-a – tom VI – Borbe u Sloveniji – knjiga 19. – 1. III – 15. V 1945. godine, Vojnoistorijski institut], Beograd, 1975, dokument br. 161, str. 822–823.</ref>|Obaveštenje komandanta SS i policije u Operativnoj zoni Jadransko primorje od 8. marta 1945. o pristizanju četnika pukovnika Nikolića u Istru}} [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za [[Jugoistočna Evropa|jugoistočnu Evropu]], u svojim poslijeratnim memoarima ističe da je sa četničkim komandantom održavao vezu sve do aprila 1945, tj. do [[Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)|zajedničkog povlačenja Nijemaca i četnika]] pred jedinicama NOVJ i [[Crvena armija|Crvene armije]]. Neubacher navodi da je postojala i zamisao o susretu između njega i generala Mihailovića, ali [[Joachim von Ribbentrop]] nije dao dopuštenje za taj sastanak: {{izdvojeni citat|Tokom sukoba četnika sa Englezima, stiglo je do mene pitanje da li bih bio spreman da razgovaram sa Dražom Mihailovićem. Ovu sam molbu prosledio ministru spoljnih poslova Ribentropu, tražeći od njega da mi dozvoli da do takvog susreta dođe. U principu, nije mi bilo zabranjeno da uspostavim kontakt. Ali, za vođenje razgovora morao sam da dobijem specijalnu dozvolu. Bilo mi je, međutim, zabranjeno da stupim na teren koji kontroliše Draža Mihailović. Moja spremnost i želja da se sretnem sa njim bili su veliki, te sam uskoro morao da sam sebi priznam da je moj glavni motiv bio – radoznalost. Da se sretnem sa četničkim vođom, a da se prethodno ne izvrše potrebne pripreme, razgovor bi bio besmislen, i jedino bi doneo neugodnost i neprilike za Dražu Mihailovića, jer bi dobio etiketu „kolaboratera“. Trebalo je susret dobro organizovati, kako bi bilo sigurno da će doneti senzacionalan rezultat. Verovatno je i sam Draža Mihailović tako razmišljao, pa zato, najzad, nije nikada ni došlo do našeg susreta. Ali, ostali smo u vezi preko naših posrednika. I jedna i druga strana bila je u tim kontaktima veoma oprezna. Jedan moj poverljiv čovek čak je tri puta bio u Dražinom glavnom štabu. Da ne bih bio suviše opširan, zadovoljiću se samo tvrdnjom da Draža Mihailović svoju politiku sve do kraja rata nije menjao. Tek početkom 1945, u vreme naših poslednjih borbi u Hrvatskoj, kada je povlačenje naših trupa sa tog prostora bilo samo pitanje dana, Draža Mihailović mi se obratio direktnom molbom – i to preko svojih poverljivih ljudi u Beču – da mu pružim pomoć u vezi sa naoružanjem njegovih jedinica. Tokom nekoliko dana ja sam čak imao direktnu radio-vezu sa njegovim glavnim štabom u Bosni. Moj poverljiv čovek bio je poslednji put kod Draže u aprilu 1945.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 161–162.</ref>}} General Mihailović je odbijao da osobno uđe u bilo kakav aranžman s okupatorom, i od ove je politike odstupio samo u četiri ili pet navrata tokom rata. Riječ je o [[Sastanak u Divcima|sastanku u Divcima]] sredinom novembra 1941. godine, zatim o dva sastanka s predstavnikom Hermanna Neubachera, [[Rudolfom Stärkerom]], u jesen 1944 (prvi u zapadnoj Srbiji na kojem je Mihailovića pratio pukovnik [[Robert H. McDowell]], šef američke vojne misije pri njegovu štabu, a drugi u sjeveroistočnoj Bosni), kao i o posljednjem sastanku sa Stärkerom na planini [[Vučjak]], početkom aprila 1945. Neubacher pokušava u svojoj knjizi ekskulpirati Mihailovića od odgovornosti za kolaboraciju.<ref>[https://znaci.org/00001/40_62.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNIČKO-NJEMAČKI SPORAZUMI O KOLABORACIJI U SRBIJI]</ref> == Nemci o generalu Mihailoviću i JVuO == [[Datoteka:Draža pred sudom.jpg|mini|desno|Optuženi [[Dragoljub Mihailović]] na [[Beogradski proces|suđenju u Beogradu]] [[1946]].]] {{izdvojeni citat|'''Njemačka je za D.M.-a neprijatelj br. 2 – neprijatelj br. 1 su komunisti'''.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=695&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000686.] <br /> ({{jez-njem|"Deutschland ist für D.M. nur noch der Feind No. 2. Feind No. 1 sind die Kommunisten."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka Armijske grupe »F« sa izaslanikom Neubacherom održanog 30. jula 1944.}} Prilikom ispitivanja od strane istražitelja 7. američke armije avgusta 1945. godine, pisanu izjavu o svojim aktivnostima u ratnom periodu sastavio je i [[feldmaršal]] [[Maximilian von Weichs]], koji je avgusta 1943. naslijedio generala Löhra na mjestu glavnokomandujućeg Jugoistoka. U odjeljku naslovljenom »Grupe koje pomažu Njemačkoj«, von Weichs o četnicima Draže Mihailovića piše sljedeće: {{izdvojeni citat|Mihailovićeve trupe su se nekada borile protiv naših okupacionih trupa iz lojalnosti prema svome kralju. U isto vreme su se borile protiv Tita, zbog svojih antikomunističkih ubeđenja. Ovaj rat na dva fronta nije mogao dugo potrajati, posebno kada je britanska podrška počela favorizovati Tita. Sledstveno, Mihailović je pokazao pronemačka stremljenja. Bilo je angažmana tokom kojih su se srpski četnici borili protiv Tita zajedno sa nemačkim trupama. Sa druge strane, dešavalo se da neprijateljski raspoložene četničke grupe napadnu nemačke vozove za snabdevanje da bi popunili sopstvene zalihe. Mihailović je voleo da ostane u pozadini, i prepusti takve poslove svojim podređenima. On se nadao da će dočekati svoje vreme ovom igrom moći, dok mu anglo-američko iskrcavanje ne obezbedi dovoljnu podršku protiv Tita. Nemačka je prigrlila njegovu podršku, koliko god privremenu. Četničke izviđačke aktivnosti naši komandanti su visoko cenili.<ref>http://znaci.org/00002/318_4.htm ({{jez-eng|"MIHAILOVIC's troops once fought against our occupation troops out of loyalty to their King. At the same time they fought against TITO, because of anti—Communist convictions. This two front war could not last long, particularly when British support favored TITO. Consequently MIHAILOVIC showed pro-German leanings. There were engagements during which Serbian Chetniks fought TITO alongside German troops. On the other hand, hostile Chetnik groups were known to attack German supply trains in order to replenish their own stocks. ''MIHAILOVIC liked to remain in the background, and leave such affairs up to his subordinates. He hoped to bide his time with this play of power until an Anglo—American landing would provide sufficient support against TITO. Germany welcomed his support, however temporary. Chetnik reconnaissance activities were valued highly by our commanders''."}})</ref>}} Takođe, feldmaršal von Weichs na drugom mjestu podcrtava da, dok se general Mihailović nastojao držati po strani, taktička je njemačko-četnička kolaboracija na terenu poprimala sve veći obim: {{izdvojeni citat|Iako se on sâm [Mihailović] oštroumno suzdržavao od iznošenja svog ličnog stava u javnosti, bez sumnje kako bi imao odriješene ruke za svaku eventualnost (npr. savezničko iskrcavanje na Balkanu), dopustio je svojim komandantima da pregovaraju s Nijemcima te da s njima sarađuju. I oni su to činili, sve više i više...<ref>Röhr, Werner, ed. (1994). Europa unterm Hakenkreuz: Okkupation und Kollaboration (1938–1945). Berlin: Hüthig. s. 358. <br/ > ({{jez-eng|"Though he himself [Draža Mihailović] shrewdly refrained from giving his personal view in public, no doubt to have a free hand for every eventuality (e.g. Allied landing on the Balkans), he allowed his commanders to negotiate with Germans and to co-operate with them. And they did so, more and more..."}})</ref>|[[Maximilian von Weichs]]}} Specijalni [[Adolf Hitler|Hitler]]ov izaslanik [[Hermann Neubacher]] u svojim memoarima tumači politiku Draže Mihailovića. On piše da je Mihailović „ostao neprijatelj okupatoru, koji je, zbog Titovog uspona, postao njegov neprijatelj broj dva”. Neubacher primjećuje da su Mihailovićevi komandanti sarađivali sa Nijemcima, dočim je on nastavio voditi antiokupatorsku propagandu: {{izdvojeni citat|Politiku Draže Mihailovića nije bilo teško razumeti. On je bio impresioniran nemačkim vojnim podvizima. Pa ipak, sa sigurnošću je računao na to da će Nemačka izgubiti rat. Dovoljno sam čuo od pouzdanih izvora, koji su me obavestili o Dražinom stavu prema Rajhu. On je ostao neprijatelj okupatoru, koji je, zbog Titovog uspona, postao njegov neprijatelj broj dva. Saveznici su Dražu ostavili na cedilu, pa je zato pokušao da od Nemaca – koji su za njega sada bili samo neprijatelj broj dva – dobije što je moguće više oružja. Namera četničkog vođe bila je ova: da se, kada započne nemačko povlačenje, bez borbe dokopa nemačkih strateških pozicija i da se na njima utvrdi. On se spremao za konačan obračun sa Titom, koji je trebalo da se vodi beskompromisno, na život ili smrt, a u pitanju je bila budućnost Jugoslavije. Dok su, dakle, Dražini podređeni komandanti tu i tamo sarađivali sa Nemcima, on je sam nastavio da i dalje vodi propagandu protiv Nemaca.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 160–161.</ref>}} Čak i kada je odobravao kolaboraciju svojih komandanata sa okupatorima, general Mihailović je strogo vodio računa da se na taj način lično ne kompromituje, prvenstveno iz straha od negativne reakcije stanovništva okupirane Jugoslavije. Presretanjem komunikacije između Mihailovića i vojvode Đujića ujesen 1943, njemački nadležni organi su registrovali ovu tendenciju kod četničkog vođstva: {{izdvojeni citat|18.11. Radio-naređenje D.M. Đujiću da još više nego do sada ratuje zajedno sa njemačkim Wehrmachom protiv komunista, jer su oni izdali srpsku nacionalnu stvar. On sam ne može tako postupiti zbog stava naroda.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=235&roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000223.] <br /> ({{jez-njem|"18. 11. FUNKBEFEHL D. M. AN DJUJIC, MIT DEUTSCHER WEHRMACHT GEGEN KOMMUNISTEN MEHR ALS BISHER ZU KAEMPFEN, DA NATIONALE SACHE SERBIENS VERRATEN. ER SELBST KOENNE WEGEN VOLKSMEINUNG NICHT MITMACHEN."}})</ref>|Depeša komande Druge oklopne armije komandi [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 21. novembra 1943. godine}} General [[Schutzstaffel|SS]]-a [[Otto Kumm]], treći komandant [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS dobrovoljačke brdske divizije »Prinz Eugen«]], u knjizi ratnih memoara naslovljenoj ''Vorwärts, Prinz Eugen! Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"'' („Naprijed, Prinz Eugen! Istorija 7. SS dobrovoljačke divizije Prinz Eugen”), ostavio je svoje tumačenje prirode odnosâ između JVuO i njemačkog okupatora: {{izdvojeni citat|Kao ostatak „u šumi“ regularne armije nakon okupacije Jugoslavije, oni su nosili stare uniforme – i nove brade, jer su se zakleli da se neće brijati dok okupator ne bude isteran iz zemlje. Oni su bili verni kraljevini i borili su se za svog mladog kralja Petra II, ali radije su se držali udaljenih sela i oblasti, ne napadajući naše jedinice, osim ako se nisu osećali dovoljno nadmoćnim. Disciplina i naoružanje bilo im je relativno dobro, a u odnosu prema drugim jugoslovenskim narodnim i verskim grupama bili su nepredvidljivi – što je često išlo do napada na hrvatska sela i muslimanske žene. Kao prijatelje još su imali Engleze – i njihov radio. Na volovskim kolima ili na konjskim leđima oni su se povremeno prebacivali u druge oblasti, najčešće neuzdrmani, jer smo ih mi puštali, smatrajući da ih dugoročno možemo pridobiti za nas – kao '''braću po oružju protiv komunizma'''. To je donekle nejasna situacija, oni nisu prijatelji, ali ni neprijatelji, i situacija se menja s vremena na vreme.<ref>[http://www.znaci.org/00001/200.htm Otto Kumm: VORWÄRTS, PRINZ EUGEN! - Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"], [http://www.znaci.org/00001/200_5.pdf Aufstellung der Division "Prinz Eugen"] str. 52. <br /> ({{jez-njem|"Als Reste der nach der Besetzung Jugoslawiens 'in den Wald' gegangenen regulären Armee tragen sie die alte Uniform – und neue Bärte, da sie geschworen haben, sich nicht früher zu rasieren, bevor nicht der Okkupator aus dem Land gejagt ist. Sie sind königstreu und kämpfen für ihren Jung-König Peter II., doch weichen sie lieber aus in abseits gelegene Dörfer und Gebiete und stellen sich nur selten unseren Verbänden, es sei denn, sie fühlen sich in ausreichender Ubermacht. Disziplin und Bewaffnung sind relativ gut, gegenüber den anderen jugoslawischen Volks- und Glaubensgruppen sind sie unberechenbar, weshalb es oft zu Ubergriffen gegen kroatische Dörfer oder muselmanische Frauen kommt. Als stille Freunde haben sie die Engländer – und ihre Funkgeräte. Auf Ochsenkarren oder hoch zu Roß verlegen sie manchmal in eine andere Gegend, meist ungeschoren, da wir sie ziehen lassen und sie auf lange Sicht für uns gewinnen wollen – als Waffengefährten gegen den Kommunismus. Es ist eine etwas unklare Situation, sie sind nicht Freund, auch nicht Feind, die Lage wechselt von mal zu mal."}})</ref>}} Saradnju sa četničkim formacijama generala Mihailovića u borbi protiv zajedničkog neprijatelja pominje u svojim memoarima i [[Schutzstaffel|SS]]-potpukovnik [[Otto Skorzeny]], vođa njemačkih komandosa, zaslužan za izvođenje brojnih specijalnih operacija tokom rata. Neposredno pred [[Kapitulacija Nacističke Njemačke|kapitulaciju nacističke Njemačke]], ''Obersturmbannführer'' Skorzeny je tri dana (od 5. do 8. maja [[1945]]. godine) vršio dužnost šefa njemačke vojno-obavještajne službe ''[[Abwehr]]''. Po osobnom ''[[Adolf Hitler|Führer]]ovom'' naređenju, potpukovnik Skorzeny biva upućen proljeća 1944. godine u okupiranu Jugoslaviju, kako bi koordinirao [[Operacija Konjićev skok|operacijom uništenja]] [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOVJ]] i zarobljavanja [[Josip Broz Tito|maršala Tita]]: {{izdvojeni citat|U proljeće 1944. dobio sam naredbu Vrhovne komande Wehrmachta da lociram [[Josip Broz Tito|Titov]] štab, uništim ga i uhvatim Tita, koji je, prema [[Winston Churchill|Churchill]]ovoj volji, već bio zamijenio generala Mihailovića. Mihailović, ratni ministar mladog kralja [[Petar II Karađorđević|Petra II]] od Jugoslavije, koji je živio u egzilu u [[London]]u, bio je uplašen sve većim uticajem komunizma. Na njegovo zaprepaštenje, njegovi su se četnici ponekad borili zajedno čak s mađarskim trupama, Hrvatima [[Ante Pavelić]]a, pa čak i sa našim vojnicima protiv Titovih trupâ.<ref>Otto Skorzeny, ''Meine Kommandounternehmen. Krieg ohne Fronten'', Universitas Verlag in F.A. Herbig Verlagsbuchhandlung GmbH, München, 1993, s. 201. <br /> ({{jez-njem|"Im Frühjahr 1944 bekam ich den Befehl vom OKW, das Hauptquartier Titos ausfindig zu machen, es zu zerstören und Tito gefangenzunehmen, der nach dem Willen Churchills schon den General Mihailowitsch abgelöst hatte. Der Kriegsminister des im Exil in London lebenden jungen Königs Peter II. von Jugoslawien, Mihailowitsch, war über den fortschreitenden Einfluß des Kommunismus erschreckt. Seine Tschetniks schlugen sich zu seinem Erstaunen manchmal sogar gemeinsam mit den ungarischen Truppen, den Kroaten des Ante Pawelitsch und selbst unseren Soldaten gegen die Truppen Titos."}})</ref>}} == Reference == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Kolaboracija četnika sa silama Osovine]] * [[Saradnja četnika sa fašističkom Italijom]] == Vanjske veze == {{commonscat|Chetnik collaboration with Axis occupation}} * [https://www.znaci.org/00001/40.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945 (Stanford University Press 1975)] {{Kolaboracija u Jugoslaviji}} {{Authority control}} [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu| ]] 12c5citrtxb0esas01db1htk3co1s25 42587379 42587377 2026-05-04T09:39:01Z ~2026-13681-46 333099 42587379 wikitext text/x-wiki {{Sređivanje|razlog=Preterana upotreba citata}} [[File:Lukačević i Nemci.jpg|thumb|Četnički potpukovnik [[Vojislav Lukačević]], dvojica nemačkih oficira i neidentifikovani četnički komandant. Fotografija je verovatno nastala tokom [[Bitka za Konjic 1943.|bitke za Konjic]], od 19. do 26. februara 1943. godine, kada su snage pod Lukačevićevom komandom sadejstvovale s Nemcima.]] [[File:Četnici i Nemci u okupiranoj Jugoslaviji.jpg|thumb|Četnici i Nijemci u okupiranoj Jugoslaviji.]] '''Kolaboracija četnika s Nemcima''' odvijala se, sa manjim ili većim intenzitetom, tokom većeg dijela perioda [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupacije Jugoslavije u Drugom svetskom ratu]]. Glavna usluga koju su četnici vršili Nemcima bila je borba protiv [[Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Jugoslavije|partizanskih jedinica]], hvatanje pripadnika [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|pokreta otpora]] po naseljenim mestima, te njihovo likvidiranje ili slanje u logore pod kontrolom okupacionih ili kvislinških vlasti. Zbog njegovog inicijalnog učešća u [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanku u Srbiji 1941]], Nemci su [[Draža Mihailović|Dražu Mihailovića]] dugo smatrali neprijateljem, za kojim je raspisana poternica.<ref>https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D0%BC_%D0%B8%D0%B7_%D0%B4%D0%B5%D1%86%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941.</ref><ref>https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D0%BC_%D0%B8%D0%B7_%D1%98%D1%83%D0%BB%D0%B0_1943.</ref> Istovremeno, njegovi odredi širom okupiranog područja sarađivali su sa nemačkom vlašću na razne načine (npr. [[legalizacija četnika u Srbiji]] 1941–1943). Saradnja četnika sa Vermahtom postala je sveobuhvatna nakon novembra 1943. godine, kada je politički vrh u [[Berlin]]u konačno odlučio da prihvati Dražu Mihailovića za saradnika, što je rezultiralo potpisivanjem niza [[Ugovori o saradnji četnika i Vermahta|ugovora o saradnji]] sa njegovim glavnim komandantima u Srbiji. Nakon potpisivanja ugovora o primirju i saradnji, okupator je počeo isporučivati municiju i vojnu opremu četničkim jedinicama koje su se, zajedno sa njemačkim trupama i pod nadzorom njemačkih oficira, borile protiv jedinica [[NOVJ]] u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]] i [[Sandžak]]u.<ref>AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 12058.</ref> U [[NDH]], četnici su služili Nemcima za razne namene: dostavljanje obaveštenja o komunistima, pomoć nemačkim nabavkama stoke, pomoć trupama u svojstvu vodiča, pomoć u ljudstvu, učestvovanje u osovinskim operacijama (na primer [[operacija Citen|operacija Ziethen]], [[operacija Bora]]), i druge potrebne radnje za gušenje ustaničkog pokreta.<ref name="ReferenceA">[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_259.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. novembra 1943. Štabu 2. oklopne armije o saradnji četnika sa nemačkim trupama u Dalmaciji i zapadnoj Bosni]</ref> Nemci su četnike snabdevali oružjem i opremom i dozvoljavali im da po potrebi koriste njihove garnizone za smeštaj i motorizaciju za transport. Partizanske pokrete po Bosni i Hercegovini te Hrvatskoj Nijemci su u mnogo navrata doznavali na osnovu četničkih dojava.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1071&rec=314&roll=563 NAW, T-314, Roll 563, frames 001061-1062: Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa (31. januar 1944.)]</ref> Prve dve godine rata, četnici su formalno bili deo [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|savezničke]] koalicije, ali zbog stavljanja [[Četnički odredi Jugoslovenske vojske|četničkih odreda Jugoslovenske vojske]] pod komandu Vermahta, krajem 1943. je došlo do konačnog napuštanja Draže Mihailovića od strane Saveznika, a potom 1944. godine i do napuštanja i osude četnika od strane jugoslovenskog kralja.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D0%B2_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%99%D0%B0_%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B0_II_%D0%BD%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BF%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D1%98_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D1%81%D1%86%D0%B8_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%98%D0%B5 Poziv kralja Petra II na pristupanje Narodnooslobodilačkoj vojsci Jugoslavije]</ref> Zbog kolaboracije sa nemačkim okupatorom, mnogim je četničkim vođama, uključujući samog Dražu Mihailovića, suđeno u [[Beogradski proces|beogradskom]] i drugim procesima. Pored kolaboracije sa Nemcima, četnici na teritoriji italijanske okupacione zone su tesno [[Kolaboracija četnika s fašističkom Italijom|sarađivali sa fašističkom Italijom]]. == Nemačka politika prema četnicima == Česte njemačke promjene kursa u odnosu prema četnicima Draže Mihailovića (npr. [[Sastanak u Divcima|pregovori u Divcima]] u novembru, pa [[Operacija Mihailović|napad na štab Draže Mihailovića]] u decembru 1941, zatim ponovna obustava progona Mihailovićevih četnika i skidanje ucjene na njegovu glavu u proljeće 1942. godine, itd.) tokom čitavog ratnog perioda, bile su u potpunosti u skladu sa politikom koja je vođena u okupiranim zemljama. Najplastičniji prikaz ove politike prezentovao je [[Felix Benzler]], opunomoćenik Ministarstva vanjskih poslova [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] u Beogradu, u izvještaju koji je poslao u [[Berlin]] 11. marta 1942. godine njemačkom ministru vanjskih poslova [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]]: {{izdvojeni citat|To što nemačka vojna mesta vode pregovore s pojedinim četničkim vođama, nije ništa neobično u srpskom prostoru. To se zbiva svesno, u okviru naše politike, uslovljene slabošću naših vojn[ičk]ih snaga i dosad ne bez uspeha vođene, da Srbe, a naročito ustanike usmeri jedne protiv drugih (komuniste protiv četnika, četnike među sobom, vladine dobrovoljce protiv komunista i četnika) i da se time po mogućnosti omete obrazovanje jednog jedinstvenog fronta.<ref>AVII, NAV, N-T-120, 200/153555-58.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. I/272.</ref><ref>Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 90.</ref>}} Njemačko konstantno opiranje uspostavi saradnje s četnicima Draže Mihailovića bilo je generirano sa samog političkog vrha. U ratnom dnevniku Vrhovne komande Wehrmachta prenesena je informacija da je 23. septembra 1942. održan sastanak vođe Trećeg Reicha [[Adolf Hitler|Adolfa Hitler]]a s predsjednikom [[Rumunija|rumunjske]] vlade [[Ion Antonescu|Ionom Antonescuom]] i poglavnikom [[NDH]] [[Ante Pavelić|Antom Pavelićem]]. Na sastanku se uglavnom raspravljalo „o hrvatskim problemima“. Pored njemačkog veleposlanika u [[Zagreb]]u [[Siegfried Kasche|Siegfrieda Kaschea]], sastanku je prisustvovao i opunomoćeni general u NDH [[Edmund Glaise von Horstenau]] koji se nije ustručavao da „otvoreno kritikuje hrvatsku vlast“, ali je i „skrenuo pažnju na četnike, koje su naoružali Italijani“. General von Horstenau je predložio da bi četnike trebalo „upotrebiti da na svom području [tj. u njemačkoj okupacionoj zoni] postanu organi reda“: {{izdvojeni citat|Hitler je na taj predlog negativno odgovorio, jer da mu se čini veoma opasno da se četnicima pruži podrška. Četnici su pre svega srpske patriote, koji zastupaju velikosrpsku misao. Time hranimo zmiju koja će jednoga dana da poraste. Istina, danas je ona još mala, ali jednog dana mogla bi da bude opasna.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Nakon sagledavanja situacije na Balkanu u jesen 1943, Nemci su jugoslovenske partizane proglasili najvećim neprijateljima.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_3_156.htm PROCENA KOMANDANTA JUGOISTOKA FELDMARŠALA VAJKSA OD 1. NOVEMBRA 1943. VOJNO-POLITIČKE SITUACIJE NA BALKANU KRAJEM OKTOBRA 1943. GODINE</ref> U cilju borbe protiv partizana, tolerisali su i koristili četnike kao antikomunističku miliciju, iako im je bilo dobro poznato da oni održavaju veze sa [[London]]om. == Hronologija == === Mihailovićeva ponuda Nemcima (1941) === {{main|Ustanak u Srbiji 1941.|Sastanak u Divcima}} {{izdvojeni citat|Četnički odredi jugoslovenske vojske pod komandom pukovnika Draže Mihailovića stavljaju se na raspolaganje za borbu protiv komunista u saradnji sa nemačkim Vermahtom.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%99%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_30._%D0%BE%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941._%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0 Извештај капетана Матла претпостављенима од 30. октобра 1941. о разговорима са представницима Драже Михаиловића]</ref>|Dražina ponuda Nemcima iz oktobra 1941.}} {{Wikisource|Izjava pukovnika Branislava Pantića o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima}} {{Wikisource|Izveštaj kapetana Matla pretpostavljenima od 30. oktobra 1941. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića}} {{Wikisource|Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.}} Nemci su za gušenje [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji 1941.]] angažovali dodatne trupe i sproveli drastične represalije nad stanovništvom, što je Mihailovića navelo da se povuče iz ustanka, napadne partizane i zatraži kontakt sa nemačkom upravom radi prekida neprijateljstva. Vezu je uspostavio preko pukovnika [[Branislav Pantić|Branislava Pantića]], njegovog predstavnika i obaveštajca u [[Beograd]]u. Pukovnik Pantić je nakon rata svjedočio da je odluka o pregovorima s predstavnicima njemačkih okupacionih snagâ donijeta krajem oktobra 1941. godine, i to na sastanku održanom u kući [[Živojin Mišić|vojvode Mišića]] u [[Struganik]]u. Sastanku su, pored Draže Mihailovića i Branislava Pantića, prisustvovali i [[Dragiša Vasić]], potpukovnik [[Dragoslav Pavlović]], major [[Aleksandar Mišić]] i kapetan [[Nenad Mitrović]]. Pukovnik Pantić piše: {{izdvojeni citat|O potrebi pregovora nije bilo reči. Situacija je svima bila jasna. Ona ih je neodstupno zahtevala. Sporno je bilo: sa kime treba razgovarati, da li sa Nemcima ili sa Nedićem? Posle duže diskusije većina se složila da treba pregovarati sa Nedićem. Ovome se odsudno usprotivio Draža i major Mišić. Njegov zaključak po ovom pitanju bio je izražen rečima: – KAD JE SITUACIJA TAKVA DA MORAM DA PREGOVARAM, ONDA ĆU DA PREGOVARAM SA NEPRIJATELJEM. NA TO ME OVLAŠĆUJE I MEĐUNARODNO RATNO PRAVO. UOSTALOM, ŠTA MI MOŽEMO DA DOBIJEMO OD NEDIĆA? SVE ŠTO NAMA TREBA, ORUŽJE I MUNICIJA, NEDIĆ MORA TRAŽITI OD NEMACA. JER OVDE NISU U PITANJU MALE I SITNE KOLIČINE. ZAŠTO IĆI POSREDNO, KAD MOŽEMO NEPOSREDNO? Njegovo odsudno držanje, po ovom pitanju, odnelo je prevagu... Isto tako bilo je sporno pitanje da li da se o pregovorima obavesti Nedić. Posle kraće diskusije, a pošto sam ja izložio da kapetan g. dr. Matl nalazi da Nedića treba obavestiti, doneta je odluka da se tako i učini. Tako je doneta odluka da se pregovara sa Nemcima.<ref>[https://sr.m.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D1%98%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BE_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D1%98_%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%B8_%D0%B4%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81_%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0 Izjava pukovnika Branislava Pantića o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima]</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 138.</ref><ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 115.</ref>|Izjava pukovnika [[Branislava Pantića]] o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima}} 1. novembra 1941. godine, pukovnik Draža Mihailović je uputio generalu [[Walteru Hinghoferu]], komandantu [[342. divizija|342. pješadijske divizije]], ponudu sljedeće sadržine: {{izdvojeni citat|1) Na kolubarskom frontu nema komunista. Ukoliko ih je bilo oni su postali bezopasni. <br /> 2) Organizacija četnika je u stanju da održava red na području zapadne Srbije. <br /> 3) Komunistička opasnost će prestati od momenta kada se četničkoj organizaciji pruži mogućnost da neometano radi. Broj nacionalista je tako veliki da komunista ima samo 5%. Uz pomoć svoje brojne nadmoćnosti nacionalni elemenat pod komandom četnika može rešiti komunistička pitanja bez obostrane borbe. <br /> Uslov je: dovoljno naoružanje, koje nedostaje. <br /> 4) Ulazak u pojedine gradove je bio neophodan da se ne bi komunističke jedinice predstavljale kao oslobodioci i da ne bi povukle za sobom narodne mase. To se moralo događati i radi toga da bi se sprečili komunisti da vrše teror nad stanovništvom. <br /> 5) Četnička akcija nije usmerena protiv nemačkih jedinica, ukoliko one ne napadaju četnike i narod. <br /> 6) Naš narod voli slobodu i radovao bi se kada se na njegovoj teritoriji ne bi nalazile nemačke jedinice. To odgovara četničkom načinu vođenja rata, bez obzira na žrtve koje donosi. Oblast zapadne Srbije nema nikakav vojni značaj za nemačke jedinice, i trebalo bi da bude slobodna zona, u kojoj četnici održavaju red, pod uslovom da ih se u tome ne sprečava i da su dovoljno naoružani.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_240.htm Izjava Draže Mihailovića od 1. novembra 1941. komandi nemačke 342. pešadijske divizije]</ref>}} Prethodno, general Hinghofer je 30. X 1941. obavijestio njemačkog opunomoćenog generala i zapovjednika u Srbiji [[Franz Böhme|Franza Böhmea]] da lokalni četnički komandanti u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]] nude saradnju, očekujući zauzvrat pomoć u oružju od okupatora: „Četničke vođe iz [[Valjevo|Valjeva]], [[Slovac|Slovca]] i [[Lajkovac|Lajkovca]] daju važne podatke o organizaciji i izjavljuju spremnost da se sa nemačkim trupama bore protiv komunista. Traže oružje.“<ref>BA-MA, RH 26-342/14, 10-odnevni Hinghoferov izvještaj Bemeu, 30. 10. 1941.</ref> Odmah po pristizanju Mihailovićeve ponude, štab 342. pješadijske divizije je istoga dana (1. XI) dostavio izvještaj svojoj pretpostavljenoj komandi u kome, između ostalog, stoji i sljedeće: {{izdvojeni citat|Masa četnika, koja se nalazi u rejonu Valjeva, do sada se držala potpuno lojalno. Oni su prema komunistima zauzeli jasan odbijajući, takoreći, neprijateljski stav i može se reći uspešno se protiv njih borili. Oni su spremni i voljni da zajedno sa Vermahtom razbiju komuniste, kao i da u zemlji ponovo uspostave red i mir i zato traže nemačku pomoć.<ref>AVII, NAV—N—T—315, rolna 2130, snimci 626—632.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_10.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje MIHAILOVIĆ TRAŽI POMOĆ OD OKUPATORA]</ref>}} No, na samom početku sastanka sa nemačkim predstavnicima u selu [[Divci]] 11.11.1941. pukovniku Mihailoviću je rečeno: {{izdvojeni citat|Pre dve nedelje poručili ste nam preko Vaših poverenika u Beogradu da je Vaša namera "da nećete više dozvoliti da se srpska krv beskorisno proliva i srpska imovina dalje uništava". Istovremeno ste ponudili da se zajedno sa nemačkim Vermahtom i organima Nedićeve vlade borite protiv komunizma. Ponuda je od strane Glavne komande odbijena jer: 1) Nemački Vermaht će sam u najkraćem vremenu okončati sa komunizmom i 2) glavni komandant ne može imati poverenja prema Vama kao savezniku.}} Nemci su procenili da Draža zna za dolazak njihovih oklopnih trupa, da kao generalštabni oficir pravilno ocenjuje da će se nastavak nemačkih operacija rđavo završiti po njega, i stoga "nemački Vermaht ne može da se optereti takvim saveznicima koji mu se privremeno priključuju iz razloga oportuniteta".<ref name="Divci">[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BC_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%83_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%83_%D0%94%D0%B8%D0%B2%D1%86%D0%B8_11.11.1941. Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.]</ref> U daljem razgovoru pukovnik Mihailović se pravdao nacistima zbog učešća u ustanku: {{izdvojeni citat|Nije moja namera da ratujem protiv okupatora, jer kao generalštabni oficir poznajem snage obeju snaga.<ref name="Divci"/>}} On se pravdao da je morao uzeti neke gradove od Nemaca da ih komunisti ne bi uzeli<ref>"Moji ljudi su [[Bitka za Loznicu 1941.|krenuli na Loznicu]] zato da je komunisti ne zauzmu."</ref> i tvrdio da nije na strani ustanika, "onih koji žele da isteraju Nemce".<ref name="Divci"/> Draža Mihailović je izjavljivao Nemcima lojalnost i tražio da mu daju municiju da nastavi borbu protiv partizana.<ref>"Neophodno je imati municiju! Računajući s tim, došao sam ovamo."</ref> Ali, želeo je da njegovo "delovanje na nacionalnoj osnovi" ostane potajno da ne bi prošao kao [[Kosta Pećanac]], koji je sklopio otvoreni sporazum sa okupatorom, čime je izgubio ugled u narodu i stekao oznaku izdajnika.<ref name="Divci"/> Uprkos svim njegovim predlozima, Nemci mu nisu ostavili drugu mogućnost do da položi oružje: {{izdvojeni citat|„Ponuda pukovnika Mihailovića da stavi svoje snage na raspolaganje za borbu protiv komunista je odbijena i zatražena je bezuslovna predaja. Mihailović je tražio da se konsultuje sa svojim komandatima. Mihailović također tražio oružje za borbu protiv komunista. Ovo je igra, borba između bandi za izvor oružja. Ipak, čini se da jedan dio Mihailovićevih bandi iskreno želi da se bori protiv komunista.“<ref>NAW, T-311, Roll 175, 000121-2: Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka</ref>|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka 17.11.41.}} {{izdvojeni citat|Mihailović treba da sada pokrene akciju protiv Užica, gde se navodno nalazi celokupno rukovodstvo komunista, a zbog čega treba da se stavi u izgled i bombardovanje sa nemačke strane. U kontaktima sa nemačkim okupacionim vlastima koji su niže opisani, Mihailović je navodno molio da mu se stavi na raspolaganje 100.000 metaka da bi mogao nastupiti protiv Užica.|IZVEŠTAJ OBAVEŠTAJNOG CENTRA VERMAHTA U BEOGRADU OD 14. NOVEMBRA 1941. VRHOVNOJ KOMANDI VERMAHTA O ODNOSU ČETNIKA DRAŽE MIHAILOVIĆA PREMA NOP-u, O PREGOVORIMA PREDSTAVNIKA VERMAHTA I DRAŽE MIHAILOVIĆA I O VOJNO-POLITICKOJ SITUACIJI U SRBIJI}} Za njim je decembra 1941. godine raspisana poternica, nakon čega je bio u bekstvu. === Predaja zarobljenih partizana Nijemcima (1941) === {{main|Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.}} [[File:Nemci odvode na streljanje četu partizana koje su četnici na prevaru uhvatili i predali Nemcima.jpg|thumb|Nemci odvode na streljanje četu partizana koje su četnici na prevaru uhvatili i predali Nemcima]] Iako je njegov prijedlog okupacionim vlastima u Divcima odbijen, pukovnik Mihailović je želio pružiti njemačkom okupatoru dokaz četničke gotovosti za saradnju. Stoga su četnici Draže Mihailovića, uz posredstvo samozvanog vojvode [[Jovan Škavović|Jovana Škavovića]], predali 13. novembra 1941. Njemcima oko [[Predaja zarobljenih partizana Nemcima novembra 1941.|365 zarobljenih partizana]]. [[Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.|Predaja zarobljenih partizana Nemcima]] se desila tokom [[ustanak u Srbiji 1941|ustanka u Srbiji]] novembra [[1941]]. godine. Tokom [[Četničko-partizanski sukob|sukoba]] između [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] četnika i partizana u zapadnoj [[Srbija|Srbiji]] početkom novembra [[1941]], četnici su zarobili više stotina partizana. Jednu veću grupu od oko 500 zarobljenika, među kojima su bili partizani na prevaru zarobljeni u [[Gornji Milanovac|Gornjem Milanovcu]],<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_110.htm Relacija Takovskog četničkog odreda od 17. juna 1942, Zbornik NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, dokument 110]</ref> Kosjeriću,<ref>[https://www.znaci.org/00001/59_2_124.pdf Užička republika, Zapisi i sećanja, Narodni muzej, Užice 1981]</ref> Karanu i Planinici, četnici su prikupili na [[Ravna Gora|Ravnoj Gori]]. Oko [[13. novembar|13. novembra]] [[1941]]. četnici su grupu od 365 zarobljenika odveli u [[Mionica|Mionicu]], i zatim u [[Slovac]]. Tu su prihvaćeni od [[Milan Nedić|Nedićevih]] i nemačkih snaga i prebačeni kamionima u [[Valjevo]]. Transport zarobljenika do [[Valjevo|Valjeva]] je pratio četnički vođ Jovan Škavović Škava, koji je prethodno bio [[Kosta Pećanac|Pećančev]] četovođa, dok je u tom periodu priznavao [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevu]] komandu. U predaji zarobljenika učestvovao je i ravnogorski oficir [[Pavle Mešković]]. Predaji partizana prethodio je [[Sastanak u Divcima 1941.|sastanak Draže sa Nemcima u selu Divci]]. Od ove grupe zarobljenika, Nemci su 263 streljali dana [[27. novembar|27. novembra]] [[1941]]. godine na Krušiku u Valjevu.<ref>[https://www.znaci.org/00001/38_21.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Streljanja na Krušiku u Valjevu]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/44_4.pdf Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009: Krušik, Valjevo streljanje po grupama]</ref> Ostali zarobljenici su delom streljani naknadno, delom deportovani u [[Koncentracioni logor|logore]], a delom pušteni na slobodu. Predaja zarobljenih partizana nastavila se i posle ovoga, i bila je naročito intenzivna u decembru 1941.<ref>[https://www.znaci.org/00001/38_24.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Decembarski pokolj]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/44.htm Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009]</ref> === Legalizacija četnika i hvatanje ustanika (1941-1942) === {{main|Legalizovani četnici}} [[Datoteka:Legalizovani četnici u Srbiji 1942.jpg|minijatura|Legalizovani četnici Draže Mihailovića čuvaju [[Logor Metino brdo|logor na Metinom brdu]] kod [[Kragujevac|Kragujevca]] [[1942]].]] Četnički odredi u Srbiji su delom raspustili regrute kućama i ostali u ilegali na kadrovskom sastavu, a delom se legalizovali kao pripadnici zvaničnih Nedićevih formacija. Krajem 1941. i početkom 1942. godine, pripadnici [[Legalizovani četnici|legalizovanih ravnogorskih odreda]] pružili su najznačajniji doprinos u hvatanju nekoliko hiljada odbjeglih ili pasiviziranih partizana i njihovih saradnika u [[Zapadna Srbija|zapadnoj]] i djelovima [[Centralna Srbija|centralne Srbije]], kao i u njihovoj predaji Njemcima. Učešćem u masovnom hvatanju i likvidaciji pripadnika partizanskih odreda i njihovih saradnika, čak i ako se zanemari aktivna borba protiv partizana, legalizovani ravnogorski četnici su učinili krupne usluge njemačkom okupatoru u uništenju partizanskog pokreta na području dotadašnje [[Užička Republika|Užičke republike]].<ref name="yuhistorija.com">[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]</ref> Već krajem novembra 1941. godine na Metinom brdu kod Kragujevca je formiran [[Logor na Metinom brdu|logor]] za zarobljene srpske ustanike i civilne taoce. Prvi dovedeni u logor bili su taoci iz Kragujevca, komunisti, odbornici narodnooslobodilačkog odbora, Romi, Jevreji i svi oni koji su nemačkim fašistima bili sumnjivi. Osim svakodnevnih likvidacija, veća masovna streljanja su vršena 2. i 19. marta 1942. godine.<ref>[http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1322 Metino brdo]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hvatani borci su predavani nemačkom sudu, ili prekom sudu [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]]. Većina pohvatanih je bila iz okoline Rače, Topole i Aranđelovca. 2. marta 1942. godine na Metinom brdu je streljano 173 rodoljuba i simpatizera oslobodilačkog pokreta sa teritorije Kragujevca i okolnih opština.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1248 |access-date=2014-05-01 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304191846/http://www.gtokg.org.rs/sr/vest.php?id=1248 |deadurl=yes }}</ref> Logor je rasformiran u junu 1942. Preostali logoraši su transportovani u [[Koncentracijski logor Banjica|logor na Banjici]], gde je većina streljana, kao i u logore u Nemačkoj, Norveškoj i Grčkoj.<ref>http://www.ikragujevac.com/kultura/15517-istorija-zrtve-fasizma-na-metinom-brdu-i-deo.html</ref> Nakon likvidacije partizanskih ostataka, četnici Draže Mihailovića su stekli faktičku kontrolu nad ruralnim područjima Srbije, dok je okupator držao gradove. Mihailovićev stav u odnosu na njemačkog okupatora jasno je izražen u depeši, koju je opunomoćeni poslanik Ministarstva inostranih poslova Trećeg Rajha u Beogradu [[Felix Benzler]], 31. marta 1942. godine, uputio centrali u Berlinu: {{izdvojeni citat|Sve dosad se nije postiglo da se ličnost pukovnika Mihailovića stavi pod kontrolu. Po svoj prilici ni on nije u stanju ili nije voljan da na srpskom području nešto preduzme, već je, naprotiv, preko jednog posrednika ovih dana ponudio vladi Nedića da prihvata da se objavi: 1) da on ne namerava da se bori protiv Nemaca; 2) da neće ništa da preduzima protiv Nedićeve vlade; 3) da se zalaže za održanje mira i reda u zemlji; 4) da poziva na borbu protiv komunista. Posredniku je ponovo odgovoreno da za Mihailovića jedino u obzir dolazi da se bezuslovno potčini.<ref>[https://znaci.org/00001/11_18.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje POD ZAŠTITOM LEGALIZOVANIH ODREDA]</ref>}} Nemački dokument od [[15. maj]]a 1942. godine navodi četničkog majora [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubu Jovanovića]] kao jednog od njihovih lokalnih saradnika za [[Zaječar]].<ref>NAW, T501, roll 248 frames 0121-0126; dostupno na http://znaci.net/temp/T-501_R-248-0126.jpg</ref> [[Datoteka:SS-Obergruppenführer Werner Lorenz accompanied with unknown chetnik officer in NE Bosnia.JPG|mini|[[SS]]-[[Obergruppenführer]] [[Werner Lorenz]] u društvu neimenovanog četničkog oficira u sjeveroistočnoj [[Bosna (oblast)|Bosni]], jesen 1942. godine]] U junu 1942. Mihailović je prešao u Crnu Goru, italijansku okupacionu zonu, na teritoriju koju su držali crnogorski četnici [[Saradnja četnika sa fašističkom Italijom|uz dopuštenje Italijana]]. Aktivnosti četničkih odreda u Srbiji svedene su na najmanju meru da se ne bi izazivao okupator, i uglavnom su ograničene na organizacionu i obaveštajnu delatnost i sitnije diverzije. Uprkos tome, nemački okupator je veoma ozbiljno shvatao četničku aktivnost i povremeno organizovao racije protiv preostalih Mihailovićevih odreda, koji su se trudili da izbegnu dodir sa neprijateljem. U Srbiji, znatan broj Mihailovićevih snaga se legalizovao. Nemački popis glavnih vladinih legalnih odreda od [[15. maj]]a 1942, pod rednim brojevima 1 do 18 navodi Ljotićeve odrede, od 19 do 39 su Mihailovićevi, a od 40 do 100 Pećančevi. Tu na okupatorskom spisku snaga su neki od glavnih Mihailovićevih četnika: [[Predrag Raković]], [[Miloje Mojsilović]], [[Dušan Smiljanić]], [[Vučko Ignjatović]], [[Miloš Glišić]], [[Ljuba Jovanović]]... Do početka 1942. godine "ravnogorski pokret istopio se u redovima Nedićeve milicije i konačno se ponovo pojavio, umanjen, u Crnoj Gori."<ref name="Deakin2">[https://www.znaci.org/00001/5_3.htm William Deakin, BOJOVNA PLANINA]</ref> Kako ne bi izgubio podršku naroda kao saradnik okupatora, Mihailović je odsustvo oružane borbe u Srbiji sredinom [[1942]]. godine nastojao da nadoknadi činjenjem smicalica nemačkim vojnicima po gradovima, ubacivanjem "smrdljivih bombi", "svrabećih praškova", "praškova za kijanje", upućivanjem pretećih pisama, uznemiravanjem telefonom...<ref name="Kosta Nikolić 2004"/> Ovo nije ostalo neprimećeno. Britanski kapetan Bil Hadson je u drugoj polovini 1942. ponovo uspostavio vezu i javio da "Mihailović još sarađuje s Osovinom u Crnoj Gori i Sandžaku i miruje u Srbiji", da su "u Dalmaciji Trifunovićevi četnici legalizovani" te, podsticani od Italijana, sanjaju o nekoj "Srbo-Sloveniji i Dalmaciji". Na osnovu stanja na terenu on izvlači zaključak: {{izdvojeni citat|U trenutku kada je Mihailović u velikom stepenu igrao ulogu kvislinga bio je nagrađen najjačom britanskom propagandom.... Mihailoviću bi trebalo konačno reći da Britanci pretpostavljaju komuniste kvislinzima.<ref name="Deakin2"/>|Britanski kapetan Bil Hadson}} [[Datoteka:Chetniks and Germans in Lopare 1942.jpg|mini|[[Radivoje Kerović]] (u sredini u bijeloj košulji) sa njemačkim tenkistima, [[Lopare]] 1942.]] Posljednjeg dana kolovoza 1942, održan je sastanak kod načelnika štaba Komande Jugoistoka. Ovom prilikom je podijeljena informacija da se oko [[Banja Luka|Banje Luke]] vode žestoke borbe s partizanima, u kojima okupatoru pomažu četnici (“srpski nacionalisti“), bez preciziranja o kom odredu JVuO iz [[Bosna (oblast)|Bosne]] je riječ: {{izdvojeni citat|Velike borbe su izbile u blizini Banje Luke. Ustanici su upotrijebili teško naoružanje, topove, minobacače itd., kao i tenkove. Hiljadu srpskih nacionalista je sudjelovalo u borbi protiv ustanika na našoj strani.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=490&roll=175 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000485.] <br /> ({{jez-njem|"Bei Banja Luka größeres Gefecht, Aufständische traten mit schweren Waffen, Geschützten, Minenwerfern u.sw. auf, auch mit Panzer. 1000 serbische Nationalisten haben sich dort auf unserer Seite im Kampfe gegen die Aufständischen beteiligt."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka kod načelnika štaba Jugoistoka održanog 31. augusta 1942.}} U drugom njemačkom izvještaju iz istog perioda se navodi da je 26. augusta jedan bataljun Wehrmachta južno od Banje Luke bio priklješten od strane nadmoćnijeg neprijatelja (i ovdje se napominje da su partizani raspolagali teškim naoružanjem), kao i da je Nijemcima u pomoć priskočilo čak „2000 bosanskih četnikâ“, što će rezultirati potiskivanjem jedinicâ [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOP i DVJ]] prema jugu do kraja mjeseca.<ref>BA/MA, RH 19 XI/81 (Die Bekämpfung der Aufstandsbewegung im Südostraum, Teil I), S. 244.</ref><ref>Klaus Schmider, ''Partisanenkrieg in Jugoslawien 1941-1944'', Verlag E.S. Mittler & Sohn GmbH, Hamburg/Berlin/Bonn, 2002, s. 155. <br /> ({{jez-njem|"Bereits am 26. August sah sich ein deutsches Bataillon bei dem Versuch, südlich von Banja Luka den ersten dieser Einfälle abzublocken, weit überlegenen, auch mit erbeuteten Panzern und Geschützen bewaffneten Verbänden gegenüber; nur mit Hilfe von 2.000 bosnischen Cetniks, die den Deutschen zu Hilfe eilten, gelang es bis Ende des Monats, die Partisanen wieder nach Süden abzudrängen."}})</ref> Takođe, u jednom izvještaju upućenom iz štaba njemačkih trupa u [[NDH]] od 18. novembra 1942. o četnicima se, između ostalog, navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|U zoni 714. pješadijske divizije nalazi se 6-8.000 četnika, naoružanih puškama i nešto automatskog oružja. Diviziji su dosad pružili vrijedne usluge time što su branili svoju teritoriju od partizana i time oslobodili njemačke i trupe NDH za dejstvo na drugim sektorima. K tome obezbjeđuju i željeznicu i pribavljaju važna obavještenja njemačkim trupama. Četnici su pri zajedničkim akcijama snabdjevani od strane NDH; također im pripada i naknada od otprilike 3 Rajshsmarke dnevno, čiju isplatu oni, međutim, dosad nisu tražili.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=361&rec=314&roll=566 Nacionalni arhiv Vašington, T-314, rolna 566, frejm 000357; Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj-/Veza sa neprijateljski orijentisanim krugovima u Srbiji/ (18. novembar 1942.).] <br /> ({{jez-njem|"Bei 714.Div. haben die im Div.–Bereich beheimateten Cetnikverbände eine ungefähre Stärke von 6–8000 Mann. Sie sind mit Gewehren und verhältnissmässig wenig automatischen Waffen ausgestattet. Sie leisten der Div. wertvolle Dienste, indem sie ihr Heimatgebiet gegen Einfälle der Partisanen schützen, sodass, von grösseren Unternehmen abgesehen, in diesem Raume weder deutsche noch kroatische Truppen gebunden werden. Sie entlasten hiedurch den Bahnschutz und versorgen die deutsche Führung mit wertvollen Feindnachrichten. </br> Die Cetnikverbände werden durch den kroatischen Staat bei Einsätzen mit Munition versorgt und verpflegt. Vertragsmässig steht ihnen neben anderen Zusagen /z.B. Versorgungsansprüchen/ auch Wehrsold von etwa RM 3.— täglich zu, den sie jedoch bisher nicht beansprucht haben."}})</ref>|Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj (18. novembar 1942. godine)}} === Operacija Weiss i bitka na Neretvi (1943) === {{main|Operacija Weiss|Bitka za Konjic 1943.}} [[File:Četnici i Nemci na Neretvi.jpg|thumb|Četnici i Nemci tokom [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]] 1943.]] Van Srbije, postojala je intenzivna saradnja četnika i Nemaca. Iako su mnogi četnici na lokalu pomagali nemačkim trupama protiv partizana, [[Hitler]] je do sredine 1943. godine strogo branio svojim jedinicama svaku saradnju sa četnicima.<ref>Nacionalni arhiv Vašington, Mikrofilm T-311, rolna 175, snimka 378: Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka za novembar 1942 (30. novembar 1942.). „Svaka, pa i privremena, veza sa antikomunistički nastrojenim četnicima u Hrvatskoj je protivna naređenju Fuehrera, Ia 3071/42 o borbi protiv bandi.“</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=383 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000378.] <br /> ({{jez-njem|"Haltung gegenüber feindluch eingestellten Kreisen in Serbien/Kroatien: An Bev.Kmdr.Gen. in Serbien, Befehlshaber der dt. Truppen in Kroatien, Kdr.Gen. in Kroatien und Dt.Verb.Kdo. bei Supersloda ergeht ein Befehl betreffend klarer und eindeutiger militärischer Haltung gegenüber allen uns feindlich eingestellten Kreisen. Jede – wenn auch nur vorübergehende – Bindung mit antikommunistisch eingestellten Cetniks in Kroatien steht im Widerspruch zu den bzgl. Bandenkämpfung gegebenen Befehlen des Führers Ia Nr. 3071/42 g.K."}})</ref> Za vrijeme izvođenja [[Operacija Weiss|operacije Weiss]], njemački komandanti na terenu su bili u nedoumici da li da se povinuju naređenjima svojih viših vojnih komandi, ali i političkih instanci, ili da nastave sarađivati s četnicima Draže Mihailovića: {{izdvojeni citat|Uprkos borbenoj pomoći hrabrih četnika, koja je doprinijela deblokadi opkoljenih dijelova 718. pješadijske divizije, njemačke trupe imaju zadatak da se brzo probiju do boksitne oblasti. One imaju instrukcije da smatraju četnike neprijateljima. Sada se ispostavilo da se situacija kod mjesta Dobro (?), čija se posada sastojala od Nijemaca, Italijana i četnika, poboljšala zahvaljujući četničkom prodoru.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=549 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000544.] <br /> ({{jez-njem|"Trotz der Waffenhilfe tapferer Cetnik, die auch zur Befreiung der eingeschlossenen Gruppe der 718.I.D. mit beigetragen haben, ergibt sich für die deutschen Truppen die Aufgabe, möglichst schnell in das Bauxitgebiet von Mostar vorzustoßen. Die deutschen Truppen haben den Auftrag die Cetniks als Feind anzusehen. Es ergab sich nun das Bild, daß die Besatzung von Dobro (?), die aus Deutschen, Italiener und Cetniks bestand durch den Vorstoß der Cetniks Luft bekam."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka kod načelnika štaba Jugoistoka (1. mart 1943.).}} Major [[Slavoljub Vranješević]], komandant Zapadne Bosne JVuO, šalje 2. marta 1943. godine dopis »bratu« [[Uroš Drenović|Urošu Drenoviću]] kojim ga obavještava da je od strane njemačke komande u [[Banja Luka|Banjoj Luci]] zakazana konferencija na koju su pozvani najvažniji četnički zapovjednici u [[Bosanska krajina|Bosanskoj krajini]]: {{izdvojeni citat|Pre nekoliko časova primio sam izveštaj od Komandanta Bosanskih četničkih odreda brata Rade Radića, u kome mi javlja, da su Nemci pozvali na konferenciju u Banja Luci sve Komandante i to: Radića, Tešanovića, Drenovića, Marčetića, Mišića radi rešavanja važnih pitanja. Konferencija će se održati u nemačkoj komandi u B. Luci. Ovoj konferenciji neće prisustvovati pretstavnici hrvatskih ni vojnih ni civilnih vlasti. Komandant mi je naredio, da pozovem sve Komandante na predkonferenciju, koja će se održati u Karanovcu na dan 4 o.m. u 12 časova.— Prema napred izloženom pozivam te, da bez ikakvog izgovora i odlaganja bez obzira na situaciju na položaju, dođeš 4 o.m. do određenog časa u Karanovac.— Ovo smatraj vrlo važnim i NAJHITNIJIM. Molim Te koristi sva moguća prevozna sredstva, pa i motorcikl i na vreme dođi na predkonferenciju.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 31, str. 64.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_64.htm Naređenje Komande bosanskih četničkih odreda od 2. marta 1943. komandantu odreda »Kočić« za prisustvovanje konferenciji radi usaglašavanja stavova o saradnji sa nemačkim trupama]</ref>}} Već 3. februara 1943. godine, major Vranješević je upoznao Vrhovnu komandu JVuO o činjenici da se bosanski četnici nalaze u službi njemačkog okupatora, ali i da su potpisali [[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|sporazume o saradnji sa vlastima NDH]]: {{izdvojeni citat| NEMCI Četnički odredi učestvuju u borbi zajedno sa Nemcima češće puta, ali na zasebnim sektorima. Pre našeg dolaska, Nemci su uspeli da u borbu protiv komunista uvode četnike tako, da im ovi osiguravaju krila i da se mešaju u komandovanje. Ovome se je odmah stalo na put, ma da sa dosta poteškoća. Po sebi se razume da se mnogo interesuju o tome, da li mi imamo kakve veze sa Dražom Mihailovićem — što mi odbijamo, navodeći da je to samo komunistička propaganda kako bi izazvali Nemce protiv nas, pa nas tako priklještene, uveli u svoje redove. Ipak, često puta Nemci čuju kako svi četnici pevaju »Od Topole pa do Ravne Gore« ili »Od Manjače pa do Ravne Gore«, »sve su straže generala Draže« itd., dakle jasno primećuju, ali moraju da trpe. Njihova nemoć oseća se. HRVATI Ovi se redovno predaju komunistima, gde god ovi na njih udare. Hrvatski oficiri nalaze spas u komunizmu. Zbog sporazuma sa Hrvatima, koji su ovi [četnički — prim.] odredi sklopili pre našeg dolaska, borbe sa Hrvatima ne vode se. Naprotiv, za većinu starešina i boraca može se reći, da su taj sporazum shvatili kao definitivan svršetak rata, pa i otuda javašluk i slaba disciplina. Sada, dok se ne raščisti sa komunistima, ovakvo stanje mora da ostane.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_27.htm Izveštaj majora Slavoljuba Vranješevića od 3. februara 1943. majoru Zahariju Ostojiću o vojno-političkoj situaciji u četničkim odredima zapadne Bosne i saradnji sa nemačkim i ustaško-domobranskim jedinicama]</ref>}} Vojvoda [[Vukašin Marčetić]], komandant puka »Manjača«, bio je takođe jedan od potpisnikâ sporazuma sa vlastima satelitske NDH. Tokom operacije »Weiss«, vojvoda Marčetić se povezuje i sa njemačkim okupatorom, konkretno sa [[117. lovačka divizija (Nemačka)|117. divizijom]]: {{izdvojeni citat|Posebno: [...] [[369. legionarska divizija|369. pješ. div.]] će prvo dovršiti borbe na [[Grmeč]]u. Uspostavljena veza sa četničkom grupom Marčetića, koja će preuzeti osiguranje vlastitog istočnog boka.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&rec=315&roll=2263 NARA, T315, Roll 2263, frame no. 000670.] <br /> ({{jez-njem|"369. J.D. führt vorerst Kampfhandlungen in der Grmec durch. Verbindung mit Cetnikgruppe Marcetic aufgenommem, die Schutz der eigenen Ostflanke übernehmen will."}})</ref>|Ratni dnevnik 117. divizije, unos za 5. februar 1943.}} O (nevoljnom) sadjejstvu 117. divizije sa četničkim odredima u [[Bitka za Konjic 1943.|bici za Konjic]], u februaru 1943. godine, nakon rata će posvjedočiti i general [[Alexander Löhr]]: {{izdvojeni citat|117. lovačka divizija, koja je prodirala od Ivan-sedla ka severozapadu, vodila je od početka teške borbe, pa je na kraju odbijena i odbačena. Jedan njen deo morao je da se spasava u Konjicu, koji je bio utvrđen i posednut od Italijana i četnika. Ovo mesto su partizani okružili i tako je došlo do toga da su se ovde, pod pritiskom događaja, borili na istom frontu Nemci i četnici – doduše odvojeni jedni od drugih italijanskim jedinicama. Konjic je doduše bio oslobođen iz okruženja sa trupama iz [[Sarajevo|Sarajeva]], ali je partizanima uspelo da se probiju preko Neretve i povuku svi bez izuzetka u severnu [[Crna Gora|Crnu Goru]].<ref>{{cite web|url=http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html | title = Записи Александра Лера, часопис СРПСКО НАСЛЕЂЕ, број 7/1998 | publisher = Srpsko-nasledje.co.rs |date=3. 1. 1943. | accessdate=4. 1. 2023. | archive-url = https://web.archive.org/web/20130216202528/http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html# | archive-date=16. 2. 2013 |url-status=dead | df = }}</ref>|General [[Alexander Löhr]], komandant Jugoistoka}} Tokom [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]], četnici su bili obilno snabdijevani streljivom i hranom iz italijanskih i njemačkih magacina. Kapetan [[Vojislav Lukačević]], koji se zajedno sa svojim četnicima tukao uz borbenu grupu »Anacker«, [[5. mart]]a iz [[Konjic]]a je javio majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] da mu »11« (tj. Nijemci) daju municiju, kao i da je vojvoda [[Dobroslav Jevđević]], sa svoje strane, zadužen za obezbjeđivanje logistike: {{izdvojeni citat|Vidim da je glavna tvoja briga kako ćemo sa 11. Verujem da si o njima dobio preterane izveštaje. Svaka njihova kolona koja nastupa ima najviše jednu trećinu Nemaca a ostalo su domobrani i po nešto ustaša. Oni sami ne mogu ništa da urade, toga su svesni. Ja mislim da je nama najpreči za sada cilj uništenje komunista i to što brže. Ne sme nas zateći iskrcavanje u borbi sa komunistima, a isto tako ne smemo početi borbu sa 11 dok komunisti nisu likvidirani a oni nisu likvidirani i pored uspeha koje smo postigli. Čvrsto sam ubeđen da nas 11 neće napasti sve dok se vode borbe sa komunistima te je strahovanje u tom pravcu preterano... Najvažnije i najbolje snabdevanje preko [[Sarajevo|Sarajeva]] koje neka Jevđo forsira. Dobio sam sinoć preko 11, 30.000 metaka obećali još čim im stigne neki transport koji očekuju u Sarajevo.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_71.htm IZVEŠTAJ KOMANDANTA KONJIČKE GRUPE OD 5. MARTA 1943. KOMANDANTU ISTAKNUTOG DELA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA O BORBENOM RASPOREDU ČETNIKA I NEMACA NA SEKTORU KONJIC—JABLANICA]</ref>}} O isporuci municije jedinicama JVuO (najvjerovatnije o onoj koja je data kapetanu Lukačeviću), Komanda Jugoistoka je 7. marta javila vojnom vrhu u [[Berlin]]u: {{izdvojeni citat|– 7. mart 1943: Municija za četnike. Vrhovna komanda je obaviještena telegramom o isporuci 30.000 metaka četničkim jedinicama.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=175&broj=453 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000448.] <br /> ({{jez-njem|"Munition für die Cetniks: </br> An OKW/WFSt. ergeht eine Meldung betraf. der Übergabe von 30.000 Schuß Inft. Munition an Cetnikverbände."}})</ref>|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja Komande Jugostoka za mart 1943. godine (31.3.43.)}} [[File:Chetniks and German Officers meet in Bosnia, 1943.jpg|thumb|Sastanak njemačkih oficira sa četnicima u [[Bosna (regija)|Bosni]], [[1943]]. godina]] 9. [[Mart|ožujka]] 1943. godine, [[Fašizam|fašistički]] [[Poglavnik|duce]] [[Benito Mussolini]] šalje pismo [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]],<ref>''Tajna pisma Hitler – Mussolini (1940—1943)'', edicija Dokumenti i svjedočanstva (priredio i preveo: Dr Bogdan Krizman), Novinarsko izdavačko poduzeće (NIP), Zagreb, 1953, str. 78.</ref> vođi [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]], u kom navodi da je upoznat sa suradnjom njemačkih okupacionih trupa s četnicima: {{izdvojeni citat|Više tisuća četnika naoružali su, na lokalnoj bazi, komandanti talijanskih jedinica, da vode gerilu, za koju imaju, kao svi stanovnici Balkana, naročite sklonosti. Do danas su ti četnici suzbijali partizane vrlo odlučno. Upravo sam primio izvještaj. U njemu mi javljaju, da su njemačke snage, koje su uspostavile dodir sa četnicima u dolini gornje Neretve, pristale da surađuju s njima i da su naoružale četnike metcima i ručnim bombama.|[[Benito Mussolini]] u pismu [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]] (9. III 1943)}} O pristizanju Mussolinijeva pisma istog je dana javila i Vrhovna komanda njemačkih oružanih snaga: {{izdvojeni citat|''9. mart'' </br> Duče poslao pismo Hitleru, u kome zastupa mišljenje da su četnici i partizani neprijatelji Osovine. O tome je razgovarao i sa nemačkim ministrom spoljnih poslova. Priznaje da su Italijani do sada naoružali nekoliko hiljada četnika za gerilski rat protiv komunista i oni su se do sada energično borili protiv partizana. Ali, sada je Duče izdao energičnu naredbu, da se četnicima više ne daje oružje i da njih, nakon što se partizani poraze, treba razoružati. Na osnovu poslednjih vesti, na prostoru gornje Neretve Nemci su takođe stupili u kontakt sa četnicima i ostavili im patrone i ručne granate.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2024-07-08 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 9. marta 1943.}} Pošto је za katastrofalni poraz četnika u bici na Neretvi optužio Jevđevića, [[Petar Baćović|Baćovića]] i [[Bajo Stanišić|Baja Stanišića]] a istakao za primjer Vojislava Lukačevića, major Ostojić im је 10. marta naredio da se kod Italijana zauzmu za dozvolu o prebacivanju četnika na zapadnu obalu Neretve. Odgovarajući na optužbe, Jevđević i Ваćоvić istoga dana izvještavaju Mihailovića da је za proboj operativne grupe NOVJ kriv upravo Lukačević, te da Ostojić, komandujući iz [[Kalinovik]]a, nema pravu predstavu о toku događaja. Jevđević navodi: „Kada sam zvao delove Vrhovne komande da komanduju nа licu mesta, odgovorili su neljubazno da neće da radе sa okupatorom, tražeći u isto doba hranu, municiju, topove i vojsku od okupatora.“ Као argument da četnici moraju bespogovorno slušati naređenja okupatorskih oficirâ, vojvoda Jevđević navodi podatak da Nijemci i Italijani hrane i snabdijevaju municijom cjelokupnu masu četnikâ od 13.200 ljudi. Riječ je o 2000 četnika pod komandom Вајa Stanišića, 4.000 iz Lukačevićeve konjičke gruре, 6.000 pod komandom majora Petra Baćovića (hercegovački četnici) i 1.200 četnika kojima komanduje major Andrija Vesković. Jevđević Mihailoviću piše i da su okupatori dali toliko hrane da је on, na osnovu lažnog brojnog stanja, uspio da uštedi 110.000 obroka, kao i da su mu za posljednjih nekoliko dana isporučili 1.100.000 metaka.<ref>AVII, reg. br. 3/1, kut. 293, dep. 2248.</ref><ref>Branko Latas, Saradnja četnika i Nemaca u borbama protiv Glavne operativne grupe divizija NOVJ u dolini Neretve (februar — mart 1943), Prilozi Instituta za istoriju (br. 17), Sarajevo, 1980, str. 214.</ref> General [[Rudolf Lüters]], zapovjednik njemačkih trupa u NDH, piše u procjeni situacije od 16. marta 1943. da je „neprijateljski otpor protiv nemačkih divizija koje su napadale uglavnom slomljen“, te da je „operacija „[[Operacija Weiss|Vajs II]]“ u suštini završena“. O četničkim snagama u njemačkoj zoni operacija, general Lüters navodi: {{izdvojeni citat|Četničko pitanje nije se dalje zaoštrilo. U području [[114. lovačka divizija (Njemačka)|714. divizije]] nisu zabeležena nikakva prekoračenja u tuđu nadležnost. Četničko rukovodstvo se potčinilo naređenjima nemačkog Vermahta i potvrdilo svoju lojalnost. Četnici koji se nalaze na području [[118. lovačka divizija (Njemačka)|718. pešadijske divizije]], naročito u rejonu [[Zenica|Zenice]] i [[Han-Pijesak|Han-Pijeska]], neprijateljski se suprotstavljaju hrvatskoj državi i nemačkom Vermahtu i pokušavaju da izazovu nemire putem sabotaža i razoružavanja hrvatskih odreda. Divizije koje su učestvovale u operaciji „Vajs II“ jedinstveno se povoljno izražavaju o držanju četničkih jedinica. Dragocenim izviđačkim podacima i napadima za rasterećenje pomagali su našim jedinicama, mada ni u jednom slučaju nije sa nemačke strane tražena podrška.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_3_38.htm Procena vojno-političke situacije komandanta nemačkih trupa u NDH od 16. marta 1943. za period od 1. do 15. marta 1943. godine]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=372&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frames no. 000366—000367.] <br /> ({{jez-njem|"Die Cetnikfrage hat sich nicht weiter zugespitzt. Im Bereich der 714.J.D. sind keine Übergriffe zu verzeichen. Die Cetnikführung hat sich den Befehlen der deutschen Wehrmacht untergeordnet und ihre Loyalität versichert. Die im Bereich der 718.J.D. befindlichen Cetniks, besonders im Raum ZENICA und HAN PIJESAK stehen kroat. Staat und deutscher Wehrmacht feindlich gegenüber und versuchen durch Sabotageakte und Entwaffnung kroat. Abteilungen Unruhe zu stiften. Die im "Weiss II"–Einsatz befindlichen Divisionen äussern sich übereinstimmend günstig über das Verhalten der Cetnikverbände. Durch wortwolle Kundschafterdienste und Entlastungsangriffe haben sie der Truppe geholfen, obwohl in keinem Falle deutscherseits Unterstützung orboten worden war."}})</ref>}} U iscrpnom izvještaju<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 1015—1018.</ref> koji je [[5. maj]]a 1943. godine podnio [[SAD|američki]] [[Ured za strateške usluge]] (preteča današnje [[Centralna obaveštajna agencija|Centralne obavještajne agencije]]), sumiraju se rezultati netom završene operacije »Weiss«: {{izdvojeni citat|Krajem januara 1943. godine zajedničke nemačke, hrvatske, italijanske i četničke snage povele su veliku ofanzivu protiv jugoslovenske oslobodilačke armije. Neprijatelj je potpomognut od Drenovićevih četnika uspeo da potisne jugoslovenske patriote u Hercegovini i jugoistočnoj Bosni. Glavni udar u sadašnjoj neprijateljskoj ofanzivi vrše kombinovane četničke snage u Hercegovini (V.[ojislav] Lukačević, član Mihailovićevog glavnog štaba), u Crnoj Gori (Bajo Stanišić) i u Sandžaku (Pavle Đurišić, član Mihailovićevog glavnog štaba). Ishod ove borbe je još neizvestan. Partizani govore da su oni odneli pobedu, dok četnici insistiraju na tome da su gotovo potpuno očistili ove jugoslovenske krajeve od antifašističkih snaga. Tačno je, međutim, da su jugoslovenski antifašistički gerilci pretrpeli teške teritorijalne gubitke, ali daleko je od toga da su njihove snage uništene ili razbijene. Na drugoj strani, mnogo slavljeni četnici generala Mihailovića danas su angažovani u jednoj od najžešćih ofanziva za uništenje jugoslovenskih demokratskih snaga.}} === Četnički teror u Srbiji (1943) === {{main|Srbija u Drugom svetskom ratu|Zločini četnika u Drugom svjetskom ratu}} Mihailovićeva taktika u Srbiji se početkom 1943. sastojala u tome da organizuje i štedi svoje snage za "planirani narodni ustanak". Nemci navode da je izbjegavao svaki konflikt sa okupacionim trupama.<ref>NAW, T-78, Roll 332, 6289915, 919: Procjena situacije komande Jugoistoka za feburar 1943 (2. mart 1943.).</ref> Izveštaji Nedićeve vlade konstatuju da je četnička akcija gotovo svuda upravljena na obračunavanje sa komunistima, koje se sprovodi beskompromisno, do istrebljenja. Inače, četnici na sastancima sa narodom naređuju lojalno držanje prema domaćim vlastima i okupatorskoj vojnoj sili kao i "odricanje svake pomoći partizansko-komunističkim bandama".<ref>Kopija originala (pisana na mašini, ćirilicom) u Arhivu V.I.I., reg. br. 59/1—1, k. 22.</ref><ref>Kopija originala (pisana na mašini, ćirilicom) u Arhivu V.I.I., reg. br. 54/5—1, k. 22.</ref> 12. februara 1943. godine, kapetan [[Miloš B. Marković]], komandant Ariljske brigade iz sastava Požeškog korpusa JVuO, prenosi Mihailoviću ideju poručnika [[Zvonimir Vučković|Zvonka Vučkovića]] da iskoristi vezu sa njemačkim oficirom u cilju »gonjenja komunista«: {{izdvojeni citat|U srezu Kačerskom nalaze se dve komunističke grupe, prva jačine 60 a druga oko 150 ljudi. Ove se grupe prebacuju i u Oplenački srez. Za likvidaciju ovih grupa potrebno mu je oko 300 ljudi, no kada bi ih skupio izazvao bi potere od strane okupatora. Ima jednu drugu mogućnost a to je da uputi Nemce da gone ove grupe. Posredno, no obazrivo ima vezu sa jednim od nemačkih komandanata, koji je izjavio gotovost za usluge svake vrste a naročito u gonjenju komunista.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_33.htm Izveštaj komandanta Ariljske brigade od 12. februara 1943. Draži Mihailoviću o borbama protiv pripadnika NOP-a u zimu 1942. godine i dostignutoj organizaciji u brigadi]</ref>}} Poručnik [[Predrag Raković]], u svojstvu komandanta 2. ravnogorskog korpusa JVuO, informiše 3. marta 1943. generala Mihailovića o tajnom sastanku sa nemačkim potporučnikom Krigerom: {{izdvojeni citat|Okupator, kako Nemci tako i Bugari svu svoju akciju uputili su na komuniste, na njihovo gonjenje i istrebljenje. U smislu depeše koju sam podneo G. Ministru, sastao sam se 2 marta t.g. na Savincu u jednoj šumi sa Nemačkim komandantom potporučnikom Krigerom iz Gor. Milanovca. Sastanak je izveden potpuno tajno. Na sastanak je od strane Nemaca došao potporučnik Kriger i njegov tumač. A sa naše strane bio sam ja i moj Načelnik štaba p.por. Lazarević. Tema razgovora bila je isključivo uništenje komunističkih bandi, na teritoriji koju obezbeđuje Nemačka jedinica iz Gor. Milanovca. Uglavnom dolazi u obzir komunistički vođa [[Milorad Labudović|Labud]] koji ima oko 150 komunista pod svojom komandom u okolini Rudnika, u srezovima: Kačerskom i Orašačkom. Utvrdili smo plan za ovaj rad. O izvođenju ove akcije detaljno sam se dogovorio sa Zvonkom noću između 2/3 - III t.g., u čemu smo postigli potpunu saglasnost.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 127, reg. br. 7/3 (S-X-12/4).</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_67.htm Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 3. marta 1943. Draži Mihailoviću o borbi protiv pripadnika NOP-a i pregovora sa predstavnicima nemačkih okupacionih trupa]</ref>}} I u depeši od 23. marta, Raković piše da se ponovo sastao sa nemačkim komandantom iz G. Milanovca, te je dogovoreno da se za ubijene Nemce neće više paliti kuće redom, već "samo po našem spisku", partizanske, i samo će se partizani ubijati: {{izdvojeni citat|Hapšenje naših ljudi više neće biti na reonu nemačke komande G. Milanovac. Ako pogine okupatorski vojnik na ovome terenu neće se paliti redom kuće, već samo po našem spisku i to partizanske i samo će se partizani ubijati. [...] Dobio sam 5000 metaka za čišćenje moga reona od komunista.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova četničkog pokreta Draže Mihailovića: 1. januar — 8. septembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 113, str. 550.</ref>}} [[Datoteka:Četnici batinaju narod.jpg|thumb|Četnici batinaju seljaka u Srbiji.]] Koliki je bio teror koji su četnici sprovodili nad pristalicama [[NOP|pokreta otpora]] u području doline Zapadne Morave, Dragačeva i Takova, svedoči konstatacija u biltenu kvislinškog Ministarstva unutrašnjih poslova: {{izdvojeni citat|Ilegalni odredi poručnika Vlaste Antonijevića, Dače Simovića, Milutina Jankovića, poručnika Vasića i kapetana Rakovića nemilosrdno ubijaju sve one koji su makar i jedan dan bili i sarađivali sa partizanima. Neki od ovih odreda vode tako bezumnu akciju da se njihova delatnost može ravnati sa radom običnih odmetnika.<ref>http://www.e-novine.com/srbija/srbija-tema/102680-aak-Gornji-Milanovac-Luani.html</ref>|Izveštaj kvislinškog Ministarstva unutrašnjih poslova (april 1943)}} Četnici su, poput okupatora, prema partizanima, njihovim simpatizerima i porodicama, primenjivali najsvirepije mere: {{izdvojeni citat|1) Protiv zaludele, potpuno obezglavljene i pomahnitale komunističke bande u šumi, sve određene starešine i svo nacionalno naoružano ljudstvo ima povesti beskompromisnu borbu za njihovo potpuno uništenje. Izuzetka u ovome pogledu ne može biti. 4) Ko se uhvati da nosi hranu ili druge potrebe komunistima, a to se tačno utvrdi, komandant brigade sa čije bi teritorije bio takav krivac, odmah će ga streljati i porodicu potpuno uništiti. Kuću spaliti, a stoku zapleniti za izdržavanje gorskih jedinica. 5) Ko se uhvati, a to se od strane komandanta brigade utvrdi, da je krio komuniste, primio u svoju kuću ili im slao makakva obaveštenja, biće najstrožije kažnjen. 6) Ko se uhvati i bude dokazano, da je neko lice videlo komuniste, a nije na najbrži način izvestilo najbližu četničku komandu, biće takođe kažnjeno, u čemu se komandantima brigada ostavlja puna inicijativa. 7) '''Ako u nekom selu bude ubijen makoji četnik, komandant brigade dotične teritorije odmah će streljati deset simpatizera'''.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%92%D0%B5%D1%9A%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D1%80%D0%B4%D0%BD%D0%BE_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%B8_%D1%9A%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%85_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B0_4.9.1943. Naređenje komandanta Komskog korpusa za nemilosrdno uništavanje pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta i njihovih porodica 4.9.1943.]</ref>|Naređenje komandanta Komskog korpusa za nemilosrdno uništavanje pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta i njihovih porodica (4.9.1943).}} Zbog svega navedenog, mnogi ljudi koji su prišli četnicima na početku ustanka protiv sila Osovine, bili su razočarani preusmerenjem dejstava u borbu protiv partizana. Tako je britanski oficir za vezu Hadson zabeležio: "Nekoliko četničkih jedinica tražilo je da bude oslobođeno zadatka borbe protiv partizana".<ref name="Deakin2"/> === Zabrana sabotaža u Srbiji i učvršćivanje veze s Nijemcima na području NDH (1943) === {{main|Sabotaže u Srbiji u Drugom svjetskom ratu|Neil Selby}} [[Datoteka:Plakat o streljanju DM pristalica iz 1942.jpg|mini|Plakat o streljanju „50 DM pristalica“ zbog rušenja mosta na pruzi Požarevac - Petrovac na Mlavi iz decembra [[1942]].]] U Srbiji, iako su neke četničke pristalice vršile sabotaže, trpeći nemačke odmazde zbog toga, četničko vođstvo je posebno branilo ozbiljnije sabotaža na bitnim saobraćajnicama, pa su čak sprečavali britanske komandose na terenu da ih vrše: {{izdvojeni citat|[[Neil Selby|Major Selby]] imao zadatak da organizuje sabotaže i dotur materijala za iste; „Prema Selbyevim navodima, '''do sabotaža nije došlo zato što ih D.M., odn. njegovi komandanti na terenu na terenu još nisu odobrili'''.“<ref>NAW, T-313, Roll 482, 000544: Izvještaj obavještajnog odjeljenja Vojnog komandanta Jugoistoka o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca u noći 18./19. augusta 1943 (26. august 1943.).</ref>|Izvještaj nemačkog obavještajnog odjeljenja o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca (26. august 1943).}} U izvještaju potpukovnika Klamrotha iz Generalštaba njemačkih oružanih snaga, nakon inspekcijskog putovanja po Balkanu u avgustu 1943. godine,<ref>[https://znaci.org/00001/40_62.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNIČKO-NJEMAČKI SPORAZUMI O KOLABORACIJI U SRBIJI]</ref> konstatuje se da je general Mihailović najstrožije zabranio izvođenje sabotažâ protiv okupacione sile prije eventualnog savezničkog iskrcavanja. Pored toga, pominje se i to da su njemačke obavještajne strukture detaljno upoznate sa kretanjem četničkog komandanta i Vrhovne komande JVuO po Srbiji: {{izdvojeni citat|Pokret Draže Mihailovića: U Srbiji tinja latentni ustanak. Draža Mihailović je liderska priroda i veoma je aktivan. Svaki preuranjeni napad protiv okupacionih snaga u startu je strogo zabranjen. Trenutno se jedino vodi borba protiv komunista. Mora se očekivati jedinstveni napad na okupacione snage, uključujući sabotaže i prepade. Pretpostavlja se da je angloameričko iskrcavanje na Jadranu trenutak za to. Stav Draže Mihailovića prema Angloamerikancima opisan je na sledeći način: „Kao pomagači ste dobrodošli, ali ja ću sâm obnoviti Jugoslaviju!“ Nadzor nad Dražom Mihailovićem je dobar. Nemačke službe vrlo brzo saznaju za njegova boravišta koja neprestano menja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=638&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289888.] </br> ({{jez-njem|"b) Draga [sic!] Mihailowitsch Bewegung: </br> In Serbien schwelt der latente Aufstand. Draga Mihailowitsch ist eine Führernatur und sehr aktiv. Jedes vorzeitige Losschlagen gegen die Besatzungstruppen ist zunächst streng verboten. Zur Zeit nur Kampf gegen Kommunisten. </br> Mit dem einheitlichen Beginn von Sabotage, Überfallen usw. auf Besatzungstruppen muss gerechnet werden. Als Zeitpunkt dafür wird die Landung der Anglo–Amerikaner in der Adria vermutet. Die Einstellung des Draga Mihailowitsch den Anglo–Amerikanern gegenüber wird geschildert: "Als Helfer willkommen, aber ich selbst baue Jugoslawien wieder auf!" Die Überwachung des Draga Mihailowitsch ist gut. Die deutschen Dienststellen kennen sehr bald seine ständig wechselnden Standorte."}})</ref>}} Ipak, kako bi i dalje stvarao privid otpora i zadržao status saveznika, povremeno je inicirao bezazlene diverzije, koje neće izazvati nemačku odmazdu: {{citiranje|Udružite se sa apotekarima. Uzmite od njih praškova za kijanje, suzavce i supervodonik. Na igrankama svrabeće praškove. Upućujte preteća pisma, uznemiravajte telefonom, stvarajte svuda strah i zabunu.<ref name="Kosta Nikolić 2004">Bojan Dimitrijević - Kosta Nikolić: Đeneral Mihailović - biografija, Beograd : Institut za savremenu istoriju, 2004, str 378-9.</ref>|[[Draža Mihailović]] naređuje „misteriozne” sabotaže po gradovima septembra 1943.}} 18. rujna 1943. godine, poručnik Lippert iz Obavještajnog odjela [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] sastavlja izvještaj o posjetu poručnika [[Milana Cvjetićanina]], komandanta Bosanskog korpusa „Gavrilo Princip” [[Dinarska četnička divizija|Dinarske četničke divizije]] JVuO, kojega je [[Kapitulacija Italije|kapitulacija Italije]] zatekla na liječenju u [[Split]]u. Tom prilikom, Cvjetićanin nedvosmisleno poentira: {{izdvojeni citat|Mi četnici znamo da se samo uz pomoć njemačkih trupa može postići efikasno uništenje bandita, jer smo mi četnici za to isuviše slabi.<ref>[https://znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.], str. 273.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=984&rec=313&roll=483 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000981.] <br /> ({{jez-njem|"Wir Cetniks wissen, dass nur durch die deutschen Truppen eine wirksame Vernichtung der Banditen erfolgen kann, da wir Cetniks hierzu zu schwach sind."}})</ref><ref>[https://pescanik.net/pismo-citateljima-blica-i-gledateljima-serije-ravna-gora/ Boris Dežulović: Pismo čitateljima Blica i gledateljima serije “Ravna gora”]</ref>}} [[Datoteka:Marsz wojsk niemieckich w Dalmacji (2-515).jpg|mini|Četnici Dinarske divizije u mimohodu pored motorizovane kolone njemačke 114. divizije (Dalmacija, septembar 1943).<ref>[https://bandenkampf.blogspot.com/2018/01/bk0306.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: </br> 0306 | Photo | 114. Jäger-Division]</ref>]] Nakon [[Kapitulacija Italije u Jugoslaviji|kapitulacije Italije]] [[8. septembar|8. septembra]] [[1943]]. sve četničke snage iz italijanske okupacione zone su, nakon [[Antiosovinska ofanziva JVuO 1943.|sporadičnih sukoba]], uspostavile punu saradnju sa novouspostavljenim nemačkim okupacionim vlastima.<ref>Vidi: [[s:Uputstvo komandanta nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu konjičke brigade|Uputstvo komandanta nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu konjičke brigade]], [[s:Izveštaj majora JVUO Vasilija Marovića od 17. februara 1944.|Izveštaj majora JVUO Vasilija Marovića od 17. februara 1944.]], [[s:Izveštaj kapetana JVUO Franca Kovača od 23. februara 1944.|Izveštaj kapetana JVUO Franca Kovača od 23. februara 1944.]], itd.</ref> Mihailović je 7. oktobra 1943. naređivao svojim četnicima borbu protiv partizana u Sandžaku "po svaku cenu" i nesukobljavanje sa Nemcima "po svaku cenu".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_9.htm Naređenje Draže Mihailovića od 7. oktobra 1943. komandantima kopusa u zapadnoj Srbiji za mobilizaciju ljudstva i borbu protiv NOVJ u Sandžaku]</ref> Poručnik [[Jovan Pupavac]] pojašnjava u pismu upućenom 10. februara 1944. komandantu Zapadne Bosne JVuO majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]] kako je tekao proces prilaženja četnikâ pod komandom vojvode Momčila Đujića njemačkoj okupacionoj sili: {{izdvojeni citat|Dinarsku oblast sam napustio iz sledećih razloga: 1) Posle propasti Italije u Dalmaciju su došli Nemci. Komandant Dinarske oblasti pop Đujić stupio je u saradnju sa njima, najpre preko [[Mane Rokvić|Mane Rokvića]] koji je došao sa njima iz [[Bosanski Petrovac|Bosanskog Petrovca]]. Kasnije je delegirao kod štaba 114. Nemačke divizije svoga načelnika štaba kapetana Mijovića Novaka. Ljudstvo je postalo Nemačka milicija, primajući od njih redovnu hranu, municiju i dopunu oružja. Nemci su vrlo rado primili saradnju četnika.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_73.htm Izveštaj komandanta 1. brigade Bosanskokrajiškog četničkog korpusa od 10. februara 1944. komandantu korpusa o saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji]</ref>}} U odgovoru koje je 4. oktobra 1943. poslalo Obavještajno odjeljenje 114. lovačke divizije, odbacuju se navodi iz telegrama poslatog od strane štaba 15. brdskog korpusa, u kojem se vojvoda [[Momčilo Đujić]] optužuje za prepade na njemačke trupe i u kojem se traži njegovo hapšenje. Nasuprot takvom zahtjevu, za komandanta [[Dinarska divizija JVuO|Dinarske divizije JVuO]] se tvrdi sljedeće: „Uvjerljiva obavještenja i dokumenti nedvojbeno ukazuju da se Đujićeva četnička grupa u dosadašnjoj borbi protiv komunizma pokazala kao pouzdana... Sabotažni akti i prepadi na njemačke trupe dosad se nijesu događali.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=792&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000788.] <br /> ({{jez-njem|"Nach hiesigen sicheren Nachrichten und einwandfreien Unterlagen ist die Cetnikgruppe des Vojvoden Djujic im Kampf gegen die kommunistische Aufstandsbewegung bisher als zuverlässig zu bezeichnen. </br> Sabotageakte und Überfälle gegen die Deutsche Wehrmacht sind bisher nicht erfolgt."}})</ref> U poređenju sa oružanim snagama NDH, obavještajni oficiri 114. divizije Wehrmachta daju i mnogo povoljniju ocjenu za učinkovitost četnika: „Hrvatske trupe i ustaše, već zbog svoje brojnosti, ne mogu predstavljati značajniju podršku; osim toga, njihova borbena vrijednost je poznata. Četnički odredi su se dosad svuda pokazali kao izuzetno aktivni i pouzdani.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=793&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000789.] <br /> ({{jez-njem|"Die kroatische Wehrmacht und Ustaschaverbände im Bereich sind schon rein zahlenmässig keine nennenswerte Unterstützung; darüber hinaus ist deren Kampfwert hinreichend bekannt. Die Cetnikverbände erweisen sich bisher überall als äusserst rege und zuverlässig."}})</ref> [[File:Četnički komandant u zapadnoj Bosni Uroš Drenović s nemačkim oficirima na terenu.jpg|thumb|Vojvoda [[Uroš Drenović]] (desno), četnički zapovjednik u [[Zapadna Bosna|zapadnoj Bosni]], zajedno sa njemačkim oficirima na terenu.]] U jesen 1943. godine, Vrhovna komanda Vermahta konstatuje prestanak bilo kakve aktivnosti DM protiv njih: {{izdvojeni citat|U jesen 1943. Titov pokret sve je više uzimao maha, a Mihailovićev pokret bio je potisnut na teritoriju Srbije. Komunisti nisu primali samo pomoć od sovjetske Rusije, nego sve više i od Engleza. Italijanska armija je kapitulirala. U ovakvoj novonastaloj situaciji četnički pokret bio je prisiljen da preispita svoj stav prema nemačkoj okupacionoj sili… Bilo kako, od tog vremena prestali su svi napadi Mihailovićevih ljudi protiv nemačke okupacione sile.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2024-07-08 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Četnici u Hercegovini su počeli sarađivati sa njemačkim nadležnim komandama odmah po ulasku njihovih trupa u bivšu italijansku okupacionu zonu: {{izdvojeni citat|Banda koja je napadala u području sjeverno od [[Bileća|Bileće]] i ojačana na oko 1200 ljudi ([[10. hercegovačka udarna brigada|X herceg. brigada]]), uz potporu 800 četnika je odbačena natrag na sjever.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1081&rec=313&roll=190 NARA, T311, Roll 195, frame no. 7450860.] <br /> ({{jez-njem|"Die im Raum N Bileca angreifende und auf etwa 1200 Mann verstärkte Bande (X.He.Brig.) mit Unterstützung von 800 Cetniks nach N zurückgeworfen."}})</ref>|Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 18. septembar 1943. godine}} {{izdvojeni citat|SS-divizija „Prinz Eugen“: Komunistička grupa (jačine 1.200 ljudi), koja je sa sjevera nastupala ka Bileći, odbačena je ka sjeveru akcijom 6. čete 2. SS brdskog puka ojačane sa 800 četnika.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=483&broj=293 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000290.] <br /> ({{jez-njem|"Von Norden gegen Bileca vordringende komm. Gruppe (1200) durch herangeführte 6./SS 2 und 800 Cetniks nach Norden zurückgeworfen."}})</ref>|Dnevni izvještaj 15. brdskog korpusa za 18. septembar 1943.}} {{izdvojeni citat|U oblasti [[Stolac|Stoca]], kao što je već napomenuto, Stolačka i [[Ljubinje|Ljubinjska]] četnička brigada su u saradnji sa našim trupama postigle uspjeh protiv glavnine Desete herceg. brigade.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=636&rec=314&roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000631.] <br /> ({{jez-njem|"b.) Cetniks: </br> Im Raum von STOLAC hat, wie bereits erwähnt, im Zusammengehen mit eigenen Truppen die Cetnikbrig. von STOLAC und LUBINJE gegen die Hauptkräfte der X-herzeg.Brig. Erfolge erzielt."}})</ref>|Komanda 21. brdskog korpusa, Obaveštajno odeljenje, izveštaj o stanju, 27. septembar 1943.}} U izvještaju [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS brdske divizije Prinz Eugen]] od 10. oktobra 1943. godine, poslatom štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], pohvaljuje se lojalno držanje koje su, do tog trenutka, formacije [[Hercegovina|hercegovačkih]] četnikâ pokazale spram njemačkih okupacionih jedinica: {{izdvojeni citat|Četnici: Za borbu protiv komunista u istočnoj Hercegovini mobilisane su jače snage u okruzima [[Trebinje]], [[Bileća]], [[Stolac]] i [[Nevesinje]]. Dosadašnja iskustva s hercegovačkim četnicima mogu se ocijeniti dobrim, a njihovo držanje prema vlastitim trupama lojalnim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1335&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001329.] <br /> ({{jez-njem|"Cetniks: Zur Bekämpfung der Kommunisten in der Ost–Herzegowina wurden in den Bezirken Trebinje, Bileca, Stolac u. Nevesinje stärkere Kräfte mobilisiert. Die bisherigen Erfahrungen mit den herzegowinischen Cetniks können als gut, das Verhalten gegenüber der eigenen Truppe kann als loyal bezeichnet werden."}})</ref>}} U odlomku iz mjesečnog izvješća SS divizije »Prinz Eugen«, inače njemačke elitne postrojbe na teritoriji okupirane Jugoslavije, sastavljenog 5. septembra 1943, blagonaklon stav četnika na divizijskom području (Hercegovina) opisan je na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Srbi [četnici — prim.] su se, djelimično, nastavili dokazivati ​​kao '''najpouzdaniji saveznici u borbi protiv crvenih bandi''', a time i protiv komunizma. U borbi protiv bandita uvijek su spremni sarađivati ​​s njemačkim Wehrmachtom, pa čak i podvrgnuti se njegovoj komandi.<ref>Klaus Schmider, ''Partisanenkrieg in Jugoslawien 1941-1944'', Verlag E.S. Mittler & Sohn GmbH, Hamburg/Berlin/Bonn, 2002, s. 307.</ref><ref>[https://www.znaci.org/NARA/T315.php?broj=1272&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001266.] <br /> ({{jez-njem|"Die Serben haben sich z.T. weiterhin als die zuverlässigsten Verbündeten im Kampf gegen die roten Banden und damit gegen den Kommunismus erwiesen. Im Kampf gegen die Banditen sind sie jederzeit bereit, mit der deutschen Wehrmacht zusammenzugehen und sich ihr sogar zu unterstellen."}})</ref>|Mjesečni izvještaj 7. SS divizije XV brdskom armijskom korpusu za avgust 1943. godine}} U četničkim izvorima se potvrda ovih navodâ nalazi u naređenju koje je kapetanu Dušanu Đakoviću 6. septembra 1943. uputio potpukovnik [[Slavko Bjelajac]] (pseudonim »Nikola Dekić«), komandant Ličko-kordunaške četničke oblasti. Informišući svog podređenog oficira o ogromnim partizanskim gubicima u [[Bitka na Sutjesci|bici na Sutjesci]], Bjelajac zapisuje: {{izdvojeni citat|Po podatcima koje imamo partizani su kod Sutjeske strašno tučeni. Tvrdi se da su imali 5.000 mrtvih te da su samo naši s mrtvih lješeva partizanskih skinuli oko 200 puškomitraljeza. Četnici u Hercegovini drže pored ostalih mjesta i [[Kalinovik]], [[Foča|Foču]], i [[Čajniče]]. Ustaše su u [[Goražde|Goraždu]]. Njemci se također nalaze u Hercegovini. Dozvolili su bez ikakovih uslova da se na reonu svakog sreza može nalaziti i kretati 400 četnika (jednoj četničkoj grupi dali su 300 pušaka). <br /> U opšte izuzev situacija Hercegovine, Crne Gore, i Istočne Bosne stoji vrlo dobro. <br /> Ove podatke iz Hercegovine javljam Vam radi orjentacije. A u koliko se tiče Njemaca tek da naše stanovništvo zna da ih se ne treba plašiti i da neće vršiti represalije nad mirnim stanovništvom. <br /> Njemci govore u Hercegovini protiv Italijana i kažu da su oni spriječili širenje Srbije do rijeke Bosne protiv volje Njemaca. Optužuju Italiju da je ona dovela Pavelića na vlast. (To sve može i nemora biti tačno). <br /> Naši su zarobili čuvenog [[Nurija Pozderac|Nuriju Pozderca]] i [[Simo Milošević|Simu Miloševića]] u Hercegovini i streljali ih.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 202, str. 946.</ref>}} Novembra 1943, Nijemci nabrajaju koje su se sve četničke vojvode u NDH upustile u saradnju s njima, kao npr: [[Mane Rokvić]] („izjašnjava se za Nemačku i u slučaju neprijateljskog iskrcavanja stoji sigurno na našoj strani“), [[Momčilo Đujić]] („Ljotićev pristalica“ čijim „prisluškivanjem je više puta dokazano da je slao lažne izveštaje D. M. kako bi se izvukao ispod njegovog uticaja“), [[Uroš Drenović]] („nepomirljiv protivnik komunista“; „više od godinu dana sarađuje otvoreno sa nemačkim Vermahtom“) i drugi.<ref name="ReferenceA"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=347&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] </br> ({{jez-njem|"Cetnikführer, mit denen zusammengearbeitet wurde: </br> Vojvode Rokvic. Energischer Führer der ohne Unterbrechung rückhaltlos mit der deutschen Truppe zusammenarbeitet. Bekennt sich zu Deutschland und steht im Falle einer feindlichen Landung sicher auf unsere Seite. </br> Vojvode Djujic, Ljotic–Anhänger. DM. sucht ihn durch ständigen Druck zu beeinflussen. Durch Überwachung ist bereits mehrfach nachgewiesen, dass Djujic falsche Meldungen an DM. abgesetzt hat, um sich seinem Einfluss zu entziehen. Djujic wird seitens der. Div. im bewusster Übertreibung als besonders aktiver Kämpfer gegen den Kommunismus in Verbindung mit der deutschen Wehrmacht herausgestellt. </br> Vojvode Drenovic. Gerade Persönlichkeit, unversöhnlicher Kommunistengegner (kommunistische Untaten an seiner Ehefrau, die den Tod herbeiführten), bezeichnet sich als Beschützer seiner pravoslavischen Volksgenossen. Arbeitet länger als 1 Jahr offen mit deutscher Wehrmacht zusammen. Von DM. angestrebte Beeinflussung bisher ohne Erfolg."}})</ref> U ovom strogo povjerljivom izvještaju, obavještajni oficiri XV brdskog armijskog korpusa dopisuju još i sljedeće: „Čitav niz drugih četničkih vođâ na području južno od [[Bihać]]a, neumoljivi su protivnici komunizma i dobri vojnici. Svi su se istakli u saradnji sa [našim] trupama, a kao svoj zadatak označavaju zaštitu pravoslavnog stanovništva od uništenja.“<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 44, str. 86.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=347&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] </br> ({{jez-njem|"Eine Reihe weiterer Cetnikführer im Raum südl. Bihac unerbittliche Kommunistengegner und gute Soldaten haben sich in der Zusammenarbeit mit der Truppe bewährt, und sehen es als ihr Ziel an, den pravoslavischen Volksteil vor der Ausrottung zu bewahren."}})</ref> U izvještaju [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] od 5. novembra 1943. godine zaključuje se da bi osiguranje dugih linija snabdijevanja bez četnika bilo „nezamislivo“.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=343&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000339.] <br /> ({{jez-njem|"Die Sicherung der langen Nachschubwege der Division ist ohne Unterstützung det zugeteilten Cetnik–Stützpunkte, wenn nicht ausreichend deutsche Kräfte oder kampffähige kroatische Truppen zur Verfügung gestellt werden, undenkbar."}})</ref> 19. novembra 1943. potpisani su i na snagu stupaju prvi [[Ugovori o saradnji četnika i Vermahta|ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta]], koji četnicima nameću obavezu "da prekinu sve veze sa silama koje se nalaze u ratu sa Nemačkom i da izruče štabove za vezu tih sila koji se nalaze kod njih".<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm</ref> 30. novembra 1943. godine [[Dragoljub Draža Mihailović|general Mihailović]] naređuje [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubi Patku]], komandantu Timočkog korpusa, da protera britanskog majora Erika Grinvuda koji hoće da vrši akcije protiv Nemaca bez njegovog dopuštenja: {{izdvojeni citat|Kod vas je tamo engleski major Grinvud sa telegrafistom. To je posledica prosjačenja materijala. Nije došao da vas pomogne u materijalu već da uništi naša sela za neku sitnu sabotažu. '''Naređujem da Grinvuda sa celom pratnjom najurite kao kučku''' po mom naređenju jer je pošao na teren bez mog odobrenja. Ponavljam najurite ga kao kučku i izvestite.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm</ref>|Depeša generala Mihailovića Ljubi Patku od 30. novembra 1943.}} Saveznički komandant Sredozemlja uskoro i sam uviđa da se Mihailović bavi sporednim aktivnostima, uz izbegavanje da preduzme nešto na komunikacijama vitalnim za [[Saveznici|Saveznike]] i za Nemce. Stoga je [[9. decembar|9. decembra]] [[1943]]. poslao [[Dragoljub Mihailović|Mihailoviću]] telegram kojim zahteva izvršenje specifikovanih napada na komunikacije, a koji počinje rečima: {{izdvojeni citat|Sloboda kojom se Nemci služe železničkim prugama od Grčke do Beograda za prevoz i izdržavanje trupa nepodnošljiva je.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_250.htm, Obaveštenje brigadira Armstronga od 9. decembra 1943. Draži Mihailoviću o zahtevu Komande britanskih trupa na Srednjem istoku da četnici izvrše dve sabotaže protiv Nemaca]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd - prilog II</ref>}} === Potpisivanje ugovora o saradnji četnika i Vermahta u Srbiji (1943-1944) === {{Poseban članak|Ugovori o saradnji četnika i Vermahta}} [[Datoteka:Zone odgovornosti četnika, prema sporazumu sa Nemcima.png|thumb|Zone odgovornosti četničkih komandanata u okupiranoj Srbiji, prema sporazumu sa Nemcima 1943. [[Jevrem Simić]] i [[Nikola Kalabić]] (roze), [[Vojislav Lukačević]] (plavo), [[Ljuba Jovanović Patak]] (zeleno) i [[Mihailo Čačić]] (sivo).]] [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za Jugoistok, inicirao je pregovore koji će rezultirati potpisivanjem [[Ugovori o saradnji između JVuO i komande Jugoistoka|ugovora o zajedničkoj borbi]]. Mihailović je polovinom novembra 1943. svojim komandantima naredio da sarađuju sa Nemcima; on sam nije mogao javno da stupi u saradnju "zbog raspoloženja naroda".<ref>https://www.znaci.org/images/ktb_okw_III_6_1304.jpg KTB OKW (Kriegstagebuch des Oberkommando der Wehrmacht) - Ratni dnevnik vrhovne komande Vermahta, šesta knjiga</ref> Ugovore su to potpisivali ovlašćeni Mihailovićevi komandanti i ljudi iz vojnog rukovodstva. Prvi ugovor o saradnji potpisan je 19. 11. 1943. između [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]], komandanta Mileševskog korpusa JVuO i nemačkog komandanta Jugoistoka koga je predstavljao fon Frede, glasio je: {{Wikisource|Sporazum inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića i vojnoupravnog zapovednika Jugoistoka od 23.1.1944.}} {{izdvojeni citat| 2) Primirje treba da bude pretpostavka za zajedničku borbu protiv komunista. 4) Obaveza Lukačevića da nijedan pripadnik njemu potčinjenih jedinica neće delovati na strani sila koje su u ratu sa Nemačkom. 5) Prepuštanje područja borbenih dejstava četničkim odredima radi samostalnog vođenja borbe, koju vodi i nemački Vermaht. 6) Uključivanje četničkih odreda prilikom većih zajedničkih operacija pod nemačko zapovedništvo. U tom periodu nemačko vodstvo izdaje borbene naloge četničkim odredima. 8) Razmena štabova za vezu. 9) Isporuke nemačke municije radi sprovođenja zajedničkih borbenih zadataka u skladu sa vojnim potrebama. 10) Sporazum se mora držati u tajnosti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_260.htm SPORAZUM IZMEĐU KOMANDANTA JUGOISTOKA I MAJORA VOJISLAVA LUKAČEVIĆA OD 19. NOVEMBRA 1943. O SARADNJI ČETNIKA SA NEMAČKIM TRUPAMA U BORBAMA PROTIV NARODNOOSLOBODILACKE VOJSKE JUGOSLAVIJE]</ref>|Sporazum Nemaca i majora [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] (19. 11. 43.)}} 27. novembra je potpisan ugovor sa [[Nikola Kalabić|Nikolom Kalabićem]].<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_262.htm Sporazum od 27. novembra 1943. između pukovnika Jevrema Simića i kapetana Nikole Kalabića sa nemačkim predstavnikom o saradnji u borbama protiv NOVJ]</ref> U narednim nedeljama ugovori su potpisani i sa drugim komandantima korpusa od operativne važnosti. Iako Mihailović lično nije potpisao ni jedan ugovor, ovim ugovorima je bio pokriven veći deo nemačke okupacione zone u Srbiji. {{izdvojeni citat|Ovaj ugovor, kao i buduće mjere, trebalo bi da se baziraju na međusobnom povjerenju i volji da se komunizam uništi, zemlja umiri a Srbiji omogući stabilna budućnost u okvirima Evrope oslobođene od komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=974&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frames no. 000969—000970: Sporazum između Krajskomandanture Zaječar i potpukovnika Ljube Jovanovića Patka o nenapadanju i saradnji u borbi protiv NOVJ (23./25. decembar 1943.)] </br> ({{jez-njem|"Diese Vereinbarung sowie die zukünftigen Massnahmen sollen getragen sein vom gegenseitigen Vertrauen und dem Willen, den Kommunismus zu vernichten, das Land zu befrieden und Serbien einer geordneten Zukunft im Rahmen eines vom Kommunismus befreiten Europas entgegenzuführen."}})</ref>|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Ljuba Jovanović Patak|Ljube Jovanovića Patka]] o borbi protiv partizana u Srbiji (decembar [[1943]]).}} 30. novembra 1943. godine i poručnik Milorad Vasić moli generala Mihailovića da mu odobri vezu sa Nijemcima, u cilju opskrbe streljivom, garantujući mu potpunu diskreciju u radu: {{izdvojeni citat|Molim da mi dozvolite da ovu priliku iskoristim i dobijem municiju i ostalo, što mi je neophodno potrebno, a da pritom čast organizacije i Vaš autoritet u narodu ne bude ničim povređen.<ref>AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 11690—11691.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943-1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 344.</ref>}} Ugovori su bili u znatnoj meri tipizirani, nalik na sporazum između vojnog zapovednika Jugoistoka i inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića: {{izdvojeni citat|Cilj sporazuma je zajednička borba protiv komunističkih partizana, pa će stoga sve jedinice DM-četnika, potčinjene pukovniku Jevremu Simiću, biti uključene u borbu nemačke i bugarske vojske, kao i srpskih vladinih trupa, protiv komunista. U vezi s tim predviđa se uspostavljanje zajedničke obaveštajne službe kao i uzajamna podrška.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%83%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D0%BE%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%88%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B0_%D0%A1%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%B8_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D0%BD%D0%BE%D1%83%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_23.1.1944 Sporazum inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića i vojnoupravnog zapovednika Jugoistoka od 23.1.1944.]</ref>|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Jevrem Simić|Jevrema Simića]] (januara [[1944]]).}} Komandant Jugoistoka i [[Armijska grupa F|Armijske grupe F]] [[Maksimilijan fon Vajhs|fon Vajhs]] izdao je [[21. novembra]] [[1943]]. uputstvo o saradnji sa četnicima koje, između ostalog, predviđa izručenje Saveznika ("da prekinu sve veze sa silama koje se nalaze u ratu sa Nemačkom i da izruče štabove za vezu tih sila koji se nalaze kod njih"). Fon Vajhs upozorava da se "lojalna orijentacija pojedinih četničkih odreda ne sme uopštiti", jer neki još uvek izvode prepade i sabotaže, ali "propagandu protiv četničkog pokreta treba obustaviti", do daljnjeg.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm Objašnjenje komandanta Jugoistoka od 21. novembra 1943. o cilju i načinu sklapanja sporazuma sa četničkim komandantima]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/291.htm Karl Hnilicka: DAS ENDE AUF DEM BALKAN 1944/45], Musterschmidt-Verlag Göttingen, strana 268</ref> Sporazum između Vermahta i četničkog komandanta [[Mihajlo Čačić|Mihajla Čačića]], komandanta četničke Ravaničke brigade, uključuje i hvatanje [[rudar]]a koji su pobegli u šumu, i njihovo vraćanje u [[rudnik]]e uglja.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_264.htm Sporazum komandanta Jugoistoka sa komandantom Ravaničke brigade od 14. decembra 1943. o saradnji četnika sa nemačkim trupama u borbama protiv NOVJ]</ref> Sporazum Vermahta i [[Jevrem Simić|Jevrema Simića]], inspektora odreda Draže Mihailovića, predviđa da "četnici DM stavljaju na raspolaganje snagama poretka svoje podatke i svoju obaveštajnu službu" za borbu protiv partizanskog pokreta.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_267.htm Izveštaj Abver-grupe od 23. januara 1944. o sklopljenom sporazumu između vojnoupravnog komandanta Jugoistoka i inspektora četničkih jedinica u Srbiji]</ref> Sporazum Vermahta i potpukovnika Ljube Jovanovića, vođe Dražinih odreda u okrugu [[Zaječar]], četnicima omogućuje punu sloboda kretanja "danju i noću na celom području na koje se odnosi sporazum".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_266.htm Sporazum između Krajskomandanture u Zaječaru i komandanta Timočkog korpusa od 25. decembra 1943. o saradnji u borbama protiv NOVJ]</ref> {{izdvojeni citat|Srbija i Hrvatska: kao i ranije, na ovom prostoru stoje dva suprotstavljena tabora — komunistički pod Titom i nacionalistički pod generalom Mihailovićem. Zbog brojčane premoći i veće borbene vrijednosti, komunisti su u posljednje vrijeme zadali nacionalistima niz teških udaraca. To je rezultiralo u traženju njemačke pomoći od strane nekoliko D.M.-komandanata. Već je došlo i do niza sporazuma, kojim se D.M.-jedinice obavezuju na obustavljanje neprijateljstava protiv Wehrmachta, čime im se omogućuje nesmetana borba protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=900&rec=311&roll=175 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000895: Prikaz neprijateljskog stanja u Sredozemlju od strane generalštabnog majora Warnstorff-a (dodatak zabilješki sa sastanka kod načelnika štaba Grupe armija „E“ od 9. decembra 1943.).] </br> ({{jez-njem|"Serbien–Kroatien: Hier stehen sich nach wie vor die nationalen Kräfte des Draca Michaylovic[sic!] und die kommunistischen Kräfte des Tito gegenüber. Infolge der zahlenmässigen und in Bezug auf die Kampfstärke starken Uberlegenheit der kommunistischen Verbände ist in der letzten Zeit DM mit seinen Kräften stark angeschlagen worden. Dies hatte zur Folge, dass verschiedene DM–Führer mit ihren Verbänden Anlehnung an die deutsche Besatzungsmacht suchten. Es sind bereits Abmachungen zu Stande gekommen, auf Grund deren DM–Verbände ihre Kampfhandlungen der deutschen Wehrmacht gegenüber einstellen und ihnen ungestörte Kampfführung den Kommunisten gegenüber zugesichert wurde."}})</ref>|Nemački prikaz stanja u Sredozemlju od 9. decembra 1943.}} Njemački opunomoćeni general u [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] [[Edmund Glaise von Horstenau]] opisuje u ratnom dnevniku kontekst u kom dolazi do potpisivanja ovih ugovorâ: {{izdvojeni citat|Izgleda da je Srbija najmirnija zemlja na Balkanu, a neko reče da je ona čak i najmirnija zemlja u Evropi. Činjenica je da stanje u NDH ne može da se uporedi sa stanjem u Srbiji iako se i u Srbiji događaju neprijatne stvari... Draža Mihailović je iskoristio opšte stanje, pa su naši oblasni komandanti sklopili ugovore sa pojedinim četničkim vođama.<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 412.</ref>}} I prije nego je došlo do parafiranja ugovorâ, kapetan [[Dušan Radović (četnik)|Dušan Radović]], komandant Zlatiborskog korpusa JVuO, obavijestio je 18. novembra 1943. generala Mihailovića da njemačke i bugarske okupacione trupe, uz velike poteškoće, nastoje zaustaviti ofanzivu snaga NOVJ nadomak [[Užice|Užica]], kao i da im četničke jedinice pod njegovom komandom pružaju značajnu borbenu pomoć, tj. napadaju partizane kako bi oslabili njihov pritisak na okupatora. Iz izvještaja se vidi i da je ravnogorski kapetan Milorad Mitić bio zadužen za održavanje kontakatâ s Nijemcima: {{izdvojeni citat|Noću, 17/18 ov.m-ca oko 21,30 časova, komunisti su jačim snagama napali Bugare i Nemce u Kremnima i posle osmočasovne borbe komunisti su potpuno razbili oko 1800 Bugara i 200 Nemaca... Bugari se u najvećem neredu i bez oružja povlače za Užice. Beže glavom bez obzira. Tenkove su odvukli za Užice, dok je izgleda bugarska artilerija pala u ruke partizanima. U momentu pisanja ovog izveštaja jedan izvesni deo Bugara, koji se organizovano povlači, vodi borbu sa komunistima u Biosci. Naši delovi stupili su u borbu kod Bioske iz pravca s. Kneževići. Mišljenja sam da će u toku današnjeg dana pasti i Bioska i da će komunisti navaliti za Užice. Ja gde god mogu napadaću. Stanje je vrlo ozbiljno! Kapetan Mitić, presvučen u civilno odelo, viđen je u Užicu sa Nemcima. Posle je u jednom nemačkom automobilu otišao kako kažu za Beograd kamo ga Vi šaljete radi hvatanja neke veze i sporazuma. Ova se vest širi naglo.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_34.htm Izveštaj komandanta Zlatiborskog korpusa od 18. novembra 1943. Draži Mihailoviću o borbama četnika i nemačkih i bugarskih jedinica protiv NOVJ kod Kremana]</ref>}} U depeši od 28. decembra 1943. poslatoj Vrhovnoj komandi JVuO od strane potpukovnika [[Petar Baćović|Petra Baćovića]], govori se o sastanku koji je [[Todor Perović]], predstavnik Komande operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine, održao u [[Sarajevo|Sarajevu]] sa njemačkim generalom Wernerom Frommom: {{izdvojeni citat|Perović se vratio iz Sarajeva. U Sarajevu bio je kod generala Froma, komandanta pozadine celog Balkana. Između ostalog rekao mu je: »Srbi su istinski borci protivu partizana, mi Nemci cenimo borbu vaših ljudi. U tome se ističe naročito vaš kraj. Naročito cenimo saradnju majora Lukačevića. U kratko vreme prisajediniće se srpski krajevi Srbiji i u tom slučaju srpski će narod dobiti punu ekonomsku pomoć. U najkraćem roku dolazi još 12 divizija naših na teritoriju Jugoslavije radi potpunog likvidiranja partizana. Imamo jedan letak koji je izdao potpukovnik Borota za istočnu Bosnu, gde poziva narod da ga sluša kao novog komandanta, ali mi znamo da je komandant Baćović. Budite uvereni da će do proleća biti raščišćeno sa partizanima«.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]</ref>}} Iako je Draža Mihailović sugerisao svojim komandantima da »koriste jedne neprijatelje protiv drugih«,<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 1a/1, depeša br. 361.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref> u praksi se ova floskula isključivo odnosila na borbu četnika protiv partizana, skupa sa okupatorima i kvislinzima. U depeši majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] (pseudonim »Sto-Sto«) od 30. januara 1944. godine, poslatoj u povodu pokušaja snagâ [[NOV i POJ]] da prodru u [[Sandžak]], general Dragoljub Mihailović otkriva što je zapravo pravi cilj četničke kolaboracije: {{izdvojeni citat|Vodite računa o Nemcima i Bugarima i iskoristite njihovu akciju protiv crvenih do krajnjih mogućnosti. Napad na [[Pljevlja|Pljevlje]] iskoristite za napad s leđa na komuniste.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>}} Vrlo moguće da je general Mihailović samo usvojio prijedloge koje mu je major Ostojić uputio u pismu od 6. decembra 1943. godine, gdje apostrofira sljedeće: {{izdvojeni citat|Koristeći se akcijom okupatora protiv komunista, mi ćemo verovatno u roku od mesec-dva dana opet imati situaciju u Sandžaku, Crnoj Gori, Hercegovini i Bosni u našim rukama. [...] Učeći se na sopstvenim greškama, smatram da se mora najhitnije preduzeti sledeće: 1) Stvoriti u najkraćem roku što jače pokretne borbene snage — leteće brigade i korpuse — a naročito tamo gde se za to ima mogućnosti. 2) '''Koristeći se akcijom okupatora i satelita, upotrebiti sve raspoložive snage za potpuno čišćenje od komunista svih srpskih pokrajina'''. 3) U radu pod 2) ostvariti međusobno potpomaganje iz susednih pokrajina do maksimuma.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_43.htm Pismo majora Zaharija Ostojića od 6. decembra 1943. Draži Mihailoviću o potrebi većeg angažovanja četnika s okupatorskim trupama radi sprečavanja prodora jedinica NOVJ u Srbiju]</ref>|Pismo majora Ostojića generalu Mihailoviću od 6. decembra 1943. godine}} Četničko-njemački odnosi bili su opterećeni međusobnim nepovjerenjem i sviješću o suprotstavljenosti ciljeva i interesa dviju stranâ. U telegramu koji je 29. januara [[1944]]. godine [[Joachim von Ribbentrop]], njemački ministar vanjskih poslova, uputio specijalnom opunomoćeniku za Jugoistočnu Evropu [[Hermann Neubacher|Hermannu Neubacheru]], reflektuje se jasan stav političkog i vojnog vrha u [[Berlin]]u o generalu Draži Mihailoviću, dok su podređenima date precizne smjernice za držanje prema četničkom pokretu: {{izdvojeni citat|Jedino se mogu ćuteći trpeti privremeni aranžmani nižih vojnih komandi sa Dražom Mihailovićem s ciljem suzbijanja zajedničkog neprijatelja Tita. On i njegovi ljudi ostaju i dalje, na kraju, naši neprijatelji. Zato je sada, kao i do sada, potrebno biti krajnje oprezan prema Draži Mihailoviću i njegovim četnicima, a naročito se ne sme nijednog trenutka izgubiti iz vida da će pomoć koju mu mi sada direktno ili indirektno pružamo radi vođenja borbe protiv Tita, kasnije najverovatnije biti upotrebljena protiv nas... Rat na Balkanu Nemačka je vodila zato da bi jednom zauvek uništila srpsko žarište nemira... Mi nemamo, otud, nikakvog interesa da ponovo razbuktavamo velikosrpski duh.<ref>Akten zur deutschen auswartigen Politik — ADAP/E/VII, s. 374–375.</ref><ref>Vasa Kazimirović, NDH u svetlosti dokumenata, Nova knjiga/Narodna knjiga, Beograd, 1987, str. 169.</ref><ref>Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN — Službeni list SCG, Beograd, 2005. str. 20.</ref>}} Izveštaje o sklapanju ugovora četnika sa Wehrmachtom presrele su i dešifrovale savezničke obaveštajne službe, što je imalo bitnu ulogu u konačnom opredeljivanju [[Čerčil]]a za Tita, a protiv Mihailovića.<ref>Cripps, John (2001). "Mihailović or Tito? How the Codebreakers Helped Churchill Choose". {{ISBN|0593 049101}}</ref> No, Nemci nisu bili zadovoljni primenom nekih sporazuma, jer je uprkos njima dolazilo do incidenata, odnosno diverzija i napada na pripadnike [[Srpska Državna Straža|Srpske Državne Straže]] od strane četnika, usled čega je general [[Hans Felber]] pokrenuo nekoliko hapšenja i racija protiv četnika počev od februara [[1944]]. === Borbe pod nemačkom komandom (1943) === {{main|Operacija Kugelblic}} [[Datoteka:Chetniks and Germans in Herzegovina in 1943.jpg|minijatura|Četnici i Nemci u Hercegovini 1943.]] [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 101I-005-0018-07, Jugoslawien, Polizeieinsatz mit Spähpanzer.jpg|thumb|Nemačka lokalna milicija sa italijanskim bornim kolima (izvor: ''Bundesarchiv'', [[1943]]).]] {{izdvojeni citat|„Borbeno sadejstvo sa četničkim grupama duž glavne saobraćajnice [[Bihać]] — [[Gračac]] — [[Knin]] — [[Drniš]] — [[Šibenik]] sastoji se u tome što su četnici okupljeni u posebnim uporištima uz oslonac na nemačke trupe. Četničke vođe primaju naloge i uputstva o vršenju zadataka obezbeđenja i izviđanja od zapovednika nemačkih uporišta.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=346&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] </br> ({{jez-njem|"Kampfgemeinschaften mit Cetnikgruppen bestehen entlang der Hauptversorgungsstrasse Bihac – Gracac – Knin – Drnis – Sibenik derart, dass die Cetniks in besonderen Stützpunkten in Anlehnung an deutsche Truppen zusammengefasst sind. Die Cetnikführer erhalten Aufträge und Weisungen für Sicherungs– und Aufklärungsaufgaben durch deutsche Stützpunktführer."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_259.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. novembra 1943. Štabu 2. oklopne armije o saradnji četnika sa nemačkim trupama u NDH]</ref>|Njemački izveštaj o saradnji sa četnicima protiv partizana u Dalmaciji i Bosni (19. novembar [[1943]]).}} Kratko po zauzimanju italijanske okupacione zone od strane njemačkih trupâ, četnici s teritorije [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] stupaju u borbeno savezništvo sa njima. Kako javlja obavještajno odjeljenje [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]], u blizini [[Plitvička Jezera (općina)|Plitvičkih Jezera]] došlo je krajem septembra 1943. godine do prvog krupnijeg angažiranja lokalnih četničkih jedinicâ na njemačkoj strani. Ovom prilikom su četnici nanijeli partizanima ozbiljne gubitke: {{izdvojeni citat|Agent za vezu javlja o izviđanju od 27. IX: Jaka skupina lojalnih četnika s njemačkom opremom provalila je 20. septembra na područje [[Korenica|Korenice]], [[Prijeboj (Plitvička jezera)|Prijeboj]]a (16 km zap. od [[Bihać]]a), Babinog Potoka (28 km z. od Bihaća), [[Krbavica|Krbavice]] (23 km jz. do Bihaća), te uništila sve komunističke prometne veze. Četnici su nanijeli velike gubitke komunistima kod Mirić Štropine (3 sjz. od Prijeboja), 350 mrtvih.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=196&broj=390 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7457118.] <br /> ({{jez-njem|"29.9. V–Mann meldet Beobachtung vom 27.9.: </br> Starke Gruppe loyaler Cetniks mit deutscher Ausrüstung an 20.9. in Raum Korenica (1558), Prijeboj (16 W), Babin Potok (28 W), Krbavica (23 SW), alles Bihac, eingebrochen und haben alle Verkehrsverbindungen der Kommunisten vernichtet. Cetniks haben bei Miric Stropina (3 NW Prijeboj) den Kommunisten große Verluste, 350 Tote, beigebracht."}})</ref>|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 3. oktobar 1943.}} U izvorima njemačke provenijencije iz ovog perioda navodi se da su četničke jedinice asistirale okupatoru i pri izbacivanju partizana iz [[Bosansko Grahovo|Bosanskog Grahova]]: {{izdvojeni citat|Četnici na putu za snabdijevanje Gospić — Gračac, Knin — Vrlika i Knin — Drniš, i pored oprečnih poruka DM-u, nikad ne pokazuju neprijateljstvo; naprotiv, dobro su sarađivali sa 114. lovačkom divizijom u zasjedama i [zajedno] zauzeli Bos. Grahovo.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=98&rec=314&roll=560 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000093.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Lagebericht vom 27.9. bis 27.10.1943. </br> Die Cetniks an den Nachschubstrassen Gospic – Gracac, Knin – Vrlika und Knin – Drnis sind bisher trotz abweichender Meldungen an DM. nirgends feindselig aufgetreten, haben vielmehr in Hinterhalten mit der 114.Jäg.Div. gut zusammengearbeitet und Bos.Grahovo genommen."}})</ref>|Obavještajno odjeljenje [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], izvještaj za period od 27. septembra do 27. oktobra 1943.}} U naređenju poslatom 23. oktobra 1943. iz [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]] Wehrmachta, koja je bila smještena na teritoriji kvislinške NDH, navodi se sljedeće: {{izdvojeni citat|Od 1. novembra 1943. svi pripadnici domaćih jedinica (četnici, ustaše i hrvatska žandarmerija) moraju imati njemačke propusnice.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=315&roll=1295&broj=606 NARA, T315, Roll 1295, frame no. 000600.] <br /> ({{jez-njem|"Ab 1.11.43 müssen sämtliche Cetnik–, Ustascha–, und kroatische Gendarmerie–Angehörige im Besitz von Ausweisen der Abteilung Ic sein."}})</ref>|Divizijska naredba br. 122 od 23. X 1943. godine}} U jednoj procjeni stanja snabdijevanja, poslatoj 25. oktobra 1943. štabu [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]] iz 114. divizije, razmotreni su modaliteti „skladištenja zalihâ [hrane] tokom zime i opskrbe za 9.500 četnika, ustaša, zarobljenika i civilnog stanovništva“, i data je projekcija da bi tovarni prostor zapremine 12 [[Tona|tona]] bio dovoljan za podmirenje dnevnih potrebâ ove grupe („9.500 ustaša, četnika, itd.“).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1362&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frames no. 001356—001357.] <br /> ({{jez-njem|"Anlage 1 zur Beurteilung der Versorgungslage vom 25. Oktober 1943. </br> a.) Berücksichtigung der Winterbevorratung und Versorgung der 9500 Cetniks, Ustaschen, Gefangenen und Zivilbevölkerung; </br> Dabei ist die Versorgung der 9.500 Ustaschen, Cetniks usw. im hiesigen Raum nicht in Rechnung gestellt. Es würden also hierfür noch täglich 12 to Laderaum möglich sein."}})</ref> Takođe, u naredbi o snabdijevanju iz 114. divizije Wehrmachta s početka decembra 1943. godine, precizno je određeno dnevno sljedovanje četničkih jedinicâ u zoni odgovornosti divizije (najvjerovatnije je riječ o [[Dinarska divizija JVuO|Dinarskoj diviziji JVuO]] pod [[Momčilo Đujić|Đujićevom]] komandom): {{izdvojeni citat|Od sada se četnicima izdaje sljedovanje koje se sastoji od: </br> 1 porcija hljeba; 1 porcija povrća; 1 porcija namaza (mast ili marmelada); 1 porcija soli; 2 porcije napitka; 1 porcija duhana.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=822&rec=315&roll=1295 NARA, T315, Roll 1295, frames no. 000815—000816.] <br /> ({{jez-njem|"Verpflegung der Cetniks: </br> Als Verpflegung für Cetniks sind ab sofort nur folgende Portionen auszugeben bezw. zu empfangen: </br> 1 Brotportion, </br> 1 Gemüseportion, </br> 1 Brotaufstrichportion (Fett oder Marmelade), </br> 1 Salzportion, </br> 2 Getränkeportionen, </br> 1 Tabakportion."}})</ref>|Posebna direktiva za snabdijevanje br. 65/43 (2.12.43)}} {{izdvojeni citat|Četnici dobijaju snabdijevanje u skladu sa listama imena koje se stalno kontrolišu; municija za pješadijsko naoružanje se izdaje povremeno, uz strogu kontrolu potrošnje; svaki četnik nosi zvaničnu iskaznicu – oni bez iskaznice se hapse i razoružavaju.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=342&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000338.] ({{jez-njem|"Die Division gewährt den nach eigenen Wünschen beweglich und abseits ihrer Wohnorte eingesetzten Cetniks Verpflegungszuschüsse. Der Verpflegungsempfang wird nach namentlichen Listen getätigt, die Verteilung wird überwacht. Nach den gleichen Richtlinien werden von Zeit zu Zeit Gewehr– und MG–Munition im Rahmen des nachgewiesenen Verschusses ausgegeben. Der Verbrauch wird nach der jeweiligen Lage auch einigermassen genau überprüft. Jeder Cetnik muss einen namentlichen Ausweis mit der Nummer seiner Handwaffe (Gewehr– oder Pistolen–Nr.), der Unterschrift des zuständigen Kommandanten und des Ic der Division versehen, besitzen. Ohne Ausweis angetroffene Cetniks werden im Einvernehmen mit den Cetnik–Führern festgenommen und entwaffnet."}})</ref>|Izvještaj 114. lovačke divizije o rezultatima saradnje sa četnicima (5. novembar 1943).}} U izvještaju [[114. lovačka divizija|114. lovačke divizije]] od 5. novembra 1943. detaljno se opisuje saradnja jedinica [[Wehrmacht]]a sa snagama pod komandom vojvodâ [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]], [[Mane Rokvić|Maneta Rokvića]] i [[Radomira Ðekića Ðeda]]. Njemački oficiri zaključuju da okupator ima veliku korist od četnika: {{izdvojeni citat|Četnički vojvoda Mane Rokvić može se opisati kao apsolutno pouzdan. Već je pružio vrijedne usluge u oblasti [[Bosanski Petrovac|Bos. Petrovca]] gdje je bio raspoređen u prethodnici tokom čitavog napredovanja divizije, svuda uspostavljajući kontakt sa lokalnim četničkim jedinicama i značajno doprinoseći uspostavljanju povjerenja civilnog stanovništva u njemački Vermaht. Njegove mjere za održavanje discipline među četnicima i njegov oštar obračun sa sumnjivim [licima] i banditima dobro su poznati. [...] Iako se Đujić ne može smatrati potpuno pouzdanim, njegova podrška u borbi protiv komunizma trenutno je dragocjena. Divizija će učiniti sve što je u njenoj moći da ga u javnosti prikaže toliko pronjemački nastrojenim kako bi njegov povratak u neprijateljski tabor jednog dana bio onemogućen. [...] Četnički vojvoda Ðedo potiče iz Crne Gore i pristalica je pokreta Koste Pećanca, koji je, na osnovu prethodnog iskustva, održavao jasnu distancu od pokreta DM. Ðedo ostavlja veoma dobar lični utisak, izrazito je drzak [u borbi] protiv bandita i sumnjivih, i jasno je naklonjen njemačkom Vermahtu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=341&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000337—000341.] </br> ({{jez-njem|"Der Cetnik–Vojvode Mane Rockvic [sic!] ist als unbedingt zuverlässig zu bezeichnen. Er hat bereits im Raum Bos. Petrovac wertvolle Dienst geleistet und war auch während des ganzen Vormarsches der Division bei der Spitze eingesetzt, stellte überall die Verbindung mit den örtlichen Cetnik–Einheiten her und hat in starken Masse für die Begründung des Vertrauens der Zivilbevölkerung zur deutschen Wehrmacht beigetragen. Seine Massnahmen zur Erhaltung der Disziplin unter den Cetniks, sein scharfes Durchgreifen gegen Verdächtige und Banditen, sind bekannt. </br> Wenn auch Djujic als nicht voll zuverlässig angesehen werden kann, so ist aber seine Unterstützung im Kampf gegen den Kommunismus z.Zt. wertvoll. Seitens der Division wird alles versucht werden, um ihm in der Öffentlichkeit soweit als deutschfreundlich herauszustellen, dass ihm eines Tages der Rückzug in das feindliche Lager unmöglich gemacht wird. </br> Der Cetnik–Vojvode Dzedo stammt aus Montenegro, ist Anhänger Richtung Kosta Pecanac, die nach bisherigen Erfahrungen klaren Abstand zur D.M.–Bewegung gehalten hat. Dzedo macht persönlich einen sehr guten Eindruck, ist ein ausgesprochener Draufgänger gegen Banditen wie Verdächtige und der Deutschen Wehrmacht eindeutig zugeneigt."}})</ref>|Izvještaj 114. lovačke divizije o rezultatima saradnje sa četnicima od 5. novembra 1943.}} {{izdvojeni citat|Glavna komanda predlaže stvaranje oficirske ispostave pri štabu XV brd. korpusa za nadzor i vođenje četničkih grupâ koje se koriste za zaštitu cesta za snabdijevanje, željezničkih pruga i važnijih ratnih pogona.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=554&broj=90 NARA, T314, Roll 554, frame no. 000084.] </br> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. beantragt Schaffung einer Offz.–Planstelle beim Stab XV.Geb.A.K. zur Überwachung und Anleitung der Cetnikverbände, die zur Sicherung von Nachschubstrassen, Eisenbahnen und kriegswichtiger Anlagen eingesetzt sind."}})</ref>}} Jedan od četničkih komandanata koji se dosljedno isticao kontinuiranom kolaboracijom sa njemačkim okupatorom bio je vojvoda [[Uroš Drenović]]. Nadležni okupacioni organi bili su zadovoljni ostvarenim stepenom saradnje s Drenovićem, što se vidi i iz izvještaja XV brdskog armijskog korpusa od 26. XI 1943, u kom se pohvaljuje njegovo „lojalno držanje“: {{izdvojeni citat|Predmet: </br> Nemačka komanda za vezu kod četničkog vođe Drenovića: </br> Četnička grupa Drenović z. i j-z od Banje Luke od jedno 1500 ljudi ima već godinu i po prema nemačkom Vermahtu i prema hrvatskoj državi lojalno držanje, i naše izviđačke i bezbednosne akcije korisno podržava. U nekim slučajeva bili su podržani sa nešto municije. Hrvatska vlada razmatrala je ideju da dovede Drenovića u Sabor za predstavnika svih pravoslavnih. Komanda Kirhner (puk Brandenburg) poslala je u dogovoru sa obaveštajnim odeljenjem [korpusa] Drenoviću komandu za vezu, i postigla je značajne rezultate u pogledu specijalnih misija.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=560&broj=390 NARA, T314, Roll 560, frame no. 000384.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Kdo. XV G.A.K, Abt.Ic, Betr.: Dtsch.Verb.Kdo. bei Cetnikführer Drenovic. An Pz.A.O.K.2.Ic/AO, 26.11.43: Die Cetnikgruppe Drenovic w. u. sw. Banja Luka mit etwa 1500 Mann hat seit über 1 1/2 Jahre der deutschen Wehmacht und dem kroat. Staat gegenüber eine loyale Haltung eingenommen und die eigene Aufklärung und Sicherung stets wertvoll unterstützt. In einzelnen Fällen wurde sie mit Inf.Mun. unterstützt. Die kroatische Regierung hat die Berufung des Drenovic in den Sabor (Landtag) als Vertreter aller Pravoslaven erwogen. Das Kdo. Kirchner (Rgt.Brandenburg) hat im Einvernehmen mit der Abt.Ic für seine Zwecke ein Verbindungs–Kommando zu Drenovic entsandt und in kürzester Zeit wertvolle Ergebnisse im Sinne des Sonder–Auftrages erzielt."}})</ref>|Komanda 15. brd. korpusa, Obaveštajno odeljenje, za obav. odeljenje komande 2. okl. armije, 26.11.43.}} Četnički su odredi na teritoriji marionetske NDH pružali veoma značajnu potporu njemačkim vlastima, bez koje ove ne bi uspjele efikasno održavati okupacioni sistem. U izvještaju [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pješadijske divizije]] [[Wehrmacht]]a iz prve nedjelje decembra 1943. provijava upravo ovakvo gledište; istaknuto je, pak, da bi četnike trebalo (zbog „ispadâ prema hrvatskom stanovništvu“) ograničiti „na rad u srpskim selima“: {{izdvojeni citat|Budući da vlastite snage i ustaše nisu dovoljne da same umire i osiguraju golemo područje, divizija se ne može odreći suradnje četnika. Trenutačno, drugačije rješenje ne bi bilo moguće zbog nedostatka dodatnih snaga. No, ne zanemaruje se da se suradnja s četnicima ne čini dugoročno održivom zbog njihovih političkih ciljeva. Stoga će se i dalje jačati utjecaj ustaša, a time i hrvatske države, kako bi se postupno udaljili od četničkih snaga i deportirali oni [četnici] koji nisu mještani.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=788&rec=314&roll=555 NARA, T314, Roll 555, frames no. 000782—000783.] <br /> ({{jez-njem|"Da die eigene Kräfte und die Ustascha allein zur Befriedung und Sicherung des weiten Raumes nicht ausreichen, kann auf eine Mitarbeit der Cetniks noch nicht verzichtet werden. Im Augenblick wäre eine Lösung von ihnen mangels anderer Kräfte nicht möglich. Es wird jedoch nicht verkannt, dass auf die Dauer eine Zusammenarbeit mit den Cetniks auf Grund ihrer politischen Zielsetzung nicht tragbar orscheint. Es wird daher der Einfluss der Ustascha und damit des kroatischen Staates weiterhin gestärkt werden, um allmählich von den Cetnik–Verbänden abrücken zu können, die nicht ortsansässigen abzuschieben. Der Anfang hierzu ist gemacht. Um die Unzuträglichkeiten zu beenden, die sich daraus ergeben, dass in rein kroatischen Gegenden die eingesetaten Cetnik–Verbände die Bevölkerung belästigen und auch ausplündern, ist in Durchführung, sie aus diesen Gebieten herauszuziehen und nur noch in Orten mit pravoslavischer Bevölkerung zu Sicherungszwecken einzusetzen."}})</ref>|Procjena situacije 264. pješadijske divizije (7.12.43)}} Komanda Jugoistoka je istog dana izvijestila Vrhovnu komandu njemačkog Wehrmachta o sadjejstvu [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114. lovačke divizije]] i četnika u borbi protiv snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]: {{izdvojeni citat|114. lovačka divizija: čišćenje prostora oko [[Vrlika|Vrlike]] u saradnji sa četnicima završeno; neprijatelj je izgubio 22 mrtva i 20 zarobljenih; veliki plen.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=78&broj=89&roll=331 NARA, T78, Roll 331, frame no. 6287993.] <br /> ({{jez-njem|"114. JG. DIV: SAEUBERUNG IN RAUMES VRLIKA IM ZUSAMMENWIRKEN MIT CETNIKS NACH WEITEREN 22 FEINDTOTEN U. 20 GEFANGENEN BEI EINBRINGUNG GROESSERER BEUTE ABGESCHLOSSEN."}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 6. decembra 1943 (7. decembar 1943.).}} === Borbe pod njemačkom komandom u Crnoj Gori (1943-1944) === {{main|Operacija Frühlingserwachen (1944)}} [[File:Collaborationist Jakov Jovović with Germans on Cetinje.jpg|thumb|Četnički komandant [[Jakov Jovović]] sa svojim saborcima i Nemcima na [[Cetinje|Cetinju]], jesen 1943.]] Od 17. do 24. oktobra [[1943]]. godine, njemačke okupacione snage su organizovale [[Operacija Balkanski klanac|operaciju Balkanski klanac]] (njem. ''Balkanschlucht''). Osnovni cilj operacije je bio likvidacija snagâ [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i [[Divizija Garibaldi|Italijana]] koji su prešli na stranu partizana u Crnoj Gori, kao i ovladavanje [[Jadransko more|jadranskim]] zaleđem. Pored sopstvenih snaga, njemački okupator je za ovu priliku angažovao dva italijanska fašistička puka (oko devet bataljona), čiji su štabovi bili u [[Bar]]u i [[Podgorica|Podgorici]], kao i muslimansku fašističku miliciju i ostatke četnika Draže Mihailovića.<ref>https://www.znaci.org/00001/151_5.pdf</ref> Dakle, pored dvije divizije [[Wehrmacht]]a, u operaciji je učestvovalo i oko 5.000 [[Balli Kombëtar|balista]], talijanskih fašista i četnika.<ref>https://www.znaci.org/00001/33_9.pdf</ref> U depeši Vrhovnoj komandi JVuO od 20. oktobra 1943,<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, Knjiga predatih depeša CG—3, Depeša br. 211.</ref><ref>Др Радоје Пајовић, Контрареволуција у Црној Гори: Четнички и федералистички покрет 1941—1945, Обод, Цетиње, 1977, стр. 408.</ref> delegat VK JVuO u Crnoj Gori i [[Sandžak]]u major [[Rudolf Perhinek]] piše o učešću crnogorskih četnika na strani okupatora u ovoj [[Sile Osovine|osovinskoj]] operaciji: {{izdvojeni citat|Žalosno ali tačno. Da nisu Nemci angažovali ovolike snage, nas ovde više ne bi bilo, jer se više niko nije hteo boriti, već samo begati, ali nije se više imalo kud... Mi se izvlačimo i gledamo da smo pozadi njih, da bi iskoristili njihovu borbu sa komunistima i uništavanje istih.}} Informacija o potpunoj potčinjenosti četničkih jedinica u okupiranoj Crnoj Gori njemačkim vlastima, kao i tijesnim vezama sa kvislinškom ''Narodnom upravom'' koju je okupator formirao, Draži Mihailoviću je bila dostavljena 1. decembra 1943. godine iz štaba majora [[Petar Baćović|Petra Baćovića]] (pseudonim »Nav-Nav«): {{izdvojeni citat|Nemci daju oružje i odelo s a s d j k a c a m a [nedešifrovana riječ; moguće "žandarmima" — prim.] i nešto plate. Milicija će biti formirana kao prava vojska. Za komandanta cetinjskog bataljona major Zdravko Kasalović. Za nikšićki bataljon Boško Pavić, a mene su naimenovali za komandanta žandarmerijskog bataljona za srez šavnički. Pojava Narodne uprave i svega ovoga što se sada stvara, nije izraz želje niti naroda niti naša, već je ovo nužno zlo, između dva zla, jer drugog izlaza nema. Mi nismo u stanju samo pomoću naroda da ma šta učinimo bez pomoći Nemaca.<ref>AVII, kut. 276, reg. br. 7/1-35.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, dokument br. 47, str. 89.</ref>}} [[Ljubomir Lazarević]], inženjer iz [[Kolašin]]a (pseudonim »Bene«), 28. januara 1944. godine obavještava Dražu Mihailovića da četnici u Crnoj Gori sarađuju sa njemačkim okupacionim vlastima u svakom obliku: {{izdvojeni citat|Svi komandanti u Crnoj Gori primili su saradnju sa Nemcima, potpisali obavezu a sa ostatcima vojske nalaze se u žici, ili u neposrednoj blizini nje. Nema ni jedne grupe u šumi koja bi pretstavljala našu borbu, oko koje bi se moglo okupljati. Vukadinović isto tako nalazi se u Podgorici ili u okolini. Nagovešteni dolazak Srbijanske vojske pozdravljen je burno svuda, ali dolazak Ljotićevaca učinio je Ljotićevce vrlo aktivnim i prete da ko god ne bude s njima, on je komunista. Po varošima teško će se iko održati jer ta formula svakoga će staviti pod udar okupatora kao komunistu. Ovaka saradnja sa njima je nemoguća, jer ovi traže prilazak njima, ne saradnju. Po selima Crne Gore gospodare komunisti. Naše akcije vrše se samo u cilju osiguranja ili odbrane nemačkih kolona. Nemačke snage na ovom terenu vrlo su male i nesposobne za ma kakvu širu akciju. Do sada nema ni izgleda na akciju. Svako dalje čekanje, pogoršava našu situaciju. Narod gubi veru u našu dobru volju i našu sposobnost.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} [[File:Chetniks and Germans in Podgorica 1944.jpg|thumb|Četnički komandanti i njemački okupatori u [[Crna Gora|Crnoj Gori]]. [[Đorđije Lašić]] (prvi zdesna), šef njemačke uprave za Crnu Goru pukovnik Hajnke (treći zdesna) i Jakov Jovović (drugi slijeva) u [[Podgorica|Podgorici]], proljeće 1944.]] [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. nemački korpus]] u Crnoj Gori pokrenuo je [[10. april]]a [[1944]]. [[Operacija "Frilingservahen" (april-maj 1944)|operaciju "Frilingservahen"]], uz masovno učešće četnika. Operacija je pripremljena u saradnji sa [[Pavle Đurišić|Pavlom Đurišićem]] i započeta tako što su četnici zajedno sa Nemcima iz nemačkih garnizona napali na slobodnu teritoriju. Plan napada je bio sledeći: {{izdvojeni citat|'''Đurišićeve snage''': Prva borbena grupa, 700 ljudi, iz si. pravca preko rejona 5 km j. Bijelo Polje za Mojkovac. Druga borbena grupa, 1200 ljudi, pod komandom Đurišićevog Operativnog štaba, od Brodareva preko Šahovića za Mojkovac — Kolašin. Treća borbena grupa, 1000 ljudi, od sredine puta Pljevlja — Prijepolje pravcem Mojkovac. Četvrta borbena grupa, 1500 ljudi, od Pljevalja pravcem Mojkovac. Mojkovac treba da bude dostignut za 2 dana. Posle toga skretanje glavnine u rejon z. Tara — sz. Kolašin — Mojkovac. '''Nemačke snage''': 1 ojač. mot. č. prodire od Brodareva do Bijelog Polja. 1 ojač. mot. č. od Pljevalja do prelaza preko Tare 22 jjz. Pljevlja. Bat. [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]], 600 ljudi, sledi nemačke snage za Bijelo Polje, onda skreće za Mojkovac. Milicija iz Brodareva, 700 ljudi, čisti svoj rejon i prodire od Brodareva ka jjz. Početak napada: 10. 4. 44. [[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181. peš. div.]] obezbediće odgovarajuće informisanje četničke Grupe "Jug" (major Lašić i Bukatonović [pogreška; vjerovatno je u pitanju major [[Savo Vukadinović]] — prim.] u Podgorici) kao i Grupe "Nikšić".<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=364&rec=314&roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000357.]</ref><ref>Obaveštenje Komande 21. brdskog korpusa Komandi 181. brdske divizije od 08.04.1944., Vojnoistorijski institut, NAV--T-314, r. 663, s. 357.</ref>}} === Borbe pod nemačkom komandom u NDH (1944) === [[File:August Šmidhuber, komandant 7. SS divizije, Todor Perović, lekar Trebinjskog korpusa i kapetan Milorad Vidačić, komandant Trebinjskog korpusa JVuO.jpg|thumb|Žena u crnini moli za milost Milorada Vidačića, komandanta Trebinjskog korpusa JVuO. Prisutni su još [[August Schmidhuber]], komandant 2. puka [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizije]] (prvi lijevo), Todor Perović, predstavnik četničke komande istočne Bosne i Hercegovine (drugi lijevo) i neimenovani oficir [[Schutzstaffel|SS]]-a. Fotografija je nastala tokom njemačke [[Operacija Gama|operacije Gama]] protiv partizana u [[Istočna Hercegovina|istočnoj Hercegovini]] (ljeto/jesen 1943. godine).<ref>[http://bandenkampf.blogspot.com/2015/08/bk0034.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: </br> 0034 | Photo | SS-Freiwilligen-Gebirgs-Division "Prinz Eugen"]</ref>]] Kolaboracija četnika u [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] sa njemačkim okupacionim snagama postala je intenzivnija tokom zime 1943-1944, makar u slučaju hrvatskih kvislinških snaga i četnika bila pod neprestanom tenzijom. Podaci navedeni u izvještaju generala [[Edmund Glaise von Horstenau|Glaisea von Horstenaua]] od 26. februara 1944.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=236&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000236.]</ref> zasnovani na službenim podacima NDH otkrivaju opseg kolaboracije: 11. februara bilo je na teritoriju NDH trideset i pet posebno imenovanih četničkih grupa sa procijenjenih 23.300 ljudi pod oružjem. Neke manje jedinice su brojale od 200 do 400 pripadnika, dok su ostale, poput [[Momčilo Đujić|Đujić]]eve grupe, imale i do 2.500 vojnika i oficira. Od toga je s Nijemcima i vlastima NDH kolaboriralo devetnaest grupa (ukupno 17.500 ljudi); šesnaest ostalih grupa s oko 5.800 ljudi ubrajane su u pobunjene četnike.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=237&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000237—000240.]</ref> S iznimkom odreda vojvode [[Uroš Drenović|Uroša Drenovića]] u sjeverozapadnoj Bosni (oko 400 ljudi), kojeg su vlasti NDH smatrale potpuno lojalnim, za sve druge četničke kolaborirajuće grupe ustaške su vlasti držale da se prema Nijemcima odnose osobito prijateljski kako bi od njih izvukle što više oružja i municije, dok se istovremeno drže neprijateljski prema NDH.<ref>[https://znaci.org/00001/40_64.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje KOLABORACIJA IZVAN SRBIJE DO OKTOBRA 1944.]</ref> Iako se vojvoda [[Radivoje Kerović]], komandant [[Majevica|majevičkih]] četnika, u Horstenauovom izvještaju ubraja među »pobunjene četnike« (i to kao prvi na spisku, dok se za njegov odred tvrdi da ima 1000 ljudi, tj. da je najbrojniji), u dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 18. februar 1944. godine njegova lojalnost uopšte nije dovedena u pitanje: {{izdvojeni citat|Upit kod [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]] u vezi snabdijevanja municijom Kerovića koji se smatra lojalnim, i 200 ljudi zelenog kadra, koji se bore protiv crvenih zapadno od [[Koviljača|Koviljače]].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=17&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000013.] <br /> ({{jez-njem|"Beim Pz.AOK. 2 wird angefragt, ob Bedenken bestehen gegen Unterstützung mit Munition der im Raume westlich Koviljaca stehenden Cetniks des Kerovic, die als loyal angesehen werden und 200 Mann des sog. "Grünen Kaders" in Kampf gegen die Roten."}})</ref>|Ratni dnevnik Vojnog zapovjednika Jugoistoka (18. februar 1944.)}} Od 23. do 25. januara 1944. godine, na području između [[Knin]]a i [[Kistanje|Kistanja]] organizovana je [[Operacija Frühlingswetter|operacija »Frühlingsgewitter«]]. Vodeći borbe protiv jedinicâ iz sastava [[19. sjevernodalmatinska divizija NOVJ|19. divizije NOVJ]], operaciju su izveli dijelovi [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pješadijske divizije]] Wehrmachta, zatim 92. motorizovani grenadirski puk i 3. bataljon 98. brdskog lovačkog puka [[1. brdska divizija (Njemačka)|1. brdske divizije]]. Njemačkom okupatoru pridružile su se snage lokalnih četnikâ, najvjerovatnije iz [[Dinarska divizija JVuO|Dinarske divizije JVuO]]. U izvještaju 264. pješadijske divizije od 25. januara 1944, poslatom Komandi [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|15. brdskog armijskog korpusa]], njemačkim gubicima tokom operacije pribrojani su oni iz četničkih redovâ: {{izdvojeni citat| Sumarni izveštaj »Frilingsgeviter«: 1.) Delimičan ogorčeni otpor neprijatelja kod Ervenika, Bratiškovaca, Kistanja, Radučića slomljen je energičnim zahvatom. Banditi iznenađeni prodorom 92. gren. p. (mot.) od sz. prema Kistanju. 2.) Gubici: A.) sopstveni: 1 poginuo, 3 ranjena, 1 četnik poginuo. B.) neprijatelj: 66 poginulih izbrojano, procenjuje se daljih 60 do 70 poginulih i ranjenih. 35 zarobljenika u eng. uniformama iz Štaba 19. dalm. div. i 5. brig. C.) Zaplenjeno: 1 mitr., 3 puš. mitr., 42 autom., 2 pt puške, 1 l. minob., 1 telefon, 46 karab., 30 eng. mina, 10.000 metaka peš. mun., 60 kom. mina za 1. minob., 3 engl. bicikla.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_21.htm Izveštaj 264. pešadijske divizije od 25. januara 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o sopstvenim i neprijateljskim gubicima u operaciji »Frilingsgeviter« na prostoru Knin — Kistanje]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=293&rec=314&roll=561 NARA, T314, Roll 561, frame no. 000287.] <br /> ({{jez-njem|"ABSCHLUSSMELDUNG ”FRUEHLINGSGEWITTER”: </br> 1.) TEILWEISE HEFTIGER FEINDWIDERSTAND BEI ERVENIK, BRATISKOVCI, KISTANJE, RADUCIC WURDE IM ENERGISCHEN ZUGREIFEN GEBROCHEN. BANDITEN DURCH EINBRUCH GREN. RGT. (MOT) 92 VON NW NACH KISTANJE UEBERRASCHT. </br> 2.) VERLUSTE: </br> A.) EIGENE: 1 TOTER, 3 VERWUNDETE, 1 CETNIK TOT. </br> B.) FEIND: 66 GEZAEHLTE TOTE, 60 BIS 70 WEITERE TOTE UND VERWUNDETE GESCHAETZT. 35 GEFANGENE IN ENGL. UNIFORM VON STAB 19. DALM. DIV. UND ROEM. 5. BRIG. </br> C.) BEUTE: 1 S.MG., 3 LE. MG., 42 MP., 2 PZ. BUECHSEN, 1 LE. GR. W., 1 FERNSCHRECHGERAET, 46 KARAB., 30 ENGL. MINEN, 10000 SCHUSS INF. MUN., 60 SCHUSS LE. GR.W. MUN., 3 ENGL. FAHRRAEDER."}})</ref>}} [[File:Hercegovački četnici i njemački vojnici s narodnim herojem Miletom Okiljevićem uoči njegovog strijeljanja juna 1944.jpg|thumb|Pripadnici [[369. legionarska divizija|369. „Vražje“ divizije]] i četnici Gatačke brigade Nevesinjskog korpusa JVuO sa vezanim [[Miletom Okiljevićem]], zamjenikom političkog komesara II čete I bataljona XI hercegovačke brigade, zarobljenim u borbama za Gat 15. maja 1944. godine (istog mjeseca je i strijeljan). Okiljević je proglašen 1951. godine za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja Jugoslavije]].<ref>[https://bandenkampf.blogspot.com/2017/10/bk0272.html?m=1 Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: </br> 0272 | Photo | 369. (kroatische) Infanterie-Division]</ref>]] Vojvoda [[Dobroslav Jevđević]] je, pored Momčila Đujića i [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]], vjerovatno najdalje otišao u kolaboraciji s njemačkim okupatorom, kada su u pitanju četničke jedinice van teritorije okupirane Srbije. Nakon kapitulacije Italije, boravio je u Rimu okupiranom od nacista. Nakon toga, našao se u Trstu, gdje je uspostavio čvrste veze s njemačkom obaveštajnom službom: {{izdvojeni citat|Ja sam javio Đujiću da preko naših ljudi u Sušaku i Trstu prihvate naše oficire koji idu iz Italije i upućuje u Liku i zap. Bosnu. Ovo sam javio i našima u Rim. Kap. Đaković javlja da su Nemci pobili oko 14000 partizana na prostoriji Crikvenica — Sušak — Rijeka, od kapitulacije Italije do danas.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>}} U izvještaju od 20. februara 1944, poslatom majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]], komandantu Zapadne Bosne JVuO, kapetan [[Ilija Jevtić]] piše o totalnoj subordinaciji [[Dinarska divizija|Dinarske divizije]] Nijemcima, koji u potpunosti kontrolišu četnike pod komandom vojvode Đujića: {{izdvojeni citat|Sem samog vojvode Đujića i jednog malog broja četnika, svi četnici Dinarske oblasti (oko hiljadu devet stotina i nekoliko) nalaze se pod nemačkom komandom. Hranu, odeću, obuću, cigarete i novac svaki četnik i njegov starešina prima kao i nemački vojnik odn. oficir. Svu municiju i oružje primaju takođe od Nemaca. Četnici pod nemačkom komandom nalaze se po bunkerima počev od Knina do Šibenika i Splita. U pojedinim bunkerima su izmešani, pola četnici pola ustaše. Nemački oficiri dolaze na Kosovo polje u četničku diviziju, a isto tako naši četnički oficiri i ostale starešine na čelu sa Đujićevim načelnikom štaba odlaze u Nemačku diviziju. Voze se na nemačkim automobilima kroz Knin i t.d. Jednom rečju između četnika i Nemaca postoji najtešnja saradnja i nemačka puna kontrola nad radom četnika. Jedino se pop Đujić, kao komandant divizije, sa svojom užom pratnjom ne pojavljuje pred njima.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_78.htm Izveštaj kapetana Ilije Jevtića od 20. februara 1944. komandantu zapadne Bosne o svom radu i saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji i Lici]</ref>}} Njemački poručnik [[Reinhard Kopps]], poznatiji kao ''Konrad'', bio je šef jedne obavještajne grupe [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]]. Kada je 3. marta 1944. došao iz [[Beograd]]a u [[Dalmacija|Dalmaciju]], sobom je doveo nekoliko [[ZBOR|ljotićevaca]], između ostalih i Roka Kaleba, pripadnika antikomunističke organizacije »[[Beli Orlovi]]«. Od ostataka Đačkog bataljona (ranije: Splitsko-šibenska četa), koji su uglavnom bili ljotićevci, i dijela četnika koje mu je ustupio vojvoda Đujić, poručnik Kopps je formirao odred »Konrad« čiji je zadatak bio da vrši diverzije na partizanske štabove, organe narodne vlasti, ubija simpatizere NOP-a i da spriječi veze iz unutrašnjosti sa jedinicama i štabovima NOVJ na otocima. Grupa »Konrad« brojila je oko 30 ljudi — četnika i Nijemaca, sa sjedištem u selu [[Zablaće]], pokraj [[Šibenik]]a.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_167.htm Izveštaj Štaba Dinarske četničke oblasti od 29. maja 1944. komandantu oblasti o akciji Grupe "Konrad" protiv pripadnika NOP-a na području Dalmacije]</ref> U izvještaju koji je 11. marta 1944. godine uputio komandi [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]], o suradnji sa četnicima vojvode Đujića Kopps je zapisao sljedeće: {{izdvojeni citat|''Predmet: Četničke jedinice u sjevernoj Dalmaciji.'' Četnici su u sjevernoj Dalmaciji grupisani u jednu [[Dinarska divizija JVuO|diviziju »Dinara«]], čiji se štab nalazi u [[Kosovo polje (Dalmacija)|Kosovu]], 11 km južno od Knina. Komandovanje je u rukama vojvode Momčila Đujića, uz podršku majora Kapetanovića i kapetana Mijovića. Jačina grupâ, podređenih ovoj komandi, trenutno iznosi oko 6500 ljudi. Utjecajna zona se poklapa sa rajonom naseljenim Srbima unutar trokuta [[Knin]]—[[Šibenik]]—[[Zadar]] i doseže do zone [[Lika|Like]]. Operaciona zona je cijeli ovaj trokut, a naročito veće komunističke, partizanske oblasti, koje su naseljene Hrvatima. Do sada su vojne operacije izvođene u suradnji sa njemačkim divizijama, o čijim su rezultatima ove izvještavane. Znatni dijelovi ovih četničkih jedinica angažirani su na osiguranju njemačkih puteva za dotur. Posmatrano s vojne strane, trenutno se četnička suradnja sa njemačkim jedinicama ocjenjuje kao pozitivna. Na osnovu snaga, koje nam se ovdje nude, može se zaključiti da ona nije iskorištena u potpunosti, ali i ono što je do sada učinjeno upućuje na činjenicu, da bi njihovo dalje angažiranje u vojnom pogledu za nas bilo povoljno.<ref>[https://znaci.org/zb/4_21_10.pdf#page=1414 Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu, Narodnooslobodilačka borba u Dalmaciji, knjiga 10: siječanj—ožujak 1944. godine (tom 21, dokument br. 402, str. 1414—1418.)]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=696&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000692.] <br /> ({{jez-njem|"Betr. Cetnik–Verbaende Norddalmatien. </br> In Norddalmatien sind die Cetniks in einer Division "Dinara" zusammengefasst, deren Hauptquartier in Kosovo, 11 km s. Knin, liegt. Die Fuehrung liegt in den Haenden des Wojwoden Momcilo Djujitsch, der seinerseits unterstuetzt wird von Major Kapetanowitsch und Hauptmann Miowitsch. Die Staerke der diesem Kommando unterstellten Gruppen belaeuft sich z.Zt. auf etwa 6500 Mann. Das Einflussgebiet stimmt ueberein mit dem serbischen Siedlungsraum innerhalb des Dreiecks Knin–Sibenik–Zara und reicht bis ins Lika–Gebiet hinein. Operationsgebiet ist dieses gesamte Dreieck, insbesondere die in ihm liegenden groesseren, kroatisch besiedelten kommunistischen Partisanbereiche. Militaerische Operationen wurden bislang in Zusammenarbeit mit deutschen Divisionen durchgefuehrt und deren Ergebnisse dorthin gemeldet. Darueber hinaus sind wesentliche Teile dieser Cetnik–Verbaende zur Sicherung deutscher Nachschubstrassen eingesetzt. </br> Militaerisch gesehen ist somit die Zusammenarbeit der Cetniks mit deutschen Verbaenden zur Zeit positiv zu beurteilen. Sie fuehrt wohl noch keineswegs zu voller Ausnutzung der sich hier uns anbietenden Kraefte, doch berechtigt das bisher Geleistete zu der Auffassung, dass ein weiterer Einsatz sich fuer uns militaerisch guenstig auswirken muss."}})</ref>|Izvještaj jedinice »Konrad« od 11. ožujka 1944. Komandi Druge oklopne armije o četničkim jedinicama u sjevernoj Dalmaciji}} Na osnovu svega iznesenog, poručnik Konrad predlaže nadređenim: „Što se tiče upotrebe četničkih jedinica sjeverne Dalmacije u vojne svrhe, treba reći da one predstavljaju samo nastavak prakse talijanskih jedinica. Uz to se prije svega mora dodati i to, da se Talijani nikada nisu usuđivali — i pored svih hrvatskih suprotnih tvrdnji — da u većem obimu sprovedu vojnu suradnju, jer oni nisu željeli da se ojačaju četnici, tada još neoprobani u težoj političkoj situaciji. Dok su Talijani sprovodili samo djelomične operacije, danas je, uz strogu kontrolu i rukovođenje, moguća mnogo obimnija mobilizacija četničkih jedinica. Đujić nam je rekao da će se njegove jedinice, nakon čišćenja partizanskih oblasti u dalmatinskom području, angažirati tako što će u suradnji sa njemačkim komandama izvršiti zapriječavanja Titovih kanala za snabdijevanje. Na osnovu ovdje poznatih činjenica ovo izgleda apsolutno moguće.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=700&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000696.] <br /> ({{jez-njem|"Zur militaerischen Verwendung der Cetnikverbaende Norddalmatiens ist zu sagen, dass sie nur eine Fortsetzung der italienischen Verbindungen darstellen wuerde. Dazu muss allerdings hinzugefuegt werden, dass die Italiener es niemals gewagt haben – trotz aller gegenteiligen wiederholten kroatischen Behauptungen – in grossem Stil militaerische Zusammenarbeit durchzufuehren, da sie die damals noch nicht erprobten Cetniks in einer im uebrigen noch unreiferen groesseren politischen Lage nicht zu stark werden lassen wollten. Waehrend somit die Italiener nur Teilunternehmen durchfuehrten, waere bei straffer Kontrolle und Steuerung der Cetnikverbaende heute ein Heranziehen in weit groesserem Umfang moeglich. Djujitsch hat sich uns gegenueber bereiterklaert, seine Verbaende nach Saeuberung der Partisanengebiete im dalmatinischen Raum so einzusetzen, dass in Zusammenarbeit mit deutschen Dienststellen eine Sperrung der Versorgungskanaele Titos erfolgt. Auf Grund der hier bekannten Unterlagen erscheint dies vollkommen moeglich."}})</ref> [[File:Helmuth von Pannwitz and Chetniks.jpg|thumb|Njemački general [[Helmuth von Pannwitz]], zapovjednik [[15. SS kozački konjanički korpus|15. SS kozačkog korpusa]], u društvu četničkih oficirâ s teritorije NDH.]] U izvještaju Višeg SS i policijskog vođe u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj ''[[Gruppenführer]]a'' [[Konstantina Kammerhofera]] za mjesec mart 1944. godine, iskazano je stanovito nezadovoljstvo učinkovitošću četnikâ u Bosni i Hercegovini u borbi protiv NOVJ: {{izdvojeni citat|Policijska oblast II ([[Sarajevo]]): [...] </br> Borbena vrijednost četnika stacioniranih u policijskoj oblasti Sarajevo nastavila je opadati; borbe u okolici [[Višegrad]]a i [[Trebinje|Trebinja]] pokazale su da se oni mogu uspješno oduprijeti [neprijatelju] samo uz njemačku podršku. U [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]], četnici nisu pokazali nikakvu vlastitu inicijativu tijekom izvještajnog perioda.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=228&rec=314&roll=1548 NARA, T314, Roll 1548, frame no. 000222.] <br /> ({{jez-njem|"Polizeigebiet II (Sarajevo): </br> Der Kampfwert der im Polizeigebiet Sarajevo stehenden Cetniks ist weiter gesunken, bei den Kämpfen im Raum von Visegrad und Trebinje hat sich gezeigt, daß sie sich nur mit deutscher Unterstützung erfolgreich zur Wehr setzen können. In Ostbosnien zeigten sich die Cetniks im Berichtsmonat ohne eigene Initiative."}})</ref>|Mjesečni izvještaj za mart 1944. godine Višeg SS i policijskog vođe u Hrvatskoj (6. IV 1944).}} Njemački nadležni organi su ukazivali svojim višim komandama i na vidljivu diskrepanciju u domaćem antikomunističkom taboru u kontekstu »borbe protiv bandi«. Tako se u izvještaju 264. pješadijske divizije od 10. aprila 1944. na jednoj strani tvrdi da „hrvatske vlasti očigledno poseduju vrlo malo poverenja u trajno postojanje vlastite vlade“,<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_43.htm Izveštaj 264. pešadijske divizije od 10. aprila 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o vojno-političkoj situaciji u srednjoj Dalmaciji]</ref> dok se za četnike Dinarske divizije pod Đujićevom komandom navodi: {{izdvojeni citat|Nasuprot ovom, četnike treba ceniti kao jedini pouzdani faktor borbe protiv komunističkih bandi. Oni raspolažu, pored jednog boljeg rukovođenja i organizacije, i potrebnom inicijativom u borbi protiv bandi za sopstvena obaveštavanja i poduhvate i redovno javljaju upotrebljive rezultate izviđanja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=494&rec=314&roll=562 NARA, T314, Roll 562, frames no. 000489—000490.] <br /> ({{jez-njem|"Die kroat. Behoerden besitzen anscheinend nur geringes Vertrauen in der dauernden Bestand der eigenen Regierung. </br> Im Gegensatz hierzu sind die Cetniks als einzig zuverlaessiger Faktor im Kampf gegen die kommunistischen Banden zu werten. Sie verfuegen neben einer besseren Fuehrung und Organisation ueber die im Bandenkampf notwendige Initiative zu eigenen Erkundungen und Unternehmen und melden regelmaessig brauchbare Aufklaerungsergebnisse."}})</ref>|Izveštaj 264. pešadijske divizije od 10. aprila 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o vojno-političkoj situaciji u srednjoj Dalmaciji}} U telegramu poslatom 5. maja 1944. [[V SS korpusu]] iz [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], o držanju vojvode Momčila Đujića je data veoma povoljna ocjena: {{izdvojeni citat|Đujić neupitni pristalica DM. Hrvatski državljanin, lojalno radi sa vlastitim trupama protiv komunista, nasilno mobiliše pravoslavce. Prema povjerljivom izvještaju, nedavno je više puta izrazio antibritanska osjećanja. Jačina: 7000. Jesu li Đujićeve jedinice na području V SS korpusa?<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1208&rec=314&roll=565 NARA, T314, Roll 565, frame no. 001203.] <br /> ({{jez-njem|"Djujic einwandfrei DM Anhänger. Kroat. Staatsangehöriger, arbeitet mit eigener Truppe gegen Kommunisten loyal zusammen, zwangsmobilisiert Pravoslaven. In letzter Zeit nach V—Meldungen wiederholt englandfeindlich geäussert. Stärke 7000. Sind Djujic—Verbände im Bereich V. SS—Korps?"}})</ref>}} U izvještaju od 10. maja 1944, oficiri 15. brdskog korpusa navode da Nijemci snabdijevaju ukupno 6.318 četnika u NDH („Hrvatska borbena zajednica“). Za skrb 4.421 četnika starala se [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. divizija]], dok se o ostalih 1.897 brinula [[373. legionarska divizija|373. divizija]] Wehrmachta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=828&rec=314&roll=565 NAW, T-314, Roll 565, frame 000823: Zabilješka o broju četnika koje snabdijeva 15. brdski korpus (10. maj 1944.).]</ref> Nemački izveštaj iz jula 1944. godine, ocenjuje da četnici popa Đujića imaju oko 8.000 ljudi, od čega 7.000 naoružanih; dobro su organizovani, neprijateljski orijentisani prema Englezima i bez engleske pomoći. Nijemci zaključuju da im oni zamjenjuju jednu do dvije divizije u Jugoslaviji: {{izdvojeni citat|Jedinica Konrad [srednja Dalmacija]: Saradnja sa četnicima izvanredna. '''Oni zamenjuju jednu do dve divizije'''. Samo se oni bore — ustaše manje aktivne.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=195&broj=790 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000781.] <br /> ({{jez-njem|"Zusammenarbeit der Truppe mit Cetniks hervorragend. Cetniks ersetzen 1 — 2 Divisionen. Nur sie kämpfen. Ustascha wenig aktiv."}})</ref>|Izveštaj kapetana Merrema, drugog obaveštajnog oficira Komande Jugoistoka (Armijske grupe F) o inspekcijskom putu po Srbiji, Bosni i Hercegovini i Hrvatskoj u periodu 20. jun — 4. juli 1944.}} Kapetan Merrem, njemački oficir koji je sastavio ovaj izvještaj, imao je samo riječi hvale na račun četnikâ Dinarske divizije JVuO i vojvode Momčila Đujića: {{izdvojeni citat|[[373. legionarska divizija|373. pešadijska divizija]]: Saradnja sa četnicima vrlo dobra (1. lički korpus sa sedištem u [[Gračac]]u). Oni nemaju direktnu vezu sa Đujićem. Rukovođenje njima direktno od strane obaveštajnog odjeljenja divizije. Njihovim akcijama uvek prisustvuje nekoliko Nemaca koji kontrolišu isporuke municije i snabdevanja. [...] '''Oni su jedini stvarno korisni saborci''' [podvučeno u originalu — prim.]. Jedino od njih dolaze korisna obaveštenja o neprijatelju. [...] Jedan četnički komandant odaje utisak potpuno pouzdanog saborca, koji je i neprijateljski nastrojen prema Englezima. [...] Četnici su vrlo častoljubivi i drago im je kada Nemci primete njihove podvige. [...] Podoficir Bartl poznaje lično vojvodu Đujića. Đujić mu šalje čak i sopstvene naredbe u vezi s područjem [[Donji Lapac|Lapca]]. [Najbolja taktika protiv partizana sastoji se u upotrebi specijalnih jedinica] i kombinovanju četnika u jedinice snage jednog bataljona sa jednim nemačkim vodom sa radio stanicom i, po mogućstvu, teškim oružjem.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=195&broj=793 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000784.] <br /> ({{jez-njem|"Ic–Aussenstelle der 373. (kroat.) Div. – Uffz. Bartl. </br> Sehr gute Zusammenarbeit mit Cetniks. (1. Lika–Korps Sitz Gracac.) Kein unmittelbarer Einfluss Djuic. Direkte Führung durch Ic–Aussenstelle. Bei Cetnik–Einsatz nehmen meist einige deutsche Soldaten teil. Dadurch Kontrolle der Munitions– und Verpflegungslieferung gewährleistet. "Kroatische Kampfgemeinschaft" bezeichnet Bartl nur als Ausdruck im deutschen Schriftverkehr. Cetniks können diesen Begriff nicht und würden bei Bekanntgabe feindselige Haltung einnehmen. Cetniks sind die einzigen brauchbaren Mitkämpfer. Diese allein liefern auch brauchbare Feindmeldungen. </br> Kurze Rücksprache mit einem örtlichen Cetnik–Führer ergab den Eindruck eines absolut zuverlässigen, sogar englandfeindlichen Mitkämpfer. </br> Cetniks sind sehr ehrgeizig und sehen es gerne, wann ihre Taten von Deutschen beobachtet werden. Geschriebenes Wort (Flugblätter) gilt bei ihnen wenig. Das gesprochene Wort ist alles. Gute Flüsterpropaganda hat grossen Einfluss. </br> Von Invasion sprechen Cetniks kaum. </br> Uffz. Bartl kennt den Vojvoden Djuic persönlich. Djuic schickt ihm sogar die den Raum Lapac berührenden eigenen Befehle. </br> Auf die Frage, wie man nach seiner Ansicht der kommunistischen Banden Herr werden könne, antwortete Uffz. Bartl: "Durch andauerndes Jagen mit kleinen Jagdkommandos (Kleinkrieg nach Bandenart), durch Einsatz von Tarneinheiten und durch Zusammenfassen der Cetniks in Batl.–Stärke, dabei etwa 1 deutscher Zug mit Funk und möglichst mit schweren Waffen." </br> Uffz. Bartl macht einen sehr guten Eindruck, scheint sich aber doch sehr viel zuzutrauen, wenn er behauptet, er könne die gesamten Djuic–Cetniks dahin bringen, wo wir sie haben wollen, falls er an die entsprechende Stelle gesetzt werden wurde."}})</ref>}} Visoka ocjena za doprinos četničkih formacijâ s teritorije marionetske NDH ratnim naporima njemačkog okupatora data je 25. jula 1944. godine od strane nadležnih instanci iz [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]]: {{izdvojeni citat|Hrvatska: [...] Četnici su, s obzirom na vlastitu slabost, naši prirodni saveznici u borbi protiv komunizma. '''Samo se oni bore'''! “Hrvatska borbena zajednica” postoji samo na papiru.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=716&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000707.] </br> ({{jez-njem|"Cetniks unter Berücksichtigung eigener Schwäche im Kampf gegen Kommunisten unsere natürlichen Verbündeten. Sie allein kämpfen! "Kroatische Kampfgemeinschaft" steht nur auf dem Papier."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka od 25. jula 1944.}} U izvještaju od 11. avgusta 1944, nakon proputovanja koje je Vojni zapovjednik Jugoistoka poduzeo u zoni odgovornosti V SS brdskog korpusa na teritoriju NDH, o tamošnjim četnicima te suradnji s njima kazano je: {{izdvojeni citat|Dobro iskorištavanje četničkih komandanata. Zahtjev za premještaj [[369. legionarska divizija|369. pješadijske divizije]] zbog sve češćih incidenata između četnika, o čijoj suradnji divizija apsolutno ovisi, i hrvatskih pripadnika divizije. 369. pješadijska divizija se sastoji od otprilike 70% Hrvata. Zapovjednik divizije napominje da se najmanje 40% njih smatra nepouzdanim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=192&broj=445 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000440.] <br /> ({{jez-njem|"Gute Ausnutzung der Cetnikführer. Antrag auf Herauslösung der 369.I.D. da sich Zwischenfälle zwischen Cetniks, auf deren Zusammenarbeit Division unbedingt angewiesen, und kroat.Div.Angehörigen mehren. (Siehe Ic–Bericht). 369.I.D. besteht aus ca. 70 % Kroaten. Div.Kdr. bemerkt, dass hiervon minderstens 40 % als unzuverlässig anzusehen sei."}})</ref>|Izvještaj o posjeti OBSO-a zoni odgovornosti 5. SS brdskog korpusa od 7. do 11. avgusta 1944. godine (11.8.44).}} Major Adolf von Ernsthausen je bio zapovjednikom 392. artiljerijske pukovnije iz sastava [[392. legionarska divizija|392. (hrvatske) pješačke divizije]], jedne od tri njemačko-hrvatske divizije (pored [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]] i [[373. pješadijska divizija|373. pješadijske divizije]]). Kao veteran [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] sa iskustvom ratovanja na [[balkanskom bojištu]], major von Ernsthausen biva upućen [[1944]]. godine u okupiranu Jugoslaviju. Von Ernsthausen će [[1959]]. godine objaviti ratne memoare pod naslovom ''Die Wölfe der Lika. Mit Legionären, Ustaschi, Domobranen und Tschetniks gegen Titos Partisanen. Erlebnisse in Kroatien 1944'' (“Vukovi [[Lika|Like]]. Sa legionarima, ustašama, domobranima i četnicima protiv Titovih partizana. Doživljaji u Hrvatskoj 1944.”).<ref>[https://winkelried-verlag.de/buecher/landser-am-feind/744/die-woelfe-der-lika Winkelried Verlag: Adolf von Ernsthausen, Die Wölfe der Lika]</ref><ref>[https://www.booklooker.de/B%C3%BCcher/Adolf-von-Ernsthausen+Die-W%C3%B6lfe-der-Lika-Mit-Legion%C3%A4ren-Ustaschi-Domobranen-und-Tschetniks-gegen/id/A02Iwx5I01ZZ3 Ernsthausen, Adolf von — Die Wölfe der Lika. Mit Legionären, Ustaschi, Domobranen und Tschetniks gegen Titos Partisanen. Erlebnisse in Kroatien 1944 — Landser am Feind, Band 5 (www.booklooker.de)]</ref> O sveobuhvatnoj saradnji Dobroslava Jevđevića s okupacionim vlastima bio je general Mihailović, u više navrata, obaviješten i od strane Jovanke Krištof (pseudonim »Mira«), četničke obavještajke u [[Slovenija|Sloveniji]]. U veoma opširnom izvještaju od 29. juna 1944, Krištof o Jevđeviću (pseudonim »Aero«) daje nedvosmislenu ocjenu: „Aero je drugi [[Milan Nedić|Nedić]].“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_198.htm Izveštaj obaveštajnog organa od 29. juna 1944. Draži Mihailoviću o stanju četničkih organizacija u Sloveniji, Hrvatskom primorju, Gorskom kotaru i Lici i saradnji sa nemačkim okupatorima]</ref> Pored toga, Krištof karakteriše Jevđevića kao „vrlo kompromitovanu osobu“ (najprije zbog „jakog sudelovanja sa okupatorom“), te zaključuje da ovaj ne bi mogao organizovati četničku ilegalu. Iz izvještaja Krištof može se zaključiti kako su vojvoda Dobroslav Jevđević i kapetan [[Dušan Đaković]], komandant 4. brigade iz sastava Ličko-kordunaške oblasti JVuO, bili podređeni okupatoru i suštinski i u simboličkoj ravni: {{izdvojeni citat|Odred u Ab.[aciji, tj. [[Opatija|Opatiji]] — prim.] likvidiran. 19 ljudi otišlo u [[Postojna|Postojnu]], a 10 ih ide u Nem.[ačku] kom. na [[Rijeka|Reci]], gde će služiti kao [[Gestapo]]. Tu će biti sa njima i Aero i kap. Đak., pa čak i r. stanica. [...] Svi su ti odredi pod Nem. kom. i bez međusobne veze, razbacani po [[Istra|Istri]], da se pokaže celom narodu, kako su Srbi Nem. sluge. Plaćeni su — vojnici 360 L.[ira] mesečno, podnar. 450 naredn. 525 podpor. mislim 3.000 a kap. Đak. 5.800 L. [...] U Josipdol je poslao Aero 11 ljudi, navodno da osnuju tamo četničku komandu. Međutim ti su ljudi Nem. tajna policija, a od četnika iz šume, koji su im dolazili u vezi, da je to četn. komanda, napravili Nem. radni bataljon, koji vode Nem. Tu je oko 40 ljudi, ostali su prestali dolaziti kad su videli šta se sa ovima desilo. [...] Kud ćemo veće poniženje za našu vojsku nego da komanduje Nem. poručnik našem kapetanu, pa i vojvodi, samo sreća, da je taj vojv. surogat, inače propadosmo od bruke... Sve ove i slične akcije vodi kap. Đaković, naravno pod komandom Nem. poručnika. Odluke o njima donosi Aero u dogovoru sa Nem. Upravo je gnusno gledati, kako se obojica klanjaju pred Nem. potpor. i por., pa kaplarima. Đak. sve pozdravlja fašistički uzdignutom rukom, a Aero samo veće činove oficire, inače našim pozdravom. [...] U Lici saradnja sa okupatorom je na čisto drugoj bazi — tamo mora okupator popuštati, jer inače odoše ljudi u šumu, a vođe su potpuno Nem. sluge i nemaju kamo bežati. [...] '''U krvi im je šurovanje sa okupatorom, a nama prikazuju kako vode vele politiku i kolike žrtve za narod s tim pridonašaju — dok u stvari nisu ništa drugo nego ponizne Nem. sluge'''. [...] Potrebno je već jednom započeti sa ozbiljnim i poštenim radom, jer će nas katastrofa preteći. Saradnju sa okupatorom trebalo bi napraviti na čisto drugoj bazi i ne sme biti vidna. Bar ovde.}} Na drugoj strani, Jovanka Krištof izdvaja kao pozitivan primjer vojvodu Momčila Ðujića: „Ovi ljudi ovde vide jedini spas u vojv. Đujiću, jer ga smatraju poštenim i iskrenim borcem za našu stvar. Isto ima org. dobro sprovedenu. Pljačkati i krasti ne dozvoljava o čemu su se uverili iz njegove prop. gde su imena poubijanih ljudi zbog nediscipline i raznih prekršaja. To ljudima imponira — pošten rad i samo to žele, a i zaslužuju, jer ih nepoštenje tuče već 3 1/2 god. I pored svega toga, ostali su verni našoj ideji. Isto saradnja sa okupatorom je na čisto drugoj bazi i ne vodi se trgovina sa ljudima, kao ovde. Ovo vodstvo se jako boji Đujića i gaji mržnju prema njemu zato hoće ljudima dokazati, da Đujić nema ništa odnosno samo par sto vojnika bez oružja koji kao čudo gledaju mitraljez. A isto, da su pod Nem. kao ovi ovde.“ U pokušaju da prebaci teret odgovornosti za sopstvenu kolaboraciju s okupatorom na komandanta Dinarske divizije JVuO, vojvoda Jevđević piše Mihailoviću 8. avgusta 1944. godine: „Garantujem i imam stotine dokaza da trupe Đujića u velikom delu stoje u tešnjoj vezi od mene, ali to niko ne vidi. Vi bi se začudili, kad bi vam sve ispričao kakve mi izveštaje pokazuju Nemci o svojim vezama sa našim jedinicama, naročito kod [[Uroš Drenović|Drenovića]] i ostalih, prebacujući mi da ih mi sabotiramo i podmuklo rušimo.“<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 156, reg. br. 51/1—1.</ref> I u izvještaju od 10. avgusta 1944, Jovanka Krištof je upozorila Mihailovića na činjenicu da se [[Lika|lički]] četnici pod komandom vojvode Jevđevića nalaze u [[Istra|Istri]] u službi okupatora, kao i da su pred [[Nacionalsocijalistička njemačka radnička partija|nacistima]] (»broj 11«) dužni salutirati [[Rimski pozdrav|fašističkim pozdravom]]: {{izdvojeni citat|Kolben [potpukovnik [[Karl Novak]] — prim.] se povratio 3 ov. meseca. Zgrozio se nad ovim radom. Nije mogao svega verovati kad su mu referisali oficiri i vojnici, dok nije neke stvari i na vlastite oči video. Mislim, da je dosta ako Vam kažem da stalno uzdiše i govori pri svakoj prilici: »Jadni Čiča, kako ga upropastiše, zar [[Vermaht]] i [[Gestapo]], da predstavlja Čičinu vojsku.« Prebleđuje slušajući i gledajući ovo. 3. mu referiraše četnici da su dobili naređenje da moraju svi nacistički pozdravljati. A jučer se sam uverio da ima oficira, koji profaniraju našu uniformu, te u njoj putuju iz [[Postojna|Postojne]] u Trst i daju povoda komun. za prop. Isti oficir Korać je tako i u Ab.[aciju] došao samo da je još imao natpis na rukavu i kapi »Lika« što po naređenju moraju svi u Postojni nositi. Ja sam ga napala zbog toga, a isto tako i Jovanovog brata, te su jučer svi na putu skinuli te sramotne natpise. [...] Čujem da Jovan sad ostaje kod Vas. Neka Vam ispriča kako su part.[izani] u okolici Post.[ojne] natiskali plakate o četn. banditima sa natpisom »Lika« na rukavu i kapi, koji su pljačkali selo sa br. 11 i odveli x ljudi i t.d. [...] Nadam se da će sad sigurno uspeti četnicima, da se odele od br. 11. Samo mnogi su od njih mišljenja da su ovim radom upropas[ti]li i ovde i Liku.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_21.htm Izveštaj Jovanke Krištof od 10. avgusta 1944. Draži Mihailoviću o stanju ličkih četnika u Istri, njihovoj saradnji sa Nemcima i ponašanju Dobrosava Jevđevića u vezi sa problemom vraćanja četnika u Liku]</ref>}} === Borbe pod nemačkom komandom u Srbiji (1944) === {{main|Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|Topličko-jablanička operacija}} [[File:Nemci predaju minobacač četnicima.jpg|thumb|Nemci predaju minobacač četnicima u Srbiji 1944.]] {{Quote box | citat = „D.M.-bande dosada nisu nikad napale okupacione trupe.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1115&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001111: Izvještaj o bandama u okolini katarakti Dunava (bez datuma, približno mart 1944).] <br /> ({{jez-njem|"Bisher haben die D.M.Banden die Besatzungstruppen noch nie angegriffen."}})</ref> | izvor = Nemački izvještaj o četnicima u okolini katarakti Dunava od marta 1944. | width = 40% | align = right}} {{Quote box | citat = „Titove bande imaju se napasti i uništiti, odn. zarobiti. Pristalice D.M.-a (četnici) ne smatrati neprijateljima.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1264&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001260: Naredba 923. Landeschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ (29. Juli 1944.).] <br /> ({{jez-njem|"Angetroffene Titobanden sind anzugreifen und zu vernichten bzw. gefangen zu nehmen. DM—Anhänger (Cetniks) sind nicht als Feind anzusehen."}})</ref> | izvor = Naredba 923. Landesschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ od 29. jula 1944. | width = 40% | align = right}} Kad je sredinom marta 1944. operativna grupa sastavljena od [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge]] i [[Peta krajiška divizija NOVJ|Pete divizije]] NOVJ iz [[Sandžak]]a [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodrla u zapadnu Srbiju]], nesuglasice između četnika i Nijemaca u Srbiji potisnute su u drugi plan. Trupe sastavljene od jedinica [[Vermaht]]a i [[Vafen-SS|SS]], korpusâ JVUO, bugarskog okupacionog korpusa, [[Srpska državna straža|SDS]], [[Srpski Doborvoljački Korpus|SDK]] i [[Ruski Zaštitni Korpus|Ruskog zaštitnog korpusa]] pod objedinjenom nemačkom komandom generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] funkcionisale su kao jedinstvena operativna grupa u [[Operacija Kamerjeger|operaciji »Kammerjäger«]]. Kod nadležne je četničke komande majora [[Neško Nedić|Neška Nedića]] bio akreditovan nemački kapetan Vajel kao oficir za vezu. Zajedničke operacije trajale su nešto duže od dva meseca.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj Vojnoupravnog komandanta jugoistoka od 13. maja 1944.]</ref> Kao znak otopljavanja odnosa na liniji četnici–okupator, nakon unilateralnog raskidanja (sa njemačke strane) [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|sporazuma potpisanih]] u zimu 1943/1944. godine te organiziranja [[Operacija Treibjagd|operacije »Hajka«]] protiv [[Nikola Kalabić|Kalabićevih]] četnika, u drugoj polovini marta 1944. upriličen je sastanak komandanta Drugog ravnogorskog korpusa kapetana [[Predrag Raković|Predraga Rakovića]] sa oficirom [[Schutzstaffel|SS]]-a Biermannom, inače njemačkim zapovjednikom [[Čačak|Čačka]]. Tom prilikom je kapetan Raković garantovao „da ne postoje ni najmanje namere da se planira opšti ustanak ili da se sprovedu sabotažne akcije“ protiv Nijemaca, odnosno da će „na teritoriji Srbije“ iznova nastupiti primirje. U Mihailovićevo ime, četnički komandant je iskazao spremnost „za borbu protiv komunista i izvan Srbije, uz isporuke municije“, a nije čak odbacio ni mogućnost angažovanja „na drugim evropskim frontovima“.<ref>[https://web.archive.org/web/20221206140940/https://znaci.org/00001/4_14_3_269.htm Izveštaj Feldkomandanture u Čačku od 25. marta 1944. komandantu Jugoistoka o pregovorima sa komandantom 2. ravnogorskog korpusa]</ref> U izvještaju Komandi Jugoistoka, [[obersturmführer]] Biermann navodi da Draža Mihailović od njemačke strane očekuje diskretnost u održavanju kontakata, naročito stoga što bi srpske kvislinške vlasti u JVuO mogle vidjeti konkurenciju: {{izdvojeni citat|Kapetan Raković mi je kazao lično, takoreći u povjerenju kao prijatelju, da sve što mi je do sada rekao i sve što sam ja zapisao, on rekao po nalogu Draže Mihailovića, s kojim je imao svakodnevnu radio-vezu i od koga je dobivao stalna uputstva o predmetu prethodnih razgovora. Pritom me uvjerava da će sa strane Mihailovića, naravno, sve biti demantirano, ukoliko se o sadržaju razgovorâ ponovno dozna u [[Beograd|beogradskim]] krugovima ([[Milan Nedić|Nedić]], [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]). Sasvim je prirodno da ovi krugovi pokušavaju svim sredstvima osujetiti sporazum između njemačke okupacijske vlasti i Draže Mihailovića, jer trenutno su oni legalni predstavnici srpskog naroda te bi možda mogli strahovati za svoje pozicije. Pregovore između DM–pokreta i njemačkih vlasti ovi bi krugovi odmah iskoristili u propagandne svrhe i predstavili ih kao kraj ili slabost DM–pokreta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000268—000269.] <br /> ({{jez-njem|"Hauptmann Rakovic sagte mit persönlich, sozusagen vetraulich zu einem Freund, dass alles, was er mir bisher gesagt und ich aufgeschrieben habe, von ihm im Auftrage von DM gesagt worden sei, mit dem er tägliche Funkverbindung habe und von dem er laufend Anweisungen für den Stoff der bisherigen Besprechungen erhalten habe. Er versichert mir gleichzeitig dass selbverstandlich von DM–Seite alles abgestritten werde, falls wieder der Inhalt der Besprechungen in Belgrader Kreisen (Nedic, Ljotic) bekannt werde. Es sei zu natürlich, dass diese Kreise mit allen Mitteln eine Verständigung zwischen der deutschen Besatzungsmacht und DM zu hintertreiben versuchen, denn sie seien ja gegenwärtig die legalen Vertreter des serbischen Volkes und müssten evtl. um ihren Posten fürchten. Verhandlungen der DM–Bewegung mit deutschen Behörden würden sofort von diesen Kreisen propagandistisch aufgeschlachtet und als Ende bezw. Schwäche der DM–Bewegung hingestellt."}})</ref>|Njemački izvještaj od 25. marta 1944. o pregovorima šefa [[Sicherheitsdienst]]a u Čačku obersturmführera Biermanna sa kapetanom [[Predrag Raković|Predragom Rakovićem]], komandantom 2. ravnogorskog korpusa JVuO}} Kapetan Predrag Raković, jedan od glavnih četničkih komandanata zaduženih za održavanje [[Saradnja četnika sa Nedićevom vladom|veze s Milanom Nedićem]] i Nijemcima, ponovo se sastaje sa Biermannom u Čačku 26. aprila.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=331&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000314.]</ref> Raković je tada naveo da mu je general Mihailović povukao punomoć za obavljanje poslovâ s Nijemcima i da zbog toga na ovom sastanku ne sudjeluje kao njegov predstavnik. Očigledno da je Draža Mihailović bio sasvim upoznat sa ovim kontaktima i davao je za njih odobrenja, dok je Raković održavao kontakte i obavljao poslove s Nijemcima, iako su mu ovlaštenja bila povučena.<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> Ubrzo je uslijedilo potčinjavanje Rakovićevog Drugog ravnogorskog korpusa JVuO (kao i Javorskog korpusa pod komandom majora [[Radomir Cvetić|Radomira Cvetića]]) njemačkim trupama u jugozapadnoj Srbiji, što se može zaključiti iz jednog izvještaja Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka s početka aprila 1944: {{izdvojeni citat|Cvetićevi četnici osiguravaju lijevi bok grupe Jug i izviđaju u pravcu [[Golija|Golije]] od Drinića ka sjeveru. Zadatak Rakovićeve grupe nepromijenjen.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=413 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000408—000409.] </br> ({{jez-njem|"Die Cvetic–Cetniks sind zum Schutz der linken Flanke der Angriffsgruppe Süd und zur Aufklärung über das Golija–Gebirge über Dramici nach Norden vorzuführen. Auftrag für Rakovic–Cetniks bleibt unverändert."}})</ref>|Izvještaj opunomoćenog komandanta Jugoistoka svim potčinjenim jedinicama za 3. april 1944. godine}} U dnevnom izvještaju iz Komande Jugoistoka za 18. april 1944, predviđa se koji će sektor zauzeti jedinice pod Rakovićevom komandom u vrijeme izvođenja operacije »Kammerjäger«, kojom prilikom je okupator s uspjehom osujetio [[Drugi prodor NOVJ u Srbiju|drugi prodor NOVJ u Srbiju]]: {{izdvojeni citat|Rakovićeva grupa dobila zadatak da postavi osiguranja prema jugu na sjevernoj obali Studenice.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=514&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000510.] <br/> ({{jez-njem|"Unternehmen Kamerjägger. II. Eigene Lage: </br> F/ Cetnik–Gruppe Rakovic erhielt Auftrag zur Abschirmung nach S gegen Feind auf dem nördl. Studenica–Ufer."}})</ref>|Dnevni izvještaj opunomoćenog komandanta Jugoistoka tokom operacije Kammerjäger, 18. april 1944.}} Iz jednog razgovora na visokom nivou (prisutni: general [[Hans Felber]], vojni zapovjednik Jugoistoka i [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova), održanom 11. aprila 1944. godine, može se nazrijeti koliko su okupacioni dužnosnici bili zadovoljni saradnjom sa četnicima i ostalim [[Kolaboracija|kolaboracionističkim]] snagama na [[Balkan]]u: {{izdvojeni citat|Neubacherovo mišljenje o vrijednosti srpskih formacijâ: [[Srpska državna straža|SDS]] loša, Hipo (pomoćna policija) isto, [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] dobar, četnici veoma različito. U Crnoj Gori se dobro tuku [[Crnogorski dobrovoljački korpus|dobrovoljci pod njemačkim vođstvom]]. Kosovski Albanci se bore s nama. Evzoni u Grčkoj nijesu za odbranu obale, ali su korisni u unutrašnjosti zemlje i sigurno neće pucati na nas.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=462&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000458.] <br/> ({{jez-njem|"Auffassung Neubacher über den Wert der serbischen Verbände: SSW schlecht, Hipo desgleichen, SFK gut, Cetniks sehr unterschiedlich. In Montenegro schlügen sich die Freiwilligen unter deutscher Führung gut. Die Kosovoalbaner kämpfen mit uns. Evzonen in Griechenland sind nichts für Küstenverteidigung, brauchbar wohl aber im Innern des Landes, werden bestimmt nicht auf uns schiessen."}})</ref>|Vojni zapovjednik Jugoistoka (Razgovor Felber-Neubacher, 11. april 1944.)}} U izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera (u odjeljku naslovljenom „Stanje kod neprijatelja“), sačinjenom 22. aprila iste godine, ambivalento držanje jedinicâ JVuO prema okupatorskim vlastima smatra se glavnom karakteristikom četničkog pokreta u Srbiji: {{izdvojeni citat|Srbija: <br /> Pokret DM je podijeljen unutar sebe. Dok se neki aktivno bore na strani njemačkog Wehrmachta protiv komunista — a da nijesu odustali od temeljnih rezervi prema svakom okupatoru — manje bande DM u centralnoj i istočnoj Srbiji spremne su činiti štetu. Izvještaji koji se stalno pojavljuju o pregovorima Draže Mihailovića i Tita nijesu potvrđeni i takođe se doimaju nevjerovatnim.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=556 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000552.] <br /> ({{jez-njem|"Die DM–Bewegung ist in sich aufgespalten. Während ein Teil aktiv an der Seite der deutschen Wehrmacht gegen die Kommunisten kampft – ohne dadurch die grundsätzlichen gegen jeden Okkupator vorhandenen Vorbehalte aufgegeben zu haben – treiben kleinere DM–Banden in Mittel–und Ostserbien nach wir vor ihr Unwesen. Immer wieder auftauchende Meldungen über Verhandlungen zwischen DM und Tito bestätigen sich nicht und erscheinen auch unglaubwürdig."}})</ref>|Izvještaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka o stanju u periodu od 16. marta do 15. aprila 1944. godine}} 12. aprila 1944. godine, pukovnik [[Jevrem Simić]] izdaje jednom četničkom nižem oficiru objavu o kretanju na terenu brigade kojom komanduje, kako bi ovaj mogao što efikasnije uništavati jatake i simpatizere [[Narodnooslobodilački pokret|NOP]]-a: {{izdvojeni citat|OBJAVA Za G. Milića Majstorovića p.poručnika, komandanta II bataljona III leteće kosmajske brigade, koja mu se izdaje s tim da može slobodno da se kreće sam ili sa svojom vojskom po terenu koji je ugovoren sa našim saveznicima Nemcima i Bugarima i da u ime Kralja Petra II Karađorđevića oduzima svu rekviziciju i kolje sve partizanske jatake i simpatizere zbog čega će dobiti čin majora.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_115.htm Objava komandanta četničke oblasti u Srbiji od 12. aprila 1944. komandantu 2. bataljona 3. kosmajske brigade za nesmetano kretanje od okupatora i klanje simpatizera narodnooslobodilačkog pokreta]</ref>}} 1. maja 1944. godine, u dnevnom izvještaju Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka, koji potpisuje načelnik štaba general [[Kurt Geitner]], navodi se cifra od nekoliko hiljada pripadnika JVuO koji pomažu okupatoru u zaustavljanju ofenzive NOVJ: {{izdvojeni citat|Srbija — Stanje u sopstvenim redovima: </br> Borbena grupa Weyel: 500. SS padobranski lovački bataljon, sa otprilike 1.000 četnika, odbacio je neprijatelja kod [[Seča Reka|Seče Reke]] (6 km zap. od [[Kosjerić]]a) i sa manjom borbenom grupom vrši napad na neprijatelja kod Varde. Izbrojano 10 mrtvih neprijatelja; vjerovatni veći gubici. [...] </br> Četnici su raspoređeni duž linije [[Požega]]—Kosjerić—[[Ražana]]—[[Povlen]], sa ukupnom jačinom od približno 5.000 ljudi. Pojedine grupe su poslale oficire za vezu. Draža Mihailović, koji je preuzeo jedinstveno zapovjedništvo, namjerava uspostaviti radio-vezu s njemačkom komandom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=673&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000669—000670.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien. Eigene Lage. </br> B. Kampfgruppe Weyel. Fg.Abt. 696 bis Kostojevici an Straße 4 OSO Rogacica durchgestossen. SS–Fallschirmjäger–Btl. hat mit etwa 1000 Cetniks Feind bei Sjecareka [sic!] (6 W Kosjerici) geworfen und steht mit einer schwächeren Kampfgruppe im Angriff gegen Feind bei Varda. 10 gezählte Feindtote, weitere Feindverluste wahrscheinlich. </br> F. Cetniks stehen im allg. Linie Pozega–Kosjerici–Razana–Povlen in Gesamtstärke ca. 5000 Mann. Einzelen Gruppen haben V.Offz. abgestellt. DM., der Gesamtführung übernommen hat, will Funkverbindung zu deutschem Kommando herstellen."}})</ref>}} U monografiji “Četnici u Drugom svjetskom ratu 1941—1945” [[Jozo Tomašević]] zaključuje: „Ne mogu ipak dati nikakvu potvrdu toj slutnji da je Mihailović održavao direktnu radio-vezu s Nijemcima, a uzimajući u obzir njegov način ponašanja u cijelom ratu, malo je vjerojatno da jest.“<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> Međutim, Hermann Neubacher svjedoči u memoarima kako je, makar tokom nekoliko dana u zimu [[1945]], održavao izravnu radio-vezu s Mihailovićevim štabom.<ref>Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN — Službeni list SCG, Beograd, 2005, str. 161—162.</ref> U ratnom dnevniku Vojnog zapovjednika Jugoistoka od 2. maja 1944, sa pohvalom se ističe kooperacija onih snagâ JVuO u zapadnoj Srbiji koje sačinjavaju taktički sklop pod komandom majora [[Ericha Weyela]]: {{izdvojeni citat|Borbena grupa Weyel: SS padobranski lovački bataljon, zajedno sa četnicima, razbio [[Peta krajiška divizija|Petu diviziju]] kod Varde. Veliki neprijateljski gubici. Četnici su postrijeljali sve zarobljenike. Brojke će biti objavljene naknadno.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=677&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000673.] <br /> ({{jez-njem|"Kampfgruppe Weyel. SS–Fallschirmjägger–Btl. hat mit Cetniks bei Varda Tross[?] der 5.Div. zerschlagen. Hohe blutige Feindverluste. Cetniks haben sämtl. Gefangene erschossen. Zahlen werden nachgemeldet."}})</ref>}} U izvodu iz ratnog dnevnika generala Hansa-Gustava Felbera za 3. maj 1944. godine, navodi se da je načelnik štaba Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka general Kurt Geitner išao u posjetu njemačkim trupama na ratištu u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]]: {{izdvojeni citat|(3.5.44) 6,00: Putovanje do Parišta [svakako je riječ o [[Donje Vardište|Vardištu]] — prim.] zbog razgovora sa majorom Weyelom i nekim četničkim vođama o formiranju zajedničkog štaba za borbu protiv komunista. Povratak za Beograd 3. maja u 15 časova.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=807&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000803.] <br /> ({{jez-njem|"3.5.44 6.oo Uhr Fahrt nach Pariste zur Besprechung mit Major Weyel und einigen Cetnik–Führern über Bildung eines gemeinsamen Stabes zur Bekämpfung der Kommunisten. Rückkehr nach Belgrad am 3.5., nachmittags 15.oo Uhr."}})</ref>|Ratni dnevnik Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka, 3. maj 1944. godine}} Kolike je razmjere poprimila kolaboracija četnikâ Draže Mihailovića sa njemačkim Wehrmachtom i srpskim kvislinškim jedinicama u proljeće 1944. godine, postaje očigledno i iz navodâ u izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja, u kom su snage JVuO ubrojane u vlastite formacije: {{izdvojeni citat| I. Sopstvene snage A) Grupa “Holman” 696. bat. feldžand. krenuo je jutros sa četnicima u napad duž puta Nova Varoš — Ljubiš. 11/4. p. “Brand.” na maršu Sjenica — Maskova. Komandno mesto grupe “Holman” — Nova Varoš. I I/4. p. “Brand.” na maršu Užice — Ivanjica — Maskova. B) Grupa “Vajel” Napad Severne četničke grupe na jakog neprijatelja jugoistočno od Rožanstva nije uspeo uprkos visokih gubitaka i na strani četnika i na strani neprijatelja, pa će jutros biti ponovljen sa I/“Brand.”. Podređeni 1. bataljon 63. puka u obezbeđenju na visovima između Čajetine i Rožanstva. C) 24. bug. div. I I /64. nije uspeo u noći 11/12. 5. da kod Mokre Gore spreči neprijateljske zaštitnice da izmaknu ka jugu. Danas je sa 1/1. srp. puka i 1.000 četnika počelo čišćenje prostora Semegnjevo — Čajetina. 8. bataljon teških mitraljeza na maršu Požega — Arilje. 11/63. biće naknadno privučen. D) Grupa “Tatalović” Srpski dobrovoljački korpus uključio se kod Ljubovije u borbe na hrvatskoj obali Drine i prihvatio četnike koji su se povlačili. Kod Rogačice 4 prebeglice.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o borbama sa 2. i 5. NOU divizijom na komunikaciji Užice — Višegrad]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=736&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000732—000733.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien. II. Eigene Lage. </br> A) Gruppe Hollmann. Fg.Abt.696 heute morgen mit Cetniks zum Angriff entlang Str. Nova Varos–Ljubis angetreten. II./4.Brdbg. auf Marsch Sjenica–Maskovo. Gefechtsstand Gruppe Hollmann Nova Varos. III./4.Brdbg. auf Marsch Uzice–Ivanjica–Maskovo. </br> B) Gruppe Weyel. Angriff nördl. Cetnik–Gruppe gegen starken Feind SO Rozanstvo drang bei hohen Cetnik–u. Feindverlusten nicht durch und wird seit heute morgen mit I./Brdbg. wiederholt. Unterstelltes I./63 sichert auf Höhen zwischen Cajetina u. Rozanstvo. </br> C) 24.bulg.Div. III./64 konnte in der Nacht 11./12.5. bei Mokra Gora Ausweichen feindl. Nachhuten nach S nicht verhindern und tritt heute mit I./Serb.Rgt.1 u. 1000 Cetniks zur Säuberung des Raumes Semegnjevo–Cajetina an. 8.sMG.Btl. auf Marsch Pozega–Arilje. II./63 wird nachgezogen. </br> D) Gruppe Tatalovic. Bei Ljubovija griff SFK in Kämpfe auf kroat.Drina–Ufer ein u. nahm ausweichende Cetniks auf. Bei Rogacica 4 Überläufer."}})</ref>}} U istom izvještaju je prenijeta i sljedeća informacija: {{izdvojeni citat|Prema pouzdanom izvoru, četnički komandant [[Dragoslav Račić|Račić]], koji je učestvovao u borbi protiv Grupe “[[Milutin Morača|Morača]]” u [[Valjevo|valjevskom]] kraju, zatražio je da se vrati u svoje dotadašnje operacijsko područje, jer ne želi više da se „prlja“ saradnjom sa okupatorom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=736&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000732.] <br /> ({{jez-njem|"Nach s.Qu. hat Cetnikführer Racic, der im Kampf gegen Gruppe Moraca im Raume Valjevo beteiligt war, die Rückkehr in sein bisheriges Einsatzgebiet beantragt, da er sich durch Zusammenarbeit mit der Okkupator nicht länger "beschmutzen" wolle."}})</ref>}} Istog dana, u izvještaju koji je poslao Glavnom komandantu Jugoistoka feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|von Weichsu]], general Felber zapaža kako formiranje ''Borbene grupe Weyel'' označava novu etapu u četničko-njemačkim odnosima s ciljem saradnje u borbi protiv NOVJ, koja u tom obimu nije bila izvodiva u prethodnom periodu: {{izdvojeni citat|Utisak o upotrebljivosti pojedinih potčinjenih narodâ i jedinicâ: [...] Četnici uvjeravaju da će se uzdržati od bilo kakvog neprijateljstva prema njemačkim trupama i da će učestvovati u borbi protiv komunista do konačne pobjede. U operacijama četničke jedinice predvodi [[Neško Nedić]], a s njemačke strane major Weyel. Razgovori na bojnom polju pokazuju da su četničke vođe poput Kalabića i Rakovića spremne sarađivati sa Nijemcima. Kod ljudstva preovlađuje prijateljski pristup, uz samo nekoliko neprijateljskih lica. Naoružanje im je skromno; manjak mitraljeza. Situacija sa zalihama municije, kao i dosad, nejasna.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=727&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000723—000724.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Eindruck über die Brauchbarkeit der einzelnen unterstellten Nationen und Verbände: </br> f) Cetniks versichern jede Feindseligkeit mit deutschen Truppen auszugeben und sich am Kampf gegen die Kommunisten bis zum Endsieg zu beteiligen. Leitung der Cetnik–Verbände durch Nesko Neditsch, deutscherseits durch Major Weyel. Besprechungen auf dem Gefechtsfeld zeigen, daß die Führer der Cetniks wie Kalabic und Rakovic gewillt sind, mit den Deutschen zusammenzuarbeiten. Unter den Leuten vielfach freundliches Entgegenkommen, nur zum Teil feindselige Gesichter. Ausrüstung mit Waffen mäßig, wenig Maschinenwaffen. Über Munitionslage nach wie vor Unklarheit."}})</ref>|Raport generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|Maximilianu von Weichsu]] od 13. maja 1944. godine}} Draža Mihailović je imenovao [[Milorad Mitić|Milorada Mitića]] za oficira za vezu između svojih jedinica i njemačke komande, kako bi saradnja četničkih komandanata sa okupatorom dobila organizovaniju formu. General Mihailović je preko kapetana Mitića dostavljao svoje zahtjeve njemačkoj komandi koja je snabdijevala municijom i hranom njegove jedinice, angažovane u borbi protiv NOVJ. Mitić je o situaciji na frontovima, o svome radu i o količini pomoći primljenoj od okupatora gotovo svakodnevno izvještavao generala Mihailovića. U depeši od 28. marta 1944, između ostalog, kapetan Mitić piše: {{izdvojeni citat|O nekoj akciji Bugara ili Br. 11 (šifra koja označava Njemce — nap.) protivu crvenih dublje na terenu nema ni govora. Doručak i večera su uvek u garnizonu. Ako se hoće uništenje komunista, onda to moramo mi da uradimo. Možemo da računamo na pomoć uzduž komunikacija, na municiju i avijaciju, mada ona ne može mnogo da pomogne. Ali moraju biti hitno bačene masovne snage i lično da vodite operacije, naravno kao 'siva eminencija', inače [[Peko Dapčević|Peko]] ode u Toplicu i dalje... Moral kod naših ljudi u reonima gde su prošli komunisti je mnogo opao. Sve veća sumnja u snagu naših i Br. 11 i sve veći respekt prema crvenima... Pred svim ovim mi ne možemo da zatvorimo oči. Ovoga puta opasnost je stvarno velika, skoro ogromna...<ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, S—X—57/2.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_62.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje KORPUSI DRAŽE MIHAILOVIĆA POLAŽU ISPIT PRED OKUPATOROM U SRBIJI]</ref>}} 18. aprila 1944. godine, glavni inspektor Vrhovne komande JVuO pukovnik Jevrem Simić izvještava generala Mihailovića da se kapetan [[Zvonimir Vučković]], komandant Prvog ravnogorskog korpusa, nalazi pod izravnom komandom njemačkih oficira: {{izdvojeni citat|Zvonkov odred pod komandom poručnika Nenadića zajedno sa Nemcima je u Negbini.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_120.htm Pismo delegata Vrhovne komande od 18. aprila 1944. Draži Mihailoviću o saradnji četnika sa nemačkim i bugarskim trupama u borbama protiv NOVJ u jugozapadnom delu Srbije]</ref>}} U telegramu od 20. IV 1944. pukovnik Simić piše generalu Mihailoviću: {{izdvojeni citat|Vučković sa 130 odabranih četnika stavio se pod komandu nemačkog poručnika Kerpera i nalazi se južno od Jasenova na Beloj Glavi.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 277, registarski broj 4/1—56.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 99—100.</ref>}} Istog dana kada je došlo do formiranja ''Borbene grupe Weyel'' (28. april 1944), u dnevnom izvještaju Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka zapisano je: {{izdvojeni citat|Srbija — I. Stanje kod neprijatelja: </br> A) Divizijska grupa “Morača” nalazi se sa istočnom kolonom u oblasti južno od Kosjerića u borbi sa vlastitim snagama i četnicima, koji su, navodno, bili lično vođeni od strane DM-a.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=632&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000628.] <br /> ({{jez-njem|"Tagesmeldung von 28.4.1944. </br> Serbien. </br> I. Feindlage. </br> A) Div.Gruppe Moraca steht mit O–Kollone im Raum S Kosjerici im Kampf mit eigenen Kräften u. Cetniks, die von DM angeblich persönlich geführt werden."}})</ref>}} U telegramu poslatom 5. maja 1944. godine generalu Mihailoviću, kapetan [[Neško Nedić]] piše o uspostavljanju fronta prema snagama NOVJ u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]], odnosno da je stvoren jedinstveni borbeni sklop koji sačinjavaju četnici, [[Srpski dobrovoljački korpus|srpski dobrovoljci]] i njemačke okupacione trupe: {{izdvojeni citat|Snage potčinjene meni prešle su trenutno u odbranu na liniji Bačevci—Kosjerić i to: valjevski korpus sa delom Nemaca drži levo obalu Graca u visini Lipa—Ravan. Juče su na ovom odseku odbijeni svi napadi komunista. Ajdačić sa delom Nemaca zatvara položaj Bukovi—Ražana. Na prostoru Ražana—Kosjerić ima jedan bataljon Nemaca. Brigada Negovanova kao rezerva drži Divčibare. Rakovićev korpus u Kosjeriću sa ofanzivnom ulogom. Moja težnja je da sa naslonom na Nemce, stvorim čvrstu odbranu linije Bačevci—Kosjerić, dok se snage ne prikupe i ne stvore preduslovi za uništavajući udar, a tada uništi prva, druga a potom peta divizija. U ovom cilju front ostaje prema drugoj diviziji danas u odbrani dok na ovu diviziju sa zapada napadaju jedan bataljon Nemaca i tri bataljona ljotićevaca a mi je dočekujemo. Prema petoj diviziji preduzima se napad danas sa angažovanjem.<ref>AVII, Ča, kut. 276, reg. br. 2/1—11.</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 100.</ref>}} U prvoj polovini maja 1944. godine, Vrhovna komanda JVuO je javljala o zajedničkim borbama četnikâ i Nijemaca širom okupirane Jugoslavije: „Naši i nemački delovi zatvorili put [[Užice]] — [[Kokin Brod]]. Isto tako zatvorena i [[Lim (rijeka)|Limska dolina]]. Od strane Nemaca i naših 2. maja počela ofanziva od [[Podgorica|Podgorice]]. Komunisti u oblasti [[Bijelo Polje|Bijelog Polja]]. Nemci u [[Šavnik]]u, [[Žabljak]]u i [[Brodarevo|Brodarevu]]. U [[Istočna Bosna|Istočnoj Bosni]] šesnaesta, sedamnaesta i tridesetšesta komunistička divizija pri uništenju od dve nemačke divizije.“ General Mihailović je naređivao i majoru Dragiši Rakiću (pseudonim »Gis-Gis«), komandantu Vojvodine JVuO, da pokuša dobiti municiju od okupatora, koristeći se pritom i srpskim kvislinškim strukturama, budući da je [[Banat]] formalno bio dijelom [[Vojna uprava u Srbiji|Nedićeve Srbije]]: „Postarajte se za nabavku municije kako ste predvideli. Iskoristite raspoloženje Nemaca u Banatu za jačanje naše organizacije. Isto tako iskoristite i Nacionalnu službu rada.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref> 11. maja 1944, general Mihailović (pseudonim »Hans«) piše da je naredio »Viktoru« (major [[Mladen Mladenović]], komandant Čegarskog korpusa JVuO), »Hermanu« (potpukovnik [[Radoslav Đurić]], komandant Južne Srbije JVuO), »Orelu« (potpukovnik [[Dragutin Keserović]], komandant Rasinsko-topličkog korpusa JVuO) i »Minču« (major [[Branivoj Petrović]], komandant Deligradskog korpusa JVuO) da „iskoriste akciju“ okupatora protiv snaga NOVJ u [[Južna Srbija|južnoj Srbiji]], kao i da „na pogodan način“ nabave naoružanje i municiju: {{izdvojeni citat|Po podacima od Viktora, Hermana i Georgija [potpukovnik Milutin Radojević, delegat VK JVuO za područje Jablanice i Toplice — prim.] jedna nemačka divizija jačine oko 15.000 nalazi se u [[Kuršumlija|Kuršumliji]], [[Prokuplje|Prokuplju]], [[Žitorađa|Žitorađi]], [[Pukovac|Pukovcu]] i [[Leskovac|Leskovcu]]. Ima 70 tenkova. Pripremaju se za akciju protiv komunista. [[Gestapo]]vci iz [[Niš]]a traže Viktora i nude oružje i municiju i da ne diraju naše. Keserović 8 i 9 napadao na komuniste u okolini [[Ribarska Banja|Ribarske Banje]] sa [[Jastrebac|Jastrepca]] i od sela Zdravinja. Crveni dobili pojačanje i Orel se povukao na polazni položaj [[Zdravinje]] — [[Veliki Šiljegovac]]. Orel se sprema za ponovni napad. Naredio sam: Viktoru: Da Knjaževački korpus uputi Orelu za akciju na Jastrepcu i Moravskom srezu, ako ga već nije uputio. Sa ostalim snagama da zatvori prelaze na [[Morava|Moravi]] od Niša do Leskovca. Da iskoristi na pogodan način ponudu oružja i municije, jer sada moramo tući komuniste i treba iskoristiti nemačku akciju. 2. — Hermanu: Treba iskoristiti akciju Nemaca za rasčišćavanje Toplice i Jablanice. Da prikupi svoje snage u Jablanici i da dejstvuje najpogodnijim pravcem protivu komunista imajući u vidu akciju Nemaca. Na pogodan način da dođe do municije. 3. — Orelu: Da iskoristi akciju Nemaca za rasčišćavanje Toplice i Jablanice i da mu se stavlja pod komandu Knjaževački i Deligradski korpus. Na pogodan način da dođe do municije. 4. — Minču: Da odmah pomogne Orela u akciji na Jastrepcu i Moravskom srezu kako je već naređeno i da je pod komandom Orela.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref>}} 12. maja 1944, Draža Mihailović obavještava potpukovnika [[Zaharije Ostojić|Zaharija Ostojića]] (pseudonim »Sto-Sto«) sljedeće: „2 i 5 divizija su sada u srezu Zlatiborskom. Napadi se vrše sa svih strana.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref> Napad su vršile njemačke i bugarske trupe, zajedno sa ljotićevcima i četnicima. U depešama<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 2/1—28.</ref> koje je komandant Cersko-majevičke grupe korpusa major [[Dragoslav Račić]] poslao Mihailoviću prethodnog dana o saradnji četnika i Njemaca, između ostalog, stoji: {{izdvojeni citat|Saznajem da su [[Užice]] pune Jankovićevih [Milutin — prim.] četnika i da [[Predrag Raković|Raković]], [[Neško Nedić|Neško]], Ajdačić, Janković i Mitić drže neke konferencije sa Nemcima. Ako boga znate sprečavajte ovo... Ako dalje budem vodio borbu protiv komunista zajedno sa Nemcima, ja ću duboko zaglaviti... Zbog ovoga molim da mi odobrite da se vratim na moj teren i povedem samo štabnu akciju u [[Istočna Bosna|Istočnoj Bosni]] i [[Srem]]u. Neko od nas mora ostati čist.}} U proljeće 1944. godine, prilikom njemačke kontraofanzive protiv partizana u jugozapadnoj Srbiji u kojoj su učestvovale i značajne četničke snage, zabilježena je i fotografija komandanta 1. ravnogorskog korpusa JVuO sa njemačkim oficirom, vjerovatno iz Wehrmachtove divizije [[Brandenburger|''Brandenburg'']].<ref name="yuhistorija.com"/> [[Datoteka:Zvonimir_Vuckovic_i_Nemci.jpg|minijatura|Kapetan [[Zvonimir Vučković]] (desno), komandant 1. ravnogorskog korpusa JVuO, pozira sa njemačkim oficirom tokom [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|partizanskog prodora u Srbiju]] (april/maj 1944. godine)]] General [[Hans Felber]], vojni zapovjednik Jugoistoka, 16. maja 1944. godine podvlači svojim potčinjenim: „'''Pokret DM bio je i ostaje neprijateljski.'''”<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=758&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000754.] <br /> ({{jez-njem|"Die DM–Bewegung ist und bleibt Feind."}})</ref> Felber podsjeća kako četnička saradnja u borbi protiv »crvenih« proističe samo iz činjenice da su komunisti njihov neprijatelj br. 1, ali neprijatelj br. 2 i dalje ostaje okupaciona sila. General Felber stoga preporučuje da se »borba protiv partizanskih bandi« oprezno nastavi voditi skupa s jedinicama generala Mihailovića: {{izdvojeni citat|Četničke grupe koje se nalaze u borbi protiv komunista, ne treba nikako ometati niti ih napadati, već ih podupirati u borbi. Saradnja s četnicima u borbi protiv komunista, uz najštedljiviju isporuku municije i pod nadzorom okupacione sile, može biti samo lokalna i radi akutne borbe protiv partizanskih bandi. U tom slučaju potrebno je isporučivati i sanitetski materijal i negovati ranjenike. Za svaku isporuku potrebno je odobrenje Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka. Preporučujemo da se u svim prilikama obraća nesmanjena pažnja pokretu DM i njegovim postupcima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=759&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000755.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikgruppen, die sich im Kampf mit Ko. befinden, sind dagegen nicht zu hindern und nicht anzugreifen, sondern in ihrem Kampf zu fördern. Ein Zusammengehen mit Cetniks im Kampf gegen die Ko. unter sparsamter Lieferung von Munition unter Aufsicht der Besatzungsmacht darf nur örtlich und nur zum Zwecke des akuten Kampfes gegen die Partisanenbanden erfolgen. In diesem Falle ist auch Lieferung von Sanitätsmaterial und Pflege der Verwundeten erforderlich. Munitionslieferung bedarf in jedem Falle der Zustimmung des Mil.Befh. Südost. Ungeschwächte Aufmerksamkeit gegenüber der DM–Bewegung und deren Maßnahmen ist nach wie vor überall geboten."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_272.htm Informacije Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 16. maja 1944. potčinjenim komandama i štabovima o držanju prema četnicima]</ref>}} U zapisniku generala Felbera s kraja maja 1944, apostofira se korištenje Mihailovićevih četnika i Ljotićevih dobrovoljaca za odbranu jugozapadne granice okupirane Srbije od partizanskog prodora: {{izdvojeni citat|Predviđeno je da se veći dio četnikâ Draže Mihailovića pošalje kući, da se najpouzdaniji koriste kao izviđači na granici, i da se dobrovoljci (SDK), poslije apsolutno neophodnog odmora i osvježenja, kasnije iskoriste kao graničari.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=817&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000813.] <br /> ({{jez-njem|"Es ist beabsichtigt, von den DM–Cetniks einen größeren Teil nach Hause zu schicken, die Zuverlässigsten als Aufklärer an der Grenze zu verwenden, und später das SFK nach einer unbedingt notwendigen Ruhepause und Auffrischung als Grenzschutz einzusetzen."}})</ref>|Zapisnik o putovanju za Niš i Sofiju 25-28.05.1944.}} General [[Edmund Glaise von Horstenau]], vršio je od 15. juna do 25. juna 1944. dužnost komandanta Jugoistoka, zamjenjujući generala Hansa Felbera, koji se po službenom zadatku nalazio u Njemačkoj. Opisujući u svom ratnom dnevniku stanje u Srbiji, tj. odnose između njemačkih i bugarskih okupacionih trupa, s jedne, kao i četnika i kvislinga, s druge strane, Horstenau navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|'''Nemci gotovo da nemaju svojih trupa u Srbiji'''. Postoji samo nekoliko policijskih jedinica. Najveći deo Srbije nalazi se pod kontrolom bugarskog okupacionog korpusa. Bugarskih vojnika nema samo u severozapadnom delu Srbije i Banata. No, bugarske trupe u Srbiji jesu najlošije bugarske jedinice. Tek što sam na kratko vreme preuzeo Vrhovnu komandu u Beogradu, dve bugarske čete, zajedno sa svojim oficirima, prebegle su partizanima kod Leskovca. Jedine trupe na koje je čovek mogao da se osloni u borbi protiv partizana bili su srpski dobrovoljci, a donekle i ruski. Upotrebljivi za borbu protiv partizana bili su i ljudi Draže Mihailovića. Vezu sa njim za mene je održavao jedan nemački major [Erich Weyel], nosilac odlikovanja „viteškog krsta“.<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 508.</ref>}} U vrijeme izvođenja [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Trumpf«]], u kojoj se [[4. grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]] pridružila njemačkim trupama u borbi protiv partizana, došlo je 14. jula 1944. u [[Kruševac|Kruševcu]] do sastanka vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera sa kapetanom [[Neško Nedić|Neškom Nedićem]], načelnikom štaba ove četničke formacije. Tom prilikom, Nedić je istaknuo da su „četnici u Englesku izgubili svako poverenje, pošto su ih Englezi izdali“, ponudivši svoje usluge u „borbi protiv komunizma“. General Felber je ocijenio da je riječ „o potpuno ozbiljnoj ponudi četnika koju treba prihvatiti“, s čim se složio i major Erich Weyel, oficir za vezu kod kapetana Nedića: {{izdvojeni citat|Neško Nedić je sada načelnik štaba četničke grupe koja se sa nama bori u akciji »Trumpf« i čija se jačina može proceniti na oko 10.000 ljudi. [...] Pošto su oni sami u borbi protiv komunizma i suviše slabi, uvideli su da moraju tražiti oslonac u nemačke oružane snage, ''kojima će se bezuslovno potčiniti sa puno poverenja''. Oni su spremni da se bore protiv komunizma svuda tamo gde bih ih ja postavio. Na drugoj strani, Nedić je molio ponovnu pomoć u vidu ''isporuke municije i naoružanja, a naročito teškog naoružanja''. Četnici su spremni da daju svaku garanciju da će se isporučeno naoružanje i municija upotrebiti samo protiv komunizma. [...] Neško Nedić je još jednom molio za poverenje ne samo ovdašnjih nemačkih komandi nego i čitavog nemačkog naroda, kao i za priznanje srpskog naroda kao najvećeg neprijatelja komunizma na Balkanu. ''Kao dokaz svog unutarnjeg raspoloženja ponudio je da se lično dalje bori na [[Istočni front|istočnom frontu]] posle čišćenja Srbije od komunizma'' i siguran je da bi to, slično njemu, učinio i jedan veliki broj četnika.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_93.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 15. jula 1944. Komandi Grupe armija »F« o razgovoru vođenom 14. jula 1944. u Kruševcu, sa četničkim komandantom Neškom Nedićem u vezi zajedničkih dejstava protiv jedinica NOV i POJ]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=734&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frames no. 000725—000726.] <br /> ({{jez-njem|"Nesko Nedić ist z.Zt. Chef des Stabes der beim Unternehmen "Trumpf" mit uns kämpfenden Cetnikgruppe, deren Stärke auf etwa 10 000 Mann zu schätzen ist. </br> Da sie im Kampf gegen den Kommunismus alleine zu schwach seien, sähen sie ein, dass sie Anlehnung an die deutsche Wehrmacht suchen müssten, der sie sich voller Vertrauen bedingungslos unterstellten. Sie seien bereit, gegen den Kommunismus zu kämpfen überall da, wo ich sie hinstellen würde. Auf der anderen Seite erbat Nedić erneut Unterstützung durch Lieferung von Munition und Waffen, insbesondere schweren Waffen. Die Cetniks seien bereit, jegliche Garantie zu bieten, dass das Gelieferte nur gegen den Kommunismus verwendet würde. </br> Nesko Nedić bat nochmals um Vertrauen nicht nur der hiesigen deutschen Stellen, sondern des ganzen deutschen Volkes und um Anerkennung des serbischen Volkes als stärksten Feind des Kommunismus auf dem Balkan. Als Beweis seiner inneren Haltung bot er sich an, nach Säuberung Serbiens vom Kommunismus für seine Person an der Ostfront weiterzukämpfen, und er sei sicher, dass auch eine grosse Anzahl Cetniks es ihm gleich tun würde."}})</ref>|Izvještaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka Komandi Grupe armija »F« od 15. jula 1944. godine}} Major Weyel je još od kraja aprila 1944. godine tijesno surađivao s kapetanom Neškom Nedićem (general Kurt von Geitner je 28. IV zabilježio da je formirana „nova Borbena grupa major[a] Vajel[a]“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=632&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000628—000629.] <br /> ({{jez-njem|"Neue Kampfgruppe Major Weyel."}})</ref>) u koordiniranju njemačko-četničkih operacija protiv partizana.<ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> U izvodu iz ratnog dnevnika Armijske grupe »F« za 18. jul 1944.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=978&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000837.] <br /> ({{jez-njem|"Gen.Major v.Geitner unterrichtet Oberst i.G. Selmayr über neue Lage in Serbien: Am 17.7. eröffneten rote Kräfte südl. Korsumlja [sic!] (S–Serbien) Angriff gegen Cetnikverband. unter Major Weyel. Cetnik zum Ausweichen in NW–Richtung gezwungen. Zielsetzung der Kommunisten wahrscheinlich lokale Verschiebung einer Division, da für Offensive Richtung Ibartal, vorherige Versammlung stärkerer Kräfte notwendig gewesen wäre. Abwehr nur durch Cetnik, nach Ibartal ein weiteres Russenbtl. als Sicherheitskoeffizient unter Schwächung der neu aufgebauten Drinaverteidigung verschoben."}})</ref> navedeno je da je ovo savezništvo, makar taktičko, još uvijek na snazi: {{izdvojeni citat|''General fon Gajtner obaveštava generalštabnog pukovnika Zelmajera o novoj situaciji u Srbiji'': </br> Dana 17. 7. crvene snage otpočele su napad južno od Kuršumlije (južni deo Srbije) na četničke jedinice pod komandom majora Vajela. Četnici su bili prinuđeni da se povuku u pravcu severozapada. Cilj komunista je verovatno lokalno pomeranje jedne divizije, pošto bi za ofanzivu u pravcu Ibarske doline bilo potrebno prethodno prikupljanje jačih snaga. Odbrana počiva samo na četnicima, a upućen je još jedan bataljon Rusa kao koeficijent sigurnosti, uz slabljenje organizovane odbrane na Drini.}} U dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 26. jul 1944. godine, četničkim se jedinicama odaje priznanje za krupne usluge koje su u vrijeme [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Kehraus«]] učinili okupatoru defanzivnim dejstvima pri zadržavanju glavnine snagâ NOVJ: {{izdvojeni citat|''Srbija: Operacija »Kehraus«'' [Čistka]: </br> Očigledno da je glavnina neprijateljskih snaga snažno potučena i kao takva povukla se preko srpsko-albanske demarkacione linije. Dodir sa neprijateljem održava se samo sa zaštitnicama. Operacija je time završena, naknadno čišćenje se produžava borbenim grupama koje učestvuju. Mada se u toku operacije nije uspelo u razbijanju glavnine neprijateljskih snaga, ipak je pošlo za rukom, naročito masovnom upotrebom četnika, da se osujeti namera neprijatelja da prodre u pravcu Ibra. U prostoru Sokobanje, pod pritiskom naših i četničkih snaga, delovi bandi prešli su, pod borbom sa jedinicama iz pripravnosti za zaštitu železnice, prugu Zaječar — Knjaževac u pravcu bugarske granice, dok je glavnina, uz velike gubitke u borbama sa četnicima, prodrla u prostor Aleksinca. Od 23. 7. četničke grupe su prodrle preko Save u Srem i tamo se od tog vremena nalaze u borbi sa komunistima. U ostalim delovima Srbije lokalna delatnost bandi, dok se u Banatu vrše neprekidne sabotaže u žetvi.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=204&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6289457—6289458.] <br /> ({{jez-njem|"SERBIEN: ”KEHRAUS” MASSE FD–KRAEFTE ANSCHEIN. STARK ANGESCHLAGEN, UEBER SERB–ALB. DEMARKATIONSLINIE AUSGEWICHEN. FD–BERUEHRUNG NUR NOCH MIT NACHHUTEN. UNTERNEHMEN DAMIT ABGESCHLOSSEN, NACHSAEUBERUNG DURCH BETEILIGTE KGRN. FORTGESETZT. WENN ES IM VERLAUF DES UNTERNEHMENS NICHT GELANG MASSE FD–KRAEFTE ZU SCHLAGEN, SO IST ES DOCH, INSBESOND. DURCH MASSENEINSATZ DER CETNIKS GELUNGEN, FD–ABSICHT, IN RICHTUNG IBAR VORZUSTOSSEN, ZU VEREITELN. UNTER DRUCK EIG. UND CETNIK KRAEFTE BANDEN RAUM SOKOBANJA MIT TLN. UNTER KAMPF MIT ALARMEINHEITEN BAHNLINIE ZAJEZAR KNJAZEVAC RICHTUNG BULGAR GRENZE UEBERSCHRITTEN, MIT MASSE UNTER VERLUSTREICHEN KAEMPFEN MIT CETNIKS BIS IN RAUM ALEKSINAC VORGEDRUNGEN. SEIT 23.7. CETNIKS–GRUPPEN UEBER SAVE NACH SYRMIEN VORGEDRUNGEN UND DORT SEITDEM IM KAMPF MIT KOMM. IM UEBRIGEN SERBIEN OERTL. BANDENTAETIGKEIT, BANAT ANHALTENDE ERNSTSABOTAGE.}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga (26. VII 1944)}} Nakon dva dana, poslat je iz Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Wehrmachta sljedeći dopis: {{izdvojeni citat|Srbija: </br> Završni izvještaj [o operaciji] „Kehraus“: Uz približno 70 sopstvenih poginulih iz svih borbenih grupa koje su učestvovale (uključujući četnike), 363 poginula neprijatelja, 464 zarobljenika i dezertera.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=247&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000242.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: </br> Abschlussmeldung "Kehraus": Bei etwa 70 eig. Toten aller beteiligten Kgrn. (einschl. Cetniks) 363. gez. Fd.–Tote, 464 Gefangene und Überläufer.}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga (28. VII 1944)}} 27. jula 1944, centrali u Berlinu javljali su iz komande Grupe armija »F«: „Srbija: Glavnina snažno potučenih neprijateljskih snaga u operaciji »Keraus«, koja se povukla ka jugu, ponovo je, posle neuspelog pokušaja da se povuče u oblast Albanije, napadnuta od strane Borbene grupe »Dizener« i četnika u prostoru jugoistočno od [[Medveđa|Medveđe]]. Gubici neprijatelja u akciji »Keraus« na dan 24. i 25. 7.: 29 mrtvih, 302 zarobljena, 8 mitraljeza, 2 minobacača i preko 200 pušaka.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=210&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289463.] <br /> ({{jez-njem|3.) SERBIEN </br> MASSE DER BEI ”KEHRAUS” STARK ANGESCHLAGENEN UND NACH S AUSGEWICHENEN FD.– KRAEFTE NACH MISSLUNGEN VERSUCH IN ALBAN. GEBIET AUSZUWEICHEN, IM RAUM SO MEDVEDJA DURCH. KGR. DIESENER UND CETNIKS ERNEUT ANGEGRIFFEN. FEINDVERLUSTE "KEHRAUS" AM 24. U. 25.7.: 29 GEZ. TOTE, 302 GEFANGENE, 8 M. G., 2 GR. W. UEBER 200 GEWEHR.}})</ref> Sjutradan, sumirani su rezultati ove operacije: „U Srbiji operacija »Keraus« je postigla potpuni uspeh; neprijatelj je bio prinuđen da izmakne u pravcu juga. Pošlo nam je za rukom da prodorom u pravcu Ibarske doline osujetimo njegovu nameru.“<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref> Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka za 30. jul 1944, takođe upućen Vrhovnoj komandi njemačkog Wehrmachta, bilježi da jedinice JVuO nastavljaju davati doprinos naporima okupatora u slamanju ofanzive koju je NOVJ poduzela u južnoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Prilikom nastavljanja čišćenja u operaciji »Keraus«, dijelovi neprijateljskih snaga istočno od [[Lebane|Lebana]] prodrli su u pravcu sjevera. Glavnina je napadnuta u prostoru Lebana od strane Borbene grupe »Dizener« i četnikâ. 5. policijski puk (bez III bataljona) stupio je u akciju sa istoka. Borbene grupe 27. bugarske divizije (5 bataljona) ponovo će stupiti u akciju 31. 7. u cilju naknadnog čišćenja iz doline Toplice u pravcu juga. Neprijateljski gubici — 27. 29. jul: Od strane Borbene grupe »Dizener« i četničke grupe »Vajel« neprijatelju nanijeti gubici od 117 mrtvih (izbrojani), 604 zarobljenih; zaplijenjeno 9 mitraljeza, 5 automobila, 5 minobacača, 560 pušaka, 6 radio-uređaja, velike količine municije i [vojne] opreme svake vrste.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=221&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6289474—6289475.] <br /> ({{jez-njem|"3.) SERBIEN: </br> BEI NACHSAEUBERUNG ”KEHRAUS” TLE. FD–KRAEFTE O LEBANE NACH N VORGEDRUNGEN. MASSE RAUM S LEBANE DURCH KGR. DIESENER UND CETNIKS ANGEGRIFFEN. POL. RGT. 5 OHNE ROEM 3. ) VN O ANGESETZT. </br> KGR. 27. BULG. DIV. (5 BTLNE) ANTRITT 31. 7. ERNEUT ZUR NACHSAEUBERUNG AUS TOPLICA – TAL NACH S. FEINDVERLUSTE 27.</br> 29.7.: BEI KGR. DIESENER UND CETNIK–GRUP[P]E WEYEL: 117 GEZ. TOTE, 604 GEFANGENE, 9 MG, 5 M PI, 5 GR W., 560 GEWEHRE, 6 FUNKGERAETE, GROSZE [sic!] MENGEN MUN. UND GERAET ALLER ART.}})</ref>}} Komanda Jugoistoka obavještava 11. avgusta 1944. da se Rasinsko-toplička grupa korpusa JVuO, pod komandom potpukovnika Dragutina Keserovića, i zvanično stavila pod komandu njemačkog Wehrmachta tokom [[Topličko-jablanička operacija 1944|Topličko-jablaničke operacije]]: {{izdvojeni citat|Situacija kod Borbene grupe Diesener mirna. Četnička grupa Keserovića se dobrovoljno stavila pod komandu Borbene grupe Diesener. Ponovni napad protiv neprijateljskih snaga južno od Lebana počinje 13. VIII.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=288&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289541: Dnevni izvještaj komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 10. augusta 1944 (11. august 1944.).] <br /> ({{jez-njem|"C ) LAGE BEI KGR. DIESENER RUHIG. </br> CETNIK–GRUPPE KESEROVIC FREIW. UNTER BEFEHL KGR. DIESENER GETRETEN. </br> ERNEUTER ANGRIFF GEGEN FD– KRAEFTE S LEBANE LAEUFT AM 13.8. AN."}})</ref>|Izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Vermahta za 10. avgust 1944. godine}} Neposredna četničko-nemačka operativna saradnja ponovila se i prilikom nemačkih operacija [[Operacija "Trumpf"|"Trumpf"]] i [[Operacija "Halali"|"Hallali"]] u jablaničko-topličkoj oblasti protiv [[21. srpska divizija NOVJ|21]]. [[22. srpska divizija NOVJ|22]]. [[24. srpska divizija NOVJ|24]]. i [[25. srpska divizija NOVJ|25]]. divizije NOVJ tokom jula i avgusta 1944. {{izdvojeni citat|Ministar [[Nojbaher]] konstatuje da je premijer [[Milan Nedić|Nedić]] — ukazujući na neudovoljene zahteve za oružjem ponovno izrazio nameru da demisionira — verno služio nemačkim interesima. Slično je i s Mihailovićem, koji se do danas trudio da ne zauzme neprijateljsko držanje prema okupatoru. To isto Važi i za ostale vodeće Srbe, koji su se, pod parolom »Dajte nam oružje — onda pripadamo Vama«, lojalno držali.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_231.htm Zabeleška obaveštajne grupe nemačkih komandi na Jugoistoku od 30. avgusta 1944. sa savetovanja u štabu komande Jugoistoka o aktuelnim pitanjima saradnje sa Dražom Mihailovićem i razvoju celokupne situacije na području Jugoistoka]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=980&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000974—000978.] <br /> ({{jez-njem|"Hierzu stellt Minister Neubacher fest, dass Ministerpräsident Nedic – der unter Hinweis auf die unerfüllten Waffenwünsche erneut Rücktrittsabsichten geäussert habe – in gutem Glauben zur deutschen Sache handelte. Ähnlich verhält es sich bei DM, der sich bis heute bemüht habe, keine feindselige Haltung dem Okkupator gegenüber einzunehmen. Das gleiche gilt für die anderen führenden Serben, die sich unter dem Motto: "Gebt uns Waffen – dann gehören wir zu Euch!" loyal verhalten hätten."}})</ref>|Nemački obaveštajni izveštaj od 30. avgusta 1944.}} === Desant na Drvar (1944) === {{main|Desant na Drvar}} Za [[Desant na Drvar]] (operacija »Rösselsprung«), preduzet maja i juna 1944, komanda [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] je angažirala oko 16.000 njemačkih vojnika i tri hiljade [[Momčilo Đujić|Đujićevih]] četnika.<ref name="Pop izdaje">[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.]</ref> Četnici su bili dragoceni kao nemački informatori, pa su upravo oni doneli Nemcima tačan podatak o lokaciji Titovog štaba: {{izdvojeni citat|Prema četničkim podacima, Tito se nalazi u drvarskoj pećini, prema drugim izvorima u Oštrelju sjeverno od Drvara.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=459&rec=314&roll=564 NARA, T314, Roll 564, frame no. 000455.] </br> ({{jez-njem|"IIc: Tito nach Cetnikmeldg. in Höhle Drvarska Pecina bei Drvar, nach anderer Meldg. in Ostrelj N Drvar."}})</ref>|Dnevni izvještaj obavještajnog odjeljenja [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog korpusa]] za 10. mart 1944.}} U izvještaju 2. oklopnoj armiji iz [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|XV brdskog armijskog korpusa]], poslatom 19. maja 1944. godine, navedeno je da će četničke jedinice biti u potpunosti podređene njemačkom Wehrmachtu u ovoj operaciji: {{izdvojeni citat|''Telegram K-di 2. okl. armije'' Tiče se: »Reselšprunga« [...] 7) Ojačani 105. SS-izv. bat. sa potčinjenim 369. izv. bat. napada X-dana, nastupajući od Livna duž Livanjskog polja preko Bosanskog Grahova na Drvar, sprečava neprijateljske proboje prema jugoistoku i razbija neprijateljski komandni aparat. U Bosanskom Grahovu naši četnici, u Drvaru naši padobranci.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_63.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. maja 1944. Komandi 2. oklopne armije o izvršenim pripremama i zadacima potčinjenih jedinica za operaciju »Reselšprung«]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=724&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frames no. 000715—000716.] </br> ({{jez-njem|"Fernschreiben An PzAOK 2 </br> Betr. Rösselsprung </br> 7.) Verstärkte SS–AA 105 mit unterstellter AA 369 stösst am X–Tag antretend von Livno entlang Livanskopolje über Bosn.Grahovo auf Drvar vor, verhindet feindl. Ausbruch nach Südosten und zerschlägt feindl. Führungsapparat. In Bosn.Grahovo eigene Cetniks, in Drvar eigene Fallschirmjäger."}})</ref>}} Komanda Druge oklopne armije je uzvratila XV brdskom armijskom korpusu dopisom od 21. maja 1944. iz kojeg se zaključuje da se četnici nalaze pod komandom majora Ernsta Benescha iz divizije [[Brandenburger]], kao i da se za njih počeo koristiti službeni naziv »[[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|Hrvatska borbena zajednica]]«: {{izdvojeni citat|1) Crveni komandni centar u Drvaru (po svoj prilici Vrhovni štab Tito, u Drvaru, na staroj stočnoj pijaci, Američka vojna misija Trninić Breg, u Prnjavoru Engleska vojna misija, preostala Ruska misija neotkrivena). Treba računati sa mesnim obezbeđenjem, pre svega na visovima severoistočno, istočno i zapadno od Drvara, u datom slučaju i na protivvazdušnu odbranu. Dalji podaci o neprijatelju postepeno se saopštavaju komandantu 500. padobranskog lov. bat. od strane Ic K-de 2 okl. armije i majora Beneša. 2) Operacija »Reselšprung« treba da ukloni crveni komandni centar oko Drvara. Komandovanje »Reselšprung«: XV brd. AK, istaknuto komandno mesto Bihać. Za operaciju »Reselšprung« nastupaju X-dana (spuštanje padobranskog lov. bat.) na Drvar: [...] d) Ojačana Borbena grupa 1. puka »Brandenburg« (bez 1. bat.) sa potčinjenom Hrvat. borbenom zajednicom, od Knina na Bosansko Grahovo, odatle u više borbenih grupa protiv linije Prekaja (14 km ji. od Drvara) — Drvar. Zadatak: Doček bandi i štabova koji se povlače prema jugu. Grupe nose maskirno odelo. 3) 500. SS-padobranski lov. bat., komandant šturmbanfirer Ribka, sa potčinjenom SS-padob. nast[avnom] četom (očekuje se konačno odobrenje [[Heinrich Himmler|rajhsfirera SS]]), 40 ljudi odreda »Beneš« i 6 ljudi kontraobaveštajne službe spuštaju se X-dana, u trenutku što je moguće ranije, u crveni komandni centar Drvar i uklanjaju munjevitim napadom naročito Vrhovni štab Tito, kao i ostale crvene komandne štabove i savezničke, odnosno ruske vojne misije.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_66.htm Naređenje Komande 2. oklopne armije od 21. maja 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa za dejstva u operaciji »Reselšprung«]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=698&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frame no. 000690.] </br> ({{jez-njem|"1.) Rotes Führungszentrum in DRVAR (voraussichtlich Hauptstab TITO DRVAR am alten Viehmarkt, amerik.Mil.Missionen TRNIC BREG, in PRNJAVOR engl.Mil.Mission, Verbleib russ.Mission nicht geklärt). Mit örtlichen Sicherungen, vor allem auch auf den Höhen NO, O und W DRVAR, gegebenenfalls auch mit Flak, ist zu rechnen. Weitere Feindfeststellungen werden an Kdr. Fallschirmjäg.Btl.500 durch Pz.AOK.2 I c und Major BENESCH laufend übermittelt. </br> 2.) Das rote Führungszentrum um DRVAR soll durch das Unternehmen "RÖSSELSPRUNG" ausgeschaltet werden. </br> Führung "RÖSSELSPRUNG": XV.Geb.AK., vorgeschobener Gefechtsstand BIHAC. </br> Zu "RÖSSELSPRUNG" treten am x–Tag (Absprungtag des Fallschirmjäg–Btl.) auf DRVAR an: </br> d) Kampfgruppe verst. 1.Rgt.Brandenburg (ohne I.Btl.) mit unterstellten kroat. Kampfgemeinschaften von KNIN auf BOS.GRAHOVO, von dort in mehreren Kampfgruppen gegen Linie PREKAJA (14 SO DRVAR) – DRVAR. Auftrag: Auffangen von nach Süd ausweichenden Banden und Stäben. Gruppe trägt Tarnbekleidung. </br> 3.) SS–Fallschirmjäg.Btl.500, Führer Sturmbannführer RYBKA mit unterstellter SS–Fallsch.Ausb.Komp. (endgültige Genehmigung Reichsführer SS steht noch aus), 40 Mann Abt. BENESCH und 6 Mann Abwehr landet am X–Tag zum frühest möglichen Zeitpunkt in roten Führungszentrum DRVAR und schaltet in blitzatrigem Zugriff insbesondere den Hauptstab TITO sowie weitere rote Führungsstäbe und allierte bzw. russ.Mil.Missionen aus."}})</ref>}} Nemci su nakon operacije ocenili da četnici izviđačke zadatke izvršavaju besprijekorno, vođstvo im je dobro, ljudstvo naviklo na fizičke napore. Nemci zaključuju da su im četnici "neophodni su pri osiguranju komunikacija, posebno zbog pomanjkanja vlastitih trupa".<ref>NAW, T-314, Roll 566, 000048-9: Izvještaj obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa o rezultatima formiranja „Hrvatskih borbenih grupa“ (30. juni 1944).</ref> === Mihailovićeva ponuda Nemcima (1944) === {{Poseban članak|Ponuda Draže Mihailovića Adolfu Hitleru}} [[Datoteka:First Vrede sa četnicima.jpg|thumb|Nemački kapetan von Wrede i četnički komandanti kapetan [[Nikola Kalabić]], major [[Dragoslav Račić]] i kapetan [[Neško Nedić]], nakon potpisanog sporazuma o zajedničkoj borbi protiv partizana, u Topoli 11. avgusta 1944. (''nemački izvor'')<ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_536.jpg Wredeova zabeleška str.1]</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_537.jpg Wredeova zabeleška str.2]</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_538.jpg Wredeova zabeleška str.3]</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_539.jpg Wredeova zabeleška str.4]</ref>]] Tokom jula i avgusta [[1944]]. intenzivirani su kontakti između predstavnika nemačke komande Jugoistoka [[Herman Nojbaher|Nojbahera]], predsednika vlade [[Milan Nedić|Nedića]] i predstavnika Mihailovića.<ref>[http://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B8%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%83_%D1%81_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_14.7.1944. Nemački izveštaj o razgovoru s četnicima od 14.7.1944]</ref> Njemačka strana je nakon sastanka između predstavnika Obavještajnog odjeljenja komandanta Jugoistoka i trojice visokih oficira JVuO, Mihailovićevih izaslanika ([[Dragoslav Račić]], [[Neško Nedić]] i [[Nikola Kalabić]]), održanom u Topoli 11. avgusta 1944, na osnovu ponude JVuO zaključila da se „političko zauzimanje stava Draže Mihailovića i njegovog pokreta potpuno izmenilo. Oni su spremni da u potpunosti sa nama sarađuju“. Mihailovićevi izaslanici su stavili do znanja da je za JVuO najvažnije objedinjavanje domaćih antikomunističkih snaga, opšta mobilizacija i „stvaranje jedne srpske nacionalne armije za uništenje komunizma u Srbiji“. Pošto je za ostvarenje tog cilja bila neophodna njemačka dozvola i naoružanje, JVuO je bila spremna da se obaveže na lojalnost i vjernost okupatoru.<ref name="yuhistorija.com"/> Rittmeister Fürst von Wrede citira riječi četničkih oficira sa sastanka: {{izdvojeni citat|»Srbi, koje vi niste poznavali, ipak se bore za vas. Mi se obavezujemo našom časnom oficirskom rečju da ćemo biti verni. Pokret Draže Mihailovića je spreman da dâ sve garancije koje Nemci budu zahtevali. '''Naše smrtno neprijateljstvo protiv komunizma je najbolja garancija naše vernosti'''. Nas ne interesuje budućnost, svejedno kako će se rat završiti, mi smo odlučili, ako tako mora biti, da viteški propadamo.«<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_227.htm Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 11. avgusta 1944. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića o uslovima za sastanak Draže Mihailovića sa Nojbaherom]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000502.] <br /> ({{jez-njem|"Die Serben, die Ihr nicht bekannt habt, aber kämpfen für Euch. Wir verpflichten uns mit unserem Offz.Ehrenwort, dass wir treu sein werden. Die DM—Bewegung ist bereit, sämtliche von den Deutschen verlangten Garantien zu geben. Unser Todfeindschaft gegen den Kommunismus ist die beste Garantie für unsere Treue. Die Zukunft interessiert uns nicht, gleichgültig wie der Krieg ausgehen mag, wir sind entschlossen, wenn es sein muss, ritterlich zugrunde zu gehen."}})</ref>}} Rittmeister Fürst Wrede je sumirao predloge predstavnika Draže Mihailovića na sledeći način: {{izdvojeni citat| 1. DM želi da razgovara sa opunomoćenikom [[Hitler|firera]] za jugoistočni prostor. 2. On teži okupljanju svih nacionalnih srpskih snaga. 3. Mobilizacija i naoružavanje svih za oružje sposobnih Srba za borbu protiv komunizma. Naoružavanje i vođstvo pod nemačkim Vermahtom. 4. DM moli da sam ostane u ilegali. 5. Pripadnici DM—pokreta ne treba da budu u nemačkim uniformama. 6) Mesto sastanka ne treba ni u kom slučaju da bude Beograd ili neki veći grad.<ref name="B0_11 1944">[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_11.8.1944. Nemački zapisnik sa pregovora sa četnicima 11.8.1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000502—000503.] <br /> ({{jez-njem|"1.) DM wünscht mit dem Bevollm. des Führers für den Südostraum zu sprechen. </br> 2.) Er fordert Zusammenschluss aller nat. serb. Kräfte. </br> 3.) Mobilisierung und Bewaffnung aller waffenfähigen nat. Serben zum Kampf gegen den Kommunismus. Ausrüstung und Führung durch die deutsche Wehrmacht. </br> 4.) DM bittet selbst illegal bleiben zu können </br> 5.) Die Angeh. der DM–Bewegung sollen nicht in dt. Uniform gekleidet werden. </br> 6.) Ort der Zusammenkunft soll keinesfalls Belgrad oder eine grössere Stadt sein."}})</ref>}} O saradnji sa četnicima Draže Mihailovića u jednoj se njemačkoj preporuci s početka avgusta 1944. navodi: {{izdvojeni citat| ''Saradnja sa četničkim bandama'' Komandantu Jugoistoka upućen je dopis Ob. od./oficir Abvera str. pov. br. 6161/44, u vidu naređenja, o isporuci oružja i municije četničkim bandama i o saradnji između nemačkih operativnih jedinica i pojedinih lojalnih četničkih bandi u cilju zajedničke borbe protiv komunističkog neprijatelja. Postavljanjem oficira za vezu u četničkim bandama treba njihovo držanje stalno nadzirati.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1035&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000893.] ({{jez-njem|"Zusammenarbeit mit Cetnik—Banden. An den Mil.Befh. Südost ergeht mit Ic/AO Nr. 6161/44 g. Kdos. v. 2.8.44 ein Befehlschreiben über die Belieferung der Cetnikbanden mit Waffen und Munition und über die Zusammenarbeit zwischen deutschen Verbänden und einzelnen lojal erscheinen den Cetnik—Banden für Zwecke des gemeinsamen Kampfes gegen den kommunistischen Feind. Durch Abstellung von Verbindungsoffzen.zu den Cetnik—Banden ist deren Verhalten laufend zu überwachen."}})</ref>}} U večernjem izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 16. avgusta 1944, prenosi se vijest da je general Draža Mihailović, u koordinaciji sa predsjednikom srpske vlade generalom Milanom Nedićem, pred okupacione vlasti iznio ponudu o »potpunom potčinjavanju četničkih jedinica«: {{izdvojeni citat| Srbija: Sporazumno sa Nedićem, Draža Mihailović je ponudio nemačkom komandovanju potpuno potčinjavanje četničkih jedinica. Pored postojanja problema davanja talaca, unutrašnjih srpskih suprotnosti i ponude za lični dogovor Draže Mihailovića sa specijalnim opunomoćenikom Ministarstva inostranih poslova, sada postoji samo zahtev za oružje za zajedničku borbu. Srpska vlada je jednovremeno zamolila prijem kod komandanta Jugoistoka i verovatno će tom prilikom biti iznesena i namera o njenoj ostavci.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1090&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000948.] <br /> ({{jez-njem|"In Übereinstimmung mit Nedic hat DM dtsch. Führung volle Unterstellung der Cetnik Verbände angeboten. Bei Geiselgestellung, Einstellung alle Innerserbischen Gegensätze und Angebot persönlicher Aussprache DM mit Sonderbevollm.Ausw.Amtes liegt allein Waffenforderung für den gemeinsamen Kampf vor. Serbische Regierung hat zugleich um Empfang bei Mil.Befh. Südost ersucht und wird dabei voraussichtl. Rücktrittsabsicht vortragen."}})</ref>}} Povodom Mihailovićevog predloga, 17. i 18. avgusta je održan sastanak na najvišem nivou u nemačkoj komandi Jugoistoka. Tu su još jednom sumirani Dražini predlozi: {{izdvojeni citat| a) Bezuslovno obećanje, da nijedan nemački vojnik neće biti napadnut od četnika. Davanje talaca. b) Zajednička borba isključivo protiv komunista u cilju uspostavljanja mira i reda. Nemci i četnici ne moraju biti neprijatelji. c) Neprijatelj br. 1 su komunisti i svi oni koji ih podržavaju ili ne sadejstvuju u borbi protiv komunista. d) Draža Mihajlović moli da ga se privuče organizovanju Srpskog dobrovoljačkog korpusa i organizovanju Dobrovoljačkog korpusa. e) Bilo kakva veza s partizanima je nemoguća. f) Draža Mihailović moli da se stvori prijateljskije raspoloženje, da bi se oslobodilo četnike, koji su uhapšeni u Srbiji, bez posredovanja četnika. g) U slučaju invazije nema borbe protiv Nemaca. Borba protiv komunista će se produžiti. Četnici hoće da spreče vezu partizana s invazionim trupama. h) Draža Mihajlović nema veze s Englezima. On i ne želi više da je ima, odgovarajući engleskom držanju prema srpskom narodu.<ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=581&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000576—000577.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Das Verhandlungsangebot des DM sieht folgende wesentlichen Punkte vor: </br> a) Unbedingtes Versprechen, kein deutscher Soldat werde von Cetniken überfällen. Geiselgestellung. </br> b) Gemeinsamer Kampf ausschliesslich gegen Kommunisten zur Herstellung von Ruhe und Ordnung. Deutsche und Cetniken brauchen nicht Feinde zu sein. </br> c) Feind Nr. 1 sind Kommunisten und alle, die sie unterstützen oder im Kampfe gegen Kommunisten nicht mitwirken. </br> d) DM bittet, ihn zu Ausbau des SFK und Aufbau Freikorps heranzuziehen. </br> e) Irgendeine Verbindung mit Partisanen ist unmöglich. </br> f) DM bittet zur Hebung freundschaftlicher Stimmung um Freilassung der in Serbien verhafteten Cetniken ohne Vermittlung der Cetniken. </br> g) Im Invasionsfall kein Kampf gegen Deutsche. Kampf gegen Kommunisten wird weitergeführt. Verbindung der Partisanen zu Invasionstruppen wollen Cetniken verhindern. </br> h) DM ohne Verbindung zu Engländern. Er will auch keine mehr haben, entsprechend engl. Verhalten gegen serb. Volk."}})</ref>}} Jedan iskaz<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=585&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000580.] ({{jez-njem|"Durchführung der Zusammenarbeit mit dem Cetnik–Banden, Ausbildung und Führung im Kampf wird den in erster Linie hierfür zuständigen Sicherheitsdienst und SD übertragen. Dieser ist allein für die politische Kampfführung vorgesehen, hat die engsten Verbindungen zu den Cetniks und führt in einem Raume, der als eine Art Heeresgebiet Domäne des Sicherheitsdienstes und des SD ist."}})</ref> sa ovog sastanka ubjedljivo svjedoči o uspostavljenim tijesnim vezama između [[Sicherheitsdienst|njemačkih obavještajnih struktura]] i četničke Vrhovne komande: {{izdvojeni citat|Sprovođenje sadejstva s četničkim bandama, obuka i komandovanje u borbi biće preneti Službi obezbeđenja i SD koji su u prvom redu nadležni za ovo. Ta je služba isključivo predviđena za političko vođenje rata, '''ima najuže veze s četnicima''' i komanduje na jednom određenom području, koje je, kao neka vrsta vojnog područja, domen Službe obezbeđenja i SD.<ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ]</ref>|Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 18. avgusta 1944. povodom ponude Draže Mihailovića za saradnju u borbi protiv NOVJ}} U izvještaju poslatom 20. avgusta 1944. godine iz Operativnog odjeljenja [[Beograd]] [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], navodi se da je za prijem kod vođe [[Treći Reich|Reich]]a [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]] pripremljen zajednički referat feldmaršala [[Maximilian von Weichs|Maximiliana von Weichsa]], komandanta Jugoistoka i specijalnog opunomoćenika Ministarstva inostranih poslova na Jugoistoku [[Hermann Neubacher|Hermanna Neubachera]], na temu ''saradnje sa Dražom Mihailovićem i buduće politike u Srbiji'', kao i da je sa ovim upoznat feldmaršal [[Wilhelm Keitel]].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1114&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frames no. 000971—000972.]</ref> Tog je dana sačinjena i službena bilješka u kojoj je sadržan sljedeći prijedlog: {{izdvojeni citat|Po predmetu ponude Nedić — Draža Mihailović, ministar Nojbaher predlaže da se organizacija četničkih jedinica prenese u nadležnost Višeg SS i policijskog vođe u Srbiji. Načelnik štaba komandanta Jugoistoka se saglasio s ovim predlogom.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1114&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000972.] <br /> ({{jez-njem|"In der Angelegenheit Angebot Nedic – DM schlagt Minister Neubacher vor, die Organisation der Cetnik–Verbände dem Höh.SS–Pol.Führer in Serbien zu übertragen. Chef des Gen.Stabes–O.B.Südost ist mit diesem Vorschlag einverstanden."}})</ref>}} Sâm Neubacher je 20. avgusta uputio opširan izvještaj ministru vanjskih poslova Velikonjemačkog Reicha [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]], u kojem je urgirao za prihvatanje ponude Nedić—Mihailović, navodeći da je Nedić garantirao da će se „pokret DM uzdržati od svake neprijateljske radnje protiv Nemaca i da ni u slučaju povlačenja Nemaca iz Srbije neće na Nemce biti ispaljen nijedan metak“. O odnosu Mihailovića i JVuO prema okupatoru od trenutka kada ga je Hitler imenovao ''Specijalnim izaslanikom Ministarstva vanjskih djela za Jugoistok'', Hermann Neubacher piše: {{izdvojeni citat|U pogledu Draže Mihailovića, upućujem na svoje mnogobrojne ranije telegrame. Svoje dosledno antikomunističko držanje dokazao je nedvosmisleno, uprkos najvećem pritisku od strane Engleza, odrekavši se njihove pomoći u naoružanju dok su Englezi istovremeno, preteći naoružavali Tita. Iskustva poslednjih 12 meseci u pogledu njegovog držanja prema nemačkim oružanim snagama, dosadašnje zajedničke borbe na antikomunističkom frontu i dosadašnja ozbiljna ugroženost srpske nacije, koju on priznaje u punom opsegu, smatram dovoljnim osnovom za to da će D. M. održati reč koju nam je dao ako u ovom odlučujućem trenutku budemo pružili preko Nedića odlučujuću pomoć. Spreman sam, posle jednog ličnog razgovora sa D. M., da preuzmem odgovornost za to da nas taj čovek neće napasti s leđa i da će on sam učiniti bezopasnim one elemente svoga pokreta koji su nepouzdani u pogledu nas.<ref>AVII, Mikroteka, NAV, N—T—312, rol. 780, f. 371746.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]</ref>}} Specijalni nemački izaslanik Hermann Neubacher je ocenio da obećanja Draže Mihajlovića u pogledu lojalnog držanja treba uzeti ozbiljno, pošto je dokazao on "da je toliki antikomunista, da je '''usprkos engleskim ponudama dao prednost prosjačenju kod okupatora''' pred slogom s crvenom stranom".<ref name="ReferenceB"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=575&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000570.] <br /> ({{jez-njem|"D.M. habe zweifellos bewiesen, dass er <br /> 1. Burgfrieden mit Besatzungsmacht halten will und <br /> 2. So sehr Antikommunist ist, dass er trotz Angeboten von englischer Seite einen Bettelgang beim Okkupator der Einigung mit der roten Seite vorgezegen hat. <br /> Zusicherungen D.M.'s auf loyale Einstellung sind ernst zu nehmen, da D.M. in antikommunistischer Frage stets konsequente Haltung eingenommen hat."}})</ref> Ovi pregovori završili su formulisanjem inicijative za formiranje srpske armije od 50.000 ljudi za borbu protiv komunizma kojom bi rukovodio [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]], a koju bi opremila nacistička Nemačka. Ali [[Hitler]] je odbacio inicijativu, uz naglasak da će dato oružje "jednom kasnijom prilikom biti upravljeno protiv Nemaca". Vođa [[Treći Reich|Velikonjemačkog Reicha]] je formulisao svoju konačnu odluku na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Zaključujući, Führer je ustanovio, da on a) nema ništa protiv “malih taktičkih manevara“ s pokretom DM, b) da zatraženo formiranje armije, koja bi bila jačine 50.000 ljudi, nikako ne bi moglo doći u obzir.<ref name="znaci.org">[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm Službena beleška sa referisanja Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22.8.1944]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=814&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000811.] <br /> ({{jez-njem|"Abschliessend, stellte der Führer fest, daß er <br /> a) gegen "kleine taktische Manöver" mit der DM–Bewegung keine Bedenke habe, <br /> b) daß die Aufstellung der gefordeten 50 000 Mann starken Armee auf keinen Fall in Frage kommen könne."}})</ref>|Službena beleška sa referisanja komandanta Jugoistoka Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22. avgusta 1944. godine}} Ipak, u skladu sa idejom o formiranju srpskog korpusa pod komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]] koji bi se borio na strani Nemaca, [[6. septembra]] [[1944]]. [[Srpska državna straža]] i [[Srpska granična straža]] (ukupno oko 13.000 ljudi) stavljene su pod komandu Mihailovićevog komandanta Srbije generala [[Miroslav Trifunović|Trifunovića]]. Potom su jedinice [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]] i [[Srpska granična straža|Srpske granične straže]] 6. oktobra [[1944]]. sabrane su u Jagodini gde je od njih formiran [[Srpski udarni korpus]] sa tri divizije, koji je brojao oko 6.800 ljudi. Komanda Srpske straže i Granične straže predana je naredbom generala Felbera generalu [[Miodrag Damjanović|Miodragu Damjanoviću]], šefu Nedićevog kabineta.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=875&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000871.] <br /> ({{jez-njem|"An den Präsidenten den serbischen Ministerrates Herrn Generaloberst Nedić. Herr Ministerpräsident! <br /> Ich bin damit einverstanden, dass der Generalmajor Damjanović mit der Führung der serbischen bewaffneten Verbände mit Ausnahme des SFK betraut wird. Dieses Korps muss meiner Auffassung noch in den bewährten Händen des General Mušićki [sic] bleiben. Mit dem Ausdruck meiner vorzüglichen Hochachtung."}})</ref> Damjanović je bio i glavni Mihailovićev pouzdanik u Nedićevoj upravi, te su se on i komandanti Straže odmah stavili pod Mihailovićevu komandu. Ove jedinice, preimenovane u Srpski udarni korpus Jugoslovenske vojske u otadžbini, pridružile su se tako drugim četnicima u povlačenju prema Sandžaku. Njihovo je savezništvo ipak bilo nesigurno i ubrzo će se raspasti.<ref>[https://znaci.org/00001/40_74.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNICI SE POVLAČE IZ SRBIJE]</ref> === Bitka za Srbiju (1944) === {{Poseban članak|Bitka za Srbiju 1944.}} [[Datoteka:Četnici i Nemci u Srbiji 1944.jpg|minijatura|Grupa nemačkih vojnika i četnika Draže Mihailovića u vreme proboja u Srbiju 2. proleterske i 5. krajiške divizije NOVJ.]] U povjerljivom izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 26. avgusta 1944. godine, analizirano je stanje na [[Balkansko poluostrvo|Balkanu]] nakon objave rata Trećem Reichu od strane [[Bugarska|Bugarske]] te proglašenja neutralnosti [[Rumunija|Rumunjske]] (i jedna i druga su do tada bile potpisnicama [[Trojni pakt|Trojnog pakta]]), neposredno po ulasku jedinica [[Crvena armija|Crvene armije]] na teritorij dvije države. Oficiri Wehrmachta anticipiraju držanje četnika Draže Mihailovića u novonastaloj, kompliciranoj situaciji: {{izdvojeni citat|Ustanički pokreti na području Balkana – izuzev pokreta Draže Mihailovića – dobit će pojačan zamah, tako da ubrzo treba očekivati prekid svih vlastitih veza s cijelim južnim Balkanom. '''Pokret Draže Mihailovića predstavlja jedinu antiboljševičku organizaciju koja, uz odgovarajuću potporu, može biti dugoročno korisna našim interesima u borbi protiv boljševizma'''.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=874&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000870—000871.] ({{jez-njem|"Darüber hinaus werden die Aufstandsbewegungen im Balkan–Raum – abgesehen von der DM–Bewegung – verstärkten Auftrieb erhalten, so dass in Kürze mit einer Unterbrechung sämtlicher eigenen Verbindungen nach gesamtem Süd–Balkan gerechnet werden muss. Die DM–Bewegung stellt bei entsprechender Unterstüzung die einzige antibolschewistische Organisation dar, die im Kampf gegen den Bolschewismus auf längere Sicht unseren Interessen nutzbar gemacht werden kann."}})</ref>}} [[Bitka za Srbiju 1944.]] je bila zajednički saveznički poduhvat sa ciljem ovladavanja središnjim komunikacijskim prostorom nemačkih snaga na Balkanu. Dejstva na tlu izvršavala je [[NOVJ]], a [[Saveznici]] su obezbeđivali borbeno sadejstvo, snabdevanje i pomoć iz vazduha. Četnici su se u ovim borbama našli direktno na strani [[Wehrmacht]]a. U to vreme, Saveznici su već promenili odnos prema [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevim]] snagama, a njihov prioritet u Jugoslaviji postalo je jačanje snaga [[NOVJ]] u Srbiji.<ref>{{Cite web |title=Ficroj Meklejn: RAT NA BALKANU, glava 11 - NOVI DOGOVOR |url=http://www.znaci.org/00001/1_11.htm |access-date=2023-08-14 |archive-date=2023-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230902100016/https://www.znaci.org/00001/1_11.htm }}</ref> Vrhovni štab NOVJ nameravao je da partizanske snage u Srbiji pomogne prodorom jačih snaga iz [[Bosna|Bosne]] i [[Crna Gora|Crne Gore]]. Nemačka komanda, kao i Mihailović, bili su rešeni da to spreče. Ključnu fazu bitke za Srbiju predstavlja [[Durmitorska operacija|operacija »Rübezahl«]]. Njemačka Komanda Jugoistoka prikupila je za ovu operaciju sljedeće raspoložive snage: {{izdvojeni citat|''Predmet'': Planiranje »Ribecal«,  1.) Snage koje učestvuju: a) Južna grupa: glavni deo 1. brd. div., albanska milicija i delovi SS-divizije »Skenderbeg«, b) Bor[bena] grupa »Jugozapad«: 2 ojačana bataljona 181. peš. divizije sa III/13. SS-puka, c) S[evero] z[apadna] grupa: 2. puk Brandenburg (bez 1 bat.), 3/12. tenk. bat. z. b. V., CDK i četnici (Drinski korpus), d) S[everna] grupa: 14. SS-puk (bez III), e) I[stočna] grupa: Viša k-da III/363. puka, 696. bat. feldžandarmerije, delovi 297. izv. bat., 2/201. brig. jur. topova, f) Grupa »Krempler«, g) Padobranski lov. bat. »Brandenburg«<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=491&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000486.] <br /> ({{jez-njem|"Betr.: Plannung "Rübezahl". </br> 1.) Beteiligte Kräfte: </br> a) Südgruppe: Masse 1. Geb. Div., alban. Milizen und Tle. SS–Div. Skanderbeg. </br> b) Kgr. Südwest: 2 verst. Btlne. 181 J.D. mit III./SS–13 </br> c) NW–Gruppe: 2. Rgt. Brandenburg (o. 1 Btln.) 3./Pz. Abt. z.b.V. 12, MFK, und Cetniks (Drina–Korps). </br> d) N–Gruppe: SS–Rgt. 14 (ohne III.). </br> e) O–Gruppe: Höh. Kdo. mit III./363, Feld Gend.Abt. 696, Tle. A.A. 297, 2./Stu. Gesch.Brig 201. </br> f) Gruppe Krempler. </br> g) Fallschirm–Jg.Btl. Brandenburg."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_108.htm Izveštaj Komandanta Jugoistoka od 12. avgusta 1944. Vrhovnoj Komandi Vermahta o sastavu borbenih grupa i njihovim pravcima napada u operaciji »Ribecal«], Zbornik NOR-a, tom XII, knjiga 4, dokument br. 108.</ref>}} [[NOVJ]] je nastojala da koncentriše snage na levoj strani [[Lim (reka)|Lima]] za proboj u [[Srbija|Srbiju]]. Nemačka [[Komanda Jugoistoka (Nemačka)|Komanda Jugoistoka]] je rešila da brani [[Srbija|Srbiju]] aktivnim dejstvima - sprečavanjem pokreta jedinica [[NOVJ]] kroz [[Bosna|Bosnu]] prema zapadu, kao i nizom krupnih i ambicioznih operacija u [[Sandžak]]u i istočnoj [[Bosna|Bosni]] sračunatih na razbijanje koncentracija [[NOVJ]] i njihovo onesposobljavanje za ofanzivna dejstva. Snage [[JVuO]] sa velikim entuzijazmom učestvovale su u ovim operacijama, kao i u onim koje je organizovao nemački komandant [[Srbija|Srbije]] protiv lokalnih partizana i povremenih prodora. Vrhunac ovog sadejstva nastupio je u avgustu [[1944]],<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[Službena beleška oficira Abvera Komande Jugoistoka od 22. avgusta 1944. sa referisanja komandanta Jugoistoka Adolfu Hitleru, http://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230814062743/https://znaci.org/00001/4_12_4_112.htm |date=2023-08-14 }}] Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 112</ref> kada su se odvijala najintenzivnija i najmasovnija dejstva. U izvještaju Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. godine upućenom Vojnoupravnom komandantu Jugoistoka, konstatuje se ozbiljna političko-bezbjednosna kriza uzrokovana uspješnim partizanskim manevrom, tj. prodorom u Srbiju: {{izdvojeni citat|Započeo je očekivani veliki Titov napad na Srbiju. Dok su u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]], na [[Drina|Drini]], pripremljene jedinice bile tako desetkovane našim akcijama da mu tamo samo slabe snage stoje na raspolaganju, dotle je jačim delovima Titovih jedinica, koje su bile u centralnom delu [[Crna Gora|Crne Gore]], oko 3 divizije, pošlo za rukom da upadnu u [[Južna Srbija|južnu Srbiju]] i da pređu dolinu [[Ibar|Ibra]]. One sada u rejonu između Ibra i [[Južna Morava|Južne Morave]], po sjedinjavanju sa tamošnje 3 srpske crvene divizije, ugrožavaju obe glavne saobraćajne arterije prema jugu. Slobodu pokreta ovih, oko 10.000 ljudi jakih i dobro naoružanih, združenih jedinica uspeli smo, istina u teškim borbama i uz mnogo gubitaka, pomoću nemačkih, bugarskih i srpskih snaga (četnici i [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]]) da suzimo; ipak, one su preslabe da bi, s obzirom na otkazivanje bugarskih jedinica, izborile odlučujuće uspehe.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_109.htm Izveštaj Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. komandantu Jugoistoka o vojno-političkoj i privrednoj situaciji u Srbiji]</ref>}} Koliki su značaj najviši okupacioni dužnosnici u Jugoslaviji pridavali upotrebi četničkih jedinicâ u borbi protiv snaga NOVJ, može se zaključiti i na osnovu jedne naredbe od 26. avgusta 1944. godine, koju potpisuje feldmaršal [[Maximilian von Weichs]]: {{izdvojeni citat| ''Naređenje komandanta Jugoistoka'' Suštinski zadatak [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]] i Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od sada pa nadalje jeste dovesti i držati sve četničke jedinice u Srbiji i Crnoj Gori u borbenom dodiru s crvenim snagama, kako im ne bi bilo dopušteno preuzimanje vlastite inicijative, koja bi zbog cjelokupne situacije mogla biti uperena i protiv Njemačke. Odbijanje borbe protiv komunista mora se odmah prijaviti kao prijeteći simptom.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=13&rec=311&roll=191 NARA, T311, Roll 191, frame no. 000007.] <br /> ({{jez-njem|"Befehle OB.Südost <br /> Eine wesentl. Aufgabe Pz.AOk 2 und Mil.Befh.Südost ist ab sofort sämtl. in Serbien und Montenegro stehenden Cetnikverbände in Gefechtsberührung mit roten Kräften zu bringen und zu halten, um sie nicht zu einer eigenen Initiative die in Auswirkung der Gesamtlage auch gegen Deutschland gerichtet sein könnte gelangen zu lassen. Weigerung, dem Kampf gegen den Komm. aufzunehmen, ist als bedrohliches Symptom sofort zu melden."}})</ref>}} Uoči bitke sa partizanima, nemački Wehrmacht je snabdeo četnike svim raspoloživim zalihama italijanskog pešadijskog oružja i municije: {{izdvojeni citat|U nadovezi na dogovor od 15. 8. saopštava se, da se za izdavanje četničkim jedinicama mogu staviti na raspolaganje, u najboljem slučaju, sledeća oružja: 7.000 pušaka 6,5 mm (ital.) sa po 100 metaka, <br /> 50 teš. mitraljeza 8 mm (ital.) sa po 13.000 metaka, <br /> 42 laka bacača 4,5 mm (ital.) sa po 250 metaka. Upozorava se na to, da je time iscrpljena celokupna zaliha italijanske pešadijske municije u domenu Komandanta Jugoistoka i da se nove pošiljke mogu očekivati tek od oktobra 1944. godine i to u ograničenom obimu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=587&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000582.] </br> ({{jez-njem|"Im Nachgang zur Besprechung vom 15.8. wird mitgeteilt, dass für Ausgabe an Cetnik–Einheiten äusserstenfalls folgende Waffen zur Verfügung gestellt werden können: </br> 7 000 Gewehre 6,5 mm (i) mit je 100 Schuss, </br> 50 s.M.G. 8 mm (i) mit je 13 000 Schuss, </br> 42 le.Gr.W. 4,5 cm (i) mit je 250 Schuss. </br> Es wird darauf aufmerksam gemacht, dass damit der gesamte Bestand an ital. Inf. Munition im Bereich O.B.Südost erschöpft ist und Neulieferung in beschränktem Maße erst ab Oktober 44 erwartet werden darf."}})</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/4_14_4_228.htm Obaveštenje operativnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 16. avgusta 1944. obaveštajnom odeljenju o odobrenim količinama oružja i municije četničkim jedinicama]</ref>|Obaveštenje komande Jugoistoka o odobravanju oružja i municije četnicima (16. avgust 1944.)}} U nacrtu jednog izvještaja, sastavljenog od strane oficirâ Armijske grupe »F« u ljeto 1944. godine, sumira se iskustvo njemačkih okupacionih organa sa Mihailovićevim četnicima u [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupiranoj Jugoslaviji]]: {{izdvojeni citat|Dosadašnje držanje D.M.-a ima sljedeće karakteristike: a) Aktivna borba protiv komunista u Srbiji, Crnoj Gori i Hrvatskoj, s tim što je ova borba zbog brojčane, a naročito materijalno-tehničke nadmoći komunista, uvijek rizična za snage D.M.-a, b) Neispunjavanje od Saveznika postavljenih specijalnih zadataka, c) Lokalna, ponekad vrlo aktivna saradnja sa njemačkim trupama, obavještajnim i ostalim okupacionim organima, d) Potpuna spremnost za izvršavanje taktičkih instrukcija izdatih od strane njemačkih oficira za vezu, e) Stalno ponavljanje zahtjeva za municijom i oružjem radi borbe protiv komunista, kao nagrada za dokazanu lojalnost.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=970&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000960.] <br /> ({{jez-njem|"Das bisherige Verhalten der DM–Bewegung ist gekennzeichnet: </br> a) durch eine aktive Kampfführung gegen den kommunistischen Feind in Serbien, Kroatien und Montenegro, die bei zahlenmässiger und vor allem waffentechnischer Überlegenheit der kommunistischen Banden in jedem Falle mit einem besonderen Risiko für die DM–Kräfte verbunden ist, </br> b) durch die Nichtausführung der von den Allierten generell und im Form von Spezialaufgaben gegebenen Sabotageaufträge, </br> c) durch eine örtliche, z.Zt. sehr rege Zusammenarbeit der DM–Cetniks mit der deutschen Sicherungstruppe, den Abwehrorganen und den für Ausnutzung des Landes eingesetzten deutschen Dienststellen bezw. deren Organisationen, </br> d) durch eine absolute Bereitwilligkeit, sich den taktischen Weisungen der deutschen Verbindungsoffiziere zu unterwerfen, </br> e) durch die wiederholten Versuche, für bewiesene Loyalität Munition und Waffen zum Kampf gegen den kommunistischen Feind zu erhalten."}})</ref>}} Kada su partizani konačno uspeli da se probiju u Srbiju i krenu ka Beogradu, nastupila je panika u redovima okupatora i kvislinga/kolaboracionista: {{izdvojeni citat|Titovi partizani upali su u septembru 1944. u Srbiju i to na više mesta. Zapadni deo Srbije bio je potpuno nezaštićen. Tamo je bio stacioniran samo mali broj nemačkih policijskih jedinica, koje su, zajedno sa četnicima, tu i tamo još vodile borbe. Sa svih strana neprijatelj je krenuo ka Beogradu. U gradu je vladao mir. Mi smo sedeli u Beogradu ne na buretu baruta, nego smo se nalazili u njemu.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 161–162.</ref>|[[Hermann Neubacher]], “Sonderauftrag Südost”}} U izveštaju od 18. septembra 1944, komandant Jugoistoka feldmaršal Maximilian von Weichs jasno sagledava težinu situacije u kojoj su se našle okupacione snage u Srbiji usljed nezadržive partizanske ofanzive. Von Weichs smatra da se njemačkom vođstvu poput imperativa nameće nastavak saradnje sa Mihailovićevim četnicima: {{izdvojeni citat|Loša situacija u Srbiji: zbog pomanjkanja vlastitih snaga, napredovanje partizana se može još samo usporiti; politika upotrebe četnika pri tome je od nesmanjene važnosti, te će biti nastavljena svim sredstvima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=763&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000758.] <br /> ({{jez-njem|"Es kommt also darauf an, gegenüber den Banden in Serbien weiterhin mit unterlegenen Kräften eine Verzögerungstaktik zu betreiben in der Hoffnung, daß durch innerpolit. Gegensätze oder Versorgungsschwierigkeiten ihre Stoßkraft geschwächt wird. Ein Einspannen noch kampfbereiter Cetniks ist dabei von unverminderter Bedeutung u. wird mit allem Mitteln betrieben."}})</ref>|V. Weichs-ova ocjena situacije od 17.9.44 (18.9.44)}} Četnici su nudili okupatoru sadjejstvo u borbi protiv snaga NOVJ u zamjenu za municiju i naoružanje: {{izdvojeni citat|Više četničkih vođa s područja Beograda nudi se za borbu protiv komunista pri isporuci oružja i municije od strane Nijemaca.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=789&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000784.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: Kampfangebote mehrerer Cetnik–Führer Raum Belgrad gegen Kommunisten bei Waffen– und Munitionslieferung durch Deutsche."}})</ref>|Večernji izvještaj obavještajnog odjeljenja Armijske grupe »F« za 19. septembar 1944. godine}} Krajem septembra 1944, četnici učestvuju s njemačkim jedinicama u borbi protiv partizana u raznim dijelovima Srbije. Tako u zapadnoj Srbiji, [[4. grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]] pod komandom potpukovnika [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]] i trupe Wehrmachta pokušavaju spriječiti prodor snaga NOVJ: {{izdvojeni citat|Zapadna i centralna Srbija: [...] Dijelovi Borbene grupe fon Jungenfeld prebačeni u Šabac, odakle su 26. septembra, u sadejstvu sa četničkom formacijom Račića, vršili napad na [[12. vojvođanski korpus NOVJ|12. korpus NOVJ]] koji nadire s juga.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1027&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 001015.] <br /> ({{jez-njem|"West– und Mittel– Serbien: </br> Tle. Kgr. v. Jungenfeld nach Sabac verlegt, von dort 26.9. im Zusammenwirken mit Cetnik–Verband Racic Angriff auf von Süd vordringendes XII. rotes Korps."}})</ref>}} Ova elitna četnička formacija pomagala je okupatoru u zapadnoj Srbiji već početkom septembra te godine: {{izdvojeni citat|[[Požega (Srbija)|Požegu]] zauzele vlastite trupe u sadejstvu sa četnicima (Račić).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=247&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000246.] <br /> ({{jez-njem|"Pozega durch eigene Truppe in Zusammenwirken mit Cetniks (Racic) genommen."}})</ref>|Večernji izvještaj Obavještajnog odjeljenja Armijske grupe »F« za 6. septembar 1944. godine}} Pukovnik von Jungenfeld se nalazio na čelu 5. policijskog puka, sa štabom u [[Šabac|Šapcu]]. O saradnji visokih četničkih oficira sa Jungenfeldom, poput komandanta Kolubarskog korpusa JVuO kapetana Milorada Lapčevića, generala [[Svetomira Đukića]], komandanta Severnih pokrajina JVuO (tj. [[Vojvodina|Vojvodine]] i [[Slavonija|Slavonije]]) ili majora Ilije Orelja, u vezi sa planiranjem krupnije operacije protiv snagâ [[NOV i POJ]] u [[Srem]]u avgusta 1944. godine, general Dragoljub Mihailović je bio obaviješten od strane pukovnika Dragomira Radovanovića, delegata Vrhovne komande Jugoslovenske vojske u otadžbini za Vojvodinu: {{izdvojeni citat|Dobro je što je kapetan Lapčević postavljen za komandanta Sremske jurišne grupe, no on je svojim radom za poslednji mesec dana stalno radio sa nemačkim komandantom iz [[Šabac|Šapca]]. On — kapetan Lapčević je izvodio akciju u [[Kupinovo|Kupinskom]] kutu po zapovesti nemačkog komandanta iz Šabca, javno sa njim sedeo obilazio Kupinski kut naravno da su u ovom pogledu sudelovali đeneral Đukić i major Orelj. Major Orelj je potpuno zabrljao. Nezgodno je što se svuda prestavlja za Vašeg Delegata te u ime Vaše onako pijan naređuje i govori. Sve ovo vide ovi naši mladi komandanti koji vode ljude i koji treba da nose ceo teret borbe na svojim leđima. Oni nemogu da dozvole da im neko prebaci da su saradnici Nemaca. Kapetan Lapčević, đeneral Đukić i major Orelj mogli su i trebali da rade, ali samo tajno, a nikako javno svakog dana sedeti u kafani u s. [[Ušće (Obrenovac)|Ušće]] pored puta [[Obrenovac]]—Šabac, još đeneral Đukić sa đeneralskom kapom i t.d. Da umirim ove mlade ljude i da im objasnim da će se ovo zabraniti i da će se ako se šta radi, u buduće tajno raditi, trebalo je dosta vremena i muke.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_37.htm Izveštaj delegata Vrhovne komande za Vojvodinu od 22. avgusta 1944. Draži Mihailoviću o akcijama protiv NOV i POJ u Sremu i o saradnji sa nemačkim trupama]</ref>}} Istovremeno, Nijemci otpočinju s izvođenjem [[Operacija Cirkus|operacije »Cirkus«]] ({{jez-njem|Zirkus}}), čiji je cilj bio ovlađivanje [[Kolubara|kolubarskim]] pobrđem. Operacija je počela 24. septembra 1944, uz učešće [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS-divizije »Prinz Eugen«]], [[Brandenburger|1. puka »Brandenburg«]] (bez 1. bataljona), 202. tenkovskog bataljona, dijelova 5. policijskog puka i pripadnikâ Šumadijske i Kolubarske grupe korpusa JVuO.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.pdf Pregled dejstava potčinjenih jedinica vojnoupravnog komandanta Jugoistoka (Armijske grupe »Srbija«) od 23. avgusta do 4. novembra 1944. godine]</ref> Prethodnog dana, ispred Komande Jugoistoka je načelnik štaba Armijske grupe »F« general [[Arthur Winter]] uputio izvještaj kojim najavljuje početak operacije, napominjući da će se i brojne četničke jedinice boriti na strani Wehrmachta: {{izdvojeni citat|Početak "Cirkusa" 24. septembra. [...] Sve naše snage u sjeverozapadnoj Srbiji potčinjene su Borbenoj grupi fon Jungenfeld. U kruševačkom kraju uspješno napredovanje većih četničkih snaga, uz podršku 12. bataljona iz sastava [[Druga oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]], protiv crvenih bandi u području sjeverozapadno od Kruševca. Pothvat će biti nastavljen sa 6.000 četnika.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=941&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000931.] <br /> ({{jez-njem|"Beginn "Zirkus" 24.9. Durch Aufkl.– Vorstoss 1. Rgt. Brandenburg Arandjelovac stark feindbesetzt festgestellt. Sämtl. eig. Kräfte in NW–Serbien Kgr. v. Jungenfeld unterstellt. Raum Krusevac erfolgreicher Vorstoss stärkerer Cetnik–Kräfte, unterstützt durch 2./Pz.Abt.z.b.V.12 gegen rote Banden Raum NW Krusevac. Unternehmen wird mit 6000 Cetniks fortgeführt."}})</ref>|Povjerljivi izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 23. IX 1944.}} U septembru su kvislinške formacije [[Srpska državna straža|Srpska državna]] i [[Srpska granična straža|granična straža]] preformirane u [[Srpski udarni korpus]] (jačine 6.800), stavljen pod Mihailovićevu komandu.<ref>[http://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm Izveštaj komandanta Armijske grupe "Srbija" od 4. novembra 1944] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230714172817/https://znaci.org/00001/4_12_4_168.htm |date=2023-07-14 }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 168</ref> U prvoj polovini septembra, četničko-nemačka odbrana [[Srbija|Srbije]] sa zapada doživela je slom usled prodora [[NOVJ]]. Bitka za [[Srbija|Srbiju]] definitivno je rešena tokom oktobra [[Beogradska operacija 1944.|Beogradskom operacijom]], uz sadejstvo [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] sa oklopnim snagama [[Crvena armija|Crvene armije]]. No, i pored toga, JVuO je nastavila sadejstvovati sa Vermahtom: {{izdvojeni citat|Usljed jakog komunističkog pritiska, još četničkih jedinica, uključujući i one iz istočne Srbije, izrazile su spremnost za dalju borbu protiv komunista u saradnji sa njem. Wehrmachtom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=101&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame 000095: Izvještaj o neprijatelju u Srbiji, Hrvatskoj, Crnoj Gori i Albaniji (Dodatak za savjetovanje kod načelnika štaba jugoistoka od 2. oktobra 1944.)] <br /> ({{jez-njem|"Unter dem starken kommunistischen Druck haben sich weitere Cetnik–Führer, auch aus O–Serbien bereit erklärt, gemeinsam mit der Deutschen Wehrmacht gegen die Kommunisten zu kämpfen."}})</ref>|Izvještaj [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 2. oktobra 1944.}} {{izdvojeni citat|Četnička grupa Ocokoljića iz istočne Srbije osiguravala je pozadinu Müllerovom korpusu prilikom borbi protiv Rusa u rejonu okuka Dunava–Zaječar.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=568&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000562-000564: Držanje D.M.-četnika u Srbiji (dodatak za izvještaj o neprijateljskim namjerama od 19. oktobra 1944.)] </br> ({{jez-njem|"Die ostserbische Cetnikgruppe des Ocokoljic hat dem Korps Müller bei den Verteidigungskämpfen gegen die Russen im Raum Donauschleife–Zajecar Dienste zur Freihaltung der rückwärtigen Verbindungen geleistet."}})</ref>|Njemački izvještaj od 19. oktobra 1944.}} Opšta (pozitivna) ocjena o doprinosu četničkih snaga u borbi na strani njemačkog Wehrmachta tokom bitke za Srbiju, data je u izvještaju štaba [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], poslatom 21. avgusta 1944. godine Vojnom zapovjedniku Jugoistoka generalu [[Hans Felber|Felberu]]: {{izdvojeni citat|Njemačko vođstvo u Srbiji je stoga moralo tražiti pomoć većih dijelova četnika Draže Mihailovića. Oni su slabo naoružani i nedavno su teško pogođeni usljed izostanka obuke samih boraca. Ipak, dobro su se borili, pretrpjeli su znatne krvave gubitke i mogu se označiti kao bezuslovno antikomunistički [nastrojeni].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=985&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000975.] ({{jez-njem|"Die deutsche Führung in Serbien mußte sich daher schon bisher der Mithilfe stärkerer Teile der DM–Cetniks bedienen. Diese sind schlecht bewaffnet und infolge geringer Ausbildung des Einzelkämpfers in der letzten Zeit stark angeschlagen worden. Sie haben sich aber gut geschlagen, erhebliche blutige Verluste zu verzeichnen und können als unbedingt antikommunistisch bezeichnet werden."}})</ref>|Njemačka procjena brojnosti partizanskih, njemačkih i kvislinških jedinica u Srbiji (21. august 1944).}} === Proboj četnika i Nijemaca iz Srbije (1944) === {{Poseban članak|Proboj četnika i Nijemaca iz Srbije|Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)}} [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-J28413, Jugoslawien, deutscher Rückzug.jpg|thumb|Nemački vojnici se povlače iz Srbije.]] Tokom septembra [[1944]]. glavna četnička mobilna formacija u centralnoj i zapadnoj Srbiji, [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa]] pod komandom [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]], skupa sa drugim pridruženim jedinicama, poražena je od nadirućih snaga [[NOVJ]] i potisnuta prema [[Beograd]]u. Ove su jedinice Nemci tokom [[3. oktobra|3]], [[4. oktobra|4.]] i [[5. oktobra]] 1944. vozovima prebacili sa željezničkih stanica Topčider i Ripanj do [[Kraljevo|Kraljeva]].<ref name="ReferenceC">Ratko Parežanin; MOJA MISIJA U CRNOJ GORI, Rim, 1974, str. 17-18.</ref><ref>Radomir Milošević-Čeda: ZAKASNELI RAPORT, Interprint, Beograd, 1996, str. 78-79.</ref> {{izdvojeni citat|Noću, iza ponoći, između 3. i 4. oktobra 1944, krenuli smo iz Beograda, sa železničke stanice u Topčideru... Uveče sam se oprostio sa komandantom Korpusa, generalom Kostom Mušickim... Kod Mušickog je u tom trenutku bio [[Nikola Kalabić]], a u štabu Dobrovoljačkog Korpusa sam primetio i Neška Nedića... Došli su da se dogovaraju sa Dobrovoljačkom komandom i da traže opremu i ostalo. Na brzinu progovorio sam nekoliko reči sa Neškom Nedićem. U vozu su s nama putovali i Kalabićevi četnici. Rekoše nam da idu do Kraljeva, gde se vrši koncentracija četnika za borbu.<ref name="ReferenceC"/>|Nedićev ministar [[Ratko Parežanin]]}} O oštrini borbi koje su se vodile između snaga NOVJ, s jedne, te okupatorsko-kolaboracionističkih jedinica s druge strane, svjedoči i jedan njemački izvještaj neposredno pred [[Beogradska operacija|pad Beograda]]. U izvještaju se apostofira strateški značaj koji je, za odbranu glavnog grada Srbije, predstavljala linija bojišnice u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]], gdje je bila raspoređena Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO pod komandom potpukovnika Račića: {{izdvojeni citat|Račićeva jurišna grupa korpusa, koja je u septembru u teškim borbama na savskom zavoju bila potisnuta iz područja Čačak–Požega–Užice zbog napredovanja Titovih snaga u zapadnoj Srbiji ka sjeveru, probila se natrag u područje Užice–Požega–Čačak zapadno ka Drini u pojedinačnim grupama, trpeći velike gubitke, nakon što su njemačke snage raspoređene u ovom području povučene na [[Istočni front]]. Usljed nedostatka streljiva i oružja te u odsustvu njemačkih snaga koje bi ga poduprle, Račić je od tada mogao izvoditi samo manje operacije protiv komunističkih grupa. </br> Brzo napredovanje Rusa preko doline Morave do saobraćajnice Beograd–Kraljevo potpuno je promijenilo situaciju kod četnika. Čini se da je bliski kontakt s njemačkim trupama bio poremećen brzim pokretima njemačkih trupa uzrokovanim borbama, tako da se s te strane teško mogao vršiti bilo kakav kontinuirani uticaj na četnike.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=568&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame no. 000562.] </br> ({{jez-njem|"Die im September durch den Nordvormarsch der Tito–Kräfte im westserbischen Gebiet aus dem Raum Cacak–Pozega–Uzice in harten Kämpfen gegen den Savabogen zurückgedrückte Sturmkorpsgruppe Racic hat sich nach Abzug der in diesem Raum eingesetzten deutschen Kräfte an die Ostfront wiederum unter starken Verlusten in Einzelgruppen in das Gebiet westlich der Drina und den Ausgangsraum Uzice–Pozega–Cacak durchgekämpft. Wegen Mangel an Munition und Waffen und im Hinblick auf das Fehlen deutscher Kräfte als Rückhalt hat Racic seitdem nur kleinere Aktionen gegen komm. Gruppen durchführen können. </br> Das rasche Vordringen der Russen über das Moravatal bis zur Straße Belgrad–Kraljevo hat die Lage der Cetniks völlig verändert. Die Tuchfühlung mit der deutschen Truppe scheint durch die im Kampfverlauf notwendig gewordenen raschen deutschen Truppenverschiebungen unterbrochen zu sein, sodass von dieser Seite die Möglichkeit zu laufender Einwirkung auf die Cetniks kaum mehr bestand."}})</ref>|Držanje D.M.-četnika u Srbiji (dodatak za izvještaj o neprijateljskim namjerama od 19. oktobra 1944.)}} U mjesečnom izvještaju [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] ({{jez-njem|Heeresgruppe F}}) za oktobar 1944, poslatom Komandi Jugoistoka, konstatuje se da četnici u Srbiji nijesu u stanju održati svoje pozicije bez prisustva njemačkih okupacionih trupâ. Oficiri Wehrmachta tvrde da je „prebacivanje najvećeg dijela četničkih jedinica koje su se nalazile u sjevernoj i istočnoj Srbiji u suštini izvršeno da bi se izbjegli sukobi sa Rusima“, na čiju ih je „podmuklost“ upozorila Vrhovna komanda JVuO: {{izdvojeni citat|U borbi sa snagama 1. komun. korpusa koje su napredovale ka Beogradu, krajem septembra je Rudnički korpus [JVuO] u rejonu Lazarevca (32 km si. od Valjeva) potpuno uništen, dok je Kosmajski korpus uspio da se održi u rejonu sjeverno od Mladenovca (4 km j–ji. od Beograda). Nakon povlačenja njemačkih trupa, budući u nemogućnosti da zadrže dotadašnja operativna područja zbog premoći Rusa i komunista, četničke jedinice koje su se borile u sjeverozapadnoj i centralnoj Srbiji prebačene su do sredine oktobra na područje južno od Zapadne Morave.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&rec=311&roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001138.] <br /> ({{jez-njem|"Die Verlegung des grössten Teiles der in Nord– und Ostserbien befindlichen Cetnik–Einheiten wurde im wesentlichen zur Vermeidung von Zusammenstössen mit den Russen vorgenommem, vor deren Hinterlist das Obkdo. die Stäbe dringend warnte. <br /> Im Kampf mit den auf Belgrad vorgehenden Kräften des I.komm.Korps wurde Ende September das im Raum Lazarevac (32 NO Valjevo) stehende Rudnik–Korps völlig zerschlagen, während das Kosmaj–Korps sich im Raum Nord Mladenovac (4 SSO Belgrad) behaupten könnte. <br /> Angesichts der Unmöglichket, nach dem Abzug der deutschen Truppen die bisherigen Einsatzräume gegen die Übermacht der Russen und Kommunisten zu halten, wurden die in Nordwest– und Mittel– Serbien kämpfenden Cetnik–Einheiten biss Mitte Oktober in den Raum südlich der Westl. Morava verlegt."}})</ref>}} Izbijanje [[Crvena armija|Crvene armije]] na severoistočnu granicu Jugoslavije izazvalo je pometnju u četničkim redovima. Znatan deo četničkih trupa tokom septembra razbijen je od strane NOVJ u zapadnoj Srbiji. Sam [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]] sa manjom grupom boraca je nateran na povlačenje u Bosnu. Neki su pokušali da napadom na Nemce pred sam dolazak Crvene armije ponovo steknu saveznički status ([[Predrag Raković|Raković]], [[Dragutin Keserović|Keserović]], [[Dragoslav Račić|Račić]]), ali je i ovaj pokušaj bio kratkotrajan. Nakon neuspeha, glavnina se krajem oktobra koncentrisala u oblasti Ivanjice. Upravo u tom periodu vrh Armijske grupe E iz Grčke izbio je do [[Novi Pazar|Novog Pazara]]. Četnici su se priključili [[Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak|prodoru Armijske grupe E kroz Sandžak]] u istočnu [[Bosna|Bosnu]]. {{Wikisource|Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.}} {{izdvojeni citat|Draža Mihailović će nastaviti borbu protiv komunizma. Njegove jedinice se već bore sa Titovim trupama i imaju djelomično vezu sa njemačkim jedinicama (pukovnik v. Jungfeld, general Müller). Sada je stvar u tome, kako upotrebiti četničke jedinice kao prethodnice i osiguranje za komunikacije prilikom predstojećeg izmještanja njemačkih trupa iz Srbije. Pritom se neće moći izbjeći da četnici, prateći moguće pokrete njemačkih trupa ka zapadu, ne dospiju na tlo Hrvatske.<ref name="sr.wikisource.org">[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=51&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000045—000046.] ({{jez-njem|"D.M. wird weiterhin Kampf gegen den Kommunismus führen. Seine Verbände stehen nach wie vor gegen den Titobanden und haben zum Teil auch die notwendige Bindung an die deutsche Truppe (Oberst von Jungfeld, General Müller). Es wird nunmehr darauf ankommen, die Cetniks bei den zu erwartenden Absatzbewegungen der deutschen Truppe in Serbien als eine Art Vorhut einzusetzen, die die rückwärtigen Verbindungen durch Kampf gegen die dortständigen kommunistischen Banden öffnen. Dabei ist nicht zu vermeiden, dass die Cetniks im Zuge möglicher Rückverlegung der deutschen Kräfte in Serbien nach Westen auf kroatisches Gebiet übertreten."}})</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} Prvog dana oktobra 1944, u Komandi Jugoistoka je održano savjetovanje na kojem je upozoreno na promjenljivo raspoloženje četnika prema njemačkoj oružanoj sili u okupiranoj Jugoslaviji: {{izdvojeni citat|Srbija: [...] Četničko držanje i dalje različito. Srbijanski četnici se bore zajedno sa Wehrmachtom protiv komunista. Čak je i sam Draža Mihailović tražio njemačko osiguranje za planirano prebacivanje svog štaba iz sjeverozapadne Srbije u područje jugozapadno od Beograda. Ovaj plan se ipak nije ostvario. Suprotno tome, četnici u Istočnoj Bosni, Hercegovini i južnoj Crnoj Gori su neprijateljski nastrojeni. Kreću se ka obali, kako bi u slučaju savezničkog iskrcavanja s njima uspostavili kontakt i dobili savezničku zaštitu od crvenih. Iz sigurnog izvora se doznaje da D.M. izričito osudio njihovo protivnjemačko držanje.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=111&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000105—000106.] ({{jez-njem|"Cetnik–Haltung weiterhin uneinheitlich. Serbische Cetniks kämpfen zusammen mit deutscher Truppe gegen komm. Banden. DM. selbst bat sogar um deutsche Hilfe zur Sicherung beabsichtigter Verlegung seines Hauptstabes von NW–Serbien in Raum SW Belgrad. Diese Absicht jedoch nicht durchgeführt. Demgegenüber feindselige Haltung der Cetniks im O–Bosnien, Herzegovina und S–Montenegro und Bewegung dieser Kräfte zur Küste in den Raum Dubrovnik mit dem Ziel, bei erwarteter engl.Landung Verbindung mit Allierten aufzunehmen und Schutz gegen Rote zu suchen. Nach S.Qu. bekannt, dass DM. die deutschfeidliche Haltung dieser Cetniks aussdrücklich missbilligt."}})</ref>|Izvještaj sa savjetovanja kod načelnika štaba Jugoistoka od 2. oktobra 1944 (1. oktobar 1944.).}} Koliki je stepen kontrole nad četničkim snagama u Srbiji uspjela ostvariti njemačka Komanda Jugoistoka, vidljivo je i iz zapisnika sa sastanka na vrhu, održanog neposredno pred početak [[Beogradska operacija|Beogradske operacije]] (8. X 1944), kada su zabilježene i riječi Višeg SS i policijskog vođe [[Hermanna Behrendsa]]: {{izdvojeni citat|Na pitanje g-dina feldmaršala [tj. [[Maximilian von Weichs|von Weichs]]a — prim.] postoji li mogućnost komunističkog ustanka u Beogradu, Viši SS i policijski vođa Obergruppenführer Behrends je odgovorio odrečno, ističući da su stalnim pročešljavanjem u posljednje vrijeme uklonjeni svi oni komunisti koji bi na bilo koji način mogli učestvovati u takvoj akciji. Na pitanje gdje se nalaze komunisti zatvoreni u koncentracioni logor, Behrends je odgovorio da su svi pobijeni. Na kraju je skrenuo pažnju na to da je u četničke redove uspio ubaciti dovoljno jake grupe Službe sigurnosti [SD-Sicherheitsdienst], koje imaju ostati sa četnicima i ubuduće. Na to je glavnokomandujući primijetio da je samo to dovoljan razlog zašto bi se vodstvo nad četnicima trebalo povjeriti isključivo Višem SS i policijskom vođi.<ref name="sr.wikisource.org">[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=52&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 000045—000046.] ({{jez-njem|"Die Frage des Herrn Feldmarschall an den Obergruppenführer Behrends, ob er mit einem kommunistischen Aufstand in Belgrad rechne, verneinte dieser unter Hinweis darauf, dass er in letzter Zeit durch dauernde Durchkämmungen alle irgendwie für einen Putsch infrage kommenden Kommunisten beseitigt habe. Die Frage nach dem Verbleib der im Konzentrationslager erfassten Kommunisten beantwortete er dahingehend, dass diese alle umgelegt seien. Abschliessend wies Obergruppenführer Behrends noch daraufhin, dass er bei den Cetniks ausreichend starke SD—Kommandos eingebaut habe, die bei den Cetniks verbleiben würden. Von seiten O.B.Südost wurde daraufhin festgestellt, dass allein schon durch diese Tatsache die weitere Führung der Cetnikverbände durch den Höh.SS und Pol.Führer gegeben sei."}})</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} Nakon poraza u [[Bitka na Jelovoj gori|bici na Jelovoj gori]], Vrhovna komanda JVuO na čelu sa Dražom Mihailovićem obrela se u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]]. Potpukovnik [[Zaharije Ostojić]], komandant Istaknutog dela štaba Vrhovne komande, šalje 30. septembra 1944. komandantu Zlatiborskog korpusa kapetanu Dušanu Radoviću (pseudonim »Kondor«) upozoravajuću depešu: {{izdvojeni citat| ''Za Kondora — ultra urgent'' Imam obaveštenje da ste Vi, [Miloš] Marković i [Filip] Ajdačić upućeni u [[Višegrad|višegradski]] srez sa specijalnim zadatkom i da ćete isti izvršiti u punoj vezi sa [[Gestapo]]m i Švabama. Vaši ljudi pričaju da su kaznena ekspedicija. Još u toku današnjeg dana očekujem Vaše objašnjenje, jer ću u protivnom preduzeti potrebno, a narod i istorija reći će ko je izdajnik?<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_133.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša Istaknutog dela štaba Vrhovne komande od 7. avgusta 1944. do 7. januara 1945. godine]</ref>}} Jedinice [[Crvena armija|Crvene armije]] i [[NOVJ]] u prvoj polovini oktobra [[1944]]. zaposele su komunikaciju dolinom [[Morava (reka)|Morave]] između [[Vranje|Vranja]] i [[Velika Plana|Velike Plane]], što je otežalo [[Proboj Armijske grupe "E" iz Grčke 1944|proboj Armijske grupe "E" iz Grčke]]. Ova formacija time je bila usmerena na komunikaciju [[Skoplje]] - [[Kosovska Mitrovica]] - [[Raška]], odnosno dolinom [[Ibar (reka)|Ibra]], i zatim na otvaranje puteva prema [[Sarajevo|Sarajevu]] pod borbom. Tokom ovog četvoromesečnog proboja saradnja između Armijske grupe "E" i četnika iz [[Srbija|Srbije]] i [[Crna Gora|Crne Gore]] imala je više vidova. U izvještaju [[91. armijskog korpusa]] Wehrmachta od 25. oktobra 1944. godine, što ga je potpisao general [[Werner von Erdmannsdorf]],<ref>NARA, T314, Roll 1360, frame no. 000889.</ref> odato je svojevrsno priznanje generalu Mihailoviću i njegovim četnicima kao najvrjednijim antikomunističkim (sa)borcima na čitavom okupiranom području [[Jugoistočna Evropa|jugoistočne Evrope]]: {{izdvojeni citat|Među antikomunističke grupe u Srbiji spadaju i sljedbenici srpskog pukovnika Draže Mihailovića [Mihailović je unaprijeđen u čin generala još decembra 1941. — prim.] i neke nezavisne četničke jedinice (četnik — borac za slobodu). Pukovnik Draža Mihailović igra u Srbiji ulogu sličnu onoj koju igra general [[EDES]]-a [[Napoleon Zervas|Zervas]] u Grčkoj. On jeste anglofil, ali i apsolutno antikomunistički nastrojen. Na osnovu njegova antikomunističkog stava, saradnja [četnika i Nijemaca] u borbi protiv Titovih komunističkih bandi bila je uglavnom zadovoljavajuća. Srbin je dobar vojnik i u tom pogledu nalazi se na prvom mjestu na Balkanu. Disciplinovan je, žilav i uporan, te stoga stoji iznad prosječnog Grka. Srpske bande se bore žešće od Grka i imaju se više cijeniti od grčkih bandita. Njihovo naoružanje je dobro.|Uputstvo za srpsko-albansku teritoriju, izdato od strane obavještajnog odjeljenja 91. armijskog korpusa, 25. oktobar 1944. godine}} Prilikom proboja od [[Sjenica|Sjenice]] prema [[Prijepolje|Prijepolju]] [[24. oktobra|24]]-[[31. oktobra]] [[1944]]. Nemci su nastupali zajedno sa borcima [[Srpski udarni korpus|Srpskog udarnog korpusa]] protiv snaga [[37. sandžačka divizija|37. sandžačke divizije]]. Od Prijepolja se glavnina [[Armijska grupe "E"|Armijske grupe "E"]] kroz Sandžak usmerila na pravac Prijepolje - Višegrad - Rogatica - Sarajevo. Jednim motorizovanim bataljonom Nemci su 1. novembra otvorili su put Prijepolje - Pljevlja, i usmerili celokupne četničke snage iz [[Srbija|Srbije]] na pravac [[Sjenica]] - [[Prijepolje]] - [[Pljevlja]] - [[Goražde]]. Time su iskoristili snage [[JVUO]] iz Srbije kao svoju levu pobočnicu. Nakon toga, svojim napadom na NOVJ u pravcu Tuzle ([[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944]]) sadejstvovale su snagama [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] u njihovom proboju na sever. U dnevnom izvještaju za 13. novembar 1944. o situaciji na teritoriji okupirane Jugoslavije iz štaba Armijske grupe »F«, u paragrafu naslovljenom “Njemačke i savezničke trupe“, navodi se, očigledno na osnovu presretnute komunikacije snaga NOVJ, da se general Dragoljub Mihailović nalazi u rejonu [[Sjenica|Sjenice]] sa „aktivnim jugoslovenskim generalom” (moguće da je riječ o [[Miroslav Trifunović|Miroslavu Trifunoviću]]).<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=719&rec=311&roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001217.] <br /> ({{jez-njem|"I. Deutsche und verbündete Truppen. </br> Draza Mihajlovic befindet sich mit einem aktiven jugosl. General im Sjenica. (VII.mont.Brig. an 3.Div. 4.11.)"}})</ref> Dok komandant [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] general [[Aleksander Ler|Ler]] u svom pregledu brojnog stanja od [[16. novembra]] [[1944]]. ubraja 10.000 četnika Pavla Đurišića u vlastite (njemačke) trupe,<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_174.htm Pregled brojnog stanja jedinica potčinjenih Grupi armija »E« na dan 16. 11. 1944. godine, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII - dokumenti nemačkog rajha, knjiga 4], Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 174.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frames no. 000376—000377.]</ref> dotle se za četnike iz Srbije u izveštaju poslatom Vrhovnoj komandi u [[Berlin]]u kaže da se "drže u senci Vermahta". Nevoljno savezništvo veoma dobro ilustruje i sljedeći izveštaj: {{izdvojeni citat|Grupa Marković (2500—3000), u sporazumu sa nem. vojskom, osigurava odsek Mitrovica — Raška (mesta uklj.) — Novi Pazar. Izviđanje protiv Bugara, Tita i Sovjeta. Do sada nije bilo ozbiljnih incidenata. Potrebna je opreznost. [[Miroslav Trifunović|Trifunović]] sa oko 18.000 četnika [[Dragoslav Račić|Račića]] i [[Dragutin Keserović|Keserovića]], uporedno sa nem. pokretima u rejonu Prijepolje. Pravac marša Foča. U početku učešće u borbenim dejstvima na nemačkoj strani (zaštita bokova). U poslednje vreme samo saputnici. Utisak: dokle god postoje zajednički interesi — uopšte mir. Ako vide mogućnost uspeha, bezuslovno treba očekivati prepade na nemački [[Vermaht]], naročito na odvojene grupe. <br /> Moli se da se dostavi rezultat pregovora DM — [[Hermann Neubacher|zastupnik Ministarstva spoljnih poslova]].<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%B5_%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%98%D0%B0_%22%D0%95%22_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%83_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_11.11.1944. Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.], Vojnoistorijski institut, NAV--T-311, r. 184</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=507&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000501.] <br/> ({{jez-njem|"1.) Gruppe Markovic (2500–3000) sichert im Einvernehmen mit dt. Truppe Abschnitt Mitrovica – Raska (Orte ausschl.) – Novi Pazar. Aufklärung gegen Bulgaren, Tito und Sowjets. Bis jetzt keine ernsteren Zwischenfälle. Vorsicht geboten. <br /> 2.) Trifunovic mit ca. 18000 Cetniks des Racic und Keserovic gleichlaufend mit dt. Bewegungen im Raum Prijepolje Marschrichtung Foca. Anfangs Teilnahme an Kampfhandlungen auf deutscher Seite (Flankenschutz). Neuerdings nur Mitläufer. Eindruck: Solange gleichlaufende Interessen im allgemeinen Ruhe. Wenn erfolgversprechend, Überfälle gegen deutsche Wehrmacht, besonders Splittergruppen, unbedingt zu erwarten. <br /> 3.) Um Übermittlung des Verhandlungsergebnisses DM – Vertreter AA wird gebeten."}})</ref>}} U posljednjim mjesecima okupacije Jugoslavije, dužnosnici njemačkog Wehrmachta mogli su dati konačni i zaokruženi sud o karakteru kolaboracije JVuO sa okupacionim snagama. Tako uputstvo iz štaba 91. armijskog korpusa od 26. decembra 1944. godine sadrži veoma iznijansirano tumačenje kvaliteta dosadašnje njemačko-četničke saradnje, prvenstveno uslovljene spoznajom da [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] predstavlja zajedničkog neprijatelja. Pored toga, oficiri iz štaba 91. koprusa analiziraju kako se može proći s najmanje političke štete usljed stalno prisutnog antagonizma između vlasti NDH i četnikâ, preporučajući oprez u odnosima s potonjima zbog njihovih neprekinutih veza sa [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|Saveznicima]]: {{izdvojeni citat|Srpski četnici: </br> Upotreba četničkih jedinica dala je u raznim oblastima dobre rezultate. Poznavanje zemljišta od strane četnikâ i njihove izviđačke aktivnosti protiv Titovih snaga od koristi su njemačkom Wehrmachtu. Međutim, oslanjanje četnika na njemački Wehrmacht proizilazi isključivo iz činjenice da su inferiorni u odnosu na Titove snage — [[Angloamerika|angloamerička]] oružana intervencija bi ih navela da odmah promijene kurs. Njihovi pokušaji da se svrstaju uz angloameričkog neprijatelja se nastavljaju. Stoga se savjetuje veliki oprez kada se postupa sa četnicima. Za vlastiti stav prema četnicima presudno je sljedeće: </br> 1) Upotreba četničkih jedinica mora se sprovesti na način tako da, u slučaju nagle promjene kursa, šteta ostane u granicama podnošljivog; </br> 2) Nijemci moraju iskoristiti neprijateljstvo između četnika i boljševičkih bandi; </br> 3) Saradnja s četnicima od slučaja do slučaja u zamjenu za opskrbu borbenom municijom, zdravstvenu njegu i snabdijevanje namirnicama, ukoliko su dostupne; </br> 4) Cjelokupno hrvatsko stanovništvo mrzi četnike; kompromis između njih i hrvatskih vlasti (posebno ustaša) teško da je moguć. Stoga, moramo spriječiti njihov upad na hrvatski teritorij, posebno između [[Drina|Drine]] i [[Bosna (rijeka)|Bosne]]. Prelazak [natrag] preko Drine u Srbiju, naročito od strane četnika iz Stare Srbije [misli se na teritoriju Nedićeve Srbije — prim.], treba podržati, jer se time izbjegava konflikt s NDH. Na hrvatskom tlu, taktički nužan kontakt s četnicima tokom operacija protiv Titovih snaga treba održati što je moguće više neprimjetnijim, s obzirom na odnos s ustašama; </br> 5) Postojeća mržnja između srpskih četnika i [[Bošnjaci|Muslimana]] zahtijeva poseban oprez tokom pregovora s obje strane i njihovog upošljavanja, jer će se i jedna i druga strana ili povući ili odmah zauzeti neprijateljski stav ako se za takve pregovore sazna; </br> Da li se četnici mogu iskoristiti u njemačku svrhu u borbi protiv Titovih bandi, '''čime bi se uštedjela njemačka krv''', zavisiće od razumnog i vještog pregovaranja s njima.<ref>[https://znaci.org/ok/T317.php?sta1=etni&sta2=D.M&idem=1404 NARA, T314, Roll 1630, frame no. 000770.] <br /> ({{jez-njem|"Die serbischen Cetniks. </br> Der Einsatz von Cetnik–Verbänden hat in verschiedenen Gebieten guten Ergebnissen geführt. Von Nutzen für die Deutsche Wehrmacht ist die Landeskenntnis der Cetniks und ihre Aufklärungstätigkeit den Titobanden gegenüber. </br> Anlehnung der Cetniks an die Deutsche Wehrmacht beruht jedoch nur auf die Tatsache, daß sie den Titokräften unterlegen sind: ein bewaffnetes angloameriknisches Eingreifen wird ihr sofortiges Umschwenken veranlassen, Ihre Versuche, sich dem angloamerikanischen Gegner zu nähern, laufen weiter. Große Vorsicht den Cetniks gegenüber ist daher angebracht. </br> Für die eigene Haltung den Cetniks gegenüber ist maßgebend: </br> 1.) Der Einsatz der Cetnik–Verbände ist so durchzuführen, daß bei plötzlichem Umschwenken der Schaden in erträglichen Grenzen bleibt. </br> 2.) Die Feindschaft zwischen den Cetniks und bolschewistischen Banden muß deutscherseits ausgenützt werden. </br> 3.) Zusammenarbeit mit Cetniks von Fall zu Fall gegen Bereitstellung von Gefechtsmunition, sanitäre Betreuung und Verpflegung, soweit diese vorhanden. </br> 4.) Die Cetniks sind bei der gesamten kroatischen Bevölkerung verhasst, ein Ausgleich zwischen ihnen und den kroatischen Dienststellen (bes. Ustascha) ist kaum möglich, daher muss ein Eindringen in den innerkroatischen Raum insbesondere zwischen Drina und Bosna unsererseits verhindert werden. Ein Übertritt insbesondere der altserbischen Cetniks über die Drina nach Serbien ist zu unterstützen, da so Konflikt mit Kroatien vermieden wird. Auf kroatischem Boden ist taktisch notwendige Fühlung mit Cetniks bei Einsatz gegen Titobanden im Hinblick auf Verhältnis zur Ustascha möglichst wenig in Erscheinung treten zu lassen. </br> 5.) Der bestehende Haß zwischen serbischen Cetniks und Muselmanen verpflichtet bei Verhandlungen und Einsatz beider Teile zu besonderer Vorsicht, da bei Bekanntwerden solcher Verhandlungen beide Parteien entweder abspringen oder sofort eine feindselige Haltung einnehmen werden. </br> Von einer verständnisvoll und geschickt geführten Verhandlung mit den Cetniks wird es abhängen, ob diese durch Einsatz gegen Titobanden für deutsche Zwecke nutzbar gemacht werden können, somit also deutsches Blut gespart werden kann."}})</ref>|Uputstvo načelnika štaba 91. armijskog korpusa o „srpskim četnicima“ iz decembra 1944.}} === Proboj četnika i Nijemaca iz Crne Gore (1944) === {{Poseban članak|Proboj četnika i Nijemaca iz Crne Gore|Pavle Đurišić|Crnogorski dobrovoljački korpus}} [[File:Spisak vlastitih trupa njemačke Armijske grupe E 1944, decembra 1944.jpg|thumb|Spisak trupa njemačke Armijske grupe »E« iz decembra 1944.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=382&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000376.]</ref> Na spisku se nalazi i “10.000 Crnogoraca“ ({{jez-njem|"10.000 Montenegriner"}}). Riječ je o četnicima [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]] (tj. CDK), koji su se povlačili zajedno sa okupacionim snagama.]] Dok su srbijanski četnici sadjejstvovali snagama Armijske grupe »E« u njihovom proboju na sjever, četnici iz Crne Gore uzeli su učešća u [[Proboj XXI brdskog korpusa iz okruženja|proboju XXI brdskog korpusa iz okruženja]]. Jedinice crnogorskih četnika, koje su od Njemaca takođe preformirane u dobrovoljačke pukove ("[[Crnogorski dobrovoljački korpus]]"), borile su se u sastavu njemačkog [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. brdskog korpusa]] između [[Danilovgrad]]a i [[Cetinje|Cetinja]] rame uz rame sa njemačkim vojnicima. Ove snage učestvovale su zajedno sa njemačkim snagama u operacijama protiv NOVJ ([[Operacija Frilingservahen aprila 1944|Frilingservahen]], [[Operacija Ribecal avgusta 1944|Ribecal]]). Komandant [[Armijska grupa E|Armijske grupe "E"]] je u svom izvještaju od ove četnike ubrojao u brojno stanje svojih jedinica: {{izdvojeni citat|C. D. K. od 3 puka, pod komandom potpukovnika [[Pavle Đurišić|Đurišića]], formiran neposredno od strane K-de 2. OkA ([[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druga oklopna armija]]), bio je do sada u službenom pogledu potčinjen K-di 2. OkA a u snabdevačkom i taktičkom pogledu 181. peš. div., koja je trebalo da se obimno uključi u obuku. [...] C.D.K. se do sada dokazao u borbi protiv komunista, ali je upitna njegova pouzdanost prema njemačkom Wehrmachtu zbog Đurišićeva kontradiktornog stava.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=825&rec=314&roll=664 NARA, T314, Roll 664, frame 000817.] <br /> ({{jez-njem|"M.F.K. zu 3 Rgt. unter Führung Oberstleutnant Djurisic, wurde von Pz.AOK 2 unmittelbar aufgestellt, unterstand bisher truppendienstlich Pz.AOK, versorgungsmässig und taktisch 181.Inf.Div., die sich ausbildungsmässig weitgehend einzuschalten hatte. </br> M.F.K. im Kampf gegen Kommunisten bisher bewährt, jedoch in seiner Zuverlässigskeit gegenüber der deutschen Wehrmacht durch widerspruchsvolle Haltung Djurisic fragwürdig."}})</ref>|Izvještaj Komande 21. brdskog korpusa Komandi Grupe armija "E" od 23. septembra 1944. godine}} O odluci komandanta Crne Gore, Boke i Sandžaka JVuO potpukovnika Pavla Đurišića da slijedi kolonu njemačkih armijâ pri povlačenju s Balkana, te o značajnoj pomoći pruženoj okupatoru od strane crnogorskih četnika tom prilikom, piše u svojim ratnim memoarima i [[Hermann Neubacher]]: {{izdvojeni citat|On je bio opasan nemački saveznik. Meni je uvek bilo savršeno jasno da bismo mi za Pavla Đurišića, u slučaju invazije zapadnih sila na Balkan, ponovo postali njegov najveći neprijatelj. Kada je započelo povlačenje nemačkih trupa iz Crne Gore, Pavle Đurišić je krenuo sa njima. Tokom napornih marševa po planinskom terenu, tokom operacije povlačenja prolazili smo i kroz područja koja su kontrolisali partizani. Njegove trupe vodile su borbu sa partizanima i time nemačkim trupama olakšale evakuaciju sa tog prostora. Kasnije je Pavle Đurišić sklopio ugovor sa ustaškim trupama Ante Pavelića, da bi mogao da prođe sa svojim jedinicama kroz Hrvatsku i Istru. Tamo su se već nalazile i druge četničke jedinice, kao i Ljotićevi dobrovoljci.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], str. 176—177.</ref>|[[Hermann Neubacher]]}} === Prelazak sa Nemcima u Bosnu (1944-1945) === {{main|Proboj Armijske grupe E kroz istočnu Bosnu|Četnička ofanziva u istočnoj Bosni 1944.|Bosanska golgota}} [[File: Četnički oficir Dinarske divizije, SS-Sturmbannführer Ernst Lerch i neidentificirani SS-Hautsturmführer tokom ofanzive protiv IX. korpusa.jpg|thumb|Oficir [[Dinarska četnička divizija|Dinarske divizije JVuO]], SS-Sturmbannführer [[Ernst Lerch]] i neidentificirani SS-Hauptsturmführer tokom ofanzive protiv [[9. korpus NOVJ|9. korpusa NOVJ]] u Sloveniji, mart 1945. godine<ref>[http://bandenkampf.blogspot.com/2016/05/bk0164.html Bandenkampf in Jugoslawien 1941–1945: </br> 0164 | Photo | Höherer SS- und Polizeiführer Adriatisches Küstenland]</ref>]] [[Armijska grupa "E"]] imala je u planu otvaranje komunikacija kroz istočnu Bosnu, pa je krajem novembra jedna njena divizija ([[11. poljska vazduhoplovna divizija (Nemačka)|11. poljska vazduhoplovna divizija]]) započela napad pravcem od [[Rogatica|Rogatice]] prema [[Zvornik]]u, protiv snaga [[Treći udarni korpus NOVJ|Trećeg udarnog korpusa]] [[NOVJ]]. Međutim, kako su tokom ofanzive [[NOVJ]] i Crvene armije od 3. decembra nemačke pozicije na [[Sremski front|Sremskom frontu]] ozbiljno ugrožene, ova divizija hitno je izvučena i transportovana prugom [[Sarajevo]] - [[Slavonski Brod]] na [[Sremski front]]. Na njeno mesto usmerena je glavnina četnika iz [[Srbija|Srbije]]. U izvještaju Operativnog odjeljenja u [[Sarajevo|Sarajevu]] Armijske grupe »E« od 10. decembra 1944, koji potpisuje potpukovnik Warnstorff, istaknuto je: {{izdvojeni citat| Telegram 34. i 91. arm. korpusu, 5. SS-brd. arm. korpusu i Korpusnoj grupi »Kibler«: 1) Četnici na maršu u širi rejon Valjeva privremeno će preći preko područja Rogatica — Ljubovija — Zvornik — Kladanj. 2) DM garantuje najlojalnije držanje prema nemačkim jedinicama i nudi saradnju. Znak raspoznavanja za saradnju između nemačkih jedinica i četnika je: Mitrovica. 3) Četnike u što većoj meri koristiti za službu izviđanja. Materijalna pomoć može im se obezbediti u ograničenim razmerama ukoliko se stave na raspolaganje za borbu protiv bandi. 4) K-da Grupe armija obavestila je hrvatske vlasti o navedenom kretanju.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »E« ZA PERIOD OD 1. OKTOBRA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=998&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000992.] ({{jez-njem| <br /> "1.) Cetniks überschreiten auf dem Marsch in den Großraum Valjevo vorübergehend das Gebiet Rogatica – Ljubovija – Zvornik – Kladanj. <br /> 2.) DM hat loyalste Haltung gegenüber deutscher Truppe zugesichert und bietet Zusammenarbeit an. Kennwort zwischen deutscher Truppe und Cetniks für Zusammenarbeit ist "Mitrovica". <br /> 3.) Die Cetniks sind weitgehend für Erkundungsaufträge zu verwenden. Materielle Hilfe darf ihnen in beschränktem Ausmaß gewährt werden, soweit sie sich zum Kampf gegen die Banden zur Verfügung stellen. <br /> 4.) Die kroatischen Behörden sind über obige Bewegung durch Okdo. unterrichtet worden."}})</ref>}} U izvještaju njemačkog opunomoćenog generala u [[NDH]] od 24. decembra 1944. godine,<ref>[https://znaci.org/00001/40_82.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje POSLJEDNJI DANI NA VUČJAKU]</ref> navodi se da je general Draža Mihailović izrazio spremnost za suradnju i sa formacijama NDH u borbi protiv NOVJ: {{izdvojeni citat|Prema izvješću pouzdanog agenta, Draža Mihajlović je izrazio namjeru da se bori skupa sa ustašama i domobranima, jer je njihov zajednički glavni cilj uništenje komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=443&rec=311&roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000427.] <br /> ({{jez-njem|"Nach zuverlässiger V–Mann–Meldung soll Draza Mihajlovic geäussert haben, er wolle mit den Ustascha und Domobranen zusammen kämpfen, da das gemeinsame Hauptziel die Vernichtung des Kommunismus sei."}})</ref>|Izvještaj njemačkog opunomoćenog generala u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj od 24. XII 1944.}} Četnici su, pod ličnom komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]], nakon koncentrisanja unutar nemačko-ustaških linija, izvršili [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944|napad na snage NOVJ]]. 8. decembra [[1944]]. ujutro sa nemačko-ustaških položaja u okolini [[Rogatica|Rogatice]] krenuli u silovit napad prema [[Zvornik]]u. Ovaj napad bio je usklađen sa napadom nemačkog 34. armijskog korpusa sa druge strane, pravcem [[Užice]] - [[Ljubovija]] - [[Zvornik]]. Ovom prilikom četnicima su Nemci obezbedili snabdevanje municijom, kao i zbrinjavanje ranjenika u nemačkim bolnicama u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Pošto je prodor četnika prema [[Zvornik]]u odbijen, njihova glavnina usmerila se prema oslobođenoj [[Tuzla|Tuzli]]. U [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944|neizvesnim borbama od 24. do 28. decembra]] [[Treći udarni korpus NOVJ]] krajnjim naporom odbio je ovaj napad. Nakon ovog poraza, glavnina [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] snaga razmestila se u [[Modriča|Modriči]] i okolini, gde su nakon kraćeg sukoba uspostavili sporazum sa snagama NDH. Tako su se našli na za Nemce vitalnoj komunikaciji Sarajevo - Brod, vodeći zajedno sa Nemcima teške dvomesečne borbe protiv [[Druga armija JA|Druge jugoslovenske armije]], koja je nastojala da je prekine. Preko pukovnika Borote, komandanta Romanijskog korpusa JVuO, uspostavljena je saradnja sa nemačkim štabom u [[Sarajevo|Sarajevu]], od kojeg je obezbeđeno snabdevanje municijom i bolničko zbrinjavanje ranjenika.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_130.htm Opšti uslovi sporazuma o saradnji između četnika i nemačkih jedinica pripremljeni za pregovore decembra 1944. godine], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 130</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik Armijske grupe E 1.10.1944-31.12.1944], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - prilog broj 2, (10. decembar 1944)</ref> [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićeva]] grupacija takođe je uspostavila vezu sa Štefanom Hedrihom ({{jez-nem|Stefan Hedrich}}), SS-oberfirerom i inspektorom u glavnom štabu SS, komandantom SS-oblasti Severozapadna Bosna.<ref>[https://www.znaci.org/00001/181.htm Roland Kaltenegger: TOTENKOPF & EDELWEIß], četvrti deo: Das Kriegsjahr 1944 (Ares verlag, Graz), strana 268.</ref> [[3. april]]a 1945. godine, kada su nemačke trupe napuštale Bijeljinu i okolinu, Mihailović je pokušao da ih pridobije da ostanu pod njegovom komandom kao jugoslovenski državljani.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_192.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša štaba Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 7. aprila 1945. godine]</ref> [[Schutzstaffel|SS]]-Sturmbannführer (major) [[Ernst Lerch]], u izvještaju od 8. marta 1945. godine, piše da je [[Aleksandar Nikolić (četnik)|Aleksandar Nikolić]], zapovjednik Sremsko-slavonske komande JVuO, zajedno sa svojim trupama (za koje navodi da broje oko 80 ljudi, ali i da bi po pristizanju ostatka jedinice ta cifra mogla dostići i 400) došao u [[Istra|Istru]], tj. u [[Operativna zona Jadransko primorje|Operativnu zonu Jadransko primorje]], gdje se stavlja na raspolaganje njemačkim vlastima. Ernst Lerch moli nadređene da naznače rejon u kojem bi »grupa pukovnika Nikolića« mogla da bude »upotrebljena«: {{izdvojeni citat|1.) U prostor [[Jurdani]], prov. [[Rijeka (grad)|Rijeka]], stigli su delovi četničke grupe pukovnika Nikoliča u jačini oko 80 ljudi. 2.) Prema telegr. Glavnog ureda SS od 7. 2. 45, delovodn. pov. br. 375/45, grupa Nikolić potčinjena je komandantu SS i policije u [Operativnoj zoni] Jadr. primorje. [...] 6.) Pukovnik Nikolić je samostalni četnički komandant i njegov načelnik Štaba major Miladinović je izjavio da ova grupa ne želi nikakvu zavisnost od ministra [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]a, odn. od drugih četničkih grupa. <br /> Oni obećavaju da će se stoprocentno zajedno s Nemcima boriti kako protiv komunista tako i protiv regularnih engleskih trupa koje oni navodno preziru iz dubine duše. <br /> Ovaj osnovni stav oni će zadržati u svakoj situaciji pa ma šta se desilo.<ref>[https://znaci.org/zb/4_6_19.htm Zbornik NOR-a – tom VI – Borbe u Sloveniji – knjiga 19. – 1. III – 15. V 1945. godine, Vojnoistorijski institut], Beograd, 1975, dokument br. 161, str. 822–823.</ref>|Obaveštenje komandanta SS i policije u Operativnoj zoni Jadransko primorje od 8. marta 1945. o pristizanju četnika pukovnika Nikolića u Istru}} [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za [[Jugoistočna Evropa|jugoistočnu Evropu]], u svojim poslijeratnim memoarima ističe da je sa četničkim komandantom održavao vezu sve do aprila 1945, tj. do [[Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)|zajedničkog povlačenja Nijemaca i četnika]] pred jedinicama NOVJ i [[Crvena armija|Crvene armije]]. Neubacher navodi da je postojala i zamisao o susretu između njega i generala Mihailovića, ali [[Joachim von Ribbentrop]] nije dao dopuštenje za taj sastanak: {{izdvojeni citat|Tokom sukoba četnika sa Englezima, stiglo je do mene pitanje da li bih bio spreman da razgovaram sa Dražom Mihailovićem. Ovu sam molbu prosledio ministru spoljnih poslova Ribentropu, tražeći od njega da mi dozvoli da do takvog susreta dođe. U principu, nije mi bilo zabranjeno da uspostavim kontakt. Ali, za vođenje razgovora morao sam da dobijem specijalnu dozvolu. Bilo mi je, međutim, zabranjeno da stupim na teren koji kontroliše Draža Mihailović. Moja spremnost i želja da se sretnem sa njim bili su veliki, te sam uskoro morao da sam sebi priznam da je moj glavni motiv bio – radoznalost. Da se sretnem sa četničkim vođom, a da se prethodno ne izvrše potrebne pripreme, razgovor bi bio besmislen, i jedino bi doneo neugodnost i neprilike za Dražu Mihailovića, jer bi dobio etiketu „kolaboratera“. Trebalo je susret dobro organizovati, kako bi bilo sigurno da će doneti senzacionalan rezultat. Verovatno je i sam Draža Mihailović tako razmišljao, pa zato, najzad, nije nikada ni došlo do našeg susreta. Ali, ostali smo u vezi preko naših posrednika. I jedna i druga strana bila je u tim kontaktima veoma oprezna. Jedan moj poverljiv čovek čak je tri puta bio u Dražinom glavnom štabu. Da ne bih bio suviše opširan, zadovoljiću se samo tvrdnjom da Draža Mihailović svoju politiku sve do kraja rata nije menjao. Tek početkom 1945, u vreme naših poslednjih borbi u Hrvatskoj, kada je povlačenje naših trupa sa tog prostora bilo samo pitanje dana, Draža Mihailović mi se obratio direktnom molbom – i to preko svojih poverljivih ljudi u Beču – da mu pružim pomoć u vezi sa naoružanjem njegovih jedinica. Tokom nekoliko dana ja sam čak imao direktnu radio-vezu sa njegovim glavnim štabom u Bosni. Moj poverljiv čovek bio je poslednji put kod Draže u aprilu 1945.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 161–162.</ref>}} General Mihailović je odbijao da osobno uđe u bilo kakav aranžman s okupatorom, i od ove je politike odstupio samo u četiri ili pet navrata tokom rata. Riječ je o [[Sastanak u Divcima|sastanku u Divcima]] sredinom novembra 1941. godine, zatim o dva sastanka s predstavnikom Hermanna Neubachera, [[Rudolfom Stärkerom]], u jesen 1944 (prvi u zapadnoj Srbiji na kojem je Mihailovića pratio pukovnik [[Robert H. McDowell]], šef američke vojne misije pri njegovu štabu, a drugi u sjeveroistočnoj Bosni), kao i o posljednjem sastanku sa Stärkerom na planini [[Vučjak]], početkom aprila 1945. Neubacher pokušava u svojoj knjizi ekskulpirati Mihailovića od odgovornosti za kolaboraciju.<ref>[https://znaci.org/00001/40_62.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNIČKO-NJEMAČKI SPORAZUMI O KOLABORACIJI U SRBIJI]</ref> == Nemci o generalu Mihailoviću i JVuO == [[Datoteka:Draža pred sudom.jpg|mini|desno|Optuženi [[Dragoljub Mihailović]] na [[Beogradski proces|suđenju u Beogradu]] [[1946]].]] {{izdvojeni citat|'''Njemačka je za D.M.-a neprijatelj br. 2 – neprijatelj br. 1 su komunisti'''.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=695&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000686.] <br /> ({{jez-njem|"Deutschland ist für D.M. nur noch der Feind No. 2. Feind No. 1 sind die Kommunisten."}})</ref>|Zabilješka sa sastanka Armijske grupe »F« sa izaslanikom Neubacherom održanog 30. jula 1944.}} Prilikom ispitivanja od strane istražitelja 7. američke armije avgusta 1945. godine, pisanu izjavu o svojim aktivnostima u ratnom periodu sastavio je i [[feldmaršal]] [[Maximilian von Weichs]], koji je avgusta 1943. naslijedio generala Löhra na mjestu glavnokomandujućeg Jugoistoka. U odjeljku naslovljenom »Grupe koje pomažu Njemačkoj«, von Weichs o četnicima Draže Mihailovića piše sljedeće: {{izdvojeni citat|Mihailovićeve trupe su se nekada borile protiv naših okupacionih trupa iz lojalnosti prema svome kralju. U isto vreme su se borile protiv Tita, zbog svojih antikomunističkih ubeđenja. Ovaj rat na dva fronta nije mogao dugo potrajati, posebno kada je britanska podrška počela favorizovati Tita. Sledstveno, Mihailović je pokazao pronemačka stremljenja. Bilo je angažmana tokom kojih su se srpski četnici borili protiv Tita zajedno sa nemačkim trupama. Sa druge strane, dešavalo se da neprijateljski raspoložene četničke grupe napadnu nemačke vozove za snabdevanje da bi popunili sopstvene zalihe. Mihailović je voleo da ostane u pozadini, i prepusti takve poslove svojim podređenima. On se nadao da će dočekati svoje vreme ovom igrom moći, dok mu anglo-američko iskrcavanje ne obezbedi dovoljnu podršku protiv Tita. Nemačka je prigrlila njegovu podršku, koliko god privremenu. Četničke izviđačke aktivnosti naši komandanti su visoko cenili.<ref>http://znaci.org/00002/318_4.htm ({{jez-eng|"MIHAILOVIC's troops once fought against our occupation troops out of loyalty to their King. At the same time they fought against TITO, because of anti—Communist convictions. This two front war could not last long, particularly when British support favored TITO. Consequently MIHAILOVIC showed pro-German leanings. There were engagements during which Serbian Chetniks fought TITO alongside German troops. On the other hand, hostile Chetnik groups were known to attack German supply trains in order to replenish their own stocks. ''MIHAILOVIC liked to remain in the background, and leave such affairs up to his subordinates. He hoped to bide his time with this play of power until an Anglo—American landing would provide sufficient support against TITO. Germany welcomed his support, however temporary. Chetnik reconnaissance activities were valued highly by our commanders''."}})</ref>}} Takođe, feldmaršal von Weichs na drugom mjestu podcrtava da, dok se general Mihailović nastojao držati po strani, taktička je njemačko-četnička kolaboracija na terenu poprimala sve veći obim: {{izdvojeni citat|Iako se on sâm [Mihailović] oštroumno suzdržavao od iznošenja svog ličnog stava u javnosti, bez sumnje kako bi imao odriješene ruke za svaku eventualnost (npr. savezničko iskrcavanje na Balkanu), dopustio je svojim komandantima da pregovaraju s Nijemcima te da s njima sarađuju. I oni su to činili, sve više i više...<ref>Röhr, Werner, ed. (1994). Europa unterm Hakenkreuz: Okkupation und Kollaboration (1938–1945). Berlin: Hüthig. s. 358. <br/ > ({{jez-eng|"Though he himself [Draža Mihailović] shrewdly refrained from giving his personal view in public, no doubt to have a free hand for every eventuality (e.g. Allied landing on the Balkans), he allowed his commanders to negotiate with Germans and to co-operate with them. And they did so, more and more..."}})</ref>|[[Maximilian von Weichs]]}} Specijalni [[Adolf Hitler|Hitler]]ov izaslanik [[Hermann Neubacher]] u svojim memoarima tumači politiku Draže Mihailovića. On piše da je Mihailović „ostao neprijatelj okupatoru, koji je, zbog Titovog uspona, postao njegov neprijatelj broj dva”. Neubacher primjećuje da su Mihailovićevi komandanti sarađivali sa Nijemcima, dočim je on nastavio voditi antiokupatorsku propagandu: {{izdvojeni citat|Politiku Draže Mihailovića nije bilo teško razumeti. On je bio impresioniran nemačkim vojnim podvizima. Pa ipak, sa sigurnošću je računao na to da će Nemačka izgubiti rat. Dovoljno sam čuo od pouzdanih izvora, koji su me obavestili o Dražinom stavu prema Rajhu. On je ostao neprijatelj okupatoru, koji je, zbog Titovog uspona, postao njegov neprijatelj broj dva. Saveznici su Dražu ostavili na cedilu, pa je zato pokušao da od Nemaca – koji su za njega sada bili samo neprijatelj broj dva – dobije što je moguće više oružja. Namera četničkog vođe bila je ova: da se, kada započne nemačko povlačenje, bez borbe dokopa nemačkih strateških pozicija i da se na njima utvrdi. On se spremao za konačan obračun sa Titom, koji je trebalo da se vodi beskompromisno, na život ili smrt, a u pitanju je bila budućnost Jugoslavije. Dok su, dakle, Dražini podređeni komandanti tu i tamo sarađivali sa Nemcima, on je sam nastavio da i dalje vodi propagandu protiv Nemaca.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 160–161.</ref>}} Čak i kada je odobravao kolaboraciju svojih komandanata sa okupatorima, general Mihailović je strogo vodio računa da se na taj način lično ne kompromituje, prvenstveno iz straha od negativne reakcije stanovništva okupirane Jugoslavije. Presretanjem komunikacije između Mihailovića i vojvode Đujića ujesen 1943, njemački nadležni organi su registrovali ovu tendenciju kod četničkog vođstva: {{izdvojeni citat|18.11. Radio-naređenje D.M. Đujiću da još više nego do sada ratuje zajedno sa njemačkim Wehrmachom protiv komunista, jer su oni izdali srpsku nacionalnu stvar. On sam ne može tako postupiti zbog stava naroda.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=235&roll=196 NARA, T311, Roll 196, frame no. 000223.] <br /> ({{jez-njem|"18. 11. FUNKBEFEHL D. M. AN DJUJIC, MIT DEUTSCHER WEHRMACHT GEGEN KOMMUNISTEN MEHR ALS BISHER ZU KAEMPFEN, DA NATIONALE SACHE SERBIENS VERRATEN. ER SELBST KOENNE WEGEN VOLKSMEINUNG NICHT MITMACHEN."}})</ref>|Depeša komande Druge oklopne armije komandi [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 21. novembra 1943. godine}} General [[Schutzstaffel|SS]]-a [[Otto Kumm]], treći komandant [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS dobrovoljačke brdske divizije »Prinz Eugen«]], u knjizi ratnih memoara naslovljenoj ''Vorwärts, Prinz Eugen! Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"'' („Naprijed, Prinz Eugen! Istorija 7. SS dobrovoljačke divizije Prinz Eugen”), ostavio je svoje tumačenje prirode odnosâ između JVuO i njemačkog okupatora: {{izdvojeni citat|Kao ostatak „u šumi“ regularne armije nakon okupacije Jugoslavije, oni su nosili stare uniforme – i nove brade, jer su se zakleli da se neće brijati dok okupator ne bude isteran iz zemlje. Oni su bili verni kraljevini i borili su se za svog mladog kralja Petra II, ali radije su se držali udaljenih sela i oblasti, ne napadajući naše jedinice, osim ako se nisu osećali dovoljno nadmoćnim. Disciplina i naoružanje bilo im je relativno dobro, a u odnosu prema drugim jugoslovenskim narodnim i verskim grupama bili su nepredvidljivi – što je često išlo do napada na hrvatska sela i muslimanske žene. Kao prijatelje još su imali Engleze – i njihov radio. Na volovskim kolima ili na konjskim leđima oni su se povremeno prebacivali u druge oblasti, najčešće neuzdrmani, jer smo ih mi puštali, smatrajući da ih dugoročno možemo pridobiti za nas – kao '''braću po oružju protiv komunizma'''. To je donekle nejasna situacija, oni nisu prijatelji, ali ni neprijatelji, i situacija se menja s vremena na vreme.<ref>[http://www.znaci.org/00001/200.htm Otto Kumm: VORWÄRTS, PRINZ EUGEN! - Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"], [http://www.znaci.org/00001/200_5.pdf Aufstellung der Division "Prinz Eugen"] str. 52. <br /> ({{jez-njem|"Als Reste der nach der Besetzung Jugoslawiens 'in den Wald' gegangenen regulären Armee tragen sie die alte Uniform – und neue Bärte, da sie geschworen haben, sich nicht früher zu rasieren, bevor nicht der Okkupator aus dem Land gejagt ist. Sie sind königstreu und kämpfen für ihren Jung-König Peter II., doch weichen sie lieber aus in abseits gelegene Dörfer und Gebiete und stellen sich nur selten unseren Verbänden, es sei denn, sie fühlen sich in ausreichender Ubermacht. Disziplin und Bewaffnung sind relativ gut, gegenüber den anderen jugoslawischen Volks- und Glaubensgruppen sind sie unberechenbar, weshalb es oft zu Ubergriffen gegen kroatische Dörfer oder muselmanische Frauen kommt. Als stille Freunde haben sie die Engländer – und ihre Funkgeräte. Auf Ochsenkarren oder hoch zu Roß verlegen sie manchmal in eine andere Gegend, meist ungeschoren, da wir sie ziehen lassen und sie auf lange Sicht für uns gewinnen wollen – als Waffengefährten gegen den Kommunismus. Es ist eine etwas unklare Situation, sie sind nicht Freund, auch nicht Feind, die Lage wechselt von mal zu mal."}})</ref>}} Saradnju sa četničkim formacijama generala Mihailovića u borbi protiv zajedničkog neprijatelja pominje u svojim memoarima i [[Schutzstaffel|SS]]-potpukovnik [[Otto Skorzeny]], vođa njemačkih komandosa, zaslužan za izvođenje brojnih specijalnih operacija tokom rata. Neposredno pred [[Kapitulacija Nacističke Njemačke|kapitulaciju nacističke Njemačke]], ''Obersturmbannführer'' Skorzeny je tri dana (od 5. do 8. maja [[1945]]. godine) vršio dužnost šefa njemačke vojno-obavještajne službe ''[[Abwehr]]''. Po osobnom ''[[Adolf Hitler|Führer]]ovom'' naređenju, potpukovnik Skorzeny biva upućen proljeća 1944. godine u okupiranu Jugoslaviju, kako bi koordinirao [[Operacija Konjićev skok|operacijom uništenja]] [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOVJ]] i zarobljavanja [[Josip Broz Tito|maršala Tita]]: {{izdvojeni citat|U proljeće 1944. dobio sam naredbu Vrhovne komande Wehrmachta da lociram [[Josip Broz Tito|Titov]] štab, uništim ga i uhvatim Tita, koji je, prema [[Winston Churchill|Churchill]]ovoj volji, već bio zamijenio generala Mihailovića. Mihailović, ratni ministar mladog kralja [[Petar II Karađorđević|Petra II]] od Jugoslavije, koji je živio u egzilu u [[London]]u, bio je uplašen sve većim uticajem komunizma. Na njegovo zaprepaštenje, njegovi su se četnici ponekad borili zajedno čak s mađarskim trupama, Hrvatima [[Ante Pavelić]]a, pa čak i sa našim vojnicima protiv Titovih trupâ.<ref>Otto Skorzeny, ''Meine Kommandounternehmen. Krieg ohne Fronten'', Universitas Verlag in F.A. Herbig Verlagsbuchhandlung GmbH, München, 1993, s. 201. <br /> ({{jez-njem|"Im Frühjahr 1944 bekam ich den Befehl vom OKW, das Hauptquartier Titos ausfindig zu machen, es zu zerstören und Tito gefangenzunehmen, der nach dem Willen Churchills schon den General Mihailowitsch abgelöst hatte. Der Kriegsminister des im Exil in London lebenden jungen Königs Peter II. von Jugoslawien, Mihailowitsch, war über den fortschreitenden Einfluß des Kommunismus erschreckt. Seine Tschetniks schlugen sich zu seinem Erstaunen manchmal sogar gemeinsam mit den ungarischen Truppen, den Kroaten des Ante Pawelitsch und selbst unseren Soldaten gegen die Truppen Titos."}})</ref>}} == Reference == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Kolaboracija četnika sa silama Osovine]] * [[Saradnja četnika sa fašističkom Italijom]] == Vanjske veze == {{commonscat|Chetnik collaboration with Axis occupation}} * [https://www.znaci.org/00001/40.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945 (Stanford University Press 1975)] {{Kolaboracija u Jugoslaviji}} {{Authority control}} [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu| ]] m2rn0awvnvswakio8fip4um9g6wfzxe 2 4717073 42587029 42567426 2026-05-03T16:11:22Z Ekvatarina 270952 42587029 wikitext text/x-wiki {{Infokutija sportista |ime = Armand Duplantis |headercolor = lightsteelblue |slika = Armand Duplantis(cropped) Budapest 2023.jpg |nadimci = Mondo |puno_ime = Armand Gustav Duplantis |datum_rođenja = [[10. studenoga]] [[1999.]] |mjesto_rođenja = {{flagicon|SAD}} [[Lafayette, Louisiana]], [[SAD]]|država = {{flagicon|Švedska}} [[Švedska]] |nacionalnost = {{flagicon|Švedska}} [[Švedska|Šveđanin]]<br> {{flagicon|SAD}} [[SAD|Amerikanac]] |sport = [[atletika]] |discipline = [[skok s motkom]] |visina = 1,81 m<ref name="Paris 2024 DUPLANTIS">{{cite web |url=https://olympics.com/en/paris-2024/athlete/armand-duplantis_1569203 |title=DUPLANTIS Armand |work=[[Ljetne olimpijske igre 2024.|Paris 2024 Olympics]] |access-date=20. ožujka 2026. |archive-date=23. kolovoza 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240823034124/https://olympics.com/en/paris-2024/athlete/armand-duplantis_1569203 |url-status=dead }}</ref> |treneri = Greg i Helena Duplantis<ref name="Paris 2024 DUPLANTIS"/> |klub = [[Upsala IF]]<ref name="Paris 2024 DUPLANTIS"/> |or= 6,31 m '''WR''' ([[skok s motkom]])<br>10,37 s ([[Trka na 100 metara|100 m]])<ref name="worldathletics.org DUPLANTIS"/> |medalje = {{Medalje sport | [[Atletika]]: [[Skok s motkom]]}} {{MedalCountry|{{flagcountry|Švedska}}}} {{MedaljeNatjecanje|oi}} {{Medalje zlato | [[Olimpijada 2020|Tokio 2020.]] | skok s motkom}} {{Medalje zlato | [[Olimpijada 2024|Pariz 2024.]] | skok s motkom}} {{MedaljeNatjecanje|[[Svjetska prvenstva u atletici|Svjetska prvenstva]]}} {{Medalje zlato | [[Svjetsko prvenstvo u atletici 2022.|Eugene 2022.]] | skok s motkom}} {{Medalje zlato | [[Svjetsko prvenstvo u atletici 2023.|Budimpešta 2023.]] | skok s motkom}} {{Medalje zlato | [[Svjetsko prvenstvo u atletici 2025.|Tokio 2025.]] | skok s motkom}} {{Medalje srebro | [[Svjetsko prvenstvo u atletici 2019.|Doha 2019.]] | skok s motkom}} {{MedaljeNatjecanje|Dijamantna liga}} {{Medalje zlato | [[2021.]] | skok s motkom}} {{Medalje zlato | [[2022.]] | skok s motkom}} {{Medalje zlato | [[2023.]] | skok s motkom}} {{Medalje zlato | [[2024.]] | skok s motkom}} {{Medalje zlato | [[2025.]] | skok s motkom}} {{MedaljeNatjecanje|Svjetska dvoranska prvenstva}} {{Medalje zlato | Beograd 2022.| skok s motkom}} {{Medalje zlato | Glasgow 2024.| skok s motkom}} {{Medalje zlato | Nanjing 2025.| skok s motkom}} {{Medalje zlato | Toruń 2026.| skok s motkom}} {{MedaljeNatjecanje|[[Europska prvenstva u atletici|Europska prvenstva]]}} {{Medalje zlato | [[Europsko prvenstvo u atletici 2018.|Berlin 2018.]]| skok s motkom}} {{Medalje zlato | [[Europsko prvenstvo u atletici 2022.|München 2022.]]| skok s motkom}} {{Medalje zlato | [[Europsko prvenstvo u atletici 2024.|Rim 2024.]]| skok s motkom}} {{MedaljeNatjecanje|Europska dvoranska prvenstva}} {{Medalje zlato | Toruń 2021.| skok s motkom}} {{MedaljeNatjecanje|Svjetska juniorska prvenstva}} {{Medalje zlato | Tampere 2018.| skok s motkom}} {{Medalje bronca | Bydgoszcz 2016.| skok s motkom}} {{MedaljeNatjecanje|Europska juniorska prvenstva}} {{Medalje zlato | Grosseto 2017.| skok s motkom}} {{MedaljeNatjecanje|Svjetska prvenstva za mlađe juniore}} {{Medalje zlato | Cali 2015.| skok s motkom}} }} '''Armand Gustav Duplantis''' ([[Lafayette, Louisiana]], [[10. studenoga]] [[1999.]]), poznat kao '''Mondo''', [[Švedska|švedsko]]-[[SAD|američki]] je [[Skok s motkom|skakač s motkom]]. Svjetski je rekorder (6,31 m), dvostruki olimpijski pobjednik, četverostruki svjetski dvoranski prvak i trostruki osvajač svjetskih prvenstava na otvorenome. Pet puta osvojio je i [[Dijamantna liga|Dijamantnu ligu]].<ref name="worldathletics.org DUPLANTIS">{{cite web |url= https://worldathletics.org/athletes/sweden/armand-duplantis-14679502 |title=Armand DUPLANTIS|work=worldathletics.org |access-date=20. ožujka 2026.}}</ref> Svoje svjetske uspjehe postiže još od 15. godine, kada je osvojio [[Svjetsko prvenstvo za mlađe juniore u atletici 2015.|Svjetsko prvenstvo za mlađe juniore]] [[2015.]] godine. Od tada je osvojio niz ostalih prestižnih titula, uključujući i prva mjesta, čime je postao jedan od rijetkih sportaša koji je osvojio svjetska prvenstva u atletici kao mlađi junior, junior i senior.<ref>{{Cite news |last=Fameso |first=Funmilayo |date=28. kolovoza 2024.|title=Usain Bolt of Pole Vaulting: 9 fascinating things about the GOAT of athletics with TEN world records |url=https://www.pulsesports.co.ke/athletics/story/usain-bolt-of-pole-vaulting-9-fascinating-things-about-the-goat-of-athletics-with-ten-world-records-2024082807152685975 |work=Pulse Sports |access-date=27. ožujka 2026.}}</ref> Duplantis je trostruki europski prvak: svoju je prvu europsku titulu osvojio [[2018.]] godine, kada je postavio trenutačni svjetski rekord za mlađe od 20 godina, a zatim [[2022.]] i [[2024.]] godine. Godine 2018. bio je proglašen europskom i svjetskom atletskom zvijezdom u usponu, a dvije godine kasnije najboljim svjetskim atletičarom. Svoje je prvo europsko dvoransko zlato osvojio [[2021.]] godine, iste godine kada je na [[Olimpijada 2020.|Olimpijskim igrama u Tokiju]] prvi put postao olimpijski prvak. Sljedeće je sezone oborio svjetski rekord tri puta, osvojio naslove svjetskoga prvaka i na otvorenome i u dvorani, postao europski prvak i osvajač [[Dijamantna liga|Dijamantne lige]], a konačno i preskočio šest ili više metara 22 puta;<ref name=":20">{{Cite web |date=16. lipnja 2025 |title=Mondo's 14th world record: what's fuelling this streak? |url=https://www.redbull.com/se-en/armand-duplantis-pole-vaulter-personal-life-portrait |access-date=27. ožujka 2026.|website=Red Bull}}</ref> na temelju svega toga bio je proglašen najboljim i europskim i svjetskim atletičarom godine. Nakon toga nastavio je obarati vlastite svjetske rekorde više puta godišnje: [[2023.]] godine dva puta, [[2024.]] tri puta, a [[2025.]] godine četiri puta, od kojih je jedan bio na [[Ljetne olimpijske igre 2024.|Olimpijskim igrama u Parizu]]. Četiri je puta dosada (2020., 2022., 2023. i 2025. godine) bio proglašen najboljim atletičarom godine, a osvojio je nagradu [[Laureus (nagrada)|Laureus]] 2025. godine.<ref name=":20"/> Pobijedivši u pet uzastopnih finala natjecanja, u razdoblju od 2021. do 2025. godine, Duplantis je također peterostruki osvajač Dijamantne lige. Duplantis je na natjecanjima preskočio šest ili više metara najviše puta u povijesti atletike,<ref name=":20"/> a ukupno je postavio 15 svjetskih rekorda.<ref name=":22">{{Cite web |title=World Record Progression of Pole Vault|url=https://worldathletics.org/records/by-progression/15143?type=1 |access-date=3. svibnja 2026. |work=[[World Athletics]]}}</ref> Nakon što je [[Renaud Lavillenie]] [[2014.]] godine preskočio 6,16 metara, Duplantis se javio kao sljedeći svjetski rekorder 2020. godine, kada je preskočio 6,17 metara. Od te je preskočene visine bio jedini koji je postavljao nove svjetske rekorde sve do svoga najnovijega, odnosno onoga od 6,31 metra iz [[2026.]] godine. Od [[listopad]]a 2025. godine preskakao je šest ili više metara tijekom osam uzastopnih sezona, u ukupno 79 natjecanja, počevši od [[2018.]] godine, kada je preskočio 6,05 metara na [[Europsko prvenstvo u atletici 2018.|Europskom prvenstvu u Berlinu]]. Duplantis je jedan od samo četvorice skakača koji su preskočili 6,10 metara ili više; ostali su [[Emmanouil Karalis]], Renauld Lavillenie i [[Sergej Bubka]].<ref>{{Cite web |date=29. srpnja 2025|title=Manolo Karalis Inches Closer to Pole Vault History |url=http://www.tovima.com/sports/manolo-karalis-inches-closer-to-pole-vault-history/ |access-date=3. svibnja 2026. |website=tovima.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Staff |date=1. ožujka 2026.|title=Emmanouil Karalis: Historic 6.17m vault, congratulations from Bubka |url=https://www.hellenic.news/en/article/sports/athletics/emmanoyil-karalis-istoriko-alma-sta-617m-ke-sygxaritiria-apo-mpoumpka |access-date=3. svibnja 2026.|website=Hellenic.News |language=en}}</ref> Prema statistici od [[ožujak|ožujka]] 2026. godine, sudjelovao je u 36 od ukupno 49 natjecanja na kojima je neki atletičar preskočio tu visinu:<ref>{{Cite news |last=Tharme |first=Liam |date=12. kolovoza 2025. |title=Mondo Duplantis sets 13th pole vault world record of his career, third of 2025 |url=https://www.nytimes.com/athletic/6549502/2025/08/12/mondo-duplantis-pole-vault-world-records/ |access-date=3. svibnja 2026.|work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite web |date=1. ožujka 2026 |title=Emmanouil Karalis overtakes Renaud Lavillenie to become second highest pole vaulter in history behind Mondo Duplantis |url=https://www.olympics.com/en/news/athletics-emmanouil-karalis-overtakes-renaud-lavillenie-second-highest-pole-vaulter-history-mondo-duplantis |access-date=10. ožujka 2026|website=Olympics.com}}</ref> 24 puta na otvorenome i 12 puta u dvorani. Duplantis se naširoko smatra najvećim skakačem s motkom svih vremena.<ref name=":1">{{Cite news |last=Tharme |first=Liam |date=15. rujna 2025. |title=Mondo Duplantis, the making of a generational talent: 'It's like I'm a performing artist' |url=https://www.nytimes.com/athletic/6575839/2025/09/11/mondo-duplantis-profile-world-championships-tokyo-sweden/ |access-date=3. svibnja 2026. |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mull |first=Cory |title=Mondo Duplantis Breaks World Record For 14th Time, Earning Third World Pole Vault Title |url=https://www.forbes.com/sites/corymull/2025/09/15/mondo-duplantis-breaks-world-record-for-14th-time-earning-third-world-title/ |access-date=3. svibnja 2026.|website=Forbes}}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{commonscat}} * [https://worldathletics.org/athletes/-/14679502 Armand Duplantis] na [[World Athletics]] * [https://www.european-athletics.com/historical-data/athletes/-/14679502 Armand Duplantis] na [[European Athletics]] * [https://www.diamondleague.com/athlete/14679502 Armand Duplantis] na [[Dijamantna liga|Diamond League]] * [https://www.olympics.com/en/athletes/armand-duplantis Armand Duplantis] na [[Međunarodni olimpijski odbor|Olympics.com]] * [https://sok.se/idrottare/idrottare/a/armand-duplantis.html Armand Duplantis] na [[Švedski olimpijski odbor|Sveriges Olympiska Kommitté]] * [https://www.olympedia.org/athletes/146747 Armand Duplantis] na [[Olympedia|Olympediji]] *[https://intersportstats.com/athletes/3000046184 Armand Duplantis] na InterSportStats 26h0q1015xjwms4djnzxfunhnizej1c 42587039 42587029 2026-05-03T16:32:32Z Ekvatarina 270952 42587039 wikitext text/x-wiki {{Infokutija sportista |ime = Armand Duplantis |headercolor = lightsteelblue |slika = Armand Duplantis(cropped) Budapest 2023.jpg |nadimci = Mondo |puno_ime = Armand Gustav Duplantis |datum_rođenja = [[10. studenoga]] [[1999.]] |mjesto_rođenja = {{flagicon|SAD}} [[Lafayette, Louisiana]], [[SAD]]|država = {{flagicon|Švedska}} [[Švedska]] |nacionalnost = {{flagicon|Švedska}} [[Švedska|Šveđanin]]<br> {{flagicon|SAD}} [[SAD|Amerikanac]] |sport = [[atletika]] |discipline = [[skok s motkom]] |visina = 1,81 m<ref name="Paris 2024 DUPLANTIS">{{cite web |url=https://olympics.com/en/paris-2024/athlete/armand-duplantis_1569203 |title=DUPLANTIS Armand |work=[[Ljetne olimpijske igre 2024.|Paris 2024 Olympics]] |access-date=20. ožujka 2026. |archive-date=23. kolovoza 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240823034124/https://olympics.com/en/paris-2024/athlete/armand-duplantis_1569203 |url-status=dead }}</ref> |treneri = Greg i Helena Duplantis<ref name="Paris 2024 DUPLANTIS"/> |klub = [[Upsala IF]]<ref name="Paris 2024 DUPLANTIS"/> |or= 6,31 m '''WR''' ([[skok s motkom]])<br>10,37 s ([[Trka na 100 metara|100 m]])<ref name="worldathletics.org DUPLANTIS"/> |medalje = {{Medalje sport | [[Atletika]]: [[Skok s motkom]]}} {{MedalCountry|{{flagcountry|Švedska}}}} {{MedaljeNatjecanje|oi}} {{Medalje zlato | [[Olimpijada 2020|Tokio 2020.]] | skok s motkom}} {{Medalje zlato | [[Olimpijada 2024|Pariz 2024.]] | skok s motkom}} {{MedaljeNatjecanje|[[Svjetska prvenstva u atletici|Svjetska prvenstva]]}} {{Medalje zlato | [[Svjetsko prvenstvo u atletici 2022.|Eugene 2022.]] | skok s motkom}} {{Medalje zlato | [[Svjetsko prvenstvo u atletici 2023.|Budimpešta 2023.]] | skok s motkom}} {{Medalje zlato | [[Svjetsko prvenstvo u atletici 2025.|Tokio 2025.]] | skok s motkom}} {{Medalje srebro | [[Svjetsko prvenstvo u atletici 2019.|Doha 2019.]] | skok s motkom}} {{MedaljeNatjecanje|Dijamantna liga}} {{Medalje zlato | [[2021.]] | skok s motkom}} {{Medalje zlato | [[2022.]] | skok s motkom}} {{Medalje zlato | [[2023.]] | skok s motkom}} {{Medalje zlato | [[2024.]] | skok s motkom}} {{Medalje zlato | [[2025.]] | skok s motkom}} {{MedaljeNatjecanje|Svjetska dvoranska prvenstva}} {{Medalje zlato | Beograd 2022.| skok s motkom}} {{Medalje zlato | Glasgow 2024.| skok s motkom}} {{Medalje zlato | Nanjing 2025.| skok s motkom}} {{Medalje zlato | Toruń 2026.| skok s motkom}} {{MedaljeNatjecanje|[[Europska prvenstva u atletici|Europska prvenstva]]}} {{Medalje zlato | [[Europsko prvenstvo u atletici 2018.|Berlin 2018.]]| skok s motkom}} {{Medalje zlato | [[Europsko prvenstvo u atletici 2022.|München 2022.]]| skok s motkom}} {{Medalje zlato | [[Europsko prvenstvo u atletici 2024.|Rim 2024.]]| skok s motkom}} {{MedaljeNatjecanje|Europska dvoranska prvenstva}} {{Medalje zlato | Toruń 2021.| skok s motkom}} {{MedaljeNatjecanje|Svjetska juniorska prvenstva}} {{Medalje zlato | Tampere 2018.| skok s motkom}} {{Medalje bronca | Bydgoszcz 2016.| skok s motkom}} {{MedaljeNatjecanje|Europska juniorska prvenstva}} {{Medalje zlato | Grosseto 2017.| skok s motkom}} {{MedaljeNatjecanje|Svjetska prvenstva za mlađe juniore}} {{Medalje zlato | Cali 2015.| skok s motkom}} }} '''Armand Gustav Duplantis''' ([[Lafayette, Louisiana]], [[10. studenoga]] [[1999.]]), poznat kao '''Mondo''', [[Švedska|švedsko]]-[[SAD|američki]] je [[Skok s motkom|skakač s motkom]]. Svjetski je rekorder (6,31 m), dvostruki olimpijski pobjednik, četverostruki svjetski dvoranski prvak i trostruki osvajač svjetskih prvenstava na otvorenome. Pet puta osvojio je i [[Dijamantna liga|Dijamantnu ligu]].<ref name="worldathletics.org DUPLANTIS">{{cite web |url= https://worldathletics.org/athletes/sweden/armand-duplantis-14679502 |title=Armand DUPLANTIS|work=worldathletics.org |access-date=20. ožujka 2026.}}</ref> Svoje svjetske uspjehe postiže još od 15. godine, kada je osvojio [[Svjetsko prvenstvo za mlađe juniore u atletici 2015.|Svjetsko prvenstvo za mlađe juniore]] [[2015.]] godine. Od tada je osvojio niz ostalih prestižnih titula, uključujući i prva mjesta, čime je postao jedan od rijetkih sportaša koji je osvojio svjetska prvenstva u atletici kao mlađi junior, junior i senior.<ref>{{Cite news |last=Fameso |first=Funmilayo |date=28. kolovoza 2024.|title=Usain Bolt of Pole Vaulting: 9 fascinating things about the GOAT of athletics with TEN world records |url=https://www.pulsesports.co.ke/athletics/story/usain-bolt-of-pole-vaulting-9-fascinating-things-about-the-goat-of-athletics-with-ten-world-records-2024082807152685975 |work=Pulse Sports |access-date=27. ožujka 2026.}}</ref> Duplantis je trostruki europski prvak: svoju je prvu europsku titulu osvojio [[2018.]] godine, kada je postavio trenutačni svjetski rekord za mlađe od 20 godina, a zatim [[2022.]] i [[2024.]] godine. Godine 2018. bio je proglašen europskom i svjetskom atletskom zvijezdom u usponu, a dvije godine kasnije najboljim svjetskim atletičarom. Svoje je prvo europsko dvoransko zlato osvojio [[2021.]] godine, iste godine kada je na [[Olimpijada 2020.|Olimpijskim igrama u Tokiju]] prvi put postao olimpijski prvak. Sljedeće je sezone oborio svjetski rekord tri puta, osvojio naslove svjetskoga prvaka i na otvorenome i u dvorani, postao europski prvak i osvajač [[Dijamantna liga|Dijamantne lige]], a konačno i preskočio šest ili više metara 22 puta;<ref name=":20">{{Cite web |date=16. lipnja 2025 |title=Mondo's 14th world record: what's fuelling this streak? |url=https://www.redbull.com/se-en/armand-duplantis-pole-vaulter-personal-life-portrait |access-date=27. ožujka 2026.|website=Red Bull}}</ref> na temelju svega toga bio je proglašen najboljim i europskim i svjetskim atletičarom godine. Nakon toga nastavio je obarati vlastite svjetske rekorde više puta godišnje: [[2023.]] godine dva puta, [[2024.]] tri puta, a [[2025.]] godine četiri puta, od kojih je jedan bio na [[Ljetne olimpijske igre 2024.|Olimpijskim igrama u Parizu]]. Četiri je puta dosada (2020., 2022., 2023. i 2025. godine) bio proglašen najboljim atletičarom godine, a osvojio je nagradu [[Laureus (nagrada)|Laureus]] 2025. godine.<ref name=":20"/> Pobijedivši u pet uzastopnih finala natjecanja, u razdoblju od 2021. do 2025. godine, Duplantis je također peterostruki osvajač Dijamantne lige. Duplantis je na natjecanjima preskočio šest ili više metara najviše puta u povijesti atletike,<ref name=":20"/> a ukupno je postavio 15 svjetskih rekorda.<ref name=":22">{{Cite web |title=World Record Progression of Pole Vault|url=https://worldathletics.org/records/by-progression/15143?type=1 |access-date=3. svibnja 2026. |work=[[World Athletics]]}}</ref> Nakon što je [[Renaud Lavillenie]] [[2014.]] godine preskočio 6,16 metara, Duplantis se javio kao sljedeći svjetski rekorder 2020. godine, kada je preskočio 6,17 metara. Od te je preskočene visine bio jedini koji je postavljao nove svjetske rekorde sve do svoga najnovijega, odnosno onoga od 6,31 metra iz [[2026.]] godine. Od listopada 2025. godine preskakao je šest ili više metara tijekom osam uzastopnih sezona, u ukupno 79 natjecanja, počevši od [[2018.]] godine, kada je preskočio 6,05 metara na [[Europsko prvenstvo u atletici 2018.|Europskom prvenstvu u Berlinu]]. Duplantis je jedan od samo četvorice skakača koji su preskočili 6,10 metara ili više; ostali su [[Emmanouil Karalis]], Renauld Lavillenie i [[Sergej Bubka]].<ref>{{Cite web |date=29. srpnja 2025|title=Manolo Karalis Inches Closer to Pole Vault History |url=http://www.tovima.com/sports/manolo-karalis-inches-closer-to-pole-vault-history/ |access-date=3. svibnja 2026. |website=tovima.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Staff |date=1. ožujka 2026.|title=Emmanouil Karalis: Historic 6.17m vault, congratulations from Bubka |url=https://www.hellenic.news/en/article/sports/athletics/emmanoyil-karalis-istoriko-alma-sta-617m-ke-sygxaritiria-apo-mpoumpka |access-date=3. svibnja 2026.|website=Hellenic.News |language=en}}</ref> Prema statistici od ožujka 2026. godine, tu je visinu svladao na 36 od ukupno 49 natjecanja na kojima je neki atletičar toliko preskočio:<ref>{{Cite news |last=Tharme |first=Liam |date=12. kolovoza 2025. |title=Mondo Duplantis sets 13th pole vault world record of his career, third of 2025 |url=https://www.nytimes.com/athletic/6549502/2025/08/12/mondo-duplantis-pole-vault-world-records/ |access-date=3. svibnja 2026.|work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite web |date=1. ožujka 2026 |title=Emmanouil Karalis overtakes Renaud Lavillenie to become second highest pole vaulter in history behind Mondo Duplantis |url=https://www.olympics.com/en/news/athletics-emmanouil-karalis-overtakes-renaud-lavillenie-second-highest-pole-vaulter-history-mondo-duplantis |access-date=10. ožujka 2026|website=Olympics.com}}</ref> 24 puta na otvorenome i 12 puta u dvorani. Duplantis se naširoko smatra najvećim skakačem s motkom svih vremena.<ref name=":1">{{Cite news |last=Tharme |first=Liam |date=15. rujna 2025. |title=Mondo Duplantis, the making of a generational talent: 'It's like I'm a performing artist' |url=https://www.nytimes.com/athletic/6575839/2025/09/11/mondo-duplantis-profile-world-championships-tokyo-sweden/ |access-date=3. svibnja 2026. |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mull |first=Cory |title=Mondo Duplantis Breaks World Record For 14th Time, Earning Third World Pole Vault Title |url=https://www.forbes.com/sites/corymull/2025/09/15/mondo-duplantis-breaks-world-record-for-14th-time-earning-third-world-title/ |access-date=3. svibnja 2026.|website=Forbes}}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{commonscat}} * [https://worldathletics.org/athletes/-/14679502 Armand Duplantis] na [[World Athletics]] * [https://www.european-athletics.com/historical-data/athletes/-/14679502 Armand Duplantis] na [[European Athletics]] * [https://www.diamondleague.com/athlete/14679502 Armand Duplantis] na [[Dijamantna liga|Diamond League]] * [https://www.olympics.com/en/athletes/armand-duplantis Armand Duplantis] na [[Međunarodni olimpijski odbor|Olympics.com]] * [https://sok.se/idrottare/idrottare/a/armand-duplantis.html Armand Duplantis] na [[Švedski olimpijski odbor|Sveriges Olympiska Kommitté]] * [https://www.olympedia.org/athletes/146747 Armand Duplantis] na [[Olympedia|Olympediji]] *[https://intersportstats.com/athletes/3000046184 Armand Duplantis] na InterSportStats o9c3zxtlau10qs5qxqxp9r1aypya4tb 0 4718368 42587293 42516293 2026-05-03T22:40:24Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Gradska i univerzitetska biblioteka Osijek]] 42587293 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Gradska i univerzitetska biblioteka Osijek]] 3hz4dr6zfhalqbjp5cqaaptbujb5qbj 0 4719983 42587016 42557355 2026-05-03T15:29:11Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587016 wikitext text/x-wiki {{Infokutija parlament | ime = Državni zbor Republike Slovenije | izvorno_ime = Državni zbor Republike Slovenije | logo = Coat of Arms of Slovenia.svg | logo_širina = 140px | logo_opis = Grb Slovenije | vrsta = Donji dom [[Parlament Slovenije|Parlamenta Slovenije]] | domovi = | osnovano = 23. decembar 1992. | mjesto_zasjedanja = [[Ljubljana]] | web-stranica = https://www.dz-rs.si | fusnote = <ref name="DZweb">{{cite web |url=https://www.dz-rs.si |title=Državni zbor Republike Slovenije |website=dz-rs.si |publisher=Državni zbor Republike Slovenije |language=slovenski |access-date=2026-02-20}}</ref> }} '''Državni zbor Republike Slovenije''' (skraćeno: '''Državni zbor''') je najviše predstavničko i zakonodavno tijelo [[Slovenija|Republike Slovenije]] te donji dom slovenskog parlamenta.<ref name="GovPolit">{{cite web |url=https://www.gov.si/teme/politicni-sistem/ |title=Politični sistem |website=GOV.SI |publisher=Vlada Republike Slovenije |language=slovenski |access-date=2026-02-20}}</ref> Slovenski parlament je dvodoman i čine ga Državni zbor i Državni savjet.<ref name="GovPolit" /> Državni zbor ima 90 poslanika, od čega se 88 bira na općim izborima, a dva poslanika biraju autohtone italijanska i mađarska nacionalna manjina u Sloveniji.<ref name="GovPolit" /><ref name="EUpravaDZ">{{cite web |url=https://e-uprava.gov.si/si/drzava-in-druzba/e-demokracija/o-demokraticnih-procesih/drzavna-ureditev/drzavni-zbor-sestava-podrocje-delovanja-in-pristojnosti.html |title=Državni zbor - sestava, področje delovanja in pristojnosti |website=e-uprava.gov.si |publisher=Državna uprava Republike Slovenije |language=slovenski |access-date=2026-02-20 |date=2025-09-15 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Historija == Državni zbor je počeo s radom nakon parlamentarnih izbora održanih 6. decembra 1992., kada je istekao mandat Skupštini Republike Slovenije.<ref name="SLDZ">{{cite web |url=https://sl.wikipedia.org/wiki/Dr%C5%BEavni_zbor_Republike_Slovenije |title=Državni zbor Republike Slovenije |website=Wikipedija |publisher=Wikimedia Foundation |language=slovenski |access-date=2026-02-20}}</ref> Prva konstitutivna sjednica održana je 23. decembra 1992.<ref name="SLDZ" /> == Sastav i izbor == Mandat poslanika traje četiri godine.<ref name="EUpravaDZ" /> Većina poslanika (88) bira se po proporcionalnom izbornom sistemu, dok se dva poslanika nacionalnih manjina biraju posebnim postupkom glasanja predviđenim za manjinske zajednice.<ref name="EUpravaDZ" /> Posljednji opći izbori za Državni zbor održani su 24. aprila 2022., kada je birano 90 poslanika.<ref name="BSizbori2022">{{cite web |url=https://bs.wikipedia.org/wiki/Parlamentarni_izbori_u_Sloveniji_2022. |title=Parlamentarni izbori u Sloveniji 2022. |website=Wikipedia |publisher=Wikimedia Foundation |language=bosanski |access-date=2026-02-20 |date=2022-05-16}}</ref> == Nadležnosti == Državni zbor donosi zakone i druge opće akte te odlučuje o ključnim pitanjima državne politike u okviru ustavnih ovlaštenja.<ref name="EUpravaDZ" /> U okviru nadzorne uloge može provoditi parlamentarnu istragu i obavljati nadzor nad radom Vlade.<ref name="EUpravaDZ" /> Također ima važnu ulogu u imenovanju i razrješenju određenih nosilaca najviših državnih funkcija, u skladu sa slovenskim pravnim okvirom.<ref name="GovPolit" /> == Reference == {{reflist}} == Vanjski linkovi == * [https://www.dz-rs.si Službena stranica Državnog zbora Republike Slovenije] [[Kategorija:Politika Slovenije]] imv6v26baedwicxl61j5d0rslmar372 0 4721034 42587023 42586804 2026-05-03T16:07:38Z Edgar Allan Poe 29250 /* Statistike */ 42587023 wikitext text/x-wiki {{Infokutija teniser | ime = Jannik Sinner | slika = Jannik Sinner 2025 US Open.jpg | opis_slike = Jannik Sinner u finalu [[US Open 2025.|US Opena 2025.]] godine | širina_slike = 220px | profesionalna karijera = [[2018.]] – ''danas'' <!-- Osobne informacije --> | država = {{flag|Italija}} | punoime = | datum rođenja = {{Datum rođenja i dob|hr=da|2001|8|16}} | mjesto rođenja = {{flagicon|ITA|1946}} [[Innichen]], [[Italija]] | datum smrti = <!-- možete koristiti {{death date and age|godina smti|mjesec smrti|dan smrti|godina rođenja|mjesec rođenja|dan rođenja}} --> | mjsto smrti = | prebivalište = {{flagicon|MNK|size=16px}} [[Monte Carlo]], [[Monako]] | nadimak = | visina = 1.91 m<ref name=ATP>{{cite web|title=Jannik Sinner {{!}} Overview |url=https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/overview|work=[[ATP Tour]]|access-date=21 April 2025|archive-date=29 March 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250329205650/https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/overview|url-status=live}}</ref> | stil igre = dešnjak (dvoručni bekend) | zarada = {{nowrap|62,321,898$<ref>{{Cite web|url=https://www.protennislive.com/posting/ramr/career_prize.pdf|title=ATP Prize Money Leaders|website=Protennslive.com|access-date=30 December 2024|archive-date=30 December 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251230094617/https://www.protennislive.com/posting/ramr/career_prize.pdf |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/overview|title=Jannik Sinner &#124; Overview &#124; ATP Tour &#124; Tennis|website=ATP Tour}}</ref> (6. u historiji)}} | trener = [[Simone Vagnozzi]]<br>[[Darren Cahill]] <!--Singlovi--> | pojedinačni_rekord = 346–88 | pojedinačnih_titula = 27 | najviši_pojedinačni_rang = '''[[Lista tenisera koji su bili prvi na ATP ljestvici|1.]]''' ([[10. lipnja]] [[2024.]]) | trenutni_pojedinačni_rang = 1. ([[13. travnja]] [[2026.]])<ref>{{cite web | url = https://www.atptour.com/en/rankings/singles | title = PIF ATP Rankings (Singles) | website = ATP Tour | access-date = 31 January 2026}}</ref> | Australian_Open_rezultat = '''P''' ([[2024]], [[2025]]) | Roland_Garros_rezultat = F ([[2025]]) | Wimbledon_rezultat = '''P''' ([[2025]]) | US_Open_rezultat = '''P''' ([[2024]]) | ATP_Finals_rezultat = '''P''' ([[2024]], [[2025]]) | WTA_Finals_rezultat = | Olimpijada_rezultat = <!--Parovi--> | parovi_rekord = 26–25 | parovi_titula = 1 | najviši_doubles_rang = 124. ([[27. rujna]] [[2021.]]) | trenutni_doubles_rang = | Australian_Open_parovi_rezultat = | Roland_Garros_parovi_rezultat = | Wimbledon_parovi_rezultat = | US_Open_parovi_rezultat = | ATP_Finals_parovi_rezultat = | WTA_Finals_parovi_rezultat = | Olimpijada_parovi_rezultat = <!--Mješoviti parovi--> | mješoviti_rekord = | mješoviti_titula = | Australian_Open_mješoviti_rezultat = | Roland_Garros_mješoviti_rezultat = | Wimbledon_mješoviti_rezultat = | US_Open_mješoviti_rezultat = | Olimpijada_mješoviti_rezultat = <!--Momčadski turniri--> | Davis_Cup = '''P''' ([[2023]], [[2024]]) | Fed_Cup = | Hopman_Cup = | svetsko ekipno prvenstvo = <!--Medalje--> | prikaži-medalje = <!--yes ili no--> | medalje = | medalje-naslov = <!-- Ažurirano i vanjske veze --> | ažurirano = [[5. travnja]] [[2026.]] | atp profil = | wta profil = | vebsajt = }} '''Jannik Sinner''' ({{IPA-de|ˈjanɪk ˈsɪnɐ|small=no}}, {{IPA-it|ˈjannik ˈsinner|small=no}}; [[Innichen]], [[16. kolovoza]] [[2001.]]), [[Italija|talijanski]] tenisač. Sinner je tijekom karijere bio najbolje rangirani tenisač na [[ATP ljestvica|ATP ljestvici]], a [[2024.]] godinu završio je kao prvi tenisač svijeta. Do sada je osvojio 26 titula u karijeri, uključujući četiri [[Grand Slam]]a, sedam [[ATP Masters 1000 turniri|Masters 1000 turnira]] i dva [[ATP Finals]]a. Također je predvodio [[Davis Cup reprezentacija Italije|Italiju]] do uzastopnih naslova na [[Davis Cup]]u [[2023.]] i [[2024.]] godine. Iako kao junior nije imao previše uspjeha, Sinner se već sa 16 godina prebacio na profesionalne turnire te je bio jedan od rijetkih tenisača koju su već sa 17 godina osvajali [[ATP Challenger Tour]] turnire. Godine [[2019.]] osvojio je [[Next Generation ATP Finals]]e te je dobio nagradu za [[ATP nagrade|debitanta godine]], a dvije godine kasnije postao je prvi tenisač rođen u [[2000-e|2000-ima]] koji je ušao među deset najboljih tenisača na svijetu. Svoju prvu Masters 1000 titulu osvojio je na [[National Bank Open|Canadian Openu]] [[2023.]] godine, kada je ujedno bio i finalist na ATP Finals turniru. Na [[Australian Open]]u [[2024.]] pobijedio je tada prvog tenisača svijeta [[Novak Đoković|Novaka Đokovića]], a kasnije i [[Danil Medvedev|Danila Medvedeva]] u finalu od pet setova i tako osvojio svoj prvi [[Grand Slam]] naslov. Iste godine osvojio je i [[US Open]] te [[ATP Finals]]e, završivši godinu na prvom mjestu; ujedno je tako postao i prvi talijanski tenisač u historiji koji je došao na prvo mjesto ATP ljestvice. Početkom [[2025.]] godine obranio je titulu u [[Melbourne]]u, nakon čega je odradio tromjesečnu suspenziju zbog slučajnog uzimanja [[klostebol]]a. Po povratku, igrao je finala sva tri preostala Grand Slama protiv [[Carlos Alcaraz|Carlosa Alcaraza]], pobijedivši na [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]]. Sezonu je završio pobjednom protiv Alcaraza u [[ATP Finals]]ima. == Rani život i juniorska karijera == Jannik Sinner rođen je [[16. kolovoza]] [[2001.]] godine kao sin Hanspetera i Siglinde Sinner u [[Innichen]]u, u sjevernotalijanskoj provinciji [[Bolzano (provincija)|Južni Tirol]]. Njegov [[materinji jezik]] je [[njemački]].<ref>{{Cite web |url=https://www.vogue.com/article/profile-jannik-sinner-june-2024 |title=The Stunning Rise of Tennis's Jannik Sinner |date=4 April 2024 |access-date=12 September 2024 |publisher=[[Vogue (magazine)|Vogue]] |author=Abby Aguirre |archive-date=11 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240911121802/https://www.vogue.com/article/profile-jannik-sinner-june-2024 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://tennistonic.com/tennis-news/302051/it-was-difficult-speaking-italian-jannik-sinner/ |title="It was difficult speaking Italian" – Jannik Sinner |date=24 June 2021 |access-date=1 February 2024 |archive-date=1 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240201080532/https://tennistonic.com/tennis-news/302051/it-was-difficult-speaking-italian-jannik-sinner/ |url-status=live }}</ref> Odrastao je u [[Sexten]]u u [[Dolomiti]]ma, gdje mu je otac radio kao kuhar, a majka kao konobarica u skijalištu.<ref>{{cite web |title=Jannik Sinner, dallo sci al primo trionfo tennistico in Atp |trans-title=Jannik Sinner, from skiing to his first tennis triumph in the ATP |url=https://www.dovesciare.it/news/2020-11-14/jannik-sinner-dallo-sci-al-primo-trionfo-tennistico-atp |website=Dove Sciare |access-date=15 November 2020 |date=14 November 2020 |language=it |archive-date=26 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126200337/https://www.dovesciare.it/news/2020-11-14/jannik-sinner-dallo-sci-al-primo-trionfo-tennistico-atp |url-status=live }}</ref> Ima starijeg posvojenog brata Marka, koji je rođen u [[Rusija|Rusiji]] [[1998.]] godine.<ref>{{Cite web |date=30 January 2024 |title=The Story of Jannik Sinner's Brother |url=https://www.ilmessaggero.it/en/the_story_of_jannik_sinner_s_brother-7904038.html |access-date=27 June 2024 |website=ilmessaggero.it |language=en |archive-date=27 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240627200155/https://www.ilmessaggero.it/en/the_story_of_jannik_sinner_s_brother-7904038.html |url-status=live }}</ref><ref name=atp-profile>{{cite web|title=Jannik Sinner|url=https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/overview|website=ATP Tour|access-date=22 April 2019|archive-date=16 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516020601/https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/overview|url-status=live}}</ref> U dobi od tri godine počeo je skijati, a na prva je natjecanja išao već s osam godina. Tenis je počeo igrati u dobi od sedam godina.<ref name=":6">{{Cite book |last1=Anderloni |first1=Enzo |title=Diventare Sinner |last2=Dell'Edera |first2=Michelangelo |last3=Mastroluca |first3=Alessandro |date=5 July 2024 |publisher=Giunti Editore |isbn=978-8809921566 |edition=1st |location=Italy |publication-date=15 May 2024 |language=it |trans-title=Becoming Sinner}}</ref> Od sedme do dvanaeste godine bio je jedan od najboljih juniorskih skijaša u [[Italija|Italiji]] – godine [[2008.]], u dobi od sedam godina, pobijedio je u nacionalnom prvenstvu u [[veleslalom]]u, a [[2012.]] godine, u dobi od jedanaest godina, bio je nacionalni doprvak.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.interviewmagazine.com/culture/jannik-sinner-is-ready-for-tennis-superstardom|title=Jannik Sinner Is Ready for Tennis Superstardom|first=Mekala|last=Rajagopal|date=1 May 2023|website=Interview Magazine|access-date=27 January 2024|archive-date=27 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240127214759/https://www.interviewmagazine.com/culture/jannik-sinner-is-ready-for-tennis-superstardom|url-status=live}}</ref><ref name=times>{{Cite news|url=https://www.thetimes.com/sport/tennis/article/jannik-sinner-the-rising-teenage-star-like-a-young-federer-b6wzt37qb|title=Jannik Sinner: the rising teenage star 'like a young Federer'|first=Stuart|last=Fraser|date=17 January 2020|access-date=17 January 2020|website=The Sunday Times|archive-date=8 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201008202405/https://www.thetimes.co.uk/article/jannik-sinner-the-rising-teenage-star-like-a-young-federer-b6wzt37qb|url-status=live}}</ref><ref name=sinless>{{cite web |title=Il tennista senza peccato – Jannik Sinner |trans-title=The Sinless Tennis Player – Jannik Sinner |url=https://m.dagospia.com/jannik-sinner-a-otto-anni-era-uno-sciatore-provetto-poi-arrivo-secondo-e-decise-di-219940 |website=Dagospia |access-date=15 November 2020 |language=it |date=24 November 2019 |archive-date=7 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211107074119/https://m.dagospia.com/jannik-sinner-a-otto-anni-era-uno-sciatore-provetto-poi-arrivo-secondo-e-decise-di-219940 |url-status=live }}</ref><ref name=tv6>{{cite web | url-status = dead | last=Stonham |first=Marcus |title=Much More Than A "Sinner": Jannik Sinner, The Young Italian Who Goes For Everything At Roland Garros |url=https://tv6.news/much-more-than-a-sinner-jannik-sinner-the-young-italian-who-goes-for-everything-at-roland-garros/ | archive-url = https://web.archive.org/web/20201021151854/https://tv6.news/much-more-than-a-sinner-jannik-sinner-the-young-italian-who-goes-for-everything-at-roland-garros/ | archive-date = 21 October 2020 |website=TV6 |access-date=15 November 2020 | date = 2 October 2020}}</ref> Dok je trenirao skijanje, Sinner je odustao od tenisa na jednu godinu prije nego ga je otac pogurao da se vrati tenisu.<ref name="forbes">{{cite web |last=Rossingh |first=Danielle |title=Meet The Former Ski Champ Who Could Be The 'Next Roger Federer' |url=https://www.forbes.com/sites/daniellerossingh/2020/02/26/meet-the-former-ski--champ-who-could-be-the-next-roger-federer/?sh=56cbd0ef5181 |website=Forbes |access-date=15 November 2020 |date=26 February 2020 |archive-date=7 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211107074348/https://gum.criteo.com/syncframe?origin=publishertag&topUrl=forbes.com |url-status=live }}</ref> Kada je ponovo uzeo reket u ruke, njegov prvi redovni trener postao je Heribert Mayr.<ref>{{cite web |title=Heribert Mayr, uno dei primi coach di Sinner: "Se lo rimontavo al tie-break piangeva di rabbia" |trans-title=Heribert Mayr, one of Sinner's first coaches: "If I got him back at the tie-break he would cry with anger" |url=https://www.ubitennis.com/blog/2020/05/26/heribert-mayr-uno-dei-primi-coach-di-sinner-se-lo-rimontavo-al-tie-break-piangeva-di-rabbia/ |website=Ubi Tennis |date=26 May 2020 |language=it |access-date=15 November 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611165614/https://www.ubitennis.com/blog/2020/05/26/heribert-mayr-uno-dei-primi-coach-di-sinner-se-lo-rimontavo-al-tie-break-piangeva-di-rabbia/ |url-status=live }}</ref> Djed ga je vodio u Teniski kamp San Giorgio rano ujutro gdje je imao individualne sate s Mayrom zato što nije bilo djece njegove dobi koja su bila jednako dobra kao on.<ref name=":6"/> Međutim, tenis mu je u tom periodu bio tek treći prioritet, nakon skijanja i [[nogomet]]a.<ref name="five-things">{{cite web |title=Five Things To Know About Jannik Sinner |url=https://www.atptour.com/en/news/five-things-to-know-jannik-sinner |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=23 May 2020 |archive-date=19 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210119062000/https://www.atptour.com/en/news/five-things-to-know-jannik-sinner |url-status=live }}</ref><ref name="spotlight">{{cite web |title=First-Time Winner Spotlight: Jannik Sinner |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-first-time-winner-spotlight-sofia-2020 |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=14 November 2020 |archive-date=2 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210302174929/https://www.atptour.com/en/news/sinner-first-time-winner-spotlight-sofia-2020 |url-status=live }}</ref> Tijekom jutra bi se natjecao u skijanju, a poslijepodne bi igrao nogomet za lokalni AFC Sexten.<ref name=":6"/> U dobi od 13 godina, Sinner je odustao od skijanja i nogometa te se odlučio posvetiti tenisu zbog fizičke konstitucije; bio je visok, mršav i imao samo 35 kilograma.<ref name=":6"/> Također mu se više sviđalo natjecati se u individualnom sportu jer je imao više utjecaja na ishod.<ref name="spotlight"/><ref name=":1">{{Cite web |last=Aguire |first=Abby |date=4 April 2024 |title=The Stunning Rise of Tennis's Jannik Sinner |url=https://www.vogue.com/article/profile-jannik-sinner-june-2024 |access-date=27 June 2024 |website=[[Vogue (magazine)|Vogue]] |language=en-US |archive-date=27 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240627191926/https://www.vogue.com/article/profile-jannik-sinner-june-2024 |url-status=live }}</ref> Samostalno se preselio u [[Bordighera|Bordigheru]] kako bi trenirao u [[Teniski centar Piatti|Teniskom centru Piatti]] pod [[Riccardo Piatti|Riccardom Piattijem]] i Massimom Sartorijem, što su njegovi roditelji podržali.<ref name=atp-profile/><ref name=sinless/><ref name=forbes/> Tamo je isprva živio s obitelji svog trenera, Luke Cvjetkovića, a kasnije se preselio u stan zajedno s još dvojicom dječaka.<ref name=":6"/><ref name=roland-garros>{{cite web |last=Rossingh |first=Danielle |title=Jannik Sinner: Ski champ to tennis star |url=https://www.rolandgarros.com/en-us/article/jannik-sinner-interview-rg2020-ski-champ-tennis-star |website=Roland Garros |access-date=15 November 2020 |date=29 September 2020 |archive-date=28 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128112701/https://www.rolandgarros.com/en-us/article/jannik-sinner-interview-rg2020-ski-champ-tennis-star |url-status=live }}</ref> Prije nego se potpuno posvetio treninzima s Piattijem, Sinner je bio igrao samo dva puta tjedno. Istovremeno je završio privatnu ekonomsku školu Institut Walther u [[Bolzano|Bolzanu]].<ref name=":6"/> Juniorsku karijeru započeo je u sklopu [[ITF Junior Circuit]]a. Iako nije imao značajnih uspjeha kao junior, već je na kraju [[2017.]] godine prešao na seniorsku razinu. Kao junior, nikada nije igrao u glavnom turniru nekog turnira prve razine niti je igrao na juniorskim [[Grand Slam]] turnirima. Jedini veći juniorski turnir na kojemu je igrao bio je [[Trofeo Bonfiglio]]. Nakon što je [[2017.]] godine ispao u prvom kolu jakog juniorskog turnira u matičnoj zemlji, sljedeće je godine došao do četvrtfinala i bio je to jedini juniorski turnir koji je odigrao te godine. Zbog činjenice da nije imao zapaženih rezultata kao junior, Sinnerov je najbolji plasman na juniorskoj listi bilo 133. mjesto.<ref name="itf-junior-singles">{{cite web |title=Jannik Sinner Juniors Singles Activity |url=https://www.itftennis.com/en/players/jannik-sinner/800405198/ita/jt/s/activity/#pprofile-info-tabs |website=ITF Tennis |access-date=15 November 2020 |archive-date=25 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210125105300/https://www.itftennis.com/en/players/jannik-sinner/800405198/ita/jt/s/activity/#pprofile-info-tabs |url-status=live }}</ref> == Profesionalna karijera == === Debi, NextGen naslov i ulazak u top 50 (2018. – 2020.) === Sinner je [[2018.]] godine počeo igrati u sklopu [[ITF Men's Circuit]] toura, međutim zbog lošeg je rankinga imao direktan plasman samo na [[ITF Futures]] turnire. Ipak, u drugoj polovici godine počeo je dobivati pozivnice za [[ATP Challenger Tour]] turnire;<ref name="itf-singles">{{cite web |title=Jannik Sinner Men's Singles Activity |url=https://www.itftennis.com/en/players/jannik-sinner/800405198/ita/mt/s/activity/ |website=ITF Tennis |access-date=15 November 2020 |archive-date=16 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116165816/https://www.itftennis.com/en/players/jannik-sinner/800405198/ita/mt/s/activity/ |url-status=live }}</ref> godinu je završio sa samo jednim ITF naslovom i to u parovima<ref name="itf-doubles">{{cite web |title=Jannik Sinner Men's Doubles Activity |url=https://www.itftennis.com/en/players/jannik-sinner/800405198/ita/mt/d/activity/ |website=ITF Tennis |access-date=15 November 2020 |archive-date=16 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116200742/https://www.itftennis.com/en/players/jannik-sinner/800405198/ita/mt/d/activity/ |url-status=live }}</ref> te na 551. mjestu godišnje liste.<ref name="atp-rankings">{{cite web |title=Jannik Sinner Rankings History |url=https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/rankings-history |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |archive-date=14 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201014014927/https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/rankings-history |url-status=live }}</ref> Prvi Challenger osvojio je [[2019.]] godine u [[Bergamo|Bergamu]] u dobi od 17 godina i 6 mjeseci, iako do tog turnira nije imao nijednu pobjedu na Challenger razini. Postao je prva osoba rođena [[2001.]] godine koja je došla do finala nekog Challengera te najmlađi Talijan s titulom; taj mu je turnir donio skok od 200 mjesta na rang listi te je došao do 324. mjesta.<ref>{{cite web|url=http://www.tennis-tourtalk.com/40599/sinner-sweeps-into-bergamo-challenger-final|title=Sinner Sweeps Into Bergamo Challenger Final|date=23 February 2019|access-date=23 February 2019|website=Tennis TourTalk|archive-date=20 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120013948/https://www.tennis-tourtalk.com/40599/sinner-sweeps-into-bergamo-challenger-final|url-status=live}}</ref><ref name=bergamo>{{cite web | url = https://www.atptour.com/en/news/bergamo-challenger-2019-sinner | title = Sinner's Stunner: 17-Year-Old Reflects On Maiden Title | website = ATP Tour | date = 26 February 2019 | access-date = 26 February 2019 | last = Meiseles | first = Josh | archive-date = 27 July 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190727130402/https://www.atptour.com/en/news/bergamo-challenger-2019-sinner | url-status = live }}</ref> Nakon dvije ITF Futures titule, Sinnerov prvi ATP nastup bio je u svojstvu ''lucky losera'' na [[Hungarian Open]]u [[2019.]] godine, gdje je pobijedio [[Máté Valkusz|Mátéa Valkusza]], domaćeg igrača s pozivnicom.<ref name="first-match-win">{{cite web |title=On This Day In 2019: Sinner Steps Into The Spotlight |url=https://www.atptour.com/en/news/on-this-day-sinner-budapest-2019-first-atp-win |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=24 April 2020 |archive-date=2 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200502063848/https://www.atptour.com/en/news/on-this-day-sinner-budapest-2019-first-atp-win |url-status=live }}</ref> Nakon te prve pobjede na ATP Touru, tjedan kasnije izgubio je finale Challengera u [[Ostrava|Ostravi]] od [[Kamil Majchrzak|Kamila Majchrzaka]].<ref>{{cite web |title=Majchrzak Cruises Past Sinner To Clinch Ostrava Challenger Title |url=http://www.tennis-tourtalk.com/43465/majchrzak-cruises-past-sinner-to-clinch-ostrava-challenger-title |website=Tennis TourTalk |access-date=15 November 2020 |date=5 May 2019 |archive-date=16 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210116145940/https://www.tennis-tourtalk.com/43465/majchrzak-cruises-past-sinner-to-clinch-ostrava-challenger-title |url-status=live }}</ref> [[File:Jannik Sinner after winning NextGen ATP Finals in Milan, 2019.jpg|thumb|320px|Jannik Sinner s peharom pobjednika [[Next Gen ATP Finals|Next Gen ATP Finalsa]] [[2019.]] godine.]] U drugoj polovici [[2019.]] godine, Sinner je sve češće igrao na ATP razini.<ref name="atp-activity">{{cite web |title=Jannik Sinner Player Activity |url=https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/player-activity |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |archive-date=1 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200901011505/https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/player-activity |url-status=live }}</ref> Prvu [[ATP Masters 1000 turniri|Masters 1000]] pobjedu imao je na [[Italian Open]]u protiv [[Steve Johnson (teniser)|Stevea Johnsona]], a nakon sljedeće pobjede na [[Croatia Open Umag|Croatia Openu]] u [[Umag]]u, probio se u prvih 200.<ref name=atp-rankings/> Sljedećeg mjeseca osvojio je Challenger u [[Lexington, Kentucky|Lexingtonu]], postavši jedan od tek jedanaest sedamnaestogodišnjaka s više od jedne titule na Challengerima.<ref>{{cite web |title=Challenger Q&A: Sinner, 17, Joins Elite Company With Lexington Title |url=https://www.atptour.com/en/news/lexington-challenger-2019-sinner |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |archive-date=21 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121221201/https://www.atptour.com/en/news/lexington-challenger-2019-sinner |url-status=live }}</ref> Iste godine izborio je i svoj prvi [[Grand Slam]] nastup,<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/us-open-qualifying-2019-day-4-sinner-chung|title=Sinner, Chung Lead US Open Qualifiers|date=24 August 2019|access-date=24 August 2019|website=ATP Tour|archive-date=18 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210418233916/https://www.atptour.com/en/news/us-open-qualifying-2019-day-4-sinner-chung|url-status=live}}</ref> ali je u prvom kolu [[US Open]]a ispao od [[Stan Wawrinka|Stana Wawrinke]].<ref name=atp-activity/> Uz to, imao je i vrlo snažan kraj sezone. Nakon što se nastupom na [[European Open]]u u [[Antwerpen]]u, gdje je na putu do polufinala<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-tiafoe-antwerp-2019-friday|title=Sinner In The Semis: #NextGenATP Italian Makes Breakthrough In Antwerp|date=18 October 2019|access-date=18 October 2019|website=ATP Tour|archive-date=9 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009120936/https://www.atptour.com/en/news/sinner-tiafoe-antwerp-2019-friday|url-status=live}}</ref> izbacio i prvog nositelja turnira [[Gaël Monfils|Gaëla Monfilsa]],<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/monfils-sinner-antwerp-2019-thursday|title=18-Year-Old Shining: Sinner Shocks Monfils In Antwerp|date=17 October 2019|access-date=17 October 2019|website=ATP Tour|archive-date=11 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011165955/https://www.atptour.com/en/news/monfils-sinner-antwerp-2019-thursday|url-status=live}}</ref> probio u prvih 100 tenisača svijeta,<ref name=atp-rankings/> dobio je pozivnicu za [[Next Gen ATP Finals]], gdje je bio najlošije rangirani tenisač.<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/field-is-set-next-gen-atp-finals-2019|title=Kecmanovic, Humbert, Ymer, Sinner complete the 21-and-under field|date=25 October 2019|access-date=25 October 2019|website=ATP Tour|archive-date=13 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200913000706/https://www.atptour.com/en/news/field-is-set-next-gen-atp-finals-2019|url-status=live}}</ref> U grupnoj je fazi pobijedio [[Frances Tiafoe|Francesa Tiafoea]] i [[Mikael Ymer|Mikaela Ymera]] te je, uz poraz od [[Ugo Humbert|Ugoa Humberta]], izborio polufinale. Tu je pobijedio [[Miomir Kecmanović|Miomira Kecmanovića]], nakon čega je u finalu iznenadio prvog nositelja i tada 18. igrača svijeta, [[Alex de Minaur|Alexa de Minaura]].<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/de-minaur-sinner-milan-2019-saturday|title=Sinner Stuns De Minaur For Milan Title|date=9 November 2019|access-date=9 November 2019|website=ATP Tour|archive-date=19 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210419162349/https://www.atptour.com/en/news/de-minaur-sinner-milan-2019-saturday|url-status=live}}</ref> Godinu je završio kao 78. tenisač svijeta, najmlađi u prvih 80 još od [[Rafael Nadal|Rafaela Nadala]] [[2003.]] godine te je dobio nagradu za [[ATP Debitant godine|debitanta godine]]<ref name="newcomer">{{cite web |title=Sinner Honoured With Newcomer of the Year Award |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-atp-awards-2019-newcomer-of-the-year |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=19 December 2019 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418233923/https://www.atptour.com/en/news/sinner-atp-awards-2019-newcomer-of-the-year |url-status=live }}</ref> i [[Gazzettine sportske nagrade|Gazzettinu sportsku nagradu]] za nastup godine na račun pobjede protiv de Minaura.<ref>{{Cite web |last=Colle |first=Lorenzo |date=19 December 2019 |title=Gazzetta Sports Awards 2019: premiati Berrettini e Sinner |url=https://www.ubitennis.com/blog/2019/12/19/gazzetta-sports-awards-2019-premiati-berrettini-e-sinner/ |access-date=11 July 2024 |website=Ubitennis |language=it-IT}}</ref> Početak sljedeće sezone obilježio je prvom pobjedom na [[Grand Slam]]u, pobijedivši [[Max Purcell|Maxa Purcella]] u prvom kolu [[Australian Open]]a, odnosno prvom Top 10 pobjedom, protiv [[David Goffin|Davida Goffina]] u [[Rotterdam Open|Rotterdamu]].<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-goffin-rotterdam-2020-thursday|title=Sinner Shines For First Top 10 Win In Rotterdam|date=13 February 2020|access-date=13 February 2020|website=ATP Tour|archive-date=8 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201008011849/https://www.atptour.com/en/news/sinner-goffin-rotterdam-2020-thursday|url-status=live}}</ref> Nakon pauze zbog [[Pandemija COVID-a 19|pandemije COVID-a 19]] i poraza u prvom kolu [[US Open]]a od [[Karen Hačanov|Karena Hačanova]] imao je nekoliko solidnih nastupa u Europi,<ref>{{cite web |title=Dimitrov Impressed By Sinner: 'He Can Only Get Better' |url=https://www.atptour.com/en/news/dimitrov-sinner-reaction-rome-2020 |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=18 September 2020 |archive-date=8 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008181214/https://www.atptour.com/en/news/dimitrov-sinner-reaction-rome-2020 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Alex Zverev beats Jannik Sinner to keeps hopes of Cologne Double Alive |url=https://www.eurosport.com/tennis/atp-cologne-1/2020/alex-zverev-beats-jannik-sinner-to-keeps-hopes-of-cologne-double-alive_sto7966175/story.shtml |website=Eurosport |access-date=15 November 2020 |date=25 October 2020 |archive-date=30 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201130133733/https://www.eurosport.com/tennis/atp-cologne-1/2020/alex-zverev-beats-jannik-sinner-to-keeps-hopes-of-cologne-double-alive_sto7966175/story.shtml |url-status=live }}</ref> uključujući i četvrtfinale [[Roland-Garros]]a, gdje ga je pobijedio [[Rafael Nadal]].<ref>{{cite web |title=Sinner Eliminates Zverev To Reach Maiden Major Quarter-final |url=https://www.atptour.com/en/news/zverev-sinner-roland-garros-2020-day-8 |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=4 October 2020 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418233919/https://www.atptour.com/en/news/zverev-sinner-roland-garros-2020-day-8 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Forget Tomorrow, Sinner is A Clear & Present Danger |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-roland-garros-2020-qf-reaction |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |archive-date=12 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201012122854/https://www.atptour.com/en/news/sinner-roland-garros-2020-qf-reaction |url-status=live }}</ref> Sezonu je završio osvajanjem svoje prve ATP titule na [[Sofia Open]]u, gdje je u finalu pobijedio [[Vasek Pospisil|Vaseka Pospisila]].<ref>{{cite web |title=One Year On, Sinner Earns Second De Minaur Victory |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-de-minaur-sofia-2020-thursday |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=12 November 2020 |archive-date=24 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210124064833/https://www.atptour.com/en/news/sinner-de-minaur-sofia-2020-thursday |url-status=live }}</ref> Sinner je tako postao najmlađi Talijan s titulom od početka Open ere te najmlađi osvajač ATP titule od [[Kei Nishikori|Keija Nishikorija]] [[2008.]] godine.<ref>{{cite web |title=Sinner Makes Italian History In Sofia |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-mannarino-sofia-2020-friday#:~:text=Jannik%20Sinner%20became%20the%20youngest,reach%20the%20Sofia%20Open%20final. |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=13 November 2020 |archive-date=19 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210419072654/https://www.atptour.com/en/news/sinner-mannarino-sofia-2020-friday#:~:text=Jannik%20Sinner%20became%20the%20youngest,reach%20the%20Sofia%20Open%20final. |url-status=live }}</ref><ref name="maiden-title">{{cite web |title=Sinner The Winner: Jannik Clinches Maiden ATP Tour Title In Sofia |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-pospisil-sofia-2020-saturday-final |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=14 November 2020 |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202031951/https://www.atptour.com/en/news/sinner-pospisil-sofia-2020-saturday-final |url-status=live }}</ref> Godinu je završio na 37. mjestu.<ref name=atp-rankings/> === Ulazak u top 10 (2021. – 2022.) === Uspjeh s kraja prethodne sezone nastavljen je početkom [[2021.]] godine kada je osvojio [[Great Ocean Road Open]],<ref name="second-title">{{cite web |title=#NextGenATP Sinner Extends Streak, Wins Great Ocean Road Open Title |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-travaglia-great-ocean-road-open-2021-sunday |website=ATP Tour |access-date=16 April 2021 |date=7 February 2021 |archive-date=1 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210301163744/https://www.atptour.com/en/news/sinner-travaglia-great-ocean-road-open-2021-sunday |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Sinner Saves M.P., Gains Khachanov Revenge At Great Ocean Road Open |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-khachanov-travaglia-great-ocean-road-open-2021-saturday |website=ATP Tour |access-date=16 April 2021 |date=6 February 2021 |archive-date=1 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210301163833/https://www.atptour.com/en/news/sinner-khachanov-travaglia-great-ocean-road-open-2021-saturday |url-status=live }}</ref> postavši tako najmlađi igrač s dvije uzastopne ATP titule još od Nadalovog niza iz [[2005.]] godine.<ref name=second-title/> Njegova serija od deset uzastopnih pobjeda prekinuta je u prvom kolu [[Australian Open]]a, kada ga je u pet setova pobijedio [[Denis Shapovalov]].<ref>{{cite web |last=Abulleil |first=Reem |title=Match of the Day: Shapovalov sinks Sinner in epic |url=https://ausopen.com/articles/news/match-day-shapovalov-sinks-sinner-epic |website=Australian Open |access-date=16 April 2021 |date=9 February 2021 |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416091733/https://ausopen.com/articles/news/match-day-shapovalov-sinks-sinner-epic |url-status=live }}</ref> Veliki uspjeh postigao je na [[Miami Open]]u, gdje je došao do svog prvog Masters 1000 finala,<ref>{{cite web |last=Eichenholz |first=Andrew |title=How Sinner Is Storming Down His 'Long Road' |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-miami-2021-sf-reaction |website=ATP Tour |access-date=16 April 2021 |date=2 April 2021 |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416091730/https://www.atptour.com/en/news/sinner-miami-2021-sf-reaction |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|title=Sinner Strikes Late To Reach Maiden ATP Masters 1000 Final|url=https://www.atptour.com/en/news/bautista-agut-sinner-miami-2021-day-10|website=ATP Tour|access-date=16 April 2021|archive-date=16 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416091731/https://www.atptour.com/en/news/bautista-agut-sinner-miami-2021-day-10|url-status=live}}</ref> ali je izgubio od [[Hubert Hurkacz|Huberta Hurkacza]].<ref>{{cite web |last=Carayol |first=Tumaini |title=Hubert Hurkacz sees off Jannik Sinner to win Masters final in Miami |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/apr/04/hubert-hurkacz-sees-off-jannik-sinner-to-win-masters-final-in-miami |website=The Guardian |access-date=16 April 2021 |date=4 April 2021 |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416091731/https://www.theguardian.com/sport/2021/apr/04/hubert-hurkacz-sees-off-jannik-sinner-to-win-masters-final-in-miami |url-status=live }}</ref> Na [[Roland-Garros]]u ga je ponovo izbacio Nadal,<ref>{{Cite web|url = https://indianexpress.com/article/sports/tennis/french-open-2021-nadal-vs-sinner-fourth-round-result-7348612/|title = Rafael Nadal ousts Jannik Sinner to march into 15th French Open quarter-final|date = 8 June 2021|access-date = 8 June 2021|archive-date = 8 June 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210608141537/https://indianexpress.com/article/sports/tennis/french-open-2021-nadal-vs-sinner-fourth-round-result-7348612/|url-status = live}}</ref> dok je na [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]] ispao u prvom kolu. [[File:Sinner RG21 (59) (51376300983).jpg|thumb|220px|left|Jannik Sinner na [[Roland-Garros 2021.|Roland-Garrosu 2021.]] godine.]] U paru s [[Reilly Opelka|Reillyjem Opelkom]] osvojio je svoj prvi naslov u parovima na [[Atlanta Open]]u,<ref>{{Cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/atlanta-2021-doubles-final|title=Reilly Opelka & Jannik Sinner Make Perfect Team Debut in Atlanta |work=ATP Tour |access-date=9 August 2021|archive-date=5 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210805134851/https://www.atptour.com/en/news/atlanta-2021-doubles-final|url-status=live}}</ref> a pobjedom protiv [[Mackenzie McDonald|Mackenzieja McDonalda]] osvojio je i [[Citi Open]] u [[Washington, D.C.|Washingtonu]], što mu je bio treći turnir ukupno i prvi ATP 500 naslov.<ref>{{Cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-brooksby-washington-2021-saturday|title=Jannik Sinner Halts Jenson Brooksby in #NextGenATP Clash to Reach Washington Final |work=ATP Tour |access-date=9 August 2021|archive-date=8 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210808130741/https://www.atptour.com/en/news/sinner-brooksby-washington-2021-saturday|url-status=live}}</ref> Postao je tako prvi Talijan s titulom na Citi Openu te najmlađi ATP 500 pobjednik, odnosno prvi tinejdžer s ATP 500 pobjedom od uspostave kategorije [[2009.]] godine.<ref>{{Cite web| url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-mcdonald-washington-2021-final| title=Sinner Shines In Washington, Beats McDonald For First ATP 500 Title| work=ATP Tour| date=8 August 2021| access-date=9 August 2021| archive-date=9 August 2021| archive-url=https://web.archive.org/web/20210809003039/https://www.atptour.com/en/news/sinner-mcdonald-washington-2021-final| url-status=live}}</ref> Ovime je [[9. kolovoza]] [[2001.]] godine ušao među 15 najboljih tenisača svijeta. Nakon ispadanja u četvrtom kolu [[US Open]]a, Sinner je uspješno obranio naslov u [[Sofija|Sofiji]]<ref>{{cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-monfils-sofia-final-2021-sunday |title=Sinner Beats Monfils, Retains Sofia Title |publisher=atptour.com |date=3 October 2021 |access-date=3 October 2021 |last=Jacot |first=Sam |archive-date=4 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211004204825/https://www.atptour.com/en/news/sinner-monfils-sofia-final-2021-sunday |url-status=live }}</ref> te je nadovezao naslov na [[European Open]]u u [[Antwerpen]]u, pobijedivši [[Diego Schwartzman|Diega Schwartzmana]] za svoj peti naslov u karijeri.<ref>{{Cite web|title=Jannik Sinner Marches Into Antwerp Final |url=https://www.atptour.com/en/news/www.atptour.com/en/news/sinner-harris-antwerp-2021-saturday|access-date=23 October 2021|website=ATP Tour|archive-date=23 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023203551/https://www.atptour.com/en/news/www.atptour.com/en/news/sinner-harris-antwerp-2021-saturday|url-status=live}}</ref> Tako je postao najmlađi tenisač s pet ATP naslova još od [[Novak Đoković|Novaka Đokovića]], koji je imao 19 kada je to uspio.<ref>{{Cite web|url=https://www.tennis.com/baseline/articles/stat-of-the-day-sinner-youngest-man-to-win-five-atp-titles-since-djokovic|title=Stat of the Day: 20-year-old Sinner becomes youngest man to win five ATP titles since 19-year-old Djokovic|access-date=17 November 2021|archive-date=17 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211117002254/https://www.tennis.com/baseline/articles/stat-of-the-day-sinner-youngest-man-to-win-five-atp-titles-since-djokovic|url-status=live}}</ref> Nakon ulaska u polufinale [[Vienna Open]]a postao je prvi tenisač rođen u [[21. vijek|XXI. stoljeću]] koji je ušao među deset najboljih tenisača svijeta, što mu je donijelo status nositelja na [[Rolex Paris Masters]]u; tamo ga je porazio [[Carlos Alcaraz]], oduzevši mu tako priliku za direktan plasman na [[ATP Finals]]e.<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-paris-2021-wednesday |title=Carlos Alcaraz Stops Jannik Sinner's Nitto ATP Finals Tilt &#124; ATP Tour &#124; Tennis |work=ATP Tour |access-date=3 November 2021 |archive-date=3 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211103183139/https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-paris-2021-wednesday |url-status=live }}</ref> Ipak, Sinner je bio prva alternativa te je upao u turnir nakon što se njegov sunarodnjak [[Matteo Berrettini]] povukao nakon svog prvog meča zbog ozljede abdomena.<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/berrettini-nitto-atp-finals-2021-withdrawal|title=Berrettini Withdraws From Nitto ATP Finals, Sinner Steps In|website=ATP Tour|access-date=16 November 2021|archive-date=17 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211117001919/https://www.atptour.com/en/news/berrettini-nitto-atp-finals-2021-withdrawal|url-status=live}}</ref> Sinner je pobijedio Hurkacza u drugom kolu te tako postao najmlađi pobjednik nekog meča na Finalsima još od [[Lleyton Hewitt|Lleytona Hewitta]] [[2000.]] godine te prva zamjena s pobjedom još od [[Janko Tipsarević|Janka Tipsarevića]] [[2011.]] godine.<ref>{{Cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-hurkacz-turin-2021-tuesday|title=Jannik Sinner Rocks Turin Debut with Hubert Hurkacz Win|website=ATP Tour|access-date=16 November 2021|archive-date=17 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211117001903/https://www.atptour.com/en/news/sinner-hurkacz-turin-2021-tuesday|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url = https://www.eurosport.com/tennis/atp-finals/2021/jannik-sinner-v-hubert-hurkacz-atp-finals-live_sto8629938/story.shtml|title = ATP Finals 2021 – Jannik Sinner beats Hubert Hurkacz after replacing injured Matteo Berrettini|date = 16 November 2021|access-date = 16 November 2021|archive-date = 25 January 2022|archive-url = https://web.archive.org/web/20220125194300/https://www.eurosport.com/tennis/atp-finals/2021/jannik-sinner-v-hubert-hurkacz-atp-finals-live_sto8629938/story.shtml|url-status = live}}</ref> Turnir je završio porazom od [[Danil Medvedev|Danila Medvedeva]], što mu je ipak bilo dovoljno da završi godinu kao 10. tenisač svijeta. U finalnom krugu [[Davis Cup]]a pobijedio je [[John Isner|Johna Isnera]] i [[Marin Čilić|Marina Čilića]], ali je Italija ispala u četvrtfinalu od Hrvatske.<ref>{{Cite web|url=https://www.daviscup.com/en/draws-results/tie.aspx?id=M-DC-2021-FLS-E-M-USA-ITA-01|title=Davis Cup – Draws & Results|access-date=27 November 2021|archive-date=25 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125095003/https://www.daviscup.com/en/draws-results/tie.aspx?id=M-DC-2021-FLS-E-M-USA-ITA-01|url-status=live}}</ref> Sljedeća sezona donijela je generalni napredak u smislu da je na velikim turnirima stizao sve dalje, ali bila je obilježena manjkom titula. Sinner je imao sasvim solidne nastupe na [[Australian Open]]u (četvrtfinale),<ref>{{Cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/de-minaur-sinner-australian-open-2022-monday|title=Sinner Stays Perfect, Downs De Minaur|work=ATP Tour |access-date=17 September 2022|archive-date=20 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220920170445/https://www.atptour.com/en/news/de-minaur-sinner-australian-open-2022-monday|url-status=live}}</ref> [[Miami Open]]u (predaja u četvrtfinalu),<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/carreno-busta-sinner-miami-2022-sunday | title=Jannik Sinner Erases 5 Match Points to Edge Pablo Carreño Busta | work=ATP Tour | access-date=3 May 2022 | archive-date=3 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220503195747/https://www.atptour.com/en/news/carreno-busta-sinner-miami-2022-sunday | url-status=live }}</ref> [[Monte Carlo Masters]]u (četvrtfinale),<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/rublev-sinner-monte-carlo-2022-thursday | title=Jannik Sinner Rallies Past Andrey Rublev, Reaches Second Straight ATP Masters 1000 QF | work=ATP Tour | access-date=3 May 2022 | archive-date=3 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220503200812/https://www.atptour.com/en/news/rublev-sinner-monte-carlo-2022-thursday | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/zverev-sinner-monte-carlo-2022-qf | title=Alexander Zverev Wins Decisive Tie-break to Edge Jannik Sinner in Monte Carlo Classic | website=ATP Tour | access-date=3 May 2022 | archive-date=3 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220503200811/https://www.atptour.com/en/news/zverev-sinner-monte-carlo-2022-qf | url-status=live }}</ref> [[Madrid Open]]u (treće kolo),<ref>{{cite web | url=https://www.tennisworldusa.org/tennis/news/Tennis_Interviews/113285/jannik-sinner-reacts-to-saving-three-mps-in-stunning-comeback-win-in-madrid/ | title=Jannik Sinner reacts to saving three MPS in stunning comeback win in Madrid | date=2 May 2022 | access-date=3 May 2022 | archive-date=2 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220502214932/https://www.tennisworldusa.org/tennis/news/Tennis_Interviews/113285/jannik-sinner-reacts-to-saving-three-mps-in-stunning-comeback-win-in-madrid/ | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/felix-sinner-zverev-musetti-madrid-2022-thursday|title=Felix Flies Past Sinner, Sets Zverev Showdown|publisher=[[Association of Tennis Professionals]]|date=5 May 2022|access-date=20 September 2022|archive-date=20 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220920173030/https://www.atptour.com/en/news/felix-sinner-zverev-musetti-madrid-2022-thursday|url-status=live}}</ref> [[Roland-Garros]]u (četvrto kolo)<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/rublev-through-french-open-last-eight-sinner-retires-injured-2022-05-30/ | title=Rublev through to French Open last eight as Sinner retires injured | newspaper=Reuters | date=30 May 2022 | last=Pretot | first=Julien | access-date=5 September 2022 | archive-date=5 September 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220905035540/https://www.reuters.com/lifestyle/sports/rublev-through-french-open-last-eight-sinner-retires-injured-2022-05-30/ | url-status=live }}</ref> i [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]] (četvrtfinale).<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-ski-feature-june-2022 | title=Jannik Sinner: Skiing Sensation to Tennis Star | website=ATP Tour | access-date=28 June 2022 | archive-date=28 June 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220628001133/https://www.atptour.com/en/news/sinner-ski-feature-june-2022 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-wimbledon-2022-tuesday | title=Novak Djokovic Recovers Two-Set Deficit to Sink Jannik Sinner at Wimbledon | website=ATP Tour | access-date=31 July 2022 | archive-date=7 July 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220707223755/https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-wimbledon-2022-tuesday | url-status=live }}</ref> U [[Madrid]]u je protiv [[Alex de Minaur|Alexa de Minaura]] ostvario 100. pobjedu u karijeri, za što mu je trebalo samo 147 mečeva;<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-madrid-2022-wednesday | title=Jannik Sinner Captures 100th Win, Advances in Madrid | website=ATP Tour | access-date=4 May 2022 | archive-date=4 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220504224747/https://www.atptour.com/en/news/sinner-madrid-2022-wednesday | url-status=live }}</ref> jedina dva tenisača koji su brže došli do 100. pobjeda bili su [[Rafael Nadal]] (nakon 137 mečeva) i [[Novak Đoković]] (nakon 143 meča).<ref>{{cite web| url=https://www.atptour.com/en/news/tsitsipas-100-wins-tribute| title=Tsitsipas 100 wins tribute| work=ATP Tour| access-date=19 December 2022| archive-date=19 December 2022| archive-url=https://web.archive.org/web/20221219200152/https://www.atptour.com/en/news/tsitsipas-100-wins-tribute| url-status=live}}</ref> Svoje jedino finale te sezone igrao je na [[Croatia Open Umag|turniru u Umagu]], gdje je pobijedio branitelja naslova [[Carlos Alcaraz|Carlosa Alcaraza]] i osvojio svoj prvi naslov na zemlji te jedini naslov u [[2022.]] godini.<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-umag-2022-sunday-final | title=Jannik Sinner Rallies Past Alcaraz to Umag Crown | website=ATP Tour | access-date=2 August 2022 | archive-date=1 August 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220801072818/https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-umag-2022-sunday-final | url-status=live }}</ref> Nakon ispadanja u trećem kolu i u [[National Bank Open|Montrealu]]<ref>{{cite web|url=https://www.tennismajors.com/atp/montreal-masters-carreno-busta-reaches-quarter-finals-617509.html|title=Montreal Masters: Carreno Busta reaches quarter-finals defeating Sinner, quarter finals are set|website=Tennis Majors|date=12 August 2022|access-date=20 September 2022|archive-date=20 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220920172438/https://www.tennismajors.com/atp/montreal-masters-carreno-busta-reaches-quarter-finals-617509.html|url-status=live}}</ref> i u [[Cincinnati Masters|Cincinnatiju]],<ref>{{Cite web |title=Félix Auger-Aliassime Saves 2 MPs, Stuns Jannik Sinner In Cincinnati |url=https://www.atptour.com/en/news/auger-aliassime-sinner-cincinnati-2022-thursday |access-date=20 August 2022 |website=ATP Tour |archive-date=30 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220830202751/https://www.atptour.com/en/news/auger-aliassime-sinner-cincinnati-2022-thursday |url-status=live }}</ref> uspio je doći do četvrtfinala [[US Open]]a,<ref>{{cite web | url= https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-04/sinner_earns_latenight_win_against_nakashima_at_the_2022_us_open.html | title= Sinner earns late-night win against Nakashima at the 2022 US Open | access-date= 6 September 2022 | archive-date= 6 September 2022 | archive-url= https://web.archive.org/web/20220906041336/https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-04/sinner_earns_latenight_win_against_nakashima_at_the_2022_us_open.html | url-status= live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-ivashka-us-open-2022-monday | title=Sinner Survives Service Yips & Five-Set Scare | website=ATP Tour | access-date=6 September 2022 | archive-date=6 September 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220906043355/https://www.atptour.com/en/news/sinner-ivashka-us-open-2022-monday | url-status=live }}</ref> gdje je ponovo igrao s Alcarazom. Alcaraz je pobijedio u pet setova nakon pet sati i petnaest minuta; meč je završio u 2:50 ujutro po lokalnom vremenu, što je rekord za najkasnije završeni meč u historiji turnira, te je postao drugi najduži meč u historiji US Opena.<ref>{{cite web | url=https://apnews.com/article/us-open-tennis-championships-sports-new-york-jannik-sinner-49a9b96ec94a29b6deaae56dc2b54c4e | title=Alcaraz tops Sinner at 2:50 a.m.; latest US Open finish ever | website=[[Associated Press]] | date=8 September 2022 | access-date=14 September 2022 | archive-date=12 September 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220912062839/https://apnews.com/article/us-open-tennis-championships-sports-new-york-jannik-sinner-49a9b96ec94a29b6deaae56dc2b54c4e | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-us-open-2022-qf | title=Carlos Alcaraz Saves MP, Outlasts Jannik Sinner in Historic US Open QF Thriller | website=ATP Tour | access-date=14 September 2022 | archive-date=12 September 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220912010205/https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-us-open-2022-qf | url-status=live }}</ref> Kraj sezone bio je nešto lošiji. Iako je pomogao Italiji da dođe do posljednje faze [[Davis Cup]]a,<ref>{{Cite web|url=https://www.daviscupfinals.com/news/group-a-italy-v-argentina|title=Italy beats Argentina to book place in Final 8|access-date=17 September 2022|archive-date=17 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221017040143/https://www.daviscupfinals.com/news/group-a-italy-v-argentina|url-status=dead}}</ref> zbog ozljede u [[Sofija|Sofiji]] izbivao je s terena gotovo mjesec dana.<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-rune-huesler-musetti-sofia-2022-saturday | title=Holger Rune Advances Past Jannik Sinner into Sofia Final | website=ATP Tour | access-date=1 November 2022 | archive-date=10 October 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221010220432/https://www.atptour.com/en/news/sinner-rune-huesler-musetti-sofia-2022-saturday/ | url-status=live }}</ref> Igrao je još četvrfinale [[Erste Bank Open]]a,<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-vienna-2022-friday | title=Daniil Medvedev Sinks Jannik Sinner in Vienna | website=ATP Tour | access-date=1 November 2022 | archive-date=1 November 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221101004045/https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-vienna-2022-friday | url-status=live }}</ref> dok je na [[Rolex Paris Masters]]u ispao u prvom kolu.<ref>{{cite news | url=https://www.atptour.com/en/news/huesler-sinner-paris-2022-monday | title=Marc-Andrea Huesler Stuns Jannik Sinner in Paris Opener | website=ATP Tour | access-date=1 November 2022 | archive-date=1 November 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221101002302/https://www.atptour.com/en/news/huesler-sinner-paris-2022-monday | url-status=live }}</ref> Sezonu je završio kao 15. tenisač svijeta. === Davis Cup, Grand Slam naslovi i afera s dopingom (2023. – 2024.) === Nakon ispadanja na [[Adelaide International 1]]<ref>{{cite web |url=https://www.tennismajors.com/atp/adelaide-international-1-korda-makes-semi-finals-651723.html |title=Red-hot Korda takes out Sinner to reach semi-finals |website=tennismajors.com |date=6 January 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=25 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231125225910/https://www.tennismajors.com/atp/adelaide-international-1-korda-makes-semi-finals-651723.html |url-status=live }}</ref> i [[Australian Open]] turnirima,<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2023/jan/22/tsitsipas-into-last-eight-of-australian-open-despite-sinners-best-efforts |title=Stefanos Tsitsipas marches on in Australian Open despite Sinner's best efforts |work=The Guardian |date=22 January 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=25 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231125225910/https://www.theguardian.com/sport/2023/jan/22/tsitsipas-into-last-eight-of-australian-open-despite-sinners-best-efforts |url-status=live }}</ref> Sinner je u [[Montpellier]]u osvojio [[Open Sud de France]], svoj sedmi naslov u karijeri.<ref>{{cite news | url=https://www.atptour.com/en/news/cressy-sinner-montpellier-2023-sunday | title=Jannik Sinner Wins Montpellier Title | website=ATP Tour | access-date=18 February 2023 | archive-date=20 February 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230220030335/https://www.atptour.com/en/news/cressy-sinner-montpellier-2023-sunday | url-status=live }}</ref> U [[ABN AMRO Open|Rotterdamu]] je uspio doći do finala,<ref>{{cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-tsitsipas-rotterdam-2023-thursday |title=Sinner Scores Tsitsipas Revenge to Reach Rotterdam QFS |website=atptour.com |date=16 February 2023 |access-date= |archive-date=16 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230216233123/https://www.atptour.com/en/news/sinner-tsitsipas-rotterdam-2023-thursday |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-wawrinka-rotterdam-2023-friday | title=Sinner Sails Past Wawrinka to Rotterdam SFS | access-date=18 February 2023 | archive-date=18 February 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230218214450/https://www.atptour.com/en/news/sinner-wawrinka-rotterdam-2023-friday | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-griekspoor-rotterdam-2023-saturday | title=Sinner Serves Past Griekspoor, Sets Medvedev Final Clash in Rotterdam | website=ATP Tour | access-date=18 February 2023 | archive-date=18 February 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230218223858/https://www.atptour.com/en/news/sinner-griekspoor-rotterdam-2023-saturday | url-status=live }}</ref> gdje je izgubio od [[Danil Medvedev|Medvedeva]]. Nakon ispadanja u polufinalu [[BNP Paribas Open]]a u [[Indian Wells]]u od [[Carlos Alcaraz|Alcaraza]],<ref>{{Cite web |date=19 March 2023 |title=Carlos Alcaraz eclipses Jannik Sinner to reach Indian Wells final |url=https://www.independent.co.uk/sport/tennis/carlos-alcaraz-jannik-sinner-britain-neal-skupski-daniil-medvedev-b2303742.html |access-date=26 March 2023 |website=The Independent |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326033228/https://www.independent.co.uk/sport/tennis/carlos-alcaraz-jannik-sinner-britain-neal-skupski-daniil-medvedev-b2303742.html |url-status=live }}</ref> Sinner se uspio "osvetiti" u polufinalu [[Miami Open]]a,<ref>{{cite news |url=https://www.atptour.com/en/news/rublev-sinner-miami-2023-tuesday |title=Jannik Sinner Defeats Andrey Rublev in Miami |website=ATP Tour |date=28 March 2023 |access-date=28 March 2023 |archive-date=28 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328173705/https://www.atptour.com/en/news/rublev-sinner-miami-2023-tuesday |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-ruusuvuori-miami-2023-wednesday |title=Sinner Overcomes Rain, Ruusuvuori to Reach Miami SFS |website=ATP Tour |date=29 March 2023 |access-date=29 March 2023 |archive-date=29 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230329224445/https://www.atptour.com/en/news/sinner-ruusuvuori-miami-2023-wednesday |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-miami-2023-sf |title=Sinner Storms Back to Beat Alcaraz in Miami SF, Ending Spaniard's No. 1 Reign |website=ATP Tour |date=30 March 2023 |access-date=1 April 2023 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403133737/https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-miami-2023-sf |url-status=live }}</ref> čime je osujetio Alcarazove planove da se vrati na prvo mjesto;<ref>{{cite web | url=https://www.tennis.com/news/articles/the-point-of-the-year-by-jannik-sinner-and-carlos-alcaraz | title=Jannik Sinner wins the point of the year, then ends Carlos Alcaraz's hopes for a Sunshine Double | date=30 March 2023 | access-date=1 April 2023 | archive-date=2 April 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230402045713/https://www.tennis.com/news/articles/the-point-of-the-year-by-jannik-sinner-and-carlos-alcaraz | url-status=live }}</ref> u finalu je ponovo izgubio od Medvedeva, čime je omjer među njima došao do 0:6 u korist Rusa.<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-miami-2023-final | title=Daniil Medvedev Wins Maiden Miami Title, Fourth Trophy of 2023 | website=ATP Tour | date=31 March 2023 | access-date=2 April 2023 | archive-date=2 April 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230402191105/https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-miami-2023-final | url-status=live }}</ref> U [[Monte Carlo Masters|Monte Carlu]] je igrao svoje treće uzastopno Masters 1000 polufinale,<ref>{{cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-musetti-monte-carlo-2023-qf |title=Sinner Reaches Third Straight ATP Masters 1000 SF in Monte-Carlo |website=ATP Tour |date=14 April 2023 |access-date=14 April 2023 |archive-date=14 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230414210638/https://www.atptour.com/en/news/sinner-musetti-monte-carlo-2023-qf |url-status=live }}</ref> dok je na [[Roland-Garros]]u iznanađujuće izgubio od [[Daniel Altmaier|Daniela Altmaiera]] u drugom kolu;<ref>{{cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-altmaier-roland-garros-2023-thursday |title=Altmaier Saves 2 MPs To Stun Sinner At Roland Garros |website=ATP Tour |date=1 June 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=26 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230926193120/https://www.atptour.com/en/news/sinner-altmaier-roland-garros-2023-thursday |url-status=live }}</ref> meč se igrao u pet setova i trajao je 5 sati i 26 minuta, čime je postao dotad najduži meč u Sinnerovoj karijeri<ref>{{cite web |url=https://www.tennismajors.com/roland-garros-news/roland-garros-altmaier-moves-into-third-round-685280.html |title=Sinner defeated by Altmaier in fifth longest match in Roland-Garros history |website=tennismajors.com |date=1 June 2023 |access-date=10 July 2023 |archive-date=18 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230718014218/https://www.tennismajors.com/roland-garros-news/roland-garros-altmaier-moves-into-third-round-685280.html |url-status=live }}</ref> te drugi najduži meč sezone.<ref>{{cite web |url=https://www.tennis.com/news/articles/daniel-altmaier-outlasts-jannik-sinner-in-five-hour-26-minute-roland-garros-epic |title=Daniel Altmaier outlasts Jannik Sinner in five-hour, 26-minute Roland Garros epic |website=tennis.com |date=1 June 2023 |access-date=10 July 2023 |archive-date=18 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230718013130/https://www.tennis.com/news/articles/daniel-altmaier-outlasts-jannik-sinner-in-five-hour-26-minute-roland-garros-epic |url-status=live }}</ref> Na [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]] je došao do četvrtfinala,<ref>{{Cite news |last=Parkinson |first=Hannah Jane |date=9 July 2023 |title=Manic Sinner is no saint as he slips and slides into Wimbledon quarter-finals |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/sport/2023/jul/09/livewire-jannik-sinner-beats-daniel-elahi-galan-to-progress-to-quarter-finals |access-date=12 July 2023 |issn=0261-3077 |archive-date=12 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712011140/https://www.theguardian.com/sport/2023/jul/09/livewire-jannik-sinner-beats-daniel-elahi-galan-to-progress-to-quarter-finals |url-status=live }}</ref> gdje je izgubio od [[Novak Đoković|Novaka Đokovića]].<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-wimbledon-2023-friday |title=Novak Djokovic Beats Jannik Sinner At Wimbledon {{!}} ATP Tour {{!}} Tennis |website=ATP Tour |date=14 July 2023 |access-date=13 August 2023 |archive-date=16 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230716193727/https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-wimbledon-2023-friday |url-status=live }}</ref> U kolovozu je u [[National Bank Open|Torontu]] osvojio svoj prvi Masters 1000 naslov, pobijedivši [[Alex de Minaur|Alexa de Minaura]] u finalu.<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/de-minaur-sinner-toronto-2023-sunday-final |title=Jannik Sinner Earns First Masters 1000 Crown In Toronto |website=ATP Tour |date=13 August 2023 |access-date=13 August 2023 |archive-date=13 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230813215835/https://www.atptour.com/en/news/de-minaur-sinner-toronto-2023-sunday-final |url-status=live }}</ref> Na [[China Open]]u je u polufinalu ponovo pobijedio Alcaraza da bi u finalu svladao Medvedeva, prvi put u sedam međusobnih mečeva.<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-beijing-2023-sf |title=Sinner Races Away From Alcaraz After Marathon Start In Beijing SFs |website=ATP Tour |date=3 October 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=5 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240105091402/https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-beijing-2023-sf |url-status=live }}</ref> Tako je došao do četvrtog mjesta na ATP listi, postavši prvi Talijan u Top 5 još od vremena [[Adriano Panatta|Adriana Panatte]].<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-beijing-2023-final |title=Sinner Ends Medvedev Stranglehold, Clinches Beijing Crown |website=ATP Tour |date=4 October 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=12 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231012124338/https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-beijing-2023-final |url-status=live }}</ref> Nakon ispadanja od [[Ben Shelton|Sheltona]] u [[Rolex Shanghai Masters|Šangaju]],<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-shelton-shanghai-2023-tuesday |title=Shelton Stuns Sinner In Shanghai |website=ATP Tour |date=10 October 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=4 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231104102711/https://www.atptour.com/en/news/sinner-shelton-shanghai-2023-tuesday |url-status=live }}</ref> Sinner je došao do finala turnira u [[Beč]]u, gdje je drugi put za redom pobijedio Medvedeva.<ref>{{cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-vienna-2023-singles-final |title=Sinner Claws Past Medvedev, Triumphs In Vienna |website=ATP Tour |date=29 October 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=5 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231205015106/https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-vienna-2023-singles-final |url-status=live }}</ref> Dobri nastupi osigurali su mu debitantski direktni nastup na [[ATP Finals]]ima, gdje je u grupnoj fazi pobijedio sva tri meča, uključujući i onaj protiv Đokovića;<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-turin-2023-tuesday |title='Brave' Sinner Downs Djokovic, Nears Turin SFs |website=ATP Tour |date=14 November 2023 |access-date=20 November 2023 |archive-date=22 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231122013222/https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-turin-2023-tuesday |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/sports/tennis/sinner-beats-djokovic-atp-finals-cracker-2023-11-14/ |title=Sinner digs deep to down Djokovic in ATP Finals cracker |website=reuters.com |date=14 November 2023 |access-date=20 November 2023 |archive-date=15 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231115181741/https://www.reuters.com/sports/tennis/sinner-beats-djokovic-atp-finals-cracker-2023-11-14/ |url-status=live }}</ref> ipak, u ponovnom susretu protiv Đokovića u finalu, Sinner je izgubio.<ref>{{Cite web |url=https://www.tennis.com/news/articles/imperious-djokovic-wins-record-7th-atp-finals-title-by-beating-sinner-in-straight-sets |title=Novak Djokovic wins record seventh ATP Finals title, beats Jannik Sinner in straight sets |website=Tennis.com |date=19 November 2023 |access-date=20 November 2023 |archive-date=20 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231120044250/https://www.tennis.com/news/articles/imperious-djokovic-wins-record-7th-atp-finals-title-by-beating-sinner-in-straight-sets |url-status=live }}</ref> Nakon toga je nastupio za Italiju u završnoj fazi [[Davis Cup]]a, gdje je u četvrtfinalu pobijedio [[Tallon Griekspoor|Tallona Griekspoora]] i tako pomogao Italiji da prođe [[Davis Cup reprezentacija Nizozemske|Nizozemsku]].<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/davis-cup-final-8-2023-thursday |title=Sinner Doubles Up To Lead Italy Into Davis Cup Semi-finals |website=ATP Tour |date=23 November 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=25 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231125230353/https://www.atptour.com/en/news/davis-cup-final-8-2023-thursday |url-status=live }}</ref> U polufinalu je uslijedio susret sa [[Davis Cup reprezentacija Srbije|Srbijom]], u sklopu kojeg je Sinner treći put u 12 dana igrao protiv Đokovića i pobijedio. Bio je to prvi Đokovićev poraz u singlu i Davis Cupu još od [[2011.]] godine kada ga je pobijedio [[Juan Martín del Potro]].<ref>{{Cite web |url=https://apnews.com/article/djokovic-sinner-serbia-italy-davis-cup-8d38c33f25774ff5e7dcefe47e52e4c0 |title=Sinner enjoys double success over Djokovic to lead Italy into the Davis Cup final |website=apnews.com |date=25 November 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=4 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231204154642/https://apnews.com/article/djokovic-sinner-serbia-italy-davis-cup-8d38c33f25774ff5e7dcefe47e52e4c0 |url-status=live }}</ref> Uz to, Sinner je u trećem setu spasio tri uzastopne meč lopte, postavši tek četvrti igrač u historiji koji je pobijedio Đokovića nakon spašavanja meč lopti te prvi koji je spasio čak tri uzastopne meč lopte;<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-serbia-italy-davis-cup-2023-sf |title=Sinner Saves 3 MPs To Beat Djokovic, Leads Italy To Davis Cup Final |website=atptour.com |date=25 November 2023 |access-date=27 November 2023 |archive-date=26 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231126235627/https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-serbia-italy-davis-cup-2023-sf |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.skysports.com/tennis/news/12110/13016292/davis-cup-italys-jannik-sinner-beats-novak-djokovic-in-both-singles-and-doubles-to-secure-a-2-1-victory-over-serbia |title=Davis Cup: Italy's Jannik Sinner beats Novak Djokovic in both singles and doubles to secure a 2–1 victory over Serbia |website=skysports.com |date=25 November 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=9 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209102132/https://www.skysports.com/tennis/news/12110/13016292/davis-cup-italys-jannik-sinner-beats-novak-djokovic-in-both-singles-and-doubles-to-secure-a-2-1-victory-over-serbia |url-status=live }}</ref> također je postao tek treći tenisač, nakon [[Rafael Nadal|Rafaela Nadala]] i [[Andy Murray|Andyja Murraya]] koji je dva puta pobijedio Đokovića u rasponu od 12 dana.<ref>{{Cite web |url=https://www.tennis.com/news/articles/stat-of-the-day-jannik-sinner-defeats-novak-djokovic-twice-in-12-days-nadal-murray |title=Stat of the Day: Jannik Sinner defeats Novak Djokovic twice in 12 days, joins exclusive list |website=tennis.com |date=25 November 2023 |access-date=27 November 2023 |archive-date=27 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231127014429/https://www.tennis.com/news/articles/stat-of-the-day-jannik-sinner-defeats-novak-djokovic-twice-in-12-days-nadal-murray |url-status=live }}</ref> Nakon toga je u paru s [[Lorenzo Sonego|Lorenzom Sonegom]] ponovo pobijedio Đokovića, koji je igrao u paru s [[Miomir Kecmanović|Kecmanovićem]], i osigurao Italiji ulazak u finale.<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2023/nov/25/italy-into-davis-cup-final-after-sinners-stunning-comeback-sees-off-djokovic |title=Italy into Davis Cup final after Sinner's stunning comeback sees off Djokovic |work=The Guardian |date=25 November 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=20 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231220231255/https://www.theguardian.com/sport/2023/nov/25/italy-into-davis-cup-final-after-sinners-stunning-comeback-sees-off-djokovic |url-status=live }}</ref> Tamo su Talijani pobijedili [[Davis Cup reprezentacija Australije|Australiju]] i osvojili svoj drugi naslov, prvi nakon [[1976.]] godine.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/davis-cup-final-2023-italy-australia |title=Scintillating Sinner Leads Italy To Davis Cup Title |website=ATP Tour |date=26 November 2023 |access-date=27 November 2023 |archive-date=28 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128151659/https://www.atptour.com/en/news/davis-cup-final-2023-italy-australia |url-status=live }}</ref> Tijekom dodjele ATP-ovih nagrada, Sinner je dobio nagradu za igrača s najvećim napretkom i nagradu za miljenika publike,<ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner Wins Most Improved Player Of The Year Award For 2023 |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-atp-awards-2023-most-improved-player-of-the-year |access-date=2 July 2024 |website=ATP Tour |language=en |archive-date=17 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231217045747/https://www.atptour.com/en/news/sinner-atp-awards-2023-most-improved-player-of-the-year |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner Voted Fans' Favourite In 2023 ATP Awards |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-atp-awards-2023-fans-favourite-singles |access-date=2 July 2024 |website=ATP Tour |language=en |archive-date=18 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231218143517/https://www.atptour.com/en/news/sinner-atp-awards-2023-fans-favourite-singles |url-status=live }}</ref> dok su njegovi treneri [[Darren Cahill]] i [[Simone Vagnozzi]] podijelili nagradu za trenera godine.<ref>{{Cite web |title=2023 ATP Awards: Djokovic Joined By Sinner, Alcaraz, Auger-Aliassime, Fils Among Winners |url=http://www.atptour.com/en/news/atp-awards-2023-all-winners |access-date=2 July 2024 |website=ATP Tour |language=en}}</ref> Na Supertennis Awardsima dobio je nagradu za najboljeg tenisača.<ref>{{Cite web |title=Sinner premiato come miglior giocatore dell'anno: il tennis italiano in festa |url=https://www.today.it/sport/tennis/premi-migliori-supertennis-2023.html |access-date=11 July 2024 |website=Today |language=it |archive-date=11 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240711143727/https://www.today.it/sport/tennis/premi-migliori-supertennis-2023.html |url-status=live }}</ref> Početak sezone [[2024.]] godine bio je vrlo jak. Sinner je na [[Australian Open]]u prilično lako došao do novog polufinala, gdje je iznenađujuće pobijedio Đokovića, koji je tada bio prvi tenisač svijeta i branitelj naslova;<ref>{{Cite web |date=26 January 2024 |title=Sinner ends Djokovic's reign in Australian Open semifinals |url=https://www.espn.com/tennis/story/_/id/39391142/jannik-sinner-ends-novak-djokovic-australian-open-reign-semifinals |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128162430/https://www.espn.com/tennis/story/_/id/39391142/jannik-sinner-ends-novak-djokovic-australian-open-reign-semifinals |archive-date=28 January 2024 |access-date=28 January 2024 |website=ESPN.com|agency=Associated Press}}</ref> bio je to Đokovićev prvi poraz na Australian Openu od [[2018.]] godine.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-australian-open-2024-sf|title=Jannik Sinner defeats Novak Djokovic to reach 2024 Australian Open final |website=ATP Tour|access-date=27 January 2024|archive-date=27 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240127210854/https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-australian-open-2024-sf|url-status=live}}</ref> U finalu je ponovo igrao protiv Medvedeva te je okrenuo 0:2 u setovima i tako došao do svog prvog [[Grand Slam]] naslova u karijeri; postao je prvi Talijan s osvojenim Australian Openom te tek treći Talijan ukupno, odnosno drugi u Open eri s nekim Grand Slam naslovom.<ref name="AO2024">{{Cite web |title=Sinner, winner: Italian takes first major at AO 2024 {{!}} AO |url=https://ausopen.com/articles/news/sinner-winner-italian-takes-first-major-ao-2024 |access-date=28 January 2024 |website=ausopen.com |language=en |archive-date=28 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128231116/https://ausopen.com/articles/news/sinner-winner-italian-takes-first-major-ao-2024 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tennis.com/news/articles/stat-of-the-day-jannik-sinner-becomes-first-italian-man-to-win-a-grand-slam-title-in-48-years|title=Stat of the Day: Jannik Sinner becomes first Italian man to win a Grand Slam title in 48 years|access-date=28 January 2024|archive-date=28 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240128235718/https://www.tennis.com/news/articles/stat-of-the-day-jannik-sinner-becomes-first-italian-man-to-win-a-grand-slam-title-in-48-years|url-status=live}}</ref> Također je postao tek drugi tenisač koji je osvojio Australian Open nakon što je gubio 0:2 u setovima, nakon Nadala [[2022.]] godine, koji je na taj način pobijedio upravo Medvedeva. U [[Rotterdam]]u je nakon predaje [[Miloš Raonić|Miloša Raonića]] u četvrtfinalu došao do svoje 200. pobjede u karijeri, postavši prvi igrač rođen u [[21. vijek|XXI. vijeku]] kojemu je to uspjelo.<ref>{{Cite web |author-mask=TennisTV |date=16 February 2024 |title=200 ATP Wins for Jannik Sinner |url=https://twitter.com/TennisTV/status/1758613115032293858 |access-date=15 April 2024 |website=X |archive-date=16 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240216224703/https://twitter.com/TennisTV/status/1758613115032293858 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.eurosport.com/tennis/atp-rotterdam/2024/jannik-sinner-struggling-a-little-bit-but-reaches-rotterdam-semi-finals-after-milos-raonic-retires-w_sto10025927/story.shtml|title=Jannik Sinner struggling a little bit but reaches Rotterdam semi finals after Milos Raonic retires with injury|access-date=16 February 2024|archive-date=16 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240216230138/https://www.eurosport.com/tennis/atp-rotterdam/2024/jannik-sinner-struggling-a-little-bit-but-reaches-rotterdam-semi-finals-after-milos-raonic-retires-w_sto10025927/story.shtml|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-raonic-rotterdam-2024-friday|title=Sinner claims 200th win, reaches Rotterdam SF|access-date=17 February 2024|archive-date=16 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240216222715/https://www.atptour.com/en/news/sinner-raonic-rotterdam-2024-friday|url-status=live}}</ref> Nakon pobjeda nad Griekspoorom i de Minaurom, Sinner je osvojio turnir i tako došao do trećeg mjesta na ATP listi, čime je postao najbolje rangirani Talijan u historiji.<ref>{{Cite web |title=Sinner continues red-hot run, clinches Rotterdam crown |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-de-minaur-rotterdam-2024-final |access-date=19 February 2024 |date=18 February 2024 |website=ATPTour |archive-date=18 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240218195132/https://www.atptour.com/en/news/sinner-de-minaur-rotterdam-2024-final |url-status=live }}</ref> Tijekom [[BNP Paribas Open]]a u [[Indian Wells]]u produžio je svoju seriju na 19 uzastopnih pobjeda (16 u [[2024.]]), čime je oborio talijanski rekord u Open eri, a koja je prekinuta polufinalnim porazom od Alcaraza.<ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner advances to Indian Wells semi-finals |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-lehecka-indian-wells-2024-thursday |access-date=15 March 2024 |website=ATP Tour |language=en |archive-date=15 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240315103200/https://www.atptour.com/en/news/sinner-lehecka-indian-wells-2024-thursday |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=17 March 2024 |title=Indian Wells: Carlos Alcaraz ends Jannik Sinner's winning run to set up Daniil Medvedev final |url=https://www.bbc.com/sport/tennis/68583254 |access-date=24 June 2024 |work=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=12 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240912002231/https://www.bbc.com/sport/tennis/68583254 |url-status=live }}</ref> U [[Miami Open|Miamiju]] je u finalu pobijedio [[Grigor Dimitrov|Grigora Dimitrova]] i tako osvojio svoj drugi Masters 1000 naslov, što mu je ujedno donijelo i skok na drugo mjesto ATP liste.<ref>{{Cite news |title=Jannik Sinner sweeps Grigor Dimitrov aside to win Miami Open |url=https://www.theguardian.com/sport/2024/mar/31/jannik-sinner-sweeps-grigor-dimitrov-aside-to-win-miami-open |access-date=31 March 2024 |work=The Guardian |date=31 March 2024 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tennis.com/news/articles/jannik-sinner-clinches-no-2-ranking-a-new-career-high-after-winning-miami-open-title|title=Jannik Sinner clinches No. 2 ranking, a new career-high, after winning Miami Open title|date=31 March 2024|access-date=31 March 2024|archive-date=31 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240331220913/https://www.tennis.com/news/articles/jannik-sinner-clinches-no-2-ranking-a-new-career-high-after-winning-miami-open-title|url-status=live}}</ref> Nakon poraza u drugom kolu [[Monte Carlo Masters|Monte Carla]] od [[Stefanos Cicipas|Stefanosa Cicipasa]], Sinner se povukao s turnira u [[Madrid]]u<ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner withdraws from Madrid |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-madrid-2024-withdrawal |access-date=4 June 2024 |website=ATP Tour |language=en |archive-date=3 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240503051225/https://www.atptour.com/en/news/sinner-madrid-2024-withdrawal |url-status=live }}</ref> i [[Rim]]u zbog ozljede kuka.<ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner withdraws from Rome |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-rome-2024-withdrawal |access-date=4 June 2024 |website=ATP Tour |language=en}}</ref> Nakon što se Đoković povukao s [[Roland-Garros]]a, Sinner je po završetku turnira, na kojem je ispao u polufinalu od Alcaraza,<ref>{{Cite web |title=Carlos Alcaraz defeats Jannik Sinner in five-set Roland Garros SF thriller {{!}} ATP Tour {{!}} Tennis |url=http://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-roland-garros-2024-friday |access-date=24 June 2024 |website=ATP Tour |language=en |archive-date=9 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609061128/https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-roland-garros-2024-friday |url-status=live }}</ref> prvi put u karijeri postao najbolji tenisač svijeta,<ref>{{Cite web |last=Zagoria |first=Adam |title=World No. 1 Novak Djokovic Withdraws From French Open, Jannik Sinner Becomes New No. 1 |url=https://www.forbes.com/sites/adamzagoria/2024/06/04/world-no-1-novak-djokovic-withdraws-from-french-open-jannik-sinner-becomes-new-no-1/ |access-date=4 June 2024 |website=Forbes |language=en |archive-date=5 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240605235249/https://www.forbes.com/sites/adamzagoria/2024/06/04/world-no-1-novak-djokovic-withdraws-from-french-open-jannik-sinner-becomes-new-no-1/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=4 June 2024 |title=Novak Djokovic injury: Defending champion withdraws from French Open |url=https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/c7221343y0lo |access-date=4 June 2024 |website=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=4 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240604182542/https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/c7221343y0lo |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner assured of rise to world No. 1 |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-roland-garros-2024-world-no-1-guaranteed |access-date=4 June 2024 |website=ATP Tour |language=en |archive-date=4 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240604163058/https://www.atptour.com/en/news/sinner-roland-garros-2024-world-no-1-guaranteed |url-status=live }}</ref> ujedno i prvi Talijan u historiji koji je došao do te pozicije.<ref>{{Cite news |date=4 June 2024 |last=Pinto |first=Piergiuseppe |title=Quali tennisti italiani sono stati i numeri 1 al mondo? Sinner è il primo a riuscirci, il suo Roland Garros è su DAZN |url=https://www.dazn.com/it-IT/news/tennis/quali-tennisti-italiani-sono-stati-i-numeri-1-al-mondo/1ndmfp8cz0ele1htk700n5ixs8 |access-date=9 September 2024 |work=[[DAZN]] |language=it}}</ref> Na [[Halle Open]]u je postao tek osmi tenisač u historiji koji je osvojio svoj prvi turnir nakon prvog dolaska na prvo mjesto ATP liste,<ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner wins Halle title in first tournament as World No. 1 |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-hurkacz-halle-2024-final |access-date=24 June 2024 |website=ATP Tour |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Shannuu |date=24 June 2024 |title=Jannik Sinner joins elite company with historic win as world No. 1 |url=https://tennistonic.com/tennis-news/728448/jannik-sinner-joins-elite-company-with-historic-win-as-world-no-1/ |access-date=24 June 2024 |website=Tennis Tonic – News, Predictions, H2H, Live Scores, stats |language=en-US |archive-date=24 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240624093253/https://tennistonic.com/tennis-news/728448/jannik-sinner-joins-elite-company-with-historic-win-as-world-no-1/ |url-status=live }}</ref> dok je na [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]] prvi put u svojoj karijeri bio prvi nositelj na nekom [[Grand Slam]]u; na turniru je ispao od Medvedeva u četvrfinalu.<ref>{{Cite web |last=McLeman |first=Neil |date=9 July 2024 |title=Daniil Medvedev upsets Jannik Sinner to win epic Wimbledon quarter-final |url=https://www.express.co.uk/sport/tennis/1921020/Jannik-Sinner-Daniil-Medvedev-Wimbledon |access-date=10 July 2024 |website=Express.co.uk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ilic |first=Jovica |date=10 July 2024 |title=Daniil Medvedev edges ill Jannik Sinner, reaches Wimbledon semi-final |url=https://www.tennisworldusa.org/tennis/news/On_the_ATP_results_with/146418/daniil-medvedev-edges-ill-jannik-sinner-reaches-wimbledon-semifinal/ |access-date=10 July 2024 |website=Tennis World USA |language=en}}</ref> Na [[Ljetne olimpijske igre 2024.|Olimpijskim igrama]] u [[Pariz]]u nije nastupio zbog [[tonzilitis]]a.<ref>{{Cite web |date=24 July 2024 |title=Paris 2024: Jannik Sinner withdraws from tennis competition with injury, Salisbury to partner Watson in mixed doubles |url=https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/c3ge21gx2wdo |access-date=24 July 2024 |website=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=24 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240724164408/https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/c3ge21gx2wdo |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=24 July 2024 |title=Tennis world No 1 Jannik Sinner forced to pull out of Olympics |url=https://www.independent.co.uk/sport/olympics/jannik-sinner-olympics-withdraw-injury-tonsilitis-b2585245.html |access-date=24 July 2024 |website=The Independent |language=en |archive-date=24 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240724164408/https://www.independent.co.uk/sport/olympics/jannik-sinner-olympics-withdraw-injury-tonsilitis-b2585245.html |url-status=live }}</ref> U [[Cincinnati Open|Cincinnatiju]] je osvojio svoj drugi Masters 1000 naslov u godini i peti ukupno, pobijedivši [[Frances Tiafoe|Francesa Tiafoea]] u finalu.<ref>{{cite web |last=Dietz |first=Matthew |title=World No. 1 Jannik Sinner defeats Tiafoe to win his first Cincinnati Open |date=20 August 2024 |url=https://www.wlwt.com/article/jannik-sinner-cincinnati-open-tennis-tiafoe-championship/61918680 |access-date=20 August 2024 |archive-date=20 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240820001948/https://www.wlwt.com/article/jannik-sinner-cincinnati-open-tennis-tiafoe-championship/61918680 |url-status=live }}</ref> Dana [[20. kolovoza]] [[2024.]] godine, nezavisni je sud objavio da je Sinner dva puta u ožujku imao pozitivan test na nedopuštenu supstancu [[klostebol]].<ref>{{Cite web |date=21 August 2024 |title=Why wasn't Jannik Sinner suspended after two positive steroid tests? What do other players think? |url=https://apnews.com/article/jannik-sinner-doping-steroid-test-clostebol-fa89853c0de2969fc4aa1b4195f2a91f |access-date=26 August 2024 |website=AP News |language=en |archive-date=26 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240826034853/https://apnews.com/article/jannik-sinner-doping-steroid-test-clostebol-fa89853c0de2969fc4aa1b4195f2a91f |url-status=live }}</ref> Sud je prihvatio Sinnerovo objašnjenje da je klostebol unesen u njegov organizam slučajno tijekom masaže, jer je njegov fizioterapeut ranije bio koristio sredstvo s klostebolom kako bi liječio vlastitu ozljedu. Krajem mjeseca, Sinner je objavio kako je dao otkaz svom kondicijskom treneru Umbertu Ferrari i fizioterapeutu Giacomu Naldiju.<ref>{{Cite news |title=US Open: Jannik Sinner confirms he has parted ways with fitness coach Umberto Ferrara and physio Giacomo Naldi over drug tests |url=https://www.skysports.com/tennis/news/32833/13201809/us-open-jannik-sinner-confirms-he-has-parted-ways-with-fitness-coach-umberto-ferrara-and-physio-giacomo-naldi-over-drug-tests |archive-url=https://web.archive.org/web/20250216043239/https://www.skysports.com/tennis/news/32833/13201809/us-open-jannik-sinner-confirms-he-has-parted-ways-with-fitness-coach-umberto-ferrara-and-physio-giacomo-naldi-over-drug-tests |archive-date=16 February 2025 |access-date=24 July 2025 |work=Sky Sports |language=en-GB |url-status=live }}</ref> Sud je odlučio da Sinner nije s namjerom uzimao doping te mu nije izrekao nikakvu suspenziju, ali je morao vratiti novac i bodove koje je zaradio na turniru u [[Indian Wells]]u,<ref>{{cite web | title=Jannik Sinner cleared of wrongdoing after failed drug tests, ITIA says | website=Reuters | date=20 August 2024 | url=https://www.reuters.com/sports/tennis/world-no-1-sinner-cleared-wrongdoing-after-failed-drug-tests-itia-says-2024-08-20/ | access-date=21 August 2024}}</ref><ref>{{cite news |date=20 August 2024 |title=Jannik Sinner receives anti-doping sanction after positive tests for banned substance clostebol |url=https://www.nytimes.com/athletic/5710847/2024/08/20/jannik-sinner-doping-positive-tennis-clostebol/ |access-date=20 August 2024 |website=[[The New York Times]] |archive-date=20 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240820175758/https://www.nytimes.com/athletic/5710847/2024/08/20/jannik-sinner-doping-positive-tennis-clostebol/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |date=20 August 2024 |title=Independent tribunal rules 'No Fault or Negligence' in case of Jannik Sinner |url=https://www.itia.tennis/news/sanctions/independent-tribunal-rules-no-fault-or-negligence-in-case-of-italian-player-jannik-sinner/ |access-date=20 August 2024 |website=ITIA |archive-date=20 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240820150912/https://www.itia.tennis/news/sanctions/independent-tribunal-rules-no-fault-or-negligence-in-case-of-italian-player-jannik-sinner/ |url-status=live }}</ref> što je Sinner i učinio.<ref>{{cite news |url=https://www.cbc.ca/sports/tennis/jannik-sinner-positive-test-for-steroid-1.7299343 |title=Tennis star Jannik Sinner tested positive for a steroid twice but will not be suspended |work=CBC News |date=20 August 2024}}</ref> [[Svjetska antidopinška agencija]] žalila se na ovu odluku, a postupak je riješen nagodbom u veljači [[2025.]] godine, u sklopu koje je riješeno da je Sinner nenamjerno unio nedozvoljeno sredstvo u organizam te je prihvatio suspenziju u trajanju od tri mjeseca.<ref>{{Cite web |date=18 February 2025 |title=Jannik Sinner: Tennis world number one's case 'million miles away from doping', says Wada general counsel |url=https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/cdxexxl936vo |access-date=28 February 2025 |website=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> Proces je bio jedna od najvrućih tema u teniskom svijetu u to vrijeme.<ref>{{cite news |url=https://www.eurosport.com/tennis/mats-wilander-jannik-sinner-anti-doping-ruling-unfair_sto20030781/story.shtml |title=Mats Wilander on 'unfair' situation over Jannik Sinner's anti-doping ruling – 'The process is obviously terrible' |publisher=ESPN |date=21 August 2024 |first=Joel |last=Kulasingham}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/articles/cn02xp9dw02o |title=Sinner parts with physio & fitness coach after investigation |work=BBC Sport |date=23 August 2024}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Hansen |first1=James |last2=Eccleshare |first2=Charlie |date=12 November 2025 |title=Novak Djokovic's Piers Morgan interview: Sinner, Alcaraz, the tennis GOAT debate and his career |url=https://www.nytimes.com/athletic/6798363/2025/11/11/novak-djokovic-piers-morgan-interview/ |access-date=13 November 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[File:2024 11 24 Copa Davis Tenis.jpg|thumb|320px|Sinner (drugi s lijeva) s [[Davis Cup reprezentacija Italije|reprezentativnim kolegama]] ispred trofeja pobjednika [[Davis Cup]]a [[2024.]] godine.]] Postupak nije omeo Sinnerovu igru, s obzirom na to da je na [[US Open]]u osvojio svoj drugi Grand Slam naslov u karijeri.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/tennis/story/_/id/41153580/jannik-sinner-defeats-jack-draper-reach-2024-us-open-final|title=Jannik Sinner overcomes injury, Jack Draper to reach US Open final|website=ESPN|date=6 September 2024}}</ref> U četvrtfinalu je izbacio Medvedeva, u polufinalu [[Jack Draper|Jacka Drapera]], a u finalu [[Taylor Fritz|Taylora Fritza]] i tako postao tek četvrti tenisač koji je osvojio dva Grand Slam naslova u godini u kojoj je osvojio svoj prvi Grand Slam naslov. Pobjedu je posvetio svojoj teti.<ref>{{cite web| url=https://www.news24.com/sport/tennis/live-us-open-defending-champs-djokovic-gauff-headline-day-1-20240826| website=News24| date=8 September 2024| title=Sinner wins US Open to become Italian saint of Flushing Meadows| access-date=9 September 2024| archive-date=7 September 2024| archive-url=https://web.archive.org/web/20240907065926/https://www.news24.com/sport/tennis/live-us-open-defending-champs-djokovic-gauff-headline-day-1-20240826| url-status=live}}</ref> Na [[China Open]]u je također došao do finala, ali je izgubio od Alcaraza.<ref name=":9">{{Cite web |date=2 October 2024 |title=Alcaraz beats Sinner in dramatic China Open final |url=https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/articles/ce8v6560lnro |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002154343/https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/ce8v6560lnro |archive-date=2 October 2024 |access-date=2 October 2024 |website=BBC Sport}}</ref> Nakon što je pobijedio [[Tomáš Machač|Tomáša Machača]] u polufinalu [[Rolex Shanghai Masters|Šangaja]], Sinner je osigurao prvo mjesto na kraju godine, postavši prvi Talijan kojemu je to uspjelo.<ref>{{cite web|url=https://www.tennis.com/news/articles/jannik-sinner-passes-novak-djokovic-for-fourth-longest-first-stint-at-no-1-in-atp-rankings-history|title= Jannik Sinner passes Novak Djokovic for fourth-longest first stint at No. 1 in ATP rankings history|date=16 June 2025}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 October 2024 |title=Sinner clinches year-end No. 1 in PIF ATP Rankings |url=https://www.atptour.com/en/news/jannik-sinner-clinches-year-end-no-1-2024 |access-date=12 October 2024 |website=ATP Tour}}</ref> U finalu je ponovo pobijedio Đokovića i osvojio svoj treći Masters 1000 naslov u godini, postavši najmlađi pobjednik u Šangaju u historiji; bio mu je to ukupno sedmi naslov te godine.<ref>{{Cite web |date=13 October 2024 |title=Sinner wins Shanghai Masters to extend Djokovic's wait for 100th title |url=https://www.reuters.com/sports/tennis/sinner-wins-shanghai-masters-extend-djokovics-wait-100th-title-2024-10-13/ |access-date=15 October 2024 |website=Reuters}}</ref> Novu titulu dodao je na [[ATP Finals]]ima, gdje je u finalu pobijedio Fritza.<ref name=":10">{{Cite web |date=17 November 2024 |title=ATP Finals: World number one Jannik Sinner beats Taylor Fritz in Turin |url=https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/cly01ee9dklo |access-date=17 November 2024 |website=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=17 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241117185706/https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/cly01ee9dklo |url-status=live }}</ref> Bio je to prvi put od [[Ivan Lendl|Ivana Lendla]] [[1986.]] godine da je netko osvojio ATP Finalse bez izgubljenog seta, a Sinner je postao prvi Talijan koji je osvojio taj turnir.<ref name=":10"/><ref>{{cite web | url=https://www.thetennisgazette.com/news/jannik-sinner-breaks-38-year-record-after-defeating-taylor-fritz-to-win-the-atp-finals/ | title=Jannik Sinner breaks 38-year record after defeating Taylor Fritz to win the ATP Finals | date=17 November 2024 }}</ref> Godinu je završio obranom naslova na [[Davis Cup]]u.<ref>{{Cite news |last=Hansen |first=James |title=Italy retains Davis Cup after Jannik Sinner and Matteo Berrettini down the Netherlands |url=https://www.nytimes.com/athletic/5944011/2024/11/24/italy-davis-cup-win-netherlands/ |access-date=24 November 2024 |work=The New York Times |date=24 November 2024 |language=en-US |issn=0362-4331 |archive-date=24 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241124185926/https://www.nytimes.com/athletic/5944011/2024/11/24/italy-davis-cup-win-netherlands/ |url-status=live }}</ref> Sinner je [[2024.]] godinu završio bez ijednog poraza u kojem nije osvojio nijedan set, postavši tek drugi tenisač u historiji, nakon [[Roger Federer|Rogera Federera]] [[2005.]] godine, kojemu je to uspjelo.<ref>{{Cite web |date=24 November 2024 |title=Jannik Sinner: Italy's 'special one' completes stellar year at Davis Cup |url=https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/c4gpyv3z8wno |access-date=28 November 2024 |website=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=25 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241125131721/https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/c4gpyv3z8wno |url-status=live }}</ref> === Novi Grand Slam naslovi i suspenzija (2025.) === Kao branitelj naslova, Sinner je imao relativno jednostavan put do finala [[Australian Open]]a na početku [[2025.]] godine;<ref>{{cite news |title=Sinner ousts Giron to reach Aussie 4th round |url=https://www.espn.com.au/tennis/story/_/id/43462672/defending-australian-open-champ-jannik-sinner-back-4th-round |access-date=20 January 2025 |work=ESPN.com |date=18 January 2025 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Jannik Sinner survives Tristan Schoolkate in Melbourne |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-schoolkate-australian-open-2025-thursday |access-date=20 January 2025 |work=ATP Tour |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=McGowan |first1=Marc |title=Heartbreak for de Minaur as he exits Open after straight-sets loss to Sinner |url=https://www.theage.com.au/sport/tennis/heartbreak-for-de-minaur-as-he-exits-open-after-straight-set-loss-to-sinner-20250120-p5l5sk.html |access-date=23 January 2025 |work=The Age |date=22 January 2025 |language=en |archive-date=22 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250122151059/https://www.theage.com.au/sport/tennis/heartbreak-for-de-minaur-as-he-exits-open-after-straight-set-loss-to-sinner-20250120-p5l5sk.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Jannik Sinner beats Ben Shelton to reach second Australian Open final in a row |url=https://www.nytimes.com/athletic/6085718/2025/01/24/jannik-sinner-australian-open-semifinal-result-analysis-ben-shelton/ |access-date=24 January 2025 |work=The Athletic |date=22 January 2025 |language=en |archive-date=24 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250124120831/https://www.nytimes.com/athletic/6085718/2025/01/24/jannik-sinner-australian-open-semifinal-result-analysis-ben-shelton/ |url-status=live |url-access=registration }}</ref> u finalu je s 3:0 u setovima pobijedio [[Alexander Zverev|Alexandera Zvereva]] i tako uspješno obranio naslov u [[Melbourne]]u.<ref>{{Cite web |date=26 January 2025 |title=Sinner rolls to 2nd straight Australian Open title |url=https://www.espn.com/tennis/story/_/id/43569550/jannik-sinner-wins-australian-open-second-straight-year |access-date=26 January 2025 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> U veljači je započela njegova tromjesečna suspenzija nakon nagodbe sa [[Svjetska antidopinška agencija|Svjetskom antidopinškom agencijom]],<ref>{{cite web|url=https://www.espn.co.uk/tennis/story/_/id/41487305/wada-appeal-jannik-sinner-doping-verdict-seek-suspension|title=WADA to appeal Jannik Sinner doping verdict, seeks suspension|date=28 September 2024|publisher=ESPN|access-date=28 September 2024|archive-date=28 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240928144419/https://www.espn.co.uk/tennis/story/_/id/41487305/wada-appeal-jannik-sinner-doping-verdict-seek-suspension|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/articles/c4gr8433527o|title=Sinner 'surprised' as Wada launches doping appeal|date=28 September 2024|work=BBC Sport|access-date=28 September 2024|archive-date=28 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240928145241/https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/articles/c4gr8433527o|url-status=live}}</ref> koja je ponovo postala vruća tema u svijetu tenisa te je potakla velik broj aktualnih i bivših tenisača da komentiraju situaciju.<ref>{{cite news |url=https://www.skysports.com/tennis/news/12110/13311621/jannik-sinner-doping-case-novak-djokovic-says-majority-of-players-dont-feel-process-is-fair |title=Jannik Sinner doping case: Novak Djokovic says majority of players don't feel process is fair |work=Sky Sports |date=17 February 2024}}</ref><ref>{{cite news |last=Harris |first=Rob |title=Jannik Sinner: Lawyer for world tennis number one hits back at 'unfair' criticism of doping case settlement |url=https://news.sky.com/story/jannik-sinner-lawyer-for-world-tennis-number-one-hits-back-at-unfair-criticism-of-doping-case-settlement-13312159 |work=[[Sky News]] |date=18 February 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=How Jannik Sinner's doping case and WADA agreement rocked the anti-doping world |url=https://www.nytimes.com/athletic/6149390/2025/02/24/jannik-sinner-wada-deal-doping-ban/ |work=The New York Times |date=24 February 2025}}</ref> Jedna od izraženijih kritika na račun Sinnera bio je izgledno vrlo pogodan trenutak njegove suspenzije, s obzirom da tromjesečni period nije obuhvatio nijedan [[Grand Slam]], odnosno samo nekoliko Masters 1000 turnira, s tim da je Sinner svejedno dobio priliku zaigrati na "pripremnim" turnirima za zemljani Grand Slam. Njegov povratnički turnir bio je [[Italian Open]] u [[Rim]]u, gdje je došao do finala, prvi Talijan kojemu je to uspjelo od [[Adriano Panatta|Adriana Panatte]] [[1978.]] godine. Bio je to Sinnerov tek drugi finale na zemlji, prvi nakon srpnja [[2022.]] godine. U finalu je izgubio 0:2 od [[Carlos Alcaraz|Carlosa Alcaraza]].<ref>{{cite news |title=Alcaraz ends Sinner's streak to win Italian Open |date=18 May 2025 |url=https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/articles/c5y6g49le80o |work=BBC Sport}}</ref> Na [[Roland-Garros]]u je imao iznimno uspješan turnir te je do finala došao bez izgubljenog seta, pri čemu je u polufinalu pobijedio [[Novak Đoković|Novaka Đokovića]].<ref>{{Cite web |title=2025 Roland Garros SF: Novak Djokovic vs Jannik Sinner Detailed Stats |url=https://www.tennisabstract.com/charting/20250606-M-Roland_Garros-SF-Novak_Djokovic-Jannik_Sinner.html |access-date=16 June 2025 |website=www.tennisabstract.com}}</ref> U finalu ga je čekao novi ogled s Alcarazom. Sinner je počeo snažno i poveo 2:0 u setovima, ali Alcaraz se vratio i izjednačio na 2:2. U petom su setu ušli u treći tie-break, a Sinner je, iako je tijekom meča imao čak tri meč lopte, izgubio u super tie-breaku 2:10, čime je Alcaraz osvojio naslov. Meč je trajao ukupno 5 sati i 29 minuta te je postao najduži finalni meč u historiji [[Roland-Garros]]a.<ref>{{Cite web |title=Carlos Alcaraz and Jannik Sinner played the match of the decade, and maybe the century, at Roland Garros |url=https://www.tennis.com/news/articles/carlos-alcaraz-jannik-sinner-french-open-final-match-of-the-decade |access-date=16 June 2025 |website=Tennis.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=2025 Roland Garros F: Jannik Sinner vs Carlos Alcaraz Detailed Stats |url=https://www.tennisabstract.com/charting/20250608-M-Roland_Garros-F-Jannik_Sinner-Carlos_Alcaraz.html |access-date=16 June 2025 |website=www.tennisabstract.com}}</ref> Pet tjedana kasnije, njih su dvojica igrali novo [[Grand Slam]] finale, ovoga puta na [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]]. Sinner je pobijedio na [[london]]skoj travi te je tako postao prvi Talijan u historiji s naslovom na Wimbledonu.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/sport/2025/jul/13/jannik-sinner-roars-carlos-alcaraz-first-wimbledon-final-win-tennis|title=Jannik Sinner roars back to beat Carlos Alcaraz for first Wimbledon final win|first=Tumaini|last=Carayol|work=The Guardian |date=13 July 2025}}</ref> Bio je ovo njihov ukupno drugi susret na tom turniru, nakon četvrtfinala [[2022.]] godine, te Sinnerova druga pobjeda. [[File:P20250907DT-0948 President Donald Trump attends the U.S. Open Men’s Championship.jpg|thumb|left|320px|Sinner tijekom finala [[US Open 2025.|US Opena 2025.]] godine.]] Nakon što je zbog zgusnutog rasporeda otkazao [[Washington Open|Washington]] i [[National Bank Open|Toronto]],<ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner, Novak Djokovic withdraw from Toronto {{!}} ATP Tour {{!}} Tennis |url=http://www.atptour.com/en/news/djokovic-toronto-2025-withdrawal |access-date=1 October 2025 |website=ATP Tour |language=en}}</ref> Sinner je došao do finala na [[Cincinnati Open]]u, gdje ga je ponovo čekao Alcaraz. Sinner je predao meč prije kraja prvog seta zbog bolesti pri rezultatu 0:5 za Alcaraza.<ref>{{Cite news |last=Carayol |first=Tumaini |date=18 August 2025 |title=Sinner illness gives Alcaraz Cincinnati Open title and Swiatek takes women's crown |url=https://www.theguardian.com/sport/2025/aug/18/carlos-alcaraz-wins-cincinnati-open-as-sinner-retires-from-final-with-illness |access-date=1 October 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Alcaraz ga je ponovo pobijedio i to u finalu [[US Open]]a,<ref>{{Cite web |date=8 September 2025 |title=Carlos Alcaraz dethrones Jannik Sinner to underline undeniable truth in US Open final |url=https://www.independent.co.uk/sport/tennis/carlos-alcaraz-jannik-sinner-us-open-final-result-b2821925.html |access-date=1 October 2025 |website=The Independent |language=en}}</ref> što je bilo njihovo treće uzastopno finale na nekom [[Grand Slam]]u i Španjolčeva druga pobjeda; time su njih dvojica završili sezonu s po dva Grand Slama svaki. Sinner je također postao najmlađi te ukupno treći tenisač, uz [[Roger Federer|Federera]] i Đokovića, koji je igrao sva četiri Grand Slam finala u jednoj godini.<ref name=":4">{{Cite web |last=Tennis.com |title=Jannik Sinner has now reached the final at all four Grand Slams and the ATP Finals this year |url=https://www.tennis.com/news/articles/jannik-sinner-youngest-man-ever-to-reach-final-of-all-four-grand-slams-and-atp-finals-in-same-season-federer-djokovic |access-date=14 December 2025 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> Nakon što je u finalu [[China Open]]a pobijedio [[Learner Tien|Learnera Tiena]] i osvojio novi naslov,<ref>{{Cite web |date=1 October 2025 |title='Normal' Sinner thrashes Tien in Beijing for 21st title |url=https://www.france24.com/en/live-news/20251001-sinner-thrashes-tien-to-win-china-open-for-21st-title |access-date=1 October 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref> morao je predati meč trećeg kola u [[Shanghai Masters|Šangaju]] protiv [[Tallon Griekspoor|Tallona Griekspoora]] zbog snažnih grčeva, čime je završio njegov pohod ka obrani naslova.<ref>{{cite web |url=https://www.tennis.com/news/articles/jannik-sinner-retires-with-cramps-at-shanghai-masters-against-tallon-griekspoor |title=Jannik Sinner retires with cramps at Shanghai Masters against Tallon Griekspoor |website=Tennis.com |date=5 October 2025 |access-date=6 October 2025}}</ref> U [[Vienna Open|Beču]] je osvojio svoj četvrti naslov u godini, pobijedivši Zvereva,<ref>{{Cite web |date=26 October 2025 |title=Zverev beaten, Sinner wins Vienna tournament |url=https://en.ilsole24ore.com/art/zverev-beats-sinner-to-win-vienna-tournament-AHH1dfMD |access-date=26 October 2025 |website=Il Sole 24 ORE |language=en}}</ref> a što je onda povezao i s naslovom u [[Rolex Paris Masters|Pariz]]u, gdje je pobijedio [[Felix Auger-Aliassime|Felixa Augera-Aliassimea]]. Sinner je osvojio turnir bez izgubljenog seta te je postao prvi Talijan s naslovom na pariškom Mastersu. Sinner je sezonu završio snažno obranom naslova na [[ATP Finals]]ima, gdje je pobijedio Alcaraza. Sinner je završio turnir bez izgubljenog seta drugu godinu za redom, a na cijelom je turniru protivniku prepustio samo jedan break. === Borba za prvo mjesto (2026. – ''danas'') === Godinu [[2026.]] započeo je na [[Australian Open]]u, gdje je došao kao dvostruki branitelj naslova. Imao je relativno jednostavan put do polufinala, gdje ga je u pet setova pobijedio [[Novak Đoković]].<ref name=":5">{{Cite news |last=Futterman |first=Matthew |date=2026-02-01 |title=Novak Djokovic stuns Jannik Sinner to reach Australian Open final against Carlos Alcaraz |url=https://www.nytimes.com/athletic/7008360/2026/01/30/jannik-sinner-novak-djokovic-australian-open-result-analysis/ |access-date=2026-02-03 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Nakon toga je igrao na turniru u [[Qatar ExxonMobil Open|Dohi]], gdje je iznenađujuće ispao u četvrtfinalu od [[Jakub Menšík|Jakuba Menšíka]]. Međutim, Sinner se vratio pobjedničkom nizu u [[Indian Wells]]u, gdje je u finalu pobijedio [[Danil Medvedev|Danila Medvedeva]] i osvojio svoj prvi naslov na tom turniru.<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-atp-masters-1000-hard-court-titles|title=Sinner joins Federer & Djokovic in hard-court history books|publisher=ATPTour|accessdate=14 March 2026}}</ref> Na putu do naslova nije izgubio nijedan set, postavši tako prvi tenisač u historiji koji je osvojio dva uzastopna Masters 1000 naslova bez izgubljenog seta.<ref name="IW26">{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-medvedev-indian-wells-2026-final|title=Sinner completes perfect run, wins Indian Wells|publisher=ATPTour|accessdate=14 March 2026}}</ref> Isti je pothvat ponovio i u [[Miami Open|Miamiju]], gdje je u finalu pobijedio [[Jiří Lehečka|Jiříja Lehečku]], postavši tako prvi tenisač koji je osvojio [[Sunshine Double]] bez ijednog izgubljenog seta,<ref>{{Cite web |last=Tennis.com |title=Jannik Sinner becomes first tennis player ever to win Sunshine Double without losing a set |url=https://www.tennis.com/news/articles/jannik-sinner-becomes-first-tennis-player-ever-to-win-sunshine-double-without-losing-a-set-indian-wells-miami |access-date=2026-03-30 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> odnosno prvi koji je osvojio tri uzastopna Masters 1000 turnira bez izgubljenog seta. Uspjeh je nastavio i na zemljanim Mastersima, osvojivši [[Monte Carlo Masters|Monte Carlo]] pobjedom nad [[Carlos Alcaraz|Carlosom Alcarazom]].<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-monte-carlo-2026-return-to-world-no-1|title=Jannik Sinner to return to World No. 1 Monday|publisher=ATPTour|accessdate=12 April 2026}}</ref> Tom se pobjedom vratio na prvo mjesto ATP liste ispred Alcaraza, te je postao tek treći tenisač koji je osvojio četiri Masters 1000 turnira za redom (nakon [[Roger Federer|Federera]] i Đokovića), odnosno prvi nakon Đokovića [[2015.]] godine koji je osvojio prva tri Masters 1000 turnira u kalendarskoj godini. == Rivalstva == === Carlos Alcaraz === {{main|Rivalstvo Alcaraza i Sinnera}} Jannik Sinner i [[Carlos Alcaraz]] dosad su međusobno igrali 17 puta na ATP Touru, pri čemu Alcaraz vodi u ukupnim pobjedama 7:10.<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/players/atp-head-2-head/carlos-alcaraz-vs-jannik-sinner/a0e2/s0ag |title=Jannik Sinner VS Carlos Alcaraz {{!}} Head 2 Head |website=ATP Tour |access-date=6 June 2025 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.tennisnow.com/News/2024/June/Closing-Power-Alcaraz-Fights-off-Sinner-in-Five-f.aspx |title=Closing Power: Alcaraz Fights off Sinner in Five for First French Open Final |date=7 June 2024 |access-date=7 June 2024 |archive-date=19 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240719023057/https://www.tennisnow.com/News/2024/June/Closing-Power-Alcaraz-Fights-off-Sinner-in-Five-f.aspx |url-status=live}}</ref> Komentatori su njihovo rivalstvo opisali kao "potencijalno definirajuće za cijelu jednu eru".<ref>{{cite web |last1=Klosok |first1=Aleks |title=Friendly rivals Jannik Sinner and Carlos Alcaraz look set to dominate men's tennis. Is it time to call them the 'Big Two?' |url=https://edition.cnn.com/2024/11/12/sport/jannik-sinner-carlos-alcaraz-atp-finals-spt-intl/index.html |website=CNN |access-date=6 September 2025 |language=en |date=12 November 2024}}</ref> Prije [[2025.]] godine, njih su dvojica već igrali nekoliko velikih mečeva, uključujući polufinale [[Roland-Garros]]a [[2024.]] godine (pobjeda Alcaraza u pet setova), četvrtfinale [[US Open]]a [[2022.]] godine (pobjeda Alcaraza u pet setova) i polufinale [[Miami Open]]a [[2023.]] godine (pobjeda Sinnera). Tijekom [[2024.]] godine igrali su tri puta, pri čemu je Alcaraz pobijedio sva tri puta. Tijekom [[2025.]] godine, prvi su se put susreli na [[Italian Open]]u, gdje je Alcaraz slavio 2:0 u finalu. Nakon toga je uslijedila serija od tri uzastopna [[Grand Slam]] finala, pri čemu je Sinner slavio na [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]], a Alcaraz na [[Roland-Garros]]u i [[US Open]]u. Na [[ATP Finals]]ima, Sinner je pobijedio u dva seta i tako obranio naslov. Tijekom [[2026.]] godine, Sinner je slavio u finalu [[Monte Carlo Masters]]a, kojom se pobjedom vratio na prvo mjesto ATP liste. {| class="wikitable" align="right" style="text-align:center; width: 15em;" !Kategorija !Sinner !Alcaraz |-style="background:#f3e6d7;" |[[Grand Slam]] |2 |'''4''' |-style="background:#ffffcc;" |[[ATP Finals]] |'''1''' |0 |-style="background:#e9e9e9;" |[[ATP Masters 1000 turniri|ATP 1000]] |2 |'''5''' |-style="background:#d4f1c5;" |[[ATP 500 turniri|ATP 500]] |1 |1 |- |[[ATP 250 turniri|ATP 250]] |'''1''' |0 |- |'''Ukupno'''<ref name="Alcaraz">{{cite web |title=Carlos Alcaraz vs Jannik Sinner |url=https://www.atptour.com/en/players/atp-head-2-head/carlos-alcaraz-vs-jannik-sinner/a0e2/s0ag |access-date=4 June 2024 |publisher=[[Association of Tennis Professionals]]}}</ref> |7 |'''10''' |} ;Pregled međusobnih mečeva {|class="sortable wikitable" style="font-size:90%;" !Br. !Godina !Turnir !Kategorija !Podloga !Faza !Pobjednik !class="unsortable"|Rezultat !Trajanje !class="unsortable"|Sinner !class="unsortable"|Alcaraz |-style="background:#e9e9e9;" |align=center| 1. |align=center| [[2021.]] |{{flagicon|FRA}} [[Rolex Paris Masters]] |ATP 1000 |Tvrda (d) |Drugo kolo |'''Alcaraz''' |{{tennis score|7|6|(1)|7|5|-}} |align=center| 2:08 |align=center| 0 |align=center| '''1''' |-style="background:#f3e6d7;" |align=center| 2. |align=center| [[2022.]] |{{flagicon|UK}} [[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] |Grand Slam |Trava |Osmina finala |'''Sinner''' |{{tennis score|6|1|-|6|4|-|6|7|(8)|6|3|-}} |align=center| 3:35 |align=center| '''1''' |align=center| 1 |- |align=center| 3. |align=center| [[2022.]] |{{flagicon|HRV}} [[Croatia Open Umag]] |ATP 250 |Zemlja |Finale |'''Sinner''' |{{tennis score|6|7|(5)|6|1|-|6|1|-}} |align=center| 2:26 |align=center| '''2''' |align=center| 1 |-style="background:#f3e6d7;" |align=center| 4. |align=center| [[2022.]] |{{flagicon|SAD}} [[US Open]] |Grand Slam |Tvrda |Četvrtfinale |'''Alcaraz''' |{{tennis score|6|3|-|6|7|(7)|6|7|(0)|7|5|-|6|3|-}} |align=center| 5:15 |align=center| 2 |align=center| '''2''' |-style="background:#e9e9e9;" |align=center| 5. |align=center| [[2023.]] |{{flagicon|SAD}} [[BNP Paribas Open|Indian Wells Open]] |ATP 1000 |Tvrda |Polufinale |'''Alcaraz''' |{{tennis score|7|6|(4)|6|3|-}} |align=center| 1:52 |align=center| 2 |align=center| '''3''' |-style="background:#e9e9e9;" |align=center| 6. |align=center| [[2023.]] |{{flagicon|SAD}} [[Miami Open]] |ATP 1000 |Tvrda |Polufinale |'''Sinner''' |{{tennis score|6|7|(4)|6|4|-|6|2|-}} |align=center| 3:02 |align=center| '''3''' |align=center| 3 |-style="background:#d4f1c5;" |align=center| 7. |align=center| [[2023.]] |{{flagicon|KIN}} [[China Open]] |ATP 500 |Tvrda |Polufinale |'''Sinner''' |{{tennis score|7|6|(4)|6|1|-}} |align=center| 1:55 |align=center| '''4''' |align=center| 3 |-style="background:#e9e9e9;" |align=center| 8. |align=center| [[2024.]] |{{flagicon|SAD}} [[BNP Paribas Open|Indian Wells Open]] |ATP 1000 |Tvrda |Polufinale |'''Alcaraz''' |{{tennis score|1|6|-|6|3|-|6|2|-}} |align=center| 2:05 |align=center| 4 |align=center| '''4''' |-style="background:#f3e6d7;" |align=center| 9. |align=center| [[2024.]] |{{flagicon|FRA}} [[Roland-Garros]] |Grand Slam |Zemlja |Polufinale |'''Alcaraz''' |{{tennis score|2|6|-|6|3|-|3|6|-|6|4|-|6|3|-}} |align=center| 4:09 |align=center| 4 |align=center| '''5''' |-style="background:#d4f1c5;" |align=center| 10. |align=center| [[2024.]] |{{flagicon|KIN}} [[China Open]] |ATP 500 |Tvrda |Finale |'''Alcaraz''' |{{tennis score|6|7|(6)|6|4|-|7|6|(3)}} |align=center| 3:21 |align=center| 4 |align=center| '''6''' |-style="background:#e9e9e9;" |align=center| 11. |align=center| [[2025.]] |{{flagicon|ITA}} [[Internazionali BNL d'Italia]] |ATP 1000 |Zemlja |Finale |'''Alcaraz''' |{{tennis score|7|6|(5)|6|1|-|}} |align=center| 1:43 |align=center| 4 |align=center| '''7''' |-style="background:#f3e6d7;" |align=center| 12. |align=center| [[2025.]] |{{flagicon|FRA}} [[Roland-Garros]] |Grand Slam |Zemlja |[[Finale Roland-Garrosa 2025. – muški singlovi|Finale]] |'''Alcaraz''' |{{nowrap|4:6, 6:7{{sup|(4:7)}}, 6:4, 7:6{{sup|(7:3)}}, 7:6{{sup|(10:2)}}}} |align=center| '''5:29''' |align=center| 4 |align=center| '''8''' |-style="background:#f3e6d7;" |align=center| 13. |align=center| [[2025.]] |{{flagicon|UK}} [[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] |Grand Slam |Trava |Finale |'''Sinner''' |{{tennis score|4|6|-|6|4|-|6|4|-|6|4|-}} |align=center| 3:04 |align=center| '''5''' |align=center| 8 |-style="background:#e9e9e9;" |align=center| 14. |align=center| [[2025.]] |{{flagicon|SAD}} [[Cincinnati Open]] |ATP 1000 |Tvrda |Finale |'''Alcaraz''' |{{nowrap|5:0 pred.}} |align=center| 0:23 |align=center| 5 |align=center| '''9''' |-style="background:#f3e6d7;" |align=center| 15. |align=center| [[2025.]] |{{flagicon|SAD}} [[US Open]] |Grand Slam |Tvrda |Finale |'''Alcaraz''' |{{tennis score|6|2|-|3|6|-|6|1|-|6|4|-}} |align=center| 2:42 |align=center| 5 |align=center| '''10''' |-style="background:#ffc;" |align=center| 16. |align=center| [[2025.]] |{{flagicon|ITA}} [[ATP Finals]] |ATP Finals |Tvrda (d) |Finale |'''Sinner''' |{{tennis score|7|6|(4)|7|5|-}} |align=center| 2:15 |align=center| '''6''' |align=center| 10 |-style="background:#e9e9e9;" |align=center| 17. |align=center| [[2026.]] |{{flagicon|MNK}} [[Monte Carlo Masters]] |ATP 1000 |Zemlja |Finale |'''Sinner''' |{{tennis score|7|6|(5)|6|3|-}} |align=center| 2:15 |align=center| '''7''' |align=center| 10 |} === Danil Medvedev === Jannik Sinner i [[Danil Medvedev]] dosad su se susreli 16 puta, pri čemu Sinner vodi u međusobnim susretima 9:7.<ref name="Medvedev">{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/players/atp-head-2-head/jannik-sinner-vs-daniil-medvedev/s0ag/mm58 |title=Jannik Sinner VS Daniil Medvedev {{!}} Head 2 Head |website=ATP Tour |access-date=6 June 2025 }}</ref> Izvorno je ovo rivalstvo bilo prilično jednostrano, s obzirom na to da je Medvedev pobijedio u prvih šest međusobnih ogleda. Sinner je prekinuo Medvedevljev niz [[2023.]] godine te je u konačnici uspio izjednačiti seriju na 7:7. Od [[2023.]] godine, Medvedev je pobijedio samo jednom. Među značajnijim mečevima koje su igrali su finale [[Australian Open]]a [[2024.]] godine (pobjeda Sinnera u pet setova nakon što je Medvedev imao 2:0 u setovima), četvrtfinale [[Wimbledon (tenis)|Wimbledona]] [[2024.]] godine (pobjeda Medvedeva u pet setova), četvrtfinale [[US Open]]a [[2024.]] (pobjeda Sinnera u četiri seta) i finale [[BNP Paribas Open|Indian Wells Mastersa]] [[2026.]] godine (pobjeda Sinnera).<ref>{{Cite web |last=Trollope |first=Matt |date=10 July 2024 |title=Medvedev the tactician snaps Sinner's streaks |url=https://ausopen.com/articles/news/medvedev-tactician-snaps-sinners-streaks |access-date=17 July 2024 |website=ausopen.com |language=en}}</ref> {| class="wikitable" align="right" style="text-align:center; width: 15em;" !Kategorija !Sinner !Medvedev |-style="background:#f3e6d7;" |{{nowrap|[[Grand Slam]]}} |'''2''' |1 |-style="background:#ffffcc;" |[[ATP Finals]] |'''2''' |1 |-style="background:#e9e9e9;" |[[ATP Masters 1000 turniri|ATP 1000]] |'''3''' |1 |-style="background:#d4f1c5;" |[[ATP 500 turniri|ATP 500]] |2 |2 |- |[[ATP 250 turniri|ATP 250]] |0 |'''2''' |- |'''Ukupno'''<ref name="Medvedev"/> |'''9''' |7 |} ;Pregled međusobnih mečeva {|class="sortable wikitable" style="font-size:90%;" !Br. !Godina !Turnir !Kategorija !Podloga !Faza !Pobjednik !class="unsortable"|Rezultat !Trajanje !class="unsortable"|Sinner !class="unsortable"|Medvedev |- |align=center| 1. |align=center| [[2020.]] | {{flagicon|FRA}} [[Open 13|Marseille Open]] | ATP 250 | Tvrda (d) | Drugo kolo | '''Medvedev''' |{{tennis score|1|6|-|6|1|-|6|2|-}} |align=center| 1:20 |align=center| 0 |align=center| '''1''' |- |align=center| 2. |align=center| [[2021.]] | {{flagicon|FRA}} [[Open 13|Marseille Open]] | ATP 250 | Tvrda (d) | Četvrtfinale | '''Medvedev''' |{{tennis score|6|2|-|6|4|-}} |align=center| 1:15 |align=center| 0 |align=center| '''2''' |- style="background:#ffffcc;" |align=center| 3. |align=center| [[2021.]] | {{flagicon|ITA}} [[ATP Finals]] | ATP Finals | Tvrda (d) | Grupna faza | '''Medvedev''' |{{tennis score|6|0|-|6|7|(5)|7|6|(8)}} |align=center| 2:29 |align=center| 0 |align=center| '''3''' |- style="background:#d4f1c5;" |align=center| 4. |align=center| [[2022.]] | {{flagicon|AUT}} [[Vienna Open]] | ATP 500 | Tvrda (d) | Četvrtfinale | '''Medvedev''' |{{tennis score|6|4|-|6|2|-}} |align=center| 1:31 |align=center| 0 |align=center| '''4''' |- style="background:#d4f1c5;" |align=center| 5. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|NIZ}} [[ABN AMRO Open|Rotterdam Open]] | ATP 500 | Tvrda (d) | Finale | '''Medvedev''' |{{tennis score|5|7|-|6|2|-|6|2|-}} |align=center| 2:29 |align=center| 0 |align=center| '''5''' |- style="background:#e9e9e9;" |align=center| 6. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|SAD}} [[Miami Open]] | Masters 1000 | Tvrda | Finale | '''Medvedev''' |{{tennis score|7|5|-|6|3|-}} |align=center| 1:35 |align=center| 0 |align=center| '''6''' |- style="background:#d4f1c5;" |align=center| 7. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|KIN}} [[China Open]] | ATP 500 | Tvrda | Finale | '''Sinner''' |{{tennis score|7|6|(2)|7|6|(2)}} |align=center| 2:02 |align=center| '''1''' |align=center| 6 |- style="background:#d4f1c5;" |align=center| 8. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|AUT}} [[Vienna Open]] | ATP 500 | Tvrda (d) | Finale | '''Sinner''' |{{tennis score|7|6|(4)|4|6|-|6|3|-}} |align=center| 3:04 |align=center| '''2''' |align=center| 6 |- style="background:#ffffcc;" |align=center| 9. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|ITA}} [[ATP Finals]] | ATP Finals | Tvrda (d) | Polufinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|3|-|6|7|(4)|6|1|-}} |align=center| 2:29 |align=center| '''3''' |align=center| 6 |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 10. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|AUS}} [[Australian Open]] | Grand Slam | Tvrda | Finale | '''Sinner''' |{{tennis score|3|6|-|3|6|-|6|4|-|6|4|-|6|3|-}} |align=center| 3:44 |align=center| '''4''' |align=center| 6 |- style="background:#e9e9e9;" |align=center| 11. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|SAD}} [[Miami Open]] | Masters 1000 | Tvrda | Polufinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|1|-|6|2|-}} |align=center| 1:10 |align=center| '''5''' |align=center| 6 |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 12. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|UK}} [[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] | Grand Slam | Trava | Četvrtfinale | '''Medvedev''' |{{tennis score|6|7|(7)|6|4|-|7|6|(4)|2|6|-|6|3|-}} |align=center| '''4:00''' |align=center| 5 |align=center| '''7''' |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 13. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|SAD}} [[US Open]] | Grand Slam | Tvrda | Četvrtfinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|2|-|1|6|-|6|1|-|6|4|-}} |align=center| 2:39 |align=center| '''6''' |align=center| 7 |- style="background:#e9e9e9;" |align=center| 14. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|KIN}} [[Shanghai Masters]] | Masters 1000 | Tvrda | Četvrtfinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|1|-|6|4|-}} |align=center| 1:25 |align=center| '''7''' |align=center| 7 |- style="background:#ffffcc;" |align=center| 15. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|ITA}} [[ATP Finals]] | ATP Finals | Tvrda (d) | Grupna faza | '''Sinner''' |{{tennis score|6|3|-|6|4|-}} |align=center| 1:14 |align=center| '''8''' |align=center| 7 |- style="background:#e9e9e9;" |align=center| 16. |align=center| [[2026.]] | {{flagicon|SAD}} [[BNP Paribas Open|Indian Wells Masters]] | Masters 1000 | Tvrda | Finale | '''Sinner''' |{{tennis score|7|6|(6)|7|6|(4)}} |align=center| 1:56 |align=center| '''9''' |align=center| 7 |} === Novak Đoković === Jannik Sinner i [[Novak Đoković]] do sada su igrali 11 puta, a Sinner vodi u međusobnim dvobojima 6:5.<ref name="Đoković">{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/players/atp-head-2-head/jannik-sinner-vs-novak-djokovic/s0ag/d643 |title=Jannik Sinner VS Novak Djokovic {{!}} Head 2 Head |website=ATP Tour |access-date=6 June 2025 }}</ref> Njihov prvi susret odigrao se na [[Monte Carlo Masters]]u [[2021.]] godine. Đoković je pobijedio u prva tri susreta prije nego je Sinner upisao prvu pobjedu na [[ATP Finals]]ima [[2023.]] godine. Njih su dvojica igrali nekoliko značajnih mečeva, među kojima su finale [[ATP Finals]]a [[2023.]] godine (pobjeda Đokovića),<ref>{{Cite web |date=19 November 2023 |title=ATP Finals 2023 results: Novak Djokovic beats Jannik Sinner to win title |url=https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/67468494 |access-date=16 October 2024 |website=BBC Sport}}</ref> polufinale [[Australian Open]]a [[2024.]] godine (pobjeda Sinnera u četiri seta)<ref>{{Cite web |last=Briggs |first=Simon |date=26 January 2024 |title=Novak Djokovic loses first Australian Open match since 2018 to brilliant Jannik Sinner |url=https://www.telegraph.co.uk/tennis/2024/01/26/novak-djokovic-australian-open-win-jannik-sinner-final/ |access-date=16 October 2024 |website=The Telegraph |archive-date=23 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241123221016/https://www.telegraph.co.uk/tennis/2024/01/26/novak-djokovic-australian-open-win-jannik-sinner-final/ |url-status=live }}</ref> te finale [[Rolex Shanghai Masters|Šangaja]] [[2024.]] godine (pobjeda Sinnera u dva seta).<ref>{{Cite web |last=Jurejko |first=Jonathan |date=13 October 2024 |title=Djokovic denied 100th title as Sinner wins in Shanghai |url=https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/articles/c8j72gx3kp1o |access-date=16 October 2024 |website=BBC Sport |archive-date=30 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130075719/https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/articles/c8j72gx3kp1o |url-status=live }}</ref> Tijekom [[2025.]] godine igrali su dva uzastopna polufinala na [[Roland-Garros]]u i [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]], u oba koje je pobijedio Sinner.<ref>{{cite web |last1=Mathews |first1=Max |title=French Open men's semifinals — Recap |url=https://www.nytimes.com/athletic/live-blogs/french-open-2025-live-updates-semifinals-scores-results/JZNuvMaxmtWB/ |publisher=The Athletic |access-date=6 June 2025 |date=6 June 2025}}</ref> Početkom [[2026.]] godine, Đoković je pobijedio Sinnera u polufinalu [[Australian Open]]a.<ref name=":5" /> {| class="wikitable" align="right" style="text-align:center; width: 15em;" !Kategorija !Sinner !Đoković |-style="background:#f3e6d7;" |[[Grand Slam]] |3 |3 |-style="background:#ffffcc;" |[[ATP Finals]] |1 |1 |-style="background:#e9e9e9;" |[[ATP Masters 1000 turniri|ATP 1000]] |1 |1 |-style="background:#d4f1c5;" |[[ATP 500 turniri|ATP 500]] |0 |0 |- |[[ATP 250 turniri|ATP 250]] |0 |0 |- style="background:#ECF2FF;" |{{nowrap|[[Davis Cup]]}} |'''1''' |0 |- |'''Ukupno'''<ref name="Đoković"/> |'''6''' |5 |} ;Pregled međusobnih mečeva {|class="sortable wikitable" style="font-size:90%;" !Br. !Godina !Turnir !Kategorija !Podloga !Faza !Pobjednik !class="unsortable"|Rezultat !Trajanje !class="unsortable"|Sinner !class="unsortable"|Đoković |- style="background:#e9e9e9;" |align=center| 1. |align=center| [[2021.]] | {{flagicon|MNK}} [[Monte Carlo Masters]] | Masters 1000 | Zemlja | Drugo kolo | '''Đoković''' |{{tennis score|6|4|-|6|2|-}} |align=center| 1:34 |align=center| 0 |align=center| '''1''' |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 2. |align=center| [[2022.]] | {{flagicon|UK}} [[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] | Grand Slam | Trava | Četvrtfinale | '''Đoković''' |{{tennis score|5|7|-|2|6|-|6|3|-|6|2|-|6|2|-}} |align=center| 3:35 |align=center| 0 |align=center| '''2''' |-style="background:#f3e6d7;" |align=center| 3. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|UK}} [[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] | Grand Slam | Trava | Polufinale | '''Đoković''' |{{tennis score|6|3|-|6|4|-|7|6|(4)}} |align=center| 2:47 |align=center| 0 |align=center| '''3''' |- style="background:#ffffcc;" |align=center| 4. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|ITA}} [[ATP Finals]] | ATP Finals | Tvrda (d) | Grupna faza | '''Sinner''' |{{tennis score|7|5|-|6|7|(5)|7|6|(2)}} |align=center| 3:09 |align=center| '''1''' |align=center| 3 |- style="background:#ffffcc;" |align=center| 5. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|ITA}} [[ATP Finals]] | ATP Finals | Tvrda (d) | Finale | '''Đoković''' |{{tennis score|6|3|-|6|3|-}} |align=center| 1:43 |align=center| 1 |align=center| '''4''' |- style="background:#ECF2FF;" |align=center| 6. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|ŠPA}} [[Davis Cup]] | Davis Cup | Tvrda (d) | Polufinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|2|-|2|6|-|7|5|-}} |align=center| 2:32 |align=center| '''2''' |align=center| 4 |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 7. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|AUS}} [[Australian Open]] | Grand Slam | Tvrda | Polufinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|1|-|6|2|-|6|7|(6)|6|3|-}} |align=center| 3:22 |align=center| '''3''' |align=center| 4 |- style="background:#e9e9e9;" |align=center| 8. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|KIN}} [[Shanghai Masters]] | Masters 1000 | Tvrda | Finale | '''Sinner''' |{{tennis score|7|6|(4)|6|3|-}} |align=center| 1:37 |align=center| '''4''' |align=center| 4 |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 9. |align=center| [[2025.]] | {{flagicon|FRA}} [[Roland-Garros]] | Grand Slam | Zemlja | Polufinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|4|-|7|5|-|7|6|(3)}} |align=center| 3:16 |align=center| '''5''' |align=center| 4 |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 10. |align=center| [[2025.]] | {{flagicon|UK}} [[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] | Grand Slam | Trava | Polufinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|3|-|6|3|-|6|4|-}} |align=center| 1:55 |align=center| '''6''' |align=center| 4 |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 11. |align=center| [[2026.]] | {{flagicon|AUS}} [[Australian Open]] | Grand Slam | Tvrda | Polufinale | '''Đoković''' |{{tennis score|3|6|-|6|3|-|4|6|-|6|4|-|6|4|-}} |align=center| '''4:09''' |align=center| 6 |align=center| '''5''' |} == Stil igre == [[File:P20250907DT-0873 President Donald Trump attends the U.S. Open Men’s Championship.jpg|thumb|320px|Sinnerov dvoručni bekend često se ističe kao njegovo najjače oružje.]] Sinner je agresivni igrač s osnovne crte te je jedan od najsnažnijih udarača na Touru. Njegov je najjači udarac dvoručni bekend, koji ima više topspina u odnosu na bilo kojeg drugog igrača na Touru, dosežući 1858 okretaja u minuti uz petu prosječnu brzinu, koja iznosi 111.2 km/h.<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-infosys-beyond-the-numbers-april-2020|title=Wrecking Ball: Sinner Has The Heaviest Backhand Of Them All|author=Craig O'Shannessy|date=30 April 2020|website=atptour.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230417075737/https://www.atptour.com/en/news/sinner-infosys-beyond-the-numbers-april-2020|archive-date=17 April 2023}}</ref> Zbog mirnoće na terenu te sveobuhvatnog kretanja, Sinner je često uspoređivan s [[Roger Federer|Rogerom Federerom]].<ref name="times"/><ref name="forbes"/><ref name="roland-garros"/> Sam Federer pohvalio je balans u Sinnerovoj igri, ističući da mu se sviđa što Sinnerovi bekend i forhend imaju gotovo istu brznu.<ref name="tv6"/> Bivši najbolji junior svijete i trener [[Claudio Pistolesi]] pohvalio je Sinnerovo lateralno kretanje, pripisujući to njegovom iskustvu sa [[skijanje]]m.<ref name="piatti-feature">{{cite web |last=Buddell |first=James |title=Sinner: 'I Want That Feeling More And More' |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-piatti-feature-2020 |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=20 March 2020 |archive-date=10 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200610225211/https://www.atptour.com/en/news/sinner-piatti-feature-2020 |url-status=live }}</ref> U tom je kontekstu uspoređivan s [[Novak Đoković|Novakom Đokovićem]], koji je također istaknuo kako je iskustvo koje ima u skijanju pomoglo u razvijanju njegovih teniskih vještina.<ref>{{cite web |last=Boyden |first=Alex |title=How skiing will benefit Jannik Sinner as it did for Djokovic. Hoping to reach Berrettini's heights… |url=https://tennistonic.com/tennis-news/129194/how-skiing-will-benefit-jannik-sinner-as-it-did-for-djokovic-hoping-to-reach-berrettinis-heights/ |website=Tennis Tonic |access-date=15 November 2020 |date=4 November 2019 |archive-date=7 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211107074121/https://tennistonic.com/tennis-news/129194/how-skiing-will-benefit-jannik-sinner-as-it-did-for-djokovic-hoping-to-reach-berrettinis-heights/ |url-status=live }}</ref> Sinner igra s kontaktnim lećama te je izjavio da bez njih uopće ne bi mogao vidjeti lopticu.<ref name=":7">{{Cite web |title=Jannik Sinner defeats Grigor Dimitrov in Miami final |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-dimitrov-miami-2024-final |access-date=7 June 2024 |website=ATP Tour |language=en |archive-date=31 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240331215954/https://www.atptour.com/en/news/sinner-dimitrov-miami-2024-final |url-status=live }}</ref> == Treneri i stožer == Kada se Sinner s 13 godina posvetio tenisu trenirao ga je [[Riccardo Piatti]], koji je ranije surađivao s [[Novak Đoković|Novakom Đokovićem]] i [[Miloš Raonić|Milošom Raonićem]].<ref name=roland-garros/> Istovremeno je počeo raditi i s Andreom Volpinijem i Massimom Sartorijem, potonji koji je bio dugogodišnji trener [[Andreas Seppi|Andreasa Seppija]].<ref>{{cite web |title=Jannik Sinner: "I wanted to give a present for my coach's birthday" |url=https://www.ubitennis.net/2019/11/jannik-sinner-wanted-give-present-coachs-birthday/ |website=Ubi Tennis |access-date=15 November 2020 |date=9 November 2019 |archive-date=17 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201117024238/https://www.ubitennis.net/2019/11/jannik-sinner-wanted-give-present-coachs-birthday/ |url-status=live }}</ref> Kako je napredovao, Piatti mu je bio prvi trener, a Volpini mu je pomagao kao drugi trener. U njegovom su timu tada bili i fizioterapeut Claudio Zimaglia te kondicijski trener Dalibor Širola.<ref name=spotlight/> U veljači [[2022.]] godine završio je svoju dugogodišnju suradnju s Piattijem te je započeo raditi sa [[Simone Vagnozzi|Simoneom Vagnozzijem]], bivšim trenerom [[Marco Cecchinato|Marca Cecchinata]], novim kondicijskim trenerom Umbertom Ferrarom i novim fizioterapeutom.<ref name=":1"/><ref>{{Cite news |last=Futterman |first=Matthew |title=Jannik Sinner has been biding his time. Is that time now? |url=https://www.nytimes.com/athletic/5229590/2024/01/26/jannik-sinner-australian-open-final/ |access-date=27 June 2024 |work=The New York Times |date=28 January 2024 |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{cite web |title=Jannik Sinner Hires New Coach Simone Vagnozzi, Pays Tribute To Riccardo Piatti |url=http://oncuesports.com/2022/02/17/jannik-sinner-hires-new-coach-simone-vagnozzi-pays-tribute-to-riccardo-piatti/ |website=oncuesports.com |date=17 February 2022 |access-date=18 February 2022 |archive-date=18 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218124108/http://oncuesports.com/2022/02/17/jannik-sinner-hires-new-coach-simone-vagnozzi-pays-tribute-to-riccardo-piatti/ |url-status=live }}</ref> U srpnju iste godine, trener [[Darren Cahill]] službeno se pridružio Sinnerovom timu.<ref>{{Cite web|url=https://www.tennisnow.com/Blogs/NET-POSTS/July-2022/Darren-Cahill-Will-Join-Jannik-Sinner-s-Team-Full.aspx|title=Darren Cahill Will Join Jannik Sinner's Team Full-Time|website=tennisnow.com|access-date=9 May 2023|archive-date=3 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221203052334/https://www.tennisnow.com/Blogs/NET-POSTS/July-2022/Darren-Cahill-Will-Join-Jannik-Sinner-s-Team-Full.aspx|url-status=live}}</ref> Za razliku od drugih profesionalnih tenisača, Sinner nema mentalnog trenera već koristi posebnu talijansku metodu za mentalni trening koja je razvijena za vozače [[Formula 1|Formule 1]].<ref>{{Cite web |last=Jhoty |first=Ben |date=29 January 2024 |title=How Jannik Sinner Rebuilt His Body To Get In Grand Slam Shape |url=https://menshealth.com.au/how-jannik-sinner-overhauled-his-mind-and-body-to-get-in-grand-slam-shape/ |access-date=27 June 2024 |website=Men's Health Magazine Australia |language=en-AU}}</ref> Početkom [[2023.]] godine Giacomo Naldi postao je njegov osobni fizioterapeut.<ref>{{Cite web |date=3 February 2023 |title=Lascia la Virtus e va a lavorare con Sinner, la scelta del fisioterapista Naldi |url=https://bologna.repubblica.it/sport/2023/02/03/news/ladcia_la_virtus_e_va_a_lavorare_con_sinner_la_scelta_del_fisioterapista_naldi-386236177/ |access-date=4 July 2024 |website=la Repubblica |language=it |archive-date=13 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240913114118/https://bologna.repubblica.it/sport/2023/02/03/news/ladcia_la_virtus_e_va_a_lavorare_con_sinner_la_scelta_del_fisioterapista_naldi-386236177/ |url-status=live }}</ref> U rujnu [[2024.]] godine, nakon afere s dopingom, otpustio je Ferraru i Naldija te doveo Đokovićevog bivšeg kondicijskog trenera Marca Panichija i fizioterapeuta Ulisesa Badija. Također surađuje i s [[osteopatija|osteopatom]] Andreom Cipollom.<ref>{{Cite web |date=16 September 2024 |title=US Open champion Jannik Sinner introduces 2 new trainers after firing staff members for doping case |url=https://apnews.com/article/jannik-sinner-trainers-doping-4c0cd3247a9cc209e6a794ca67ec0c57 |access-date=19 September 2024 |website=AP News |language=en |archive-date=19 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919113154/https://apnews.com/article/jannik-sinner-trainers-doping-4c0cd3247a9cc209e6a794ca67ec0c57 |url-status=live }}</ref> Dana [[23. srpnja]] [[2025.]] godine Sinner je objavio kako se Ferrara vratio u njegov tim kao kondicijski trener.<ref>{{Cite web |last=Gheorghe |first=Andreea |date=23 July 2025 |title=Jannik Sinner reappoints trainer he sacked amid doping row |url=https://www.cityam.com/jannik-sinner-reappoints-trainer-he-sacked-after-positive-doping-test/ |access-date=24 July 2025 |website=City AM |language=en-GB}}</ref> Sinnerov otac, koji je kuhar po struci, kuha za tim na velikim natjecanjima.<ref>{{Cite web |last=Ciotti |first=Lorenzo |date=12 April 2023 |title=Jannik Sinner: "My father joins the staff as a cook" |url=https://www.tennisworldusa.org/tennis/news/Tennis_Interviews/131008/jannik-sinner-my-father-joins-the-staff-as-a-cook-/ |access-date=27 August 2024 |website=Tennis World USA |language=en |archive-date=27 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240827095214/https://www.tennisworldusa.org/tennis/news/Tennis_Interviews/131008/jannik-sinner-my-father-joins-the-staff-as-a-cook-/ |url-status=live }}</ref> == Statistike == {{Main|Statistike i rekordi Jannika Sinnera}} Ovdje se nalazi skraćeni pregled osnovnih statističkih podataka karijere Carlosa Alcaraza, a preuzeti su sa službenih stranica [[ATP Tour]]a i [[ITF]]-a.<ref name="atp-profile1">{{cite web|title=Jannik Sinner|url=https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/overview|website=ATP Tour|accessdate=15 November 2020}}</ref> {{Statistike legenda}} {|class="wikitable nowrap" style=text-align:center;font-size:95% !Turnir ![[2019.]] ![[2020.]] ![[2021.]] ![[2022.]] ![[2023.]] ![[2024.]] ![[2025.]] ![[2026.]] !Omjer !Pob.–Por. !%Pob. |- |colspan="121" align="left" |'''[[Grand Slam]]''' |- |align=left bgcolor=efefef|[[Australian Open]] |O |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=afeeee|1K |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=afeeee|4K |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=yellow|PF |bgcolor=efefef|2 / 7 |bgcolor=efefef|27–5 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=27|lost=5|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Roland-Garros]] |O |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=afeeee|4K |bgcolor=afeeee|4K |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=yellow|PF |bgcolor=thistle|F | |bgcolor=efefef|0 / 6 |bgcolor=efefef|22–6 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=22|lost=6|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] |Q1 |style=color:#767676|NO |bgcolor=afeeee|1K |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=yellow|PF |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=lime|'''P''' | |bgcolor=efefef|1 / 5 |bgcolor=efefef|20–4 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=20|lost=4|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[US Open]] |bgcolor=afeeee|1K |bgcolor=afeeee|1K |bgcolor=afeeee|4K |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=afeeee|4K |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=thistle|F | |bgcolor=efefef|1 / 7 |bgcolor=efefef|23–6 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=23|lost=6|integer=yes}} |-style=font-weight:bold;background:#efefef |align=left|Pobjeda–poraza |0–1 |5–3 |6–4 |15–4 |12–4 |23–2 |26–2 |5–1 |4 / 25 |92–21 |{{Tennis win percentage|won=92|lost=21|integer=yes}} <section end=singles-perf /> |- | colspan="12" align="left" |'''[[ATP Finals]]''' |- |bgcolor=efefef align=left|[[ATP Finals]] |colspan=2 style=color:#767676|DNQ |bgcolor=afeeee|GF |style=color:#767676|DNQ |bgcolor=thistle|F |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=lime|'''P''' | |bgcolor=efefef|2 / 4 |bgcolor=efefef|15–2 |bgcolor=efefef|{{tennis win percentage|won=15|lost=2|integer=yes}} |- | colspan="12" align="left" |'''Reprezentativni nastupi''' |- |bgcolor=efefef align=left|[[Tenis na Ljetnim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]] |colspan=2 style=color:#767676|Nisu održane |O |colspan=2 style=color:#767676|Nisu održane |O |colspan=2 style=color:#767676|Nisu održane |bgcolor=efefef|0 / 0 |bgcolor=efefef|0–0 |bgcolor=efefef|– |- |bgcolor=efefef align=left|[[Davis Cup]] |O |style=color:#767676| NO |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=yellow|PF |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=lime|'''P''' |O | |bgcolor=efefef|2 / 4 |bgcolor=efefef|12–1 |bgcolor=efefef|{{tennis win percentage|won=12|lost=1|integer=yes}} |- | colspan="12" align="left" |'''[[ATP 1000 turniri]]''' |- |align=left bgcolor=efefef|[[Indian Wells Open]] |O |style=color:#767676|NO |bgcolor=afeeee|4K |bgcolor=afeeee|4K{{efn|name=IW22|Sinner se povukao prije četvrtog kola [[Indian Wells Masters]]a [[2022.]] godine, što se službeno ne smatra porazom.}} |bgcolor=yellow|PF |bgcolor=yellow|PF{{efn|Dana [[20. kolovoza]] [[2024.]] godine objavljeno je kako je Sinner pao na doping testu zbog prisutnosti [[klostebol]]a te je kažnjen s oduzimanjem novčane nagrade i bodova dobivenih na turniru u Indian Wellsu u ožujku.}} |O |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=efefef|1 / 5 |bgcolor=efefef|17–3 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=17|lost=3|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Miami Open]] |O |style=color:#767676|NO |bgcolor=thistle|F |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=thistle|F |bgcolor=lime|'''P''' |O |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=efefef|2 / 5 |bgcolor=efefef|25–3 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=25|lost=3|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Monte-Carlo Masters]] |O |style=color:#767676|NO |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=yellow|PF |bgcolor=yellow|PF |O |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=efefef|1 / 5 |bgcolor=efefef|15–4 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=15|lost=4|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Madrid Open]] |O |style=color:#767676|NO |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=afeeee|3K |O |bgcolor=ffebcd|ČF{{efn|name=MO24|Sinner se povukao prije četvrtfinala [[Madrid Open]]a [[2024.]] godine, što se službeno ne smatra porazom.}} |O |'''P''' |bgcolor=efefef|1 / 4 |bgcolor=efefef|12–2 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=12|lost=2|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Italian Open]] |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=afeeee|3K |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=afeeee|4K |O |bgcolor=thistle|F | |bgcolor=efefef|0 / 6 |bgcolor=efefef|14–6 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=14|lost=6|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Canadian Open]] |O |style=color:#767676|NO |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=afeeee|3K |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=ffebcd|ČF |O | |bgcolor=efefef|1 / 4 |bgcolor=efefef|7–3 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=7|lost=3|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Cincinnati Open]] |O |Q1 |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=afeeee|3K |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=thistle|F | |bgcolor=efefef|1 / 5 |bgcolor=efefef|12–4 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=12|lost=4|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Shanghai Masters]] |O |colspan=3 style=color:#767676|Nije održan |bgcolor=afeeee|4K |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=afeeee|3K | |bgcolor=efefef|1 / 3 |bgcolor=efefef|9–2 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=9|lost=2|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Paris Masters]] |O |O |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=afeeee|1K |bgcolor=afeeee|3K{{efn|name=PA23|Sinner se povukao prije trećeg kola [[Rolex Paris Masters]]a [[2023.]] godine, što se službeno ne smatra porazom.}} |O |bgcolor=lime|'''P''' | |bgcolor=efefef|1 / 4 |bgcolor=efefef|6–2 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=6|lost=2|integer=yes}} |-style=font-weight:bold;background:#efefef |align=left|Pobjeda–poraza |1–1 |2–1 |10–8 |16–7 |21–6 |28–3 |16–3 |17–0 |8 / 40 |111–29 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=111|lost=29|integer=yes}} |- | colspan="12" align="left" |'''Statistika karijere''' |-style=background:#efefef;font-weight:bold |||[[2019.]]||[[2020.]]||[[2021.]]||[[2022.]]||[[2023.]]||[[2024.]]||[[2025.]]||[[2026.]]|| colspan="3" |Karijera |-bgcolor=efefef |align=left|'''Turniri''' |10 |12 |25 |17 |21 |15 |12 |5 |colspan=3|'''Ukupno u karijeri: 116''' |-style=background:#efefef |align=left|'''Naslovi''' |'''0''' |'''1''' |'''4''' |'''1''' |'''4''' |'''8''' |'''6''' |'''4''' |colspan=3|'''Ukupno u karijeri: 27''' |-style=background:#efefef |align=left|'''Finala''' |'''0''' |'''1''' |'''5''' |'''1''' |'''7''' |'''9''' |'''10''' |'''4''' |colspan=3|'''Ukupno u karijeri: 36''' |-style=background:#efefef |align=left|Tvrda podloga pobjeda–poraza |8–5 |12–8 |39–14 |28–10 |48–9 |53–3 |39–3 |19–2 |23 / 77 |246–54 |{{tennis win percentage|won=246|lost=54|integer=yes}} |-style=background:#efefef |align=left|Zemljana podloga pobjeda–poraza |3–4 |7–3 |10–6 |15–4 |8–3 |11–2 |11–2 |5–0 |2 / 28 |70–24 |{{tennis win percentage|won=70|lost=24|integer=yes}} |-style=background:#efefef |align=left|Travnata podloga pobjeda–poraza |0–1 |0–0 |0–2 |4–2 |8–3 |9–1 |8–1 |0–0 |2 / 12 |29–10 |{{tennis win percentage|won=29|lost=10|integer=yes}} |-style=font-weight:bold;background:#efefef |align=left|Ukupno pobjeda–poraza |11–10 |19–11 |49–22 |47–16 |64–15 |73–6 |58–6 |24–2 |27 / 117 |345–88 |{{Tennis win percentage|won=345|lost=88|integer=yes}} |-style=background:#efefef |align=left|'''Postotak pobjeda''' |'''{{tennis win percentage|won=11|lost=10|integer=yes}}''' |'''{{tennis win percentage|won=19|lost=11|integer=yes}}''' |'''{{tennis win percentage|won=49|lost=22|integer=yes}}''' |'''{{tennis win percentage|won=47|lost=16|integer=yes}}''' |'''{{tennis win percentage|won=64|lost=15|integer=yes}}''' |'''{{tennis win percentage|won=73|lost=6|integer=yes}}''' |'''{{tennis win percentage|won=58|lost=6|integer=yes}}''' |'''{{tennis win percentage|won=24|lost=2|integer=yes}}''' |colspan=3|'''Ukupno u karijeri: {{tennis win percentage|won=345|lost=88|integer=yes}}''' |-style=background:#efefef |align=left|'''Ranking na kraju godine''' |78. |37. |bgcolor=eee8aa|10. |15. |bgcolor=eee8aa|4. |bgcolor=lime|'''1.''' |bgcolor=thistle|2. | |colspan=3|{{Tooltip|'''$62,321,898'''|Career Prize Money – Singles & Doubles combined}} |} {{notelist}} === Finala === ==== Grand Slamovi ==== {|class="sortable wikitable" width="55%" |- ! Godina ! Turnir ! Podloga ! Protivnik ! Ishod ! class="unsortable" | Rezultat |- ![[2024.]] |style=background:#ffc|[[Australian Open]] |Tvrda |{{flagicon|}} [[Danil Medvedev]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{teniski rezultat|3|6|-|3|6|-|6|4|-|6|4|-|6|3|-}} |- ![[2024.]] |style=background:#ccf|[[US Open]] |Tvrda |{{flagicon|USA}} [[Taylor Fritz]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{teniski rezultat|6|3|-|6|4|-|7|5|-}} |- ![[2025.]] |style=background:#ffc|[[Australian Open]] |Tvrda |{{flagicon|GER}} [[Alexander Zverev]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|6|3|-|7|6|(4)|6|3|-}} |- ![[2025.]] |style=background:#ebc2af|[[Roland-Garros]] |Zemlja |{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] |bgcolor=ffa07a|Poraz |6:4, 7:6^(7:4), 4:6, 6:7^(3:7), 6:7^(2:10) |- ![[2025.]] |style=background:#cfc|[[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] |Trava |{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] |style=background:#98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|4|6|-|6|4|-|6|4|-|6|4|-}} |- ![[2025.]] |style=background:#ccf|[[US Open]] |Tvrda |{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] |bgcolor=ffa07a|Poraz |{{Teniski rezultat|2|6|-|6|3|-|1|6|-|4|6|-}} |} ==== ATP Finals ==== {|class="sortable wikitable" width="55%" |- ! Godina ! Turnir ! Podloga ! Protivnik ! Ishod ! class="unsortable" | Rezultat |- ![[2023.]] |style=background:#ffffcc|[[ATP Finals]] |Tvrda (d) |{{flagicon|SRB}} [[Novak Đoković]] |bgcolor=ffa07a|Poraz |{{Teniski rezultat|3|6|-|3|6|-}} |- ![[2024.]] |style=background:#ffffcc|[[ATP Finals]] |Tvrda (d) |{{flagicon|USA}} [[Taylor Fritz]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|6|4|-|6|4|-}} |- ![[2025.]] |style=background:#ffffcc|[[ATP Finals]] |Tvrda (d) |{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|7|6|(4)|7|5}} |} ==== Masters 1000 turniri ==== {|class="sortable wikitable" width="55%" |- ! Godina ! Turnir ! Podloga ! Protivnik ! Ishod ! class="unsortable" | Rezultat |- ![[2021.]] |style=background:#e9e9e9|[[Miami Open]] |Tvrda |{{flagicon|POL}} [[Hubert Hurkacz]] |bgcolor=ffa07a|Poraz |{{Teniski rezultat|6|7|(4)|4|6|-}} |- ![[2023.]] |style=background:#e9e9e9|[[Miami Open]] |Tvrda |{{flagicon|}} [[Danil Medvedev]] |bgcolor=ffa07a|Poraz |{{Teniski rezultat|5|7|-|3|6|-}} |- ![[2023.]] |style=background:#e9e9e9|[[Canadian Open]] |Tvrda |{{flagicon|AUS}} [[Alex de Minaur]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|6|4|-|6|1|-}} |- ![[2024.]] |style=background:#e9e9e9|[[Miami Open]] |Tvrda |{{flagicon|BUL}} [[Grigor Dimitrov]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|6|3|-|6|1|-}} |- ![[2024.]] |style=background:#e9e9e9|[[Cincinnati Open]] |Tvrda |{{flagicon|USA}} [[Frances Tiafoe]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|7|6|(4)|6|2|-}} |- ![[2024.]] |style=background:#e9e9e9|[[Shanghai Masters]] |Tvrda |{{flagicon|SRB}} [[Novak Djokovic]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|7|6|(4)|6|3|-}} |- ![[2025.]] |style=background:#e9e9e9|[[Italian Open]] |Zemlja |{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] |style=background:#ffa07a|Poraz |{{Teniski rezultat|6|7|(7)|1|6|-}} |- ![[2025.]] |style=background:#e9e9e9|[[Cincinnati Open]] |Tvrda |{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] |style=background:#ffa07a|Poraz |0:5 pred. |- ![[2025.]] |style=background:#e9e9e9|[[Paris Rolex Masters]] |Tvrda (d) |{{flagicon|CAN}} [[Félix Auger-Aliassime]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|6|4|-|7|6|(4)}} |- ![[2026.]] |style=background:#e9e9e9|[[Indian Wells Open]] |Tvrda |{{flagicon|}} [[Danil Medvedev]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|7|6|(6)|7|6|(4)}} |- ![[2026.]] |style=background:#e9e9e9|[[Miami Open]] |Tvrda |{{flagicon|CZE}} [[Jiří Lehečka]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|6|4|-|6|4|-}} |- ![[2026.]] |style=background:#e9e9e9|[[Monte-Carlo Masters]] |Zemlja |{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|7|6|(5)|6|3|-}} |- ![[2026.]] |style=background:#e9e9e9|[[Madrid Open]] |Zemlja |{{flagicon|GER}} [[Alexander Zverev]] |bgcolor=yellow|TBD | |} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commons category}} * {{#invoke:Official website|main}} * {{ATP}} {{Top 10 tenisera i teniserki|atpsinglovi=y}} {{Broj jedan teniseri}} {{Pobjednici Australian Opena}} {{Pobjednici Wimbledona}} {{Pobjednici US Opena}} {{Pobjednici Davis Cupa}} {{Italijanski sportista godine}} {{Authority control}} {{Životni vijek|2001||Sinner, Jannik}} [[Kategorija:Italijanski teniseri]] [[Kategorija:Pobjednici Australian Opena]] [[Kategorija:Pobjednici Wimbledona]] [[Kategorija:Pobjednici US Opena]] [[Kategorija:ATP brojevi 1]] 1bbb9xxg6q4499c7p1siblalhkwtfu9 42587025 42587023 2026-05-03T16:08:06Z Edgar Allan Poe 29250 /* Statistike */ 42587025 wikitext text/x-wiki {{Infokutija teniser | ime = Jannik Sinner | slika = Jannik Sinner 2025 US Open.jpg | opis_slike = Jannik Sinner u finalu [[US Open 2025.|US Opena 2025.]] godine | širina_slike = 220px | profesionalna karijera = [[2018.]] – ''danas'' <!-- Osobne informacije --> | država = {{flag|Italija}} | punoime = | datum rođenja = {{Datum rođenja i dob|hr=da|2001|8|16}} | mjesto rođenja = {{flagicon|ITA|1946}} [[Innichen]], [[Italija]] | datum smrti = <!-- možete koristiti {{death date and age|godina smti|mjesec smrti|dan smrti|godina rođenja|mjesec rođenja|dan rođenja}} --> | mjsto smrti = | prebivalište = {{flagicon|MNK|size=16px}} [[Monte Carlo]], [[Monako]] | nadimak = | visina = 1.91 m<ref name=ATP>{{cite web|title=Jannik Sinner {{!}} Overview |url=https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/overview|work=[[ATP Tour]]|access-date=21 April 2025|archive-date=29 March 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250329205650/https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/overview|url-status=live}}</ref> | stil igre = dešnjak (dvoručni bekend) | zarada = {{nowrap|62,321,898$<ref>{{Cite web|url=https://www.protennislive.com/posting/ramr/career_prize.pdf|title=ATP Prize Money Leaders|website=Protennslive.com|access-date=30 December 2024|archive-date=30 December 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251230094617/https://www.protennislive.com/posting/ramr/career_prize.pdf |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/overview|title=Jannik Sinner &#124; Overview &#124; ATP Tour &#124; Tennis|website=ATP Tour}}</ref> (6. u historiji)}} | trener = [[Simone Vagnozzi]]<br>[[Darren Cahill]] <!--Singlovi--> | pojedinačni_rekord = 346–88 | pojedinačnih_titula = 27 | najviši_pojedinačni_rang = '''[[Lista tenisera koji su bili prvi na ATP ljestvici|1.]]''' ([[10. lipnja]] [[2024.]]) | trenutni_pojedinačni_rang = 1. ([[13. travnja]] [[2026.]])<ref>{{cite web | url = https://www.atptour.com/en/rankings/singles | title = PIF ATP Rankings (Singles) | website = ATP Tour | access-date = 31 January 2026}}</ref> | Australian_Open_rezultat = '''P''' ([[2024]], [[2025]]) | Roland_Garros_rezultat = F ([[2025]]) | Wimbledon_rezultat = '''P''' ([[2025]]) | US_Open_rezultat = '''P''' ([[2024]]) | ATP_Finals_rezultat = '''P''' ([[2024]], [[2025]]) | WTA_Finals_rezultat = | Olimpijada_rezultat = <!--Parovi--> | parovi_rekord = 26–25 | parovi_titula = 1 | najviši_doubles_rang = 124. ([[27. rujna]] [[2021.]]) | trenutni_doubles_rang = | Australian_Open_parovi_rezultat = | Roland_Garros_parovi_rezultat = | Wimbledon_parovi_rezultat = | US_Open_parovi_rezultat = | ATP_Finals_parovi_rezultat = | WTA_Finals_parovi_rezultat = | Olimpijada_parovi_rezultat = <!--Mješoviti parovi--> | mješoviti_rekord = | mješoviti_titula = | Australian_Open_mješoviti_rezultat = | Roland_Garros_mješoviti_rezultat = | Wimbledon_mješoviti_rezultat = | US_Open_mješoviti_rezultat = | Olimpijada_mješoviti_rezultat = <!--Momčadski turniri--> | Davis_Cup = '''P''' ([[2023]], [[2024]]) | Fed_Cup = | Hopman_Cup = | svetsko ekipno prvenstvo = <!--Medalje--> | prikaži-medalje = <!--yes ili no--> | medalje = | medalje-naslov = <!-- Ažurirano i vanjske veze --> | ažurirano = [[5. travnja]] [[2026.]] | atp profil = | wta profil = | vebsajt = }} '''Jannik Sinner''' ({{IPA-de|ˈjanɪk ˈsɪnɐ|small=no}}, {{IPA-it|ˈjannik ˈsinner|small=no}}; [[Innichen]], [[16. kolovoza]] [[2001.]]), [[Italija|talijanski]] tenisač. Sinner je tijekom karijere bio najbolje rangirani tenisač na [[ATP ljestvica|ATP ljestvici]], a [[2024.]] godinu završio je kao prvi tenisač svijeta. Do sada je osvojio 26 titula u karijeri, uključujući četiri [[Grand Slam]]a, sedam [[ATP Masters 1000 turniri|Masters 1000 turnira]] i dva [[ATP Finals]]a. Također je predvodio [[Davis Cup reprezentacija Italije|Italiju]] do uzastopnih naslova na [[Davis Cup]]u [[2023.]] i [[2024.]] godine. Iako kao junior nije imao previše uspjeha, Sinner se već sa 16 godina prebacio na profesionalne turnire te je bio jedan od rijetkih tenisača koju su već sa 17 godina osvajali [[ATP Challenger Tour]] turnire. Godine [[2019.]] osvojio je [[Next Generation ATP Finals]]e te je dobio nagradu za [[ATP nagrade|debitanta godine]], a dvije godine kasnije postao je prvi tenisač rođen u [[2000-e|2000-ima]] koji je ušao među deset najboljih tenisača na svijetu. Svoju prvu Masters 1000 titulu osvojio je na [[National Bank Open|Canadian Openu]] [[2023.]] godine, kada je ujedno bio i finalist na ATP Finals turniru. Na [[Australian Open]]u [[2024.]] pobijedio je tada prvog tenisača svijeta [[Novak Đoković|Novaka Đokovića]], a kasnije i [[Danil Medvedev|Danila Medvedeva]] u finalu od pet setova i tako osvojio svoj prvi [[Grand Slam]] naslov. Iste godine osvojio je i [[US Open]] te [[ATP Finals]]e, završivši godinu na prvom mjestu; ujedno je tako postao i prvi talijanski tenisač u historiji koji je došao na prvo mjesto ATP ljestvice. Početkom [[2025.]] godine obranio je titulu u [[Melbourne]]u, nakon čega je odradio tromjesečnu suspenziju zbog slučajnog uzimanja [[klostebol]]a. Po povratku, igrao je finala sva tri preostala Grand Slama protiv [[Carlos Alcaraz|Carlosa Alcaraza]], pobijedivši na [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]]. Sezonu je završio pobjednom protiv Alcaraza u [[ATP Finals]]ima. == Rani život i juniorska karijera == Jannik Sinner rođen je [[16. kolovoza]] [[2001.]] godine kao sin Hanspetera i Siglinde Sinner u [[Innichen]]u, u sjevernotalijanskoj provinciji [[Bolzano (provincija)|Južni Tirol]]. Njegov [[materinji jezik]] je [[njemački]].<ref>{{Cite web |url=https://www.vogue.com/article/profile-jannik-sinner-june-2024 |title=The Stunning Rise of Tennis's Jannik Sinner |date=4 April 2024 |access-date=12 September 2024 |publisher=[[Vogue (magazine)|Vogue]] |author=Abby Aguirre |archive-date=11 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240911121802/https://www.vogue.com/article/profile-jannik-sinner-june-2024 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://tennistonic.com/tennis-news/302051/it-was-difficult-speaking-italian-jannik-sinner/ |title="It was difficult speaking Italian" – Jannik Sinner |date=24 June 2021 |access-date=1 February 2024 |archive-date=1 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240201080532/https://tennistonic.com/tennis-news/302051/it-was-difficult-speaking-italian-jannik-sinner/ |url-status=live }}</ref> Odrastao je u [[Sexten]]u u [[Dolomiti]]ma, gdje mu je otac radio kao kuhar, a majka kao konobarica u skijalištu.<ref>{{cite web |title=Jannik Sinner, dallo sci al primo trionfo tennistico in Atp |trans-title=Jannik Sinner, from skiing to his first tennis triumph in the ATP |url=https://www.dovesciare.it/news/2020-11-14/jannik-sinner-dallo-sci-al-primo-trionfo-tennistico-atp |website=Dove Sciare |access-date=15 November 2020 |date=14 November 2020 |language=it |archive-date=26 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126200337/https://www.dovesciare.it/news/2020-11-14/jannik-sinner-dallo-sci-al-primo-trionfo-tennistico-atp |url-status=live }}</ref> Ima starijeg posvojenog brata Marka, koji je rođen u [[Rusija|Rusiji]] [[1998.]] godine.<ref>{{Cite web |date=30 January 2024 |title=The Story of Jannik Sinner's Brother |url=https://www.ilmessaggero.it/en/the_story_of_jannik_sinner_s_brother-7904038.html |access-date=27 June 2024 |website=ilmessaggero.it |language=en |archive-date=27 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240627200155/https://www.ilmessaggero.it/en/the_story_of_jannik_sinner_s_brother-7904038.html |url-status=live }}</ref><ref name=atp-profile>{{cite web|title=Jannik Sinner|url=https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/overview|website=ATP Tour|access-date=22 April 2019|archive-date=16 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516020601/https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/overview|url-status=live}}</ref> U dobi od tri godine počeo je skijati, a na prva je natjecanja išao već s osam godina. Tenis je počeo igrati u dobi od sedam godina.<ref name=":6">{{Cite book |last1=Anderloni |first1=Enzo |title=Diventare Sinner |last2=Dell'Edera |first2=Michelangelo |last3=Mastroluca |first3=Alessandro |date=5 July 2024 |publisher=Giunti Editore |isbn=978-8809921566 |edition=1st |location=Italy |publication-date=15 May 2024 |language=it |trans-title=Becoming Sinner}}</ref> Od sedme do dvanaeste godine bio je jedan od najboljih juniorskih skijaša u [[Italija|Italiji]] – godine [[2008.]], u dobi od sedam godina, pobijedio je u nacionalnom prvenstvu u [[veleslalom]]u, a [[2012.]] godine, u dobi od jedanaest godina, bio je nacionalni doprvak.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.interviewmagazine.com/culture/jannik-sinner-is-ready-for-tennis-superstardom|title=Jannik Sinner Is Ready for Tennis Superstardom|first=Mekala|last=Rajagopal|date=1 May 2023|website=Interview Magazine|access-date=27 January 2024|archive-date=27 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240127214759/https://www.interviewmagazine.com/culture/jannik-sinner-is-ready-for-tennis-superstardom|url-status=live}}</ref><ref name=times>{{Cite news|url=https://www.thetimes.com/sport/tennis/article/jannik-sinner-the-rising-teenage-star-like-a-young-federer-b6wzt37qb|title=Jannik Sinner: the rising teenage star 'like a young Federer'|first=Stuart|last=Fraser|date=17 January 2020|access-date=17 January 2020|website=The Sunday Times|archive-date=8 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201008202405/https://www.thetimes.co.uk/article/jannik-sinner-the-rising-teenage-star-like-a-young-federer-b6wzt37qb|url-status=live}}</ref><ref name=sinless>{{cite web |title=Il tennista senza peccato – Jannik Sinner |trans-title=The Sinless Tennis Player – Jannik Sinner |url=https://m.dagospia.com/jannik-sinner-a-otto-anni-era-uno-sciatore-provetto-poi-arrivo-secondo-e-decise-di-219940 |website=Dagospia |access-date=15 November 2020 |language=it |date=24 November 2019 |archive-date=7 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211107074119/https://m.dagospia.com/jannik-sinner-a-otto-anni-era-uno-sciatore-provetto-poi-arrivo-secondo-e-decise-di-219940 |url-status=live }}</ref><ref name=tv6>{{cite web | url-status = dead | last=Stonham |first=Marcus |title=Much More Than A "Sinner": Jannik Sinner, The Young Italian Who Goes For Everything At Roland Garros |url=https://tv6.news/much-more-than-a-sinner-jannik-sinner-the-young-italian-who-goes-for-everything-at-roland-garros/ | archive-url = https://web.archive.org/web/20201021151854/https://tv6.news/much-more-than-a-sinner-jannik-sinner-the-young-italian-who-goes-for-everything-at-roland-garros/ | archive-date = 21 October 2020 |website=TV6 |access-date=15 November 2020 | date = 2 October 2020}}</ref> Dok je trenirao skijanje, Sinner je odustao od tenisa na jednu godinu prije nego ga je otac pogurao da se vrati tenisu.<ref name="forbes">{{cite web |last=Rossingh |first=Danielle |title=Meet The Former Ski Champ Who Could Be The 'Next Roger Federer' |url=https://www.forbes.com/sites/daniellerossingh/2020/02/26/meet-the-former-ski--champ-who-could-be-the-next-roger-federer/?sh=56cbd0ef5181 |website=Forbes |access-date=15 November 2020 |date=26 February 2020 |archive-date=7 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211107074348/https://gum.criteo.com/syncframe?origin=publishertag&topUrl=forbes.com |url-status=live }}</ref> Kada je ponovo uzeo reket u ruke, njegov prvi redovni trener postao je Heribert Mayr.<ref>{{cite web |title=Heribert Mayr, uno dei primi coach di Sinner: "Se lo rimontavo al tie-break piangeva di rabbia" |trans-title=Heribert Mayr, one of Sinner's first coaches: "If I got him back at the tie-break he would cry with anger" |url=https://www.ubitennis.com/blog/2020/05/26/heribert-mayr-uno-dei-primi-coach-di-sinner-se-lo-rimontavo-al-tie-break-piangeva-di-rabbia/ |website=Ubi Tennis |date=26 May 2020 |language=it |access-date=15 November 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611165614/https://www.ubitennis.com/blog/2020/05/26/heribert-mayr-uno-dei-primi-coach-di-sinner-se-lo-rimontavo-al-tie-break-piangeva-di-rabbia/ |url-status=live }}</ref> Djed ga je vodio u Teniski kamp San Giorgio rano ujutro gdje je imao individualne sate s Mayrom zato što nije bilo djece njegove dobi koja su bila jednako dobra kao on.<ref name=":6"/> Međutim, tenis mu je u tom periodu bio tek treći prioritet, nakon skijanja i [[nogomet]]a.<ref name="five-things">{{cite web |title=Five Things To Know About Jannik Sinner |url=https://www.atptour.com/en/news/five-things-to-know-jannik-sinner |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=23 May 2020 |archive-date=19 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210119062000/https://www.atptour.com/en/news/five-things-to-know-jannik-sinner |url-status=live }}</ref><ref name="spotlight">{{cite web |title=First-Time Winner Spotlight: Jannik Sinner |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-first-time-winner-spotlight-sofia-2020 |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=14 November 2020 |archive-date=2 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210302174929/https://www.atptour.com/en/news/sinner-first-time-winner-spotlight-sofia-2020 |url-status=live }}</ref> Tijekom jutra bi se natjecao u skijanju, a poslijepodne bi igrao nogomet za lokalni AFC Sexten.<ref name=":6"/> U dobi od 13 godina, Sinner je odustao od skijanja i nogometa te se odlučio posvetiti tenisu zbog fizičke konstitucije; bio je visok, mršav i imao samo 35 kilograma.<ref name=":6"/> Također mu se više sviđalo natjecati se u individualnom sportu jer je imao više utjecaja na ishod.<ref name="spotlight"/><ref name=":1">{{Cite web |last=Aguire |first=Abby |date=4 April 2024 |title=The Stunning Rise of Tennis's Jannik Sinner |url=https://www.vogue.com/article/profile-jannik-sinner-june-2024 |access-date=27 June 2024 |website=[[Vogue (magazine)|Vogue]] |language=en-US |archive-date=27 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240627191926/https://www.vogue.com/article/profile-jannik-sinner-june-2024 |url-status=live }}</ref> Samostalno se preselio u [[Bordighera|Bordigheru]] kako bi trenirao u [[Teniski centar Piatti|Teniskom centru Piatti]] pod [[Riccardo Piatti|Riccardom Piattijem]] i Massimom Sartorijem, što su njegovi roditelji podržali.<ref name=atp-profile/><ref name=sinless/><ref name=forbes/> Tamo je isprva živio s obitelji svog trenera, Luke Cvjetkovića, a kasnije se preselio u stan zajedno s još dvojicom dječaka.<ref name=":6"/><ref name=roland-garros>{{cite web |last=Rossingh |first=Danielle |title=Jannik Sinner: Ski champ to tennis star |url=https://www.rolandgarros.com/en-us/article/jannik-sinner-interview-rg2020-ski-champ-tennis-star |website=Roland Garros |access-date=15 November 2020 |date=29 September 2020 |archive-date=28 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128112701/https://www.rolandgarros.com/en-us/article/jannik-sinner-interview-rg2020-ski-champ-tennis-star |url-status=live }}</ref> Prije nego se potpuno posvetio treninzima s Piattijem, Sinner je bio igrao samo dva puta tjedno. Istovremeno je završio privatnu ekonomsku školu Institut Walther u [[Bolzano|Bolzanu]].<ref name=":6"/> Juniorsku karijeru započeo je u sklopu [[ITF Junior Circuit]]a. Iako nije imao značajnih uspjeha kao junior, već je na kraju [[2017.]] godine prešao na seniorsku razinu. Kao junior, nikada nije igrao u glavnom turniru nekog turnira prve razine niti je igrao na juniorskim [[Grand Slam]] turnirima. Jedini veći juniorski turnir na kojemu je igrao bio je [[Trofeo Bonfiglio]]. Nakon što je [[2017.]] godine ispao u prvom kolu jakog juniorskog turnira u matičnoj zemlji, sljedeće je godine došao do četvrtfinala i bio je to jedini juniorski turnir koji je odigrao te godine. Zbog činjenice da nije imao zapaženih rezultata kao junior, Sinnerov je najbolji plasman na juniorskoj listi bilo 133. mjesto.<ref name="itf-junior-singles">{{cite web |title=Jannik Sinner Juniors Singles Activity |url=https://www.itftennis.com/en/players/jannik-sinner/800405198/ita/jt/s/activity/#pprofile-info-tabs |website=ITF Tennis |access-date=15 November 2020 |archive-date=25 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210125105300/https://www.itftennis.com/en/players/jannik-sinner/800405198/ita/jt/s/activity/#pprofile-info-tabs |url-status=live }}</ref> == Profesionalna karijera == === Debi, NextGen naslov i ulazak u top 50 (2018. – 2020.) === Sinner je [[2018.]] godine počeo igrati u sklopu [[ITF Men's Circuit]] toura, međutim zbog lošeg je rankinga imao direktan plasman samo na [[ITF Futures]] turnire. Ipak, u drugoj polovici godine počeo je dobivati pozivnice za [[ATP Challenger Tour]] turnire;<ref name="itf-singles">{{cite web |title=Jannik Sinner Men's Singles Activity |url=https://www.itftennis.com/en/players/jannik-sinner/800405198/ita/mt/s/activity/ |website=ITF Tennis |access-date=15 November 2020 |archive-date=16 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116165816/https://www.itftennis.com/en/players/jannik-sinner/800405198/ita/mt/s/activity/ |url-status=live }}</ref> godinu je završio sa samo jednim ITF naslovom i to u parovima<ref name="itf-doubles">{{cite web |title=Jannik Sinner Men's Doubles Activity |url=https://www.itftennis.com/en/players/jannik-sinner/800405198/ita/mt/d/activity/ |website=ITF Tennis |access-date=15 November 2020 |archive-date=16 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116200742/https://www.itftennis.com/en/players/jannik-sinner/800405198/ita/mt/d/activity/ |url-status=live }}</ref> te na 551. mjestu godišnje liste.<ref name="atp-rankings">{{cite web |title=Jannik Sinner Rankings History |url=https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/rankings-history |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |archive-date=14 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201014014927/https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/rankings-history |url-status=live }}</ref> Prvi Challenger osvojio je [[2019.]] godine u [[Bergamo|Bergamu]] u dobi od 17 godina i 6 mjeseci, iako do tog turnira nije imao nijednu pobjedu na Challenger razini. Postao je prva osoba rođena [[2001.]] godine koja je došla do finala nekog Challengera te najmlađi Talijan s titulom; taj mu je turnir donio skok od 200 mjesta na rang listi te je došao do 324. mjesta.<ref>{{cite web|url=http://www.tennis-tourtalk.com/40599/sinner-sweeps-into-bergamo-challenger-final|title=Sinner Sweeps Into Bergamo Challenger Final|date=23 February 2019|access-date=23 February 2019|website=Tennis TourTalk|archive-date=20 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120013948/https://www.tennis-tourtalk.com/40599/sinner-sweeps-into-bergamo-challenger-final|url-status=live}}</ref><ref name=bergamo>{{cite web | url = https://www.atptour.com/en/news/bergamo-challenger-2019-sinner | title = Sinner's Stunner: 17-Year-Old Reflects On Maiden Title | website = ATP Tour | date = 26 February 2019 | access-date = 26 February 2019 | last = Meiseles | first = Josh | archive-date = 27 July 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190727130402/https://www.atptour.com/en/news/bergamo-challenger-2019-sinner | url-status = live }}</ref> Nakon dvije ITF Futures titule, Sinnerov prvi ATP nastup bio je u svojstvu ''lucky losera'' na [[Hungarian Open]]u [[2019.]] godine, gdje je pobijedio [[Máté Valkusz|Mátéa Valkusza]], domaćeg igrača s pozivnicom.<ref name="first-match-win">{{cite web |title=On This Day In 2019: Sinner Steps Into The Spotlight |url=https://www.atptour.com/en/news/on-this-day-sinner-budapest-2019-first-atp-win |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=24 April 2020 |archive-date=2 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200502063848/https://www.atptour.com/en/news/on-this-day-sinner-budapest-2019-first-atp-win |url-status=live }}</ref> Nakon te prve pobjede na ATP Touru, tjedan kasnije izgubio je finale Challengera u [[Ostrava|Ostravi]] od [[Kamil Majchrzak|Kamila Majchrzaka]].<ref>{{cite web |title=Majchrzak Cruises Past Sinner To Clinch Ostrava Challenger Title |url=http://www.tennis-tourtalk.com/43465/majchrzak-cruises-past-sinner-to-clinch-ostrava-challenger-title |website=Tennis TourTalk |access-date=15 November 2020 |date=5 May 2019 |archive-date=16 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210116145940/https://www.tennis-tourtalk.com/43465/majchrzak-cruises-past-sinner-to-clinch-ostrava-challenger-title |url-status=live }}</ref> [[File:Jannik Sinner after winning NextGen ATP Finals in Milan, 2019.jpg|thumb|320px|Jannik Sinner s peharom pobjednika [[Next Gen ATP Finals|Next Gen ATP Finalsa]] [[2019.]] godine.]] U drugoj polovici [[2019.]] godine, Sinner je sve češće igrao na ATP razini.<ref name="atp-activity">{{cite web |title=Jannik Sinner Player Activity |url=https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/player-activity |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |archive-date=1 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200901011505/https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/player-activity |url-status=live }}</ref> Prvu [[ATP Masters 1000 turniri|Masters 1000]] pobjedu imao je na [[Italian Open]]u protiv [[Steve Johnson (teniser)|Stevea Johnsona]], a nakon sljedeće pobjede na [[Croatia Open Umag|Croatia Openu]] u [[Umag]]u, probio se u prvih 200.<ref name=atp-rankings/> Sljedećeg mjeseca osvojio je Challenger u [[Lexington, Kentucky|Lexingtonu]], postavši jedan od tek jedanaest sedamnaestogodišnjaka s više od jedne titule na Challengerima.<ref>{{cite web |title=Challenger Q&A: Sinner, 17, Joins Elite Company With Lexington Title |url=https://www.atptour.com/en/news/lexington-challenger-2019-sinner |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |archive-date=21 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121221201/https://www.atptour.com/en/news/lexington-challenger-2019-sinner |url-status=live }}</ref> Iste godine izborio je i svoj prvi [[Grand Slam]] nastup,<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/us-open-qualifying-2019-day-4-sinner-chung|title=Sinner, Chung Lead US Open Qualifiers|date=24 August 2019|access-date=24 August 2019|website=ATP Tour|archive-date=18 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210418233916/https://www.atptour.com/en/news/us-open-qualifying-2019-day-4-sinner-chung|url-status=live}}</ref> ali je u prvom kolu [[US Open]]a ispao od [[Stan Wawrinka|Stana Wawrinke]].<ref name=atp-activity/> Uz to, imao je i vrlo snažan kraj sezone. Nakon što se nastupom na [[European Open]]u u [[Antwerpen]]u, gdje je na putu do polufinala<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-tiafoe-antwerp-2019-friday|title=Sinner In The Semis: #NextGenATP Italian Makes Breakthrough In Antwerp|date=18 October 2019|access-date=18 October 2019|website=ATP Tour|archive-date=9 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009120936/https://www.atptour.com/en/news/sinner-tiafoe-antwerp-2019-friday|url-status=live}}</ref> izbacio i prvog nositelja turnira [[Gaël Monfils|Gaëla Monfilsa]],<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/monfils-sinner-antwerp-2019-thursday|title=18-Year-Old Shining: Sinner Shocks Monfils In Antwerp|date=17 October 2019|access-date=17 October 2019|website=ATP Tour|archive-date=11 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011165955/https://www.atptour.com/en/news/monfils-sinner-antwerp-2019-thursday|url-status=live}}</ref> probio u prvih 100 tenisača svijeta,<ref name=atp-rankings/> dobio je pozivnicu za [[Next Gen ATP Finals]], gdje je bio najlošije rangirani tenisač.<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/field-is-set-next-gen-atp-finals-2019|title=Kecmanovic, Humbert, Ymer, Sinner complete the 21-and-under field|date=25 October 2019|access-date=25 October 2019|website=ATP Tour|archive-date=13 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200913000706/https://www.atptour.com/en/news/field-is-set-next-gen-atp-finals-2019|url-status=live}}</ref> U grupnoj je fazi pobijedio [[Frances Tiafoe|Francesa Tiafoea]] i [[Mikael Ymer|Mikaela Ymera]] te je, uz poraz od [[Ugo Humbert|Ugoa Humberta]], izborio polufinale. Tu je pobijedio [[Miomir Kecmanović|Miomira Kecmanovića]], nakon čega je u finalu iznenadio prvog nositelja i tada 18. igrača svijeta, [[Alex de Minaur|Alexa de Minaura]].<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/de-minaur-sinner-milan-2019-saturday|title=Sinner Stuns De Minaur For Milan Title|date=9 November 2019|access-date=9 November 2019|website=ATP Tour|archive-date=19 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210419162349/https://www.atptour.com/en/news/de-minaur-sinner-milan-2019-saturday|url-status=live}}</ref> Godinu je završio kao 78. tenisač svijeta, najmlađi u prvih 80 još od [[Rafael Nadal|Rafaela Nadala]] [[2003.]] godine te je dobio nagradu za [[ATP Debitant godine|debitanta godine]]<ref name="newcomer">{{cite web |title=Sinner Honoured With Newcomer of the Year Award |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-atp-awards-2019-newcomer-of-the-year |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=19 December 2019 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418233923/https://www.atptour.com/en/news/sinner-atp-awards-2019-newcomer-of-the-year |url-status=live }}</ref> i [[Gazzettine sportske nagrade|Gazzettinu sportsku nagradu]] za nastup godine na račun pobjede protiv de Minaura.<ref>{{Cite web |last=Colle |first=Lorenzo |date=19 December 2019 |title=Gazzetta Sports Awards 2019: premiati Berrettini e Sinner |url=https://www.ubitennis.com/blog/2019/12/19/gazzetta-sports-awards-2019-premiati-berrettini-e-sinner/ |access-date=11 July 2024 |website=Ubitennis |language=it-IT}}</ref> Početak sljedeće sezone obilježio je prvom pobjedom na [[Grand Slam]]u, pobijedivši [[Max Purcell|Maxa Purcella]] u prvom kolu [[Australian Open]]a, odnosno prvom Top 10 pobjedom, protiv [[David Goffin|Davida Goffina]] u [[Rotterdam Open|Rotterdamu]].<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-goffin-rotterdam-2020-thursday|title=Sinner Shines For First Top 10 Win In Rotterdam|date=13 February 2020|access-date=13 February 2020|website=ATP Tour|archive-date=8 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201008011849/https://www.atptour.com/en/news/sinner-goffin-rotterdam-2020-thursday|url-status=live}}</ref> Nakon pauze zbog [[Pandemija COVID-a 19|pandemije COVID-a 19]] i poraza u prvom kolu [[US Open]]a od [[Karen Hačanov|Karena Hačanova]] imao je nekoliko solidnih nastupa u Europi,<ref>{{cite web |title=Dimitrov Impressed By Sinner: 'He Can Only Get Better' |url=https://www.atptour.com/en/news/dimitrov-sinner-reaction-rome-2020 |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=18 September 2020 |archive-date=8 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008181214/https://www.atptour.com/en/news/dimitrov-sinner-reaction-rome-2020 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Alex Zverev beats Jannik Sinner to keeps hopes of Cologne Double Alive |url=https://www.eurosport.com/tennis/atp-cologne-1/2020/alex-zverev-beats-jannik-sinner-to-keeps-hopes-of-cologne-double-alive_sto7966175/story.shtml |website=Eurosport |access-date=15 November 2020 |date=25 October 2020 |archive-date=30 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201130133733/https://www.eurosport.com/tennis/atp-cologne-1/2020/alex-zverev-beats-jannik-sinner-to-keeps-hopes-of-cologne-double-alive_sto7966175/story.shtml |url-status=live }}</ref> uključujući i četvrtfinale [[Roland-Garros]]a, gdje ga je pobijedio [[Rafael Nadal]].<ref>{{cite web |title=Sinner Eliminates Zverev To Reach Maiden Major Quarter-final |url=https://www.atptour.com/en/news/zverev-sinner-roland-garros-2020-day-8 |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=4 October 2020 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418233919/https://www.atptour.com/en/news/zverev-sinner-roland-garros-2020-day-8 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Forget Tomorrow, Sinner is A Clear & Present Danger |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-roland-garros-2020-qf-reaction |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |archive-date=12 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201012122854/https://www.atptour.com/en/news/sinner-roland-garros-2020-qf-reaction |url-status=live }}</ref> Sezonu je završio osvajanjem svoje prve ATP titule na [[Sofia Open]]u, gdje je u finalu pobijedio [[Vasek Pospisil|Vaseka Pospisila]].<ref>{{cite web |title=One Year On, Sinner Earns Second De Minaur Victory |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-de-minaur-sofia-2020-thursday |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=12 November 2020 |archive-date=24 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210124064833/https://www.atptour.com/en/news/sinner-de-minaur-sofia-2020-thursday |url-status=live }}</ref> Sinner je tako postao najmlađi Talijan s titulom od početka Open ere te najmlađi osvajač ATP titule od [[Kei Nishikori|Keija Nishikorija]] [[2008.]] godine.<ref>{{cite web |title=Sinner Makes Italian History In Sofia |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-mannarino-sofia-2020-friday#:~:text=Jannik%20Sinner%20became%20the%20youngest,reach%20the%20Sofia%20Open%20final. |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=13 November 2020 |archive-date=19 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210419072654/https://www.atptour.com/en/news/sinner-mannarino-sofia-2020-friday#:~:text=Jannik%20Sinner%20became%20the%20youngest,reach%20the%20Sofia%20Open%20final. |url-status=live }}</ref><ref name="maiden-title">{{cite web |title=Sinner The Winner: Jannik Clinches Maiden ATP Tour Title In Sofia |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-pospisil-sofia-2020-saturday-final |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=14 November 2020 |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202031951/https://www.atptour.com/en/news/sinner-pospisil-sofia-2020-saturday-final |url-status=live }}</ref> Godinu je završio na 37. mjestu.<ref name=atp-rankings/> === Ulazak u top 10 (2021. – 2022.) === Uspjeh s kraja prethodne sezone nastavljen je početkom [[2021.]] godine kada je osvojio [[Great Ocean Road Open]],<ref name="second-title">{{cite web |title=#NextGenATP Sinner Extends Streak, Wins Great Ocean Road Open Title |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-travaglia-great-ocean-road-open-2021-sunday |website=ATP Tour |access-date=16 April 2021 |date=7 February 2021 |archive-date=1 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210301163744/https://www.atptour.com/en/news/sinner-travaglia-great-ocean-road-open-2021-sunday |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Sinner Saves M.P., Gains Khachanov Revenge At Great Ocean Road Open |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-khachanov-travaglia-great-ocean-road-open-2021-saturday |website=ATP Tour |access-date=16 April 2021 |date=6 February 2021 |archive-date=1 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210301163833/https://www.atptour.com/en/news/sinner-khachanov-travaglia-great-ocean-road-open-2021-saturday |url-status=live }}</ref> postavši tako najmlađi igrač s dvije uzastopne ATP titule još od Nadalovog niza iz [[2005.]] godine.<ref name=second-title/> Njegova serija od deset uzastopnih pobjeda prekinuta je u prvom kolu [[Australian Open]]a, kada ga je u pet setova pobijedio [[Denis Shapovalov]].<ref>{{cite web |last=Abulleil |first=Reem |title=Match of the Day: Shapovalov sinks Sinner in epic |url=https://ausopen.com/articles/news/match-day-shapovalov-sinks-sinner-epic |website=Australian Open |access-date=16 April 2021 |date=9 February 2021 |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416091733/https://ausopen.com/articles/news/match-day-shapovalov-sinks-sinner-epic |url-status=live }}</ref> Veliki uspjeh postigao je na [[Miami Open]]u, gdje je došao do svog prvog Masters 1000 finala,<ref>{{cite web |last=Eichenholz |first=Andrew |title=How Sinner Is Storming Down His 'Long Road' |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-miami-2021-sf-reaction |website=ATP Tour |access-date=16 April 2021 |date=2 April 2021 |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416091730/https://www.atptour.com/en/news/sinner-miami-2021-sf-reaction |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|title=Sinner Strikes Late To Reach Maiden ATP Masters 1000 Final|url=https://www.atptour.com/en/news/bautista-agut-sinner-miami-2021-day-10|website=ATP Tour|access-date=16 April 2021|archive-date=16 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416091731/https://www.atptour.com/en/news/bautista-agut-sinner-miami-2021-day-10|url-status=live}}</ref> ali je izgubio od [[Hubert Hurkacz|Huberta Hurkacza]].<ref>{{cite web |last=Carayol |first=Tumaini |title=Hubert Hurkacz sees off Jannik Sinner to win Masters final in Miami |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/apr/04/hubert-hurkacz-sees-off-jannik-sinner-to-win-masters-final-in-miami |website=The Guardian |access-date=16 April 2021 |date=4 April 2021 |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416091731/https://www.theguardian.com/sport/2021/apr/04/hubert-hurkacz-sees-off-jannik-sinner-to-win-masters-final-in-miami |url-status=live }}</ref> Na [[Roland-Garros]]u ga je ponovo izbacio Nadal,<ref>{{Cite web|url = https://indianexpress.com/article/sports/tennis/french-open-2021-nadal-vs-sinner-fourth-round-result-7348612/|title = Rafael Nadal ousts Jannik Sinner to march into 15th French Open quarter-final|date = 8 June 2021|access-date = 8 June 2021|archive-date = 8 June 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210608141537/https://indianexpress.com/article/sports/tennis/french-open-2021-nadal-vs-sinner-fourth-round-result-7348612/|url-status = live}}</ref> dok je na [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]] ispao u prvom kolu. [[File:Sinner RG21 (59) (51376300983).jpg|thumb|220px|left|Jannik Sinner na [[Roland-Garros 2021.|Roland-Garrosu 2021.]] godine.]] U paru s [[Reilly Opelka|Reillyjem Opelkom]] osvojio je svoj prvi naslov u parovima na [[Atlanta Open]]u,<ref>{{Cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/atlanta-2021-doubles-final|title=Reilly Opelka & Jannik Sinner Make Perfect Team Debut in Atlanta |work=ATP Tour |access-date=9 August 2021|archive-date=5 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210805134851/https://www.atptour.com/en/news/atlanta-2021-doubles-final|url-status=live}}</ref> a pobjedom protiv [[Mackenzie McDonald|Mackenzieja McDonalda]] osvojio je i [[Citi Open]] u [[Washington, D.C.|Washingtonu]], što mu je bio treći turnir ukupno i prvi ATP 500 naslov.<ref>{{Cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-brooksby-washington-2021-saturday|title=Jannik Sinner Halts Jenson Brooksby in #NextGenATP Clash to Reach Washington Final |work=ATP Tour |access-date=9 August 2021|archive-date=8 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210808130741/https://www.atptour.com/en/news/sinner-brooksby-washington-2021-saturday|url-status=live}}</ref> Postao je tako prvi Talijan s titulom na Citi Openu te najmlađi ATP 500 pobjednik, odnosno prvi tinejdžer s ATP 500 pobjedom od uspostave kategorije [[2009.]] godine.<ref>{{Cite web| url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-mcdonald-washington-2021-final| title=Sinner Shines In Washington, Beats McDonald For First ATP 500 Title| work=ATP Tour| date=8 August 2021| access-date=9 August 2021| archive-date=9 August 2021| archive-url=https://web.archive.org/web/20210809003039/https://www.atptour.com/en/news/sinner-mcdonald-washington-2021-final| url-status=live}}</ref> Ovime je [[9. kolovoza]] [[2001.]] godine ušao među 15 najboljih tenisača svijeta. Nakon ispadanja u četvrtom kolu [[US Open]]a, Sinner je uspješno obranio naslov u [[Sofija|Sofiji]]<ref>{{cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-monfils-sofia-final-2021-sunday |title=Sinner Beats Monfils, Retains Sofia Title |publisher=atptour.com |date=3 October 2021 |access-date=3 October 2021 |last=Jacot |first=Sam |archive-date=4 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211004204825/https://www.atptour.com/en/news/sinner-monfils-sofia-final-2021-sunday |url-status=live }}</ref> te je nadovezao naslov na [[European Open]]u u [[Antwerpen]]u, pobijedivši [[Diego Schwartzman|Diega Schwartzmana]] za svoj peti naslov u karijeri.<ref>{{Cite web|title=Jannik Sinner Marches Into Antwerp Final |url=https://www.atptour.com/en/news/www.atptour.com/en/news/sinner-harris-antwerp-2021-saturday|access-date=23 October 2021|website=ATP Tour|archive-date=23 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023203551/https://www.atptour.com/en/news/www.atptour.com/en/news/sinner-harris-antwerp-2021-saturday|url-status=live}}</ref> Tako je postao najmlađi tenisač s pet ATP naslova još od [[Novak Đoković|Novaka Đokovića]], koji je imao 19 kada je to uspio.<ref>{{Cite web|url=https://www.tennis.com/baseline/articles/stat-of-the-day-sinner-youngest-man-to-win-five-atp-titles-since-djokovic|title=Stat of the Day: 20-year-old Sinner becomes youngest man to win five ATP titles since 19-year-old Djokovic|access-date=17 November 2021|archive-date=17 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211117002254/https://www.tennis.com/baseline/articles/stat-of-the-day-sinner-youngest-man-to-win-five-atp-titles-since-djokovic|url-status=live}}</ref> Nakon ulaska u polufinale [[Vienna Open]]a postao je prvi tenisač rođen u [[21. vijek|XXI. stoljeću]] koji je ušao među deset najboljih tenisača svijeta, što mu je donijelo status nositelja na [[Rolex Paris Masters]]u; tamo ga je porazio [[Carlos Alcaraz]], oduzevši mu tako priliku za direktan plasman na [[ATP Finals]]e.<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-paris-2021-wednesday |title=Carlos Alcaraz Stops Jannik Sinner's Nitto ATP Finals Tilt &#124; ATP Tour &#124; Tennis |work=ATP Tour |access-date=3 November 2021 |archive-date=3 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211103183139/https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-paris-2021-wednesday |url-status=live }}</ref> Ipak, Sinner je bio prva alternativa te je upao u turnir nakon što se njegov sunarodnjak [[Matteo Berrettini]] povukao nakon svog prvog meča zbog ozljede abdomena.<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/berrettini-nitto-atp-finals-2021-withdrawal|title=Berrettini Withdraws From Nitto ATP Finals, Sinner Steps In|website=ATP Tour|access-date=16 November 2021|archive-date=17 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211117001919/https://www.atptour.com/en/news/berrettini-nitto-atp-finals-2021-withdrawal|url-status=live}}</ref> Sinner je pobijedio Hurkacza u drugom kolu te tako postao najmlađi pobjednik nekog meča na Finalsima još od [[Lleyton Hewitt|Lleytona Hewitta]] [[2000.]] godine te prva zamjena s pobjedom još od [[Janko Tipsarević|Janka Tipsarevića]] [[2011.]] godine.<ref>{{Cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-hurkacz-turin-2021-tuesday|title=Jannik Sinner Rocks Turin Debut with Hubert Hurkacz Win|website=ATP Tour|access-date=16 November 2021|archive-date=17 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211117001903/https://www.atptour.com/en/news/sinner-hurkacz-turin-2021-tuesday|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url = https://www.eurosport.com/tennis/atp-finals/2021/jannik-sinner-v-hubert-hurkacz-atp-finals-live_sto8629938/story.shtml|title = ATP Finals 2021 – Jannik Sinner beats Hubert Hurkacz after replacing injured Matteo Berrettini|date = 16 November 2021|access-date = 16 November 2021|archive-date = 25 January 2022|archive-url = https://web.archive.org/web/20220125194300/https://www.eurosport.com/tennis/atp-finals/2021/jannik-sinner-v-hubert-hurkacz-atp-finals-live_sto8629938/story.shtml|url-status = live}}</ref> Turnir je završio porazom od [[Danil Medvedev|Danila Medvedeva]], što mu je ipak bilo dovoljno da završi godinu kao 10. tenisač svijeta. U finalnom krugu [[Davis Cup]]a pobijedio je [[John Isner|Johna Isnera]] i [[Marin Čilić|Marina Čilića]], ali je Italija ispala u četvrtfinalu od Hrvatske.<ref>{{Cite web|url=https://www.daviscup.com/en/draws-results/tie.aspx?id=M-DC-2021-FLS-E-M-USA-ITA-01|title=Davis Cup – Draws & Results|access-date=27 November 2021|archive-date=25 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125095003/https://www.daviscup.com/en/draws-results/tie.aspx?id=M-DC-2021-FLS-E-M-USA-ITA-01|url-status=live}}</ref> Sljedeća sezona donijela je generalni napredak u smislu da je na velikim turnirima stizao sve dalje, ali bila je obilježena manjkom titula. Sinner je imao sasvim solidne nastupe na [[Australian Open]]u (četvrtfinale),<ref>{{Cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/de-minaur-sinner-australian-open-2022-monday|title=Sinner Stays Perfect, Downs De Minaur|work=ATP Tour |access-date=17 September 2022|archive-date=20 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220920170445/https://www.atptour.com/en/news/de-minaur-sinner-australian-open-2022-monday|url-status=live}}</ref> [[Miami Open]]u (predaja u četvrtfinalu),<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/carreno-busta-sinner-miami-2022-sunday | title=Jannik Sinner Erases 5 Match Points to Edge Pablo Carreño Busta | work=ATP Tour | access-date=3 May 2022 | archive-date=3 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220503195747/https://www.atptour.com/en/news/carreno-busta-sinner-miami-2022-sunday | url-status=live }}</ref> [[Monte Carlo Masters]]u (četvrtfinale),<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/rublev-sinner-monte-carlo-2022-thursday | title=Jannik Sinner Rallies Past Andrey Rublev, Reaches Second Straight ATP Masters 1000 QF | work=ATP Tour | access-date=3 May 2022 | archive-date=3 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220503200812/https://www.atptour.com/en/news/rublev-sinner-monte-carlo-2022-thursday | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/zverev-sinner-monte-carlo-2022-qf | title=Alexander Zverev Wins Decisive Tie-break to Edge Jannik Sinner in Monte Carlo Classic | website=ATP Tour | access-date=3 May 2022 | archive-date=3 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220503200811/https://www.atptour.com/en/news/zverev-sinner-monte-carlo-2022-qf | url-status=live }}</ref> [[Madrid Open]]u (treće kolo),<ref>{{cite web | url=https://www.tennisworldusa.org/tennis/news/Tennis_Interviews/113285/jannik-sinner-reacts-to-saving-three-mps-in-stunning-comeback-win-in-madrid/ | title=Jannik Sinner reacts to saving three MPS in stunning comeback win in Madrid | date=2 May 2022 | access-date=3 May 2022 | archive-date=2 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220502214932/https://www.tennisworldusa.org/tennis/news/Tennis_Interviews/113285/jannik-sinner-reacts-to-saving-three-mps-in-stunning-comeback-win-in-madrid/ | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/felix-sinner-zverev-musetti-madrid-2022-thursday|title=Felix Flies Past Sinner, Sets Zverev Showdown|publisher=[[Association of Tennis Professionals]]|date=5 May 2022|access-date=20 September 2022|archive-date=20 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220920173030/https://www.atptour.com/en/news/felix-sinner-zverev-musetti-madrid-2022-thursday|url-status=live}}</ref> [[Roland-Garros]]u (četvrto kolo)<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/rublev-through-french-open-last-eight-sinner-retires-injured-2022-05-30/ | title=Rublev through to French Open last eight as Sinner retires injured | newspaper=Reuters | date=30 May 2022 | last=Pretot | first=Julien | access-date=5 September 2022 | archive-date=5 September 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220905035540/https://www.reuters.com/lifestyle/sports/rublev-through-french-open-last-eight-sinner-retires-injured-2022-05-30/ | url-status=live }}</ref> i [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]] (četvrtfinale).<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-ski-feature-june-2022 | title=Jannik Sinner: Skiing Sensation to Tennis Star | website=ATP Tour | access-date=28 June 2022 | archive-date=28 June 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220628001133/https://www.atptour.com/en/news/sinner-ski-feature-june-2022 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-wimbledon-2022-tuesday | title=Novak Djokovic Recovers Two-Set Deficit to Sink Jannik Sinner at Wimbledon | website=ATP Tour | access-date=31 July 2022 | archive-date=7 July 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220707223755/https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-wimbledon-2022-tuesday | url-status=live }}</ref> U [[Madrid]]u je protiv [[Alex de Minaur|Alexa de Minaura]] ostvario 100. pobjedu u karijeri, za što mu je trebalo samo 147 mečeva;<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-madrid-2022-wednesday | title=Jannik Sinner Captures 100th Win, Advances in Madrid | website=ATP Tour | access-date=4 May 2022 | archive-date=4 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220504224747/https://www.atptour.com/en/news/sinner-madrid-2022-wednesday | url-status=live }}</ref> jedina dva tenisača koji su brže došli do 100. pobjeda bili su [[Rafael Nadal]] (nakon 137 mečeva) i [[Novak Đoković]] (nakon 143 meča).<ref>{{cite web| url=https://www.atptour.com/en/news/tsitsipas-100-wins-tribute| title=Tsitsipas 100 wins tribute| work=ATP Tour| access-date=19 December 2022| archive-date=19 December 2022| archive-url=https://web.archive.org/web/20221219200152/https://www.atptour.com/en/news/tsitsipas-100-wins-tribute| url-status=live}}</ref> Svoje jedino finale te sezone igrao je na [[Croatia Open Umag|turniru u Umagu]], gdje je pobijedio branitelja naslova [[Carlos Alcaraz|Carlosa Alcaraza]] i osvojio svoj prvi naslov na zemlji te jedini naslov u [[2022.]] godini.<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-umag-2022-sunday-final | title=Jannik Sinner Rallies Past Alcaraz to Umag Crown | website=ATP Tour | access-date=2 August 2022 | archive-date=1 August 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220801072818/https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-umag-2022-sunday-final | url-status=live }}</ref> Nakon ispadanja u trećem kolu i u [[National Bank Open|Montrealu]]<ref>{{cite web|url=https://www.tennismajors.com/atp/montreal-masters-carreno-busta-reaches-quarter-finals-617509.html|title=Montreal Masters: Carreno Busta reaches quarter-finals defeating Sinner, quarter finals are set|website=Tennis Majors|date=12 August 2022|access-date=20 September 2022|archive-date=20 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220920172438/https://www.tennismajors.com/atp/montreal-masters-carreno-busta-reaches-quarter-finals-617509.html|url-status=live}}</ref> i u [[Cincinnati Masters|Cincinnatiju]],<ref>{{Cite web |title=Félix Auger-Aliassime Saves 2 MPs, Stuns Jannik Sinner In Cincinnati |url=https://www.atptour.com/en/news/auger-aliassime-sinner-cincinnati-2022-thursday |access-date=20 August 2022 |website=ATP Tour |archive-date=30 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220830202751/https://www.atptour.com/en/news/auger-aliassime-sinner-cincinnati-2022-thursday |url-status=live }}</ref> uspio je doći do četvrtfinala [[US Open]]a,<ref>{{cite web | url= https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-04/sinner_earns_latenight_win_against_nakashima_at_the_2022_us_open.html | title= Sinner earns late-night win against Nakashima at the 2022 US Open | access-date= 6 September 2022 | archive-date= 6 September 2022 | archive-url= https://web.archive.org/web/20220906041336/https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-04/sinner_earns_latenight_win_against_nakashima_at_the_2022_us_open.html | url-status= live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-ivashka-us-open-2022-monday | title=Sinner Survives Service Yips & Five-Set Scare | website=ATP Tour | access-date=6 September 2022 | archive-date=6 September 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220906043355/https://www.atptour.com/en/news/sinner-ivashka-us-open-2022-monday | url-status=live }}</ref> gdje je ponovo igrao s Alcarazom. Alcaraz je pobijedio u pet setova nakon pet sati i petnaest minuta; meč je završio u 2:50 ujutro po lokalnom vremenu, što je rekord za najkasnije završeni meč u historiji turnira, te je postao drugi najduži meč u historiji US Opena.<ref>{{cite web | url=https://apnews.com/article/us-open-tennis-championships-sports-new-york-jannik-sinner-49a9b96ec94a29b6deaae56dc2b54c4e | title=Alcaraz tops Sinner at 2:50 a.m.; latest US Open finish ever | website=[[Associated Press]] | date=8 September 2022 | access-date=14 September 2022 | archive-date=12 September 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220912062839/https://apnews.com/article/us-open-tennis-championships-sports-new-york-jannik-sinner-49a9b96ec94a29b6deaae56dc2b54c4e | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-us-open-2022-qf | title=Carlos Alcaraz Saves MP, Outlasts Jannik Sinner in Historic US Open QF Thriller | website=ATP Tour | access-date=14 September 2022 | archive-date=12 September 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220912010205/https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-us-open-2022-qf | url-status=live }}</ref> Kraj sezone bio je nešto lošiji. Iako je pomogao Italiji da dođe do posljednje faze [[Davis Cup]]a,<ref>{{Cite web|url=https://www.daviscupfinals.com/news/group-a-italy-v-argentina|title=Italy beats Argentina to book place in Final 8|access-date=17 September 2022|archive-date=17 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221017040143/https://www.daviscupfinals.com/news/group-a-italy-v-argentina|url-status=dead}}</ref> zbog ozljede u [[Sofija|Sofiji]] izbivao je s terena gotovo mjesec dana.<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-rune-huesler-musetti-sofia-2022-saturday | title=Holger Rune Advances Past Jannik Sinner into Sofia Final | website=ATP Tour | access-date=1 November 2022 | archive-date=10 October 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221010220432/https://www.atptour.com/en/news/sinner-rune-huesler-musetti-sofia-2022-saturday/ | url-status=live }}</ref> Igrao je još četvrfinale [[Erste Bank Open]]a,<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-vienna-2022-friday | title=Daniil Medvedev Sinks Jannik Sinner in Vienna | website=ATP Tour | access-date=1 November 2022 | archive-date=1 November 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221101004045/https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-vienna-2022-friday | url-status=live }}</ref> dok je na [[Rolex Paris Masters]]u ispao u prvom kolu.<ref>{{cite news | url=https://www.atptour.com/en/news/huesler-sinner-paris-2022-monday | title=Marc-Andrea Huesler Stuns Jannik Sinner in Paris Opener | website=ATP Tour | access-date=1 November 2022 | archive-date=1 November 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221101002302/https://www.atptour.com/en/news/huesler-sinner-paris-2022-monday | url-status=live }}</ref> Sezonu je završio kao 15. tenisač svijeta. === Davis Cup, Grand Slam naslovi i afera s dopingom (2023. – 2024.) === Nakon ispadanja na [[Adelaide International 1]]<ref>{{cite web |url=https://www.tennismajors.com/atp/adelaide-international-1-korda-makes-semi-finals-651723.html |title=Red-hot Korda takes out Sinner to reach semi-finals |website=tennismajors.com |date=6 January 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=25 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231125225910/https://www.tennismajors.com/atp/adelaide-international-1-korda-makes-semi-finals-651723.html |url-status=live }}</ref> i [[Australian Open]] turnirima,<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2023/jan/22/tsitsipas-into-last-eight-of-australian-open-despite-sinners-best-efforts |title=Stefanos Tsitsipas marches on in Australian Open despite Sinner's best efforts |work=The Guardian |date=22 January 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=25 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231125225910/https://www.theguardian.com/sport/2023/jan/22/tsitsipas-into-last-eight-of-australian-open-despite-sinners-best-efforts |url-status=live }}</ref> Sinner je u [[Montpellier]]u osvojio [[Open Sud de France]], svoj sedmi naslov u karijeri.<ref>{{cite news | url=https://www.atptour.com/en/news/cressy-sinner-montpellier-2023-sunday | title=Jannik Sinner Wins Montpellier Title | website=ATP Tour | access-date=18 February 2023 | archive-date=20 February 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230220030335/https://www.atptour.com/en/news/cressy-sinner-montpellier-2023-sunday | url-status=live }}</ref> U [[ABN AMRO Open|Rotterdamu]] je uspio doći do finala,<ref>{{cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-tsitsipas-rotterdam-2023-thursday |title=Sinner Scores Tsitsipas Revenge to Reach Rotterdam QFS |website=atptour.com |date=16 February 2023 |access-date= |archive-date=16 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230216233123/https://www.atptour.com/en/news/sinner-tsitsipas-rotterdam-2023-thursday |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-wawrinka-rotterdam-2023-friday | title=Sinner Sails Past Wawrinka to Rotterdam SFS | access-date=18 February 2023 | archive-date=18 February 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230218214450/https://www.atptour.com/en/news/sinner-wawrinka-rotterdam-2023-friday | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-griekspoor-rotterdam-2023-saturday | title=Sinner Serves Past Griekspoor, Sets Medvedev Final Clash in Rotterdam | website=ATP Tour | access-date=18 February 2023 | archive-date=18 February 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230218223858/https://www.atptour.com/en/news/sinner-griekspoor-rotterdam-2023-saturday | url-status=live }}</ref> gdje je izgubio od [[Danil Medvedev|Medvedeva]]. Nakon ispadanja u polufinalu [[BNP Paribas Open]]a u [[Indian Wells]]u od [[Carlos Alcaraz|Alcaraza]],<ref>{{Cite web |date=19 March 2023 |title=Carlos Alcaraz eclipses Jannik Sinner to reach Indian Wells final |url=https://www.independent.co.uk/sport/tennis/carlos-alcaraz-jannik-sinner-britain-neal-skupski-daniil-medvedev-b2303742.html |access-date=26 March 2023 |website=The Independent |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326033228/https://www.independent.co.uk/sport/tennis/carlos-alcaraz-jannik-sinner-britain-neal-skupski-daniil-medvedev-b2303742.html |url-status=live }}</ref> Sinner se uspio "osvetiti" u polufinalu [[Miami Open]]a,<ref>{{cite news |url=https://www.atptour.com/en/news/rublev-sinner-miami-2023-tuesday |title=Jannik Sinner Defeats Andrey Rublev in Miami |website=ATP Tour |date=28 March 2023 |access-date=28 March 2023 |archive-date=28 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328173705/https://www.atptour.com/en/news/rublev-sinner-miami-2023-tuesday |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-ruusuvuori-miami-2023-wednesday |title=Sinner Overcomes Rain, Ruusuvuori to Reach Miami SFS |website=ATP Tour |date=29 March 2023 |access-date=29 March 2023 |archive-date=29 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230329224445/https://www.atptour.com/en/news/sinner-ruusuvuori-miami-2023-wednesday |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-miami-2023-sf |title=Sinner Storms Back to Beat Alcaraz in Miami SF, Ending Spaniard's No. 1 Reign |website=ATP Tour |date=30 March 2023 |access-date=1 April 2023 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403133737/https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-miami-2023-sf |url-status=live }}</ref> čime je osujetio Alcarazove planove da se vrati na prvo mjesto;<ref>{{cite web | url=https://www.tennis.com/news/articles/the-point-of-the-year-by-jannik-sinner-and-carlos-alcaraz | title=Jannik Sinner wins the point of the year, then ends Carlos Alcaraz's hopes for a Sunshine Double | date=30 March 2023 | access-date=1 April 2023 | archive-date=2 April 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230402045713/https://www.tennis.com/news/articles/the-point-of-the-year-by-jannik-sinner-and-carlos-alcaraz | url-status=live }}</ref> u finalu je ponovo izgubio od Medvedeva, čime je omjer među njima došao do 0:6 u korist Rusa.<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-miami-2023-final | title=Daniil Medvedev Wins Maiden Miami Title, Fourth Trophy of 2023 | website=ATP Tour | date=31 March 2023 | access-date=2 April 2023 | archive-date=2 April 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230402191105/https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-miami-2023-final | url-status=live }}</ref> U [[Monte Carlo Masters|Monte Carlu]] je igrao svoje treće uzastopno Masters 1000 polufinale,<ref>{{cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-musetti-monte-carlo-2023-qf |title=Sinner Reaches Third Straight ATP Masters 1000 SF in Monte-Carlo |website=ATP Tour |date=14 April 2023 |access-date=14 April 2023 |archive-date=14 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230414210638/https://www.atptour.com/en/news/sinner-musetti-monte-carlo-2023-qf |url-status=live }}</ref> dok je na [[Roland-Garros]]u iznanađujuće izgubio od [[Daniel Altmaier|Daniela Altmaiera]] u drugom kolu;<ref>{{cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-altmaier-roland-garros-2023-thursday |title=Altmaier Saves 2 MPs To Stun Sinner At Roland Garros |website=ATP Tour |date=1 June 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=26 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230926193120/https://www.atptour.com/en/news/sinner-altmaier-roland-garros-2023-thursday |url-status=live }}</ref> meč se igrao u pet setova i trajao je 5 sati i 26 minuta, čime je postao dotad najduži meč u Sinnerovoj karijeri<ref>{{cite web |url=https://www.tennismajors.com/roland-garros-news/roland-garros-altmaier-moves-into-third-round-685280.html |title=Sinner defeated by Altmaier in fifth longest match in Roland-Garros history |website=tennismajors.com |date=1 June 2023 |access-date=10 July 2023 |archive-date=18 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230718014218/https://www.tennismajors.com/roland-garros-news/roland-garros-altmaier-moves-into-third-round-685280.html |url-status=live }}</ref> te drugi najduži meč sezone.<ref>{{cite web |url=https://www.tennis.com/news/articles/daniel-altmaier-outlasts-jannik-sinner-in-five-hour-26-minute-roland-garros-epic |title=Daniel Altmaier outlasts Jannik Sinner in five-hour, 26-minute Roland Garros epic |website=tennis.com |date=1 June 2023 |access-date=10 July 2023 |archive-date=18 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230718013130/https://www.tennis.com/news/articles/daniel-altmaier-outlasts-jannik-sinner-in-five-hour-26-minute-roland-garros-epic |url-status=live }}</ref> Na [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]] je došao do četvrtfinala,<ref>{{Cite news |last=Parkinson |first=Hannah Jane |date=9 July 2023 |title=Manic Sinner is no saint as he slips and slides into Wimbledon quarter-finals |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/sport/2023/jul/09/livewire-jannik-sinner-beats-daniel-elahi-galan-to-progress-to-quarter-finals |access-date=12 July 2023 |issn=0261-3077 |archive-date=12 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712011140/https://www.theguardian.com/sport/2023/jul/09/livewire-jannik-sinner-beats-daniel-elahi-galan-to-progress-to-quarter-finals |url-status=live }}</ref> gdje je izgubio od [[Novak Đoković|Novaka Đokovića]].<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-wimbledon-2023-friday |title=Novak Djokovic Beats Jannik Sinner At Wimbledon {{!}} ATP Tour {{!}} Tennis |website=ATP Tour |date=14 July 2023 |access-date=13 August 2023 |archive-date=16 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230716193727/https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-wimbledon-2023-friday |url-status=live }}</ref> U kolovozu je u [[National Bank Open|Torontu]] osvojio svoj prvi Masters 1000 naslov, pobijedivši [[Alex de Minaur|Alexa de Minaura]] u finalu.<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/de-minaur-sinner-toronto-2023-sunday-final |title=Jannik Sinner Earns First Masters 1000 Crown In Toronto |website=ATP Tour |date=13 August 2023 |access-date=13 August 2023 |archive-date=13 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230813215835/https://www.atptour.com/en/news/de-minaur-sinner-toronto-2023-sunday-final |url-status=live }}</ref> Na [[China Open]]u je u polufinalu ponovo pobijedio Alcaraza da bi u finalu svladao Medvedeva, prvi put u sedam međusobnih mečeva.<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-beijing-2023-sf |title=Sinner Races Away From Alcaraz After Marathon Start In Beijing SFs |website=ATP Tour |date=3 October 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=5 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240105091402/https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-beijing-2023-sf |url-status=live }}</ref> Tako je došao do četvrtog mjesta na ATP listi, postavši prvi Talijan u Top 5 još od vremena [[Adriano Panatta|Adriana Panatte]].<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-beijing-2023-final |title=Sinner Ends Medvedev Stranglehold, Clinches Beijing Crown |website=ATP Tour |date=4 October 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=12 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231012124338/https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-beijing-2023-final |url-status=live }}</ref> Nakon ispadanja od [[Ben Shelton|Sheltona]] u [[Rolex Shanghai Masters|Šangaju]],<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-shelton-shanghai-2023-tuesday |title=Shelton Stuns Sinner In Shanghai |website=ATP Tour |date=10 October 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=4 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231104102711/https://www.atptour.com/en/news/sinner-shelton-shanghai-2023-tuesday |url-status=live }}</ref> Sinner je došao do finala turnira u [[Beč]]u, gdje je drugi put za redom pobijedio Medvedeva.<ref>{{cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-vienna-2023-singles-final |title=Sinner Claws Past Medvedev, Triumphs In Vienna |website=ATP Tour |date=29 October 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=5 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231205015106/https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-vienna-2023-singles-final |url-status=live }}</ref> Dobri nastupi osigurali su mu debitantski direktni nastup na [[ATP Finals]]ima, gdje je u grupnoj fazi pobijedio sva tri meča, uključujući i onaj protiv Đokovića;<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-turin-2023-tuesday |title='Brave' Sinner Downs Djokovic, Nears Turin SFs |website=ATP Tour |date=14 November 2023 |access-date=20 November 2023 |archive-date=22 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231122013222/https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-turin-2023-tuesday |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/sports/tennis/sinner-beats-djokovic-atp-finals-cracker-2023-11-14/ |title=Sinner digs deep to down Djokovic in ATP Finals cracker |website=reuters.com |date=14 November 2023 |access-date=20 November 2023 |archive-date=15 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231115181741/https://www.reuters.com/sports/tennis/sinner-beats-djokovic-atp-finals-cracker-2023-11-14/ |url-status=live }}</ref> ipak, u ponovnom susretu protiv Đokovića u finalu, Sinner je izgubio.<ref>{{Cite web |url=https://www.tennis.com/news/articles/imperious-djokovic-wins-record-7th-atp-finals-title-by-beating-sinner-in-straight-sets |title=Novak Djokovic wins record seventh ATP Finals title, beats Jannik Sinner in straight sets |website=Tennis.com |date=19 November 2023 |access-date=20 November 2023 |archive-date=20 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231120044250/https://www.tennis.com/news/articles/imperious-djokovic-wins-record-7th-atp-finals-title-by-beating-sinner-in-straight-sets |url-status=live }}</ref> Nakon toga je nastupio za Italiju u završnoj fazi [[Davis Cup]]a, gdje je u četvrtfinalu pobijedio [[Tallon Griekspoor|Tallona Griekspoora]] i tako pomogao Italiji da prođe [[Davis Cup reprezentacija Nizozemske|Nizozemsku]].<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/davis-cup-final-8-2023-thursday |title=Sinner Doubles Up To Lead Italy Into Davis Cup Semi-finals |website=ATP Tour |date=23 November 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=25 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231125230353/https://www.atptour.com/en/news/davis-cup-final-8-2023-thursday |url-status=live }}</ref> U polufinalu je uslijedio susret sa [[Davis Cup reprezentacija Srbije|Srbijom]], u sklopu kojeg je Sinner treći put u 12 dana igrao protiv Đokovića i pobijedio. Bio je to prvi Đokovićev poraz u singlu i Davis Cupu još od [[2011.]] godine kada ga je pobijedio [[Juan Martín del Potro]].<ref>{{Cite web |url=https://apnews.com/article/djokovic-sinner-serbia-italy-davis-cup-8d38c33f25774ff5e7dcefe47e52e4c0 |title=Sinner enjoys double success over Djokovic to lead Italy into the Davis Cup final |website=apnews.com |date=25 November 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=4 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231204154642/https://apnews.com/article/djokovic-sinner-serbia-italy-davis-cup-8d38c33f25774ff5e7dcefe47e52e4c0 |url-status=live }}</ref> Uz to, Sinner je u trećem setu spasio tri uzastopne meč lopte, postavši tek četvrti igrač u historiji koji je pobijedio Đokovića nakon spašavanja meč lopti te prvi koji je spasio čak tri uzastopne meč lopte;<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-serbia-italy-davis-cup-2023-sf |title=Sinner Saves 3 MPs To Beat Djokovic, Leads Italy To Davis Cup Final |website=atptour.com |date=25 November 2023 |access-date=27 November 2023 |archive-date=26 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231126235627/https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-serbia-italy-davis-cup-2023-sf |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.skysports.com/tennis/news/12110/13016292/davis-cup-italys-jannik-sinner-beats-novak-djokovic-in-both-singles-and-doubles-to-secure-a-2-1-victory-over-serbia |title=Davis Cup: Italy's Jannik Sinner beats Novak Djokovic in both singles and doubles to secure a 2–1 victory over Serbia |website=skysports.com |date=25 November 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=9 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209102132/https://www.skysports.com/tennis/news/12110/13016292/davis-cup-italys-jannik-sinner-beats-novak-djokovic-in-both-singles-and-doubles-to-secure-a-2-1-victory-over-serbia |url-status=live }}</ref> također je postao tek treći tenisač, nakon [[Rafael Nadal|Rafaela Nadala]] i [[Andy Murray|Andyja Murraya]] koji je dva puta pobijedio Đokovića u rasponu od 12 dana.<ref>{{Cite web |url=https://www.tennis.com/news/articles/stat-of-the-day-jannik-sinner-defeats-novak-djokovic-twice-in-12-days-nadal-murray |title=Stat of the Day: Jannik Sinner defeats Novak Djokovic twice in 12 days, joins exclusive list |website=tennis.com |date=25 November 2023 |access-date=27 November 2023 |archive-date=27 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231127014429/https://www.tennis.com/news/articles/stat-of-the-day-jannik-sinner-defeats-novak-djokovic-twice-in-12-days-nadal-murray |url-status=live }}</ref> Nakon toga je u paru s [[Lorenzo Sonego|Lorenzom Sonegom]] ponovo pobijedio Đokovića, koji je igrao u paru s [[Miomir Kecmanović|Kecmanovićem]], i osigurao Italiji ulazak u finale.<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2023/nov/25/italy-into-davis-cup-final-after-sinners-stunning-comeback-sees-off-djokovic |title=Italy into Davis Cup final after Sinner's stunning comeback sees off Djokovic |work=The Guardian |date=25 November 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=20 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231220231255/https://www.theguardian.com/sport/2023/nov/25/italy-into-davis-cup-final-after-sinners-stunning-comeback-sees-off-djokovic |url-status=live }}</ref> Tamo su Talijani pobijedili [[Davis Cup reprezentacija Australije|Australiju]] i osvojili svoj drugi naslov, prvi nakon [[1976.]] godine.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/davis-cup-final-2023-italy-australia |title=Scintillating Sinner Leads Italy To Davis Cup Title |website=ATP Tour |date=26 November 2023 |access-date=27 November 2023 |archive-date=28 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128151659/https://www.atptour.com/en/news/davis-cup-final-2023-italy-australia |url-status=live }}</ref> Tijekom dodjele ATP-ovih nagrada, Sinner je dobio nagradu za igrača s najvećim napretkom i nagradu za miljenika publike,<ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner Wins Most Improved Player Of The Year Award For 2023 |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-atp-awards-2023-most-improved-player-of-the-year |access-date=2 July 2024 |website=ATP Tour |language=en |archive-date=17 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231217045747/https://www.atptour.com/en/news/sinner-atp-awards-2023-most-improved-player-of-the-year |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner Voted Fans' Favourite In 2023 ATP Awards |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-atp-awards-2023-fans-favourite-singles |access-date=2 July 2024 |website=ATP Tour |language=en |archive-date=18 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231218143517/https://www.atptour.com/en/news/sinner-atp-awards-2023-fans-favourite-singles |url-status=live }}</ref> dok su njegovi treneri [[Darren Cahill]] i [[Simone Vagnozzi]] podijelili nagradu za trenera godine.<ref>{{Cite web |title=2023 ATP Awards: Djokovic Joined By Sinner, Alcaraz, Auger-Aliassime, Fils Among Winners |url=http://www.atptour.com/en/news/atp-awards-2023-all-winners |access-date=2 July 2024 |website=ATP Tour |language=en}}</ref> Na Supertennis Awardsima dobio je nagradu za najboljeg tenisača.<ref>{{Cite web |title=Sinner premiato come miglior giocatore dell'anno: il tennis italiano in festa |url=https://www.today.it/sport/tennis/premi-migliori-supertennis-2023.html |access-date=11 July 2024 |website=Today |language=it |archive-date=11 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240711143727/https://www.today.it/sport/tennis/premi-migliori-supertennis-2023.html |url-status=live }}</ref> Početak sezone [[2024.]] godine bio je vrlo jak. Sinner je na [[Australian Open]]u prilično lako došao do novog polufinala, gdje je iznenađujuće pobijedio Đokovića, koji je tada bio prvi tenisač svijeta i branitelj naslova;<ref>{{Cite web |date=26 January 2024 |title=Sinner ends Djokovic's reign in Australian Open semifinals |url=https://www.espn.com/tennis/story/_/id/39391142/jannik-sinner-ends-novak-djokovic-australian-open-reign-semifinals |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128162430/https://www.espn.com/tennis/story/_/id/39391142/jannik-sinner-ends-novak-djokovic-australian-open-reign-semifinals |archive-date=28 January 2024 |access-date=28 January 2024 |website=ESPN.com|agency=Associated Press}}</ref> bio je to Đokovićev prvi poraz na Australian Openu od [[2018.]] godine.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-australian-open-2024-sf|title=Jannik Sinner defeats Novak Djokovic to reach 2024 Australian Open final |website=ATP Tour|access-date=27 January 2024|archive-date=27 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240127210854/https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-australian-open-2024-sf|url-status=live}}</ref> U finalu je ponovo igrao protiv Medvedeva te je okrenuo 0:2 u setovima i tako došao do svog prvog [[Grand Slam]] naslova u karijeri; postao je prvi Talijan s osvojenim Australian Openom te tek treći Talijan ukupno, odnosno drugi u Open eri s nekim Grand Slam naslovom.<ref name="AO2024">{{Cite web |title=Sinner, winner: Italian takes first major at AO 2024 {{!}} AO |url=https://ausopen.com/articles/news/sinner-winner-italian-takes-first-major-ao-2024 |access-date=28 January 2024 |website=ausopen.com |language=en |archive-date=28 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128231116/https://ausopen.com/articles/news/sinner-winner-italian-takes-first-major-ao-2024 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tennis.com/news/articles/stat-of-the-day-jannik-sinner-becomes-first-italian-man-to-win-a-grand-slam-title-in-48-years|title=Stat of the Day: Jannik Sinner becomes first Italian man to win a Grand Slam title in 48 years|access-date=28 January 2024|archive-date=28 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240128235718/https://www.tennis.com/news/articles/stat-of-the-day-jannik-sinner-becomes-first-italian-man-to-win-a-grand-slam-title-in-48-years|url-status=live}}</ref> Također je postao tek drugi tenisač koji je osvojio Australian Open nakon što je gubio 0:2 u setovima, nakon Nadala [[2022.]] godine, koji je na taj način pobijedio upravo Medvedeva. U [[Rotterdam]]u je nakon predaje [[Miloš Raonić|Miloša Raonića]] u četvrtfinalu došao do svoje 200. pobjede u karijeri, postavši prvi igrač rođen u [[21. vijek|XXI. vijeku]] kojemu je to uspjelo.<ref>{{Cite web |author-mask=TennisTV |date=16 February 2024 |title=200 ATP Wins for Jannik Sinner |url=https://twitter.com/TennisTV/status/1758613115032293858 |access-date=15 April 2024 |website=X |archive-date=16 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240216224703/https://twitter.com/TennisTV/status/1758613115032293858 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.eurosport.com/tennis/atp-rotterdam/2024/jannik-sinner-struggling-a-little-bit-but-reaches-rotterdam-semi-finals-after-milos-raonic-retires-w_sto10025927/story.shtml|title=Jannik Sinner struggling a little bit but reaches Rotterdam semi finals after Milos Raonic retires with injury|access-date=16 February 2024|archive-date=16 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240216230138/https://www.eurosport.com/tennis/atp-rotterdam/2024/jannik-sinner-struggling-a-little-bit-but-reaches-rotterdam-semi-finals-after-milos-raonic-retires-w_sto10025927/story.shtml|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-raonic-rotterdam-2024-friday|title=Sinner claims 200th win, reaches Rotterdam SF|access-date=17 February 2024|archive-date=16 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240216222715/https://www.atptour.com/en/news/sinner-raonic-rotterdam-2024-friday|url-status=live}}</ref> Nakon pobjeda nad Griekspoorom i de Minaurom, Sinner je osvojio turnir i tako došao do trećeg mjesta na ATP listi, čime je postao najbolje rangirani Talijan u historiji.<ref>{{Cite web |title=Sinner continues red-hot run, clinches Rotterdam crown |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-de-minaur-rotterdam-2024-final |access-date=19 February 2024 |date=18 February 2024 |website=ATPTour |archive-date=18 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240218195132/https://www.atptour.com/en/news/sinner-de-minaur-rotterdam-2024-final |url-status=live }}</ref> Tijekom [[BNP Paribas Open]]a u [[Indian Wells]]u produžio je svoju seriju na 19 uzastopnih pobjeda (16 u [[2024.]]), čime je oborio talijanski rekord u Open eri, a koja je prekinuta polufinalnim porazom od Alcaraza.<ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner advances to Indian Wells semi-finals |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-lehecka-indian-wells-2024-thursday |access-date=15 March 2024 |website=ATP Tour |language=en |archive-date=15 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240315103200/https://www.atptour.com/en/news/sinner-lehecka-indian-wells-2024-thursday |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=17 March 2024 |title=Indian Wells: Carlos Alcaraz ends Jannik Sinner's winning run to set up Daniil Medvedev final |url=https://www.bbc.com/sport/tennis/68583254 |access-date=24 June 2024 |work=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=12 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240912002231/https://www.bbc.com/sport/tennis/68583254 |url-status=live }}</ref> U [[Miami Open|Miamiju]] je u finalu pobijedio [[Grigor Dimitrov|Grigora Dimitrova]] i tako osvojio svoj drugi Masters 1000 naslov, što mu je ujedno donijelo i skok na drugo mjesto ATP liste.<ref>{{Cite news |title=Jannik Sinner sweeps Grigor Dimitrov aside to win Miami Open |url=https://www.theguardian.com/sport/2024/mar/31/jannik-sinner-sweeps-grigor-dimitrov-aside-to-win-miami-open |access-date=31 March 2024 |work=The Guardian |date=31 March 2024 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tennis.com/news/articles/jannik-sinner-clinches-no-2-ranking-a-new-career-high-after-winning-miami-open-title|title=Jannik Sinner clinches No. 2 ranking, a new career-high, after winning Miami Open title|date=31 March 2024|access-date=31 March 2024|archive-date=31 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240331220913/https://www.tennis.com/news/articles/jannik-sinner-clinches-no-2-ranking-a-new-career-high-after-winning-miami-open-title|url-status=live}}</ref> Nakon poraza u drugom kolu [[Monte Carlo Masters|Monte Carla]] od [[Stefanos Cicipas|Stefanosa Cicipasa]], Sinner se povukao s turnira u [[Madrid]]u<ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner withdraws from Madrid |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-madrid-2024-withdrawal |access-date=4 June 2024 |website=ATP Tour |language=en |archive-date=3 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240503051225/https://www.atptour.com/en/news/sinner-madrid-2024-withdrawal |url-status=live }}</ref> i [[Rim]]u zbog ozljede kuka.<ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner withdraws from Rome |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-rome-2024-withdrawal |access-date=4 June 2024 |website=ATP Tour |language=en}}</ref> Nakon što se Đoković povukao s [[Roland-Garros]]a, Sinner je po završetku turnira, na kojem je ispao u polufinalu od Alcaraza,<ref>{{Cite web |title=Carlos Alcaraz defeats Jannik Sinner in five-set Roland Garros SF thriller {{!}} ATP Tour {{!}} Tennis |url=http://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-roland-garros-2024-friday |access-date=24 June 2024 |website=ATP Tour |language=en |archive-date=9 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609061128/https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-roland-garros-2024-friday |url-status=live }}</ref> prvi put u karijeri postao najbolji tenisač svijeta,<ref>{{Cite web |last=Zagoria |first=Adam |title=World No. 1 Novak Djokovic Withdraws From French Open, Jannik Sinner Becomes New No. 1 |url=https://www.forbes.com/sites/adamzagoria/2024/06/04/world-no-1-novak-djokovic-withdraws-from-french-open-jannik-sinner-becomes-new-no-1/ |access-date=4 June 2024 |website=Forbes |language=en |archive-date=5 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240605235249/https://www.forbes.com/sites/adamzagoria/2024/06/04/world-no-1-novak-djokovic-withdraws-from-french-open-jannik-sinner-becomes-new-no-1/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=4 June 2024 |title=Novak Djokovic injury: Defending champion withdraws from French Open |url=https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/c7221343y0lo |access-date=4 June 2024 |website=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=4 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240604182542/https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/c7221343y0lo |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner assured of rise to world No. 1 |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-roland-garros-2024-world-no-1-guaranteed |access-date=4 June 2024 |website=ATP Tour |language=en |archive-date=4 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240604163058/https://www.atptour.com/en/news/sinner-roland-garros-2024-world-no-1-guaranteed |url-status=live }}</ref> ujedno i prvi Talijan u historiji koji je došao do te pozicije.<ref>{{Cite news |date=4 June 2024 |last=Pinto |first=Piergiuseppe |title=Quali tennisti italiani sono stati i numeri 1 al mondo? Sinner è il primo a riuscirci, il suo Roland Garros è su DAZN |url=https://www.dazn.com/it-IT/news/tennis/quali-tennisti-italiani-sono-stati-i-numeri-1-al-mondo/1ndmfp8cz0ele1htk700n5ixs8 |access-date=9 September 2024 |work=[[DAZN]] |language=it}}</ref> Na [[Halle Open]]u je postao tek osmi tenisač u historiji koji je osvojio svoj prvi turnir nakon prvog dolaska na prvo mjesto ATP liste,<ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner wins Halle title in first tournament as World No. 1 |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-hurkacz-halle-2024-final |access-date=24 June 2024 |website=ATP Tour |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Shannuu |date=24 June 2024 |title=Jannik Sinner joins elite company with historic win as world No. 1 |url=https://tennistonic.com/tennis-news/728448/jannik-sinner-joins-elite-company-with-historic-win-as-world-no-1/ |access-date=24 June 2024 |website=Tennis Tonic – News, Predictions, H2H, Live Scores, stats |language=en-US |archive-date=24 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240624093253/https://tennistonic.com/tennis-news/728448/jannik-sinner-joins-elite-company-with-historic-win-as-world-no-1/ |url-status=live }}</ref> dok je na [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]] prvi put u svojoj karijeri bio prvi nositelj na nekom [[Grand Slam]]u; na turniru je ispao od Medvedeva u četvrfinalu.<ref>{{Cite web |last=McLeman |first=Neil |date=9 July 2024 |title=Daniil Medvedev upsets Jannik Sinner to win epic Wimbledon quarter-final |url=https://www.express.co.uk/sport/tennis/1921020/Jannik-Sinner-Daniil-Medvedev-Wimbledon |access-date=10 July 2024 |website=Express.co.uk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ilic |first=Jovica |date=10 July 2024 |title=Daniil Medvedev edges ill Jannik Sinner, reaches Wimbledon semi-final |url=https://www.tennisworldusa.org/tennis/news/On_the_ATP_results_with/146418/daniil-medvedev-edges-ill-jannik-sinner-reaches-wimbledon-semifinal/ |access-date=10 July 2024 |website=Tennis World USA |language=en}}</ref> Na [[Ljetne olimpijske igre 2024.|Olimpijskim igrama]] u [[Pariz]]u nije nastupio zbog [[tonzilitis]]a.<ref>{{Cite web |date=24 July 2024 |title=Paris 2024: Jannik Sinner withdraws from tennis competition with injury, Salisbury to partner Watson in mixed doubles |url=https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/c3ge21gx2wdo |access-date=24 July 2024 |website=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=24 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240724164408/https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/c3ge21gx2wdo |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=24 July 2024 |title=Tennis world No 1 Jannik Sinner forced to pull out of Olympics |url=https://www.independent.co.uk/sport/olympics/jannik-sinner-olympics-withdraw-injury-tonsilitis-b2585245.html |access-date=24 July 2024 |website=The Independent |language=en |archive-date=24 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240724164408/https://www.independent.co.uk/sport/olympics/jannik-sinner-olympics-withdraw-injury-tonsilitis-b2585245.html |url-status=live }}</ref> U [[Cincinnati Open|Cincinnatiju]] je osvojio svoj drugi Masters 1000 naslov u godini i peti ukupno, pobijedivši [[Frances Tiafoe|Francesa Tiafoea]] u finalu.<ref>{{cite web |last=Dietz |first=Matthew |title=World No. 1 Jannik Sinner defeats Tiafoe to win his first Cincinnati Open |date=20 August 2024 |url=https://www.wlwt.com/article/jannik-sinner-cincinnati-open-tennis-tiafoe-championship/61918680 |access-date=20 August 2024 |archive-date=20 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240820001948/https://www.wlwt.com/article/jannik-sinner-cincinnati-open-tennis-tiafoe-championship/61918680 |url-status=live }}</ref> Dana [[20. kolovoza]] [[2024.]] godine, nezavisni je sud objavio da je Sinner dva puta u ožujku imao pozitivan test na nedopuštenu supstancu [[klostebol]].<ref>{{Cite web |date=21 August 2024 |title=Why wasn't Jannik Sinner suspended after two positive steroid tests? What do other players think? |url=https://apnews.com/article/jannik-sinner-doping-steroid-test-clostebol-fa89853c0de2969fc4aa1b4195f2a91f |access-date=26 August 2024 |website=AP News |language=en |archive-date=26 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240826034853/https://apnews.com/article/jannik-sinner-doping-steroid-test-clostebol-fa89853c0de2969fc4aa1b4195f2a91f |url-status=live }}</ref> Sud je prihvatio Sinnerovo objašnjenje da je klostebol unesen u njegov organizam slučajno tijekom masaže, jer je njegov fizioterapeut ranije bio koristio sredstvo s klostebolom kako bi liječio vlastitu ozljedu. Krajem mjeseca, Sinner je objavio kako je dao otkaz svom kondicijskom treneru Umbertu Ferrari i fizioterapeutu Giacomu Naldiju.<ref>{{Cite news |title=US Open: Jannik Sinner confirms he has parted ways with fitness coach Umberto Ferrara and physio Giacomo Naldi over drug tests |url=https://www.skysports.com/tennis/news/32833/13201809/us-open-jannik-sinner-confirms-he-has-parted-ways-with-fitness-coach-umberto-ferrara-and-physio-giacomo-naldi-over-drug-tests |archive-url=https://web.archive.org/web/20250216043239/https://www.skysports.com/tennis/news/32833/13201809/us-open-jannik-sinner-confirms-he-has-parted-ways-with-fitness-coach-umberto-ferrara-and-physio-giacomo-naldi-over-drug-tests |archive-date=16 February 2025 |access-date=24 July 2025 |work=Sky Sports |language=en-GB |url-status=live }}</ref> Sud je odlučio da Sinner nije s namjerom uzimao doping te mu nije izrekao nikakvu suspenziju, ali je morao vratiti novac i bodove koje je zaradio na turniru u [[Indian Wells]]u,<ref>{{cite web | title=Jannik Sinner cleared of wrongdoing after failed drug tests, ITIA says | website=Reuters | date=20 August 2024 | url=https://www.reuters.com/sports/tennis/world-no-1-sinner-cleared-wrongdoing-after-failed-drug-tests-itia-says-2024-08-20/ | access-date=21 August 2024}}</ref><ref>{{cite news |date=20 August 2024 |title=Jannik Sinner receives anti-doping sanction after positive tests for banned substance clostebol |url=https://www.nytimes.com/athletic/5710847/2024/08/20/jannik-sinner-doping-positive-tennis-clostebol/ |access-date=20 August 2024 |website=[[The New York Times]] |archive-date=20 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240820175758/https://www.nytimes.com/athletic/5710847/2024/08/20/jannik-sinner-doping-positive-tennis-clostebol/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |date=20 August 2024 |title=Independent tribunal rules 'No Fault or Negligence' in case of Jannik Sinner |url=https://www.itia.tennis/news/sanctions/independent-tribunal-rules-no-fault-or-negligence-in-case-of-italian-player-jannik-sinner/ |access-date=20 August 2024 |website=ITIA |archive-date=20 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240820150912/https://www.itia.tennis/news/sanctions/independent-tribunal-rules-no-fault-or-negligence-in-case-of-italian-player-jannik-sinner/ |url-status=live }}</ref> što je Sinner i učinio.<ref>{{cite news |url=https://www.cbc.ca/sports/tennis/jannik-sinner-positive-test-for-steroid-1.7299343 |title=Tennis star Jannik Sinner tested positive for a steroid twice but will not be suspended |work=CBC News |date=20 August 2024}}</ref> [[Svjetska antidopinška agencija]] žalila se na ovu odluku, a postupak je riješen nagodbom u veljači [[2025.]] godine, u sklopu koje je riješeno da je Sinner nenamjerno unio nedozvoljeno sredstvo u organizam te je prihvatio suspenziju u trajanju od tri mjeseca.<ref>{{Cite web |date=18 February 2025 |title=Jannik Sinner: Tennis world number one's case 'million miles away from doping', says Wada general counsel |url=https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/cdxexxl936vo |access-date=28 February 2025 |website=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> Proces je bio jedna od najvrućih tema u teniskom svijetu u to vrijeme.<ref>{{cite news |url=https://www.eurosport.com/tennis/mats-wilander-jannik-sinner-anti-doping-ruling-unfair_sto20030781/story.shtml |title=Mats Wilander on 'unfair' situation over Jannik Sinner's anti-doping ruling – 'The process is obviously terrible' |publisher=ESPN |date=21 August 2024 |first=Joel |last=Kulasingham}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/articles/cn02xp9dw02o |title=Sinner parts with physio & fitness coach after investigation |work=BBC Sport |date=23 August 2024}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Hansen |first1=James |last2=Eccleshare |first2=Charlie |date=12 November 2025 |title=Novak Djokovic's Piers Morgan interview: Sinner, Alcaraz, the tennis GOAT debate and his career |url=https://www.nytimes.com/athletic/6798363/2025/11/11/novak-djokovic-piers-morgan-interview/ |access-date=13 November 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[File:2024 11 24 Copa Davis Tenis.jpg|thumb|320px|Sinner (drugi s lijeva) s [[Davis Cup reprezentacija Italije|reprezentativnim kolegama]] ispred trofeja pobjednika [[Davis Cup]]a [[2024.]] godine.]] Postupak nije omeo Sinnerovu igru, s obzirom na to da je na [[US Open]]u osvojio svoj drugi Grand Slam naslov u karijeri.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/tennis/story/_/id/41153580/jannik-sinner-defeats-jack-draper-reach-2024-us-open-final|title=Jannik Sinner overcomes injury, Jack Draper to reach US Open final|website=ESPN|date=6 September 2024}}</ref> U četvrtfinalu je izbacio Medvedeva, u polufinalu [[Jack Draper|Jacka Drapera]], a u finalu [[Taylor Fritz|Taylora Fritza]] i tako postao tek četvrti tenisač koji je osvojio dva Grand Slam naslova u godini u kojoj je osvojio svoj prvi Grand Slam naslov. Pobjedu je posvetio svojoj teti.<ref>{{cite web| url=https://www.news24.com/sport/tennis/live-us-open-defending-champs-djokovic-gauff-headline-day-1-20240826| website=News24| date=8 September 2024| title=Sinner wins US Open to become Italian saint of Flushing Meadows| access-date=9 September 2024| archive-date=7 September 2024| archive-url=https://web.archive.org/web/20240907065926/https://www.news24.com/sport/tennis/live-us-open-defending-champs-djokovic-gauff-headline-day-1-20240826| url-status=live}}</ref> Na [[China Open]]u je također došao do finala, ali je izgubio od Alcaraza.<ref name=":9">{{Cite web |date=2 October 2024 |title=Alcaraz beats Sinner in dramatic China Open final |url=https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/articles/ce8v6560lnro |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002154343/https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/ce8v6560lnro |archive-date=2 October 2024 |access-date=2 October 2024 |website=BBC Sport}}</ref> Nakon što je pobijedio [[Tomáš Machač|Tomáša Machača]] u polufinalu [[Rolex Shanghai Masters|Šangaja]], Sinner je osigurao prvo mjesto na kraju godine, postavši prvi Talijan kojemu je to uspjelo.<ref>{{cite web|url=https://www.tennis.com/news/articles/jannik-sinner-passes-novak-djokovic-for-fourth-longest-first-stint-at-no-1-in-atp-rankings-history|title= Jannik Sinner passes Novak Djokovic for fourth-longest first stint at No. 1 in ATP rankings history|date=16 June 2025}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 October 2024 |title=Sinner clinches year-end No. 1 in PIF ATP Rankings |url=https://www.atptour.com/en/news/jannik-sinner-clinches-year-end-no-1-2024 |access-date=12 October 2024 |website=ATP Tour}}</ref> U finalu je ponovo pobijedio Đokovića i osvojio svoj treći Masters 1000 naslov u godini, postavši najmlađi pobjednik u Šangaju u historiji; bio mu je to ukupno sedmi naslov te godine.<ref>{{Cite web |date=13 October 2024 |title=Sinner wins Shanghai Masters to extend Djokovic's wait for 100th title |url=https://www.reuters.com/sports/tennis/sinner-wins-shanghai-masters-extend-djokovics-wait-100th-title-2024-10-13/ |access-date=15 October 2024 |website=Reuters}}</ref> Novu titulu dodao je na [[ATP Finals]]ima, gdje je u finalu pobijedio Fritza.<ref name=":10">{{Cite web |date=17 November 2024 |title=ATP Finals: World number one Jannik Sinner beats Taylor Fritz in Turin |url=https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/cly01ee9dklo |access-date=17 November 2024 |website=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=17 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241117185706/https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/cly01ee9dklo |url-status=live }}</ref> Bio je to prvi put od [[Ivan Lendl|Ivana Lendla]] [[1986.]] godine da je netko osvojio ATP Finalse bez izgubljenog seta, a Sinner je postao prvi Talijan koji je osvojio taj turnir.<ref name=":10"/><ref>{{cite web | url=https://www.thetennisgazette.com/news/jannik-sinner-breaks-38-year-record-after-defeating-taylor-fritz-to-win-the-atp-finals/ | title=Jannik Sinner breaks 38-year record after defeating Taylor Fritz to win the ATP Finals | date=17 November 2024 }}</ref> Godinu je završio obranom naslova na [[Davis Cup]]u.<ref>{{Cite news |last=Hansen |first=James |title=Italy retains Davis Cup after Jannik Sinner and Matteo Berrettini down the Netherlands |url=https://www.nytimes.com/athletic/5944011/2024/11/24/italy-davis-cup-win-netherlands/ |access-date=24 November 2024 |work=The New York Times |date=24 November 2024 |language=en-US |issn=0362-4331 |archive-date=24 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241124185926/https://www.nytimes.com/athletic/5944011/2024/11/24/italy-davis-cup-win-netherlands/ |url-status=live }}</ref> Sinner je [[2024.]] godinu završio bez ijednog poraza u kojem nije osvojio nijedan set, postavši tek drugi tenisač u historiji, nakon [[Roger Federer|Rogera Federera]] [[2005.]] godine, kojemu je to uspjelo.<ref>{{Cite web |date=24 November 2024 |title=Jannik Sinner: Italy's 'special one' completes stellar year at Davis Cup |url=https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/c4gpyv3z8wno |access-date=28 November 2024 |website=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=25 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241125131721/https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/c4gpyv3z8wno |url-status=live }}</ref> === Novi Grand Slam naslovi i suspenzija (2025.) === Kao branitelj naslova, Sinner je imao relativno jednostavan put do finala [[Australian Open]]a na početku [[2025.]] godine;<ref>{{cite news |title=Sinner ousts Giron to reach Aussie 4th round |url=https://www.espn.com.au/tennis/story/_/id/43462672/defending-australian-open-champ-jannik-sinner-back-4th-round |access-date=20 January 2025 |work=ESPN.com |date=18 January 2025 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Jannik Sinner survives Tristan Schoolkate in Melbourne |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-schoolkate-australian-open-2025-thursday |access-date=20 January 2025 |work=ATP Tour |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=McGowan |first1=Marc |title=Heartbreak for de Minaur as he exits Open after straight-sets loss to Sinner |url=https://www.theage.com.au/sport/tennis/heartbreak-for-de-minaur-as-he-exits-open-after-straight-set-loss-to-sinner-20250120-p5l5sk.html |access-date=23 January 2025 |work=The Age |date=22 January 2025 |language=en |archive-date=22 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250122151059/https://www.theage.com.au/sport/tennis/heartbreak-for-de-minaur-as-he-exits-open-after-straight-set-loss-to-sinner-20250120-p5l5sk.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Jannik Sinner beats Ben Shelton to reach second Australian Open final in a row |url=https://www.nytimes.com/athletic/6085718/2025/01/24/jannik-sinner-australian-open-semifinal-result-analysis-ben-shelton/ |access-date=24 January 2025 |work=The Athletic |date=22 January 2025 |language=en |archive-date=24 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250124120831/https://www.nytimes.com/athletic/6085718/2025/01/24/jannik-sinner-australian-open-semifinal-result-analysis-ben-shelton/ |url-status=live |url-access=registration }}</ref> u finalu je s 3:0 u setovima pobijedio [[Alexander Zverev|Alexandera Zvereva]] i tako uspješno obranio naslov u [[Melbourne]]u.<ref>{{Cite web |date=26 January 2025 |title=Sinner rolls to 2nd straight Australian Open title |url=https://www.espn.com/tennis/story/_/id/43569550/jannik-sinner-wins-australian-open-second-straight-year |access-date=26 January 2025 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> U veljači je započela njegova tromjesečna suspenzija nakon nagodbe sa [[Svjetska antidopinška agencija|Svjetskom antidopinškom agencijom]],<ref>{{cite web|url=https://www.espn.co.uk/tennis/story/_/id/41487305/wada-appeal-jannik-sinner-doping-verdict-seek-suspension|title=WADA to appeal Jannik Sinner doping verdict, seeks suspension|date=28 September 2024|publisher=ESPN|access-date=28 September 2024|archive-date=28 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240928144419/https://www.espn.co.uk/tennis/story/_/id/41487305/wada-appeal-jannik-sinner-doping-verdict-seek-suspension|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/articles/c4gr8433527o|title=Sinner 'surprised' as Wada launches doping appeal|date=28 September 2024|work=BBC Sport|access-date=28 September 2024|archive-date=28 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240928145241/https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/articles/c4gr8433527o|url-status=live}}</ref> koja je ponovo postala vruća tema u svijetu tenisa te je potakla velik broj aktualnih i bivših tenisača da komentiraju situaciju.<ref>{{cite news |url=https://www.skysports.com/tennis/news/12110/13311621/jannik-sinner-doping-case-novak-djokovic-says-majority-of-players-dont-feel-process-is-fair |title=Jannik Sinner doping case: Novak Djokovic says majority of players don't feel process is fair |work=Sky Sports |date=17 February 2024}}</ref><ref>{{cite news |last=Harris |first=Rob |title=Jannik Sinner: Lawyer for world tennis number one hits back at 'unfair' criticism of doping case settlement |url=https://news.sky.com/story/jannik-sinner-lawyer-for-world-tennis-number-one-hits-back-at-unfair-criticism-of-doping-case-settlement-13312159 |work=[[Sky News]] |date=18 February 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=How Jannik Sinner's doping case and WADA agreement rocked the anti-doping world |url=https://www.nytimes.com/athletic/6149390/2025/02/24/jannik-sinner-wada-deal-doping-ban/ |work=The New York Times |date=24 February 2025}}</ref> Jedna od izraženijih kritika na račun Sinnera bio je izgledno vrlo pogodan trenutak njegove suspenzije, s obzirom da tromjesečni period nije obuhvatio nijedan [[Grand Slam]], odnosno samo nekoliko Masters 1000 turnira, s tim da je Sinner svejedno dobio priliku zaigrati na "pripremnim" turnirima za zemljani Grand Slam. Njegov povratnički turnir bio je [[Italian Open]] u [[Rim]]u, gdje je došao do finala, prvi Talijan kojemu je to uspjelo od [[Adriano Panatta|Adriana Panatte]] [[1978.]] godine. Bio je to Sinnerov tek drugi finale na zemlji, prvi nakon srpnja [[2022.]] godine. U finalu je izgubio 0:2 od [[Carlos Alcaraz|Carlosa Alcaraza]].<ref>{{cite news |title=Alcaraz ends Sinner's streak to win Italian Open |date=18 May 2025 |url=https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/articles/c5y6g49le80o |work=BBC Sport}}</ref> Na [[Roland-Garros]]u je imao iznimno uspješan turnir te je do finala došao bez izgubljenog seta, pri čemu je u polufinalu pobijedio [[Novak Đoković|Novaka Đokovića]].<ref>{{Cite web |title=2025 Roland Garros SF: Novak Djokovic vs Jannik Sinner Detailed Stats |url=https://www.tennisabstract.com/charting/20250606-M-Roland_Garros-SF-Novak_Djokovic-Jannik_Sinner.html |access-date=16 June 2025 |website=www.tennisabstract.com}}</ref> U finalu ga je čekao novi ogled s Alcarazom. Sinner je počeo snažno i poveo 2:0 u setovima, ali Alcaraz se vratio i izjednačio na 2:2. U petom su setu ušli u treći tie-break, a Sinner je, iako je tijekom meča imao čak tri meč lopte, izgubio u super tie-breaku 2:10, čime je Alcaraz osvojio naslov. Meč je trajao ukupno 5 sati i 29 minuta te je postao najduži finalni meč u historiji [[Roland-Garros]]a.<ref>{{Cite web |title=Carlos Alcaraz and Jannik Sinner played the match of the decade, and maybe the century, at Roland Garros |url=https://www.tennis.com/news/articles/carlos-alcaraz-jannik-sinner-french-open-final-match-of-the-decade |access-date=16 June 2025 |website=Tennis.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=2025 Roland Garros F: Jannik Sinner vs Carlos Alcaraz Detailed Stats |url=https://www.tennisabstract.com/charting/20250608-M-Roland_Garros-F-Jannik_Sinner-Carlos_Alcaraz.html |access-date=16 June 2025 |website=www.tennisabstract.com}}</ref> Pet tjedana kasnije, njih su dvojica igrali novo [[Grand Slam]] finale, ovoga puta na [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]]. Sinner je pobijedio na [[london]]skoj travi te je tako postao prvi Talijan u historiji s naslovom na Wimbledonu.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/sport/2025/jul/13/jannik-sinner-roars-carlos-alcaraz-first-wimbledon-final-win-tennis|title=Jannik Sinner roars back to beat Carlos Alcaraz for first Wimbledon final win|first=Tumaini|last=Carayol|work=The Guardian |date=13 July 2025}}</ref> Bio je ovo njihov ukupno drugi susret na tom turniru, nakon četvrtfinala [[2022.]] godine, te Sinnerova druga pobjeda. [[File:P20250907DT-0948 President Donald Trump attends the U.S. Open Men’s Championship.jpg|thumb|left|320px|Sinner tijekom finala [[US Open 2025.|US Opena 2025.]] godine.]] Nakon što je zbog zgusnutog rasporeda otkazao [[Washington Open|Washington]] i [[National Bank Open|Toronto]],<ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner, Novak Djokovic withdraw from Toronto {{!}} ATP Tour {{!}} Tennis |url=http://www.atptour.com/en/news/djokovic-toronto-2025-withdrawal |access-date=1 October 2025 |website=ATP Tour |language=en}}</ref> Sinner je došao do finala na [[Cincinnati Open]]u, gdje ga je ponovo čekao Alcaraz. Sinner je predao meč prije kraja prvog seta zbog bolesti pri rezultatu 0:5 za Alcaraza.<ref>{{Cite news |last=Carayol |first=Tumaini |date=18 August 2025 |title=Sinner illness gives Alcaraz Cincinnati Open title and Swiatek takes women's crown |url=https://www.theguardian.com/sport/2025/aug/18/carlos-alcaraz-wins-cincinnati-open-as-sinner-retires-from-final-with-illness |access-date=1 October 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Alcaraz ga je ponovo pobijedio i to u finalu [[US Open]]a,<ref>{{Cite web |date=8 September 2025 |title=Carlos Alcaraz dethrones Jannik Sinner to underline undeniable truth in US Open final |url=https://www.independent.co.uk/sport/tennis/carlos-alcaraz-jannik-sinner-us-open-final-result-b2821925.html |access-date=1 October 2025 |website=The Independent |language=en}}</ref> što je bilo njihovo treće uzastopno finale na nekom [[Grand Slam]]u i Španjolčeva druga pobjeda; time su njih dvojica završili sezonu s po dva Grand Slama svaki. Sinner je također postao najmlađi te ukupno treći tenisač, uz [[Roger Federer|Federera]] i Đokovića, koji je igrao sva četiri Grand Slam finala u jednoj godini.<ref name=":4">{{Cite web |last=Tennis.com |title=Jannik Sinner has now reached the final at all four Grand Slams and the ATP Finals this year |url=https://www.tennis.com/news/articles/jannik-sinner-youngest-man-ever-to-reach-final-of-all-four-grand-slams-and-atp-finals-in-same-season-federer-djokovic |access-date=14 December 2025 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> Nakon što je u finalu [[China Open]]a pobijedio [[Learner Tien|Learnera Tiena]] i osvojio novi naslov,<ref>{{Cite web |date=1 October 2025 |title='Normal' Sinner thrashes Tien in Beijing for 21st title |url=https://www.france24.com/en/live-news/20251001-sinner-thrashes-tien-to-win-china-open-for-21st-title |access-date=1 October 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref> morao je predati meč trećeg kola u [[Shanghai Masters|Šangaju]] protiv [[Tallon Griekspoor|Tallona Griekspoora]] zbog snažnih grčeva, čime je završio njegov pohod ka obrani naslova.<ref>{{cite web |url=https://www.tennis.com/news/articles/jannik-sinner-retires-with-cramps-at-shanghai-masters-against-tallon-griekspoor |title=Jannik Sinner retires with cramps at Shanghai Masters against Tallon Griekspoor |website=Tennis.com |date=5 October 2025 |access-date=6 October 2025}}</ref> U [[Vienna Open|Beču]] je osvojio svoj četvrti naslov u godini, pobijedivši Zvereva,<ref>{{Cite web |date=26 October 2025 |title=Zverev beaten, Sinner wins Vienna tournament |url=https://en.ilsole24ore.com/art/zverev-beats-sinner-to-win-vienna-tournament-AHH1dfMD |access-date=26 October 2025 |website=Il Sole 24 ORE |language=en}}</ref> a što je onda povezao i s naslovom u [[Rolex Paris Masters|Pariz]]u, gdje je pobijedio [[Felix Auger-Aliassime|Felixa Augera-Aliassimea]]. Sinner je osvojio turnir bez izgubljenog seta te je postao prvi Talijan s naslovom na pariškom Mastersu. Sinner je sezonu završio snažno obranom naslova na [[ATP Finals]]ima, gdje je pobijedio Alcaraza. Sinner je završio turnir bez izgubljenog seta drugu godinu za redom, a na cijelom je turniru protivniku prepustio samo jedan break. === Borba za prvo mjesto (2026. – ''danas'') === Godinu [[2026.]] započeo je na [[Australian Open]]u, gdje je došao kao dvostruki branitelj naslova. Imao je relativno jednostavan put do polufinala, gdje ga je u pet setova pobijedio [[Novak Đoković]].<ref name=":5">{{Cite news |last=Futterman |first=Matthew |date=2026-02-01 |title=Novak Djokovic stuns Jannik Sinner to reach Australian Open final against Carlos Alcaraz |url=https://www.nytimes.com/athletic/7008360/2026/01/30/jannik-sinner-novak-djokovic-australian-open-result-analysis/ |access-date=2026-02-03 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Nakon toga je igrao na turniru u [[Qatar ExxonMobil Open|Dohi]], gdje je iznenađujuće ispao u četvrtfinalu od [[Jakub Menšík|Jakuba Menšíka]]. Međutim, Sinner se vratio pobjedničkom nizu u [[Indian Wells]]u, gdje je u finalu pobijedio [[Danil Medvedev|Danila Medvedeva]] i osvojio svoj prvi naslov na tom turniru.<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-atp-masters-1000-hard-court-titles|title=Sinner joins Federer & Djokovic in hard-court history books|publisher=ATPTour|accessdate=14 March 2026}}</ref> Na putu do naslova nije izgubio nijedan set, postavši tako prvi tenisač u historiji koji je osvojio dva uzastopna Masters 1000 naslova bez izgubljenog seta.<ref name="IW26">{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-medvedev-indian-wells-2026-final|title=Sinner completes perfect run, wins Indian Wells|publisher=ATPTour|accessdate=14 March 2026}}</ref> Isti je pothvat ponovio i u [[Miami Open|Miamiju]], gdje je u finalu pobijedio [[Jiří Lehečka|Jiříja Lehečku]], postavši tako prvi tenisač koji je osvojio [[Sunshine Double]] bez ijednog izgubljenog seta,<ref>{{Cite web |last=Tennis.com |title=Jannik Sinner becomes first tennis player ever to win Sunshine Double without losing a set |url=https://www.tennis.com/news/articles/jannik-sinner-becomes-first-tennis-player-ever-to-win-sunshine-double-without-losing-a-set-indian-wells-miami |access-date=2026-03-30 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> odnosno prvi koji je osvojio tri uzastopna Masters 1000 turnira bez izgubljenog seta. Uspjeh je nastavio i na zemljanim Mastersima, osvojivši [[Monte Carlo Masters|Monte Carlo]] pobjedom nad [[Carlos Alcaraz|Carlosom Alcarazom]].<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-monte-carlo-2026-return-to-world-no-1|title=Jannik Sinner to return to World No. 1 Monday|publisher=ATPTour|accessdate=12 April 2026}}</ref> Tom se pobjedom vratio na prvo mjesto ATP liste ispred Alcaraza, te je postao tek treći tenisač koji je osvojio četiri Masters 1000 turnira za redom (nakon [[Roger Federer|Federera]] i Đokovića), odnosno prvi nakon Đokovića [[2015.]] godine koji je osvojio prva tri Masters 1000 turnira u kalendarskoj godini. == Rivalstva == === Carlos Alcaraz === {{main|Rivalstvo Alcaraza i Sinnera}} Jannik Sinner i [[Carlos Alcaraz]] dosad su međusobno igrali 17 puta na ATP Touru, pri čemu Alcaraz vodi u ukupnim pobjedama 7:10.<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/players/atp-head-2-head/carlos-alcaraz-vs-jannik-sinner/a0e2/s0ag |title=Jannik Sinner VS Carlos Alcaraz {{!}} Head 2 Head |website=ATP Tour |access-date=6 June 2025 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.tennisnow.com/News/2024/June/Closing-Power-Alcaraz-Fights-off-Sinner-in-Five-f.aspx |title=Closing Power: Alcaraz Fights off Sinner in Five for First French Open Final |date=7 June 2024 |access-date=7 June 2024 |archive-date=19 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240719023057/https://www.tennisnow.com/News/2024/June/Closing-Power-Alcaraz-Fights-off-Sinner-in-Five-f.aspx |url-status=live}}</ref> Komentatori su njihovo rivalstvo opisali kao "potencijalno definirajuće za cijelu jednu eru".<ref>{{cite web |last1=Klosok |first1=Aleks |title=Friendly rivals Jannik Sinner and Carlos Alcaraz look set to dominate men's tennis. Is it time to call them the 'Big Two?' |url=https://edition.cnn.com/2024/11/12/sport/jannik-sinner-carlos-alcaraz-atp-finals-spt-intl/index.html |website=CNN |access-date=6 September 2025 |language=en |date=12 November 2024}}</ref> Prije [[2025.]] godine, njih su dvojica već igrali nekoliko velikih mečeva, uključujući polufinale [[Roland-Garros]]a [[2024.]] godine (pobjeda Alcaraza u pet setova), četvrtfinale [[US Open]]a [[2022.]] godine (pobjeda Alcaraza u pet setova) i polufinale [[Miami Open]]a [[2023.]] godine (pobjeda Sinnera). Tijekom [[2024.]] godine igrali su tri puta, pri čemu je Alcaraz pobijedio sva tri puta. Tijekom [[2025.]] godine, prvi su se put susreli na [[Italian Open]]u, gdje je Alcaraz slavio 2:0 u finalu. Nakon toga je uslijedila serija od tri uzastopna [[Grand Slam]] finala, pri čemu je Sinner slavio na [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]], a Alcaraz na [[Roland-Garros]]u i [[US Open]]u. Na [[ATP Finals]]ima, Sinner je pobijedio u dva seta i tako obranio naslov. Tijekom [[2026.]] godine, Sinner je slavio u finalu [[Monte Carlo Masters]]a, kojom se pobjedom vratio na prvo mjesto ATP liste. {| class="wikitable" align="right" style="text-align:center; width: 15em;" !Kategorija !Sinner !Alcaraz |-style="background:#f3e6d7;" |[[Grand Slam]] |2 |'''4''' |-style="background:#ffffcc;" |[[ATP Finals]] |'''1''' |0 |-style="background:#e9e9e9;" |[[ATP Masters 1000 turniri|ATP 1000]] |2 |'''5''' |-style="background:#d4f1c5;" |[[ATP 500 turniri|ATP 500]] |1 |1 |- |[[ATP 250 turniri|ATP 250]] |'''1''' |0 |- |'''Ukupno'''<ref name="Alcaraz">{{cite web |title=Carlos Alcaraz vs Jannik Sinner |url=https://www.atptour.com/en/players/atp-head-2-head/carlos-alcaraz-vs-jannik-sinner/a0e2/s0ag |access-date=4 June 2024 |publisher=[[Association of Tennis Professionals]]}}</ref> |7 |'''10''' |} ;Pregled međusobnih mečeva {|class="sortable wikitable" style="font-size:90%;" !Br. !Godina !Turnir !Kategorija !Podloga !Faza !Pobjednik !class="unsortable"|Rezultat !Trajanje !class="unsortable"|Sinner !class="unsortable"|Alcaraz |-style="background:#e9e9e9;" |align=center| 1. |align=center| [[2021.]] |{{flagicon|FRA}} [[Rolex Paris Masters]] |ATP 1000 |Tvrda (d) |Drugo kolo |'''Alcaraz''' |{{tennis score|7|6|(1)|7|5|-}} |align=center| 2:08 |align=center| 0 |align=center| '''1''' |-style="background:#f3e6d7;" |align=center| 2. |align=center| [[2022.]] |{{flagicon|UK}} [[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] |Grand Slam |Trava |Osmina finala |'''Sinner''' |{{tennis score|6|1|-|6|4|-|6|7|(8)|6|3|-}} |align=center| 3:35 |align=center| '''1''' |align=center| 1 |- |align=center| 3. |align=center| [[2022.]] |{{flagicon|HRV}} [[Croatia Open Umag]] |ATP 250 |Zemlja |Finale |'''Sinner''' |{{tennis score|6|7|(5)|6|1|-|6|1|-}} |align=center| 2:26 |align=center| '''2''' |align=center| 1 |-style="background:#f3e6d7;" |align=center| 4. |align=center| [[2022.]] |{{flagicon|SAD}} [[US Open]] |Grand Slam |Tvrda |Četvrtfinale |'''Alcaraz''' |{{tennis score|6|3|-|6|7|(7)|6|7|(0)|7|5|-|6|3|-}} |align=center| 5:15 |align=center| 2 |align=center| '''2''' |-style="background:#e9e9e9;" |align=center| 5. |align=center| [[2023.]] |{{flagicon|SAD}} [[BNP Paribas Open|Indian Wells Open]] |ATP 1000 |Tvrda |Polufinale |'''Alcaraz''' |{{tennis score|7|6|(4)|6|3|-}} |align=center| 1:52 |align=center| 2 |align=center| '''3''' |-style="background:#e9e9e9;" |align=center| 6. |align=center| [[2023.]] |{{flagicon|SAD}} [[Miami Open]] |ATP 1000 |Tvrda |Polufinale |'''Sinner''' |{{tennis score|6|7|(4)|6|4|-|6|2|-}} |align=center| 3:02 |align=center| '''3''' |align=center| 3 |-style="background:#d4f1c5;" |align=center| 7. |align=center| [[2023.]] |{{flagicon|KIN}} [[China Open]] |ATP 500 |Tvrda |Polufinale |'''Sinner''' |{{tennis score|7|6|(4)|6|1|-}} |align=center| 1:55 |align=center| '''4''' |align=center| 3 |-style="background:#e9e9e9;" |align=center| 8. |align=center| [[2024.]] |{{flagicon|SAD}} [[BNP Paribas Open|Indian Wells Open]] |ATP 1000 |Tvrda |Polufinale |'''Alcaraz''' |{{tennis score|1|6|-|6|3|-|6|2|-}} |align=center| 2:05 |align=center| 4 |align=center| '''4''' |-style="background:#f3e6d7;" |align=center| 9. |align=center| [[2024.]] |{{flagicon|FRA}} [[Roland-Garros]] |Grand Slam |Zemlja |Polufinale |'''Alcaraz''' |{{tennis score|2|6|-|6|3|-|3|6|-|6|4|-|6|3|-}} |align=center| 4:09 |align=center| 4 |align=center| '''5''' |-style="background:#d4f1c5;" |align=center| 10. |align=center| [[2024.]] |{{flagicon|KIN}} [[China Open]] |ATP 500 |Tvrda |Finale |'''Alcaraz''' |{{tennis score|6|7|(6)|6|4|-|7|6|(3)}} |align=center| 3:21 |align=center| 4 |align=center| '''6''' |-style="background:#e9e9e9;" |align=center| 11. |align=center| [[2025.]] |{{flagicon|ITA}} [[Internazionali BNL d'Italia]] |ATP 1000 |Zemlja |Finale |'''Alcaraz''' |{{tennis score|7|6|(5)|6|1|-|}} |align=center| 1:43 |align=center| 4 |align=center| '''7''' |-style="background:#f3e6d7;" |align=center| 12. |align=center| [[2025.]] |{{flagicon|FRA}} [[Roland-Garros]] |Grand Slam |Zemlja |[[Finale Roland-Garrosa 2025. – muški singlovi|Finale]] |'''Alcaraz''' |{{nowrap|4:6, 6:7{{sup|(4:7)}}, 6:4, 7:6{{sup|(7:3)}}, 7:6{{sup|(10:2)}}}} |align=center| '''5:29''' |align=center| 4 |align=center| '''8''' |-style="background:#f3e6d7;" |align=center| 13. |align=center| [[2025.]] |{{flagicon|UK}} [[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] |Grand Slam |Trava |Finale |'''Sinner''' |{{tennis score|4|6|-|6|4|-|6|4|-|6|4|-}} |align=center| 3:04 |align=center| '''5''' |align=center| 8 |-style="background:#e9e9e9;" |align=center| 14. |align=center| [[2025.]] |{{flagicon|SAD}} [[Cincinnati Open]] |ATP 1000 |Tvrda |Finale |'''Alcaraz''' |{{nowrap|5:0 pred.}} |align=center| 0:23 |align=center| 5 |align=center| '''9''' |-style="background:#f3e6d7;" |align=center| 15. |align=center| [[2025.]] |{{flagicon|SAD}} [[US Open]] |Grand Slam |Tvrda |Finale |'''Alcaraz''' |{{tennis score|6|2|-|3|6|-|6|1|-|6|4|-}} |align=center| 2:42 |align=center| 5 |align=center| '''10''' |-style="background:#ffc;" |align=center| 16. |align=center| [[2025.]] |{{flagicon|ITA}} [[ATP Finals]] |ATP Finals |Tvrda (d) |Finale |'''Sinner''' |{{tennis score|7|6|(4)|7|5|-}} |align=center| 2:15 |align=center| '''6''' |align=center| 10 |-style="background:#e9e9e9;" |align=center| 17. |align=center| [[2026.]] |{{flagicon|MNK}} [[Monte Carlo Masters]] |ATP 1000 |Zemlja |Finale |'''Sinner''' |{{tennis score|7|6|(5)|6|3|-}} |align=center| 2:15 |align=center| '''7''' |align=center| 10 |} === Danil Medvedev === Jannik Sinner i [[Danil Medvedev]] dosad su se susreli 16 puta, pri čemu Sinner vodi u međusobnim susretima 9:7.<ref name="Medvedev">{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/players/atp-head-2-head/jannik-sinner-vs-daniil-medvedev/s0ag/mm58 |title=Jannik Sinner VS Daniil Medvedev {{!}} Head 2 Head |website=ATP Tour |access-date=6 June 2025 }}</ref> Izvorno je ovo rivalstvo bilo prilično jednostrano, s obzirom na to da je Medvedev pobijedio u prvih šest međusobnih ogleda. Sinner je prekinuo Medvedevljev niz [[2023.]] godine te je u konačnici uspio izjednačiti seriju na 7:7. Od [[2023.]] godine, Medvedev je pobijedio samo jednom. Među značajnijim mečevima koje su igrali su finale [[Australian Open]]a [[2024.]] godine (pobjeda Sinnera u pet setova nakon što je Medvedev imao 2:0 u setovima), četvrtfinale [[Wimbledon (tenis)|Wimbledona]] [[2024.]] godine (pobjeda Medvedeva u pet setova), četvrtfinale [[US Open]]a [[2024.]] (pobjeda Sinnera u četiri seta) i finale [[BNP Paribas Open|Indian Wells Mastersa]] [[2026.]] godine (pobjeda Sinnera).<ref>{{Cite web |last=Trollope |first=Matt |date=10 July 2024 |title=Medvedev the tactician snaps Sinner's streaks |url=https://ausopen.com/articles/news/medvedev-tactician-snaps-sinners-streaks |access-date=17 July 2024 |website=ausopen.com |language=en}}</ref> {| class="wikitable" align="right" style="text-align:center; width: 15em;" !Kategorija !Sinner !Medvedev |-style="background:#f3e6d7;" |{{nowrap|[[Grand Slam]]}} |'''2''' |1 |-style="background:#ffffcc;" |[[ATP Finals]] |'''2''' |1 |-style="background:#e9e9e9;" |[[ATP Masters 1000 turniri|ATP 1000]] |'''3''' |1 |-style="background:#d4f1c5;" |[[ATP 500 turniri|ATP 500]] |2 |2 |- |[[ATP 250 turniri|ATP 250]] |0 |'''2''' |- |'''Ukupno'''<ref name="Medvedev"/> |'''9''' |7 |} ;Pregled međusobnih mečeva {|class="sortable wikitable" style="font-size:90%;" !Br. !Godina !Turnir !Kategorija !Podloga !Faza !Pobjednik !class="unsortable"|Rezultat !Trajanje !class="unsortable"|Sinner !class="unsortable"|Medvedev |- |align=center| 1. |align=center| [[2020.]] | {{flagicon|FRA}} [[Open 13|Marseille Open]] | ATP 250 | Tvrda (d) | Drugo kolo | '''Medvedev''' |{{tennis score|1|6|-|6|1|-|6|2|-}} |align=center| 1:20 |align=center| 0 |align=center| '''1''' |- |align=center| 2. |align=center| [[2021.]] | {{flagicon|FRA}} [[Open 13|Marseille Open]] | ATP 250 | Tvrda (d) | Četvrtfinale | '''Medvedev''' |{{tennis score|6|2|-|6|4|-}} |align=center| 1:15 |align=center| 0 |align=center| '''2''' |- style="background:#ffffcc;" |align=center| 3. |align=center| [[2021.]] | {{flagicon|ITA}} [[ATP Finals]] | ATP Finals | Tvrda (d) | Grupna faza | '''Medvedev''' |{{tennis score|6|0|-|6|7|(5)|7|6|(8)}} |align=center| 2:29 |align=center| 0 |align=center| '''3''' |- style="background:#d4f1c5;" |align=center| 4. |align=center| [[2022.]] | {{flagicon|AUT}} [[Vienna Open]] | ATP 500 | Tvrda (d) | Četvrtfinale | '''Medvedev''' |{{tennis score|6|4|-|6|2|-}} |align=center| 1:31 |align=center| 0 |align=center| '''4''' |- style="background:#d4f1c5;" |align=center| 5. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|NIZ}} [[ABN AMRO Open|Rotterdam Open]] | ATP 500 | Tvrda (d) | Finale | '''Medvedev''' |{{tennis score|5|7|-|6|2|-|6|2|-}} |align=center| 2:29 |align=center| 0 |align=center| '''5''' |- style="background:#e9e9e9;" |align=center| 6. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|SAD}} [[Miami Open]] | Masters 1000 | Tvrda | Finale | '''Medvedev''' |{{tennis score|7|5|-|6|3|-}} |align=center| 1:35 |align=center| 0 |align=center| '''6''' |- style="background:#d4f1c5;" |align=center| 7. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|KIN}} [[China Open]] | ATP 500 | Tvrda | Finale | '''Sinner''' |{{tennis score|7|6|(2)|7|6|(2)}} |align=center| 2:02 |align=center| '''1''' |align=center| 6 |- style="background:#d4f1c5;" |align=center| 8. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|AUT}} [[Vienna Open]] | ATP 500 | Tvrda (d) | Finale | '''Sinner''' |{{tennis score|7|6|(4)|4|6|-|6|3|-}} |align=center| 3:04 |align=center| '''2''' |align=center| 6 |- style="background:#ffffcc;" |align=center| 9. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|ITA}} [[ATP Finals]] | ATP Finals | Tvrda (d) | Polufinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|3|-|6|7|(4)|6|1|-}} |align=center| 2:29 |align=center| '''3''' |align=center| 6 |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 10. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|AUS}} [[Australian Open]] | Grand Slam | Tvrda | Finale | '''Sinner''' |{{tennis score|3|6|-|3|6|-|6|4|-|6|4|-|6|3|-}} |align=center| 3:44 |align=center| '''4''' |align=center| 6 |- style="background:#e9e9e9;" |align=center| 11. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|SAD}} [[Miami Open]] | Masters 1000 | Tvrda | Polufinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|1|-|6|2|-}} |align=center| 1:10 |align=center| '''5''' |align=center| 6 |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 12. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|UK}} [[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] | Grand Slam | Trava | Četvrtfinale | '''Medvedev''' |{{tennis score|6|7|(7)|6|4|-|7|6|(4)|2|6|-|6|3|-}} |align=center| '''4:00''' |align=center| 5 |align=center| '''7''' |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 13. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|SAD}} [[US Open]] | Grand Slam | Tvrda | Četvrtfinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|2|-|1|6|-|6|1|-|6|4|-}} |align=center| 2:39 |align=center| '''6''' |align=center| 7 |- style="background:#e9e9e9;" |align=center| 14. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|KIN}} [[Shanghai Masters]] | Masters 1000 | Tvrda | Četvrtfinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|1|-|6|4|-}} |align=center| 1:25 |align=center| '''7''' |align=center| 7 |- style="background:#ffffcc;" |align=center| 15. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|ITA}} [[ATP Finals]] | ATP Finals | Tvrda (d) | Grupna faza | '''Sinner''' |{{tennis score|6|3|-|6|4|-}} |align=center| 1:14 |align=center| '''8''' |align=center| 7 |- style="background:#e9e9e9;" |align=center| 16. |align=center| [[2026.]] | {{flagicon|SAD}} [[BNP Paribas Open|Indian Wells Masters]] | Masters 1000 | Tvrda | Finale | '''Sinner''' |{{tennis score|7|6|(6)|7|6|(4)}} |align=center| 1:56 |align=center| '''9''' |align=center| 7 |} === Novak Đoković === Jannik Sinner i [[Novak Đoković]] do sada su igrali 11 puta, a Sinner vodi u međusobnim dvobojima 6:5.<ref name="Đoković">{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/players/atp-head-2-head/jannik-sinner-vs-novak-djokovic/s0ag/d643 |title=Jannik Sinner VS Novak Djokovic {{!}} Head 2 Head |website=ATP Tour |access-date=6 June 2025 }}</ref> Njihov prvi susret odigrao se na [[Monte Carlo Masters]]u [[2021.]] godine. Đoković je pobijedio u prva tri susreta prije nego je Sinner upisao prvu pobjedu na [[ATP Finals]]ima [[2023.]] godine. Njih su dvojica igrali nekoliko značajnih mečeva, među kojima su finale [[ATP Finals]]a [[2023.]] godine (pobjeda Đokovića),<ref>{{Cite web |date=19 November 2023 |title=ATP Finals 2023 results: Novak Djokovic beats Jannik Sinner to win title |url=https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/67468494 |access-date=16 October 2024 |website=BBC Sport}}</ref> polufinale [[Australian Open]]a [[2024.]] godine (pobjeda Sinnera u četiri seta)<ref>{{Cite web |last=Briggs |first=Simon |date=26 January 2024 |title=Novak Djokovic loses first Australian Open match since 2018 to brilliant Jannik Sinner |url=https://www.telegraph.co.uk/tennis/2024/01/26/novak-djokovic-australian-open-win-jannik-sinner-final/ |access-date=16 October 2024 |website=The Telegraph |archive-date=23 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241123221016/https://www.telegraph.co.uk/tennis/2024/01/26/novak-djokovic-australian-open-win-jannik-sinner-final/ |url-status=live }}</ref> te finale [[Rolex Shanghai Masters|Šangaja]] [[2024.]] godine (pobjeda Sinnera u dva seta).<ref>{{Cite web |last=Jurejko |first=Jonathan |date=13 October 2024 |title=Djokovic denied 100th title as Sinner wins in Shanghai |url=https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/articles/c8j72gx3kp1o |access-date=16 October 2024 |website=BBC Sport |archive-date=30 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130075719/https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/articles/c8j72gx3kp1o |url-status=live }}</ref> Tijekom [[2025.]] godine igrali su dva uzastopna polufinala na [[Roland-Garros]]u i [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]], u oba koje je pobijedio Sinner.<ref>{{cite web |last1=Mathews |first1=Max |title=French Open men's semifinals — Recap |url=https://www.nytimes.com/athletic/live-blogs/french-open-2025-live-updates-semifinals-scores-results/JZNuvMaxmtWB/ |publisher=The Athletic |access-date=6 June 2025 |date=6 June 2025}}</ref> Početkom [[2026.]] godine, Đoković je pobijedio Sinnera u polufinalu [[Australian Open]]a.<ref name=":5" /> {| class="wikitable" align="right" style="text-align:center; width: 15em;" !Kategorija !Sinner !Đoković |-style="background:#f3e6d7;" |[[Grand Slam]] |3 |3 |-style="background:#ffffcc;" |[[ATP Finals]] |1 |1 |-style="background:#e9e9e9;" |[[ATP Masters 1000 turniri|ATP 1000]] |1 |1 |-style="background:#d4f1c5;" |[[ATP 500 turniri|ATP 500]] |0 |0 |- |[[ATP 250 turniri|ATP 250]] |0 |0 |- style="background:#ECF2FF;" |{{nowrap|[[Davis Cup]]}} |'''1''' |0 |- |'''Ukupno'''<ref name="Đoković"/> |'''6''' |5 |} ;Pregled međusobnih mečeva {|class="sortable wikitable" style="font-size:90%;" !Br. !Godina !Turnir !Kategorija !Podloga !Faza !Pobjednik !class="unsortable"|Rezultat !Trajanje !class="unsortable"|Sinner !class="unsortable"|Đoković |- style="background:#e9e9e9;" |align=center| 1. |align=center| [[2021.]] | {{flagicon|MNK}} [[Monte Carlo Masters]] | Masters 1000 | Zemlja | Drugo kolo | '''Đoković''' |{{tennis score|6|4|-|6|2|-}} |align=center| 1:34 |align=center| 0 |align=center| '''1''' |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 2. |align=center| [[2022.]] | {{flagicon|UK}} [[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] | Grand Slam | Trava | Četvrtfinale | '''Đoković''' |{{tennis score|5|7|-|2|6|-|6|3|-|6|2|-|6|2|-}} |align=center| 3:35 |align=center| 0 |align=center| '''2''' |-style="background:#f3e6d7;" |align=center| 3. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|UK}} [[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] | Grand Slam | Trava | Polufinale | '''Đoković''' |{{tennis score|6|3|-|6|4|-|7|6|(4)}} |align=center| 2:47 |align=center| 0 |align=center| '''3''' |- style="background:#ffffcc;" |align=center| 4. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|ITA}} [[ATP Finals]] | ATP Finals | Tvrda (d) | Grupna faza | '''Sinner''' |{{tennis score|7|5|-|6|7|(5)|7|6|(2)}} |align=center| 3:09 |align=center| '''1''' |align=center| 3 |- style="background:#ffffcc;" |align=center| 5. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|ITA}} [[ATP Finals]] | ATP Finals | Tvrda (d) | Finale | '''Đoković''' |{{tennis score|6|3|-|6|3|-}} |align=center| 1:43 |align=center| 1 |align=center| '''4''' |- style="background:#ECF2FF;" |align=center| 6. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|ŠPA}} [[Davis Cup]] | Davis Cup | Tvrda (d) | Polufinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|2|-|2|6|-|7|5|-}} |align=center| 2:32 |align=center| '''2''' |align=center| 4 |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 7. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|AUS}} [[Australian Open]] | Grand Slam | Tvrda | Polufinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|1|-|6|2|-|6|7|(6)|6|3|-}} |align=center| 3:22 |align=center| '''3''' |align=center| 4 |- style="background:#e9e9e9;" |align=center| 8. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|KIN}} [[Shanghai Masters]] | Masters 1000 | Tvrda | Finale | '''Sinner''' |{{tennis score|7|6|(4)|6|3|-}} |align=center| 1:37 |align=center| '''4''' |align=center| 4 |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 9. |align=center| [[2025.]] | {{flagicon|FRA}} [[Roland-Garros]] | Grand Slam | Zemlja | Polufinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|4|-|7|5|-|7|6|(3)}} |align=center| 3:16 |align=center| '''5''' |align=center| 4 |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 10. |align=center| [[2025.]] | {{flagicon|UK}} [[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] | Grand Slam | Trava | Polufinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|3|-|6|3|-|6|4|-}} |align=center| 1:55 |align=center| '''6''' |align=center| 4 |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 11. |align=center| [[2026.]] | {{flagicon|AUS}} [[Australian Open]] | Grand Slam | Tvrda | Polufinale | '''Đoković''' |{{tennis score|3|6|-|6|3|-|4|6|-|6|4|-|6|4|-}} |align=center| '''4:09''' |align=center| 6 |align=center| '''5''' |} == Stil igre == [[File:P20250907DT-0873 President Donald Trump attends the U.S. Open Men’s Championship.jpg|thumb|320px|Sinnerov dvoručni bekend često se ističe kao njegovo najjače oružje.]] Sinner je agresivni igrač s osnovne crte te je jedan od najsnažnijih udarača na Touru. Njegov je najjači udarac dvoručni bekend, koji ima više topspina u odnosu na bilo kojeg drugog igrača na Touru, dosežući 1858 okretaja u minuti uz petu prosječnu brzinu, koja iznosi 111.2 km/h.<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-infosys-beyond-the-numbers-april-2020|title=Wrecking Ball: Sinner Has The Heaviest Backhand Of Them All|author=Craig O'Shannessy|date=30 April 2020|website=atptour.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230417075737/https://www.atptour.com/en/news/sinner-infosys-beyond-the-numbers-april-2020|archive-date=17 April 2023}}</ref> Zbog mirnoće na terenu te sveobuhvatnog kretanja, Sinner je često uspoređivan s [[Roger Federer|Rogerom Federerom]].<ref name="times"/><ref name="forbes"/><ref name="roland-garros"/> Sam Federer pohvalio je balans u Sinnerovoj igri, ističući da mu se sviđa što Sinnerovi bekend i forhend imaju gotovo istu brznu.<ref name="tv6"/> Bivši najbolji junior svijete i trener [[Claudio Pistolesi]] pohvalio je Sinnerovo lateralno kretanje, pripisujući to njegovom iskustvu sa [[skijanje]]m.<ref name="piatti-feature">{{cite web |last=Buddell |first=James |title=Sinner: 'I Want That Feeling More And More' |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-piatti-feature-2020 |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=20 March 2020 |archive-date=10 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200610225211/https://www.atptour.com/en/news/sinner-piatti-feature-2020 |url-status=live }}</ref> U tom je kontekstu uspoređivan s [[Novak Đoković|Novakom Đokovićem]], koji je također istaknuo kako je iskustvo koje ima u skijanju pomoglo u razvijanju njegovih teniskih vještina.<ref>{{cite web |last=Boyden |first=Alex |title=How skiing will benefit Jannik Sinner as it did for Djokovic. Hoping to reach Berrettini's heights… |url=https://tennistonic.com/tennis-news/129194/how-skiing-will-benefit-jannik-sinner-as-it-did-for-djokovic-hoping-to-reach-berrettinis-heights/ |website=Tennis Tonic |access-date=15 November 2020 |date=4 November 2019 |archive-date=7 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211107074121/https://tennistonic.com/tennis-news/129194/how-skiing-will-benefit-jannik-sinner-as-it-did-for-djokovic-hoping-to-reach-berrettinis-heights/ |url-status=live }}</ref> Sinner igra s kontaktnim lećama te je izjavio da bez njih uopće ne bi mogao vidjeti lopticu.<ref name=":7">{{Cite web |title=Jannik Sinner defeats Grigor Dimitrov in Miami final |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-dimitrov-miami-2024-final |access-date=7 June 2024 |website=ATP Tour |language=en |archive-date=31 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240331215954/https://www.atptour.com/en/news/sinner-dimitrov-miami-2024-final |url-status=live }}</ref> == Treneri i stožer == Kada se Sinner s 13 godina posvetio tenisu trenirao ga je [[Riccardo Piatti]], koji je ranije surađivao s [[Novak Đoković|Novakom Đokovićem]] i [[Miloš Raonić|Milošom Raonićem]].<ref name=roland-garros/> Istovremeno je počeo raditi i s Andreom Volpinijem i Massimom Sartorijem, potonji koji je bio dugogodišnji trener [[Andreas Seppi|Andreasa Seppija]].<ref>{{cite web |title=Jannik Sinner: "I wanted to give a present for my coach's birthday" |url=https://www.ubitennis.net/2019/11/jannik-sinner-wanted-give-present-coachs-birthday/ |website=Ubi Tennis |access-date=15 November 2020 |date=9 November 2019 |archive-date=17 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201117024238/https://www.ubitennis.net/2019/11/jannik-sinner-wanted-give-present-coachs-birthday/ |url-status=live }}</ref> Kako je napredovao, Piatti mu je bio prvi trener, a Volpini mu je pomagao kao drugi trener. U njegovom su timu tada bili i fizioterapeut Claudio Zimaglia te kondicijski trener Dalibor Širola.<ref name=spotlight/> U veljači [[2022.]] godine završio je svoju dugogodišnju suradnju s Piattijem te je započeo raditi sa [[Simone Vagnozzi|Simoneom Vagnozzijem]], bivšim trenerom [[Marco Cecchinato|Marca Cecchinata]], novim kondicijskim trenerom Umbertom Ferrarom i novim fizioterapeutom.<ref name=":1"/><ref>{{Cite news |last=Futterman |first=Matthew |title=Jannik Sinner has been biding his time. Is that time now? |url=https://www.nytimes.com/athletic/5229590/2024/01/26/jannik-sinner-australian-open-final/ |access-date=27 June 2024 |work=The New York Times |date=28 January 2024 |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{cite web |title=Jannik Sinner Hires New Coach Simone Vagnozzi, Pays Tribute To Riccardo Piatti |url=http://oncuesports.com/2022/02/17/jannik-sinner-hires-new-coach-simone-vagnozzi-pays-tribute-to-riccardo-piatti/ |website=oncuesports.com |date=17 February 2022 |access-date=18 February 2022 |archive-date=18 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218124108/http://oncuesports.com/2022/02/17/jannik-sinner-hires-new-coach-simone-vagnozzi-pays-tribute-to-riccardo-piatti/ |url-status=live }}</ref> U srpnju iste godine, trener [[Darren Cahill]] službeno se pridružio Sinnerovom timu.<ref>{{Cite web|url=https://www.tennisnow.com/Blogs/NET-POSTS/July-2022/Darren-Cahill-Will-Join-Jannik-Sinner-s-Team-Full.aspx|title=Darren Cahill Will Join Jannik Sinner's Team Full-Time|website=tennisnow.com|access-date=9 May 2023|archive-date=3 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221203052334/https://www.tennisnow.com/Blogs/NET-POSTS/July-2022/Darren-Cahill-Will-Join-Jannik-Sinner-s-Team-Full.aspx|url-status=live}}</ref> Za razliku od drugih profesionalnih tenisača, Sinner nema mentalnog trenera već koristi posebnu talijansku metodu za mentalni trening koja je razvijena za vozače [[Formula 1|Formule 1]].<ref>{{Cite web |last=Jhoty |first=Ben |date=29 January 2024 |title=How Jannik Sinner Rebuilt His Body To Get In Grand Slam Shape |url=https://menshealth.com.au/how-jannik-sinner-overhauled-his-mind-and-body-to-get-in-grand-slam-shape/ |access-date=27 June 2024 |website=Men's Health Magazine Australia |language=en-AU}}</ref> Početkom [[2023.]] godine Giacomo Naldi postao je njegov osobni fizioterapeut.<ref>{{Cite web |date=3 February 2023 |title=Lascia la Virtus e va a lavorare con Sinner, la scelta del fisioterapista Naldi |url=https://bologna.repubblica.it/sport/2023/02/03/news/ladcia_la_virtus_e_va_a_lavorare_con_sinner_la_scelta_del_fisioterapista_naldi-386236177/ |access-date=4 July 2024 |website=la Repubblica |language=it |archive-date=13 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240913114118/https://bologna.repubblica.it/sport/2023/02/03/news/ladcia_la_virtus_e_va_a_lavorare_con_sinner_la_scelta_del_fisioterapista_naldi-386236177/ |url-status=live }}</ref> U rujnu [[2024.]] godine, nakon afere s dopingom, otpustio je Ferraru i Naldija te doveo Đokovićevog bivšeg kondicijskog trenera Marca Panichija i fizioterapeuta Ulisesa Badija. Također surađuje i s [[osteopatija|osteopatom]] Andreom Cipollom.<ref>{{Cite web |date=16 September 2024 |title=US Open champion Jannik Sinner introduces 2 new trainers after firing staff members for doping case |url=https://apnews.com/article/jannik-sinner-trainers-doping-4c0cd3247a9cc209e6a794ca67ec0c57 |access-date=19 September 2024 |website=AP News |language=en |archive-date=19 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919113154/https://apnews.com/article/jannik-sinner-trainers-doping-4c0cd3247a9cc209e6a794ca67ec0c57 |url-status=live }}</ref> Dana [[23. srpnja]] [[2025.]] godine Sinner je objavio kako se Ferrara vratio u njegov tim kao kondicijski trener.<ref>{{Cite web |last=Gheorghe |first=Andreea |date=23 July 2025 |title=Jannik Sinner reappoints trainer he sacked amid doping row |url=https://www.cityam.com/jannik-sinner-reappoints-trainer-he-sacked-after-positive-doping-test/ |access-date=24 July 2025 |website=City AM |language=en-GB}}</ref> Sinnerov otac, koji je kuhar po struci, kuha za tim na velikim natjecanjima.<ref>{{Cite web |last=Ciotti |first=Lorenzo |date=12 April 2023 |title=Jannik Sinner: "My father joins the staff as a cook" |url=https://www.tennisworldusa.org/tennis/news/Tennis_Interviews/131008/jannik-sinner-my-father-joins-the-staff-as-a-cook-/ |access-date=27 August 2024 |website=Tennis World USA |language=en |archive-date=27 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240827095214/https://www.tennisworldusa.org/tennis/news/Tennis_Interviews/131008/jannik-sinner-my-father-joins-the-staff-as-a-cook-/ |url-status=live }}</ref> == Statistike == {{Main|Statistike i rekordi Jannika Sinnera}} Ovdje se nalazi skraćeni pregled osnovnih statističkih podataka karijere Carlosa Alcaraza, a preuzeti su sa službenih stranica [[ATP Tour]]a i [[ITF]]-a.<ref name="atp-profile1">{{cite web|title=Jannik Sinner|url=https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/overview|website=ATP Tour|accessdate=15 November 2020}}</ref> {{Statistike legenda}} {|class="wikitable nowrap" style=text-align:center;font-size:95% !Turnir ![[2019.]] ![[2020.]] ![[2021.]] ![[2022.]] ![[2023.]] ![[2024.]] ![[2025.]] ![[2026.]] !Omjer !Pob.–Por. !%Pob. |- |colspan="121" align="left" |'''[[Grand Slam]]''' |- |align=left bgcolor=efefef|[[Australian Open]] |O |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=afeeee|1K |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=afeeee|4K |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=yellow|PF |bgcolor=efefef|2 / 7 |bgcolor=efefef|27–5 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=27|lost=5|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Roland-Garros]] |O |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=afeeee|4K |bgcolor=afeeee|4K |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=yellow|PF |bgcolor=thistle|F | |bgcolor=efefef|0 / 6 |bgcolor=efefef|22–6 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=22|lost=6|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] |Q1 |style=color:#767676|NO |bgcolor=afeeee|1K |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=yellow|PF |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=lime|'''P''' | |bgcolor=efefef|1 / 5 |bgcolor=efefef|20–4 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=20|lost=4|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[US Open]] |bgcolor=afeeee|1K |bgcolor=afeeee|1K |bgcolor=afeeee|4K |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=afeeee|4K |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=thistle|F | |bgcolor=efefef|1 / 7 |bgcolor=efefef|23–6 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=23|lost=6|integer=yes}} |-style=font-weight:bold;background:#efefef |align=left|Pobjeda–poraza |0–1 |5–3 |6–4 |15–4 |12–4 |23–2 |26–2 |5–1 |4 / 25 |92–21 |{{Tennis win percentage|won=92|lost=21|integer=yes}} <section end=singles-perf /> |- | colspan="12" align="left" |'''[[ATP Finals]]''' |- |bgcolor=efefef align=left|[[ATP Finals]] |colspan=2 style=color:#767676|DNQ |bgcolor=afeeee|GF |style=color:#767676|DNQ |bgcolor=thistle|F |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=lime|'''P''' | |bgcolor=efefef|2 / 4 |bgcolor=efefef|15–2 |bgcolor=efefef|{{tennis win percentage|won=15|lost=2|integer=yes}} |- | colspan="12" align="left" |'''Reprezentativni nastupi''' |- |bgcolor=efefef align=left|[[Tenis na Ljetnim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]] |colspan=2 style=color:#767676|Nisu održane |O |colspan=2 style=color:#767676|Nisu održane |O |colspan=2 style=color:#767676|Nisu održane |bgcolor=efefef|0 / 0 |bgcolor=efefef|0–0 |bgcolor=efefef|– |- |bgcolor=efefef align=left|[[Davis Cup]] |O |style=color:#767676| NO |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=yellow|PF |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=lime|'''P''' |O | |bgcolor=efefef|2 / 4 |bgcolor=efefef|12–1 |bgcolor=efefef|{{tennis win percentage|won=12|lost=1|integer=yes}} |- | colspan="12" align="left" |'''[[ATP 1000 turniri]]''' |- |align=left bgcolor=efefef|[[Indian Wells Open]] |O |style=color:#767676|NO |bgcolor=afeeee|4K |bgcolor=afeeee|4K{{efn|name=IW22|Sinner se povukao prije četvrtog kola [[Indian Wells Masters]]a [[2022.]] godine, što se službeno ne smatra porazom.}} |bgcolor=yellow|PF |bgcolor=yellow|PF{{efn|Dana [[20. kolovoza]] [[2024.]] godine objavljeno je kako je Sinner pao na doping testu zbog prisutnosti [[klostebol]]a te je kažnjen s oduzimanjem novčane nagrade i bodova dobivenih na turniru u Indian Wellsu u ožujku.}} |O |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=efefef|1 / 5 |bgcolor=efefef|17–3 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=17|lost=3|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Miami Open]] |O |style=color:#767676|NO |bgcolor=thistle|F |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=thistle|F |bgcolor=lime|'''P''' |O |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=efefef|2 / 5 |bgcolor=efefef|25–3 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=25|lost=3|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Monte-Carlo Masters]] |O |style=color:#767676|NO |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=yellow|PF |bgcolor=yellow|PF |O |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=efefef|1 / 5 |bgcolor=efefef|15–4 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=15|lost=4|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Madrid Open]] |O |style=color:#767676|NO |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=afeeee|3K |O |bgcolor=ffebcd|ČF{{efn|name=MO24|Sinner se povukao prije četvrtfinala [[Madrid Open]]a [[2024.]] godine, što se službeno ne smatra porazom.}} |O |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=efefef|1 / 4 |bgcolor=efefef|12–2 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=12|lost=2|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Italian Open]] |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=afeeee|3K |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=afeeee|4K |O |bgcolor=thistle|F | |bgcolor=efefef|0 / 6 |bgcolor=efefef|14–6 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=14|lost=6|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Canadian Open]] |O |style=color:#767676|NO |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=afeeee|3K |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=ffebcd|ČF |O | |bgcolor=efefef|1 / 4 |bgcolor=efefef|7–3 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=7|lost=3|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Cincinnati Open]] |O |Q1 |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=afeeee|3K |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=thistle|F | |bgcolor=efefef|1 / 5 |bgcolor=efefef|12–4 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=12|lost=4|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Shanghai Masters]] |O |colspan=3 style=color:#767676|Nije održan |bgcolor=afeeee|4K |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=afeeee|3K | |bgcolor=efefef|1 / 3 |bgcolor=efefef|9–2 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=9|lost=2|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Paris Masters]] |O |O |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=afeeee|1K |bgcolor=afeeee|3K{{efn|name=PA23|Sinner se povukao prije trećeg kola [[Rolex Paris Masters]]a [[2023.]] godine, što se službeno ne smatra porazom.}} |O |bgcolor=lime|'''P''' | |bgcolor=efefef|1 / 4 |bgcolor=efefef|6–2 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=6|lost=2|integer=yes}} |-style=font-weight:bold;background:#efefef |align=left|Pobjeda–poraza |1–1 |2–1 |10–8 |16–7 |21–6 |28–3 |16–3 |17–0 |8 / 40 |111–29 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=111|lost=29|integer=yes}} |- | colspan="12" align="left" |'''Statistika karijere''' |-style=background:#efefef;font-weight:bold |||[[2019.]]||[[2020.]]||[[2021.]]||[[2022.]]||[[2023.]]||[[2024.]]||[[2025.]]||[[2026.]]|| colspan="3" |Karijera |-bgcolor=efefef |align=left|'''Turniri''' |10 |12 |25 |17 |21 |15 |12 |5 |colspan=3|'''Ukupno u karijeri: 116''' |-style=background:#efefef |align=left|'''Naslovi''' |'''0''' |'''1''' |'''4''' |'''1''' |'''4''' |'''8''' |'''6''' |'''4''' |colspan=3|'''Ukupno u karijeri: 27''' |-style=background:#efefef |align=left|'''Finala''' |'''0''' |'''1''' |'''5''' |'''1''' |'''7''' |'''9''' |'''10''' |'''4''' |colspan=3|'''Ukupno u karijeri: 36''' |-style=background:#efefef |align=left|Tvrda podloga pobjeda–poraza |8–5 |12–8 |39–14 |28–10 |48–9 |53–3 |39–3 |19–2 |23 / 77 |246–54 |{{tennis win percentage|won=246|lost=54|integer=yes}} |-style=background:#efefef |align=left|Zemljana podloga pobjeda–poraza |3–4 |7–3 |10–6 |15–4 |8–3 |11–2 |11–2 |5–0 |2 / 28 |70–24 |{{tennis win percentage|won=70|lost=24|integer=yes}} |-style=background:#efefef |align=left|Travnata podloga pobjeda–poraza |0–1 |0–0 |0–2 |4–2 |8–3 |9–1 |8–1 |0–0 |2 / 12 |29–10 |{{tennis win percentage|won=29|lost=10|integer=yes}} |-style=font-weight:bold;background:#efefef |align=left|Ukupno pobjeda–poraza |11–10 |19–11 |49–22 |47–16 |64–15 |73–6 |58–6 |24–2 |27 / 117 |345–88 |{{Tennis win percentage|won=345|lost=88|integer=yes}} |-style=background:#efefef |align=left|'''Postotak pobjeda''' |'''{{tennis win percentage|won=11|lost=10|integer=yes}}''' |'''{{tennis win percentage|won=19|lost=11|integer=yes}}''' |'''{{tennis win percentage|won=49|lost=22|integer=yes}}''' |'''{{tennis win percentage|won=47|lost=16|integer=yes}}''' |'''{{tennis win percentage|won=64|lost=15|integer=yes}}''' |'''{{tennis win percentage|won=73|lost=6|integer=yes}}''' |'''{{tennis win percentage|won=58|lost=6|integer=yes}}''' |'''{{tennis win percentage|won=24|lost=2|integer=yes}}''' |colspan=3|'''Ukupno u karijeri: {{tennis win percentage|won=345|lost=88|integer=yes}}''' |-style=background:#efefef |align=left|'''Ranking na kraju godine''' |78. |37. |bgcolor=eee8aa|10. |15. |bgcolor=eee8aa|4. |bgcolor=lime|'''1.''' |bgcolor=thistle|2. | |colspan=3|{{Tooltip|'''$62,321,898'''|Career Prize Money – Singles & Doubles combined}} |} {{notelist}} === Finala === ==== Grand Slamovi ==== {|class="sortable wikitable" width="55%" |- ! Godina ! Turnir ! Podloga ! Protivnik ! Ishod ! class="unsortable" | Rezultat |- ![[2024.]] |style=background:#ffc|[[Australian Open]] |Tvrda |{{flagicon|}} [[Danil Medvedev]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{teniski rezultat|3|6|-|3|6|-|6|4|-|6|4|-|6|3|-}} |- ![[2024.]] |style=background:#ccf|[[US Open]] |Tvrda |{{flagicon|USA}} [[Taylor Fritz]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{teniski rezultat|6|3|-|6|4|-|7|5|-}} |- ![[2025.]] |style=background:#ffc|[[Australian Open]] |Tvrda |{{flagicon|GER}} [[Alexander Zverev]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|6|3|-|7|6|(4)|6|3|-}} |- ![[2025.]] |style=background:#ebc2af|[[Roland-Garros]] |Zemlja |{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] |bgcolor=ffa07a|Poraz |6:4, 7:6^(7:4), 4:6, 6:7^(3:7), 6:7^(2:10) |- ![[2025.]] |style=background:#cfc|[[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] |Trava |{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] |style=background:#98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|4|6|-|6|4|-|6|4|-|6|4|-}} |- ![[2025.]] |style=background:#ccf|[[US Open]] |Tvrda |{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] |bgcolor=ffa07a|Poraz |{{Teniski rezultat|2|6|-|6|3|-|1|6|-|4|6|-}} |} ==== ATP Finals ==== {|class="sortable wikitable" width="55%" |- ! Godina ! Turnir ! Podloga ! Protivnik ! Ishod ! class="unsortable" | Rezultat |- ![[2023.]] |style=background:#ffffcc|[[ATP Finals]] |Tvrda (d) |{{flagicon|SRB}} [[Novak Đoković]] |bgcolor=ffa07a|Poraz |{{Teniski rezultat|3|6|-|3|6|-}} |- ![[2024.]] |style=background:#ffffcc|[[ATP Finals]] |Tvrda (d) |{{flagicon|USA}} [[Taylor Fritz]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|6|4|-|6|4|-}} |- ![[2025.]] |style=background:#ffffcc|[[ATP Finals]] |Tvrda (d) |{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|7|6|(4)|7|5}} |} ==== Masters 1000 turniri ==== {|class="sortable wikitable" width="55%" |- ! Godina ! Turnir ! Podloga ! Protivnik ! Ishod ! class="unsortable" | Rezultat |- ![[2021.]] |style=background:#e9e9e9|[[Miami Open]] |Tvrda |{{flagicon|POL}} [[Hubert Hurkacz]] |bgcolor=ffa07a|Poraz |{{Teniski rezultat|6|7|(4)|4|6|-}} |- ![[2023.]] |style=background:#e9e9e9|[[Miami Open]] |Tvrda |{{flagicon|}} [[Danil Medvedev]] |bgcolor=ffa07a|Poraz |{{Teniski rezultat|5|7|-|3|6|-}} |- ![[2023.]] |style=background:#e9e9e9|[[Canadian Open]] |Tvrda |{{flagicon|AUS}} [[Alex de Minaur]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|6|4|-|6|1|-}} |- ![[2024.]] |style=background:#e9e9e9|[[Miami Open]] |Tvrda |{{flagicon|BUL}} [[Grigor Dimitrov]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|6|3|-|6|1|-}} |- ![[2024.]] |style=background:#e9e9e9|[[Cincinnati Open]] |Tvrda |{{flagicon|USA}} [[Frances Tiafoe]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|7|6|(4)|6|2|-}} |- ![[2024.]] |style=background:#e9e9e9|[[Shanghai Masters]] |Tvrda |{{flagicon|SRB}} [[Novak Djokovic]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|7|6|(4)|6|3|-}} |- ![[2025.]] |style=background:#e9e9e9|[[Italian Open]] |Zemlja |{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] |style=background:#ffa07a|Poraz |{{Teniski rezultat|6|7|(7)|1|6|-}} |- ![[2025.]] |style=background:#e9e9e9|[[Cincinnati Open]] |Tvrda |{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] |style=background:#ffa07a|Poraz |0:5 pred. |- ![[2025.]] |style=background:#e9e9e9|[[Paris Rolex Masters]] |Tvrda (d) |{{flagicon|CAN}} [[Félix Auger-Aliassime]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|6|4|-|7|6|(4)}} |- ![[2026.]] |style=background:#e9e9e9|[[Indian Wells Open]] |Tvrda |{{flagicon|}} [[Danil Medvedev]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|7|6|(6)|7|6|(4)}} |- ![[2026.]] |style=background:#e9e9e9|[[Miami Open]] |Tvrda |{{flagicon|CZE}} [[Jiří Lehečka]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|6|4|-|6|4|-}} |- ![[2026.]] |style=background:#e9e9e9|[[Monte-Carlo Masters]] |Zemlja |{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|7|6|(5)|6|3|-}} |- ![[2026.]] |style=background:#e9e9e9|[[Madrid Open]] |Zemlja |{{flagicon|GER}} [[Alexander Zverev]] |bgcolor=yellow|TBD | |} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commons category}} * {{#invoke:Official website|main}} * {{ATP}} {{Top 10 tenisera i teniserki|atpsinglovi=y}} {{Broj jedan teniseri}} {{Pobjednici Australian Opena}} {{Pobjednici Wimbledona}} {{Pobjednici US Opena}} {{Pobjednici Davis Cupa}} {{Italijanski sportista godine}} {{Authority control}} {{Životni vijek|2001||Sinner, Jannik}} [[Kategorija:Italijanski teniseri]] [[Kategorija:Pobjednici Australian Opena]] [[Kategorija:Pobjednici Wimbledona]] [[Kategorija:Pobjednici US Opena]] [[Kategorija:ATP brojevi 1]] kl2thvnvjmovn3sm3ypev4l1y8qusb2 42587026 42587025 2026-05-03T16:08:58Z Edgar Allan Poe 29250 /* Statistike */ 42587026 wikitext text/x-wiki {{Infokutija teniser | ime = Jannik Sinner | slika = Jannik Sinner 2025 US Open.jpg | opis_slike = Jannik Sinner u finalu [[US Open 2025.|US Opena 2025.]] godine | širina_slike = 220px | profesionalna karijera = [[2018.]] – ''danas'' <!-- Osobne informacije --> | država = {{flag|Italija}} | punoime = | datum rođenja = {{Datum rođenja i dob|hr=da|2001|8|16}} | mjesto rođenja = {{flagicon|ITA|1946}} [[Innichen]], [[Italija]] | datum smrti = <!-- možete koristiti {{death date and age|godina smti|mjesec smrti|dan smrti|godina rođenja|mjesec rođenja|dan rođenja}} --> | mjsto smrti = | prebivalište = {{flagicon|MNK|size=16px}} [[Monte Carlo]], [[Monako]] | nadimak = | visina = 1.91 m<ref name=ATP>{{cite web|title=Jannik Sinner {{!}} Overview |url=https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/overview|work=[[ATP Tour]]|access-date=21 April 2025|archive-date=29 March 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250329205650/https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/overview|url-status=live}}</ref> | stil igre = dešnjak (dvoručni bekend) | zarada = {{nowrap|62,321,898$<ref>{{Cite web|url=https://www.protennislive.com/posting/ramr/career_prize.pdf|title=ATP Prize Money Leaders|website=Protennslive.com|access-date=30 December 2024|archive-date=30 December 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251230094617/https://www.protennislive.com/posting/ramr/career_prize.pdf |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/overview|title=Jannik Sinner &#124; Overview &#124; ATP Tour &#124; Tennis|website=ATP Tour}}</ref> (6. u historiji)}} | trener = [[Simone Vagnozzi]]<br>[[Darren Cahill]] <!--Singlovi--> | pojedinačni_rekord = 346–88 | pojedinačnih_titula = 27 | najviši_pojedinačni_rang = '''[[Lista tenisera koji su bili prvi na ATP ljestvici|1.]]''' ([[10. lipnja]] [[2024.]]) | trenutni_pojedinačni_rang = 1. ([[13. travnja]] [[2026.]])<ref>{{cite web | url = https://www.atptour.com/en/rankings/singles | title = PIF ATP Rankings (Singles) | website = ATP Tour | access-date = 31 January 2026}}</ref> | Australian_Open_rezultat = '''P''' ([[2024]], [[2025]]) | Roland_Garros_rezultat = F ([[2025]]) | Wimbledon_rezultat = '''P''' ([[2025]]) | US_Open_rezultat = '''P''' ([[2024]]) | ATP_Finals_rezultat = '''P''' ([[2024]], [[2025]]) | WTA_Finals_rezultat = | Olimpijada_rezultat = <!--Parovi--> | parovi_rekord = 26–25 | parovi_titula = 1 | najviši_doubles_rang = 124. ([[27. rujna]] [[2021.]]) | trenutni_doubles_rang = | Australian_Open_parovi_rezultat = | Roland_Garros_parovi_rezultat = | Wimbledon_parovi_rezultat = | US_Open_parovi_rezultat = | ATP_Finals_parovi_rezultat = | WTA_Finals_parovi_rezultat = | Olimpijada_parovi_rezultat = <!--Mješoviti parovi--> | mješoviti_rekord = | mješoviti_titula = | Australian_Open_mješoviti_rezultat = | Roland_Garros_mješoviti_rezultat = | Wimbledon_mješoviti_rezultat = | US_Open_mješoviti_rezultat = | Olimpijada_mješoviti_rezultat = <!--Momčadski turniri--> | Davis_Cup = '''P''' ([[2023]], [[2024]]) | Fed_Cup = | Hopman_Cup = | svetsko ekipno prvenstvo = <!--Medalje--> | prikaži-medalje = <!--yes ili no--> | medalje = | medalje-naslov = <!-- Ažurirano i vanjske veze --> | ažurirano = [[5. travnja]] [[2026.]] | atp profil = | wta profil = | vebsajt = }} '''Jannik Sinner''' ({{IPA-de|ˈjanɪk ˈsɪnɐ|small=no}}, {{IPA-it|ˈjannik ˈsinner|small=no}}; [[Innichen]], [[16. kolovoza]] [[2001.]]), [[Italija|talijanski]] tenisač. Sinner je tijekom karijere bio najbolje rangirani tenisač na [[ATP ljestvica|ATP ljestvici]], a [[2024.]] godinu završio je kao prvi tenisač svijeta. Do sada je osvojio 26 titula u karijeri, uključujući četiri [[Grand Slam]]a, sedam [[ATP Masters 1000 turniri|Masters 1000 turnira]] i dva [[ATP Finals]]a. Također je predvodio [[Davis Cup reprezentacija Italije|Italiju]] do uzastopnih naslova na [[Davis Cup]]u [[2023.]] i [[2024.]] godine. Iako kao junior nije imao previše uspjeha, Sinner se već sa 16 godina prebacio na profesionalne turnire te je bio jedan od rijetkih tenisača koju su već sa 17 godina osvajali [[ATP Challenger Tour]] turnire. Godine [[2019.]] osvojio je [[Next Generation ATP Finals]]e te je dobio nagradu za [[ATP nagrade|debitanta godine]], a dvije godine kasnije postao je prvi tenisač rođen u [[2000-e|2000-ima]] koji je ušao među deset najboljih tenisača na svijetu. Svoju prvu Masters 1000 titulu osvojio je na [[National Bank Open|Canadian Openu]] [[2023.]] godine, kada je ujedno bio i finalist na ATP Finals turniru. Na [[Australian Open]]u [[2024.]] pobijedio je tada prvog tenisača svijeta [[Novak Đoković|Novaka Đokovića]], a kasnije i [[Danil Medvedev|Danila Medvedeva]] u finalu od pet setova i tako osvojio svoj prvi [[Grand Slam]] naslov. Iste godine osvojio je i [[US Open]] te [[ATP Finals]]e, završivši godinu na prvom mjestu; ujedno je tako postao i prvi talijanski tenisač u historiji koji je došao na prvo mjesto ATP ljestvice. Početkom [[2025.]] godine obranio je titulu u [[Melbourne]]u, nakon čega je odradio tromjesečnu suspenziju zbog slučajnog uzimanja [[klostebol]]a. Po povratku, igrao je finala sva tri preostala Grand Slama protiv [[Carlos Alcaraz|Carlosa Alcaraza]], pobijedivši na [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]]. Sezonu je završio pobjednom protiv Alcaraza u [[ATP Finals]]ima. == Rani život i juniorska karijera == Jannik Sinner rođen je [[16. kolovoza]] [[2001.]] godine kao sin Hanspetera i Siglinde Sinner u [[Innichen]]u, u sjevernotalijanskoj provinciji [[Bolzano (provincija)|Južni Tirol]]. Njegov [[materinji jezik]] je [[njemački]].<ref>{{Cite web |url=https://www.vogue.com/article/profile-jannik-sinner-june-2024 |title=The Stunning Rise of Tennis's Jannik Sinner |date=4 April 2024 |access-date=12 September 2024 |publisher=[[Vogue (magazine)|Vogue]] |author=Abby Aguirre |archive-date=11 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240911121802/https://www.vogue.com/article/profile-jannik-sinner-june-2024 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://tennistonic.com/tennis-news/302051/it-was-difficult-speaking-italian-jannik-sinner/ |title="It was difficult speaking Italian" – Jannik Sinner |date=24 June 2021 |access-date=1 February 2024 |archive-date=1 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240201080532/https://tennistonic.com/tennis-news/302051/it-was-difficult-speaking-italian-jannik-sinner/ |url-status=live }}</ref> Odrastao je u [[Sexten]]u u [[Dolomiti]]ma, gdje mu je otac radio kao kuhar, a majka kao konobarica u skijalištu.<ref>{{cite web |title=Jannik Sinner, dallo sci al primo trionfo tennistico in Atp |trans-title=Jannik Sinner, from skiing to his first tennis triumph in the ATP |url=https://www.dovesciare.it/news/2020-11-14/jannik-sinner-dallo-sci-al-primo-trionfo-tennistico-atp |website=Dove Sciare |access-date=15 November 2020 |date=14 November 2020 |language=it |archive-date=26 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126200337/https://www.dovesciare.it/news/2020-11-14/jannik-sinner-dallo-sci-al-primo-trionfo-tennistico-atp |url-status=live }}</ref> Ima starijeg posvojenog brata Marka, koji je rođen u [[Rusija|Rusiji]] [[1998.]] godine.<ref>{{Cite web |date=30 January 2024 |title=The Story of Jannik Sinner's Brother |url=https://www.ilmessaggero.it/en/the_story_of_jannik_sinner_s_brother-7904038.html |access-date=27 June 2024 |website=ilmessaggero.it |language=en |archive-date=27 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240627200155/https://www.ilmessaggero.it/en/the_story_of_jannik_sinner_s_brother-7904038.html |url-status=live }}</ref><ref name=atp-profile>{{cite web|title=Jannik Sinner|url=https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/overview|website=ATP Tour|access-date=22 April 2019|archive-date=16 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516020601/https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/overview|url-status=live}}</ref> U dobi od tri godine počeo je skijati, a na prva je natjecanja išao već s osam godina. Tenis je počeo igrati u dobi od sedam godina.<ref name=":6">{{Cite book |last1=Anderloni |first1=Enzo |title=Diventare Sinner |last2=Dell'Edera |first2=Michelangelo |last3=Mastroluca |first3=Alessandro |date=5 July 2024 |publisher=Giunti Editore |isbn=978-8809921566 |edition=1st |location=Italy |publication-date=15 May 2024 |language=it |trans-title=Becoming Sinner}}</ref> Od sedme do dvanaeste godine bio je jedan od najboljih juniorskih skijaša u [[Italija|Italiji]] – godine [[2008.]], u dobi od sedam godina, pobijedio je u nacionalnom prvenstvu u [[veleslalom]]u, a [[2012.]] godine, u dobi od jedanaest godina, bio je nacionalni doprvak.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.interviewmagazine.com/culture/jannik-sinner-is-ready-for-tennis-superstardom|title=Jannik Sinner Is Ready for Tennis Superstardom|first=Mekala|last=Rajagopal|date=1 May 2023|website=Interview Magazine|access-date=27 January 2024|archive-date=27 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240127214759/https://www.interviewmagazine.com/culture/jannik-sinner-is-ready-for-tennis-superstardom|url-status=live}}</ref><ref name=times>{{Cite news|url=https://www.thetimes.com/sport/tennis/article/jannik-sinner-the-rising-teenage-star-like-a-young-federer-b6wzt37qb|title=Jannik Sinner: the rising teenage star 'like a young Federer'|first=Stuart|last=Fraser|date=17 January 2020|access-date=17 January 2020|website=The Sunday Times|archive-date=8 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201008202405/https://www.thetimes.co.uk/article/jannik-sinner-the-rising-teenage-star-like-a-young-federer-b6wzt37qb|url-status=live}}</ref><ref name=sinless>{{cite web |title=Il tennista senza peccato – Jannik Sinner |trans-title=The Sinless Tennis Player – Jannik Sinner |url=https://m.dagospia.com/jannik-sinner-a-otto-anni-era-uno-sciatore-provetto-poi-arrivo-secondo-e-decise-di-219940 |website=Dagospia |access-date=15 November 2020 |language=it |date=24 November 2019 |archive-date=7 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211107074119/https://m.dagospia.com/jannik-sinner-a-otto-anni-era-uno-sciatore-provetto-poi-arrivo-secondo-e-decise-di-219940 |url-status=live }}</ref><ref name=tv6>{{cite web | url-status = dead | last=Stonham |first=Marcus |title=Much More Than A "Sinner": Jannik Sinner, The Young Italian Who Goes For Everything At Roland Garros |url=https://tv6.news/much-more-than-a-sinner-jannik-sinner-the-young-italian-who-goes-for-everything-at-roland-garros/ | archive-url = https://web.archive.org/web/20201021151854/https://tv6.news/much-more-than-a-sinner-jannik-sinner-the-young-italian-who-goes-for-everything-at-roland-garros/ | archive-date = 21 October 2020 |website=TV6 |access-date=15 November 2020 | date = 2 October 2020}}</ref> Dok je trenirao skijanje, Sinner je odustao od tenisa na jednu godinu prije nego ga je otac pogurao da se vrati tenisu.<ref name="forbes">{{cite web |last=Rossingh |first=Danielle |title=Meet The Former Ski Champ Who Could Be The 'Next Roger Federer' |url=https://www.forbes.com/sites/daniellerossingh/2020/02/26/meet-the-former-ski--champ-who-could-be-the-next-roger-federer/?sh=56cbd0ef5181 |website=Forbes |access-date=15 November 2020 |date=26 February 2020 |archive-date=7 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211107074348/https://gum.criteo.com/syncframe?origin=publishertag&topUrl=forbes.com |url-status=live }}</ref> Kada je ponovo uzeo reket u ruke, njegov prvi redovni trener postao je Heribert Mayr.<ref>{{cite web |title=Heribert Mayr, uno dei primi coach di Sinner: "Se lo rimontavo al tie-break piangeva di rabbia" |trans-title=Heribert Mayr, one of Sinner's first coaches: "If I got him back at the tie-break he would cry with anger" |url=https://www.ubitennis.com/blog/2020/05/26/heribert-mayr-uno-dei-primi-coach-di-sinner-se-lo-rimontavo-al-tie-break-piangeva-di-rabbia/ |website=Ubi Tennis |date=26 May 2020 |language=it |access-date=15 November 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611165614/https://www.ubitennis.com/blog/2020/05/26/heribert-mayr-uno-dei-primi-coach-di-sinner-se-lo-rimontavo-al-tie-break-piangeva-di-rabbia/ |url-status=live }}</ref> Djed ga je vodio u Teniski kamp San Giorgio rano ujutro gdje je imao individualne sate s Mayrom zato što nije bilo djece njegove dobi koja su bila jednako dobra kao on.<ref name=":6"/> Međutim, tenis mu je u tom periodu bio tek treći prioritet, nakon skijanja i [[nogomet]]a.<ref name="five-things">{{cite web |title=Five Things To Know About Jannik Sinner |url=https://www.atptour.com/en/news/five-things-to-know-jannik-sinner |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=23 May 2020 |archive-date=19 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210119062000/https://www.atptour.com/en/news/five-things-to-know-jannik-sinner |url-status=live }}</ref><ref name="spotlight">{{cite web |title=First-Time Winner Spotlight: Jannik Sinner |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-first-time-winner-spotlight-sofia-2020 |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=14 November 2020 |archive-date=2 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210302174929/https://www.atptour.com/en/news/sinner-first-time-winner-spotlight-sofia-2020 |url-status=live }}</ref> Tijekom jutra bi se natjecao u skijanju, a poslijepodne bi igrao nogomet za lokalni AFC Sexten.<ref name=":6"/> U dobi od 13 godina, Sinner je odustao od skijanja i nogometa te se odlučio posvetiti tenisu zbog fizičke konstitucije; bio je visok, mršav i imao samo 35 kilograma.<ref name=":6"/> Također mu se više sviđalo natjecati se u individualnom sportu jer je imao više utjecaja na ishod.<ref name="spotlight"/><ref name=":1">{{Cite web |last=Aguire |first=Abby |date=4 April 2024 |title=The Stunning Rise of Tennis's Jannik Sinner |url=https://www.vogue.com/article/profile-jannik-sinner-june-2024 |access-date=27 June 2024 |website=[[Vogue (magazine)|Vogue]] |language=en-US |archive-date=27 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240627191926/https://www.vogue.com/article/profile-jannik-sinner-june-2024 |url-status=live }}</ref> Samostalno se preselio u [[Bordighera|Bordigheru]] kako bi trenirao u [[Teniski centar Piatti|Teniskom centru Piatti]] pod [[Riccardo Piatti|Riccardom Piattijem]] i Massimom Sartorijem, što su njegovi roditelji podržali.<ref name=atp-profile/><ref name=sinless/><ref name=forbes/> Tamo je isprva živio s obitelji svog trenera, Luke Cvjetkovića, a kasnije se preselio u stan zajedno s još dvojicom dječaka.<ref name=":6"/><ref name=roland-garros>{{cite web |last=Rossingh |first=Danielle |title=Jannik Sinner: Ski champ to tennis star |url=https://www.rolandgarros.com/en-us/article/jannik-sinner-interview-rg2020-ski-champ-tennis-star |website=Roland Garros |access-date=15 November 2020 |date=29 September 2020 |archive-date=28 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128112701/https://www.rolandgarros.com/en-us/article/jannik-sinner-interview-rg2020-ski-champ-tennis-star |url-status=live }}</ref> Prije nego se potpuno posvetio treninzima s Piattijem, Sinner je bio igrao samo dva puta tjedno. Istovremeno je završio privatnu ekonomsku školu Institut Walther u [[Bolzano|Bolzanu]].<ref name=":6"/> Juniorsku karijeru započeo je u sklopu [[ITF Junior Circuit]]a. Iako nije imao značajnih uspjeha kao junior, već je na kraju [[2017.]] godine prešao na seniorsku razinu. Kao junior, nikada nije igrao u glavnom turniru nekog turnira prve razine niti je igrao na juniorskim [[Grand Slam]] turnirima. Jedini veći juniorski turnir na kojemu je igrao bio je [[Trofeo Bonfiglio]]. Nakon što je [[2017.]] godine ispao u prvom kolu jakog juniorskog turnira u matičnoj zemlji, sljedeće je godine došao do četvrtfinala i bio je to jedini juniorski turnir koji je odigrao te godine. Zbog činjenice da nije imao zapaženih rezultata kao junior, Sinnerov je najbolji plasman na juniorskoj listi bilo 133. mjesto.<ref name="itf-junior-singles">{{cite web |title=Jannik Sinner Juniors Singles Activity |url=https://www.itftennis.com/en/players/jannik-sinner/800405198/ita/jt/s/activity/#pprofile-info-tabs |website=ITF Tennis |access-date=15 November 2020 |archive-date=25 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210125105300/https://www.itftennis.com/en/players/jannik-sinner/800405198/ita/jt/s/activity/#pprofile-info-tabs |url-status=live }}</ref> == Profesionalna karijera == === Debi, NextGen naslov i ulazak u top 50 (2018. – 2020.) === Sinner je [[2018.]] godine počeo igrati u sklopu [[ITF Men's Circuit]] toura, međutim zbog lošeg je rankinga imao direktan plasman samo na [[ITF Futures]] turnire. Ipak, u drugoj polovici godine počeo je dobivati pozivnice za [[ATP Challenger Tour]] turnire;<ref name="itf-singles">{{cite web |title=Jannik Sinner Men's Singles Activity |url=https://www.itftennis.com/en/players/jannik-sinner/800405198/ita/mt/s/activity/ |website=ITF Tennis |access-date=15 November 2020 |archive-date=16 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116165816/https://www.itftennis.com/en/players/jannik-sinner/800405198/ita/mt/s/activity/ |url-status=live }}</ref> godinu je završio sa samo jednim ITF naslovom i to u parovima<ref name="itf-doubles">{{cite web |title=Jannik Sinner Men's Doubles Activity |url=https://www.itftennis.com/en/players/jannik-sinner/800405198/ita/mt/d/activity/ |website=ITF Tennis |access-date=15 November 2020 |archive-date=16 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116200742/https://www.itftennis.com/en/players/jannik-sinner/800405198/ita/mt/d/activity/ |url-status=live }}</ref> te na 551. mjestu godišnje liste.<ref name="atp-rankings">{{cite web |title=Jannik Sinner Rankings History |url=https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/rankings-history |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |archive-date=14 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201014014927/https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/rankings-history |url-status=live }}</ref> Prvi Challenger osvojio je [[2019.]] godine u [[Bergamo|Bergamu]] u dobi od 17 godina i 6 mjeseci, iako do tog turnira nije imao nijednu pobjedu na Challenger razini. Postao je prva osoba rođena [[2001.]] godine koja je došla do finala nekog Challengera te najmlađi Talijan s titulom; taj mu je turnir donio skok od 200 mjesta na rang listi te je došao do 324. mjesta.<ref>{{cite web|url=http://www.tennis-tourtalk.com/40599/sinner-sweeps-into-bergamo-challenger-final|title=Sinner Sweeps Into Bergamo Challenger Final|date=23 February 2019|access-date=23 February 2019|website=Tennis TourTalk|archive-date=20 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120013948/https://www.tennis-tourtalk.com/40599/sinner-sweeps-into-bergamo-challenger-final|url-status=live}}</ref><ref name=bergamo>{{cite web | url = https://www.atptour.com/en/news/bergamo-challenger-2019-sinner | title = Sinner's Stunner: 17-Year-Old Reflects On Maiden Title | website = ATP Tour | date = 26 February 2019 | access-date = 26 February 2019 | last = Meiseles | first = Josh | archive-date = 27 July 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190727130402/https://www.atptour.com/en/news/bergamo-challenger-2019-sinner | url-status = live }}</ref> Nakon dvije ITF Futures titule, Sinnerov prvi ATP nastup bio je u svojstvu ''lucky losera'' na [[Hungarian Open]]u [[2019.]] godine, gdje je pobijedio [[Máté Valkusz|Mátéa Valkusza]], domaćeg igrača s pozivnicom.<ref name="first-match-win">{{cite web |title=On This Day In 2019: Sinner Steps Into The Spotlight |url=https://www.atptour.com/en/news/on-this-day-sinner-budapest-2019-first-atp-win |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=24 April 2020 |archive-date=2 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200502063848/https://www.atptour.com/en/news/on-this-day-sinner-budapest-2019-first-atp-win |url-status=live }}</ref> Nakon te prve pobjede na ATP Touru, tjedan kasnije izgubio je finale Challengera u [[Ostrava|Ostravi]] od [[Kamil Majchrzak|Kamila Majchrzaka]].<ref>{{cite web |title=Majchrzak Cruises Past Sinner To Clinch Ostrava Challenger Title |url=http://www.tennis-tourtalk.com/43465/majchrzak-cruises-past-sinner-to-clinch-ostrava-challenger-title |website=Tennis TourTalk |access-date=15 November 2020 |date=5 May 2019 |archive-date=16 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210116145940/https://www.tennis-tourtalk.com/43465/majchrzak-cruises-past-sinner-to-clinch-ostrava-challenger-title |url-status=live }}</ref> [[File:Jannik Sinner after winning NextGen ATP Finals in Milan, 2019.jpg|thumb|320px|Jannik Sinner s peharom pobjednika [[Next Gen ATP Finals|Next Gen ATP Finalsa]] [[2019.]] godine.]] U drugoj polovici [[2019.]] godine, Sinner je sve češće igrao na ATP razini.<ref name="atp-activity">{{cite web |title=Jannik Sinner Player Activity |url=https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/player-activity |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |archive-date=1 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200901011505/https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/player-activity |url-status=live }}</ref> Prvu [[ATP Masters 1000 turniri|Masters 1000]] pobjedu imao je na [[Italian Open]]u protiv [[Steve Johnson (teniser)|Stevea Johnsona]], a nakon sljedeće pobjede na [[Croatia Open Umag|Croatia Openu]] u [[Umag]]u, probio se u prvih 200.<ref name=atp-rankings/> Sljedećeg mjeseca osvojio je Challenger u [[Lexington, Kentucky|Lexingtonu]], postavši jedan od tek jedanaest sedamnaestogodišnjaka s više od jedne titule na Challengerima.<ref>{{cite web |title=Challenger Q&A: Sinner, 17, Joins Elite Company With Lexington Title |url=https://www.atptour.com/en/news/lexington-challenger-2019-sinner |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |archive-date=21 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121221201/https://www.atptour.com/en/news/lexington-challenger-2019-sinner |url-status=live }}</ref> Iste godine izborio je i svoj prvi [[Grand Slam]] nastup,<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/us-open-qualifying-2019-day-4-sinner-chung|title=Sinner, Chung Lead US Open Qualifiers|date=24 August 2019|access-date=24 August 2019|website=ATP Tour|archive-date=18 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210418233916/https://www.atptour.com/en/news/us-open-qualifying-2019-day-4-sinner-chung|url-status=live}}</ref> ali je u prvom kolu [[US Open]]a ispao od [[Stan Wawrinka|Stana Wawrinke]].<ref name=atp-activity/> Uz to, imao je i vrlo snažan kraj sezone. Nakon što se nastupom na [[European Open]]u u [[Antwerpen]]u, gdje je na putu do polufinala<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-tiafoe-antwerp-2019-friday|title=Sinner In The Semis: #NextGenATP Italian Makes Breakthrough In Antwerp|date=18 October 2019|access-date=18 October 2019|website=ATP Tour|archive-date=9 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009120936/https://www.atptour.com/en/news/sinner-tiafoe-antwerp-2019-friday|url-status=live}}</ref> izbacio i prvog nositelja turnira [[Gaël Monfils|Gaëla Monfilsa]],<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/monfils-sinner-antwerp-2019-thursday|title=18-Year-Old Shining: Sinner Shocks Monfils In Antwerp|date=17 October 2019|access-date=17 October 2019|website=ATP Tour|archive-date=11 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011165955/https://www.atptour.com/en/news/monfils-sinner-antwerp-2019-thursday|url-status=live}}</ref> probio u prvih 100 tenisača svijeta,<ref name=atp-rankings/> dobio je pozivnicu za [[Next Gen ATP Finals]], gdje je bio najlošije rangirani tenisač.<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/field-is-set-next-gen-atp-finals-2019|title=Kecmanovic, Humbert, Ymer, Sinner complete the 21-and-under field|date=25 October 2019|access-date=25 October 2019|website=ATP Tour|archive-date=13 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200913000706/https://www.atptour.com/en/news/field-is-set-next-gen-atp-finals-2019|url-status=live}}</ref> U grupnoj je fazi pobijedio [[Frances Tiafoe|Francesa Tiafoea]] i [[Mikael Ymer|Mikaela Ymera]] te je, uz poraz od [[Ugo Humbert|Ugoa Humberta]], izborio polufinale. Tu je pobijedio [[Miomir Kecmanović|Miomira Kecmanovića]], nakon čega je u finalu iznenadio prvog nositelja i tada 18. igrača svijeta, [[Alex de Minaur|Alexa de Minaura]].<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/de-minaur-sinner-milan-2019-saturday|title=Sinner Stuns De Minaur For Milan Title|date=9 November 2019|access-date=9 November 2019|website=ATP Tour|archive-date=19 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210419162349/https://www.atptour.com/en/news/de-minaur-sinner-milan-2019-saturday|url-status=live}}</ref> Godinu je završio kao 78. tenisač svijeta, najmlađi u prvih 80 još od [[Rafael Nadal|Rafaela Nadala]] [[2003.]] godine te je dobio nagradu za [[ATP Debitant godine|debitanta godine]]<ref name="newcomer">{{cite web |title=Sinner Honoured With Newcomer of the Year Award |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-atp-awards-2019-newcomer-of-the-year |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=19 December 2019 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418233923/https://www.atptour.com/en/news/sinner-atp-awards-2019-newcomer-of-the-year |url-status=live }}</ref> i [[Gazzettine sportske nagrade|Gazzettinu sportsku nagradu]] za nastup godine na račun pobjede protiv de Minaura.<ref>{{Cite web |last=Colle |first=Lorenzo |date=19 December 2019 |title=Gazzetta Sports Awards 2019: premiati Berrettini e Sinner |url=https://www.ubitennis.com/blog/2019/12/19/gazzetta-sports-awards-2019-premiati-berrettini-e-sinner/ |access-date=11 July 2024 |website=Ubitennis |language=it-IT}}</ref> Početak sljedeće sezone obilježio je prvom pobjedom na [[Grand Slam]]u, pobijedivši [[Max Purcell|Maxa Purcella]] u prvom kolu [[Australian Open]]a, odnosno prvom Top 10 pobjedom, protiv [[David Goffin|Davida Goffina]] u [[Rotterdam Open|Rotterdamu]].<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-goffin-rotterdam-2020-thursday|title=Sinner Shines For First Top 10 Win In Rotterdam|date=13 February 2020|access-date=13 February 2020|website=ATP Tour|archive-date=8 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201008011849/https://www.atptour.com/en/news/sinner-goffin-rotterdam-2020-thursday|url-status=live}}</ref> Nakon pauze zbog [[Pandemija COVID-a 19|pandemije COVID-a 19]] i poraza u prvom kolu [[US Open]]a od [[Karen Hačanov|Karena Hačanova]] imao je nekoliko solidnih nastupa u Europi,<ref>{{cite web |title=Dimitrov Impressed By Sinner: 'He Can Only Get Better' |url=https://www.atptour.com/en/news/dimitrov-sinner-reaction-rome-2020 |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=18 September 2020 |archive-date=8 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008181214/https://www.atptour.com/en/news/dimitrov-sinner-reaction-rome-2020 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Alex Zverev beats Jannik Sinner to keeps hopes of Cologne Double Alive |url=https://www.eurosport.com/tennis/atp-cologne-1/2020/alex-zverev-beats-jannik-sinner-to-keeps-hopes-of-cologne-double-alive_sto7966175/story.shtml |website=Eurosport |access-date=15 November 2020 |date=25 October 2020 |archive-date=30 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201130133733/https://www.eurosport.com/tennis/atp-cologne-1/2020/alex-zverev-beats-jannik-sinner-to-keeps-hopes-of-cologne-double-alive_sto7966175/story.shtml |url-status=live }}</ref> uključujući i četvrtfinale [[Roland-Garros]]a, gdje ga je pobijedio [[Rafael Nadal]].<ref>{{cite web |title=Sinner Eliminates Zverev To Reach Maiden Major Quarter-final |url=https://www.atptour.com/en/news/zverev-sinner-roland-garros-2020-day-8 |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=4 October 2020 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418233919/https://www.atptour.com/en/news/zverev-sinner-roland-garros-2020-day-8 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Forget Tomorrow, Sinner is A Clear & Present Danger |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-roland-garros-2020-qf-reaction |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |archive-date=12 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201012122854/https://www.atptour.com/en/news/sinner-roland-garros-2020-qf-reaction |url-status=live }}</ref> Sezonu je završio osvajanjem svoje prve ATP titule na [[Sofia Open]]u, gdje je u finalu pobijedio [[Vasek Pospisil|Vaseka Pospisila]].<ref>{{cite web |title=One Year On, Sinner Earns Second De Minaur Victory |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-de-minaur-sofia-2020-thursday |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=12 November 2020 |archive-date=24 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210124064833/https://www.atptour.com/en/news/sinner-de-minaur-sofia-2020-thursday |url-status=live }}</ref> Sinner je tako postao najmlađi Talijan s titulom od početka Open ere te najmlađi osvajač ATP titule od [[Kei Nishikori|Keija Nishikorija]] [[2008.]] godine.<ref>{{cite web |title=Sinner Makes Italian History In Sofia |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-mannarino-sofia-2020-friday#:~:text=Jannik%20Sinner%20became%20the%20youngest,reach%20the%20Sofia%20Open%20final. |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=13 November 2020 |archive-date=19 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210419072654/https://www.atptour.com/en/news/sinner-mannarino-sofia-2020-friday#:~:text=Jannik%20Sinner%20became%20the%20youngest,reach%20the%20Sofia%20Open%20final. |url-status=live }}</ref><ref name="maiden-title">{{cite web |title=Sinner The Winner: Jannik Clinches Maiden ATP Tour Title In Sofia |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-pospisil-sofia-2020-saturday-final |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=14 November 2020 |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202031951/https://www.atptour.com/en/news/sinner-pospisil-sofia-2020-saturday-final |url-status=live }}</ref> Godinu je završio na 37. mjestu.<ref name=atp-rankings/> === Ulazak u top 10 (2021. – 2022.) === Uspjeh s kraja prethodne sezone nastavljen je početkom [[2021.]] godine kada je osvojio [[Great Ocean Road Open]],<ref name="second-title">{{cite web |title=#NextGenATP Sinner Extends Streak, Wins Great Ocean Road Open Title |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-travaglia-great-ocean-road-open-2021-sunday |website=ATP Tour |access-date=16 April 2021 |date=7 February 2021 |archive-date=1 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210301163744/https://www.atptour.com/en/news/sinner-travaglia-great-ocean-road-open-2021-sunday |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Sinner Saves M.P., Gains Khachanov Revenge At Great Ocean Road Open |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-khachanov-travaglia-great-ocean-road-open-2021-saturday |website=ATP Tour |access-date=16 April 2021 |date=6 February 2021 |archive-date=1 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210301163833/https://www.atptour.com/en/news/sinner-khachanov-travaglia-great-ocean-road-open-2021-saturday |url-status=live }}</ref> postavši tako najmlađi igrač s dvije uzastopne ATP titule još od Nadalovog niza iz [[2005.]] godine.<ref name=second-title/> Njegova serija od deset uzastopnih pobjeda prekinuta je u prvom kolu [[Australian Open]]a, kada ga je u pet setova pobijedio [[Denis Shapovalov]].<ref>{{cite web |last=Abulleil |first=Reem |title=Match of the Day: Shapovalov sinks Sinner in epic |url=https://ausopen.com/articles/news/match-day-shapovalov-sinks-sinner-epic |website=Australian Open |access-date=16 April 2021 |date=9 February 2021 |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416091733/https://ausopen.com/articles/news/match-day-shapovalov-sinks-sinner-epic |url-status=live }}</ref> Veliki uspjeh postigao je na [[Miami Open]]u, gdje je došao do svog prvog Masters 1000 finala,<ref>{{cite web |last=Eichenholz |first=Andrew |title=How Sinner Is Storming Down His 'Long Road' |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-miami-2021-sf-reaction |website=ATP Tour |access-date=16 April 2021 |date=2 April 2021 |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416091730/https://www.atptour.com/en/news/sinner-miami-2021-sf-reaction |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|title=Sinner Strikes Late To Reach Maiden ATP Masters 1000 Final|url=https://www.atptour.com/en/news/bautista-agut-sinner-miami-2021-day-10|website=ATP Tour|access-date=16 April 2021|archive-date=16 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416091731/https://www.atptour.com/en/news/bautista-agut-sinner-miami-2021-day-10|url-status=live}}</ref> ali je izgubio od [[Hubert Hurkacz|Huberta Hurkacza]].<ref>{{cite web |last=Carayol |first=Tumaini |title=Hubert Hurkacz sees off Jannik Sinner to win Masters final in Miami |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/apr/04/hubert-hurkacz-sees-off-jannik-sinner-to-win-masters-final-in-miami |website=The Guardian |access-date=16 April 2021 |date=4 April 2021 |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416091731/https://www.theguardian.com/sport/2021/apr/04/hubert-hurkacz-sees-off-jannik-sinner-to-win-masters-final-in-miami |url-status=live }}</ref> Na [[Roland-Garros]]u ga je ponovo izbacio Nadal,<ref>{{Cite web|url = https://indianexpress.com/article/sports/tennis/french-open-2021-nadal-vs-sinner-fourth-round-result-7348612/|title = Rafael Nadal ousts Jannik Sinner to march into 15th French Open quarter-final|date = 8 June 2021|access-date = 8 June 2021|archive-date = 8 June 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210608141537/https://indianexpress.com/article/sports/tennis/french-open-2021-nadal-vs-sinner-fourth-round-result-7348612/|url-status = live}}</ref> dok je na [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]] ispao u prvom kolu. [[File:Sinner RG21 (59) (51376300983).jpg|thumb|220px|left|Jannik Sinner na [[Roland-Garros 2021.|Roland-Garrosu 2021.]] godine.]] U paru s [[Reilly Opelka|Reillyjem Opelkom]] osvojio je svoj prvi naslov u parovima na [[Atlanta Open]]u,<ref>{{Cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/atlanta-2021-doubles-final|title=Reilly Opelka & Jannik Sinner Make Perfect Team Debut in Atlanta |work=ATP Tour |access-date=9 August 2021|archive-date=5 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210805134851/https://www.atptour.com/en/news/atlanta-2021-doubles-final|url-status=live}}</ref> a pobjedom protiv [[Mackenzie McDonald|Mackenzieja McDonalda]] osvojio je i [[Citi Open]] u [[Washington, D.C.|Washingtonu]], što mu je bio treći turnir ukupno i prvi ATP 500 naslov.<ref>{{Cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-brooksby-washington-2021-saturday|title=Jannik Sinner Halts Jenson Brooksby in #NextGenATP Clash to Reach Washington Final |work=ATP Tour |access-date=9 August 2021|archive-date=8 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210808130741/https://www.atptour.com/en/news/sinner-brooksby-washington-2021-saturday|url-status=live}}</ref> Postao je tako prvi Talijan s titulom na Citi Openu te najmlađi ATP 500 pobjednik, odnosno prvi tinejdžer s ATP 500 pobjedom od uspostave kategorije [[2009.]] godine.<ref>{{Cite web| url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-mcdonald-washington-2021-final| title=Sinner Shines In Washington, Beats McDonald For First ATP 500 Title| work=ATP Tour| date=8 August 2021| access-date=9 August 2021| archive-date=9 August 2021| archive-url=https://web.archive.org/web/20210809003039/https://www.atptour.com/en/news/sinner-mcdonald-washington-2021-final| url-status=live}}</ref> Ovime je [[9. kolovoza]] [[2001.]] godine ušao među 15 najboljih tenisača svijeta. Nakon ispadanja u četvrtom kolu [[US Open]]a, Sinner je uspješno obranio naslov u [[Sofija|Sofiji]]<ref>{{cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-monfils-sofia-final-2021-sunday |title=Sinner Beats Monfils, Retains Sofia Title |publisher=atptour.com |date=3 October 2021 |access-date=3 October 2021 |last=Jacot |first=Sam |archive-date=4 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211004204825/https://www.atptour.com/en/news/sinner-monfils-sofia-final-2021-sunday |url-status=live }}</ref> te je nadovezao naslov na [[European Open]]u u [[Antwerpen]]u, pobijedivši [[Diego Schwartzman|Diega Schwartzmana]] za svoj peti naslov u karijeri.<ref>{{Cite web|title=Jannik Sinner Marches Into Antwerp Final |url=https://www.atptour.com/en/news/www.atptour.com/en/news/sinner-harris-antwerp-2021-saturday|access-date=23 October 2021|website=ATP Tour|archive-date=23 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023203551/https://www.atptour.com/en/news/www.atptour.com/en/news/sinner-harris-antwerp-2021-saturday|url-status=live}}</ref> Tako je postao najmlađi tenisač s pet ATP naslova još od [[Novak Đoković|Novaka Đokovića]], koji je imao 19 kada je to uspio.<ref>{{Cite web|url=https://www.tennis.com/baseline/articles/stat-of-the-day-sinner-youngest-man-to-win-five-atp-titles-since-djokovic|title=Stat of the Day: 20-year-old Sinner becomes youngest man to win five ATP titles since 19-year-old Djokovic|access-date=17 November 2021|archive-date=17 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211117002254/https://www.tennis.com/baseline/articles/stat-of-the-day-sinner-youngest-man-to-win-five-atp-titles-since-djokovic|url-status=live}}</ref> Nakon ulaska u polufinale [[Vienna Open]]a postao je prvi tenisač rođen u [[21. vijek|XXI. stoljeću]] koji je ušao među deset najboljih tenisača svijeta, što mu je donijelo status nositelja na [[Rolex Paris Masters]]u; tamo ga je porazio [[Carlos Alcaraz]], oduzevši mu tako priliku za direktan plasman na [[ATP Finals]]e.<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-paris-2021-wednesday |title=Carlos Alcaraz Stops Jannik Sinner's Nitto ATP Finals Tilt &#124; ATP Tour &#124; Tennis |work=ATP Tour |access-date=3 November 2021 |archive-date=3 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211103183139/https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-paris-2021-wednesday |url-status=live }}</ref> Ipak, Sinner je bio prva alternativa te je upao u turnir nakon što se njegov sunarodnjak [[Matteo Berrettini]] povukao nakon svog prvog meča zbog ozljede abdomena.<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/berrettini-nitto-atp-finals-2021-withdrawal|title=Berrettini Withdraws From Nitto ATP Finals, Sinner Steps In|website=ATP Tour|access-date=16 November 2021|archive-date=17 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211117001919/https://www.atptour.com/en/news/berrettini-nitto-atp-finals-2021-withdrawal|url-status=live}}</ref> Sinner je pobijedio Hurkacza u drugom kolu te tako postao najmlađi pobjednik nekog meča na Finalsima još od [[Lleyton Hewitt|Lleytona Hewitta]] [[2000.]] godine te prva zamjena s pobjedom još od [[Janko Tipsarević|Janka Tipsarevića]] [[2011.]] godine.<ref>{{Cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-hurkacz-turin-2021-tuesday|title=Jannik Sinner Rocks Turin Debut with Hubert Hurkacz Win|website=ATP Tour|access-date=16 November 2021|archive-date=17 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211117001903/https://www.atptour.com/en/news/sinner-hurkacz-turin-2021-tuesday|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url = https://www.eurosport.com/tennis/atp-finals/2021/jannik-sinner-v-hubert-hurkacz-atp-finals-live_sto8629938/story.shtml|title = ATP Finals 2021 – Jannik Sinner beats Hubert Hurkacz after replacing injured Matteo Berrettini|date = 16 November 2021|access-date = 16 November 2021|archive-date = 25 January 2022|archive-url = https://web.archive.org/web/20220125194300/https://www.eurosport.com/tennis/atp-finals/2021/jannik-sinner-v-hubert-hurkacz-atp-finals-live_sto8629938/story.shtml|url-status = live}}</ref> Turnir je završio porazom od [[Danil Medvedev|Danila Medvedeva]], što mu je ipak bilo dovoljno da završi godinu kao 10. tenisač svijeta. U finalnom krugu [[Davis Cup]]a pobijedio je [[John Isner|Johna Isnera]] i [[Marin Čilić|Marina Čilića]], ali je Italija ispala u četvrtfinalu od Hrvatske.<ref>{{Cite web|url=https://www.daviscup.com/en/draws-results/tie.aspx?id=M-DC-2021-FLS-E-M-USA-ITA-01|title=Davis Cup – Draws & Results|access-date=27 November 2021|archive-date=25 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125095003/https://www.daviscup.com/en/draws-results/tie.aspx?id=M-DC-2021-FLS-E-M-USA-ITA-01|url-status=live}}</ref> Sljedeća sezona donijela je generalni napredak u smislu da je na velikim turnirima stizao sve dalje, ali bila je obilježena manjkom titula. Sinner je imao sasvim solidne nastupe na [[Australian Open]]u (četvrtfinale),<ref>{{Cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/de-minaur-sinner-australian-open-2022-monday|title=Sinner Stays Perfect, Downs De Minaur|work=ATP Tour |access-date=17 September 2022|archive-date=20 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220920170445/https://www.atptour.com/en/news/de-minaur-sinner-australian-open-2022-monday|url-status=live}}</ref> [[Miami Open]]u (predaja u četvrtfinalu),<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/carreno-busta-sinner-miami-2022-sunday | title=Jannik Sinner Erases 5 Match Points to Edge Pablo Carreño Busta | work=ATP Tour | access-date=3 May 2022 | archive-date=3 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220503195747/https://www.atptour.com/en/news/carreno-busta-sinner-miami-2022-sunday | url-status=live }}</ref> [[Monte Carlo Masters]]u (četvrtfinale),<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/rublev-sinner-monte-carlo-2022-thursday | title=Jannik Sinner Rallies Past Andrey Rublev, Reaches Second Straight ATP Masters 1000 QF | work=ATP Tour | access-date=3 May 2022 | archive-date=3 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220503200812/https://www.atptour.com/en/news/rublev-sinner-monte-carlo-2022-thursday | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/zverev-sinner-monte-carlo-2022-qf | title=Alexander Zverev Wins Decisive Tie-break to Edge Jannik Sinner in Monte Carlo Classic | website=ATP Tour | access-date=3 May 2022 | archive-date=3 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220503200811/https://www.atptour.com/en/news/zverev-sinner-monte-carlo-2022-qf | url-status=live }}</ref> [[Madrid Open]]u (treće kolo),<ref>{{cite web | url=https://www.tennisworldusa.org/tennis/news/Tennis_Interviews/113285/jannik-sinner-reacts-to-saving-three-mps-in-stunning-comeback-win-in-madrid/ | title=Jannik Sinner reacts to saving three MPS in stunning comeback win in Madrid | date=2 May 2022 | access-date=3 May 2022 | archive-date=2 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220502214932/https://www.tennisworldusa.org/tennis/news/Tennis_Interviews/113285/jannik-sinner-reacts-to-saving-three-mps-in-stunning-comeback-win-in-madrid/ | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/felix-sinner-zverev-musetti-madrid-2022-thursday|title=Felix Flies Past Sinner, Sets Zverev Showdown|publisher=[[Association of Tennis Professionals]]|date=5 May 2022|access-date=20 September 2022|archive-date=20 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220920173030/https://www.atptour.com/en/news/felix-sinner-zverev-musetti-madrid-2022-thursday|url-status=live}}</ref> [[Roland-Garros]]u (četvrto kolo)<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/rublev-through-french-open-last-eight-sinner-retires-injured-2022-05-30/ | title=Rublev through to French Open last eight as Sinner retires injured | newspaper=Reuters | date=30 May 2022 | last=Pretot | first=Julien | access-date=5 September 2022 | archive-date=5 September 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220905035540/https://www.reuters.com/lifestyle/sports/rublev-through-french-open-last-eight-sinner-retires-injured-2022-05-30/ | url-status=live }}</ref> i [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]] (četvrtfinale).<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-ski-feature-june-2022 | title=Jannik Sinner: Skiing Sensation to Tennis Star | website=ATP Tour | access-date=28 June 2022 | archive-date=28 June 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220628001133/https://www.atptour.com/en/news/sinner-ski-feature-june-2022 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-wimbledon-2022-tuesday | title=Novak Djokovic Recovers Two-Set Deficit to Sink Jannik Sinner at Wimbledon | website=ATP Tour | access-date=31 July 2022 | archive-date=7 July 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220707223755/https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-wimbledon-2022-tuesday | url-status=live }}</ref> U [[Madrid]]u je protiv [[Alex de Minaur|Alexa de Minaura]] ostvario 100. pobjedu u karijeri, za što mu je trebalo samo 147 mečeva;<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-madrid-2022-wednesday | title=Jannik Sinner Captures 100th Win, Advances in Madrid | website=ATP Tour | access-date=4 May 2022 | archive-date=4 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220504224747/https://www.atptour.com/en/news/sinner-madrid-2022-wednesday | url-status=live }}</ref> jedina dva tenisača koji su brže došli do 100. pobjeda bili su [[Rafael Nadal]] (nakon 137 mečeva) i [[Novak Đoković]] (nakon 143 meča).<ref>{{cite web| url=https://www.atptour.com/en/news/tsitsipas-100-wins-tribute| title=Tsitsipas 100 wins tribute| work=ATP Tour| access-date=19 December 2022| archive-date=19 December 2022| archive-url=https://web.archive.org/web/20221219200152/https://www.atptour.com/en/news/tsitsipas-100-wins-tribute| url-status=live}}</ref> Svoje jedino finale te sezone igrao je na [[Croatia Open Umag|turniru u Umagu]], gdje je pobijedio branitelja naslova [[Carlos Alcaraz|Carlosa Alcaraza]] i osvojio svoj prvi naslov na zemlji te jedini naslov u [[2022.]] godini.<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-umag-2022-sunday-final | title=Jannik Sinner Rallies Past Alcaraz to Umag Crown | website=ATP Tour | access-date=2 August 2022 | archive-date=1 August 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220801072818/https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-umag-2022-sunday-final | url-status=live }}</ref> Nakon ispadanja u trećem kolu i u [[National Bank Open|Montrealu]]<ref>{{cite web|url=https://www.tennismajors.com/atp/montreal-masters-carreno-busta-reaches-quarter-finals-617509.html|title=Montreal Masters: Carreno Busta reaches quarter-finals defeating Sinner, quarter finals are set|website=Tennis Majors|date=12 August 2022|access-date=20 September 2022|archive-date=20 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220920172438/https://www.tennismajors.com/atp/montreal-masters-carreno-busta-reaches-quarter-finals-617509.html|url-status=live}}</ref> i u [[Cincinnati Masters|Cincinnatiju]],<ref>{{Cite web |title=Félix Auger-Aliassime Saves 2 MPs, Stuns Jannik Sinner In Cincinnati |url=https://www.atptour.com/en/news/auger-aliassime-sinner-cincinnati-2022-thursday |access-date=20 August 2022 |website=ATP Tour |archive-date=30 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220830202751/https://www.atptour.com/en/news/auger-aliassime-sinner-cincinnati-2022-thursday |url-status=live }}</ref> uspio je doći do četvrtfinala [[US Open]]a,<ref>{{cite web | url= https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-04/sinner_earns_latenight_win_against_nakashima_at_the_2022_us_open.html | title= Sinner earns late-night win against Nakashima at the 2022 US Open | access-date= 6 September 2022 | archive-date= 6 September 2022 | archive-url= https://web.archive.org/web/20220906041336/https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-04/sinner_earns_latenight_win_against_nakashima_at_the_2022_us_open.html | url-status= live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-ivashka-us-open-2022-monday | title=Sinner Survives Service Yips & Five-Set Scare | website=ATP Tour | access-date=6 September 2022 | archive-date=6 September 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220906043355/https://www.atptour.com/en/news/sinner-ivashka-us-open-2022-monday | url-status=live }}</ref> gdje je ponovo igrao s Alcarazom. Alcaraz je pobijedio u pet setova nakon pet sati i petnaest minuta; meč je završio u 2:50 ujutro po lokalnom vremenu, što je rekord za najkasnije završeni meč u historiji turnira, te je postao drugi najduži meč u historiji US Opena.<ref>{{cite web | url=https://apnews.com/article/us-open-tennis-championships-sports-new-york-jannik-sinner-49a9b96ec94a29b6deaae56dc2b54c4e | title=Alcaraz tops Sinner at 2:50 a.m.; latest US Open finish ever | website=[[Associated Press]] | date=8 September 2022 | access-date=14 September 2022 | archive-date=12 September 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220912062839/https://apnews.com/article/us-open-tennis-championships-sports-new-york-jannik-sinner-49a9b96ec94a29b6deaae56dc2b54c4e | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-us-open-2022-qf | title=Carlos Alcaraz Saves MP, Outlasts Jannik Sinner in Historic US Open QF Thriller | website=ATP Tour | access-date=14 September 2022 | archive-date=12 September 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220912010205/https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-us-open-2022-qf | url-status=live }}</ref> Kraj sezone bio je nešto lošiji. Iako je pomogao Italiji da dođe do posljednje faze [[Davis Cup]]a,<ref>{{Cite web|url=https://www.daviscupfinals.com/news/group-a-italy-v-argentina|title=Italy beats Argentina to book place in Final 8|access-date=17 September 2022|archive-date=17 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221017040143/https://www.daviscupfinals.com/news/group-a-italy-v-argentina|url-status=dead}}</ref> zbog ozljede u [[Sofija|Sofiji]] izbivao je s terena gotovo mjesec dana.<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-rune-huesler-musetti-sofia-2022-saturday | title=Holger Rune Advances Past Jannik Sinner into Sofia Final | website=ATP Tour | access-date=1 November 2022 | archive-date=10 October 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221010220432/https://www.atptour.com/en/news/sinner-rune-huesler-musetti-sofia-2022-saturday/ | url-status=live }}</ref> Igrao je još četvrfinale [[Erste Bank Open]]a,<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-vienna-2022-friday | title=Daniil Medvedev Sinks Jannik Sinner in Vienna | website=ATP Tour | access-date=1 November 2022 | archive-date=1 November 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221101004045/https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-vienna-2022-friday | url-status=live }}</ref> dok je na [[Rolex Paris Masters]]u ispao u prvom kolu.<ref>{{cite news | url=https://www.atptour.com/en/news/huesler-sinner-paris-2022-monday | title=Marc-Andrea Huesler Stuns Jannik Sinner in Paris Opener | website=ATP Tour | access-date=1 November 2022 | archive-date=1 November 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221101002302/https://www.atptour.com/en/news/huesler-sinner-paris-2022-monday | url-status=live }}</ref> Sezonu je završio kao 15. tenisač svijeta. === Davis Cup, Grand Slam naslovi i afera s dopingom (2023. – 2024.) === Nakon ispadanja na [[Adelaide International 1]]<ref>{{cite web |url=https://www.tennismajors.com/atp/adelaide-international-1-korda-makes-semi-finals-651723.html |title=Red-hot Korda takes out Sinner to reach semi-finals |website=tennismajors.com |date=6 January 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=25 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231125225910/https://www.tennismajors.com/atp/adelaide-international-1-korda-makes-semi-finals-651723.html |url-status=live }}</ref> i [[Australian Open]] turnirima,<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2023/jan/22/tsitsipas-into-last-eight-of-australian-open-despite-sinners-best-efforts |title=Stefanos Tsitsipas marches on in Australian Open despite Sinner's best efforts |work=The Guardian |date=22 January 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=25 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231125225910/https://www.theguardian.com/sport/2023/jan/22/tsitsipas-into-last-eight-of-australian-open-despite-sinners-best-efforts |url-status=live }}</ref> Sinner je u [[Montpellier]]u osvojio [[Open Sud de France]], svoj sedmi naslov u karijeri.<ref>{{cite news | url=https://www.atptour.com/en/news/cressy-sinner-montpellier-2023-sunday | title=Jannik Sinner Wins Montpellier Title | website=ATP Tour | access-date=18 February 2023 | archive-date=20 February 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230220030335/https://www.atptour.com/en/news/cressy-sinner-montpellier-2023-sunday | url-status=live }}</ref> U [[ABN AMRO Open|Rotterdamu]] je uspio doći do finala,<ref>{{cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-tsitsipas-rotterdam-2023-thursday |title=Sinner Scores Tsitsipas Revenge to Reach Rotterdam QFS |website=atptour.com |date=16 February 2023 |access-date= |archive-date=16 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230216233123/https://www.atptour.com/en/news/sinner-tsitsipas-rotterdam-2023-thursday |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-wawrinka-rotterdam-2023-friday | title=Sinner Sails Past Wawrinka to Rotterdam SFS | access-date=18 February 2023 | archive-date=18 February 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230218214450/https://www.atptour.com/en/news/sinner-wawrinka-rotterdam-2023-friday | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-griekspoor-rotterdam-2023-saturday | title=Sinner Serves Past Griekspoor, Sets Medvedev Final Clash in Rotterdam | website=ATP Tour | access-date=18 February 2023 | archive-date=18 February 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230218223858/https://www.atptour.com/en/news/sinner-griekspoor-rotterdam-2023-saturday | url-status=live }}</ref> gdje je izgubio od [[Danil Medvedev|Medvedeva]]. Nakon ispadanja u polufinalu [[BNP Paribas Open]]a u [[Indian Wells]]u od [[Carlos Alcaraz|Alcaraza]],<ref>{{Cite web |date=19 March 2023 |title=Carlos Alcaraz eclipses Jannik Sinner to reach Indian Wells final |url=https://www.independent.co.uk/sport/tennis/carlos-alcaraz-jannik-sinner-britain-neal-skupski-daniil-medvedev-b2303742.html |access-date=26 March 2023 |website=The Independent |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326033228/https://www.independent.co.uk/sport/tennis/carlos-alcaraz-jannik-sinner-britain-neal-skupski-daniil-medvedev-b2303742.html |url-status=live }}</ref> Sinner se uspio "osvetiti" u polufinalu [[Miami Open]]a,<ref>{{cite news |url=https://www.atptour.com/en/news/rublev-sinner-miami-2023-tuesday |title=Jannik Sinner Defeats Andrey Rublev in Miami |website=ATP Tour |date=28 March 2023 |access-date=28 March 2023 |archive-date=28 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328173705/https://www.atptour.com/en/news/rublev-sinner-miami-2023-tuesday |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-ruusuvuori-miami-2023-wednesday |title=Sinner Overcomes Rain, Ruusuvuori to Reach Miami SFS |website=ATP Tour |date=29 March 2023 |access-date=29 March 2023 |archive-date=29 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230329224445/https://www.atptour.com/en/news/sinner-ruusuvuori-miami-2023-wednesday |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-miami-2023-sf |title=Sinner Storms Back to Beat Alcaraz in Miami SF, Ending Spaniard's No. 1 Reign |website=ATP Tour |date=30 March 2023 |access-date=1 April 2023 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403133737/https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-miami-2023-sf |url-status=live }}</ref> čime je osujetio Alcarazove planove da se vrati na prvo mjesto;<ref>{{cite web | url=https://www.tennis.com/news/articles/the-point-of-the-year-by-jannik-sinner-and-carlos-alcaraz | title=Jannik Sinner wins the point of the year, then ends Carlos Alcaraz's hopes for a Sunshine Double | date=30 March 2023 | access-date=1 April 2023 | archive-date=2 April 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230402045713/https://www.tennis.com/news/articles/the-point-of-the-year-by-jannik-sinner-and-carlos-alcaraz | url-status=live }}</ref> u finalu je ponovo izgubio od Medvedeva, čime je omjer među njima došao do 0:6 u korist Rusa.<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-miami-2023-final | title=Daniil Medvedev Wins Maiden Miami Title, Fourth Trophy of 2023 | website=ATP Tour | date=31 March 2023 | access-date=2 April 2023 | archive-date=2 April 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230402191105/https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-miami-2023-final | url-status=live }}</ref> U [[Monte Carlo Masters|Monte Carlu]] je igrao svoje treće uzastopno Masters 1000 polufinale,<ref>{{cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-musetti-monte-carlo-2023-qf |title=Sinner Reaches Third Straight ATP Masters 1000 SF in Monte-Carlo |website=ATP Tour |date=14 April 2023 |access-date=14 April 2023 |archive-date=14 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230414210638/https://www.atptour.com/en/news/sinner-musetti-monte-carlo-2023-qf |url-status=live }}</ref> dok je na [[Roland-Garros]]u iznanađujuće izgubio od [[Daniel Altmaier|Daniela Altmaiera]] u drugom kolu;<ref>{{cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-altmaier-roland-garros-2023-thursday |title=Altmaier Saves 2 MPs To Stun Sinner At Roland Garros |website=ATP Tour |date=1 June 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=26 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230926193120/https://www.atptour.com/en/news/sinner-altmaier-roland-garros-2023-thursday |url-status=live }}</ref> meč se igrao u pet setova i trajao je 5 sati i 26 minuta, čime je postao dotad najduži meč u Sinnerovoj karijeri<ref>{{cite web |url=https://www.tennismajors.com/roland-garros-news/roland-garros-altmaier-moves-into-third-round-685280.html |title=Sinner defeated by Altmaier in fifth longest match in Roland-Garros history |website=tennismajors.com |date=1 June 2023 |access-date=10 July 2023 |archive-date=18 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230718014218/https://www.tennismajors.com/roland-garros-news/roland-garros-altmaier-moves-into-third-round-685280.html |url-status=live }}</ref> te drugi najduži meč sezone.<ref>{{cite web |url=https://www.tennis.com/news/articles/daniel-altmaier-outlasts-jannik-sinner-in-five-hour-26-minute-roland-garros-epic |title=Daniel Altmaier outlasts Jannik Sinner in five-hour, 26-minute Roland Garros epic |website=tennis.com |date=1 June 2023 |access-date=10 July 2023 |archive-date=18 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230718013130/https://www.tennis.com/news/articles/daniel-altmaier-outlasts-jannik-sinner-in-five-hour-26-minute-roland-garros-epic |url-status=live }}</ref> Na [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]] je došao do četvrtfinala,<ref>{{Cite news |last=Parkinson |first=Hannah Jane |date=9 July 2023 |title=Manic Sinner is no saint as he slips and slides into Wimbledon quarter-finals |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/sport/2023/jul/09/livewire-jannik-sinner-beats-daniel-elahi-galan-to-progress-to-quarter-finals |access-date=12 July 2023 |issn=0261-3077 |archive-date=12 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712011140/https://www.theguardian.com/sport/2023/jul/09/livewire-jannik-sinner-beats-daniel-elahi-galan-to-progress-to-quarter-finals |url-status=live }}</ref> gdje je izgubio od [[Novak Đoković|Novaka Đokovića]].<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-wimbledon-2023-friday |title=Novak Djokovic Beats Jannik Sinner At Wimbledon {{!}} ATP Tour {{!}} Tennis |website=ATP Tour |date=14 July 2023 |access-date=13 August 2023 |archive-date=16 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230716193727/https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-wimbledon-2023-friday |url-status=live }}</ref> U kolovozu je u [[National Bank Open|Torontu]] osvojio svoj prvi Masters 1000 naslov, pobijedivši [[Alex de Minaur|Alexa de Minaura]] u finalu.<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/de-minaur-sinner-toronto-2023-sunday-final |title=Jannik Sinner Earns First Masters 1000 Crown In Toronto |website=ATP Tour |date=13 August 2023 |access-date=13 August 2023 |archive-date=13 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230813215835/https://www.atptour.com/en/news/de-minaur-sinner-toronto-2023-sunday-final |url-status=live }}</ref> Na [[China Open]]u je u polufinalu ponovo pobijedio Alcaraza da bi u finalu svladao Medvedeva, prvi put u sedam međusobnih mečeva.<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-beijing-2023-sf |title=Sinner Races Away From Alcaraz After Marathon Start In Beijing SFs |website=ATP Tour |date=3 October 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=5 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240105091402/https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-beijing-2023-sf |url-status=live }}</ref> Tako je došao do četvrtog mjesta na ATP listi, postavši prvi Talijan u Top 5 još od vremena [[Adriano Panatta|Adriana Panatte]].<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-beijing-2023-final |title=Sinner Ends Medvedev Stranglehold, Clinches Beijing Crown |website=ATP Tour |date=4 October 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=12 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231012124338/https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-beijing-2023-final |url-status=live }}</ref> Nakon ispadanja od [[Ben Shelton|Sheltona]] u [[Rolex Shanghai Masters|Šangaju]],<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-shelton-shanghai-2023-tuesday |title=Shelton Stuns Sinner In Shanghai |website=ATP Tour |date=10 October 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=4 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231104102711/https://www.atptour.com/en/news/sinner-shelton-shanghai-2023-tuesday |url-status=live }}</ref> Sinner je došao do finala turnira u [[Beč]]u, gdje je drugi put za redom pobijedio Medvedeva.<ref>{{cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-vienna-2023-singles-final |title=Sinner Claws Past Medvedev, Triumphs In Vienna |website=ATP Tour |date=29 October 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=5 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231205015106/https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-vienna-2023-singles-final |url-status=live }}</ref> Dobri nastupi osigurali su mu debitantski direktni nastup na [[ATP Finals]]ima, gdje je u grupnoj fazi pobijedio sva tri meča, uključujući i onaj protiv Đokovića;<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-turin-2023-tuesday |title='Brave' Sinner Downs Djokovic, Nears Turin SFs |website=ATP Tour |date=14 November 2023 |access-date=20 November 2023 |archive-date=22 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231122013222/https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-turin-2023-tuesday |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/sports/tennis/sinner-beats-djokovic-atp-finals-cracker-2023-11-14/ |title=Sinner digs deep to down Djokovic in ATP Finals cracker |website=reuters.com |date=14 November 2023 |access-date=20 November 2023 |archive-date=15 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231115181741/https://www.reuters.com/sports/tennis/sinner-beats-djokovic-atp-finals-cracker-2023-11-14/ |url-status=live }}</ref> ipak, u ponovnom susretu protiv Đokovića u finalu, Sinner je izgubio.<ref>{{Cite web |url=https://www.tennis.com/news/articles/imperious-djokovic-wins-record-7th-atp-finals-title-by-beating-sinner-in-straight-sets |title=Novak Djokovic wins record seventh ATP Finals title, beats Jannik Sinner in straight sets |website=Tennis.com |date=19 November 2023 |access-date=20 November 2023 |archive-date=20 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231120044250/https://www.tennis.com/news/articles/imperious-djokovic-wins-record-7th-atp-finals-title-by-beating-sinner-in-straight-sets |url-status=live }}</ref> Nakon toga je nastupio za Italiju u završnoj fazi [[Davis Cup]]a, gdje je u četvrtfinalu pobijedio [[Tallon Griekspoor|Tallona Griekspoora]] i tako pomogao Italiji da prođe [[Davis Cup reprezentacija Nizozemske|Nizozemsku]].<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/davis-cup-final-8-2023-thursday |title=Sinner Doubles Up To Lead Italy Into Davis Cup Semi-finals |website=ATP Tour |date=23 November 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=25 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231125230353/https://www.atptour.com/en/news/davis-cup-final-8-2023-thursday |url-status=live }}</ref> U polufinalu je uslijedio susret sa [[Davis Cup reprezentacija Srbije|Srbijom]], u sklopu kojeg je Sinner treći put u 12 dana igrao protiv Đokovića i pobijedio. Bio je to prvi Đokovićev poraz u singlu i Davis Cupu još od [[2011.]] godine kada ga je pobijedio [[Juan Martín del Potro]].<ref>{{Cite web |url=https://apnews.com/article/djokovic-sinner-serbia-italy-davis-cup-8d38c33f25774ff5e7dcefe47e52e4c0 |title=Sinner enjoys double success over Djokovic to lead Italy into the Davis Cup final |website=apnews.com |date=25 November 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=4 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231204154642/https://apnews.com/article/djokovic-sinner-serbia-italy-davis-cup-8d38c33f25774ff5e7dcefe47e52e4c0 |url-status=live }}</ref> Uz to, Sinner je u trećem setu spasio tri uzastopne meč lopte, postavši tek četvrti igrač u historiji koji je pobijedio Đokovića nakon spašavanja meč lopti te prvi koji je spasio čak tri uzastopne meč lopte;<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-serbia-italy-davis-cup-2023-sf |title=Sinner Saves 3 MPs To Beat Djokovic, Leads Italy To Davis Cup Final |website=atptour.com |date=25 November 2023 |access-date=27 November 2023 |archive-date=26 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231126235627/https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-serbia-italy-davis-cup-2023-sf |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.skysports.com/tennis/news/12110/13016292/davis-cup-italys-jannik-sinner-beats-novak-djokovic-in-both-singles-and-doubles-to-secure-a-2-1-victory-over-serbia |title=Davis Cup: Italy's Jannik Sinner beats Novak Djokovic in both singles and doubles to secure a 2–1 victory over Serbia |website=skysports.com |date=25 November 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=9 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209102132/https://www.skysports.com/tennis/news/12110/13016292/davis-cup-italys-jannik-sinner-beats-novak-djokovic-in-both-singles-and-doubles-to-secure-a-2-1-victory-over-serbia |url-status=live }}</ref> također je postao tek treći tenisač, nakon [[Rafael Nadal|Rafaela Nadala]] i [[Andy Murray|Andyja Murraya]] koji je dva puta pobijedio Đokovića u rasponu od 12 dana.<ref>{{Cite web |url=https://www.tennis.com/news/articles/stat-of-the-day-jannik-sinner-defeats-novak-djokovic-twice-in-12-days-nadal-murray |title=Stat of the Day: Jannik Sinner defeats Novak Djokovic twice in 12 days, joins exclusive list |website=tennis.com |date=25 November 2023 |access-date=27 November 2023 |archive-date=27 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231127014429/https://www.tennis.com/news/articles/stat-of-the-day-jannik-sinner-defeats-novak-djokovic-twice-in-12-days-nadal-murray |url-status=live }}</ref> Nakon toga je u paru s [[Lorenzo Sonego|Lorenzom Sonegom]] ponovo pobijedio Đokovića, koji je igrao u paru s [[Miomir Kecmanović|Kecmanovićem]], i osigurao Italiji ulazak u finale.<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2023/nov/25/italy-into-davis-cup-final-after-sinners-stunning-comeback-sees-off-djokovic |title=Italy into Davis Cup final after Sinner's stunning comeback sees off Djokovic |work=The Guardian |date=25 November 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=20 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231220231255/https://www.theguardian.com/sport/2023/nov/25/italy-into-davis-cup-final-after-sinners-stunning-comeback-sees-off-djokovic |url-status=live }}</ref> Tamo su Talijani pobijedili [[Davis Cup reprezentacija Australije|Australiju]] i osvojili svoj drugi naslov, prvi nakon [[1976.]] godine.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/davis-cup-final-2023-italy-australia |title=Scintillating Sinner Leads Italy To Davis Cup Title |website=ATP Tour |date=26 November 2023 |access-date=27 November 2023 |archive-date=28 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128151659/https://www.atptour.com/en/news/davis-cup-final-2023-italy-australia |url-status=live }}</ref> Tijekom dodjele ATP-ovih nagrada, Sinner je dobio nagradu za igrača s najvećim napretkom i nagradu za miljenika publike,<ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner Wins Most Improved Player Of The Year Award For 2023 |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-atp-awards-2023-most-improved-player-of-the-year |access-date=2 July 2024 |website=ATP Tour |language=en |archive-date=17 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231217045747/https://www.atptour.com/en/news/sinner-atp-awards-2023-most-improved-player-of-the-year |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner Voted Fans' Favourite In 2023 ATP Awards |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-atp-awards-2023-fans-favourite-singles |access-date=2 July 2024 |website=ATP Tour |language=en |archive-date=18 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231218143517/https://www.atptour.com/en/news/sinner-atp-awards-2023-fans-favourite-singles |url-status=live }}</ref> dok su njegovi treneri [[Darren Cahill]] i [[Simone Vagnozzi]] podijelili nagradu za trenera godine.<ref>{{Cite web |title=2023 ATP Awards: Djokovic Joined By Sinner, Alcaraz, Auger-Aliassime, Fils Among Winners |url=http://www.atptour.com/en/news/atp-awards-2023-all-winners |access-date=2 July 2024 |website=ATP Tour |language=en}}</ref> Na Supertennis Awardsima dobio je nagradu za najboljeg tenisača.<ref>{{Cite web |title=Sinner premiato come miglior giocatore dell'anno: il tennis italiano in festa |url=https://www.today.it/sport/tennis/premi-migliori-supertennis-2023.html |access-date=11 July 2024 |website=Today |language=it |archive-date=11 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240711143727/https://www.today.it/sport/tennis/premi-migliori-supertennis-2023.html |url-status=live }}</ref> Početak sezone [[2024.]] godine bio je vrlo jak. Sinner je na [[Australian Open]]u prilično lako došao do novog polufinala, gdje je iznenađujuće pobijedio Đokovića, koji je tada bio prvi tenisač svijeta i branitelj naslova;<ref>{{Cite web |date=26 January 2024 |title=Sinner ends Djokovic's reign in Australian Open semifinals |url=https://www.espn.com/tennis/story/_/id/39391142/jannik-sinner-ends-novak-djokovic-australian-open-reign-semifinals |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128162430/https://www.espn.com/tennis/story/_/id/39391142/jannik-sinner-ends-novak-djokovic-australian-open-reign-semifinals |archive-date=28 January 2024 |access-date=28 January 2024 |website=ESPN.com|agency=Associated Press}}</ref> bio je to Đokovićev prvi poraz na Australian Openu od [[2018.]] godine.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-australian-open-2024-sf|title=Jannik Sinner defeats Novak Djokovic to reach 2024 Australian Open final |website=ATP Tour|access-date=27 January 2024|archive-date=27 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240127210854/https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-australian-open-2024-sf|url-status=live}}</ref> U finalu je ponovo igrao protiv Medvedeva te je okrenuo 0:2 u setovima i tako došao do svog prvog [[Grand Slam]] naslova u karijeri; postao je prvi Talijan s osvojenim Australian Openom te tek treći Talijan ukupno, odnosno drugi u Open eri s nekim Grand Slam naslovom.<ref name="AO2024">{{Cite web |title=Sinner, winner: Italian takes first major at AO 2024 {{!}} AO |url=https://ausopen.com/articles/news/sinner-winner-italian-takes-first-major-ao-2024 |access-date=28 January 2024 |website=ausopen.com |language=en |archive-date=28 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128231116/https://ausopen.com/articles/news/sinner-winner-italian-takes-first-major-ao-2024 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tennis.com/news/articles/stat-of-the-day-jannik-sinner-becomes-first-italian-man-to-win-a-grand-slam-title-in-48-years|title=Stat of the Day: Jannik Sinner becomes first Italian man to win a Grand Slam title in 48 years|access-date=28 January 2024|archive-date=28 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240128235718/https://www.tennis.com/news/articles/stat-of-the-day-jannik-sinner-becomes-first-italian-man-to-win-a-grand-slam-title-in-48-years|url-status=live}}</ref> Također je postao tek drugi tenisač koji je osvojio Australian Open nakon što je gubio 0:2 u setovima, nakon Nadala [[2022.]] godine, koji je na taj način pobijedio upravo Medvedeva. U [[Rotterdam]]u je nakon predaje [[Miloš Raonić|Miloša Raonića]] u četvrtfinalu došao do svoje 200. pobjede u karijeri, postavši prvi igrač rođen u [[21. vijek|XXI. vijeku]] kojemu je to uspjelo.<ref>{{Cite web |author-mask=TennisTV |date=16 February 2024 |title=200 ATP Wins for Jannik Sinner |url=https://twitter.com/TennisTV/status/1758613115032293858 |access-date=15 April 2024 |website=X |archive-date=16 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240216224703/https://twitter.com/TennisTV/status/1758613115032293858 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.eurosport.com/tennis/atp-rotterdam/2024/jannik-sinner-struggling-a-little-bit-but-reaches-rotterdam-semi-finals-after-milos-raonic-retires-w_sto10025927/story.shtml|title=Jannik Sinner struggling a little bit but reaches Rotterdam semi finals after Milos Raonic retires with injury|access-date=16 February 2024|archive-date=16 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240216230138/https://www.eurosport.com/tennis/atp-rotterdam/2024/jannik-sinner-struggling-a-little-bit-but-reaches-rotterdam-semi-finals-after-milos-raonic-retires-w_sto10025927/story.shtml|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-raonic-rotterdam-2024-friday|title=Sinner claims 200th win, reaches Rotterdam SF|access-date=17 February 2024|archive-date=16 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240216222715/https://www.atptour.com/en/news/sinner-raonic-rotterdam-2024-friday|url-status=live}}</ref> Nakon pobjeda nad Griekspoorom i de Minaurom, Sinner je osvojio turnir i tako došao do trećeg mjesta na ATP listi, čime je postao najbolje rangirani Talijan u historiji.<ref>{{Cite web |title=Sinner continues red-hot run, clinches Rotterdam crown |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-de-minaur-rotterdam-2024-final |access-date=19 February 2024 |date=18 February 2024 |website=ATPTour |archive-date=18 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240218195132/https://www.atptour.com/en/news/sinner-de-minaur-rotterdam-2024-final |url-status=live }}</ref> Tijekom [[BNP Paribas Open]]a u [[Indian Wells]]u produžio je svoju seriju na 19 uzastopnih pobjeda (16 u [[2024.]]), čime je oborio talijanski rekord u Open eri, a koja je prekinuta polufinalnim porazom od Alcaraza.<ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner advances to Indian Wells semi-finals |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-lehecka-indian-wells-2024-thursday |access-date=15 March 2024 |website=ATP Tour |language=en |archive-date=15 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240315103200/https://www.atptour.com/en/news/sinner-lehecka-indian-wells-2024-thursday |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=17 March 2024 |title=Indian Wells: Carlos Alcaraz ends Jannik Sinner's winning run to set up Daniil Medvedev final |url=https://www.bbc.com/sport/tennis/68583254 |access-date=24 June 2024 |work=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=12 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240912002231/https://www.bbc.com/sport/tennis/68583254 |url-status=live }}</ref> U [[Miami Open|Miamiju]] je u finalu pobijedio [[Grigor Dimitrov|Grigora Dimitrova]] i tako osvojio svoj drugi Masters 1000 naslov, što mu je ujedno donijelo i skok na drugo mjesto ATP liste.<ref>{{Cite news |title=Jannik Sinner sweeps Grigor Dimitrov aside to win Miami Open |url=https://www.theguardian.com/sport/2024/mar/31/jannik-sinner-sweeps-grigor-dimitrov-aside-to-win-miami-open |access-date=31 March 2024 |work=The Guardian |date=31 March 2024 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tennis.com/news/articles/jannik-sinner-clinches-no-2-ranking-a-new-career-high-after-winning-miami-open-title|title=Jannik Sinner clinches No. 2 ranking, a new career-high, after winning Miami Open title|date=31 March 2024|access-date=31 March 2024|archive-date=31 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240331220913/https://www.tennis.com/news/articles/jannik-sinner-clinches-no-2-ranking-a-new-career-high-after-winning-miami-open-title|url-status=live}}</ref> Nakon poraza u drugom kolu [[Monte Carlo Masters|Monte Carla]] od [[Stefanos Cicipas|Stefanosa Cicipasa]], Sinner se povukao s turnira u [[Madrid]]u<ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner withdraws from Madrid |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-madrid-2024-withdrawal |access-date=4 June 2024 |website=ATP Tour |language=en |archive-date=3 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240503051225/https://www.atptour.com/en/news/sinner-madrid-2024-withdrawal |url-status=live }}</ref> i [[Rim]]u zbog ozljede kuka.<ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner withdraws from Rome |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-rome-2024-withdrawal |access-date=4 June 2024 |website=ATP Tour |language=en}}</ref> Nakon što se Đoković povukao s [[Roland-Garros]]a, Sinner je po završetku turnira, na kojem je ispao u polufinalu od Alcaraza,<ref>{{Cite web |title=Carlos Alcaraz defeats Jannik Sinner in five-set Roland Garros SF thriller {{!}} ATP Tour {{!}} Tennis |url=http://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-roland-garros-2024-friday |access-date=24 June 2024 |website=ATP Tour |language=en |archive-date=9 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609061128/https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-roland-garros-2024-friday |url-status=live }}</ref> prvi put u karijeri postao najbolji tenisač svijeta,<ref>{{Cite web |last=Zagoria |first=Adam |title=World No. 1 Novak Djokovic Withdraws From French Open, Jannik Sinner Becomes New No. 1 |url=https://www.forbes.com/sites/adamzagoria/2024/06/04/world-no-1-novak-djokovic-withdraws-from-french-open-jannik-sinner-becomes-new-no-1/ |access-date=4 June 2024 |website=Forbes |language=en |archive-date=5 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240605235249/https://www.forbes.com/sites/adamzagoria/2024/06/04/world-no-1-novak-djokovic-withdraws-from-french-open-jannik-sinner-becomes-new-no-1/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=4 June 2024 |title=Novak Djokovic injury: Defending champion withdraws from French Open |url=https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/c7221343y0lo |access-date=4 June 2024 |website=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=4 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240604182542/https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/c7221343y0lo |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner assured of rise to world No. 1 |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-roland-garros-2024-world-no-1-guaranteed |access-date=4 June 2024 |website=ATP Tour |language=en |archive-date=4 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240604163058/https://www.atptour.com/en/news/sinner-roland-garros-2024-world-no-1-guaranteed |url-status=live }}</ref> ujedno i prvi Talijan u historiji koji je došao do te pozicije.<ref>{{Cite news |date=4 June 2024 |last=Pinto |first=Piergiuseppe |title=Quali tennisti italiani sono stati i numeri 1 al mondo? Sinner è il primo a riuscirci, il suo Roland Garros è su DAZN |url=https://www.dazn.com/it-IT/news/tennis/quali-tennisti-italiani-sono-stati-i-numeri-1-al-mondo/1ndmfp8cz0ele1htk700n5ixs8 |access-date=9 September 2024 |work=[[DAZN]] |language=it}}</ref> Na [[Halle Open]]u je postao tek osmi tenisač u historiji koji je osvojio svoj prvi turnir nakon prvog dolaska na prvo mjesto ATP liste,<ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner wins Halle title in first tournament as World No. 1 |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-hurkacz-halle-2024-final |access-date=24 June 2024 |website=ATP Tour |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Shannuu |date=24 June 2024 |title=Jannik Sinner joins elite company with historic win as world No. 1 |url=https://tennistonic.com/tennis-news/728448/jannik-sinner-joins-elite-company-with-historic-win-as-world-no-1/ |access-date=24 June 2024 |website=Tennis Tonic – News, Predictions, H2H, Live Scores, stats |language=en-US |archive-date=24 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240624093253/https://tennistonic.com/tennis-news/728448/jannik-sinner-joins-elite-company-with-historic-win-as-world-no-1/ |url-status=live }}</ref> dok je na [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]] prvi put u svojoj karijeri bio prvi nositelj na nekom [[Grand Slam]]u; na turniru je ispao od Medvedeva u četvrfinalu.<ref>{{Cite web |last=McLeman |first=Neil |date=9 July 2024 |title=Daniil Medvedev upsets Jannik Sinner to win epic Wimbledon quarter-final |url=https://www.express.co.uk/sport/tennis/1921020/Jannik-Sinner-Daniil-Medvedev-Wimbledon |access-date=10 July 2024 |website=Express.co.uk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ilic |first=Jovica |date=10 July 2024 |title=Daniil Medvedev edges ill Jannik Sinner, reaches Wimbledon semi-final |url=https://www.tennisworldusa.org/tennis/news/On_the_ATP_results_with/146418/daniil-medvedev-edges-ill-jannik-sinner-reaches-wimbledon-semifinal/ |access-date=10 July 2024 |website=Tennis World USA |language=en}}</ref> Na [[Ljetne olimpijske igre 2024.|Olimpijskim igrama]] u [[Pariz]]u nije nastupio zbog [[tonzilitis]]a.<ref>{{Cite web |date=24 July 2024 |title=Paris 2024: Jannik Sinner withdraws from tennis competition with injury, Salisbury to partner Watson in mixed doubles |url=https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/c3ge21gx2wdo |access-date=24 July 2024 |website=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=24 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240724164408/https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/c3ge21gx2wdo |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=24 July 2024 |title=Tennis world No 1 Jannik Sinner forced to pull out of Olympics |url=https://www.independent.co.uk/sport/olympics/jannik-sinner-olympics-withdraw-injury-tonsilitis-b2585245.html |access-date=24 July 2024 |website=The Independent |language=en |archive-date=24 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240724164408/https://www.independent.co.uk/sport/olympics/jannik-sinner-olympics-withdraw-injury-tonsilitis-b2585245.html |url-status=live }}</ref> U [[Cincinnati Open|Cincinnatiju]] je osvojio svoj drugi Masters 1000 naslov u godini i peti ukupno, pobijedivši [[Frances Tiafoe|Francesa Tiafoea]] u finalu.<ref>{{cite web |last=Dietz |first=Matthew |title=World No. 1 Jannik Sinner defeats Tiafoe to win his first Cincinnati Open |date=20 August 2024 |url=https://www.wlwt.com/article/jannik-sinner-cincinnati-open-tennis-tiafoe-championship/61918680 |access-date=20 August 2024 |archive-date=20 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240820001948/https://www.wlwt.com/article/jannik-sinner-cincinnati-open-tennis-tiafoe-championship/61918680 |url-status=live }}</ref> Dana [[20. kolovoza]] [[2024.]] godine, nezavisni je sud objavio da je Sinner dva puta u ožujku imao pozitivan test na nedopuštenu supstancu [[klostebol]].<ref>{{Cite web |date=21 August 2024 |title=Why wasn't Jannik Sinner suspended after two positive steroid tests? What do other players think? |url=https://apnews.com/article/jannik-sinner-doping-steroid-test-clostebol-fa89853c0de2969fc4aa1b4195f2a91f |access-date=26 August 2024 |website=AP News |language=en |archive-date=26 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240826034853/https://apnews.com/article/jannik-sinner-doping-steroid-test-clostebol-fa89853c0de2969fc4aa1b4195f2a91f |url-status=live }}</ref> Sud je prihvatio Sinnerovo objašnjenje da je klostebol unesen u njegov organizam slučajno tijekom masaže, jer je njegov fizioterapeut ranije bio koristio sredstvo s klostebolom kako bi liječio vlastitu ozljedu. Krajem mjeseca, Sinner je objavio kako je dao otkaz svom kondicijskom treneru Umbertu Ferrari i fizioterapeutu Giacomu Naldiju.<ref>{{Cite news |title=US Open: Jannik Sinner confirms he has parted ways with fitness coach Umberto Ferrara and physio Giacomo Naldi over drug tests |url=https://www.skysports.com/tennis/news/32833/13201809/us-open-jannik-sinner-confirms-he-has-parted-ways-with-fitness-coach-umberto-ferrara-and-physio-giacomo-naldi-over-drug-tests |archive-url=https://web.archive.org/web/20250216043239/https://www.skysports.com/tennis/news/32833/13201809/us-open-jannik-sinner-confirms-he-has-parted-ways-with-fitness-coach-umberto-ferrara-and-physio-giacomo-naldi-over-drug-tests |archive-date=16 February 2025 |access-date=24 July 2025 |work=Sky Sports |language=en-GB |url-status=live }}</ref> Sud je odlučio da Sinner nije s namjerom uzimao doping te mu nije izrekao nikakvu suspenziju, ali je morao vratiti novac i bodove koje je zaradio na turniru u [[Indian Wells]]u,<ref>{{cite web | title=Jannik Sinner cleared of wrongdoing after failed drug tests, ITIA says | website=Reuters | date=20 August 2024 | url=https://www.reuters.com/sports/tennis/world-no-1-sinner-cleared-wrongdoing-after-failed-drug-tests-itia-says-2024-08-20/ | access-date=21 August 2024}}</ref><ref>{{cite news |date=20 August 2024 |title=Jannik Sinner receives anti-doping sanction after positive tests for banned substance clostebol |url=https://www.nytimes.com/athletic/5710847/2024/08/20/jannik-sinner-doping-positive-tennis-clostebol/ |access-date=20 August 2024 |website=[[The New York Times]] |archive-date=20 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240820175758/https://www.nytimes.com/athletic/5710847/2024/08/20/jannik-sinner-doping-positive-tennis-clostebol/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |date=20 August 2024 |title=Independent tribunal rules 'No Fault or Negligence' in case of Jannik Sinner |url=https://www.itia.tennis/news/sanctions/independent-tribunal-rules-no-fault-or-negligence-in-case-of-italian-player-jannik-sinner/ |access-date=20 August 2024 |website=ITIA |archive-date=20 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240820150912/https://www.itia.tennis/news/sanctions/independent-tribunal-rules-no-fault-or-negligence-in-case-of-italian-player-jannik-sinner/ |url-status=live }}</ref> što je Sinner i učinio.<ref>{{cite news |url=https://www.cbc.ca/sports/tennis/jannik-sinner-positive-test-for-steroid-1.7299343 |title=Tennis star Jannik Sinner tested positive for a steroid twice but will not be suspended |work=CBC News |date=20 August 2024}}</ref> [[Svjetska antidopinška agencija]] žalila se na ovu odluku, a postupak je riješen nagodbom u veljači [[2025.]] godine, u sklopu koje je riješeno da je Sinner nenamjerno unio nedozvoljeno sredstvo u organizam te je prihvatio suspenziju u trajanju od tri mjeseca.<ref>{{Cite web |date=18 February 2025 |title=Jannik Sinner: Tennis world number one's case 'million miles away from doping', says Wada general counsel |url=https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/cdxexxl936vo |access-date=28 February 2025 |website=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> Proces je bio jedna od najvrućih tema u teniskom svijetu u to vrijeme.<ref>{{cite news |url=https://www.eurosport.com/tennis/mats-wilander-jannik-sinner-anti-doping-ruling-unfair_sto20030781/story.shtml |title=Mats Wilander on 'unfair' situation over Jannik Sinner's anti-doping ruling – 'The process is obviously terrible' |publisher=ESPN |date=21 August 2024 |first=Joel |last=Kulasingham}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/articles/cn02xp9dw02o |title=Sinner parts with physio & fitness coach after investigation |work=BBC Sport |date=23 August 2024}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Hansen |first1=James |last2=Eccleshare |first2=Charlie |date=12 November 2025 |title=Novak Djokovic's Piers Morgan interview: Sinner, Alcaraz, the tennis GOAT debate and his career |url=https://www.nytimes.com/athletic/6798363/2025/11/11/novak-djokovic-piers-morgan-interview/ |access-date=13 November 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[File:2024 11 24 Copa Davis Tenis.jpg|thumb|320px|Sinner (drugi s lijeva) s [[Davis Cup reprezentacija Italije|reprezentativnim kolegama]] ispred trofeja pobjednika [[Davis Cup]]a [[2024.]] godine.]] Postupak nije omeo Sinnerovu igru, s obzirom na to da je na [[US Open]]u osvojio svoj drugi Grand Slam naslov u karijeri.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/tennis/story/_/id/41153580/jannik-sinner-defeats-jack-draper-reach-2024-us-open-final|title=Jannik Sinner overcomes injury, Jack Draper to reach US Open final|website=ESPN|date=6 September 2024}}</ref> U četvrtfinalu je izbacio Medvedeva, u polufinalu [[Jack Draper|Jacka Drapera]], a u finalu [[Taylor Fritz|Taylora Fritza]] i tako postao tek četvrti tenisač koji je osvojio dva Grand Slam naslova u godini u kojoj je osvojio svoj prvi Grand Slam naslov. Pobjedu je posvetio svojoj teti.<ref>{{cite web| url=https://www.news24.com/sport/tennis/live-us-open-defending-champs-djokovic-gauff-headline-day-1-20240826| website=News24| date=8 September 2024| title=Sinner wins US Open to become Italian saint of Flushing Meadows| access-date=9 September 2024| archive-date=7 September 2024| archive-url=https://web.archive.org/web/20240907065926/https://www.news24.com/sport/tennis/live-us-open-defending-champs-djokovic-gauff-headline-day-1-20240826| url-status=live}}</ref> Na [[China Open]]u je također došao do finala, ali je izgubio od Alcaraza.<ref name=":9">{{Cite web |date=2 October 2024 |title=Alcaraz beats Sinner in dramatic China Open final |url=https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/articles/ce8v6560lnro |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002154343/https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/ce8v6560lnro |archive-date=2 October 2024 |access-date=2 October 2024 |website=BBC Sport}}</ref> Nakon što je pobijedio [[Tomáš Machač|Tomáša Machača]] u polufinalu [[Rolex Shanghai Masters|Šangaja]], Sinner je osigurao prvo mjesto na kraju godine, postavši prvi Talijan kojemu je to uspjelo.<ref>{{cite web|url=https://www.tennis.com/news/articles/jannik-sinner-passes-novak-djokovic-for-fourth-longest-first-stint-at-no-1-in-atp-rankings-history|title= Jannik Sinner passes Novak Djokovic for fourth-longest first stint at No. 1 in ATP rankings history|date=16 June 2025}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 October 2024 |title=Sinner clinches year-end No. 1 in PIF ATP Rankings |url=https://www.atptour.com/en/news/jannik-sinner-clinches-year-end-no-1-2024 |access-date=12 October 2024 |website=ATP Tour}}</ref> U finalu je ponovo pobijedio Đokovića i osvojio svoj treći Masters 1000 naslov u godini, postavši najmlađi pobjednik u Šangaju u historiji; bio mu je to ukupno sedmi naslov te godine.<ref>{{Cite web |date=13 October 2024 |title=Sinner wins Shanghai Masters to extend Djokovic's wait for 100th title |url=https://www.reuters.com/sports/tennis/sinner-wins-shanghai-masters-extend-djokovics-wait-100th-title-2024-10-13/ |access-date=15 October 2024 |website=Reuters}}</ref> Novu titulu dodao je na [[ATP Finals]]ima, gdje je u finalu pobijedio Fritza.<ref name=":10">{{Cite web |date=17 November 2024 |title=ATP Finals: World number one Jannik Sinner beats Taylor Fritz in Turin |url=https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/cly01ee9dklo |access-date=17 November 2024 |website=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=17 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241117185706/https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/cly01ee9dklo |url-status=live }}</ref> Bio je to prvi put od [[Ivan Lendl|Ivana Lendla]] [[1986.]] godine da je netko osvojio ATP Finalse bez izgubljenog seta, a Sinner je postao prvi Talijan koji je osvojio taj turnir.<ref name=":10"/><ref>{{cite web | url=https://www.thetennisgazette.com/news/jannik-sinner-breaks-38-year-record-after-defeating-taylor-fritz-to-win-the-atp-finals/ | title=Jannik Sinner breaks 38-year record after defeating Taylor Fritz to win the ATP Finals | date=17 November 2024 }}</ref> Godinu je završio obranom naslova na [[Davis Cup]]u.<ref>{{Cite news |last=Hansen |first=James |title=Italy retains Davis Cup after Jannik Sinner and Matteo Berrettini down the Netherlands |url=https://www.nytimes.com/athletic/5944011/2024/11/24/italy-davis-cup-win-netherlands/ |access-date=24 November 2024 |work=The New York Times |date=24 November 2024 |language=en-US |issn=0362-4331 |archive-date=24 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241124185926/https://www.nytimes.com/athletic/5944011/2024/11/24/italy-davis-cup-win-netherlands/ |url-status=live }}</ref> Sinner je [[2024.]] godinu završio bez ijednog poraza u kojem nije osvojio nijedan set, postavši tek drugi tenisač u historiji, nakon [[Roger Federer|Rogera Federera]] [[2005.]] godine, kojemu je to uspjelo.<ref>{{Cite web |date=24 November 2024 |title=Jannik Sinner: Italy's 'special one' completes stellar year at Davis Cup |url=https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/c4gpyv3z8wno |access-date=28 November 2024 |website=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=25 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241125131721/https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/c4gpyv3z8wno |url-status=live }}</ref> === Novi Grand Slam naslovi i suspenzija (2025.) === Kao branitelj naslova, Sinner je imao relativno jednostavan put do finala [[Australian Open]]a na početku [[2025.]] godine;<ref>{{cite news |title=Sinner ousts Giron to reach Aussie 4th round |url=https://www.espn.com.au/tennis/story/_/id/43462672/defending-australian-open-champ-jannik-sinner-back-4th-round |access-date=20 January 2025 |work=ESPN.com |date=18 January 2025 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Jannik Sinner survives Tristan Schoolkate in Melbourne |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-schoolkate-australian-open-2025-thursday |access-date=20 January 2025 |work=ATP Tour |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=McGowan |first1=Marc |title=Heartbreak for de Minaur as he exits Open after straight-sets loss to Sinner |url=https://www.theage.com.au/sport/tennis/heartbreak-for-de-minaur-as-he-exits-open-after-straight-set-loss-to-sinner-20250120-p5l5sk.html |access-date=23 January 2025 |work=The Age |date=22 January 2025 |language=en |archive-date=22 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250122151059/https://www.theage.com.au/sport/tennis/heartbreak-for-de-minaur-as-he-exits-open-after-straight-set-loss-to-sinner-20250120-p5l5sk.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Jannik Sinner beats Ben Shelton to reach second Australian Open final in a row |url=https://www.nytimes.com/athletic/6085718/2025/01/24/jannik-sinner-australian-open-semifinal-result-analysis-ben-shelton/ |access-date=24 January 2025 |work=The Athletic |date=22 January 2025 |language=en |archive-date=24 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250124120831/https://www.nytimes.com/athletic/6085718/2025/01/24/jannik-sinner-australian-open-semifinal-result-analysis-ben-shelton/ |url-status=live |url-access=registration }}</ref> u finalu je s 3:0 u setovima pobijedio [[Alexander Zverev|Alexandera Zvereva]] i tako uspješno obranio naslov u [[Melbourne]]u.<ref>{{Cite web |date=26 January 2025 |title=Sinner rolls to 2nd straight Australian Open title |url=https://www.espn.com/tennis/story/_/id/43569550/jannik-sinner-wins-australian-open-second-straight-year |access-date=26 January 2025 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> U veljači je započela njegova tromjesečna suspenzija nakon nagodbe sa [[Svjetska antidopinška agencija|Svjetskom antidopinškom agencijom]],<ref>{{cite web|url=https://www.espn.co.uk/tennis/story/_/id/41487305/wada-appeal-jannik-sinner-doping-verdict-seek-suspension|title=WADA to appeal Jannik Sinner doping verdict, seeks suspension|date=28 September 2024|publisher=ESPN|access-date=28 September 2024|archive-date=28 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240928144419/https://www.espn.co.uk/tennis/story/_/id/41487305/wada-appeal-jannik-sinner-doping-verdict-seek-suspension|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/articles/c4gr8433527o|title=Sinner 'surprised' as Wada launches doping appeal|date=28 September 2024|work=BBC Sport|access-date=28 September 2024|archive-date=28 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240928145241/https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/articles/c4gr8433527o|url-status=live}}</ref> koja je ponovo postala vruća tema u svijetu tenisa te je potakla velik broj aktualnih i bivših tenisača da komentiraju situaciju.<ref>{{cite news |url=https://www.skysports.com/tennis/news/12110/13311621/jannik-sinner-doping-case-novak-djokovic-says-majority-of-players-dont-feel-process-is-fair |title=Jannik Sinner doping case: Novak Djokovic says majority of players don't feel process is fair |work=Sky Sports |date=17 February 2024}}</ref><ref>{{cite news |last=Harris |first=Rob |title=Jannik Sinner: Lawyer for world tennis number one hits back at 'unfair' criticism of doping case settlement |url=https://news.sky.com/story/jannik-sinner-lawyer-for-world-tennis-number-one-hits-back-at-unfair-criticism-of-doping-case-settlement-13312159 |work=[[Sky News]] |date=18 February 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=How Jannik Sinner's doping case and WADA agreement rocked the anti-doping world |url=https://www.nytimes.com/athletic/6149390/2025/02/24/jannik-sinner-wada-deal-doping-ban/ |work=The New York Times |date=24 February 2025}}</ref> Jedna od izraženijih kritika na račun Sinnera bio je izgledno vrlo pogodan trenutak njegove suspenzije, s obzirom da tromjesečni period nije obuhvatio nijedan [[Grand Slam]], odnosno samo nekoliko Masters 1000 turnira, s tim da je Sinner svejedno dobio priliku zaigrati na "pripremnim" turnirima za zemljani Grand Slam. Njegov povratnički turnir bio je [[Italian Open]] u [[Rim]]u, gdje je došao do finala, prvi Talijan kojemu je to uspjelo od [[Adriano Panatta|Adriana Panatte]] [[1978.]] godine. Bio je to Sinnerov tek drugi finale na zemlji, prvi nakon srpnja [[2022.]] godine. U finalu je izgubio 0:2 od [[Carlos Alcaraz|Carlosa Alcaraza]].<ref>{{cite news |title=Alcaraz ends Sinner's streak to win Italian Open |date=18 May 2025 |url=https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/articles/c5y6g49le80o |work=BBC Sport}}</ref> Na [[Roland-Garros]]u je imao iznimno uspješan turnir te je do finala došao bez izgubljenog seta, pri čemu je u polufinalu pobijedio [[Novak Đoković|Novaka Đokovića]].<ref>{{Cite web |title=2025 Roland Garros SF: Novak Djokovic vs Jannik Sinner Detailed Stats |url=https://www.tennisabstract.com/charting/20250606-M-Roland_Garros-SF-Novak_Djokovic-Jannik_Sinner.html |access-date=16 June 2025 |website=www.tennisabstract.com}}</ref> U finalu ga je čekao novi ogled s Alcarazom. Sinner je počeo snažno i poveo 2:0 u setovima, ali Alcaraz se vratio i izjednačio na 2:2. U petom su setu ušli u treći tie-break, a Sinner je, iako je tijekom meča imao čak tri meč lopte, izgubio u super tie-breaku 2:10, čime je Alcaraz osvojio naslov. Meč je trajao ukupno 5 sati i 29 minuta te je postao najduži finalni meč u historiji [[Roland-Garros]]a.<ref>{{Cite web |title=Carlos Alcaraz and Jannik Sinner played the match of the decade, and maybe the century, at Roland Garros |url=https://www.tennis.com/news/articles/carlos-alcaraz-jannik-sinner-french-open-final-match-of-the-decade |access-date=16 June 2025 |website=Tennis.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=2025 Roland Garros F: Jannik Sinner vs Carlos Alcaraz Detailed Stats |url=https://www.tennisabstract.com/charting/20250608-M-Roland_Garros-F-Jannik_Sinner-Carlos_Alcaraz.html |access-date=16 June 2025 |website=www.tennisabstract.com}}</ref> Pet tjedana kasnije, njih su dvojica igrali novo [[Grand Slam]] finale, ovoga puta na [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]]. Sinner je pobijedio na [[london]]skoj travi te je tako postao prvi Talijan u historiji s naslovom na Wimbledonu.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/sport/2025/jul/13/jannik-sinner-roars-carlos-alcaraz-first-wimbledon-final-win-tennis|title=Jannik Sinner roars back to beat Carlos Alcaraz for first Wimbledon final win|first=Tumaini|last=Carayol|work=The Guardian |date=13 July 2025}}</ref> Bio je ovo njihov ukupno drugi susret na tom turniru, nakon četvrtfinala [[2022.]] godine, te Sinnerova druga pobjeda. [[File:P20250907DT-0948 President Donald Trump attends the U.S. Open Men’s Championship.jpg|thumb|left|320px|Sinner tijekom finala [[US Open 2025.|US Opena 2025.]] godine.]] Nakon što je zbog zgusnutog rasporeda otkazao [[Washington Open|Washington]] i [[National Bank Open|Toronto]],<ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner, Novak Djokovic withdraw from Toronto {{!}} ATP Tour {{!}} Tennis |url=http://www.atptour.com/en/news/djokovic-toronto-2025-withdrawal |access-date=1 October 2025 |website=ATP Tour |language=en}}</ref> Sinner je došao do finala na [[Cincinnati Open]]u, gdje ga je ponovo čekao Alcaraz. Sinner je predao meč prije kraja prvog seta zbog bolesti pri rezultatu 0:5 za Alcaraza.<ref>{{Cite news |last=Carayol |first=Tumaini |date=18 August 2025 |title=Sinner illness gives Alcaraz Cincinnati Open title and Swiatek takes women's crown |url=https://www.theguardian.com/sport/2025/aug/18/carlos-alcaraz-wins-cincinnati-open-as-sinner-retires-from-final-with-illness |access-date=1 October 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Alcaraz ga je ponovo pobijedio i to u finalu [[US Open]]a,<ref>{{Cite web |date=8 September 2025 |title=Carlos Alcaraz dethrones Jannik Sinner to underline undeniable truth in US Open final |url=https://www.independent.co.uk/sport/tennis/carlos-alcaraz-jannik-sinner-us-open-final-result-b2821925.html |access-date=1 October 2025 |website=The Independent |language=en}}</ref> što je bilo njihovo treće uzastopno finale na nekom [[Grand Slam]]u i Španjolčeva druga pobjeda; time su njih dvojica završili sezonu s po dva Grand Slama svaki. Sinner je također postao najmlađi te ukupno treći tenisač, uz [[Roger Federer|Federera]] i Đokovića, koji je igrao sva četiri Grand Slam finala u jednoj godini.<ref name=":4">{{Cite web |last=Tennis.com |title=Jannik Sinner has now reached the final at all four Grand Slams and the ATP Finals this year |url=https://www.tennis.com/news/articles/jannik-sinner-youngest-man-ever-to-reach-final-of-all-four-grand-slams-and-atp-finals-in-same-season-federer-djokovic |access-date=14 December 2025 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> Nakon što je u finalu [[China Open]]a pobijedio [[Learner Tien|Learnera Tiena]] i osvojio novi naslov,<ref>{{Cite web |date=1 October 2025 |title='Normal' Sinner thrashes Tien in Beijing for 21st title |url=https://www.france24.com/en/live-news/20251001-sinner-thrashes-tien-to-win-china-open-for-21st-title |access-date=1 October 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref> morao je predati meč trećeg kola u [[Shanghai Masters|Šangaju]] protiv [[Tallon Griekspoor|Tallona Griekspoora]] zbog snažnih grčeva, čime je završio njegov pohod ka obrani naslova.<ref>{{cite web |url=https://www.tennis.com/news/articles/jannik-sinner-retires-with-cramps-at-shanghai-masters-against-tallon-griekspoor |title=Jannik Sinner retires with cramps at Shanghai Masters against Tallon Griekspoor |website=Tennis.com |date=5 October 2025 |access-date=6 October 2025}}</ref> U [[Vienna Open|Beču]] je osvojio svoj četvrti naslov u godini, pobijedivši Zvereva,<ref>{{Cite web |date=26 October 2025 |title=Zverev beaten, Sinner wins Vienna tournament |url=https://en.ilsole24ore.com/art/zverev-beats-sinner-to-win-vienna-tournament-AHH1dfMD |access-date=26 October 2025 |website=Il Sole 24 ORE |language=en}}</ref> a što je onda povezao i s naslovom u [[Rolex Paris Masters|Pariz]]u, gdje je pobijedio [[Felix Auger-Aliassime|Felixa Augera-Aliassimea]]. Sinner je osvojio turnir bez izgubljenog seta te je postao prvi Talijan s naslovom na pariškom Mastersu. Sinner je sezonu završio snažno obranom naslova na [[ATP Finals]]ima, gdje je pobijedio Alcaraza. Sinner je završio turnir bez izgubljenog seta drugu godinu za redom, a na cijelom je turniru protivniku prepustio samo jedan break. === Borba za prvo mjesto (2026. – ''danas'') === Godinu [[2026.]] započeo je na [[Australian Open]]u, gdje je došao kao dvostruki branitelj naslova. Imao je relativno jednostavan put do polufinala, gdje ga je u pet setova pobijedio [[Novak Đoković]].<ref name=":5">{{Cite news |last=Futterman |first=Matthew |date=2026-02-01 |title=Novak Djokovic stuns Jannik Sinner to reach Australian Open final against Carlos Alcaraz |url=https://www.nytimes.com/athletic/7008360/2026/01/30/jannik-sinner-novak-djokovic-australian-open-result-analysis/ |access-date=2026-02-03 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Nakon toga je igrao na turniru u [[Qatar ExxonMobil Open|Dohi]], gdje je iznenađujuće ispao u četvrtfinalu od [[Jakub Menšík|Jakuba Menšíka]]. Međutim, Sinner se vratio pobjedničkom nizu u [[Indian Wells]]u, gdje je u finalu pobijedio [[Danil Medvedev|Danila Medvedeva]] i osvojio svoj prvi naslov na tom turniru.<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-atp-masters-1000-hard-court-titles|title=Sinner joins Federer & Djokovic in hard-court history books|publisher=ATPTour|accessdate=14 March 2026}}</ref> Na putu do naslova nije izgubio nijedan set, postavši tako prvi tenisač u historiji koji je osvojio dva uzastopna Masters 1000 naslova bez izgubljenog seta.<ref name="IW26">{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-medvedev-indian-wells-2026-final|title=Sinner completes perfect run, wins Indian Wells|publisher=ATPTour|accessdate=14 March 2026}}</ref> Isti je pothvat ponovio i u [[Miami Open|Miamiju]], gdje je u finalu pobijedio [[Jiří Lehečka|Jiříja Lehečku]], postavši tako prvi tenisač koji je osvojio [[Sunshine Double]] bez ijednog izgubljenog seta,<ref>{{Cite web |last=Tennis.com |title=Jannik Sinner becomes first tennis player ever to win Sunshine Double without losing a set |url=https://www.tennis.com/news/articles/jannik-sinner-becomes-first-tennis-player-ever-to-win-sunshine-double-without-losing-a-set-indian-wells-miami |access-date=2026-03-30 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> odnosno prvi koji je osvojio tri uzastopna Masters 1000 turnira bez izgubljenog seta. Uspjeh je nastavio i na zemljanim Mastersima, osvojivši [[Monte Carlo Masters|Monte Carlo]] pobjedom nad [[Carlos Alcaraz|Carlosom Alcarazom]].<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-monte-carlo-2026-return-to-world-no-1|title=Jannik Sinner to return to World No. 1 Monday|publisher=ATPTour|accessdate=12 April 2026}}</ref> Tom se pobjedom vratio na prvo mjesto ATP liste ispred Alcaraza, te je postao tek treći tenisač koji je osvojio četiri Masters 1000 turnira za redom (nakon [[Roger Federer|Federera]] i Đokovića), odnosno prvi nakon Đokovića [[2015.]] godine koji je osvojio prva tri Masters 1000 turnira u kalendarskoj godini. == Rivalstva == === Carlos Alcaraz === {{main|Rivalstvo Alcaraza i Sinnera}} Jannik Sinner i [[Carlos Alcaraz]] dosad su međusobno igrali 17 puta na ATP Touru, pri čemu Alcaraz vodi u ukupnim pobjedama 7:10.<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/players/atp-head-2-head/carlos-alcaraz-vs-jannik-sinner/a0e2/s0ag |title=Jannik Sinner VS Carlos Alcaraz {{!}} Head 2 Head |website=ATP Tour |access-date=6 June 2025 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.tennisnow.com/News/2024/June/Closing-Power-Alcaraz-Fights-off-Sinner-in-Five-f.aspx |title=Closing Power: Alcaraz Fights off Sinner in Five for First French Open Final |date=7 June 2024 |access-date=7 June 2024 |archive-date=19 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240719023057/https://www.tennisnow.com/News/2024/June/Closing-Power-Alcaraz-Fights-off-Sinner-in-Five-f.aspx |url-status=live}}</ref> Komentatori su njihovo rivalstvo opisali kao "potencijalno definirajuće za cijelu jednu eru".<ref>{{cite web |last1=Klosok |first1=Aleks |title=Friendly rivals Jannik Sinner and Carlos Alcaraz look set to dominate men's tennis. Is it time to call them the 'Big Two?' |url=https://edition.cnn.com/2024/11/12/sport/jannik-sinner-carlos-alcaraz-atp-finals-spt-intl/index.html |website=CNN |access-date=6 September 2025 |language=en |date=12 November 2024}}</ref> Prije [[2025.]] godine, njih su dvojica već igrali nekoliko velikih mečeva, uključujući polufinale [[Roland-Garros]]a [[2024.]] godine (pobjeda Alcaraza u pet setova), četvrtfinale [[US Open]]a [[2022.]] godine (pobjeda Alcaraza u pet setova) i polufinale [[Miami Open]]a [[2023.]] godine (pobjeda Sinnera). Tijekom [[2024.]] godine igrali su tri puta, pri čemu je Alcaraz pobijedio sva tri puta. Tijekom [[2025.]] godine, prvi su se put susreli na [[Italian Open]]u, gdje je Alcaraz slavio 2:0 u finalu. Nakon toga je uslijedila serija od tri uzastopna [[Grand Slam]] finala, pri čemu je Sinner slavio na [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]], a Alcaraz na [[Roland-Garros]]u i [[US Open]]u. Na [[ATP Finals]]ima, Sinner je pobijedio u dva seta i tako obranio naslov. Tijekom [[2026.]] godine, Sinner je slavio u finalu [[Monte Carlo Masters]]a, kojom se pobjedom vratio na prvo mjesto ATP liste. {| class="wikitable" align="right" style="text-align:center; width: 15em;" !Kategorija !Sinner !Alcaraz |-style="background:#f3e6d7;" |[[Grand Slam]] |2 |'''4''' |-style="background:#ffffcc;" |[[ATP Finals]] |'''1''' |0 |-style="background:#e9e9e9;" |[[ATP Masters 1000 turniri|ATP 1000]] |2 |'''5''' |-style="background:#d4f1c5;" |[[ATP 500 turniri|ATP 500]] |1 |1 |- |[[ATP 250 turniri|ATP 250]] |'''1''' |0 |- |'''Ukupno'''<ref name="Alcaraz">{{cite web |title=Carlos Alcaraz vs Jannik Sinner |url=https://www.atptour.com/en/players/atp-head-2-head/carlos-alcaraz-vs-jannik-sinner/a0e2/s0ag |access-date=4 June 2024 |publisher=[[Association of Tennis Professionals]]}}</ref> |7 |'''10''' |} ;Pregled međusobnih mečeva {|class="sortable wikitable" style="font-size:90%;" !Br. !Godina !Turnir !Kategorija !Podloga !Faza !Pobjednik !class="unsortable"|Rezultat !Trajanje !class="unsortable"|Sinner !class="unsortable"|Alcaraz |-style="background:#e9e9e9;" |align=center| 1. |align=center| [[2021.]] |{{flagicon|FRA}} [[Rolex Paris Masters]] |ATP 1000 |Tvrda (d) |Drugo kolo |'''Alcaraz''' |{{tennis score|7|6|(1)|7|5|-}} |align=center| 2:08 |align=center| 0 |align=center| '''1''' |-style="background:#f3e6d7;" |align=center| 2. |align=center| [[2022.]] |{{flagicon|UK}} [[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] |Grand Slam |Trava |Osmina finala |'''Sinner''' |{{tennis score|6|1|-|6|4|-|6|7|(8)|6|3|-}} |align=center| 3:35 |align=center| '''1''' |align=center| 1 |- |align=center| 3. |align=center| [[2022.]] |{{flagicon|HRV}} [[Croatia Open Umag]] |ATP 250 |Zemlja |Finale |'''Sinner''' |{{tennis score|6|7|(5)|6|1|-|6|1|-}} |align=center| 2:26 |align=center| '''2''' |align=center| 1 |-style="background:#f3e6d7;" |align=center| 4. |align=center| [[2022.]] |{{flagicon|SAD}} [[US Open]] |Grand Slam |Tvrda |Četvrtfinale |'''Alcaraz''' |{{tennis score|6|3|-|6|7|(7)|6|7|(0)|7|5|-|6|3|-}} |align=center| 5:15 |align=center| 2 |align=center| '''2''' |-style="background:#e9e9e9;" |align=center| 5. |align=center| [[2023.]] |{{flagicon|SAD}} [[BNP Paribas Open|Indian Wells Open]] |ATP 1000 |Tvrda |Polufinale |'''Alcaraz''' |{{tennis score|7|6|(4)|6|3|-}} |align=center| 1:52 |align=center| 2 |align=center| '''3''' |-style="background:#e9e9e9;" |align=center| 6. |align=center| [[2023.]] |{{flagicon|SAD}} [[Miami Open]] |ATP 1000 |Tvrda |Polufinale |'''Sinner''' |{{tennis score|6|7|(4)|6|4|-|6|2|-}} |align=center| 3:02 |align=center| '''3''' |align=center| 3 |-style="background:#d4f1c5;" |align=center| 7. |align=center| [[2023.]] |{{flagicon|KIN}} [[China Open]] |ATP 500 |Tvrda |Polufinale |'''Sinner''' |{{tennis score|7|6|(4)|6|1|-}} |align=center| 1:55 |align=center| '''4''' |align=center| 3 |-style="background:#e9e9e9;" |align=center| 8. |align=center| [[2024.]] |{{flagicon|SAD}} [[BNP Paribas Open|Indian Wells Open]] |ATP 1000 |Tvrda |Polufinale |'''Alcaraz''' |{{tennis score|1|6|-|6|3|-|6|2|-}} |align=center| 2:05 |align=center| 4 |align=center| '''4''' |-style="background:#f3e6d7;" |align=center| 9. |align=center| [[2024.]] |{{flagicon|FRA}} [[Roland-Garros]] |Grand Slam |Zemlja |Polufinale |'''Alcaraz''' |{{tennis score|2|6|-|6|3|-|3|6|-|6|4|-|6|3|-}} |align=center| 4:09 |align=center| 4 |align=center| '''5''' |-style="background:#d4f1c5;" |align=center| 10. |align=center| [[2024.]] |{{flagicon|KIN}} [[China Open]] |ATP 500 |Tvrda |Finale |'''Alcaraz''' |{{tennis score|6|7|(6)|6|4|-|7|6|(3)}} |align=center| 3:21 |align=center| 4 |align=center| '''6''' |-style="background:#e9e9e9;" |align=center| 11. |align=center| [[2025.]] |{{flagicon|ITA}} [[Internazionali BNL d'Italia]] |ATP 1000 |Zemlja |Finale |'''Alcaraz''' |{{tennis score|7|6|(5)|6|1|-|}} |align=center| 1:43 |align=center| 4 |align=center| '''7''' |-style="background:#f3e6d7;" |align=center| 12. |align=center| [[2025.]] |{{flagicon|FRA}} [[Roland-Garros]] |Grand Slam |Zemlja |[[Finale Roland-Garrosa 2025. – muški singlovi|Finale]] |'''Alcaraz''' |{{nowrap|4:6, 6:7{{sup|(4:7)}}, 6:4, 7:6{{sup|(7:3)}}, 7:6{{sup|(10:2)}}}} |align=center| '''5:29''' |align=center| 4 |align=center| '''8''' |-style="background:#f3e6d7;" |align=center| 13. |align=center| [[2025.]] |{{flagicon|UK}} [[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] |Grand Slam |Trava |Finale |'''Sinner''' |{{tennis score|4|6|-|6|4|-|6|4|-|6|4|-}} |align=center| 3:04 |align=center| '''5''' |align=center| 8 |-style="background:#e9e9e9;" |align=center| 14. |align=center| [[2025.]] |{{flagicon|SAD}} [[Cincinnati Open]] |ATP 1000 |Tvrda |Finale |'''Alcaraz''' |{{nowrap|5:0 pred.}} |align=center| 0:23 |align=center| 5 |align=center| '''9''' |-style="background:#f3e6d7;" |align=center| 15. |align=center| [[2025.]] |{{flagicon|SAD}} [[US Open]] |Grand Slam |Tvrda |Finale |'''Alcaraz''' |{{tennis score|6|2|-|3|6|-|6|1|-|6|4|-}} |align=center| 2:42 |align=center| 5 |align=center| '''10''' |-style="background:#ffc;" |align=center| 16. |align=center| [[2025.]] |{{flagicon|ITA}} [[ATP Finals]] |ATP Finals |Tvrda (d) |Finale |'''Sinner''' |{{tennis score|7|6|(4)|7|5|-}} |align=center| 2:15 |align=center| '''6''' |align=center| 10 |-style="background:#e9e9e9;" |align=center| 17. |align=center| [[2026.]] |{{flagicon|MNK}} [[Monte Carlo Masters]] |ATP 1000 |Zemlja |Finale |'''Sinner''' |{{tennis score|7|6|(5)|6|3|-}} |align=center| 2:15 |align=center| '''7''' |align=center| 10 |} === Danil Medvedev === Jannik Sinner i [[Danil Medvedev]] dosad su se susreli 16 puta, pri čemu Sinner vodi u međusobnim susretima 9:7.<ref name="Medvedev">{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/players/atp-head-2-head/jannik-sinner-vs-daniil-medvedev/s0ag/mm58 |title=Jannik Sinner VS Daniil Medvedev {{!}} Head 2 Head |website=ATP Tour |access-date=6 June 2025 }}</ref> Izvorno je ovo rivalstvo bilo prilično jednostrano, s obzirom na to da je Medvedev pobijedio u prvih šest međusobnih ogleda. Sinner je prekinuo Medvedevljev niz [[2023.]] godine te je u konačnici uspio izjednačiti seriju na 7:7. Od [[2023.]] godine, Medvedev je pobijedio samo jednom. Među značajnijim mečevima koje su igrali su finale [[Australian Open]]a [[2024.]] godine (pobjeda Sinnera u pet setova nakon što je Medvedev imao 2:0 u setovima), četvrtfinale [[Wimbledon (tenis)|Wimbledona]] [[2024.]] godine (pobjeda Medvedeva u pet setova), četvrtfinale [[US Open]]a [[2024.]] (pobjeda Sinnera u četiri seta) i finale [[BNP Paribas Open|Indian Wells Mastersa]] [[2026.]] godine (pobjeda Sinnera).<ref>{{Cite web |last=Trollope |first=Matt |date=10 July 2024 |title=Medvedev the tactician snaps Sinner's streaks |url=https://ausopen.com/articles/news/medvedev-tactician-snaps-sinners-streaks |access-date=17 July 2024 |website=ausopen.com |language=en}}</ref> {| class="wikitable" align="right" style="text-align:center; width: 15em;" !Kategorija !Sinner !Medvedev |-style="background:#f3e6d7;" |{{nowrap|[[Grand Slam]]}} |'''2''' |1 |-style="background:#ffffcc;" |[[ATP Finals]] |'''2''' |1 |-style="background:#e9e9e9;" |[[ATP Masters 1000 turniri|ATP 1000]] |'''3''' |1 |-style="background:#d4f1c5;" |[[ATP 500 turniri|ATP 500]] |2 |2 |- |[[ATP 250 turniri|ATP 250]] |0 |'''2''' |- |'''Ukupno'''<ref name="Medvedev"/> |'''9''' |7 |} ;Pregled međusobnih mečeva {|class="sortable wikitable" style="font-size:90%;" !Br. !Godina !Turnir !Kategorija !Podloga !Faza !Pobjednik !class="unsortable"|Rezultat !Trajanje !class="unsortable"|Sinner !class="unsortable"|Medvedev |- |align=center| 1. |align=center| [[2020.]] | {{flagicon|FRA}} [[Open 13|Marseille Open]] | ATP 250 | Tvrda (d) | Drugo kolo | '''Medvedev''' |{{tennis score|1|6|-|6|1|-|6|2|-}} |align=center| 1:20 |align=center| 0 |align=center| '''1''' |- |align=center| 2. |align=center| [[2021.]] | {{flagicon|FRA}} [[Open 13|Marseille Open]] | ATP 250 | Tvrda (d) | Četvrtfinale | '''Medvedev''' |{{tennis score|6|2|-|6|4|-}} |align=center| 1:15 |align=center| 0 |align=center| '''2''' |- style="background:#ffffcc;" |align=center| 3. |align=center| [[2021.]] | {{flagicon|ITA}} [[ATP Finals]] | ATP Finals | Tvrda (d) | Grupna faza | '''Medvedev''' |{{tennis score|6|0|-|6|7|(5)|7|6|(8)}} |align=center| 2:29 |align=center| 0 |align=center| '''3''' |- style="background:#d4f1c5;" |align=center| 4. |align=center| [[2022.]] | {{flagicon|AUT}} [[Vienna Open]] | ATP 500 | Tvrda (d) | Četvrtfinale | '''Medvedev''' |{{tennis score|6|4|-|6|2|-}} |align=center| 1:31 |align=center| 0 |align=center| '''4''' |- style="background:#d4f1c5;" |align=center| 5. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|NIZ}} [[ABN AMRO Open|Rotterdam Open]] | ATP 500 | Tvrda (d) | Finale | '''Medvedev''' |{{tennis score|5|7|-|6|2|-|6|2|-}} |align=center| 2:29 |align=center| 0 |align=center| '''5''' |- style="background:#e9e9e9;" |align=center| 6. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|SAD}} [[Miami Open]] | Masters 1000 | Tvrda | Finale | '''Medvedev''' |{{tennis score|7|5|-|6|3|-}} |align=center| 1:35 |align=center| 0 |align=center| '''6''' |- style="background:#d4f1c5;" |align=center| 7. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|KIN}} [[China Open]] | ATP 500 | Tvrda | Finale | '''Sinner''' |{{tennis score|7|6|(2)|7|6|(2)}} |align=center| 2:02 |align=center| '''1''' |align=center| 6 |- style="background:#d4f1c5;" |align=center| 8. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|AUT}} [[Vienna Open]] | ATP 500 | Tvrda (d) | Finale | '''Sinner''' |{{tennis score|7|6|(4)|4|6|-|6|3|-}} |align=center| 3:04 |align=center| '''2''' |align=center| 6 |- style="background:#ffffcc;" |align=center| 9. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|ITA}} [[ATP Finals]] | ATP Finals | Tvrda (d) | Polufinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|3|-|6|7|(4)|6|1|-}} |align=center| 2:29 |align=center| '''3''' |align=center| 6 |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 10. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|AUS}} [[Australian Open]] | Grand Slam | Tvrda | Finale | '''Sinner''' |{{tennis score|3|6|-|3|6|-|6|4|-|6|4|-|6|3|-}} |align=center| 3:44 |align=center| '''4''' |align=center| 6 |- style="background:#e9e9e9;" |align=center| 11. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|SAD}} [[Miami Open]] | Masters 1000 | Tvrda | Polufinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|1|-|6|2|-}} |align=center| 1:10 |align=center| '''5''' |align=center| 6 |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 12. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|UK}} [[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] | Grand Slam | Trava | Četvrtfinale | '''Medvedev''' |{{tennis score|6|7|(7)|6|4|-|7|6|(4)|2|6|-|6|3|-}} |align=center| '''4:00''' |align=center| 5 |align=center| '''7''' |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 13. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|SAD}} [[US Open]] | Grand Slam | Tvrda | Četvrtfinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|2|-|1|6|-|6|1|-|6|4|-}} |align=center| 2:39 |align=center| '''6''' |align=center| 7 |- style="background:#e9e9e9;" |align=center| 14. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|KIN}} [[Shanghai Masters]] | Masters 1000 | Tvrda | Četvrtfinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|1|-|6|4|-}} |align=center| 1:25 |align=center| '''7''' |align=center| 7 |- style="background:#ffffcc;" |align=center| 15. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|ITA}} [[ATP Finals]] | ATP Finals | Tvrda (d) | Grupna faza | '''Sinner''' |{{tennis score|6|3|-|6|4|-}} |align=center| 1:14 |align=center| '''8''' |align=center| 7 |- style="background:#e9e9e9;" |align=center| 16. |align=center| [[2026.]] | {{flagicon|SAD}} [[BNP Paribas Open|Indian Wells Masters]] | Masters 1000 | Tvrda | Finale | '''Sinner''' |{{tennis score|7|6|(6)|7|6|(4)}} |align=center| 1:56 |align=center| '''9''' |align=center| 7 |} === Novak Đoković === Jannik Sinner i [[Novak Đoković]] do sada su igrali 11 puta, a Sinner vodi u međusobnim dvobojima 6:5.<ref name="Đoković">{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/players/atp-head-2-head/jannik-sinner-vs-novak-djokovic/s0ag/d643 |title=Jannik Sinner VS Novak Djokovic {{!}} Head 2 Head |website=ATP Tour |access-date=6 June 2025 }}</ref> Njihov prvi susret odigrao se na [[Monte Carlo Masters]]u [[2021.]] godine. Đoković je pobijedio u prva tri susreta prije nego je Sinner upisao prvu pobjedu na [[ATP Finals]]ima [[2023.]] godine. Njih su dvojica igrali nekoliko značajnih mečeva, među kojima su finale [[ATP Finals]]a [[2023.]] godine (pobjeda Đokovića),<ref>{{Cite web |date=19 November 2023 |title=ATP Finals 2023 results: Novak Djokovic beats Jannik Sinner to win title |url=https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/67468494 |access-date=16 October 2024 |website=BBC Sport}}</ref> polufinale [[Australian Open]]a [[2024.]] godine (pobjeda Sinnera u četiri seta)<ref>{{Cite web |last=Briggs |first=Simon |date=26 January 2024 |title=Novak Djokovic loses first Australian Open match since 2018 to brilliant Jannik Sinner |url=https://www.telegraph.co.uk/tennis/2024/01/26/novak-djokovic-australian-open-win-jannik-sinner-final/ |access-date=16 October 2024 |website=The Telegraph |archive-date=23 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241123221016/https://www.telegraph.co.uk/tennis/2024/01/26/novak-djokovic-australian-open-win-jannik-sinner-final/ |url-status=live }}</ref> te finale [[Rolex Shanghai Masters|Šangaja]] [[2024.]] godine (pobjeda Sinnera u dva seta).<ref>{{Cite web |last=Jurejko |first=Jonathan |date=13 October 2024 |title=Djokovic denied 100th title as Sinner wins in Shanghai |url=https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/articles/c8j72gx3kp1o |access-date=16 October 2024 |website=BBC Sport |archive-date=30 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130075719/https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/articles/c8j72gx3kp1o |url-status=live }}</ref> Tijekom [[2025.]] godine igrali su dva uzastopna polufinala na [[Roland-Garros]]u i [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]], u oba koje je pobijedio Sinner.<ref>{{cite web |last1=Mathews |first1=Max |title=French Open men's semifinals — Recap |url=https://www.nytimes.com/athletic/live-blogs/french-open-2025-live-updates-semifinals-scores-results/JZNuvMaxmtWB/ |publisher=The Athletic |access-date=6 June 2025 |date=6 June 2025}}</ref> Početkom [[2026.]] godine, Đoković je pobijedio Sinnera u polufinalu [[Australian Open]]a.<ref name=":5" /> {| class="wikitable" align="right" style="text-align:center; width: 15em;" !Kategorija !Sinner !Đoković |-style="background:#f3e6d7;" |[[Grand Slam]] |3 |3 |-style="background:#ffffcc;" |[[ATP Finals]] |1 |1 |-style="background:#e9e9e9;" |[[ATP Masters 1000 turniri|ATP 1000]] |1 |1 |-style="background:#d4f1c5;" |[[ATP 500 turniri|ATP 500]] |0 |0 |- |[[ATP 250 turniri|ATP 250]] |0 |0 |- style="background:#ECF2FF;" |{{nowrap|[[Davis Cup]]}} |'''1''' |0 |- |'''Ukupno'''<ref name="Đoković"/> |'''6''' |5 |} ;Pregled međusobnih mečeva {|class="sortable wikitable" style="font-size:90%;" !Br. !Godina !Turnir !Kategorija !Podloga !Faza !Pobjednik !class="unsortable"|Rezultat !Trajanje !class="unsortable"|Sinner !class="unsortable"|Đoković |- style="background:#e9e9e9;" |align=center| 1. |align=center| [[2021.]] | {{flagicon|MNK}} [[Monte Carlo Masters]] | Masters 1000 | Zemlja | Drugo kolo | '''Đoković''' |{{tennis score|6|4|-|6|2|-}} |align=center| 1:34 |align=center| 0 |align=center| '''1''' |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 2. |align=center| [[2022.]] | {{flagicon|UK}} [[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] | Grand Slam | Trava | Četvrtfinale | '''Đoković''' |{{tennis score|5|7|-|2|6|-|6|3|-|6|2|-|6|2|-}} |align=center| 3:35 |align=center| 0 |align=center| '''2''' |-style="background:#f3e6d7;" |align=center| 3. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|UK}} [[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] | Grand Slam | Trava | Polufinale | '''Đoković''' |{{tennis score|6|3|-|6|4|-|7|6|(4)}} |align=center| 2:47 |align=center| 0 |align=center| '''3''' |- style="background:#ffffcc;" |align=center| 4. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|ITA}} [[ATP Finals]] | ATP Finals | Tvrda (d) | Grupna faza | '''Sinner''' |{{tennis score|7|5|-|6|7|(5)|7|6|(2)}} |align=center| 3:09 |align=center| '''1''' |align=center| 3 |- style="background:#ffffcc;" |align=center| 5. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|ITA}} [[ATP Finals]] | ATP Finals | Tvrda (d) | Finale | '''Đoković''' |{{tennis score|6|3|-|6|3|-}} |align=center| 1:43 |align=center| 1 |align=center| '''4''' |- style="background:#ECF2FF;" |align=center| 6. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|ŠPA}} [[Davis Cup]] | Davis Cup | Tvrda (d) | Polufinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|2|-|2|6|-|7|5|-}} |align=center| 2:32 |align=center| '''2''' |align=center| 4 |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 7. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|AUS}} [[Australian Open]] | Grand Slam | Tvrda | Polufinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|1|-|6|2|-|6|7|(6)|6|3|-}} |align=center| 3:22 |align=center| '''3''' |align=center| 4 |- style="background:#e9e9e9;" |align=center| 8. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|KIN}} [[Shanghai Masters]] | Masters 1000 | Tvrda | Finale | '''Sinner''' |{{tennis score|7|6|(4)|6|3|-}} |align=center| 1:37 |align=center| '''4''' |align=center| 4 |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 9. |align=center| [[2025.]] | {{flagicon|FRA}} [[Roland-Garros]] | Grand Slam | Zemlja | Polufinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|4|-|7|5|-|7|6|(3)}} |align=center| 3:16 |align=center| '''5''' |align=center| 4 |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 10. |align=center| [[2025.]] | {{flagicon|UK}} [[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] | Grand Slam | Trava | Polufinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|3|-|6|3|-|6|4|-}} |align=center| 1:55 |align=center| '''6''' |align=center| 4 |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 11. |align=center| [[2026.]] | {{flagicon|AUS}} [[Australian Open]] | Grand Slam | Tvrda | Polufinale | '''Đoković''' |{{tennis score|3|6|-|6|3|-|4|6|-|6|4|-|6|4|-}} |align=center| '''4:09''' |align=center| 6 |align=center| '''5''' |} == Stil igre == [[File:P20250907DT-0873 President Donald Trump attends the U.S. Open Men’s Championship.jpg|thumb|320px|Sinnerov dvoručni bekend često se ističe kao njegovo najjače oružje.]] Sinner je agresivni igrač s osnovne crte te je jedan od najsnažnijih udarača na Touru. Njegov je najjači udarac dvoručni bekend, koji ima više topspina u odnosu na bilo kojeg drugog igrača na Touru, dosežući 1858 okretaja u minuti uz petu prosječnu brzinu, koja iznosi 111.2 km/h.<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-infosys-beyond-the-numbers-april-2020|title=Wrecking Ball: Sinner Has The Heaviest Backhand Of Them All|author=Craig O'Shannessy|date=30 April 2020|website=atptour.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230417075737/https://www.atptour.com/en/news/sinner-infosys-beyond-the-numbers-april-2020|archive-date=17 April 2023}}</ref> Zbog mirnoće na terenu te sveobuhvatnog kretanja, Sinner je često uspoređivan s [[Roger Federer|Rogerom Federerom]].<ref name="times"/><ref name="forbes"/><ref name="roland-garros"/> Sam Federer pohvalio je balans u Sinnerovoj igri, ističući da mu se sviđa što Sinnerovi bekend i forhend imaju gotovo istu brznu.<ref name="tv6"/> Bivši najbolji junior svijete i trener [[Claudio Pistolesi]] pohvalio je Sinnerovo lateralno kretanje, pripisujući to njegovom iskustvu sa [[skijanje]]m.<ref name="piatti-feature">{{cite web |last=Buddell |first=James |title=Sinner: 'I Want That Feeling More And More' |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-piatti-feature-2020 |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=20 March 2020 |archive-date=10 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200610225211/https://www.atptour.com/en/news/sinner-piatti-feature-2020 |url-status=live }}</ref> U tom je kontekstu uspoređivan s [[Novak Đoković|Novakom Đokovićem]], koji je također istaknuo kako je iskustvo koje ima u skijanju pomoglo u razvijanju njegovih teniskih vještina.<ref>{{cite web |last=Boyden |first=Alex |title=How skiing will benefit Jannik Sinner as it did for Djokovic. Hoping to reach Berrettini's heights… |url=https://tennistonic.com/tennis-news/129194/how-skiing-will-benefit-jannik-sinner-as-it-did-for-djokovic-hoping-to-reach-berrettinis-heights/ |website=Tennis Tonic |access-date=15 November 2020 |date=4 November 2019 |archive-date=7 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211107074121/https://tennistonic.com/tennis-news/129194/how-skiing-will-benefit-jannik-sinner-as-it-did-for-djokovic-hoping-to-reach-berrettinis-heights/ |url-status=live }}</ref> Sinner igra s kontaktnim lećama te je izjavio da bez njih uopće ne bi mogao vidjeti lopticu.<ref name=":7">{{Cite web |title=Jannik Sinner defeats Grigor Dimitrov in Miami final |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-dimitrov-miami-2024-final |access-date=7 June 2024 |website=ATP Tour |language=en |archive-date=31 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240331215954/https://www.atptour.com/en/news/sinner-dimitrov-miami-2024-final |url-status=live }}</ref> == Treneri i stožer == Kada se Sinner s 13 godina posvetio tenisu trenirao ga je [[Riccardo Piatti]], koji je ranije surađivao s [[Novak Đoković|Novakom Đokovićem]] i [[Miloš Raonić|Milošom Raonićem]].<ref name=roland-garros/> Istovremeno je počeo raditi i s Andreom Volpinijem i Massimom Sartorijem, potonji koji je bio dugogodišnji trener [[Andreas Seppi|Andreasa Seppija]].<ref>{{cite web |title=Jannik Sinner: "I wanted to give a present for my coach's birthday" |url=https://www.ubitennis.net/2019/11/jannik-sinner-wanted-give-present-coachs-birthday/ |website=Ubi Tennis |access-date=15 November 2020 |date=9 November 2019 |archive-date=17 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201117024238/https://www.ubitennis.net/2019/11/jannik-sinner-wanted-give-present-coachs-birthday/ |url-status=live }}</ref> Kako je napredovao, Piatti mu je bio prvi trener, a Volpini mu je pomagao kao drugi trener. U njegovom su timu tada bili i fizioterapeut Claudio Zimaglia te kondicijski trener Dalibor Širola.<ref name=spotlight/> U veljači [[2022.]] godine završio je svoju dugogodišnju suradnju s Piattijem te je započeo raditi sa [[Simone Vagnozzi|Simoneom Vagnozzijem]], bivšim trenerom [[Marco Cecchinato|Marca Cecchinata]], novim kondicijskim trenerom Umbertom Ferrarom i novim fizioterapeutom.<ref name=":1"/><ref>{{Cite news |last=Futterman |first=Matthew |title=Jannik Sinner has been biding his time. Is that time now? |url=https://www.nytimes.com/athletic/5229590/2024/01/26/jannik-sinner-australian-open-final/ |access-date=27 June 2024 |work=The New York Times |date=28 January 2024 |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{cite web |title=Jannik Sinner Hires New Coach Simone Vagnozzi, Pays Tribute To Riccardo Piatti |url=http://oncuesports.com/2022/02/17/jannik-sinner-hires-new-coach-simone-vagnozzi-pays-tribute-to-riccardo-piatti/ |website=oncuesports.com |date=17 February 2022 |access-date=18 February 2022 |archive-date=18 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218124108/http://oncuesports.com/2022/02/17/jannik-sinner-hires-new-coach-simone-vagnozzi-pays-tribute-to-riccardo-piatti/ |url-status=live }}</ref> U srpnju iste godine, trener [[Darren Cahill]] službeno se pridružio Sinnerovom timu.<ref>{{Cite web|url=https://www.tennisnow.com/Blogs/NET-POSTS/July-2022/Darren-Cahill-Will-Join-Jannik-Sinner-s-Team-Full.aspx|title=Darren Cahill Will Join Jannik Sinner's Team Full-Time|website=tennisnow.com|access-date=9 May 2023|archive-date=3 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221203052334/https://www.tennisnow.com/Blogs/NET-POSTS/July-2022/Darren-Cahill-Will-Join-Jannik-Sinner-s-Team-Full.aspx|url-status=live}}</ref> Za razliku od drugih profesionalnih tenisača, Sinner nema mentalnog trenera već koristi posebnu talijansku metodu za mentalni trening koja je razvijena za vozače [[Formula 1|Formule 1]].<ref>{{Cite web |last=Jhoty |first=Ben |date=29 January 2024 |title=How Jannik Sinner Rebuilt His Body To Get In Grand Slam Shape |url=https://menshealth.com.au/how-jannik-sinner-overhauled-his-mind-and-body-to-get-in-grand-slam-shape/ |access-date=27 June 2024 |website=Men's Health Magazine Australia |language=en-AU}}</ref> Početkom [[2023.]] godine Giacomo Naldi postao je njegov osobni fizioterapeut.<ref>{{Cite web |date=3 February 2023 |title=Lascia la Virtus e va a lavorare con Sinner, la scelta del fisioterapista Naldi |url=https://bologna.repubblica.it/sport/2023/02/03/news/ladcia_la_virtus_e_va_a_lavorare_con_sinner_la_scelta_del_fisioterapista_naldi-386236177/ |access-date=4 July 2024 |website=la Repubblica |language=it |archive-date=13 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240913114118/https://bologna.repubblica.it/sport/2023/02/03/news/ladcia_la_virtus_e_va_a_lavorare_con_sinner_la_scelta_del_fisioterapista_naldi-386236177/ |url-status=live }}</ref> U rujnu [[2024.]] godine, nakon afere s dopingom, otpustio je Ferraru i Naldija te doveo Đokovićevog bivšeg kondicijskog trenera Marca Panichija i fizioterapeuta Ulisesa Badija. Također surađuje i s [[osteopatija|osteopatom]] Andreom Cipollom.<ref>{{Cite web |date=16 September 2024 |title=US Open champion Jannik Sinner introduces 2 new trainers after firing staff members for doping case |url=https://apnews.com/article/jannik-sinner-trainers-doping-4c0cd3247a9cc209e6a794ca67ec0c57 |access-date=19 September 2024 |website=AP News |language=en |archive-date=19 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919113154/https://apnews.com/article/jannik-sinner-trainers-doping-4c0cd3247a9cc209e6a794ca67ec0c57 |url-status=live }}</ref> Dana [[23. srpnja]] [[2025.]] godine Sinner je objavio kako se Ferrara vratio u njegov tim kao kondicijski trener.<ref>{{Cite web |last=Gheorghe |first=Andreea |date=23 July 2025 |title=Jannik Sinner reappoints trainer he sacked amid doping row |url=https://www.cityam.com/jannik-sinner-reappoints-trainer-he-sacked-after-positive-doping-test/ |access-date=24 July 2025 |website=City AM |language=en-GB}}</ref> Sinnerov otac, koji je kuhar po struci, kuha za tim na velikim natjecanjima.<ref>{{Cite web |last=Ciotti |first=Lorenzo |date=12 April 2023 |title=Jannik Sinner: "My father joins the staff as a cook" |url=https://www.tennisworldusa.org/tennis/news/Tennis_Interviews/131008/jannik-sinner-my-father-joins-the-staff-as-a-cook-/ |access-date=27 August 2024 |website=Tennis World USA |language=en |archive-date=27 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240827095214/https://www.tennisworldusa.org/tennis/news/Tennis_Interviews/131008/jannik-sinner-my-father-joins-the-staff-as-a-cook-/ |url-status=live }}</ref> == Statistike == {{Main|Statistike i rekordi Jannika Sinnera}} Ovdje se nalazi skraćeni pregled osnovnih statističkih podataka karijere Carlosa Alcaraza, a preuzeti su sa službenih stranica [[ATP Tour]]a i [[ITF]]-a.<ref name="atp-profile1">{{cite web|title=Jannik Sinner|url=https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/overview|website=ATP Tour|accessdate=15 November 2020}}</ref> {{Statistike legenda}} {|class="wikitable nowrap" style=text-align:center;font-size:95% !Turnir ![[2019.]] ![[2020.]] ![[2021.]] ![[2022.]] ![[2023.]] ![[2024.]] ![[2025.]] ![[2026.]] !Omjer !Pob.–Por. !%Pob. |- |colspan="121" align="left" |'''[[Grand Slam]]''' |- |align=left bgcolor=efefef|[[Australian Open]] |O |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=afeeee|1K |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=afeeee|4K |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=yellow|PF |bgcolor=efefef|2 / 7 |bgcolor=efefef|27–5 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=27|lost=5|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Roland-Garros]] |O |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=afeeee|4K |bgcolor=afeeee|4K |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=yellow|PF |bgcolor=thistle|F | |bgcolor=efefef|0 / 6 |bgcolor=efefef|22–6 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=22|lost=6|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] |Q1 |style=color:#767676|NO |bgcolor=afeeee|1K |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=yellow|PF |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=lime|'''P''' | |bgcolor=efefef|1 / 5 |bgcolor=efefef|20–4 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=20|lost=4|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[US Open]] |bgcolor=afeeee|1K |bgcolor=afeeee|1K |bgcolor=afeeee|4K |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=afeeee|4K |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=thistle|F | |bgcolor=efefef|1 / 7 |bgcolor=efefef|23–6 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=23|lost=6|integer=yes}} |-style=font-weight:bold;background:#efefef |align=left|Pobjeda–poraza |0–1 |5–3 |6–4 |15–4 |12–4 |23–2 |26–2 |5–1 |4 / 25 |92–21 |{{Tennis win percentage|won=92|lost=21|integer=yes}} <section end=singles-perf /> |- | colspan="12" align="left" |'''[[ATP Finals]]''' |- |bgcolor=efefef align=left|[[ATP Finals]] |colspan=2 style=color:#767676|DNQ |bgcolor=afeeee|GF |style=color:#767676|DNQ |bgcolor=thistle|F |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=lime|'''P''' | |bgcolor=efefef|2 / 4 |bgcolor=efefef|15–2 |bgcolor=efefef|{{tennis win percentage|won=15|lost=2|integer=yes}} |- | colspan="12" align="left" |'''Reprezentativni nastupi''' |- |bgcolor=efefef align=left|[[Tenis na Ljetnim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]] |colspan=2 style=color:#767676|Nisu održane |O |colspan=2 style=color:#767676|Nisu održane |O |colspan=2 style=color:#767676|Nisu održane |bgcolor=efefef|0 / 0 |bgcolor=efefef|0–0 |bgcolor=efefef|– |- |bgcolor=efefef align=left|[[Davis Cup]] |O |style=color:#767676| NO |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=yellow|PF |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=lime|'''P''' |O | |bgcolor=efefef|2 / 4 |bgcolor=efefef|12–1 |bgcolor=efefef|{{tennis win percentage|won=12|lost=1|integer=yes}} |- | colspan="12" align="left" |'''[[ATP 1000 turniri]]''' |- |align=left bgcolor=efefef|[[Indian Wells Open]] |O |style=color:#767676|NO |bgcolor=afeeee|4K |bgcolor=afeeee|4K{{efn|name=IW22|Sinner se povukao prije četvrtog kola [[Indian Wells Masters]]a [[2022.]] godine, što se službeno ne smatra porazom.}} |bgcolor=yellow|PF |bgcolor=yellow|PF{{efn|Dana [[20. kolovoza]] [[2024.]] godine objavljeno je kako je Sinner pao na doping testu zbog prisutnosti [[klostebol]]a te je kažnjen s oduzimanjem novčane nagrade i bodova dobivenih na turniru u Indian Wellsu u ožujku.}} |O |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=efefef|1 / 5 |bgcolor=efefef|17–3 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=17|lost=3|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Miami Open]] |O |style=color:#767676|NO |bgcolor=thistle|F |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=thistle|F |bgcolor=lime|'''P''' |O |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=efefef|2 / 5 |bgcolor=efefef|25–3 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=25|lost=3|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Monte-Carlo Masters]] |O |style=color:#767676|NO |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=yellow|PF |bgcolor=yellow|PF |O |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=efefef|1 / 5 |bgcolor=efefef|15–4 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=15|lost=4|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Madrid Open]] |O |style=color:#767676|NO |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=afeeee|3K |O |bgcolor=ffebcd|ČF{{efn|name=MO24|Sinner se povukao prije četvrtfinala [[Madrid Open]]a [[2024.]] godine, što se službeno ne smatra porazom.}} |O |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=efefef|1 / 4 |bgcolor=efefef|12–2 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=12|lost=2|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Italian Open]] |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=afeeee|3K |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=afeeee|4K |O |bgcolor=thistle|F | |bgcolor=efefef|0 / 6 |bgcolor=efefef|14–6 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=14|lost=6|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Canadian Open]] |O |style=color:#767676|NO |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=afeeee|3K |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=ffebcd|ČF |O | |bgcolor=efefef|1 / 4 |bgcolor=efefef|7–3 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=7|lost=3|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Cincinnati Open]] |O |Q1 |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=afeeee|3K |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=thistle|F | |bgcolor=efefef|1 / 5 |bgcolor=efefef|12–4 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=12|lost=4|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Shanghai Masters]] |O |colspan=3 style=color:#767676|Nije održan |bgcolor=afeeee|4K |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=afeeee|3K | |bgcolor=efefef|1 / 3 |bgcolor=efefef|9–2 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=9|lost=2|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Paris Masters]] |O |O |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=afeeee|1K |bgcolor=afeeee|3K{{efn|name=PA23|Sinner se povukao prije trećeg kola [[Rolex Paris Masters]]a [[2023.]] godine, što se službeno ne smatra porazom.}} |O |bgcolor=lime|'''P''' | |bgcolor=efefef|1 / 4 |bgcolor=efefef|6–2 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=6|lost=2|integer=yes}} |-style=font-weight:bold;background:#efefef |align=left|Pobjeda–poraza |1–1 |2–1 |10–8 |16–7 |21–6 |28–3 |16–3 |18–0 |9 / 41 |117–29 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=117|lost=29|integer=yes}} |- | colspan="12" align="left" |'''Statistika karijere''' |-style=background:#efefef;font-weight:bold |||[[2019.]]||[[2020.]]||[[2021.]]||[[2022.]]||[[2023.]]||[[2024.]]||[[2025.]]||[[2026.]]|| colspan="3" |Karijera |-bgcolor=efefef |align=left|'''Turniri''' |10 |12 |25 |17 |21 |15 |12 |5 |colspan=3|'''Ukupno u karijeri: 116''' |-style=background:#efefef |align=left|'''Naslovi''' |'''0''' |'''1''' |'''4''' |'''1''' |'''4''' |'''8''' |'''6''' |'''4''' |colspan=3|'''Ukupno u karijeri: 27''' |-style=background:#efefef |align=left|'''Finala''' |'''0''' |'''1''' |'''5''' |'''1''' |'''7''' |'''9''' |'''10''' |'''4''' |colspan=3|'''Ukupno u karijeri: 36''' |-style=background:#efefef |align=left|Tvrda podloga pobjeda–poraza |8–5 |12–8 |39–14 |28–10 |48–9 |53–3 |39–3 |19–2 |23 / 77 |246–54 |{{tennis win percentage|won=246|lost=54|integer=yes}} |-style=background:#efefef |align=left|Zemljana podloga pobjeda–poraza |3–4 |7–3 |10–6 |15–4 |8–3 |11–2 |11–2 |5–0 |2 / 28 |70–24 |{{tennis win percentage|won=70|lost=24|integer=yes}} |-style=background:#efefef |align=left|Travnata podloga pobjeda–poraza |0–1 |0–0 |0–2 |4–2 |8–3 |9–1 |8–1 |0–0 |2 / 12 |29–10 |{{tennis win percentage|won=29|lost=10|integer=yes}} |-style=font-weight:bold;background:#efefef |align=left|Ukupno pobjeda–poraza |11–10 |19–11 |49–22 |47–16 |64–15 |73–6 |58–6 |24–2 |27 / 117 |345–88 |{{Tennis win percentage|won=345|lost=88|integer=yes}} |-style=background:#efefef |align=left|'''Postotak pobjeda''' |'''{{tennis win percentage|won=11|lost=10|integer=yes}}''' |'''{{tennis win percentage|won=19|lost=11|integer=yes}}''' |'''{{tennis win percentage|won=49|lost=22|integer=yes}}''' |'''{{tennis win percentage|won=47|lost=16|integer=yes}}''' |'''{{tennis win percentage|won=64|lost=15|integer=yes}}''' |'''{{tennis win percentage|won=73|lost=6|integer=yes}}''' |'''{{tennis win percentage|won=58|lost=6|integer=yes}}''' |'''{{tennis win percentage|won=24|lost=2|integer=yes}}''' |colspan=3|'''Ukupno u karijeri: {{tennis win percentage|won=345|lost=88|integer=yes}}''' |-style=background:#efefef |align=left|'''Ranking na kraju godine''' |78. |37. |bgcolor=eee8aa|10. |15. |bgcolor=eee8aa|4. |bgcolor=lime|'''1.''' |bgcolor=thistle|2. | |colspan=3|{{Tooltip|'''$62,321,898'''|Career Prize Money – Singles & Doubles combined}} |} {{notelist}} === Finala === ==== Grand Slamovi ==== {|class="sortable wikitable" width="55%" |- ! Godina ! Turnir ! Podloga ! Protivnik ! Ishod ! class="unsortable" | Rezultat |- ![[2024.]] |style=background:#ffc|[[Australian Open]] |Tvrda |{{flagicon|}} [[Danil Medvedev]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{teniski rezultat|3|6|-|3|6|-|6|4|-|6|4|-|6|3|-}} |- ![[2024.]] |style=background:#ccf|[[US Open]] |Tvrda |{{flagicon|USA}} [[Taylor Fritz]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{teniski rezultat|6|3|-|6|4|-|7|5|-}} |- ![[2025.]] |style=background:#ffc|[[Australian Open]] |Tvrda |{{flagicon|GER}} [[Alexander Zverev]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|6|3|-|7|6|(4)|6|3|-}} |- ![[2025.]] |style=background:#ebc2af|[[Roland-Garros]] |Zemlja |{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] |bgcolor=ffa07a|Poraz |6:4, 7:6^(7:4), 4:6, 6:7^(3:7), 6:7^(2:10) |- ![[2025.]] |style=background:#cfc|[[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] |Trava |{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] |style=background:#98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|4|6|-|6|4|-|6|4|-|6|4|-}} |- ![[2025.]] |style=background:#ccf|[[US Open]] |Tvrda |{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] |bgcolor=ffa07a|Poraz |{{Teniski rezultat|2|6|-|6|3|-|1|6|-|4|6|-}} |} ==== ATP Finals ==== {|class="sortable wikitable" width="55%" |- ! Godina ! Turnir ! Podloga ! Protivnik ! Ishod ! class="unsortable" | Rezultat |- ![[2023.]] |style=background:#ffffcc|[[ATP Finals]] |Tvrda (d) |{{flagicon|SRB}} [[Novak Đoković]] |bgcolor=ffa07a|Poraz |{{Teniski rezultat|3|6|-|3|6|-}} |- ![[2024.]] |style=background:#ffffcc|[[ATP Finals]] |Tvrda (d) |{{flagicon|USA}} [[Taylor Fritz]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|6|4|-|6|4|-}} |- ![[2025.]] |style=background:#ffffcc|[[ATP Finals]] |Tvrda (d) |{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|7|6|(4)|7|5}} |} ==== Masters 1000 turniri ==== {|class="sortable wikitable" width="55%" |- ! Godina ! Turnir ! Podloga ! Protivnik ! Ishod ! class="unsortable" | Rezultat |- ![[2021.]] |style=background:#e9e9e9|[[Miami Open]] |Tvrda |{{flagicon|POL}} [[Hubert Hurkacz]] |bgcolor=ffa07a|Poraz |{{Teniski rezultat|6|7|(4)|4|6|-}} |- ![[2023.]] |style=background:#e9e9e9|[[Miami Open]] |Tvrda |{{flagicon|}} [[Danil Medvedev]] |bgcolor=ffa07a|Poraz |{{Teniski rezultat|5|7|-|3|6|-}} |- ![[2023.]] |style=background:#e9e9e9|[[Canadian Open]] |Tvrda |{{flagicon|AUS}} [[Alex de Minaur]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|6|4|-|6|1|-}} |- ![[2024.]] |style=background:#e9e9e9|[[Miami Open]] |Tvrda |{{flagicon|BUL}} [[Grigor Dimitrov]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|6|3|-|6|1|-}} |- ![[2024.]] |style=background:#e9e9e9|[[Cincinnati Open]] |Tvrda |{{flagicon|USA}} [[Frances Tiafoe]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|7|6|(4)|6|2|-}} |- ![[2024.]] |style=background:#e9e9e9|[[Shanghai Masters]] |Tvrda |{{flagicon|SRB}} [[Novak Djokovic]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|7|6|(4)|6|3|-}} |- ![[2025.]] |style=background:#e9e9e9|[[Italian Open]] |Zemlja |{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] |style=background:#ffa07a|Poraz |{{Teniski rezultat|6|7|(7)|1|6|-}} |- ![[2025.]] |style=background:#e9e9e9|[[Cincinnati Open]] |Tvrda |{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] |style=background:#ffa07a|Poraz |0:5 pred. |- ![[2025.]] |style=background:#e9e9e9|[[Paris Rolex Masters]] |Tvrda (d) |{{flagicon|CAN}} [[Félix Auger-Aliassime]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|6|4|-|7|6|(4)}} |- ![[2026.]] |style=background:#e9e9e9|[[Indian Wells Open]] |Tvrda |{{flagicon|}} [[Danil Medvedev]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|7|6|(6)|7|6|(4)}} |- ![[2026.]] |style=background:#e9e9e9|[[Miami Open]] |Tvrda |{{flagicon|CZE}} [[Jiří Lehečka]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|6|4|-|6|4|-}} |- ![[2026.]] |style=background:#e9e9e9|[[Monte-Carlo Masters]] |Zemlja |{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|7|6|(5)|6|3|-}} |- ![[2026.]] |style=background:#e9e9e9|[[Madrid Open]] |Zemlja |{{flagicon|GER}} [[Alexander Zverev]] |bgcolor=yellow|TBD | |} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commons category}} * {{#invoke:Official website|main}} * {{ATP}} {{Top 10 tenisera i teniserki|atpsinglovi=y}} {{Broj jedan teniseri}} {{Pobjednici Australian Opena}} {{Pobjednici Wimbledona}} {{Pobjednici US Opena}} {{Pobjednici Davis Cupa}} {{Italijanski sportista godine}} {{Authority control}} {{Životni vijek|2001||Sinner, Jannik}} [[Kategorija:Italijanski teniseri]] [[Kategorija:Pobjednici Australian Opena]] [[Kategorija:Pobjednici Wimbledona]] [[Kategorija:Pobjednici US Opena]] [[Kategorija:ATP brojevi 1]] 0rc1t5xsm70un12lj0bowdj4j7p6zpd 42587027 42587026 2026-05-03T16:10:08Z Edgar Allan Poe 29250 42587027 wikitext text/x-wiki {{Infokutija teniser | ime = Jannik Sinner | slika = Jannik Sinner 2025 US Open.jpg | opis_slike = Jannik Sinner u finalu [[US Open 2025.|US Opena 2025.]] godine | širina_slike = 220px | profesionalna karijera = [[2018.]] – ''danas'' <!-- Osobne informacije --> | država = {{flag|Italija}} | punoime = | datum rođenja = {{Datum rođenja i dob|hr=da|2001|8|16}} | mjesto rođenja = {{flagicon|ITA|1946}} [[Innichen]], [[Italija]] | datum smrti = <!-- možete koristiti {{death date and age|godina smti|mjesec smrti|dan smrti|godina rođenja|mjesec rođenja|dan rođenja}} --> | mjsto smrti = | prebivalište = {{flagicon|MNK|size=16px}} [[Monte Carlo]], [[Monako]] | nadimak = | visina = 1.91 m<ref name=ATP>{{cite web|title=Jannik Sinner {{!}} Overview |url=https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/overview|work=[[ATP Tour]]|access-date=21 April 2025|archive-date=29 March 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250329205650/https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/overview|url-status=live}}</ref> | stil igre = dešnjak (dvoručni bekend) | zarada = {{nowrap|62,321,898$<ref>{{Cite web|url=https://www.protennislive.com/posting/ramr/career_prize.pdf|title=ATP Prize Money Leaders|website=Protennslive.com|access-date=30 December 2024|archive-date=30 December 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251230094617/https://www.protennislive.com/posting/ramr/career_prize.pdf |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/overview|title=Jannik Sinner &#124; Overview &#124; ATP Tour &#124; Tennis|website=ATP Tour}}</ref> (6. u historiji)}} | trener = [[Simone Vagnozzi]]<br>[[Darren Cahill]] <!--Singlovi--> | pojedinačni_rekord = 346–88 | pojedinačnih_titula = 28 | najviši_pojedinačni_rang = '''[[Lista tenisera koji su bili prvi na ATP ljestvici|1.]]''' ([[10. lipnja]] [[2024.]]) | trenutni_pojedinačni_rang = 1. ([[13. travnja]] [[2026.]])<ref>{{cite web | url = https://www.atptour.com/en/rankings/singles | title = PIF ATP Rankings (Singles) | website = ATP Tour | access-date = 31 January 2026}}</ref> | Australian_Open_rezultat = '''P''' ([[2024]], [[2025]]) | Roland_Garros_rezultat = F ([[2025]]) | Wimbledon_rezultat = '''P''' ([[2025]]) | US_Open_rezultat = '''P''' ([[2024]]) | ATP_Finals_rezultat = '''P''' ([[2024]], [[2025]]) | WTA_Finals_rezultat = | Olimpijada_rezultat = <!--Parovi--> | parovi_rekord = 26–25 | parovi_titula = 1 | najviši_doubles_rang = 124. ([[27. rujna]] [[2021.]]) | trenutni_doubles_rang = | Australian_Open_parovi_rezultat = | Roland_Garros_parovi_rezultat = | Wimbledon_parovi_rezultat = | US_Open_parovi_rezultat = | ATP_Finals_parovi_rezultat = | WTA_Finals_parovi_rezultat = | Olimpijada_parovi_rezultat = <!--Mješoviti parovi--> | mješoviti_rekord = | mješoviti_titula = | Australian_Open_mješoviti_rezultat = | Roland_Garros_mješoviti_rezultat = | Wimbledon_mješoviti_rezultat = | US_Open_mješoviti_rezultat = | Olimpijada_mješoviti_rezultat = <!--Momčadski turniri--> | Davis_Cup = '''P''' ([[2023]], [[2024]]) | Fed_Cup = | Hopman_Cup = | svetsko ekipno prvenstvo = <!--Medalje--> | prikaži-medalje = <!--yes ili no--> | medalje = | medalje-naslov = <!-- Ažurirano i vanjske veze --> | ažurirano = [[5. travnja]] [[2026.]] | atp profil = | wta profil = | vebsajt = }} '''Jannik Sinner''' ({{IPA-de|ˈjanɪk ˈsɪnɐ|small=no}}, {{IPA-it|ˈjannik ˈsinner|small=no}}; [[Innichen]], [[16. kolovoza]] [[2001.]]), [[Italija|talijanski]] tenisač. Sinner je tijekom karijere bio najbolje rangirani tenisač na [[ATP ljestvica|ATP ljestvici]], a [[2024.]] godinu završio je kao prvi tenisač svijeta. Do sada je osvojio 26 titula u karijeri, uključujući četiri [[Grand Slam]]a, sedam [[ATP Masters 1000 turniri|Masters 1000 turnira]] i dva [[ATP Finals]]a. Također je predvodio [[Davis Cup reprezentacija Italije|Italiju]] do uzastopnih naslova na [[Davis Cup]]u [[2023.]] i [[2024.]] godine. Iako kao junior nije imao previše uspjeha, Sinner se već sa 16 godina prebacio na profesionalne turnire te je bio jedan od rijetkih tenisača koju su već sa 17 godina osvajali [[ATP Challenger Tour]] turnire. Godine [[2019.]] osvojio je [[Next Generation ATP Finals]]e te je dobio nagradu za [[ATP nagrade|debitanta godine]], a dvije godine kasnije postao je prvi tenisač rođen u [[2000-e|2000-ima]] koji je ušao među deset najboljih tenisača na svijetu. Svoju prvu Masters 1000 titulu osvojio je na [[National Bank Open|Canadian Openu]] [[2023.]] godine, kada je ujedno bio i finalist na ATP Finals turniru. Na [[Australian Open]]u [[2024.]] pobijedio je tada prvog tenisača svijeta [[Novak Đoković|Novaka Đokovića]], a kasnije i [[Danil Medvedev|Danila Medvedeva]] u finalu od pet setova i tako osvojio svoj prvi [[Grand Slam]] naslov. Iste godine osvojio je i [[US Open]] te [[ATP Finals]]e, završivši godinu na prvom mjestu; ujedno je tako postao i prvi talijanski tenisač u historiji koji je došao na prvo mjesto ATP ljestvice. Početkom [[2025.]] godine obranio je titulu u [[Melbourne]]u, nakon čega je odradio tromjesečnu suspenziju zbog slučajnog uzimanja [[klostebol]]a. Po povratku, igrao je finala sva tri preostala Grand Slama protiv [[Carlos Alcaraz|Carlosa Alcaraza]], pobijedivši na [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]]. Sezonu je završio pobjednom protiv Alcaraza u [[ATP Finals]]ima. == Rani život i juniorska karijera == Jannik Sinner rođen je [[16. kolovoza]] [[2001.]] godine kao sin Hanspetera i Siglinde Sinner u [[Innichen]]u, u sjevernotalijanskoj provinciji [[Bolzano (provincija)|Južni Tirol]]. Njegov [[materinji jezik]] je [[njemački]].<ref>{{Cite web |url=https://www.vogue.com/article/profile-jannik-sinner-june-2024 |title=The Stunning Rise of Tennis's Jannik Sinner |date=4 April 2024 |access-date=12 September 2024 |publisher=[[Vogue (magazine)|Vogue]] |author=Abby Aguirre |archive-date=11 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240911121802/https://www.vogue.com/article/profile-jannik-sinner-june-2024 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://tennistonic.com/tennis-news/302051/it-was-difficult-speaking-italian-jannik-sinner/ |title="It was difficult speaking Italian" – Jannik Sinner |date=24 June 2021 |access-date=1 February 2024 |archive-date=1 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240201080532/https://tennistonic.com/tennis-news/302051/it-was-difficult-speaking-italian-jannik-sinner/ |url-status=live }}</ref> Odrastao je u [[Sexten]]u u [[Dolomiti]]ma, gdje mu je otac radio kao kuhar, a majka kao konobarica u skijalištu.<ref>{{cite web |title=Jannik Sinner, dallo sci al primo trionfo tennistico in Atp |trans-title=Jannik Sinner, from skiing to his first tennis triumph in the ATP |url=https://www.dovesciare.it/news/2020-11-14/jannik-sinner-dallo-sci-al-primo-trionfo-tennistico-atp |website=Dove Sciare |access-date=15 November 2020 |date=14 November 2020 |language=it |archive-date=26 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126200337/https://www.dovesciare.it/news/2020-11-14/jannik-sinner-dallo-sci-al-primo-trionfo-tennistico-atp |url-status=live }}</ref> Ima starijeg posvojenog brata Marka, koji je rođen u [[Rusija|Rusiji]] [[1998.]] godine.<ref>{{Cite web |date=30 January 2024 |title=The Story of Jannik Sinner's Brother |url=https://www.ilmessaggero.it/en/the_story_of_jannik_sinner_s_brother-7904038.html |access-date=27 June 2024 |website=ilmessaggero.it |language=en |archive-date=27 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240627200155/https://www.ilmessaggero.it/en/the_story_of_jannik_sinner_s_brother-7904038.html |url-status=live }}</ref><ref name=atp-profile>{{cite web|title=Jannik Sinner|url=https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/overview|website=ATP Tour|access-date=22 April 2019|archive-date=16 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516020601/https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/overview|url-status=live}}</ref> U dobi od tri godine počeo je skijati, a na prva je natjecanja išao već s osam godina. Tenis je počeo igrati u dobi od sedam godina.<ref name=":6">{{Cite book |last1=Anderloni |first1=Enzo |title=Diventare Sinner |last2=Dell'Edera |first2=Michelangelo |last3=Mastroluca |first3=Alessandro |date=5 July 2024 |publisher=Giunti Editore |isbn=978-8809921566 |edition=1st |location=Italy |publication-date=15 May 2024 |language=it |trans-title=Becoming Sinner}}</ref> Od sedme do dvanaeste godine bio je jedan od najboljih juniorskih skijaša u [[Italija|Italiji]] – godine [[2008.]], u dobi od sedam godina, pobijedio je u nacionalnom prvenstvu u [[veleslalom]]u, a [[2012.]] godine, u dobi od jedanaest godina, bio je nacionalni doprvak.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.interviewmagazine.com/culture/jannik-sinner-is-ready-for-tennis-superstardom|title=Jannik Sinner Is Ready for Tennis Superstardom|first=Mekala|last=Rajagopal|date=1 May 2023|website=Interview Magazine|access-date=27 January 2024|archive-date=27 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240127214759/https://www.interviewmagazine.com/culture/jannik-sinner-is-ready-for-tennis-superstardom|url-status=live}}</ref><ref name=times>{{Cite news|url=https://www.thetimes.com/sport/tennis/article/jannik-sinner-the-rising-teenage-star-like-a-young-federer-b6wzt37qb|title=Jannik Sinner: the rising teenage star 'like a young Federer'|first=Stuart|last=Fraser|date=17 January 2020|access-date=17 January 2020|website=The Sunday Times|archive-date=8 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201008202405/https://www.thetimes.co.uk/article/jannik-sinner-the-rising-teenage-star-like-a-young-federer-b6wzt37qb|url-status=live}}</ref><ref name=sinless>{{cite web |title=Il tennista senza peccato – Jannik Sinner |trans-title=The Sinless Tennis Player – Jannik Sinner |url=https://m.dagospia.com/jannik-sinner-a-otto-anni-era-uno-sciatore-provetto-poi-arrivo-secondo-e-decise-di-219940 |website=Dagospia |access-date=15 November 2020 |language=it |date=24 November 2019 |archive-date=7 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211107074119/https://m.dagospia.com/jannik-sinner-a-otto-anni-era-uno-sciatore-provetto-poi-arrivo-secondo-e-decise-di-219940 |url-status=live }}</ref><ref name=tv6>{{cite web | url-status = dead | last=Stonham |first=Marcus |title=Much More Than A "Sinner": Jannik Sinner, The Young Italian Who Goes For Everything At Roland Garros |url=https://tv6.news/much-more-than-a-sinner-jannik-sinner-the-young-italian-who-goes-for-everything-at-roland-garros/ | archive-url = https://web.archive.org/web/20201021151854/https://tv6.news/much-more-than-a-sinner-jannik-sinner-the-young-italian-who-goes-for-everything-at-roland-garros/ | archive-date = 21 October 2020 |website=TV6 |access-date=15 November 2020 | date = 2 October 2020}}</ref> Dok je trenirao skijanje, Sinner je odustao od tenisa na jednu godinu prije nego ga je otac pogurao da se vrati tenisu.<ref name="forbes">{{cite web |last=Rossingh |first=Danielle |title=Meet The Former Ski Champ Who Could Be The 'Next Roger Federer' |url=https://www.forbes.com/sites/daniellerossingh/2020/02/26/meet-the-former-ski--champ-who-could-be-the-next-roger-federer/?sh=56cbd0ef5181 |website=Forbes |access-date=15 November 2020 |date=26 February 2020 |archive-date=7 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211107074348/https://gum.criteo.com/syncframe?origin=publishertag&topUrl=forbes.com |url-status=live }}</ref> Kada je ponovo uzeo reket u ruke, njegov prvi redovni trener postao je Heribert Mayr.<ref>{{cite web |title=Heribert Mayr, uno dei primi coach di Sinner: "Se lo rimontavo al tie-break piangeva di rabbia" |trans-title=Heribert Mayr, one of Sinner's first coaches: "If I got him back at the tie-break he would cry with anger" |url=https://www.ubitennis.com/blog/2020/05/26/heribert-mayr-uno-dei-primi-coach-di-sinner-se-lo-rimontavo-al-tie-break-piangeva-di-rabbia/ |website=Ubi Tennis |date=26 May 2020 |language=it |access-date=15 November 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611165614/https://www.ubitennis.com/blog/2020/05/26/heribert-mayr-uno-dei-primi-coach-di-sinner-se-lo-rimontavo-al-tie-break-piangeva-di-rabbia/ |url-status=live }}</ref> Djed ga je vodio u Teniski kamp San Giorgio rano ujutro gdje je imao individualne sate s Mayrom zato što nije bilo djece njegove dobi koja su bila jednako dobra kao on.<ref name=":6"/> Međutim, tenis mu je u tom periodu bio tek treći prioritet, nakon skijanja i [[nogomet]]a.<ref name="five-things">{{cite web |title=Five Things To Know About Jannik Sinner |url=https://www.atptour.com/en/news/five-things-to-know-jannik-sinner |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=23 May 2020 |archive-date=19 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210119062000/https://www.atptour.com/en/news/five-things-to-know-jannik-sinner |url-status=live }}</ref><ref name="spotlight">{{cite web |title=First-Time Winner Spotlight: Jannik Sinner |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-first-time-winner-spotlight-sofia-2020 |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=14 November 2020 |archive-date=2 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210302174929/https://www.atptour.com/en/news/sinner-first-time-winner-spotlight-sofia-2020 |url-status=live }}</ref> Tijekom jutra bi se natjecao u skijanju, a poslijepodne bi igrao nogomet za lokalni AFC Sexten.<ref name=":6"/> U dobi od 13 godina, Sinner je odustao od skijanja i nogometa te se odlučio posvetiti tenisu zbog fizičke konstitucije; bio je visok, mršav i imao samo 35 kilograma.<ref name=":6"/> Također mu se više sviđalo natjecati se u individualnom sportu jer je imao više utjecaja na ishod.<ref name="spotlight"/><ref name=":1">{{Cite web |last=Aguire |first=Abby |date=4 April 2024 |title=The Stunning Rise of Tennis's Jannik Sinner |url=https://www.vogue.com/article/profile-jannik-sinner-june-2024 |access-date=27 June 2024 |website=[[Vogue (magazine)|Vogue]] |language=en-US |archive-date=27 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240627191926/https://www.vogue.com/article/profile-jannik-sinner-june-2024 |url-status=live }}</ref> Samostalno se preselio u [[Bordighera|Bordigheru]] kako bi trenirao u [[Teniski centar Piatti|Teniskom centru Piatti]] pod [[Riccardo Piatti|Riccardom Piattijem]] i Massimom Sartorijem, što su njegovi roditelji podržali.<ref name=atp-profile/><ref name=sinless/><ref name=forbes/> Tamo je isprva živio s obitelji svog trenera, Luke Cvjetkovića, a kasnije se preselio u stan zajedno s još dvojicom dječaka.<ref name=":6"/><ref name=roland-garros>{{cite web |last=Rossingh |first=Danielle |title=Jannik Sinner: Ski champ to tennis star |url=https://www.rolandgarros.com/en-us/article/jannik-sinner-interview-rg2020-ski-champ-tennis-star |website=Roland Garros |access-date=15 November 2020 |date=29 September 2020 |archive-date=28 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128112701/https://www.rolandgarros.com/en-us/article/jannik-sinner-interview-rg2020-ski-champ-tennis-star |url-status=live }}</ref> Prije nego se potpuno posvetio treninzima s Piattijem, Sinner je bio igrao samo dva puta tjedno. Istovremeno je završio privatnu ekonomsku školu Institut Walther u [[Bolzano|Bolzanu]].<ref name=":6"/> Juniorsku karijeru započeo je u sklopu [[ITF Junior Circuit]]a. Iako nije imao značajnih uspjeha kao junior, već je na kraju [[2017.]] godine prešao na seniorsku razinu. Kao junior, nikada nije igrao u glavnom turniru nekog turnira prve razine niti je igrao na juniorskim [[Grand Slam]] turnirima. Jedini veći juniorski turnir na kojemu je igrao bio je [[Trofeo Bonfiglio]]. Nakon što je [[2017.]] godine ispao u prvom kolu jakog juniorskog turnira u matičnoj zemlji, sljedeće je godine došao do četvrtfinala i bio je to jedini juniorski turnir koji je odigrao te godine. Zbog činjenice da nije imao zapaženih rezultata kao junior, Sinnerov je najbolji plasman na juniorskoj listi bilo 133. mjesto.<ref name="itf-junior-singles">{{cite web |title=Jannik Sinner Juniors Singles Activity |url=https://www.itftennis.com/en/players/jannik-sinner/800405198/ita/jt/s/activity/#pprofile-info-tabs |website=ITF Tennis |access-date=15 November 2020 |archive-date=25 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210125105300/https://www.itftennis.com/en/players/jannik-sinner/800405198/ita/jt/s/activity/#pprofile-info-tabs |url-status=live }}</ref> == Profesionalna karijera == === Debi, NextGen naslov i ulazak u top 50 (2018. – 2020.) === Sinner je [[2018.]] godine počeo igrati u sklopu [[ITF Men's Circuit]] toura, međutim zbog lošeg je rankinga imao direktan plasman samo na [[ITF Futures]] turnire. Ipak, u drugoj polovici godine počeo je dobivati pozivnice za [[ATP Challenger Tour]] turnire;<ref name="itf-singles">{{cite web |title=Jannik Sinner Men's Singles Activity |url=https://www.itftennis.com/en/players/jannik-sinner/800405198/ita/mt/s/activity/ |website=ITF Tennis |access-date=15 November 2020 |archive-date=16 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116165816/https://www.itftennis.com/en/players/jannik-sinner/800405198/ita/mt/s/activity/ |url-status=live }}</ref> godinu je završio sa samo jednim ITF naslovom i to u parovima<ref name="itf-doubles">{{cite web |title=Jannik Sinner Men's Doubles Activity |url=https://www.itftennis.com/en/players/jannik-sinner/800405198/ita/mt/d/activity/ |website=ITF Tennis |access-date=15 November 2020 |archive-date=16 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116200742/https://www.itftennis.com/en/players/jannik-sinner/800405198/ita/mt/d/activity/ |url-status=live }}</ref> te na 551. mjestu godišnje liste.<ref name="atp-rankings">{{cite web |title=Jannik Sinner Rankings History |url=https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/rankings-history |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |archive-date=14 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201014014927/https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/rankings-history |url-status=live }}</ref> Prvi Challenger osvojio je [[2019.]] godine u [[Bergamo|Bergamu]] u dobi od 17 godina i 6 mjeseci, iako do tog turnira nije imao nijednu pobjedu na Challenger razini. Postao je prva osoba rođena [[2001.]] godine koja je došla do finala nekog Challengera te najmlađi Talijan s titulom; taj mu je turnir donio skok od 200 mjesta na rang listi te je došao do 324. mjesta.<ref>{{cite web|url=http://www.tennis-tourtalk.com/40599/sinner-sweeps-into-bergamo-challenger-final|title=Sinner Sweeps Into Bergamo Challenger Final|date=23 February 2019|access-date=23 February 2019|website=Tennis TourTalk|archive-date=20 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120013948/https://www.tennis-tourtalk.com/40599/sinner-sweeps-into-bergamo-challenger-final|url-status=live}}</ref><ref name=bergamo>{{cite web | url = https://www.atptour.com/en/news/bergamo-challenger-2019-sinner | title = Sinner's Stunner: 17-Year-Old Reflects On Maiden Title | website = ATP Tour | date = 26 February 2019 | access-date = 26 February 2019 | last = Meiseles | first = Josh | archive-date = 27 July 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190727130402/https://www.atptour.com/en/news/bergamo-challenger-2019-sinner | url-status = live }}</ref> Nakon dvije ITF Futures titule, Sinnerov prvi ATP nastup bio je u svojstvu ''lucky losera'' na [[Hungarian Open]]u [[2019.]] godine, gdje je pobijedio [[Máté Valkusz|Mátéa Valkusza]], domaćeg igrača s pozivnicom.<ref name="first-match-win">{{cite web |title=On This Day In 2019: Sinner Steps Into The Spotlight |url=https://www.atptour.com/en/news/on-this-day-sinner-budapest-2019-first-atp-win |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=24 April 2020 |archive-date=2 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200502063848/https://www.atptour.com/en/news/on-this-day-sinner-budapest-2019-first-atp-win |url-status=live }}</ref> Nakon te prve pobjede na ATP Touru, tjedan kasnije izgubio je finale Challengera u [[Ostrava|Ostravi]] od [[Kamil Majchrzak|Kamila Majchrzaka]].<ref>{{cite web |title=Majchrzak Cruises Past Sinner To Clinch Ostrava Challenger Title |url=http://www.tennis-tourtalk.com/43465/majchrzak-cruises-past-sinner-to-clinch-ostrava-challenger-title |website=Tennis TourTalk |access-date=15 November 2020 |date=5 May 2019 |archive-date=16 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210116145940/https://www.tennis-tourtalk.com/43465/majchrzak-cruises-past-sinner-to-clinch-ostrava-challenger-title |url-status=live }}</ref> [[File:Jannik Sinner after winning NextGen ATP Finals in Milan, 2019.jpg|thumb|320px|Jannik Sinner s peharom pobjednika [[Next Gen ATP Finals|Next Gen ATP Finalsa]] [[2019.]] godine.]] U drugoj polovici [[2019.]] godine, Sinner je sve češće igrao na ATP razini.<ref name="atp-activity">{{cite web |title=Jannik Sinner Player Activity |url=https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/player-activity |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |archive-date=1 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200901011505/https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/player-activity |url-status=live }}</ref> Prvu [[ATP Masters 1000 turniri|Masters 1000]] pobjedu imao je na [[Italian Open]]u protiv [[Steve Johnson (teniser)|Stevea Johnsona]], a nakon sljedeće pobjede na [[Croatia Open Umag|Croatia Openu]] u [[Umag]]u, probio se u prvih 200.<ref name=atp-rankings/> Sljedećeg mjeseca osvojio je Challenger u [[Lexington, Kentucky|Lexingtonu]], postavši jedan od tek jedanaest sedamnaestogodišnjaka s više od jedne titule na Challengerima.<ref>{{cite web |title=Challenger Q&A: Sinner, 17, Joins Elite Company With Lexington Title |url=https://www.atptour.com/en/news/lexington-challenger-2019-sinner |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |archive-date=21 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121221201/https://www.atptour.com/en/news/lexington-challenger-2019-sinner |url-status=live }}</ref> Iste godine izborio je i svoj prvi [[Grand Slam]] nastup,<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/us-open-qualifying-2019-day-4-sinner-chung|title=Sinner, Chung Lead US Open Qualifiers|date=24 August 2019|access-date=24 August 2019|website=ATP Tour|archive-date=18 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210418233916/https://www.atptour.com/en/news/us-open-qualifying-2019-day-4-sinner-chung|url-status=live}}</ref> ali je u prvom kolu [[US Open]]a ispao od [[Stan Wawrinka|Stana Wawrinke]].<ref name=atp-activity/> Uz to, imao je i vrlo snažan kraj sezone. Nakon što se nastupom na [[European Open]]u u [[Antwerpen]]u, gdje je na putu do polufinala<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-tiafoe-antwerp-2019-friday|title=Sinner In The Semis: #NextGenATP Italian Makes Breakthrough In Antwerp|date=18 October 2019|access-date=18 October 2019|website=ATP Tour|archive-date=9 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009120936/https://www.atptour.com/en/news/sinner-tiafoe-antwerp-2019-friday|url-status=live}}</ref> izbacio i prvog nositelja turnira [[Gaël Monfils|Gaëla Monfilsa]],<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/monfils-sinner-antwerp-2019-thursday|title=18-Year-Old Shining: Sinner Shocks Monfils In Antwerp|date=17 October 2019|access-date=17 October 2019|website=ATP Tour|archive-date=11 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011165955/https://www.atptour.com/en/news/monfils-sinner-antwerp-2019-thursday|url-status=live}}</ref> probio u prvih 100 tenisača svijeta,<ref name=atp-rankings/> dobio je pozivnicu za [[Next Gen ATP Finals]], gdje je bio najlošije rangirani tenisač.<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/field-is-set-next-gen-atp-finals-2019|title=Kecmanovic, Humbert, Ymer, Sinner complete the 21-and-under field|date=25 October 2019|access-date=25 October 2019|website=ATP Tour|archive-date=13 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200913000706/https://www.atptour.com/en/news/field-is-set-next-gen-atp-finals-2019|url-status=live}}</ref> U grupnoj je fazi pobijedio [[Frances Tiafoe|Francesa Tiafoea]] i [[Mikael Ymer|Mikaela Ymera]] te je, uz poraz od [[Ugo Humbert|Ugoa Humberta]], izborio polufinale. Tu je pobijedio [[Miomir Kecmanović|Miomira Kecmanovića]], nakon čega je u finalu iznenadio prvog nositelja i tada 18. igrača svijeta, [[Alex de Minaur|Alexa de Minaura]].<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/de-minaur-sinner-milan-2019-saturday|title=Sinner Stuns De Minaur For Milan Title|date=9 November 2019|access-date=9 November 2019|website=ATP Tour|archive-date=19 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210419162349/https://www.atptour.com/en/news/de-minaur-sinner-milan-2019-saturday|url-status=live}}</ref> Godinu je završio kao 78. tenisač svijeta, najmlađi u prvih 80 još od [[Rafael Nadal|Rafaela Nadala]] [[2003.]] godine te je dobio nagradu za [[ATP Debitant godine|debitanta godine]]<ref name="newcomer">{{cite web |title=Sinner Honoured With Newcomer of the Year Award |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-atp-awards-2019-newcomer-of-the-year |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=19 December 2019 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418233923/https://www.atptour.com/en/news/sinner-atp-awards-2019-newcomer-of-the-year |url-status=live }}</ref> i [[Gazzettine sportske nagrade|Gazzettinu sportsku nagradu]] za nastup godine na račun pobjede protiv de Minaura.<ref>{{Cite web |last=Colle |first=Lorenzo |date=19 December 2019 |title=Gazzetta Sports Awards 2019: premiati Berrettini e Sinner |url=https://www.ubitennis.com/blog/2019/12/19/gazzetta-sports-awards-2019-premiati-berrettini-e-sinner/ |access-date=11 July 2024 |website=Ubitennis |language=it-IT}}</ref> Početak sljedeće sezone obilježio je prvom pobjedom na [[Grand Slam]]u, pobijedivši [[Max Purcell|Maxa Purcella]] u prvom kolu [[Australian Open]]a, odnosno prvom Top 10 pobjedom, protiv [[David Goffin|Davida Goffina]] u [[Rotterdam Open|Rotterdamu]].<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-goffin-rotterdam-2020-thursday|title=Sinner Shines For First Top 10 Win In Rotterdam|date=13 February 2020|access-date=13 February 2020|website=ATP Tour|archive-date=8 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201008011849/https://www.atptour.com/en/news/sinner-goffin-rotterdam-2020-thursday|url-status=live}}</ref> Nakon pauze zbog [[Pandemija COVID-a 19|pandemije COVID-a 19]] i poraza u prvom kolu [[US Open]]a od [[Karen Hačanov|Karena Hačanova]] imao je nekoliko solidnih nastupa u Europi,<ref>{{cite web |title=Dimitrov Impressed By Sinner: 'He Can Only Get Better' |url=https://www.atptour.com/en/news/dimitrov-sinner-reaction-rome-2020 |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=18 September 2020 |archive-date=8 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008181214/https://www.atptour.com/en/news/dimitrov-sinner-reaction-rome-2020 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Alex Zverev beats Jannik Sinner to keeps hopes of Cologne Double Alive |url=https://www.eurosport.com/tennis/atp-cologne-1/2020/alex-zverev-beats-jannik-sinner-to-keeps-hopes-of-cologne-double-alive_sto7966175/story.shtml |website=Eurosport |access-date=15 November 2020 |date=25 October 2020 |archive-date=30 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201130133733/https://www.eurosport.com/tennis/atp-cologne-1/2020/alex-zverev-beats-jannik-sinner-to-keeps-hopes-of-cologne-double-alive_sto7966175/story.shtml |url-status=live }}</ref> uključujući i četvrtfinale [[Roland-Garros]]a, gdje ga je pobijedio [[Rafael Nadal]].<ref>{{cite web |title=Sinner Eliminates Zverev To Reach Maiden Major Quarter-final |url=https://www.atptour.com/en/news/zverev-sinner-roland-garros-2020-day-8 |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=4 October 2020 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418233919/https://www.atptour.com/en/news/zverev-sinner-roland-garros-2020-day-8 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Forget Tomorrow, Sinner is A Clear & Present Danger |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-roland-garros-2020-qf-reaction |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |archive-date=12 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201012122854/https://www.atptour.com/en/news/sinner-roland-garros-2020-qf-reaction |url-status=live }}</ref> Sezonu je završio osvajanjem svoje prve ATP titule na [[Sofia Open]]u, gdje je u finalu pobijedio [[Vasek Pospisil|Vaseka Pospisila]].<ref>{{cite web |title=One Year On, Sinner Earns Second De Minaur Victory |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-de-minaur-sofia-2020-thursday |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=12 November 2020 |archive-date=24 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210124064833/https://www.atptour.com/en/news/sinner-de-minaur-sofia-2020-thursday |url-status=live }}</ref> Sinner je tako postao najmlađi Talijan s titulom od početka Open ere te najmlađi osvajač ATP titule od [[Kei Nishikori|Keija Nishikorija]] [[2008.]] godine.<ref>{{cite web |title=Sinner Makes Italian History In Sofia |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-mannarino-sofia-2020-friday#:~:text=Jannik%20Sinner%20became%20the%20youngest,reach%20the%20Sofia%20Open%20final. |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=13 November 2020 |archive-date=19 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210419072654/https://www.atptour.com/en/news/sinner-mannarino-sofia-2020-friday#:~:text=Jannik%20Sinner%20became%20the%20youngest,reach%20the%20Sofia%20Open%20final. |url-status=live }}</ref><ref name="maiden-title">{{cite web |title=Sinner The Winner: Jannik Clinches Maiden ATP Tour Title In Sofia |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-pospisil-sofia-2020-saturday-final |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=14 November 2020 |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202031951/https://www.atptour.com/en/news/sinner-pospisil-sofia-2020-saturday-final |url-status=live }}</ref> Godinu je završio na 37. mjestu.<ref name=atp-rankings/> === Ulazak u top 10 (2021. – 2022.) === Uspjeh s kraja prethodne sezone nastavljen je početkom [[2021.]] godine kada je osvojio [[Great Ocean Road Open]],<ref name="second-title">{{cite web |title=#NextGenATP Sinner Extends Streak, Wins Great Ocean Road Open Title |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-travaglia-great-ocean-road-open-2021-sunday |website=ATP Tour |access-date=16 April 2021 |date=7 February 2021 |archive-date=1 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210301163744/https://www.atptour.com/en/news/sinner-travaglia-great-ocean-road-open-2021-sunday |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Sinner Saves M.P., Gains Khachanov Revenge At Great Ocean Road Open |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-khachanov-travaglia-great-ocean-road-open-2021-saturday |website=ATP Tour |access-date=16 April 2021 |date=6 February 2021 |archive-date=1 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210301163833/https://www.atptour.com/en/news/sinner-khachanov-travaglia-great-ocean-road-open-2021-saturday |url-status=live }}</ref> postavši tako najmlađi igrač s dvije uzastopne ATP titule još od Nadalovog niza iz [[2005.]] godine.<ref name=second-title/> Njegova serija od deset uzastopnih pobjeda prekinuta je u prvom kolu [[Australian Open]]a, kada ga je u pet setova pobijedio [[Denis Shapovalov]].<ref>{{cite web |last=Abulleil |first=Reem |title=Match of the Day: Shapovalov sinks Sinner in epic |url=https://ausopen.com/articles/news/match-day-shapovalov-sinks-sinner-epic |website=Australian Open |access-date=16 April 2021 |date=9 February 2021 |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416091733/https://ausopen.com/articles/news/match-day-shapovalov-sinks-sinner-epic |url-status=live }}</ref> Veliki uspjeh postigao je na [[Miami Open]]u, gdje je došao do svog prvog Masters 1000 finala,<ref>{{cite web |last=Eichenholz |first=Andrew |title=How Sinner Is Storming Down His 'Long Road' |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-miami-2021-sf-reaction |website=ATP Tour |access-date=16 April 2021 |date=2 April 2021 |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416091730/https://www.atptour.com/en/news/sinner-miami-2021-sf-reaction |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|title=Sinner Strikes Late To Reach Maiden ATP Masters 1000 Final|url=https://www.atptour.com/en/news/bautista-agut-sinner-miami-2021-day-10|website=ATP Tour|access-date=16 April 2021|archive-date=16 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416091731/https://www.atptour.com/en/news/bautista-agut-sinner-miami-2021-day-10|url-status=live}}</ref> ali je izgubio od [[Hubert Hurkacz|Huberta Hurkacza]].<ref>{{cite web |last=Carayol |first=Tumaini |title=Hubert Hurkacz sees off Jannik Sinner to win Masters final in Miami |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/apr/04/hubert-hurkacz-sees-off-jannik-sinner-to-win-masters-final-in-miami |website=The Guardian |access-date=16 April 2021 |date=4 April 2021 |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416091731/https://www.theguardian.com/sport/2021/apr/04/hubert-hurkacz-sees-off-jannik-sinner-to-win-masters-final-in-miami |url-status=live }}</ref> Na [[Roland-Garros]]u ga je ponovo izbacio Nadal,<ref>{{Cite web|url = https://indianexpress.com/article/sports/tennis/french-open-2021-nadal-vs-sinner-fourth-round-result-7348612/|title = Rafael Nadal ousts Jannik Sinner to march into 15th French Open quarter-final|date = 8 June 2021|access-date = 8 June 2021|archive-date = 8 June 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210608141537/https://indianexpress.com/article/sports/tennis/french-open-2021-nadal-vs-sinner-fourth-round-result-7348612/|url-status = live}}</ref> dok je na [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]] ispao u prvom kolu. [[File:Sinner RG21 (59) (51376300983).jpg|thumb|220px|left|Jannik Sinner na [[Roland-Garros 2021.|Roland-Garrosu 2021.]] godine.]] U paru s [[Reilly Opelka|Reillyjem Opelkom]] osvojio je svoj prvi naslov u parovima na [[Atlanta Open]]u,<ref>{{Cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/atlanta-2021-doubles-final|title=Reilly Opelka & Jannik Sinner Make Perfect Team Debut in Atlanta |work=ATP Tour |access-date=9 August 2021|archive-date=5 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210805134851/https://www.atptour.com/en/news/atlanta-2021-doubles-final|url-status=live}}</ref> a pobjedom protiv [[Mackenzie McDonald|Mackenzieja McDonalda]] osvojio je i [[Citi Open]] u [[Washington, D.C.|Washingtonu]], što mu je bio treći turnir ukupno i prvi ATP 500 naslov.<ref>{{Cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-brooksby-washington-2021-saturday|title=Jannik Sinner Halts Jenson Brooksby in #NextGenATP Clash to Reach Washington Final |work=ATP Tour |access-date=9 August 2021|archive-date=8 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210808130741/https://www.atptour.com/en/news/sinner-brooksby-washington-2021-saturday|url-status=live}}</ref> Postao je tako prvi Talijan s titulom na Citi Openu te najmlađi ATP 500 pobjednik, odnosno prvi tinejdžer s ATP 500 pobjedom od uspostave kategorije [[2009.]] godine.<ref>{{Cite web| url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-mcdonald-washington-2021-final| title=Sinner Shines In Washington, Beats McDonald For First ATP 500 Title| work=ATP Tour| date=8 August 2021| access-date=9 August 2021| archive-date=9 August 2021| archive-url=https://web.archive.org/web/20210809003039/https://www.atptour.com/en/news/sinner-mcdonald-washington-2021-final| url-status=live}}</ref> Ovime je [[9. kolovoza]] [[2001.]] godine ušao među 15 najboljih tenisača svijeta. Nakon ispadanja u četvrtom kolu [[US Open]]a, Sinner je uspješno obranio naslov u [[Sofija|Sofiji]]<ref>{{cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-monfils-sofia-final-2021-sunday |title=Sinner Beats Monfils, Retains Sofia Title |publisher=atptour.com |date=3 October 2021 |access-date=3 October 2021 |last=Jacot |first=Sam |archive-date=4 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211004204825/https://www.atptour.com/en/news/sinner-monfils-sofia-final-2021-sunday |url-status=live }}</ref> te je nadovezao naslov na [[European Open]]u u [[Antwerpen]]u, pobijedivši [[Diego Schwartzman|Diega Schwartzmana]] za svoj peti naslov u karijeri.<ref>{{Cite web|title=Jannik Sinner Marches Into Antwerp Final |url=https://www.atptour.com/en/news/www.atptour.com/en/news/sinner-harris-antwerp-2021-saturday|access-date=23 October 2021|website=ATP Tour|archive-date=23 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023203551/https://www.atptour.com/en/news/www.atptour.com/en/news/sinner-harris-antwerp-2021-saturday|url-status=live}}</ref> Tako je postao najmlađi tenisač s pet ATP naslova još od [[Novak Đoković|Novaka Đokovića]], koji je imao 19 kada je to uspio.<ref>{{Cite web|url=https://www.tennis.com/baseline/articles/stat-of-the-day-sinner-youngest-man-to-win-five-atp-titles-since-djokovic|title=Stat of the Day: 20-year-old Sinner becomes youngest man to win five ATP titles since 19-year-old Djokovic|access-date=17 November 2021|archive-date=17 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211117002254/https://www.tennis.com/baseline/articles/stat-of-the-day-sinner-youngest-man-to-win-five-atp-titles-since-djokovic|url-status=live}}</ref> Nakon ulaska u polufinale [[Vienna Open]]a postao je prvi tenisač rođen u [[21. vijek|XXI. stoljeću]] koji je ušao među deset najboljih tenisača svijeta, što mu je donijelo status nositelja na [[Rolex Paris Masters]]u; tamo ga je porazio [[Carlos Alcaraz]], oduzevši mu tako priliku za direktan plasman na [[ATP Finals]]e.<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-paris-2021-wednesday |title=Carlos Alcaraz Stops Jannik Sinner's Nitto ATP Finals Tilt &#124; ATP Tour &#124; Tennis |work=ATP Tour |access-date=3 November 2021 |archive-date=3 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211103183139/https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-paris-2021-wednesday |url-status=live }}</ref> Ipak, Sinner je bio prva alternativa te je upao u turnir nakon što se njegov sunarodnjak [[Matteo Berrettini]] povukao nakon svog prvog meča zbog ozljede abdomena.<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/berrettini-nitto-atp-finals-2021-withdrawal|title=Berrettini Withdraws From Nitto ATP Finals, Sinner Steps In|website=ATP Tour|access-date=16 November 2021|archive-date=17 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211117001919/https://www.atptour.com/en/news/berrettini-nitto-atp-finals-2021-withdrawal|url-status=live}}</ref> Sinner je pobijedio Hurkacza u drugom kolu te tako postao najmlađi pobjednik nekog meča na Finalsima još od [[Lleyton Hewitt|Lleytona Hewitta]] [[2000.]] godine te prva zamjena s pobjedom još od [[Janko Tipsarević|Janka Tipsarevića]] [[2011.]] godine.<ref>{{Cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-hurkacz-turin-2021-tuesday|title=Jannik Sinner Rocks Turin Debut with Hubert Hurkacz Win|website=ATP Tour|access-date=16 November 2021|archive-date=17 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211117001903/https://www.atptour.com/en/news/sinner-hurkacz-turin-2021-tuesday|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url = https://www.eurosport.com/tennis/atp-finals/2021/jannik-sinner-v-hubert-hurkacz-atp-finals-live_sto8629938/story.shtml|title = ATP Finals 2021 – Jannik Sinner beats Hubert Hurkacz after replacing injured Matteo Berrettini|date = 16 November 2021|access-date = 16 November 2021|archive-date = 25 January 2022|archive-url = https://web.archive.org/web/20220125194300/https://www.eurosport.com/tennis/atp-finals/2021/jannik-sinner-v-hubert-hurkacz-atp-finals-live_sto8629938/story.shtml|url-status = live}}</ref> Turnir je završio porazom od [[Danil Medvedev|Danila Medvedeva]], što mu je ipak bilo dovoljno da završi godinu kao 10. tenisač svijeta. U finalnom krugu [[Davis Cup]]a pobijedio je [[John Isner|Johna Isnera]] i [[Marin Čilić|Marina Čilića]], ali je Italija ispala u četvrtfinalu od Hrvatske.<ref>{{Cite web|url=https://www.daviscup.com/en/draws-results/tie.aspx?id=M-DC-2021-FLS-E-M-USA-ITA-01|title=Davis Cup – Draws & Results|access-date=27 November 2021|archive-date=25 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125095003/https://www.daviscup.com/en/draws-results/tie.aspx?id=M-DC-2021-FLS-E-M-USA-ITA-01|url-status=live}}</ref> Sljedeća sezona donijela je generalni napredak u smislu da je na velikim turnirima stizao sve dalje, ali bila je obilježena manjkom titula. Sinner je imao sasvim solidne nastupe na [[Australian Open]]u (četvrtfinale),<ref>{{Cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/de-minaur-sinner-australian-open-2022-monday|title=Sinner Stays Perfect, Downs De Minaur|work=ATP Tour |access-date=17 September 2022|archive-date=20 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220920170445/https://www.atptour.com/en/news/de-minaur-sinner-australian-open-2022-monday|url-status=live}}</ref> [[Miami Open]]u (predaja u četvrtfinalu),<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/carreno-busta-sinner-miami-2022-sunday | title=Jannik Sinner Erases 5 Match Points to Edge Pablo Carreño Busta | work=ATP Tour | access-date=3 May 2022 | archive-date=3 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220503195747/https://www.atptour.com/en/news/carreno-busta-sinner-miami-2022-sunday | url-status=live }}</ref> [[Monte Carlo Masters]]u (četvrtfinale),<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/rublev-sinner-monte-carlo-2022-thursday | title=Jannik Sinner Rallies Past Andrey Rublev, Reaches Second Straight ATP Masters 1000 QF | work=ATP Tour | access-date=3 May 2022 | archive-date=3 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220503200812/https://www.atptour.com/en/news/rublev-sinner-monte-carlo-2022-thursday | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/zverev-sinner-monte-carlo-2022-qf | title=Alexander Zverev Wins Decisive Tie-break to Edge Jannik Sinner in Monte Carlo Classic | website=ATP Tour | access-date=3 May 2022 | archive-date=3 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220503200811/https://www.atptour.com/en/news/zverev-sinner-monte-carlo-2022-qf | url-status=live }}</ref> [[Madrid Open]]u (treće kolo),<ref>{{cite web | url=https://www.tennisworldusa.org/tennis/news/Tennis_Interviews/113285/jannik-sinner-reacts-to-saving-three-mps-in-stunning-comeback-win-in-madrid/ | title=Jannik Sinner reacts to saving three MPS in stunning comeback win in Madrid | date=2 May 2022 | access-date=3 May 2022 | archive-date=2 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220502214932/https://www.tennisworldusa.org/tennis/news/Tennis_Interviews/113285/jannik-sinner-reacts-to-saving-three-mps-in-stunning-comeback-win-in-madrid/ | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/felix-sinner-zverev-musetti-madrid-2022-thursday|title=Felix Flies Past Sinner, Sets Zverev Showdown|publisher=[[Association of Tennis Professionals]]|date=5 May 2022|access-date=20 September 2022|archive-date=20 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220920173030/https://www.atptour.com/en/news/felix-sinner-zverev-musetti-madrid-2022-thursday|url-status=live}}</ref> [[Roland-Garros]]u (četvrto kolo)<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/rublev-through-french-open-last-eight-sinner-retires-injured-2022-05-30/ | title=Rublev through to French Open last eight as Sinner retires injured | newspaper=Reuters | date=30 May 2022 | last=Pretot | first=Julien | access-date=5 September 2022 | archive-date=5 September 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220905035540/https://www.reuters.com/lifestyle/sports/rublev-through-french-open-last-eight-sinner-retires-injured-2022-05-30/ | url-status=live }}</ref> i [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]] (četvrtfinale).<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-ski-feature-june-2022 | title=Jannik Sinner: Skiing Sensation to Tennis Star | website=ATP Tour | access-date=28 June 2022 | archive-date=28 June 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220628001133/https://www.atptour.com/en/news/sinner-ski-feature-june-2022 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-wimbledon-2022-tuesday | title=Novak Djokovic Recovers Two-Set Deficit to Sink Jannik Sinner at Wimbledon | website=ATP Tour | access-date=31 July 2022 | archive-date=7 July 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220707223755/https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-wimbledon-2022-tuesday | url-status=live }}</ref> U [[Madrid]]u je protiv [[Alex de Minaur|Alexa de Minaura]] ostvario 100. pobjedu u karijeri, za što mu je trebalo samo 147 mečeva;<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-madrid-2022-wednesday | title=Jannik Sinner Captures 100th Win, Advances in Madrid | website=ATP Tour | access-date=4 May 2022 | archive-date=4 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220504224747/https://www.atptour.com/en/news/sinner-madrid-2022-wednesday | url-status=live }}</ref> jedina dva tenisača koji su brže došli do 100. pobjeda bili su [[Rafael Nadal]] (nakon 137 mečeva) i [[Novak Đoković]] (nakon 143 meča).<ref>{{cite web| url=https://www.atptour.com/en/news/tsitsipas-100-wins-tribute| title=Tsitsipas 100 wins tribute| work=ATP Tour| access-date=19 December 2022| archive-date=19 December 2022| archive-url=https://web.archive.org/web/20221219200152/https://www.atptour.com/en/news/tsitsipas-100-wins-tribute| url-status=live}}</ref> Svoje jedino finale te sezone igrao je na [[Croatia Open Umag|turniru u Umagu]], gdje je pobijedio branitelja naslova [[Carlos Alcaraz|Carlosa Alcaraza]] i osvojio svoj prvi naslov na zemlji te jedini naslov u [[2022.]] godini.<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-umag-2022-sunday-final | title=Jannik Sinner Rallies Past Alcaraz to Umag Crown | website=ATP Tour | access-date=2 August 2022 | archive-date=1 August 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220801072818/https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-umag-2022-sunday-final | url-status=live }}</ref> Nakon ispadanja u trećem kolu i u [[National Bank Open|Montrealu]]<ref>{{cite web|url=https://www.tennismajors.com/atp/montreal-masters-carreno-busta-reaches-quarter-finals-617509.html|title=Montreal Masters: Carreno Busta reaches quarter-finals defeating Sinner, quarter finals are set|website=Tennis Majors|date=12 August 2022|access-date=20 September 2022|archive-date=20 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220920172438/https://www.tennismajors.com/atp/montreal-masters-carreno-busta-reaches-quarter-finals-617509.html|url-status=live}}</ref> i u [[Cincinnati Masters|Cincinnatiju]],<ref>{{Cite web |title=Félix Auger-Aliassime Saves 2 MPs, Stuns Jannik Sinner In Cincinnati |url=https://www.atptour.com/en/news/auger-aliassime-sinner-cincinnati-2022-thursday |access-date=20 August 2022 |website=ATP Tour |archive-date=30 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220830202751/https://www.atptour.com/en/news/auger-aliassime-sinner-cincinnati-2022-thursday |url-status=live }}</ref> uspio je doći do četvrtfinala [[US Open]]a,<ref>{{cite web | url= https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-04/sinner_earns_latenight_win_against_nakashima_at_the_2022_us_open.html | title= Sinner earns late-night win against Nakashima at the 2022 US Open | access-date= 6 September 2022 | archive-date= 6 September 2022 | archive-url= https://web.archive.org/web/20220906041336/https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-04/sinner_earns_latenight_win_against_nakashima_at_the_2022_us_open.html | url-status= live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-ivashka-us-open-2022-monday | title=Sinner Survives Service Yips & Five-Set Scare | website=ATP Tour | access-date=6 September 2022 | archive-date=6 September 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220906043355/https://www.atptour.com/en/news/sinner-ivashka-us-open-2022-monday | url-status=live }}</ref> gdje je ponovo igrao s Alcarazom. Alcaraz je pobijedio u pet setova nakon pet sati i petnaest minuta; meč je završio u 2:50 ujutro po lokalnom vremenu, što je rekord za najkasnije završeni meč u historiji turnira, te je postao drugi najduži meč u historiji US Opena.<ref>{{cite web | url=https://apnews.com/article/us-open-tennis-championships-sports-new-york-jannik-sinner-49a9b96ec94a29b6deaae56dc2b54c4e | title=Alcaraz tops Sinner at 2:50 a.m.; latest US Open finish ever | website=[[Associated Press]] | date=8 September 2022 | access-date=14 September 2022 | archive-date=12 September 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220912062839/https://apnews.com/article/us-open-tennis-championships-sports-new-york-jannik-sinner-49a9b96ec94a29b6deaae56dc2b54c4e | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-us-open-2022-qf | title=Carlos Alcaraz Saves MP, Outlasts Jannik Sinner in Historic US Open QF Thriller | website=ATP Tour | access-date=14 September 2022 | archive-date=12 September 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220912010205/https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-us-open-2022-qf | url-status=live }}</ref> Kraj sezone bio je nešto lošiji. Iako je pomogao Italiji da dođe do posljednje faze [[Davis Cup]]a,<ref>{{Cite web|url=https://www.daviscupfinals.com/news/group-a-italy-v-argentina|title=Italy beats Argentina to book place in Final 8|access-date=17 September 2022|archive-date=17 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221017040143/https://www.daviscupfinals.com/news/group-a-italy-v-argentina|url-status=dead}}</ref> zbog ozljede u [[Sofija|Sofiji]] izbivao je s terena gotovo mjesec dana.<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-rune-huesler-musetti-sofia-2022-saturday | title=Holger Rune Advances Past Jannik Sinner into Sofia Final | website=ATP Tour | access-date=1 November 2022 | archive-date=10 October 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221010220432/https://www.atptour.com/en/news/sinner-rune-huesler-musetti-sofia-2022-saturday/ | url-status=live }}</ref> Igrao je još četvrfinale [[Erste Bank Open]]a,<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-vienna-2022-friday | title=Daniil Medvedev Sinks Jannik Sinner in Vienna | website=ATP Tour | access-date=1 November 2022 | archive-date=1 November 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221101004045/https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-vienna-2022-friday | url-status=live }}</ref> dok je na [[Rolex Paris Masters]]u ispao u prvom kolu.<ref>{{cite news | url=https://www.atptour.com/en/news/huesler-sinner-paris-2022-monday | title=Marc-Andrea Huesler Stuns Jannik Sinner in Paris Opener | website=ATP Tour | access-date=1 November 2022 | archive-date=1 November 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221101002302/https://www.atptour.com/en/news/huesler-sinner-paris-2022-monday | url-status=live }}</ref> Sezonu je završio kao 15. tenisač svijeta. === Davis Cup, Grand Slam naslovi i afera s dopingom (2023. – 2024.) === Nakon ispadanja na [[Adelaide International 1]]<ref>{{cite web |url=https://www.tennismajors.com/atp/adelaide-international-1-korda-makes-semi-finals-651723.html |title=Red-hot Korda takes out Sinner to reach semi-finals |website=tennismajors.com |date=6 January 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=25 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231125225910/https://www.tennismajors.com/atp/adelaide-international-1-korda-makes-semi-finals-651723.html |url-status=live }}</ref> i [[Australian Open]] turnirima,<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2023/jan/22/tsitsipas-into-last-eight-of-australian-open-despite-sinners-best-efforts |title=Stefanos Tsitsipas marches on in Australian Open despite Sinner's best efforts |work=The Guardian |date=22 January 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=25 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231125225910/https://www.theguardian.com/sport/2023/jan/22/tsitsipas-into-last-eight-of-australian-open-despite-sinners-best-efforts |url-status=live }}</ref> Sinner je u [[Montpellier]]u osvojio [[Open Sud de France]], svoj sedmi naslov u karijeri.<ref>{{cite news | url=https://www.atptour.com/en/news/cressy-sinner-montpellier-2023-sunday | title=Jannik Sinner Wins Montpellier Title | website=ATP Tour | access-date=18 February 2023 | archive-date=20 February 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230220030335/https://www.atptour.com/en/news/cressy-sinner-montpellier-2023-sunday | url-status=live }}</ref> U [[ABN AMRO Open|Rotterdamu]] je uspio doći do finala,<ref>{{cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-tsitsipas-rotterdam-2023-thursday |title=Sinner Scores Tsitsipas Revenge to Reach Rotterdam QFS |website=atptour.com |date=16 February 2023 |access-date= |archive-date=16 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230216233123/https://www.atptour.com/en/news/sinner-tsitsipas-rotterdam-2023-thursday |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-wawrinka-rotterdam-2023-friday | title=Sinner Sails Past Wawrinka to Rotterdam SFS | access-date=18 February 2023 | archive-date=18 February 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230218214450/https://www.atptour.com/en/news/sinner-wawrinka-rotterdam-2023-friday | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-griekspoor-rotterdam-2023-saturday | title=Sinner Serves Past Griekspoor, Sets Medvedev Final Clash in Rotterdam | website=ATP Tour | access-date=18 February 2023 | archive-date=18 February 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230218223858/https://www.atptour.com/en/news/sinner-griekspoor-rotterdam-2023-saturday | url-status=live }}</ref> gdje je izgubio od [[Danil Medvedev|Medvedeva]]. Nakon ispadanja u polufinalu [[BNP Paribas Open]]a u [[Indian Wells]]u od [[Carlos Alcaraz|Alcaraza]],<ref>{{Cite web |date=19 March 2023 |title=Carlos Alcaraz eclipses Jannik Sinner to reach Indian Wells final |url=https://www.independent.co.uk/sport/tennis/carlos-alcaraz-jannik-sinner-britain-neal-skupski-daniil-medvedev-b2303742.html |access-date=26 March 2023 |website=The Independent |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326033228/https://www.independent.co.uk/sport/tennis/carlos-alcaraz-jannik-sinner-britain-neal-skupski-daniil-medvedev-b2303742.html |url-status=live }}</ref> Sinner se uspio "osvetiti" u polufinalu [[Miami Open]]a,<ref>{{cite news |url=https://www.atptour.com/en/news/rublev-sinner-miami-2023-tuesday |title=Jannik Sinner Defeats Andrey Rublev in Miami |website=ATP Tour |date=28 March 2023 |access-date=28 March 2023 |archive-date=28 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328173705/https://www.atptour.com/en/news/rublev-sinner-miami-2023-tuesday |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-ruusuvuori-miami-2023-wednesday |title=Sinner Overcomes Rain, Ruusuvuori to Reach Miami SFS |website=ATP Tour |date=29 March 2023 |access-date=29 March 2023 |archive-date=29 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230329224445/https://www.atptour.com/en/news/sinner-ruusuvuori-miami-2023-wednesday |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-miami-2023-sf |title=Sinner Storms Back to Beat Alcaraz in Miami SF, Ending Spaniard's No. 1 Reign |website=ATP Tour |date=30 March 2023 |access-date=1 April 2023 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403133737/https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-miami-2023-sf |url-status=live }}</ref> čime je osujetio Alcarazove planove da se vrati na prvo mjesto;<ref>{{cite web | url=https://www.tennis.com/news/articles/the-point-of-the-year-by-jannik-sinner-and-carlos-alcaraz | title=Jannik Sinner wins the point of the year, then ends Carlos Alcaraz's hopes for a Sunshine Double | date=30 March 2023 | access-date=1 April 2023 | archive-date=2 April 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230402045713/https://www.tennis.com/news/articles/the-point-of-the-year-by-jannik-sinner-and-carlos-alcaraz | url-status=live }}</ref> u finalu je ponovo izgubio od Medvedeva, čime je omjer među njima došao do 0:6 u korist Rusa.<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-miami-2023-final | title=Daniil Medvedev Wins Maiden Miami Title, Fourth Trophy of 2023 | website=ATP Tour | date=31 March 2023 | access-date=2 April 2023 | archive-date=2 April 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230402191105/https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-miami-2023-final | url-status=live }}</ref> U [[Monte Carlo Masters|Monte Carlu]] je igrao svoje treće uzastopno Masters 1000 polufinale,<ref>{{cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-musetti-monte-carlo-2023-qf |title=Sinner Reaches Third Straight ATP Masters 1000 SF in Monte-Carlo |website=ATP Tour |date=14 April 2023 |access-date=14 April 2023 |archive-date=14 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230414210638/https://www.atptour.com/en/news/sinner-musetti-monte-carlo-2023-qf |url-status=live }}</ref> dok je na [[Roland-Garros]]u iznanađujuće izgubio od [[Daniel Altmaier|Daniela Altmaiera]] u drugom kolu;<ref>{{cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-altmaier-roland-garros-2023-thursday |title=Altmaier Saves 2 MPs To Stun Sinner At Roland Garros |website=ATP Tour |date=1 June 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=26 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230926193120/https://www.atptour.com/en/news/sinner-altmaier-roland-garros-2023-thursday |url-status=live }}</ref> meč se igrao u pet setova i trajao je 5 sati i 26 minuta, čime je postao dotad najduži meč u Sinnerovoj karijeri<ref>{{cite web |url=https://www.tennismajors.com/roland-garros-news/roland-garros-altmaier-moves-into-third-round-685280.html |title=Sinner defeated by Altmaier in fifth longest match in Roland-Garros history |website=tennismajors.com |date=1 June 2023 |access-date=10 July 2023 |archive-date=18 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230718014218/https://www.tennismajors.com/roland-garros-news/roland-garros-altmaier-moves-into-third-round-685280.html |url-status=live }}</ref> te drugi najduži meč sezone.<ref>{{cite web |url=https://www.tennis.com/news/articles/daniel-altmaier-outlasts-jannik-sinner-in-five-hour-26-minute-roland-garros-epic |title=Daniel Altmaier outlasts Jannik Sinner in five-hour, 26-minute Roland Garros epic |website=tennis.com |date=1 June 2023 |access-date=10 July 2023 |archive-date=18 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230718013130/https://www.tennis.com/news/articles/daniel-altmaier-outlasts-jannik-sinner-in-five-hour-26-minute-roland-garros-epic |url-status=live }}</ref> Na [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]] je došao do četvrtfinala,<ref>{{Cite news |last=Parkinson |first=Hannah Jane |date=9 July 2023 |title=Manic Sinner is no saint as he slips and slides into Wimbledon quarter-finals |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/sport/2023/jul/09/livewire-jannik-sinner-beats-daniel-elahi-galan-to-progress-to-quarter-finals |access-date=12 July 2023 |issn=0261-3077 |archive-date=12 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712011140/https://www.theguardian.com/sport/2023/jul/09/livewire-jannik-sinner-beats-daniel-elahi-galan-to-progress-to-quarter-finals |url-status=live }}</ref> gdje je izgubio od [[Novak Đoković|Novaka Đokovića]].<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-wimbledon-2023-friday |title=Novak Djokovic Beats Jannik Sinner At Wimbledon {{!}} ATP Tour {{!}} Tennis |website=ATP Tour |date=14 July 2023 |access-date=13 August 2023 |archive-date=16 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230716193727/https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-wimbledon-2023-friday |url-status=live }}</ref> U kolovozu je u [[National Bank Open|Torontu]] osvojio svoj prvi Masters 1000 naslov, pobijedivši [[Alex de Minaur|Alexa de Minaura]] u finalu.<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/de-minaur-sinner-toronto-2023-sunday-final |title=Jannik Sinner Earns First Masters 1000 Crown In Toronto |website=ATP Tour |date=13 August 2023 |access-date=13 August 2023 |archive-date=13 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230813215835/https://www.atptour.com/en/news/de-minaur-sinner-toronto-2023-sunday-final |url-status=live }}</ref> Na [[China Open]]u je u polufinalu ponovo pobijedio Alcaraza da bi u finalu svladao Medvedeva, prvi put u sedam međusobnih mečeva.<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-beijing-2023-sf |title=Sinner Races Away From Alcaraz After Marathon Start In Beijing SFs |website=ATP Tour |date=3 October 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=5 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240105091402/https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-beijing-2023-sf |url-status=live }}</ref> Tako je došao do četvrtog mjesta na ATP listi, postavši prvi Talijan u Top 5 još od vremena [[Adriano Panatta|Adriana Panatte]].<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-beijing-2023-final |title=Sinner Ends Medvedev Stranglehold, Clinches Beijing Crown |website=ATP Tour |date=4 October 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=12 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231012124338/https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-beijing-2023-final |url-status=live }}</ref> Nakon ispadanja od [[Ben Shelton|Sheltona]] u [[Rolex Shanghai Masters|Šangaju]],<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-shelton-shanghai-2023-tuesday |title=Shelton Stuns Sinner In Shanghai |website=ATP Tour |date=10 October 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=4 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231104102711/https://www.atptour.com/en/news/sinner-shelton-shanghai-2023-tuesday |url-status=live }}</ref> Sinner je došao do finala turnira u [[Beč]]u, gdje je drugi put za redom pobijedio Medvedeva.<ref>{{cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-vienna-2023-singles-final |title=Sinner Claws Past Medvedev, Triumphs In Vienna |website=ATP Tour |date=29 October 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=5 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231205015106/https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-vienna-2023-singles-final |url-status=live }}</ref> Dobri nastupi osigurali su mu debitantski direktni nastup na [[ATP Finals]]ima, gdje je u grupnoj fazi pobijedio sva tri meča, uključujući i onaj protiv Đokovića;<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-turin-2023-tuesday |title='Brave' Sinner Downs Djokovic, Nears Turin SFs |website=ATP Tour |date=14 November 2023 |access-date=20 November 2023 |archive-date=22 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231122013222/https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-turin-2023-tuesday |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/sports/tennis/sinner-beats-djokovic-atp-finals-cracker-2023-11-14/ |title=Sinner digs deep to down Djokovic in ATP Finals cracker |website=reuters.com |date=14 November 2023 |access-date=20 November 2023 |archive-date=15 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231115181741/https://www.reuters.com/sports/tennis/sinner-beats-djokovic-atp-finals-cracker-2023-11-14/ |url-status=live }}</ref> ipak, u ponovnom susretu protiv Đokovića u finalu, Sinner je izgubio.<ref>{{Cite web |url=https://www.tennis.com/news/articles/imperious-djokovic-wins-record-7th-atp-finals-title-by-beating-sinner-in-straight-sets |title=Novak Djokovic wins record seventh ATP Finals title, beats Jannik Sinner in straight sets |website=Tennis.com |date=19 November 2023 |access-date=20 November 2023 |archive-date=20 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231120044250/https://www.tennis.com/news/articles/imperious-djokovic-wins-record-7th-atp-finals-title-by-beating-sinner-in-straight-sets |url-status=live }}</ref> Nakon toga je nastupio za Italiju u završnoj fazi [[Davis Cup]]a, gdje je u četvrtfinalu pobijedio [[Tallon Griekspoor|Tallona Griekspoora]] i tako pomogao Italiji da prođe [[Davis Cup reprezentacija Nizozemske|Nizozemsku]].<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/davis-cup-final-8-2023-thursday |title=Sinner Doubles Up To Lead Italy Into Davis Cup Semi-finals |website=ATP Tour |date=23 November 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=25 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231125230353/https://www.atptour.com/en/news/davis-cup-final-8-2023-thursday |url-status=live }}</ref> U polufinalu je uslijedio susret sa [[Davis Cup reprezentacija Srbije|Srbijom]], u sklopu kojeg je Sinner treći put u 12 dana igrao protiv Đokovića i pobijedio. Bio je to prvi Đokovićev poraz u singlu i Davis Cupu još od [[2011.]] godine kada ga je pobijedio [[Juan Martín del Potro]].<ref>{{Cite web |url=https://apnews.com/article/djokovic-sinner-serbia-italy-davis-cup-8d38c33f25774ff5e7dcefe47e52e4c0 |title=Sinner enjoys double success over Djokovic to lead Italy into the Davis Cup final |website=apnews.com |date=25 November 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=4 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231204154642/https://apnews.com/article/djokovic-sinner-serbia-italy-davis-cup-8d38c33f25774ff5e7dcefe47e52e4c0 |url-status=live }}</ref> Uz to, Sinner je u trećem setu spasio tri uzastopne meč lopte, postavši tek četvrti igrač u historiji koji je pobijedio Đokovića nakon spašavanja meč lopti te prvi koji je spasio čak tri uzastopne meč lopte;<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-serbia-italy-davis-cup-2023-sf |title=Sinner Saves 3 MPs To Beat Djokovic, Leads Italy To Davis Cup Final |website=atptour.com |date=25 November 2023 |access-date=27 November 2023 |archive-date=26 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231126235627/https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-serbia-italy-davis-cup-2023-sf |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.skysports.com/tennis/news/12110/13016292/davis-cup-italys-jannik-sinner-beats-novak-djokovic-in-both-singles-and-doubles-to-secure-a-2-1-victory-over-serbia |title=Davis Cup: Italy's Jannik Sinner beats Novak Djokovic in both singles and doubles to secure a 2–1 victory over Serbia |website=skysports.com |date=25 November 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=9 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209102132/https://www.skysports.com/tennis/news/12110/13016292/davis-cup-italys-jannik-sinner-beats-novak-djokovic-in-both-singles-and-doubles-to-secure-a-2-1-victory-over-serbia |url-status=live }}</ref> također je postao tek treći tenisač, nakon [[Rafael Nadal|Rafaela Nadala]] i [[Andy Murray|Andyja Murraya]] koji je dva puta pobijedio Đokovića u rasponu od 12 dana.<ref>{{Cite web |url=https://www.tennis.com/news/articles/stat-of-the-day-jannik-sinner-defeats-novak-djokovic-twice-in-12-days-nadal-murray |title=Stat of the Day: Jannik Sinner defeats Novak Djokovic twice in 12 days, joins exclusive list |website=tennis.com |date=25 November 2023 |access-date=27 November 2023 |archive-date=27 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231127014429/https://www.tennis.com/news/articles/stat-of-the-day-jannik-sinner-defeats-novak-djokovic-twice-in-12-days-nadal-murray |url-status=live }}</ref> Nakon toga je u paru s [[Lorenzo Sonego|Lorenzom Sonegom]] ponovo pobijedio Đokovića, koji je igrao u paru s [[Miomir Kecmanović|Kecmanovićem]], i osigurao Italiji ulazak u finale.<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2023/nov/25/italy-into-davis-cup-final-after-sinners-stunning-comeback-sees-off-djokovic |title=Italy into Davis Cup final after Sinner's stunning comeback sees off Djokovic |work=The Guardian |date=25 November 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=20 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231220231255/https://www.theguardian.com/sport/2023/nov/25/italy-into-davis-cup-final-after-sinners-stunning-comeback-sees-off-djokovic |url-status=live }}</ref> Tamo su Talijani pobijedili [[Davis Cup reprezentacija Australije|Australiju]] i osvojili svoj drugi naslov, prvi nakon [[1976.]] godine.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/davis-cup-final-2023-italy-australia |title=Scintillating Sinner Leads Italy To Davis Cup Title |website=ATP Tour |date=26 November 2023 |access-date=27 November 2023 |archive-date=28 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128151659/https://www.atptour.com/en/news/davis-cup-final-2023-italy-australia |url-status=live }}</ref> Tijekom dodjele ATP-ovih nagrada, Sinner je dobio nagradu za igrača s najvećim napretkom i nagradu za miljenika publike,<ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner Wins Most Improved Player Of The Year Award For 2023 |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-atp-awards-2023-most-improved-player-of-the-year |access-date=2 July 2024 |website=ATP Tour |language=en |archive-date=17 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231217045747/https://www.atptour.com/en/news/sinner-atp-awards-2023-most-improved-player-of-the-year |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner Voted Fans' Favourite In 2023 ATP Awards |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-atp-awards-2023-fans-favourite-singles |access-date=2 July 2024 |website=ATP Tour |language=en |archive-date=18 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231218143517/https://www.atptour.com/en/news/sinner-atp-awards-2023-fans-favourite-singles |url-status=live }}</ref> dok su njegovi treneri [[Darren Cahill]] i [[Simone Vagnozzi]] podijelili nagradu za trenera godine.<ref>{{Cite web |title=2023 ATP Awards: Djokovic Joined By Sinner, Alcaraz, Auger-Aliassime, Fils Among Winners |url=http://www.atptour.com/en/news/atp-awards-2023-all-winners |access-date=2 July 2024 |website=ATP Tour |language=en}}</ref> Na Supertennis Awardsima dobio je nagradu za najboljeg tenisača.<ref>{{Cite web |title=Sinner premiato come miglior giocatore dell'anno: il tennis italiano in festa |url=https://www.today.it/sport/tennis/premi-migliori-supertennis-2023.html |access-date=11 July 2024 |website=Today |language=it |archive-date=11 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240711143727/https://www.today.it/sport/tennis/premi-migliori-supertennis-2023.html |url-status=live }}</ref> Početak sezone [[2024.]] godine bio je vrlo jak. Sinner je na [[Australian Open]]u prilično lako došao do novog polufinala, gdje je iznenađujuće pobijedio Đokovića, koji je tada bio prvi tenisač svijeta i branitelj naslova;<ref>{{Cite web |date=26 January 2024 |title=Sinner ends Djokovic's reign in Australian Open semifinals |url=https://www.espn.com/tennis/story/_/id/39391142/jannik-sinner-ends-novak-djokovic-australian-open-reign-semifinals |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128162430/https://www.espn.com/tennis/story/_/id/39391142/jannik-sinner-ends-novak-djokovic-australian-open-reign-semifinals |archive-date=28 January 2024 |access-date=28 January 2024 |website=ESPN.com|agency=Associated Press}}</ref> bio je to Đokovićev prvi poraz na Australian Openu od [[2018.]] godine.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-australian-open-2024-sf|title=Jannik Sinner defeats Novak Djokovic to reach 2024 Australian Open final |website=ATP Tour|access-date=27 January 2024|archive-date=27 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240127210854/https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-australian-open-2024-sf|url-status=live}}</ref> U finalu je ponovo igrao protiv Medvedeva te je okrenuo 0:2 u setovima i tako došao do svog prvog [[Grand Slam]] naslova u karijeri; postao je prvi Talijan s osvojenim Australian Openom te tek treći Talijan ukupno, odnosno drugi u Open eri s nekim Grand Slam naslovom.<ref name="AO2024">{{Cite web |title=Sinner, winner: Italian takes first major at AO 2024 {{!}} AO |url=https://ausopen.com/articles/news/sinner-winner-italian-takes-first-major-ao-2024 |access-date=28 January 2024 |website=ausopen.com |language=en |archive-date=28 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128231116/https://ausopen.com/articles/news/sinner-winner-italian-takes-first-major-ao-2024 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tennis.com/news/articles/stat-of-the-day-jannik-sinner-becomes-first-italian-man-to-win-a-grand-slam-title-in-48-years|title=Stat of the Day: Jannik Sinner becomes first Italian man to win a Grand Slam title in 48 years|access-date=28 January 2024|archive-date=28 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240128235718/https://www.tennis.com/news/articles/stat-of-the-day-jannik-sinner-becomes-first-italian-man-to-win-a-grand-slam-title-in-48-years|url-status=live}}</ref> Također je postao tek drugi tenisač koji je osvojio Australian Open nakon što je gubio 0:2 u setovima, nakon Nadala [[2022.]] godine, koji je na taj način pobijedio upravo Medvedeva. U [[Rotterdam]]u je nakon predaje [[Miloš Raonić|Miloša Raonića]] u četvrtfinalu došao do svoje 200. pobjede u karijeri, postavši prvi igrač rođen u [[21. vijek|XXI. vijeku]] kojemu je to uspjelo.<ref>{{Cite web |author-mask=TennisTV |date=16 February 2024 |title=200 ATP Wins for Jannik Sinner |url=https://twitter.com/TennisTV/status/1758613115032293858 |access-date=15 April 2024 |website=X |archive-date=16 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240216224703/https://twitter.com/TennisTV/status/1758613115032293858 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.eurosport.com/tennis/atp-rotterdam/2024/jannik-sinner-struggling-a-little-bit-but-reaches-rotterdam-semi-finals-after-milos-raonic-retires-w_sto10025927/story.shtml|title=Jannik Sinner struggling a little bit but reaches Rotterdam semi finals after Milos Raonic retires with injury|access-date=16 February 2024|archive-date=16 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240216230138/https://www.eurosport.com/tennis/atp-rotterdam/2024/jannik-sinner-struggling-a-little-bit-but-reaches-rotterdam-semi-finals-after-milos-raonic-retires-w_sto10025927/story.shtml|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-raonic-rotterdam-2024-friday|title=Sinner claims 200th win, reaches Rotterdam SF|access-date=17 February 2024|archive-date=16 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240216222715/https://www.atptour.com/en/news/sinner-raonic-rotterdam-2024-friday|url-status=live}}</ref> Nakon pobjeda nad Griekspoorom i de Minaurom, Sinner je osvojio turnir i tako došao do trećeg mjesta na ATP listi, čime je postao najbolje rangirani Talijan u historiji.<ref>{{Cite web |title=Sinner continues red-hot run, clinches Rotterdam crown |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-de-minaur-rotterdam-2024-final |access-date=19 February 2024 |date=18 February 2024 |website=ATPTour |archive-date=18 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240218195132/https://www.atptour.com/en/news/sinner-de-minaur-rotterdam-2024-final |url-status=live }}</ref> Tijekom [[BNP Paribas Open]]a u [[Indian Wells]]u produžio je svoju seriju na 19 uzastopnih pobjeda (16 u [[2024.]]), čime je oborio talijanski rekord u Open eri, a koja je prekinuta polufinalnim porazom od Alcaraza.<ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner advances to Indian Wells semi-finals |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-lehecka-indian-wells-2024-thursday |access-date=15 March 2024 |website=ATP Tour |language=en |archive-date=15 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240315103200/https://www.atptour.com/en/news/sinner-lehecka-indian-wells-2024-thursday |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=17 March 2024 |title=Indian Wells: Carlos Alcaraz ends Jannik Sinner's winning run to set up Daniil Medvedev final |url=https://www.bbc.com/sport/tennis/68583254 |access-date=24 June 2024 |work=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=12 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240912002231/https://www.bbc.com/sport/tennis/68583254 |url-status=live }}</ref> U [[Miami Open|Miamiju]] je u finalu pobijedio [[Grigor Dimitrov|Grigora Dimitrova]] i tako osvojio svoj drugi Masters 1000 naslov, što mu je ujedno donijelo i skok na drugo mjesto ATP liste.<ref>{{Cite news |title=Jannik Sinner sweeps Grigor Dimitrov aside to win Miami Open |url=https://www.theguardian.com/sport/2024/mar/31/jannik-sinner-sweeps-grigor-dimitrov-aside-to-win-miami-open |access-date=31 March 2024 |work=The Guardian |date=31 March 2024 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tennis.com/news/articles/jannik-sinner-clinches-no-2-ranking-a-new-career-high-after-winning-miami-open-title|title=Jannik Sinner clinches No. 2 ranking, a new career-high, after winning Miami Open title|date=31 March 2024|access-date=31 March 2024|archive-date=31 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240331220913/https://www.tennis.com/news/articles/jannik-sinner-clinches-no-2-ranking-a-new-career-high-after-winning-miami-open-title|url-status=live}}</ref> Nakon poraza u drugom kolu [[Monte Carlo Masters|Monte Carla]] od [[Stefanos Cicipas|Stefanosa Cicipasa]], Sinner se povukao s turnira u [[Madrid]]u<ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner withdraws from Madrid |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-madrid-2024-withdrawal |access-date=4 June 2024 |website=ATP Tour |language=en |archive-date=3 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240503051225/https://www.atptour.com/en/news/sinner-madrid-2024-withdrawal |url-status=live }}</ref> i [[Rim]]u zbog ozljede kuka.<ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner withdraws from Rome |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-rome-2024-withdrawal |access-date=4 June 2024 |website=ATP Tour |language=en}}</ref> Nakon što se Đoković povukao s [[Roland-Garros]]a, Sinner je po završetku turnira, na kojem je ispao u polufinalu od Alcaraza,<ref>{{Cite web |title=Carlos Alcaraz defeats Jannik Sinner in five-set Roland Garros SF thriller {{!}} ATP Tour {{!}} Tennis |url=http://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-roland-garros-2024-friday |access-date=24 June 2024 |website=ATP Tour |language=en |archive-date=9 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609061128/https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-roland-garros-2024-friday |url-status=live }}</ref> prvi put u karijeri postao najbolji tenisač svijeta,<ref>{{Cite web |last=Zagoria |first=Adam |title=World No. 1 Novak Djokovic Withdraws From French Open, Jannik Sinner Becomes New No. 1 |url=https://www.forbes.com/sites/adamzagoria/2024/06/04/world-no-1-novak-djokovic-withdraws-from-french-open-jannik-sinner-becomes-new-no-1/ |access-date=4 June 2024 |website=Forbes |language=en |archive-date=5 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240605235249/https://www.forbes.com/sites/adamzagoria/2024/06/04/world-no-1-novak-djokovic-withdraws-from-french-open-jannik-sinner-becomes-new-no-1/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=4 June 2024 |title=Novak Djokovic injury: Defending champion withdraws from French Open |url=https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/c7221343y0lo |access-date=4 June 2024 |website=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=4 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240604182542/https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/c7221343y0lo |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner assured of rise to world No. 1 |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-roland-garros-2024-world-no-1-guaranteed |access-date=4 June 2024 |website=ATP Tour |language=en |archive-date=4 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240604163058/https://www.atptour.com/en/news/sinner-roland-garros-2024-world-no-1-guaranteed |url-status=live }}</ref> ujedno i prvi Talijan u historiji koji je došao do te pozicije.<ref>{{Cite news |date=4 June 2024 |last=Pinto |first=Piergiuseppe |title=Quali tennisti italiani sono stati i numeri 1 al mondo? Sinner è il primo a riuscirci, il suo Roland Garros è su DAZN |url=https://www.dazn.com/it-IT/news/tennis/quali-tennisti-italiani-sono-stati-i-numeri-1-al-mondo/1ndmfp8cz0ele1htk700n5ixs8 |access-date=9 September 2024 |work=[[DAZN]] |language=it}}</ref> Na [[Halle Open]]u je postao tek osmi tenisač u historiji koji je osvojio svoj prvi turnir nakon prvog dolaska na prvo mjesto ATP liste,<ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner wins Halle title in first tournament as World No. 1 |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-hurkacz-halle-2024-final |access-date=24 June 2024 |website=ATP Tour |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Shannuu |date=24 June 2024 |title=Jannik Sinner joins elite company with historic win as world No. 1 |url=https://tennistonic.com/tennis-news/728448/jannik-sinner-joins-elite-company-with-historic-win-as-world-no-1/ |access-date=24 June 2024 |website=Tennis Tonic – News, Predictions, H2H, Live Scores, stats |language=en-US |archive-date=24 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240624093253/https://tennistonic.com/tennis-news/728448/jannik-sinner-joins-elite-company-with-historic-win-as-world-no-1/ |url-status=live }}</ref> dok je na [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]] prvi put u svojoj karijeri bio prvi nositelj na nekom [[Grand Slam]]u; na turniru je ispao od Medvedeva u četvrfinalu.<ref>{{Cite web |last=McLeman |first=Neil |date=9 July 2024 |title=Daniil Medvedev upsets Jannik Sinner to win epic Wimbledon quarter-final |url=https://www.express.co.uk/sport/tennis/1921020/Jannik-Sinner-Daniil-Medvedev-Wimbledon |access-date=10 July 2024 |website=Express.co.uk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ilic |first=Jovica |date=10 July 2024 |title=Daniil Medvedev edges ill Jannik Sinner, reaches Wimbledon semi-final |url=https://www.tennisworldusa.org/tennis/news/On_the_ATP_results_with/146418/daniil-medvedev-edges-ill-jannik-sinner-reaches-wimbledon-semifinal/ |access-date=10 July 2024 |website=Tennis World USA |language=en}}</ref> Na [[Ljetne olimpijske igre 2024.|Olimpijskim igrama]] u [[Pariz]]u nije nastupio zbog [[tonzilitis]]a.<ref>{{Cite web |date=24 July 2024 |title=Paris 2024: Jannik Sinner withdraws from tennis competition with injury, Salisbury to partner Watson in mixed doubles |url=https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/c3ge21gx2wdo |access-date=24 July 2024 |website=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=24 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240724164408/https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/c3ge21gx2wdo |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=24 July 2024 |title=Tennis world No 1 Jannik Sinner forced to pull out of Olympics |url=https://www.independent.co.uk/sport/olympics/jannik-sinner-olympics-withdraw-injury-tonsilitis-b2585245.html |access-date=24 July 2024 |website=The Independent |language=en |archive-date=24 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240724164408/https://www.independent.co.uk/sport/olympics/jannik-sinner-olympics-withdraw-injury-tonsilitis-b2585245.html |url-status=live }}</ref> U [[Cincinnati Open|Cincinnatiju]] je osvojio svoj drugi Masters 1000 naslov u godini i peti ukupno, pobijedivši [[Frances Tiafoe|Francesa Tiafoea]] u finalu.<ref>{{cite web |last=Dietz |first=Matthew |title=World No. 1 Jannik Sinner defeats Tiafoe to win his first Cincinnati Open |date=20 August 2024 |url=https://www.wlwt.com/article/jannik-sinner-cincinnati-open-tennis-tiafoe-championship/61918680 |access-date=20 August 2024 |archive-date=20 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240820001948/https://www.wlwt.com/article/jannik-sinner-cincinnati-open-tennis-tiafoe-championship/61918680 |url-status=live }}</ref> Dana [[20. kolovoza]] [[2024.]] godine, nezavisni je sud objavio da je Sinner dva puta u ožujku imao pozitivan test na nedopuštenu supstancu [[klostebol]].<ref>{{Cite web |date=21 August 2024 |title=Why wasn't Jannik Sinner suspended after two positive steroid tests? What do other players think? |url=https://apnews.com/article/jannik-sinner-doping-steroid-test-clostebol-fa89853c0de2969fc4aa1b4195f2a91f |access-date=26 August 2024 |website=AP News |language=en |archive-date=26 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240826034853/https://apnews.com/article/jannik-sinner-doping-steroid-test-clostebol-fa89853c0de2969fc4aa1b4195f2a91f |url-status=live }}</ref> Sud je prihvatio Sinnerovo objašnjenje da je klostebol unesen u njegov organizam slučajno tijekom masaže, jer je njegov fizioterapeut ranije bio koristio sredstvo s klostebolom kako bi liječio vlastitu ozljedu. Krajem mjeseca, Sinner je objavio kako je dao otkaz svom kondicijskom treneru Umbertu Ferrari i fizioterapeutu Giacomu Naldiju.<ref>{{Cite news |title=US Open: Jannik Sinner confirms he has parted ways with fitness coach Umberto Ferrara and physio Giacomo Naldi over drug tests |url=https://www.skysports.com/tennis/news/32833/13201809/us-open-jannik-sinner-confirms-he-has-parted-ways-with-fitness-coach-umberto-ferrara-and-physio-giacomo-naldi-over-drug-tests |archive-url=https://web.archive.org/web/20250216043239/https://www.skysports.com/tennis/news/32833/13201809/us-open-jannik-sinner-confirms-he-has-parted-ways-with-fitness-coach-umberto-ferrara-and-physio-giacomo-naldi-over-drug-tests |archive-date=16 February 2025 |access-date=24 July 2025 |work=Sky Sports |language=en-GB |url-status=live }}</ref> Sud je odlučio da Sinner nije s namjerom uzimao doping te mu nije izrekao nikakvu suspenziju, ali je morao vratiti novac i bodove koje je zaradio na turniru u [[Indian Wells]]u,<ref>{{cite web | title=Jannik Sinner cleared of wrongdoing after failed drug tests, ITIA says | website=Reuters | date=20 August 2024 | url=https://www.reuters.com/sports/tennis/world-no-1-sinner-cleared-wrongdoing-after-failed-drug-tests-itia-says-2024-08-20/ | access-date=21 August 2024}}</ref><ref>{{cite news |date=20 August 2024 |title=Jannik Sinner receives anti-doping sanction after positive tests for banned substance clostebol |url=https://www.nytimes.com/athletic/5710847/2024/08/20/jannik-sinner-doping-positive-tennis-clostebol/ |access-date=20 August 2024 |website=[[The New York Times]] |archive-date=20 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240820175758/https://www.nytimes.com/athletic/5710847/2024/08/20/jannik-sinner-doping-positive-tennis-clostebol/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |date=20 August 2024 |title=Independent tribunal rules 'No Fault or Negligence' in case of Jannik Sinner |url=https://www.itia.tennis/news/sanctions/independent-tribunal-rules-no-fault-or-negligence-in-case-of-italian-player-jannik-sinner/ |access-date=20 August 2024 |website=ITIA |archive-date=20 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240820150912/https://www.itia.tennis/news/sanctions/independent-tribunal-rules-no-fault-or-negligence-in-case-of-italian-player-jannik-sinner/ |url-status=live }}</ref> što je Sinner i učinio.<ref>{{cite news |url=https://www.cbc.ca/sports/tennis/jannik-sinner-positive-test-for-steroid-1.7299343 |title=Tennis star Jannik Sinner tested positive for a steroid twice but will not be suspended |work=CBC News |date=20 August 2024}}</ref> [[Svjetska antidopinška agencija]] žalila se na ovu odluku, a postupak je riješen nagodbom u veljači [[2025.]] godine, u sklopu koje je riješeno da je Sinner nenamjerno unio nedozvoljeno sredstvo u organizam te je prihvatio suspenziju u trajanju od tri mjeseca.<ref>{{Cite web |date=18 February 2025 |title=Jannik Sinner: Tennis world number one's case 'million miles away from doping', says Wada general counsel |url=https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/cdxexxl936vo |access-date=28 February 2025 |website=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> Proces je bio jedna od najvrućih tema u teniskom svijetu u to vrijeme.<ref>{{cite news |url=https://www.eurosport.com/tennis/mats-wilander-jannik-sinner-anti-doping-ruling-unfair_sto20030781/story.shtml |title=Mats Wilander on 'unfair' situation over Jannik Sinner's anti-doping ruling – 'The process is obviously terrible' |publisher=ESPN |date=21 August 2024 |first=Joel |last=Kulasingham}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/articles/cn02xp9dw02o |title=Sinner parts with physio & fitness coach after investigation |work=BBC Sport |date=23 August 2024}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Hansen |first1=James |last2=Eccleshare |first2=Charlie |date=12 November 2025 |title=Novak Djokovic's Piers Morgan interview: Sinner, Alcaraz, the tennis GOAT debate and his career |url=https://www.nytimes.com/athletic/6798363/2025/11/11/novak-djokovic-piers-morgan-interview/ |access-date=13 November 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[File:2024 11 24 Copa Davis Tenis.jpg|thumb|320px|Sinner (drugi s lijeva) s [[Davis Cup reprezentacija Italije|reprezentativnim kolegama]] ispred trofeja pobjednika [[Davis Cup]]a [[2024.]] godine.]] Postupak nije omeo Sinnerovu igru, s obzirom na to da je na [[US Open]]u osvojio svoj drugi Grand Slam naslov u karijeri.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/tennis/story/_/id/41153580/jannik-sinner-defeats-jack-draper-reach-2024-us-open-final|title=Jannik Sinner overcomes injury, Jack Draper to reach US Open final|website=ESPN|date=6 September 2024}}</ref> U četvrtfinalu je izbacio Medvedeva, u polufinalu [[Jack Draper|Jacka Drapera]], a u finalu [[Taylor Fritz|Taylora Fritza]] i tako postao tek četvrti tenisač koji je osvojio dva Grand Slam naslova u godini u kojoj je osvojio svoj prvi Grand Slam naslov. Pobjedu je posvetio svojoj teti.<ref>{{cite web| url=https://www.news24.com/sport/tennis/live-us-open-defending-champs-djokovic-gauff-headline-day-1-20240826| website=News24| date=8 September 2024| title=Sinner wins US Open to become Italian saint of Flushing Meadows| access-date=9 September 2024| archive-date=7 September 2024| archive-url=https://web.archive.org/web/20240907065926/https://www.news24.com/sport/tennis/live-us-open-defending-champs-djokovic-gauff-headline-day-1-20240826| url-status=live}}</ref> Na [[China Open]]u je također došao do finala, ali je izgubio od Alcaraza.<ref name=":9">{{Cite web |date=2 October 2024 |title=Alcaraz beats Sinner in dramatic China Open final |url=https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/articles/ce8v6560lnro |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002154343/https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/ce8v6560lnro |archive-date=2 October 2024 |access-date=2 October 2024 |website=BBC Sport}}</ref> Nakon što je pobijedio [[Tomáš Machač|Tomáša Machača]] u polufinalu [[Rolex Shanghai Masters|Šangaja]], Sinner je osigurao prvo mjesto na kraju godine, postavši prvi Talijan kojemu je to uspjelo.<ref>{{cite web|url=https://www.tennis.com/news/articles/jannik-sinner-passes-novak-djokovic-for-fourth-longest-first-stint-at-no-1-in-atp-rankings-history|title= Jannik Sinner passes Novak Djokovic for fourth-longest first stint at No. 1 in ATP rankings history|date=16 June 2025}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 October 2024 |title=Sinner clinches year-end No. 1 in PIF ATP Rankings |url=https://www.atptour.com/en/news/jannik-sinner-clinches-year-end-no-1-2024 |access-date=12 October 2024 |website=ATP Tour}}</ref> U finalu je ponovo pobijedio Đokovića i osvojio svoj treći Masters 1000 naslov u godini, postavši najmlađi pobjednik u Šangaju u historiji; bio mu je to ukupno sedmi naslov te godine.<ref>{{Cite web |date=13 October 2024 |title=Sinner wins Shanghai Masters to extend Djokovic's wait for 100th title |url=https://www.reuters.com/sports/tennis/sinner-wins-shanghai-masters-extend-djokovics-wait-100th-title-2024-10-13/ |access-date=15 October 2024 |website=Reuters}}</ref> Novu titulu dodao je na [[ATP Finals]]ima, gdje je u finalu pobijedio Fritza.<ref name=":10">{{Cite web |date=17 November 2024 |title=ATP Finals: World number one Jannik Sinner beats Taylor Fritz in Turin |url=https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/cly01ee9dklo |access-date=17 November 2024 |website=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=17 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241117185706/https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/cly01ee9dklo |url-status=live }}</ref> Bio je to prvi put od [[Ivan Lendl|Ivana Lendla]] [[1986.]] godine da je netko osvojio ATP Finalse bez izgubljenog seta, a Sinner je postao prvi Talijan koji je osvojio taj turnir.<ref name=":10"/><ref>{{cite web | url=https://www.thetennisgazette.com/news/jannik-sinner-breaks-38-year-record-after-defeating-taylor-fritz-to-win-the-atp-finals/ | title=Jannik Sinner breaks 38-year record after defeating Taylor Fritz to win the ATP Finals | date=17 November 2024 }}</ref> Godinu je završio obranom naslova na [[Davis Cup]]u.<ref>{{Cite news |last=Hansen |first=James |title=Italy retains Davis Cup after Jannik Sinner and Matteo Berrettini down the Netherlands |url=https://www.nytimes.com/athletic/5944011/2024/11/24/italy-davis-cup-win-netherlands/ |access-date=24 November 2024 |work=The New York Times |date=24 November 2024 |language=en-US |issn=0362-4331 |archive-date=24 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241124185926/https://www.nytimes.com/athletic/5944011/2024/11/24/italy-davis-cup-win-netherlands/ |url-status=live }}</ref> Sinner je [[2024.]] godinu završio bez ijednog poraza u kojem nije osvojio nijedan set, postavši tek drugi tenisač u historiji, nakon [[Roger Federer|Rogera Federera]] [[2005.]] godine, kojemu je to uspjelo.<ref>{{Cite web |date=24 November 2024 |title=Jannik Sinner: Italy's 'special one' completes stellar year at Davis Cup |url=https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/c4gpyv3z8wno |access-date=28 November 2024 |website=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=25 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241125131721/https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/c4gpyv3z8wno |url-status=live }}</ref> === Novi Grand Slam naslovi i suspenzija (2025.) === Kao branitelj naslova, Sinner je imao relativno jednostavan put do finala [[Australian Open]]a na početku [[2025.]] godine;<ref>{{cite news |title=Sinner ousts Giron to reach Aussie 4th round |url=https://www.espn.com.au/tennis/story/_/id/43462672/defending-australian-open-champ-jannik-sinner-back-4th-round |access-date=20 January 2025 |work=ESPN.com |date=18 January 2025 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Jannik Sinner survives Tristan Schoolkate in Melbourne |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-schoolkate-australian-open-2025-thursday |access-date=20 January 2025 |work=ATP Tour |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=McGowan |first1=Marc |title=Heartbreak for de Minaur as he exits Open after straight-sets loss to Sinner |url=https://www.theage.com.au/sport/tennis/heartbreak-for-de-minaur-as-he-exits-open-after-straight-set-loss-to-sinner-20250120-p5l5sk.html |access-date=23 January 2025 |work=The Age |date=22 January 2025 |language=en |archive-date=22 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250122151059/https://www.theage.com.au/sport/tennis/heartbreak-for-de-minaur-as-he-exits-open-after-straight-set-loss-to-sinner-20250120-p5l5sk.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Jannik Sinner beats Ben Shelton to reach second Australian Open final in a row |url=https://www.nytimes.com/athletic/6085718/2025/01/24/jannik-sinner-australian-open-semifinal-result-analysis-ben-shelton/ |access-date=24 January 2025 |work=The Athletic |date=22 January 2025 |language=en |archive-date=24 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250124120831/https://www.nytimes.com/athletic/6085718/2025/01/24/jannik-sinner-australian-open-semifinal-result-analysis-ben-shelton/ |url-status=live |url-access=registration }}</ref> u finalu je s 3:0 u setovima pobijedio [[Alexander Zverev|Alexandera Zvereva]] i tako uspješno obranio naslov u [[Melbourne]]u.<ref>{{Cite web |date=26 January 2025 |title=Sinner rolls to 2nd straight Australian Open title |url=https://www.espn.com/tennis/story/_/id/43569550/jannik-sinner-wins-australian-open-second-straight-year |access-date=26 January 2025 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> U veljači je započela njegova tromjesečna suspenzija nakon nagodbe sa [[Svjetska antidopinška agencija|Svjetskom antidopinškom agencijom]],<ref>{{cite web|url=https://www.espn.co.uk/tennis/story/_/id/41487305/wada-appeal-jannik-sinner-doping-verdict-seek-suspension|title=WADA to appeal Jannik Sinner doping verdict, seeks suspension|date=28 September 2024|publisher=ESPN|access-date=28 September 2024|archive-date=28 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240928144419/https://www.espn.co.uk/tennis/story/_/id/41487305/wada-appeal-jannik-sinner-doping-verdict-seek-suspension|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/articles/c4gr8433527o|title=Sinner 'surprised' as Wada launches doping appeal|date=28 September 2024|work=BBC Sport|access-date=28 September 2024|archive-date=28 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240928145241/https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/articles/c4gr8433527o|url-status=live}}</ref> koja je ponovo postala vruća tema u svijetu tenisa te je potakla velik broj aktualnih i bivših tenisača da komentiraju situaciju.<ref>{{cite news |url=https://www.skysports.com/tennis/news/12110/13311621/jannik-sinner-doping-case-novak-djokovic-says-majority-of-players-dont-feel-process-is-fair |title=Jannik Sinner doping case: Novak Djokovic says majority of players don't feel process is fair |work=Sky Sports |date=17 February 2024}}</ref><ref>{{cite news |last=Harris |first=Rob |title=Jannik Sinner: Lawyer for world tennis number one hits back at 'unfair' criticism of doping case settlement |url=https://news.sky.com/story/jannik-sinner-lawyer-for-world-tennis-number-one-hits-back-at-unfair-criticism-of-doping-case-settlement-13312159 |work=[[Sky News]] |date=18 February 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=How Jannik Sinner's doping case and WADA agreement rocked the anti-doping world |url=https://www.nytimes.com/athletic/6149390/2025/02/24/jannik-sinner-wada-deal-doping-ban/ |work=The New York Times |date=24 February 2025}}</ref> Jedna od izraženijih kritika na račun Sinnera bio je izgledno vrlo pogodan trenutak njegove suspenzije, s obzirom da tromjesečni period nije obuhvatio nijedan [[Grand Slam]], odnosno samo nekoliko Masters 1000 turnira, s tim da je Sinner svejedno dobio priliku zaigrati na "pripremnim" turnirima za zemljani Grand Slam. Njegov povratnički turnir bio je [[Italian Open]] u [[Rim]]u, gdje je došao do finala, prvi Talijan kojemu je to uspjelo od [[Adriano Panatta|Adriana Panatte]] [[1978.]] godine. Bio je to Sinnerov tek drugi finale na zemlji, prvi nakon srpnja [[2022.]] godine. U finalu je izgubio 0:2 od [[Carlos Alcaraz|Carlosa Alcaraza]].<ref>{{cite news |title=Alcaraz ends Sinner's streak to win Italian Open |date=18 May 2025 |url=https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/articles/c5y6g49le80o |work=BBC Sport}}</ref> Na [[Roland-Garros]]u je imao iznimno uspješan turnir te je do finala došao bez izgubljenog seta, pri čemu je u polufinalu pobijedio [[Novak Đoković|Novaka Đokovića]].<ref>{{Cite web |title=2025 Roland Garros SF: Novak Djokovic vs Jannik Sinner Detailed Stats |url=https://www.tennisabstract.com/charting/20250606-M-Roland_Garros-SF-Novak_Djokovic-Jannik_Sinner.html |access-date=16 June 2025 |website=www.tennisabstract.com}}</ref> U finalu ga je čekao novi ogled s Alcarazom. Sinner je počeo snažno i poveo 2:0 u setovima, ali Alcaraz se vratio i izjednačio na 2:2. U petom su setu ušli u treći tie-break, a Sinner je, iako je tijekom meča imao čak tri meč lopte, izgubio u super tie-breaku 2:10, čime je Alcaraz osvojio naslov. Meč je trajao ukupno 5 sati i 29 minuta te je postao najduži finalni meč u historiji [[Roland-Garros]]a.<ref>{{Cite web |title=Carlos Alcaraz and Jannik Sinner played the match of the decade, and maybe the century, at Roland Garros |url=https://www.tennis.com/news/articles/carlos-alcaraz-jannik-sinner-french-open-final-match-of-the-decade |access-date=16 June 2025 |website=Tennis.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=2025 Roland Garros F: Jannik Sinner vs Carlos Alcaraz Detailed Stats |url=https://www.tennisabstract.com/charting/20250608-M-Roland_Garros-F-Jannik_Sinner-Carlos_Alcaraz.html |access-date=16 June 2025 |website=www.tennisabstract.com}}</ref> Pet tjedana kasnije, njih su dvojica igrali novo [[Grand Slam]] finale, ovoga puta na [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]]. Sinner je pobijedio na [[london]]skoj travi te je tako postao prvi Talijan u historiji s naslovom na Wimbledonu.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/sport/2025/jul/13/jannik-sinner-roars-carlos-alcaraz-first-wimbledon-final-win-tennis|title=Jannik Sinner roars back to beat Carlos Alcaraz for first Wimbledon final win|first=Tumaini|last=Carayol|work=The Guardian |date=13 July 2025}}</ref> Bio je ovo njihov ukupno drugi susret na tom turniru, nakon četvrtfinala [[2022.]] godine, te Sinnerova druga pobjeda. [[File:P20250907DT-0948 President Donald Trump attends the U.S. Open Men’s Championship.jpg|thumb|left|320px|Sinner tijekom finala [[US Open 2025.|US Opena 2025.]] godine.]] Nakon što je zbog zgusnutog rasporeda otkazao [[Washington Open|Washington]] i [[National Bank Open|Toronto]],<ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner, Novak Djokovic withdraw from Toronto {{!}} ATP Tour {{!}} Tennis |url=http://www.atptour.com/en/news/djokovic-toronto-2025-withdrawal |access-date=1 October 2025 |website=ATP Tour |language=en}}</ref> Sinner je došao do finala na [[Cincinnati Open]]u, gdje ga je ponovo čekao Alcaraz. Sinner je predao meč prije kraja prvog seta zbog bolesti pri rezultatu 0:5 za Alcaraza.<ref>{{Cite news |last=Carayol |first=Tumaini |date=18 August 2025 |title=Sinner illness gives Alcaraz Cincinnati Open title and Swiatek takes women's crown |url=https://www.theguardian.com/sport/2025/aug/18/carlos-alcaraz-wins-cincinnati-open-as-sinner-retires-from-final-with-illness |access-date=1 October 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Alcaraz ga je ponovo pobijedio i to u finalu [[US Open]]a,<ref>{{Cite web |date=8 September 2025 |title=Carlos Alcaraz dethrones Jannik Sinner to underline undeniable truth in US Open final |url=https://www.independent.co.uk/sport/tennis/carlos-alcaraz-jannik-sinner-us-open-final-result-b2821925.html |access-date=1 October 2025 |website=The Independent |language=en}}</ref> što je bilo njihovo treće uzastopno finale na nekom [[Grand Slam]]u i Španjolčeva druga pobjeda; time su njih dvojica završili sezonu s po dva Grand Slama svaki. Sinner je također postao najmlađi te ukupno treći tenisač, uz [[Roger Federer|Federera]] i Đokovića, koji je igrao sva četiri Grand Slam finala u jednoj godini.<ref name=":4">{{Cite web |last=Tennis.com |title=Jannik Sinner has now reached the final at all four Grand Slams and the ATP Finals this year |url=https://www.tennis.com/news/articles/jannik-sinner-youngest-man-ever-to-reach-final-of-all-four-grand-slams-and-atp-finals-in-same-season-federer-djokovic |access-date=14 December 2025 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> Nakon što je u finalu [[China Open]]a pobijedio [[Learner Tien|Learnera Tiena]] i osvojio novi naslov,<ref>{{Cite web |date=1 October 2025 |title='Normal' Sinner thrashes Tien in Beijing for 21st title |url=https://www.france24.com/en/live-news/20251001-sinner-thrashes-tien-to-win-china-open-for-21st-title |access-date=1 October 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref> morao je predati meč trećeg kola u [[Shanghai Masters|Šangaju]] protiv [[Tallon Griekspoor|Tallona Griekspoora]] zbog snažnih grčeva, čime je završio njegov pohod ka obrani naslova.<ref>{{cite web |url=https://www.tennis.com/news/articles/jannik-sinner-retires-with-cramps-at-shanghai-masters-against-tallon-griekspoor |title=Jannik Sinner retires with cramps at Shanghai Masters against Tallon Griekspoor |website=Tennis.com |date=5 October 2025 |access-date=6 October 2025}}</ref> U [[Vienna Open|Beču]] je osvojio svoj četvrti naslov u godini, pobijedivši Zvereva,<ref>{{Cite web |date=26 October 2025 |title=Zverev beaten, Sinner wins Vienna tournament |url=https://en.ilsole24ore.com/art/zverev-beats-sinner-to-win-vienna-tournament-AHH1dfMD |access-date=26 October 2025 |website=Il Sole 24 ORE |language=en}}</ref> a što je onda povezao i s naslovom u [[Rolex Paris Masters|Pariz]]u, gdje je pobijedio [[Felix Auger-Aliassime|Felixa Augera-Aliassimea]]. Sinner je osvojio turnir bez izgubljenog seta te je postao prvi Talijan s naslovom na pariškom Mastersu. Sinner je sezonu završio snažno obranom naslova na [[ATP Finals]]ima, gdje je pobijedio Alcaraza. Sinner je završio turnir bez izgubljenog seta drugu godinu za redom, a na cijelom je turniru protivniku prepustio samo jedan break. === Borba za prvo mjesto (2026. – ''danas'') === Godinu [[2026.]] započeo je na [[Australian Open]]u, gdje je došao kao dvostruki branitelj naslova. Imao je relativno jednostavan put do polufinala, gdje ga je u pet setova pobijedio [[Novak Đoković]].<ref name=":5">{{Cite news |last=Futterman |first=Matthew |date=2026-02-01 |title=Novak Djokovic stuns Jannik Sinner to reach Australian Open final against Carlos Alcaraz |url=https://www.nytimes.com/athletic/7008360/2026/01/30/jannik-sinner-novak-djokovic-australian-open-result-analysis/ |access-date=2026-02-03 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Nakon toga je igrao na turniru u [[Qatar ExxonMobil Open|Dohi]], gdje je iznenađujuće ispao u četvrtfinalu od [[Jakub Menšík|Jakuba Menšíka]]. Međutim, Sinner se vratio pobjedničkom nizu u [[Indian Wells]]u, gdje je u finalu pobijedio [[Danil Medvedev|Danila Medvedeva]] i osvojio svoj prvi naslov na tom turniru.<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-atp-masters-1000-hard-court-titles|title=Sinner joins Federer & Djokovic in hard-court history books|publisher=ATPTour|accessdate=14 March 2026}}</ref> Na putu do naslova nije izgubio nijedan set, postavši tako prvi tenisač u historiji koji je osvojio dva uzastopna Masters 1000 naslova bez izgubljenog seta.<ref name="IW26">{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-medvedev-indian-wells-2026-final|title=Sinner completes perfect run, wins Indian Wells|publisher=ATPTour|accessdate=14 March 2026}}</ref> Isti je pothvat ponovio i u [[Miami Open|Miamiju]], gdje je u finalu pobijedio [[Jiří Lehečka|Jiříja Lehečku]], postavši tako prvi tenisač koji je osvojio [[Sunshine Double]] bez ijednog izgubljenog seta,<ref>{{Cite web |last=Tennis.com |title=Jannik Sinner becomes first tennis player ever to win Sunshine Double without losing a set |url=https://www.tennis.com/news/articles/jannik-sinner-becomes-first-tennis-player-ever-to-win-sunshine-double-without-losing-a-set-indian-wells-miami |access-date=2026-03-30 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> odnosno prvi koji je osvojio tri uzastopna Masters 1000 turnira bez izgubljenog seta. Uspjeh je nastavio i na zemljanim Mastersima, osvojivši [[Monte Carlo Masters|Monte Carlo]] pobjedom nad [[Carlos Alcaraz|Carlosom Alcarazom]].<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-monte-carlo-2026-return-to-world-no-1|title=Jannik Sinner to return to World No. 1 Monday|publisher=ATPTour|accessdate=12 April 2026}}</ref> Tom se pobjedom vratio na prvo mjesto ATP liste ispred Alcaraza, te je postao tek treći tenisač koji je osvojio četiri Masters 1000 turnira za redom (nakon [[Roger Federer|Federera]] i Đokovića), odnosno prvi nakon Đokovića [[2015.]] godine koji je osvojio prva tri Masters 1000 turnira u kalendarskoj godini. == Rivalstva == === Carlos Alcaraz === {{main|Rivalstvo Alcaraza i Sinnera}} Jannik Sinner i [[Carlos Alcaraz]] dosad su međusobno igrali 17 puta na ATP Touru, pri čemu Alcaraz vodi u ukupnim pobjedama 7:10.<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/players/atp-head-2-head/carlos-alcaraz-vs-jannik-sinner/a0e2/s0ag |title=Jannik Sinner VS Carlos Alcaraz {{!}} Head 2 Head |website=ATP Tour |access-date=6 June 2025 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.tennisnow.com/News/2024/June/Closing-Power-Alcaraz-Fights-off-Sinner-in-Five-f.aspx |title=Closing Power: Alcaraz Fights off Sinner in Five for First French Open Final |date=7 June 2024 |access-date=7 June 2024 |archive-date=19 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240719023057/https://www.tennisnow.com/News/2024/June/Closing-Power-Alcaraz-Fights-off-Sinner-in-Five-f.aspx |url-status=live}}</ref> Komentatori su njihovo rivalstvo opisali kao "potencijalno definirajuće za cijelu jednu eru".<ref>{{cite web |last1=Klosok |first1=Aleks |title=Friendly rivals Jannik Sinner and Carlos Alcaraz look set to dominate men's tennis. Is it time to call them the 'Big Two?' |url=https://edition.cnn.com/2024/11/12/sport/jannik-sinner-carlos-alcaraz-atp-finals-spt-intl/index.html |website=CNN |access-date=6 September 2025 |language=en |date=12 November 2024}}</ref> Prije [[2025.]] godine, njih su dvojica već igrali nekoliko velikih mečeva, uključujući polufinale [[Roland-Garros]]a [[2024.]] godine (pobjeda Alcaraza u pet setova), četvrtfinale [[US Open]]a [[2022.]] godine (pobjeda Alcaraza u pet setova) i polufinale [[Miami Open]]a [[2023.]] godine (pobjeda Sinnera). Tijekom [[2024.]] godine igrali su tri puta, pri čemu je Alcaraz pobijedio sva tri puta. Tijekom [[2025.]] godine, prvi su se put susreli na [[Italian Open]]u, gdje je Alcaraz slavio 2:0 u finalu. Nakon toga je uslijedila serija od tri uzastopna [[Grand Slam]] finala, pri čemu je Sinner slavio na [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]], a Alcaraz na [[Roland-Garros]]u i [[US Open]]u. Na [[ATP Finals]]ima, Sinner je pobijedio u dva seta i tako obranio naslov. Tijekom [[2026.]] godine, Sinner je slavio u finalu [[Monte Carlo Masters]]a, kojom se pobjedom vratio na prvo mjesto ATP liste. {| class="wikitable" align="right" style="text-align:center; width: 15em;" !Kategorija !Sinner !Alcaraz |-style="background:#f3e6d7;" |[[Grand Slam]] |2 |'''4''' |-style="background:#ffffcc;" |[[ATP Finals]] |'''1''' |0 |-style="background:#e9e9e9;" |[[ATP Masters 1000 turniri|ATP 1000]] |2 |'''5''' |-style="background:#d4f1c5;" |[[ATP 500 turniri|ATP 500]] |1 |1 |- |[[ATP 250 turniri|ATP 250]] |'''1''' |0 |- |'''Ukupno'''<ref name="Alcaraz">{{cite web |title=Carlos Alcaraz vs Jannik Sinner |url=https://www.atptour.com/en/players/atp-head-2-head/carlos-alcaraz-vs-jannik-sinner/a0e2/s0ag |access-date=4 June 2024 |publisher=[[Association of Tennis Professionals]]}}</ref> |7 |'''10''' |} ;Pregled međusobnih mečeva {|class="sortable wikitable" style="font-size:90%;" !Br. !Godina !Turnir !Kategorija !Podloga !Faza !Pobjednik !class="unsortable"|Rezultat !Trajanje !class="unsortable"|Sinner !class="unsortable"|Alcaraz |-style="background:#e9e9e9;" |align=center| 1. |align=center| [[2021.]] |{{flagicon|FRA}} [[Rolex Paris Masters]] |ATP 1000 |Tvrda (d) |Drugo kolo |'''Alcaraz''' |{{tennis score|7|6|(1)|7|5|-}} |align=center| 2:08 |align=center| 0 |align=center| '''1''' |-style="background:#f3e6d7;" |align=center| 2. |align=center| [[2022.]] |{{flagicon|UK}} [[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] |Grand Slam |Trava |Osmina finala |'''Sinner''' |{{tennis score|6|1|-|6|4|-|6|7|(8)|6|3|-}} |align=center| 3:35 |align=center| '''1''' |align=center| 1 |- |align=center| 3. |align=center| [[2022.]] |{{flagicon|HRV}} [[Croatia Open Umag]] |ATP 250 |Zemlja |Finale |'''Sinner''' |{{tennis score|6|7|(5)|6|1|-|6|1|-}} |align=center| 2:26 |align=center| '''2''' |align=center| 1 |-style="background:#f3e6d7;" |align=center| 4. |align=center| [[2022.]] |{{flagicon|SAD}} [[US Open]] |Grand Slam |Tvrda |Četvrtfinale |'''Alcaraz''' |{{tennis score|6|3|-|6|7|(7)|6|7|(0)|7|5|-|6|3|-}} |align=center| 5:15 |align=center| 2 |align=center| '''2''' |-style="background:#e9e9e9;" |align=center| 5. |align=center| [[2023.]] |{{flagicon|SAD}} [[BNP Paribas Open|Indian Wells Open]] |ATP 1000 |Tvrda |Polufinale |'''Alcaraz''' |{{tennis score|7|6|(4)|6|3|-}} |align=center| 1:52 |align=center| 2 |align=center| '''3''' |-style="background:#e9e9e9;" |align=center| 6. |align=center| [[2023.]] |{{flagicon|SAD}} [[Miami Open]] |ATP 1000 |Tvrda |Polufinale |'''Sinner''' |{{tennis score|6|7|(4)|6|4|-|6|2|-}} |align=center| 3:02 |align=center| '''3''' |align=center| 3 |-style="background:#d4f1c5;" |align=center| 7. |align=center| [[2023.]] |{{flagicon|KIN}} [[China Open]] |ATP 500 |Tvrda |Polufinale |'''Sinner''' |{{tennis score|7|6|(4)|6|1|-}} |align=center| 1:55 |align=center| '''4''' |align=center| 3 |-style="background:#e9e9e9;" |align=center| 8. |align=center| [[2024.]] |{{flagicon|SAD}} [[BNP Paribas Open|Indian Wells Open]] |ATP 1000 |Tvrda |Polufinale |'''Alcaraz''' |{{tennis score|1|6|-|6|3|-|6|2|-}} |align=center| 2:05 |align=center| 4 |align=center| '''4''' |-style="background:#f3e6d7;" |align=center| 9. |align=center| [[2024.]] |{{flagicon|FRA}} [[Roland-Garros]] |Grand Slam |Zemlja |Polufinale |'''Alcaraz''' |{{tennis score|2|6|-|6|3|-|3|6|-|6|4|-|6|3|-}} |align=center| 4:09 |align=center| 4 |align=center| '''5''' |-style="background:#d4f1c5;" |align=center| 10. |align=center| [[2024.]] |{{flagicon|KIN}} [[China Open]] |ATP 500 |Tvrda |Finale |'''Alcaraz''' |{{tennis score|6|7|(6)|6|4|-|7|6|(3)}} |align=center| 3:21 |align=center| 4 |align=center| '''6''' |-style="background:#e9e9e9;" |align=center| 11. |align=center| [[2025.]] |{{flagicon|ITA}} [[Internazionali BNL d'Italia]] |ATP 1000 |Zemlja |Finale |'''Alcaraz''' |{{tennis score|7|6|(5)|6|1|-|}} |align=center| 1:43 |align=center| 4 |align=center| '''7''' |-style="background:#f3e6d7;" |align=center| 12. |align=center| [[2025.]] |{{flagicon|FRA}} [[Roland-Garros]] |Grand Slam |Zemlja |[[Finale Roland-Garrosa 2025. – muški singlovi|Finale]] |'''Alcaraz''' |{{nowrap|4:6, 6:7{{sup|(4:7)}}, 6:4, 7:6{{sup|(7:3)}}, 7:6{{sup|(10:2)}}}} |align=center| '''5:29''' |align=center| 4 |align=center| '''8''' |-style="background:#f3e6d7;" |align=center| 13. |align=center| [[2025.]] |{{flagicon|UK}} [[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] |Grand Slam |Trava |Finale |'''Sinner''' |{{tennis score|4|6|-|6|4|-|6|4|-|6|4|-}} |align=center| 3:04 |align=center| '''5''' |align=center| 8 |-style="background:#e9e9e9;" |align=center| 14. |align=center| [[2025.]] |{{flagicon|SAD}} [[Cincinnati Open]] |ATP 1000 |Tvrda |Finale |'''Alcaraz''' |{{nowrap|5:0 pred.}} |align=center| 0:23 |align=center| 5 |align=center| '''9''' |-style="background:#f3e6d7;" |align=center| 15. |align=center| [[2025.]] |{{flagicon|SAD}} [[US Open]] |Grand Slam |Tvrda |Finale |'''Alcaraz''' |{{tennis score|6|2|-|3|6|-|6|1|-|6|4|-}} |align=center| 2:42 |align=center| 5 |align=center| '''10''' |-style="background:#ffc;" |align=center| 16. |align=center| [[2025.]] |{{flagicon|ITA}} [[ATP Finals]] |ATP Finals |Tvrda (d) |Finale |'''Sinner''' |{{tennis score|7|6|(4)|7|5|-}} |align=center| 2:15 |align=center| '''6''' |align=center| 10 |-style="background:#e9e9e9;" |align=center| 17. |align=center| [[2026.]] |{{flagicon|MNK}} [[Monte Carlo Masters]] |ATP 1000 |Zemlja |Finale |'''Sinner''' |{{tennis score|7|6|(5)|6|3|-}} |align=center| 2:15 |align=center| '''7''' |align=center| 10 |} === Danil Medvedev === Jannik Sinner i [[Danil Medvedev]] dosad su se susreli 16 puta, pri čemu Sinner vodi u međusobnim susretima 9:7.<ref name="Medvedev">{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/players/atp-head-2-head/jannik-sinner-vs-daniil-medvedev/s0ag/mm58 |title=Jannik Sinner VS Daniil Medvedev {{!}} Head 2 Head |website=ATP Tour |access-date=6 June 2025 }}</ref> Izvorno je ovo rivalstvo bilo prilično jednostrano, s obzirom na to da je Medvedev pobijedio u prvih šest međusobnih ogleda. Sinner je prekinuo Medvedevljev niz [[2023.]] godine te je u konačnici uspio izjednačiti seriju na 7:7. Od [[2023.]] godine, Medvedev je pobijedio samo jednom. Među značajnijim mečevima koje su igrali su finale [[Australian Open]]a [[2024.]] godine (pobjeda Sinnera u pet setova nakon što je Medvedev imao 2:0 u setovima), četvrtfinale [[Wimbledon (tenis)|Wimbledona]] [[2024.]] godine (pobjeda Medvedeva u pet setova), četvrtfinale [[US Open]]a [[2024.]] (pobjeda Sinnera u četiri seta) i finale [[BNP Paribas Open|Indian Wells Mastersa]] [[2026.]] godine (pobjeda Sinnera).<ref>{{Cite web |last=Trollope |first=Matt |date=10 July 2024 |title=Medvedev the tactician snaps Sinner's streaks |url=https://ausopen.com/articles/news/medvedev-tactician-snaps-sinners-streaks |access-date=17 July 2024 |website=ausopen.com |language=en}}</ref> {| class="wikitable" align="right" style="text-align:center; width: 15em;" !Kategorija !Sinner !Medvedev |-style="background:#f3e6d7;" |{{nowrap|[[Grand Slam]]}} |'''2''' |1 |-style="background:#ffffcc;" |[[ATP Finals]] |'''2''' |1 |-style="background:#e9e9e9;" |[[ATP Masters 1000 turniri|ATP 1000]] |'''3''' |1 |-style="background:#d4f1c5;" |[[ATP 500 turniri|ATP 500]] |2 |2 |- |[[ATP 250 turniri|ATP 250]] |0 |'''2''' |- |'''Ukupno'''<ref name="Medvedev"/> |'''9''' |7 |} ;Pregled međusobnih mečeva {|class="sortable wikitable" style="font-size:90%;" !Br. !Godina !Turnir !Kategorija !Podloga !Faza !Pobjednik !class="unsortable"|Rezultat !Trajanje !class="unsortable"|Sinner !class="unsortable"|Medvedev |- |align=center| 1. |align=center| [[2020.]] | {{flagicon|FRA}} [[Open 13|Marseille Open]] | ATP 250 | Tvrda (d) | Drugo kolo | '''Medvedev''' |{{tennis score|1|6|-|6|1|-|6|2|-}} |align=center| 1:20 |align=center| 0 |align=center| '''1''' |- |align=center| 2. |align=center| [[2021.]] | {{flagicon|FRA}} [[Open 13|Marseille Open]] | ATP 250 | Tvrda (d) | Četvrtfinale | '''Medvedev''' |{{tennis score|6|2|-|6|4|-}} |align=center| 1:15 |align=center| 0 |align=center| '''2''' |- style="background:#ffffcc;" |align=center| 3. |align=center| [[2021.]] | {{flagicon|ITA}} [[ATP Finals]] | ATP Finals | Tvrda (d) | Grupna faza | '''Medvedev''' |{{tennis score|6|0|-|6|7|(5)|7|6|(8)}} |align=center| 2:29 |align=center| 0 |align=center| '''3''' |- style="background:#d4f1c5;" |align=center| 4. |align=center| [[2022.]] | {{flagicon|AUT}} [[Vienna Open]] | ATP 500 | Tvrda (d) | Četvrtfinale | '''Medvedev''' |{{tennis score|6|4|-|6|2|-}} |align=center| 1:31 |align=center| 0 |align=center| '''4''' |- style="background:#d4f1c5;" |align=center| 5. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|NIZ}} [[ABN AMRO Open|Rotterdam Open]] | ATP 500 | Tvrda (d) | Finale | '''Medvedev''' |{{tennis score|5|7|-|6|2|-|6|2|-}} |align=center| 2:29 |align=center| 0 |align=center| '''5''' |- style="background:#e9e9e9;" |align=center| 6. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|SAD}} [[Miami Open]] | Masters 1000 | Tvrda | Finale | '''Medvedev''' |{{tennis score|7|5|-|6|3|-}} |align=center| 1:35 |align=center| 0 |align=center| '''6''' |- style="background:#d4f1c5;" |align=center| 7. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|KIN}} [[China Open]] | ATP 500 | Tvrda | Finale | '''Sinner''' |{{tennis score|7|6|(2)|7|6|(2)}} |align=center| 2:02 |align=center| '''1''' |align=center| 6 |- style="background:#d4f1c5;" |align=center| 8. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|AUT}} [[Vienna Open]] | ATP 500 | Tvrda (d) | Finale | '''Sinner''' |{{tennis score|7|6|(4)|4|6|-|6|3|-}} |align=center| 3:04 |align=center| '''2''' |align=center| 6 |- style="background:#ffffcc;" |align=center| 9. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|ITA}} [[ATP Finals]] | ATP Finals | Tvrda (d) | Polufinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|3|-|6|7|(4)|6|1|-}} |align=center| 2:29 |align=center| '''3''' |align=center| 6 |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 10. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|AUS}} [[Australian Open]] | Grand Slam | Tvrda | Finale | '''Sinner''' |{{tennis score|3|6|-|3|6|-|6|4|-|6|4|-|6|3|-}} |align=center| 3:44 |align=center| '''4''' |align=center| 6 |- style="background:#e9e9e9;" |align=center| 11. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|SAD}} [[Miami Open]] | Masters 1000 | Tvrda | Polufinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|1|-|6|2|-}} |align=center| 1:10 |align=center| '''5''' |align=center| 6 |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 12. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|UK}} [[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] | Grand Slam | Trava | Četvrtfinale | '''Medvedev''' |{{tennis score|6|7|(7)|6|4|-|7|6|(4)|2|6|-|6|3|-}} |align=center| '''4:00''' |align=center| 5 |align=center| '''7''' |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 13. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|SAD}} [[US Open]] | Grand Slam | Tvrda | Četvrtfinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|2|-|1|6|-|6|1|-|6|4|-}} |align=center| 2:39 |align=center| '''6''' |align=center| 7 |- style="background:#e9e9e9;" |align=center| 14. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|KIN}} [[Shanghai Masters]] | Masters 1000 | Tvrda | Četvrtfinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|1|-|6|4|-}} |align=center| 1:25 |align=center| '''7''' |align=center| 7 |- style="background:#ffffcc;" |align=center| 15. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|ITA}} [[ATP Finals]] | ATP Finals | Tvrda (d) | Grupna faza | '''Sinner''' |{{tennis score|6|3|-|6|4|-}} |align=center| 1:14 |align=center| '''8''' |align=center| 7 |- style="background:#e9e9e9;" |align=center| 16. |align=center| [[2026.]] | {{flagicon|SAD}} [[BNP Paribas Open|Indian Wells Masters]] | Masters 1000 | Tvrda | Finale | '''Sinner''' |{{tennis score|7|6|(6)|7|6|(4)}} |align=center| 1:56 |align=center| '''9''' |align=center| 7 |} === Novak Đoković === Jannik Sinner i [[Novak Đoković]] do sada su igrali 11 puta, a Sinner vodi u međusobnim dvobojima 6:5.<ref name="Đoković">{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/players/atp-head-2-head/jannik-sinner-vs-novak-djokovic/s0ag/d643 |title=Jannik Sinner VS Novak Djokovic {{!}} Head 2 Head |website=ATP Tour |access-date=6 June 2025 }}</ref> Njihov prvi susret odigrao se na [[Monte Carlo Masters]]u [[2021.]] godine. Đoković je pobijedio u prva tri susreta prije nego je Sinner upisao prvu pobjedu na [[ATP Finals]]ima [[2023.]] godine. Njih su dvojica igrali nekoliko značajnih mečeva, među kojima su finale [[ATP Finals]]a [[2023.]] godine (pobjeda Đokovića),<ref>{{Cite web |date=19 November 2023 |title=ATP Finals 2023 results: Novak Djokovic beats Jannik Sinner to win title |url=https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/67468494 |access-date=16 October 2024 |website=BBC Sport}}</ref> polufinale [[Australian Open]]a [[2024.]] godine (pobjeda Sinnera u četiri seta)<ref>{{Cite web |last=Briggs |first=Simon |date=26 January 2024 |title=Novak Djokovic loses first Australian Open match since 2018 to brilliant Jannik Sinner |url=https://www.telegraph.co.uk/tennis/2024/01/26/novak-djokovic-australian-open-win-jannik-sinner-final/ |access-date=16 October 2024 |website=The Telegraph |archive-date=23 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241123221016/https://www.telegraph.co.uk/tennis/2024/01/26/novak-djokovic-australian-open-win-jannik-sinner-final/ |url-status=live }}</ref> te finale [[Rolex Shanghai Masters|Šangaja]] [[2024.]] godine (pobjeda Sinnera u dva seta).<ref>{{Cite web |last=Jurejko |first=Jonathan |date=13 October 2024 |title=Djokovic denied 100th title as Sinner wins in Shanghai |url=https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/articles/c8j72gx3kp1o |access-date=16 October 2024 |website=BBC Sport |archive-date=30 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130075719/https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/articles/c8j72gx3kp1o |url-status=live }}</ref> Tijekom [[2025.]] godine igrali su dva uzastopna polufinala na [[Roland-Garros]]u i [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]], u oba koje je pobijedio Sinner.<ref>{{cite web |last1=Mathews |first1=Max |title=French Open men's semifinals — Recap |url=https://www.nytimes.com/athletic/live-blogs/french-open-2025-live-updates-semifinals-scores-results/JZNuvMaxmtWB/ |publisher=The Athletic |access-date=6 June 2025 |date=6 June 2025}}</ref> Početkom [[2026.]] godine, Đoković je pobijedio Sinnera u polufinalu [[Australian Open]]a.<ref name=":5" /> {| class="wikitable" align="right" style="text-align:center; width: 15em;" !Kategorija !Sinner !Đoković |-style="background:#f3e6d7;" |[[Grand Slam]] |3 |3 |-style="background:#ffffcc;" |[[ATP Finals]] |1 |1 |-style="background:#e9e9e9;" |[[ATP Masters 1000 turniri|ATP 1000]] |1 |1 |-style="background:#d4f1c5;" |[[ATP 500 turniri|ATP 500]] |0 |0 |- |[[ATP 250 turniri|ATP 250]] |0 |0 |- style="background:#ECF2FF;" |{{nowrap|[[Davis Cup]]}} |'''1''' |0 |- |'''Ukupno'''<ref name="Đoković"/> |'''6''' |5 |} ;Pregled međusobnih mečeva {|class="sortable wikitable" style="font-size:90%;" !Br. !Godina !Turnir !Kategorija !Podloga !Faza !Pobjednik !class="unsortable"|Rezultat !Trajanje !class="unsortable"|Sinner !class="unsortable"|Đoković |- style="background:#e9e9e9;" |align=center| 1. |align=center| [[2021.]] | {{flagicon|MNK}} [[Monte Carlo Masters]] | Masters 1000 | Zemlja | Drugo kolo | '''Đoković''' |{{tennis score|6|4|-|6|2|-}} |align=center| 1:34 |align=center| 0 |align=center| '''1''' |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 2. |align=center| [[2022.]] | {{flagicon|UK}} [[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] | Grand Slam | Trava | Četvrtfinale | '''Đoković''' |{{tennis score|5|7|-|2|6|-|6|3|-|6|2|-|6|2|-}} |align=center| 3:35 |align=center| 0 |align=center| '''2''' |-style="background:#f3e6d7;" |align=center| 3. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|UK}} [[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] | Grand Slam | Trava | Polufinale | '''Đoković''' |{{tennis score|6|3|-|6|4|-|7|6|(4)}} |align=center| 2:47 |align=center| 0 |align=center| '''3''' |- style="background:#ffffcc;" |align=center| 4. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|ITA}} [[ATP Finals]] | ATP Finals | Tvrda (d) | Grupna faza | '''Sinner''' |{{tennis score|7|5|-|6|7|(5)|7|6|(2)}} |align=center| 3:09 |align=center| '''1''' |align=center| 3 |- style="background:#ffffcc;" |align=center| 5. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|ITA}} [[ATP Finals]] | ATP Finals | Tvrda (d) | Finale | '''Đoković''' |{{tennis score|6|3|-|6|3|-}} |align=center| 1:43 |align=center| 1 |align=center| '''4''' |- style="background:#ECF2FF;" |align=center| 6. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|ŠPA}} [[Davis Cup]] | Davis Cup | Tvrda (d) | Polufinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|2|-|2|6|-|7|5|-}} |align=center| 2:32 |align=center| '''2''' |align=center| 4 |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 7. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|AUS}} [[Australian Open]] | Grand Slam | Tvrda | Polufinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|1|-|6|2|-|6|7|(6)|6|3|-}} |align=center| 3:22 |align=center| '''3''' |align=center| 4 |- style="background:#e9e9e9;" |align=center| 8. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|KIN}} [[Shanghai Masters]] | Masters 1000 | Tvrda | Finale | '''Sinner''' |{{tennis score|7|6|(4)|6|3|-}} |align=center| 1:37 |align=center| '''4''' |align=center| 4 |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 9. |align=center| [[2025.]] | {{flagicon|FRA}} [[Roland-Garros]] | Grand Slam | Zemlja | Polufinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|4|-|7|5|-|7|6|(3)}} |align=center| 3:16 |align=center| '''5''' |align=center| 4 |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 10. |align=center| [[2025.]] | {{flagicon|UK}} [[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] | Grand Slam | Trava | Polufinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|3|-|6|3|-|6|4|-}} |align=center| 1:55 |align=center| '''6''' |align=center| 4 |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 11. |align=center| [[2026.]] | {{flagicon|AUS}} [[Australian Open]] | Grand Slam | Tvrda | Polufinale | '''Đoković''' |{{tennis score|3|6|-|6|3|-|4|6|-|6|4|-|6|4|-}} |align=center| '''4:09''' |align=center| 6 |align=center| '''5''' |} == Stil igre == [[File:P20250907DT-0873 President Donald Trump attends the U.S. Open Men’s Championship.jpg|thumb|320px|Sinnerov dvoručni bekend često se ističe kao njegovo najjače oružje.]] Sinner je agresivni igrač s osnovne crte te je jedan od najsnažnijih udarača na Touru. Njegov je najjači udarac dvoručni bekend, koji ima više topspina u odnosu na bilo kojeg drugog igrača na Touru, dosežući 1858 okretaja u minuti uz petu prosječnu brzinu, koja iznosi 111.2 km/h.<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-infosys-beyond-the-numbers-april-2020|title=Wrecking Ball: Sinner Has The Heaviest Backhand Of Them All|author=Craig O'Shannessy|date=30 April 2020|website=atptour.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230417075737/https://www.atptour.com/en/news/sinner-infosys-beyond-the-numbers-april-2020|archive-date=17 April 2023}}</ref> Zbog mirnoće na terenu te sveobuhvatnog kretanja, Sinner je često uspoređivan s [[Roger Federer|Rogerom Federerom]].<ref name="times"/><ref name="forbes"/><ref name="roland-garros"/> Sam Federer pohvalio je balans u Sinnerovoj igri, ističući da mu se sviđa što Sinnerovi bekend i forhend imaju gotovo istu brznu.<ref name="tv6"/> Bivši najbolji junior svijete i trener [[Claudio Pistolesi]] pohvalio je Sinnerovo lateralno kretanje, pripisujući to njegovom iskustvu sa [[skijanje]]m.<ref name="piatti-feature">{{cite web |last=Buddell |first=James |title=Sinner: 'I Want That Feeling More And More' |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-piatti-feature-2020 |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=20 March 2020 |archive-date=10 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200610225211/https://www.atptour.com/en/news/sinner-piatti-feature-2020 |url-status=live }}</ref> U tom je kontekstu uspoređivan s [[Novak Đoković|Novakom Đokovićem]], koji je također istaknuo kako je iskustvo koje ima u skijanju pomoglo u razvijanju njegovih teniskih vještina.<ref>{{cite web |last=Boyden |first=Alex |title=How skiing will benefit Jannik Sinner as it did for Djokovic. Hoping to reach Berrettini's heights… |url=https://tennistonic.com/tennis-news/129194/how-skiing-will-benefit-jannik-sinner-as-it-did-for-djokovic-hoping-to-reach-berrettinis-heights/ |website=Tennis Tonic |access-date=15 November 2020 |date=4 November 2019 |archive-date=7 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211107074121/https://tennistonic.com/tennis-news/129194/how-skiing-will-benefit-jannik-sinner-as-it-did-for-djokovic-hoping-to-reach-berrettinis-heights/ |url-status=live }}</ref> Sinner igra s kontaktnim lećama te je izjavio da bez njih uopće ne bi mogao vidjeti lopticu.<ref name=":7">{{Cite web |title=Jannik Sinner defeats Grigor Dimitrov in Miami final |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-dimitrov-miami-2024-final |access-date=7 June 2024 |website=ATP Tour |language=en |archive-date=31 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240331215954/https://www.atptour.com/en/news/sinner-dimitrov-miami-2024-final |url-status=live }}</ref> == Treneri i stožer == Kada se Sinner s 13 godina posvetio tenisu trenirao ga je [[Riccardo Piatti]], koji je ranije surađivao s [[Novak Đoković|Novakom Đokovićem]] i [[Miloš Raonić|Milošom Raonićem]].<ref name=roland-garros/> Istovremeno je počeo raditi i s Andreom Volpinijem i Massimom Sartorijem, potonji koji je bio dugogodišnji trener [[Andreas Seppi|Andreasa Seppija]].<ref>{{cite web |title=Jannik Sinner: "I wanted to give a present for my coach's birthday" |url=https://www.ubitennis.net/2019/11/jannik-sinner-wanted-give-present-coachs-birthday/ |website=Ubi Tennis |access-date=15 November 2020 |date=9 November 2019 |archive-date=17 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201117024238/https://www.ubitennis.net/2019/11/jannik-sinner-wanted-give-present-coachs-birthday/ |url-status=live }}</ref> Kako je napredovao, Piatti mu je bio prvi trener, a Volpini mu je pomagao kao drugi trener. U njegovom su timu tada bili i fizioterapeut Claudio Zimaglia te kondicijski trener Dalibor Širola.<ref name=spotlight/> U veljači [[2022.]] godine završio je svoju dugogodišnju suradnju s Piattijem te je započeo raditi sa [[Simone Vagnozzi|Simoneom Vagnozzijem]], bivšim trenerom [[Marco Cecchinato|Marca Cecchinata]], novim kondicijskim trenerom Umbertom Ferrarom i novim fizioterapeutom.<ref name=":1"/><ref>{{Cite news |last=Futterman |first=Matthew |title=Jannik Sinner has been biding his time. Is that time now? |url=https://www.nytimes.com/athletic/5229590/2024/01/26/jannik-sinner-australian-open-final/ |access-date=27 June 2024 |work=The New York Times |date=28 January 2024 |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{cite web |title=Jannik Sinner Hires New Coach Simone Vagnozzi, Pays Tribute To Riccardo Piatti |url=http://oncuesports.com/2022/02/17/jannik-sinner-hires-new-coach-simone-vagnozzi-pays-tribute-to-riccardo-piatti/ |website=oncuesports.com |date=17 February 2022 |access-date=18 February 2022 |archive-date=18 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218124108/http://oncuesports.com/2022/02/17/jannik-sinner-hires-new-coach-simone-vagnozzi-pays-tribute-to-riccardo-piatti/ |url-status=live }}</ref> U srpnju iste godine, trener [[Darren Cahill]] službeno se pridružio Sinnerovom timu.<ref>{{Cite web|url=https://www.tennisnow.com/Blogs/NET-POSTS/July-2022/Darren-Cahill-Will-Join-Jannik-Sinner-s-Team-Full.aspx|title=Darren Cahill Will Join Jannik Sinner's Team Full-Time|website=tennisnow.com|access-date=9 May 2023|archive-date=3 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221203052334/https://www.tennisnow.com/Blogs/NET-POSTS/July-2022/Darren-Cahill-Will-Join-Jannik-Sinner-s-Team-Full.aspx|url-status=live}}</ref> Za razliku od drugih profesionalnih tenisača, Sinner nema mentalnog trenera već koristi posebnu talijansku metodu za mentalni trening koja je razvijena za vozače [[Formula 1|Formule 1]].<ref>{{Cite web |last=Jhoty |first=Ben |date=29 January 2024 |title=How Jannik Sinner Rebuilt His Body To Get In Grand Slam Shape |url=https://menshealth.com.au/how-jannik-sinner-overhauled-his-mind-and-body-to-get-in-grand-slam-shape/ |access-date=27 June 2024 |website=Men's Health Magazine Australia |language=en-AU}}</ref> Početkom [[2023.]] godine Giacomo Naldi postao je njegov osobni fizioterapeut.<ref>{{Cite web |date=3 February 2023 |title=Lascia la Virtus e va a lavorare con Sinner, la scelta del fisioterapista Naldi |url=https://bologna.repubblica.it/sport/2023/02/03/news/ladcia_la_virtus_e_va_a_lavorare_con_sinner_la_scelta_del_fisioterapista_naldi-386236177/ |access-date=4 July 2024 |website=la Repubblica |language=it |archive-date=13 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240913114118/https://bologna.repubblica.it/sport/2023/02/03/news/ladcia_la_virtus_e_va_a_lavorare_con_sinner_la_scelta_del_fisioterapista_naldi-386236177/ |url-status=live }}</ref> U rujnu [[2024.]] godine, nakon afere s dopingom, otpustio je Ferraru i Naldija te doveo Đokovićevog bivšeg kondicijskog trenera Marca Panichija i fizioterapeuta Ulisesa Badija. Također surađuje i s [[osteopatija|osteopatom]] Andreom Cipollom.<ref>{{Cite web |date=16 September 2024 |title=US Open champion Jannik Sinner introduces 2 new trainers after firing staff members for doping case |url=https://apnews.com/article/jannik-sinner-trainers-doping-4c0cd3247a9cc209e6a794ca67ec0c57 |access-date=19 September 2024 |website=AP News |language=en |archive-date=19 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919113154/https://apnews.com/article/jannik-sinner-trainers-doping-4c0cd3247a9cc209e6a794ca67ec0c57 |url-status=live }}</ref> Dana [[23. srpnja]] [[2025.]] godine Sinner je objavio kako se Ferrara vratio u njegov tim kao kondicijski trener.<ref>{{Cite web |last=Gheorghe |first=Andreea |date=23 July 2025 |title=Jannik Sinner reappoints trainer he sacked amid doping row |url=https://www.cityam.com/jannik-sinner-reappoints-trainer-he-sacked-after-positive-doping-test/ |access-date=24 July 2025 |website=City AM |language=en-GB}}</ref> Sinnerov otac, koji je kuhar po struci, kuha za tim na velikim natjecanjima.<ref>{{Cite web |last=Ciotti |first=Lorenzo |date=12 April 2023 |title=Jannik Sinner: "My father joins the staff as a cook" |url=https://www.tennisworldusa.org/tennis/news/Tennis_Interviews/131008/jannik-sinner-my-father-joins-the-staff-as-a-cook-/ |access-date=27 August 2024 |website=Tennis World USA |language=en |archive-date=27 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240827095214/https://www.tennisworldusa.org/tennis/news/Tennis_Interviews/131008/jannik-sinner-my-father-joins-the-staff-as-a-cook-/ |url-status=live }}</ref> == Statistike == {{Main|Statistike i rekordi Jannika Sinnera}} Ovdje se nalazi skraćeni pregled osnovnih statističkih podataka karijere Carlosa Alcaraza, a preuzeti su sa službenih stranica [[ATP Tour]]a i [[ITF]]-a.<ref name="atp-profile1">{{cite web|title=Jannik Sinner|url=https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/overview|website=ATP Tour|accessdate=15 November 2020}}</ref> {{Statistike legenda}} {|class="wikitable nowrap" style=text-align:center;font-size:95% !Turnir ![[2019.]] ![[2020.]] ![[2021.]] ![[2022.]] ![[2023.]] ![[2024.]] ![[2025.]] ![[2026.]] !Omjer !Pob.–Por. !%Pob. |- |colspan="121" align="left" |'''[[Grand Slam]]''' |- |align=left bgcolor=efefef|[[Australian Open]] |O |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=afeeee|1K |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=afeeee|4K |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=yellow|PF |bgcolor=efefef|2 / 7 |bgcolor=efefef|27–5 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=27|lost=5|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Roland-Garros]] |O |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=afeeee|4K |bgcolor=afeeee|4K |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=yellow|PF |bgcolor=thistle|F | |bgcolor=efefef|0 / 6 |bgcolor=efefef|22–6 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=22|lost=6|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] |Q1 |style=color:#767676|NO |bgcolor=afeeee|1K |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=yellow|PF |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=lime|'''P''' | |bgcolor=efefef|1 / 5 |bgcolor=efefef|20–4 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=20|lost=4|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[US Open]] |bgcolor=afeeee|1K |bgcolor=afeeee|1K |bgcolor=afeeee|4K |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=afeeee|4K |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=thistle|F | |bgcolor=efefef|1 / 7 |bgcolor=efefef|23–6 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=23|lost=6|integer=yes}} |-style=font-weight:bold;background:#efefef |align=left|Pobjeda–poraza |0–1 |5–3 |6–4 |15–4 |12–4 |23–2 |26–2 |5–1 |4 / 25 |92–21 |{{Tennis win percentage|won=92|lost=21|integer=yes}} <section end=singles-perf /> |- | colspan="12" align="left" |'''[[ATP Finals]]''' |- |bgcolor=efefef align=left|[[ATP Finals]] |colspan=2 style=color:#767676|DNQ |bgcolor=afeeee|GF |style=color:#767676|DNQ |bgcolor=thistle|F |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=lime|'''P''' | |bgcolor=efefef|2 / 4 |bgcolor=efefef|15–2 |bgcolor=efefef|{{tennis win percentage|won=15|lost=2|integer=yes}} |- | colspan="12" align="left" |'''Reprezentativni nastupi''' |- |bgcolor=efefef align=left|[[Tenis na Ljetnim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]] |colspan=2 style=color:#767676|Nisu održane |O |colspan=2 style=color:#767676|Nisu održane |O |colspan=2 style=color:#767676|Nisu održane |bgcolor=efefef|0 / 0 |bgcolor=efefef|0–0 |bgcolor=efefef|– |- |bgcolor=efefef align=left|[[Davis Cup]] |O |style=color:#767676| NO |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=yellow|PF |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=lime|'''P''' |O | |bgcolor=efefef|2 / 4 |bgcolor=efefef|12–1 |bgcolor=efefef|{{tennis win percentage|won=12|lost=1|integer=yes}} |- | colspan="12" align="left" |'''[[ATP 1000 turniri]]''' |- |align=left bgcolor=efefef|[[Indian Wells Open]] |O |style=color:#767676|NO |bgcolor=afeeee|4K |bgcolor=afeeee|4K{{efn|name=IW22|Sinner se povukao prije četvrtog kola [[Indian Wells Masters]]a [[2022.]] godine, što se službeno ne smatra porazom.}} |bgcolor=yellow|PF |bgcolor=yellow|PF{{efn|Dana [[20. kolovoza]] [[2024.]] godine objavljeno je kako je Sinner pao na doping testu zbog prisutnosti [[klostebol]]a te je kažnjen s oduzimanjem novčane nagrade i bodova dobivenih na turniru u Indian Wellsu u ožujku.}} |O |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=efefef|1 / 5 |bgcolor=efefef|17–3 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=17|lost=3|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Miami Open]] |O |style=color:#767676|NO |bgcolor=thistle|F |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=thistle|F |bgcolor=lime|'''P''' |O |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=efefef|2 / 5 |bgcolor=efefef|25–3 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=25|lost=3|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Monte-Carlo Masters]] |O |style=color:#767676|NO |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=yellow|PF |bgcolor=yellow|PF |O |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=efefef|1 / 5 |bgcolor=efefef|15–4 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=15|lost=4|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Madrid Open]] |O |style=color:#767676|NO |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=afeeee|3K |O |bgcolor=ffebcd|ČF{{efn|name=MO24|Sinner se povukao prije četvrtfinala [[Madrid Open]]a [[2024.]] godine, što se službeno ne smatra porazom.}} |O |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=efefef|1 / 4 |bgcolor=efefef|12–2 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=12|lost=2|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Italian Open]] |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=afeeee|3K |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=afeeee|4K |O |bgcolor=thistle|F | |bgcolor=efefef|0 / 6 |bgcolor=efefef|14–6 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=14|lost=6|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Canadian Open]] |O |style=color:#767676|NO |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=afeeee|3K |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=ffebcd|ČF |O | |bgcolor=efefef|1 / 4 |bgcolor=efefef|7–3 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=7|lost=3|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Cincinnati Open]] |O |Q1 |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=afeeee|3K |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=thistle|F | |bgcolor=efefef|1 / 5 |bgcolor=efefef|12–4 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=12|lost=4|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Shanghai Masters]] |O |colspan=3 style=color:#767676|Nije održan |bgcolor=afeeee|4K |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=afeeee|3K | |bgcolor=efefef|1 / 3 |bgcolor=efefef|9–2 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=9|lost=2|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Paris Masters]] |O |O |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=afeeee|1K |bgcolor=afeeee|3K{{efn|name=PA23|Sinner se povukao prije trećeg kola [[Rolex Paris Masters]]a [[2023.]] godine, što se službeno ne smatra porazom.}} |O |bgcolor=lime|'''P''' | |bgcolor=efefef|1 / 4 |bgcolor=efefef|6–2 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=6|lost=2|integer=yes}} |-style=font-weight:bold;background:#efefef |align=left|Pobjeda–poraza |1–1 |2–1 |10–8 |16–7 |21–6 |28–3 |16–3 |18–0 |9 / 41 |117–29 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=117|lost=29|integer=yes}} |- | colspan="12" align="left" |'''Statistika karijere''' |-style=background:#efefef;font-weight:bold |||[[2019.]]||[[2020.]]||[[2021.]]||[[2022.]]||[[2023.]]||[[2024.]]||[[2025.]]||[[2026.]]|| colspan="3" |Karijera |-bgcolor=efefef |align=left|'''Turniri''' |10 |12 |25 |17 |21 |15 |12 |5 |colspan=3|'''Ukupno u karijeri: 116''' |-style=background:#efefef |align=left|'''Naslovi''' |'''0''' |'''1''' |'''4''' |'''1''' |'''4''' |'''8''' |'''6''' |'''4''' |colspan=3|'''Ukupno u karijeri: 27''' |-style=background:#efefef |align=left|'''Finala''' |'''0''' |'''1''' |'''5''' |'''1''' |'''7''' |'''9''' |'''10''' |'''4''' |colspan=3|'''Ukupno u karijeri: 36''' |-style=background:#efefef |align=left|Tvrda podloga pobjeda–poraza |8–5 |12–8 |39–14 |28–10 |48–9 |53–3 |39–3 |19–2 |23 / 77 |246–54 |{{tennis win percentage|won=246|lost=54|integer=yes}} |-style=background:#efefef |align=left|Zemljana podloga pobjeda–poraza |3–4 |7–3 |10–6 |15–4 |8–3 |11–2 |11–2 |5–0 |2 / 28 |70–24 |{{tennis win percentage|won=70|lost=24|integer=yes}} |-style=background:#efefef |align=left|Travnata podloga pobjeda–poraza |0–1 |0–0 |0–2 |4–2 |8–3 |9–1 |8–1 |0–0 |2 / 12 |29–10 |{{tennis win percentage|won=29|lost=10|integer=yes}} |-style=font-weight:bold;background:#efefef |align=left|Ukupno pobjeda–poraza |11–10 |19–11 |49–22 |47–16 |64–15 |73–6 |58–6 |24–2 |27 / 117 |345–88 |{{Tennis win percentage|won=345|lost=88|integer=yes}} |-style=background:#efefef |align=left|'''Postotak pobjeda''' |'''{{tennis win percentage|won=11|lost=10|integer=yes}}''' |'''{{tennis win percentage|won=19|lost=11|integer=yes}}''' |'''{{tennis win percentage|won=49|lost=22|integer=yes}}''' |'''{{tennis win percentage|won=47|lost=16|integer=yes}}''' |'''{{tennis win percentage|won=64|lost=15|integer=yes}}''' |'''{{tennis win percentage|won=73|lost=6|integer=yes}}''' |'''{{tennis win percentage|won=58|lost=6|integer=yes}}''' |'''{{tennis win percentage|won=24|lost=2|integer=yes}}''' |colspan=3|'''Ukupno u karijeri: {{tennis win percentage|won=345|lost=88|integer=yes}}''' |-style=background:#efefef |align=left|'''Ranking na kraju godine''' |78. |37. |bgcolor=eee8aa|10. |15. |bgcolor=eee8aa|4. |bgcolor=lime|'''1.''' |bgcolor=thistle|2. | |colspan=3|{{Tooltip|'''$62,321,898'''|Career Prize Money – Singles & Doubles combined}} |} {{notelist}} === Finala === ==== Grand Slamovi ==== {|class="sortable wikitable" width="55%" |- ! Godina ! Turnir ! Podloga ! Protivnik ! Ishod ! class="unsortable" | Rezultat |- ![[2024.]] |style=background:#ffc|[[Australian Open]] |Tvrda |{{flagicon|}} [[Danil Medvedev]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{teniski rezultat|3|6|-|3|6|-|6|4|-|6|4|-|6|3|-}} |- ![[2024.]] |style=background:#ccf|[[US Open]] |Tvrda |{{flagicon|USA}} [[Taylor Fritz]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{teniski rezultat|6|3|-|6|4|-|7|5|-}} |- ![[2025.]] |style=background:#ffc|[[Australian Open]] |Tvrda |{{flagicon|GER}} [[Alexander Zverev]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|6|3|-|7|6|(4)|6|3|-}} |- ![[2025.]] |style=background:#ebc2af|[[Roland-Garros]] |Zemlja |{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] |bgcolor=ffa07a|Poraz |6:4, 7:6^(7:4), 4:6, 6:7^(3:7), 6:7^(2:10) |- ![[2025.]] |style=background:#cfc|[[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] |Trava |{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] |style=background:#98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|4|6|-|6|4|-|6|4|-|6|4|-}} |- ![[2025.]] |style=background:#ccf|[[US Open]] |Tvrda |{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] |bgcolor=ffa07a|Poraz |{{Teniski rezultat|2|6|-|6|3|-|1|6|-|4|6|-}} |} ==== ATP Finals ==== {|class="sortable wikitable" width="55%" |- ! Godina ! Turnir ! Podloga ! Protivnik ! Ishod ! class="unsortable" | Rezultat |- ![[2023.]] |style=background:#ffffcc|[[ATP Finals]] |Tvrda (d) |{{flagicon|SRB}} [[Novak Đoković]] |bgcolor=ffa07a|Poraz |{{Teniski rezultat|3|6|-|3|6|-}} |- ![[2024.]] |style=background:#ffffcc|[[ATP Finals]] |Tvrda (d) |{{flagicon|USA}} [[Taylor Fritz]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|6|4|-|6|4|-}} |- ![[2025.]] |style=background:#ffffcc|[[ATP Finals]] |Tvrda (d) |{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|7|6|(4)|7|5}} |} ==== Masters 1000 turniri ==== {|class="sortable wikitable" width="55%" |- ! Godina ! Turnir ! Podloga ! Protivnik ! Ishod ! class="unsortable" | Rezultat |- ![[2021.]] |style=background:#e9e9e9|[[Miami Open]] |Tvrda |{{flagicon|POL}} [[Hubert Hurkacz]] |bgcolor=ffa07a|Poraz |{{Teniski rezultat|6|7|(4)|4|6|-}} |- ![[2023.]] |style=background:#e9e9e9|[[Miami Open]] |Tvrda |{{flagicon|}} [[Danil Medvedev]] |bgcolor=ffa07a|Poraz |{{Teniski rezultat|5|7|-|3|6|-}} |- ![[2023.]] |style=background:#e9e9e9|[[Canadian Open]] |Tvrda |{{flagicon|AUS}} [[Alex de Minaur]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|6|4|-|6|1|-}} |- ![[2024.]] |style=background:#e9e9e9|[[Miami Open]] |Tvrda |{{flagicon|BUL}} [[Grigor Dimitrov]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|6|3|-|6|1|-}} |- ![[2024.]] |style=background:#e9e9e9|[[Cincinnati Open]] |Tvrda |{{flagicon|USA}} [[Frances Tiafoe]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|7|6|(4)|6|2|-}} |- ![[2024.]] |style=background:#e9e9e9|[[Shanghai Masters]] |Tvrda |{{flagicon|SRB}} [[Novak Djokovic]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|7|6|(4)|6|3|-}} |- ![[2025.]] |style=background:#e9e9e9|[[Italian Open]] |Zemlja |{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] |style=background:#ffa07a|Poraz |{{Teniski rezultat|6|7|(7)|1|6|-}} |- ![[2025.]] |style=background:#e9e9e9|[[Cincinnati Open]] |Tvrda |{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] |style=background:#ffa07a|Poraz |0:5 pred. |- ![[2025.]] |style=background:#e9e9e9|[[Paris Rolex Masters]] |Tvrda (d) |{{flagicon|CAN}} [[Félix Auger-Aliassime]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|6|4|-|7|6|(4)}} |- ![[2026.]] |style=background:#e9e9e9|[[Indian Wells Open]] |Tvrda |{{flagicon|}} [[Danil Medvedev]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|7|6|(6)|7|6|(4)}} |- ![[2026.]] |style=background:#e9e9e9|[[Miami Open]] |Tvrda |{{flagicon|CZE}} [[Jiří Lehečka]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|6|4|-|6|4|-}} |- ![[2026.]] |style=background:#e9e9e9|[[Monte-Carlo Masters]] |Zemlja |{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|7|6|(5)|6|3|-}} |- ![[2026.]] |style=background:#e9e9e9|[[Madrid Open]] |Zemlja |{{flagicon|GER}} [[Alexander Zverev]] |bgcolor=yellow|TBD | |} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commons category}} * {{#invoke:Official website|main}} * {{ATP}} {{Top 10 tenisera i teniserki|atpsinglovi=y}} {{Broj jedan teniseri}} {{Pobjednici Australian Opena}} {{Pobjednici Wimbledona}} {{Pobjednici US Opena}} {{Pobjednici Davis Cupa}} {{Italijanski sportista godine}} {{Authority control}} {{Životni vijek|2001||Sinner, Jannik}} [[Kategorija:Italijanski teniseri]] [[Kategorija:Pobjednici Australian Opena]] [[Kategorija:Pobjednici Wimbledona]] [[Kategorija:Pobjednici US Opena]] [[Kategorija:ATP brojevi 1]] p042lk2x4j44780mp4qkds390hp8mfb 42587028 42587027 2026-05-03T16:10:45Z Edgar Allan Poe 29250 /* Masters 1000 turniri */ 42587028 wikitext text/x-wiki {{Infokutija teniser | ime = Jannik Sinner | slika = Jannik Sinner 2025 US Open.jpg | opis_slike = Jannik Sinner u finalu [[US Open 2025.|US Opena 2025.]] godine | širina_slike = 220px | profesionalna karijera = [[2018.]] – ''danas'' <!-- Osobne informacije --> | država = {{flag|Italija}} | punoime = | datum rođenja = {{Datum rođenja i dob|hr=da|2001|8|16}} | mjesto rođenja = {{flagicon|ITA|1946}} [[Innichen]], [[Italija]] | datum smrti = <!-- možete koristiti {{death date and age|godina smti|mjesec smrti|dan smrti|godina rođenja|mjesec rođenja|dan rođenja}} --> | mjsto smrti = | prebivalište = {{flagicon|MNK|size=16px}} [[Monte Carlo]], [[Monako]] | nadimak = | visina = 1.91 m<ref name=ATP>{{cite web|title=Jannik Sinner {{!}} Overview |url=https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/overview|work=[[ATP Tour]]|access-date=21 April 2025|archive-date=29 March 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250329205650/https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/overview|url-status=live}}</ref> | stil igre = dešnjak (dvoručni bekend) | zarada = {{nowrap|62,321,898$<ref>{{Cite web|url=https://www.protennislive.com/posting/ramr/career_prize.pdf|title=ATP Prize Money Leaders|website=Protennslive.com|access-date=30 December 2024|archive-date=30 December 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251230094617/https://www.protennislive.com/posting/ramr/career_prize.pdf |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/overview|title=Jannik Sinner &#124; Overview &#124; ATP Tour &#124; Tennis|website=ATP Tour}}</ref> (6. u historiji)}} | trener = [[Simone Vagnozzi]]<br>[[Darren Cahill]] <!--Singlovi--> | pojedinačni_rekord = 346–88 | pojedinačnih_titula = 28 | najviši_pojedinačni_rang = '''[[Lista tenisera koji su bili prvi na ATP ljestvici|1.]]''' ([[10. lipnja]] [[2024.]]) | trenutni_pojedinačni_rang = 1. ([[13. travnja]] [[2026.]])<ref>{{cite web | url = https://www.atptour.com/en/rankings/singles | title = PIF ATP Rankings (Singles) | website = ATP Tour | access-date = 31 January 2026}}</ref> | Australian_Open_rezultat = '''P''' ([[2024]], [[2025]]) | Roland_Garros_rezultat = F ([[2025]]) | Wimbledon_rezultat = '''P''' ([[2025]]) | US_Open_rezultat = '''P''' ([[2024]]) | ATP_Finals_rezultat = '''P''' ([[2024]], [[2025]]) | WTA_Finals_rezultat = | Olimpijada_rezultat = <!--Parovi--> | parovi_rekord = 26–25 | parovi_titula = 1 | najviši_doubles_rang = 124. ([[27. rujna]] [[2021.]]) | trenutni_doubles_rang = | Australian_Open_parovi_rezultat = | Roland_Garros_parovi_rezultat = | Wimbledon_parovi_rezultat = | US_Open_parovi_rezultat = | ATP_Finals_parovi_rezultat = | WTA_Finals_parovi_rezultat = | Olimpijada_parovi_rezultat = <!--Mješoviti parovi--> | mješoviti_rekord = | mješoviti_titula = | Australian_Open_mješoviti_rezultat = | Roland_Garros_mješoviti_rezultat = | Wimbledon_mješoviti_rezultat = | US_Open_mješoviti_rezultat = | Olimpijada_mješoviti_rezultat = <!--Momčadski turniri--> | Davis_Cup = '''P''' ([[2023]], [[2024]]) | Fed_Cup = | Hopman_Cup = | svetsko ekipno prvenstvo = <!--Medalje--> | prikaži-medalje = <!--yes ili no--> | medalje = | medalje-naslov = <!-- Ažurirano i vanjske veze --> | ažurirano = [[5. travnja]] [[2026.]] | atp profil = | wta profil = | vebsajt = }} '''Jannik Sinner''' ({{IPA-de|ˈjanɪk ˈsɪnɐ|small=no}}, {{IPA-it|ˈjannik ˈsinner|small=no}}; [[Innichen]], [[16. kolovoza]] [[2001.]]), [[Italija|talijanski]] tenisač. Sinner je tijekom karijere bio najbolje rangirani tenisač na [[ATP ljestvica|ATP ljestvici]], a [[2024.]] godinu završio je kao prvi tenisač svijeta. Do sada je osvojio 26 titula u karijeri, uključujući četiri [[Grand Slam]]a, sedam [[ATP Masters 1000 turniri|Masters 1000 turnira]] i dva [[ATP Finals]]a. Također je predvodio [[Davis Cup reprezentacija Italije|Italiju]] do uzastopnih naslova na [[Davis Cup]]u [[2023.]] i [[2024.]] godine. Iako kao junior nije imao previše uspjeha, Sinner se već sa 16 godina prebacio na profesionalne turnire te je bio jedan od rijetkih tenisača koju su već sa 17 godina osvajali [[ATP Challenger Tour]] turnire. Godine [[2019.]] osvojio je [[Next Generation ATP Finals]]e te je dobio nagradu za [[ATP nagrade|debitanta godine]], a dvije godine kasnije postao je prvi tenisač rođen u [[2000-e|2000-ima]] koji je ušao među deset najboljih tenisača na svijetu. Svoju prvu Masters 1000 titulu osvojio je na [[National Bank Open|Canadian Openu]] [[2023.]] godine, kada je ujedno bio i finalist na ATP Finals turniru. Na [[Australian Open]]u [[2024.]] pobijedio je tada prvog tenisača svijeta [[Novak Đoković|Novaka Đokovića]], a kasnije i [[Danil Medvedev|Danila Medvedeva]] u finalu od pet setova i tako osvojio svoj prvi [[Grand Slam]] naslov. Iste godine osvojio je i [[US Open]] te [[ATP Finals]]e, završivši godinu na prvom mjestu; ujedno je tako postao i prvi talijanski tenisač u historiji koji je došao na prvo mjesto ATP ljestvice. Početkom [[2025.]] godine obranio je titulu u [[Melbourne]]u, nakon čega je odradio tromjesečnu suspenziju zbog slučajnog uzimanja [[klostebol]]a. Po povratku, igrao je finala sva tri preostala Grand Slama protiv [[Carlos Alcaraz|Carlosa Alcaraza]], pobijedivši na [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]]. Sezonu je završio pobjednom protiv Alcaraza u [[ATP Finals]]ima. == Rani život i juniorska karijera == Jannik Sinner rođen je [[16. kolovoza]] [[2001.]] godine kao sin Hanspetera i Siglinde Sinner u [[Innichen]]u, u sjevernotalijanskoj provinciji [[Bolzano (provincija)|Južni Tirol]]. Njegov [[materinji jezik]] je [[njemački]].<ref>{{Cite web |url=https://www.vogue.com/article/profile-jannik-sinner-june-2024 |title=The Stunning Rise of Tennis's Jannik Sinner |date=4 April 2024 |access-date=12 September 2024 |publisher=[[Vogue (magazine)|Vogue]] |author=Abby Aguirre |archive-date=11 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240911121802/https://www.vogue.com/article/profile-jannik-sinner-june-2024 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://tennistonic.com/tennis-news/302051/it-was-difficult-speaking-italian-jannik-sinner/ |title="It was difficult speaking Italian" – Jannik Sinner |date=24 June 2021 |access-date=1 February 2024 |archive-date=1 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240201080532/https://tennistonic.com/tennis-news/302051/it-was-difficult-speaking-italian-jannik-sinner/ |url-status=live }}</ref> Odrastao je u [[Sexten]]u u [[Dolomiti]]ma, gdje mu je otac radio kao kuhar, a majka kao konobarica u skijalištu.<ref>{{cite web |title=Jannik Sinner, dallo sci al primo trionfo tennistico in Atp |trans-title=Jannik Sinner, from skiing to his first tennis triumph in the ATP |url=https://www.dovesciare.it/news/2020-11-14/jannik-sinner-dallo-sci-al-primo-trionfo-tennistico-atp |website=Dove Sciare |access-date=15 November 2020 |date=14 November 2020 |language=it |archive-date=26 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126200337/https://www.dovesciare.it/news/2020-11-14/jannik-sinner-dallo-sci-al-primo-trionfo-tennistico-atp |url-status=live }}</ref> Ima starijeg posvojenog brata Marka, koji je rođen u [[Rusija|Rusiji]] [[1998.]] godine.<ref>{{Cite web |date=30 January 2024 |title=The Story of Jannik Sinner's Brother |url=https://www.ilmessaggero.it/en/the_story_of_jannik_sinner_s_brother-7904038.html |access-date=27 June 2024 |website=ilmessaggero.it |language=en |archive-date=27 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240627200155/https://www.ilmessaggero.it/en/the_story_of_jannik_sinner_s_brother-7904038.html |url-status=live }}</ref><ref name=atp-profile>{{cite web|title=Jannik Sinner|url=https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/overview|website=ATP Tour|access-date=22 April 2019|archive-date=16 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516020601/https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/overview|url-status=live}}</ref> U dobi od tri godine počeo je skijati, a na prva je natjecanja išao već s osam godina. Tenis je počeo igrati u dobi od sedam godina.<ref name=":6">{{Cite book |last1=Anderloni |first1=Enzo |title=Diventare Sinner |last2=Dell'Edera |first2=Michelangelo |last3=Mastroluca |first3=Alessandro |date=5 July 2024 |publisher=Giunti Editore |isbn=978-8809921566 |edition=1st |location=Italy |publication-date=15 May 2024 |language=it |trans-title=Becoming Sinner}}</ref> Od sedme do dvanaeste godine bio je jedan od najboljih juniorskih skijaša u [[Italija|Italiji]] – godine [[2008.]], u dobi od sedam godina, pobijedio je u nacionalnom prvenstvu u [[veleslalom]]u, a [[2012.]] godine, u dobi od jedanaest godina, bio je nacionalni doprvak.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.interviewmagazine.com/culture/jannik-sinner-is-ready-for-tennis-superstardom|title=Jannik Sinner Is Ready for Tennis Superstardom|first=Mekala|last=Rajagopal|date=1 May 2023|website=Interview Magazine|access-date=27 January 2024|archive-date=27 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240127214759/https://www.interviewmagazine.com/culture/jannik-sinner-is-ready-for-tennis-superstardom|url-status=live}}</ref><ref name=times>{{Cite news|url=https://www.thetimes.com/sport/tennis/article/jannik-sinner-the-rising-teenage-star-like-a-young-federer-b6wzt37qb|title=Jannik Sinner: the rising teenage star 'like a young Federer'|first=Stuart|last=Fraser|date=17 January 2020|access-date=17 January 2020|website=The Sunday Times|archive-date=8 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201008202405/https://www.thetimes.co.uk/article/jannik-sinner-the-rising-teenage-star-like-a-young-federer-b6wzt37qb|url-status=live}}</ref><ref name=sinless>{{cite web |title=Il tennista senza peccato – Jannik Sinner |trans-title=The Sinless Tennis Player – Jannik Sinner |url=https://m.dagospia.com/jannik-sinner-a-otto-anni-era-uno-sciatore-provetto-poi-arrivo-secondo-e-decise-di-219940 |website=Dagospia |access-date=15 November 2020 |language=it |date=24 November 2019 |archive-date=7 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211107074119/https://m.dagospia.com/jannik-sinner-a-otto-anni-era-uno-sciatore-provetto-poi-arrivo-secondo-e-decise-di-219940 |url-status=live }}</ref><ref name=tv6>{{cite web | url-status = dead | last=Stonham |first=Marcus |title=Much More Than A "Sinner": Jannik Sinner, The Young Italian Who Goes For Everything At Roland Garros |url=https://tv6.news/much-more-than-a-sinner-jannik-sinner-the-young-italian-who-goes-for-everything-at-roland-garros/ | archive-url = https://web.archive.org/web/20201021151854/https://tv6.news/much-more-than-a-sinner-jannik-sinner-the-young-italian-who-goes-for-everything-at-roland-garros/ | archive-date = 21 October 2020 |website=TV6 |access-date=15 November 2020 | date = 2 October 2020}}</ref> Dok je trenirao skijanje, Sinner je odustao od tenisa na jednu godinu prije nego ga je otac pogurao da se vrati tenisu.<ref name="forbes">{{cite web |last=Rossingh |first=Danielle |title=Meet The Former Ski Champ Who Could Be The 'Next Roger Federer' |url=https://www.forbes.com/sites/daniellerossingh/2020/02/26/meet-the-former-ski--champ-who-could-be-the-next-roger-federer/?sh=56cbd0ef5181 |website=Forbes |access-date=15 November 2020 |date=26 February 2020 |archive-date=7 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211107074348/https://gum.criteo.com/syncframe?origin=publishertag&topUrl=forbes.com |url-status=live }}</ref> Kada je ponovo uzeo reket u ruke, njegov prvi redovni trener postao je Heribert Mayr.<ref>{{cite web |title=Heribert Mayr, uno dei primi coach di Sinner: "Se lo rimontavo al tie-break piangeva di rabbia" |trans-title=Heribert Mayr, one of Sinner's first coaches: "If I got him back at the tie-break he would cry with anger" |url=https://www.ubitennis.com/blog/2020/05/26/heribert-mayr-uno-dei-primi-coach-di-sinner-se-lo-rimontavo-al-tie-break-piangeva-di-rabbia/ |website=Ubi Tennis |date=26 May 2020 |language=it |access-date=15 November 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611165614/https://www.ubitennis.com/blog/2020/05/26/heribert-mayr-uno-dei-primi-coach-di-sinner-se-lo-rimontavo-al-tie-break-piangeva-di-rabbia/ |url-status=live }}</ref> Djed ga je vodio u Teniski kamp San Giorgio rano ujutro gdje je imao individualne sate s Mayrom zato što nije bilo djece njegove dobi koja su bila jednako dobra kao on.<ref name=":6"/> Međutim, tenis mu je u tom periodu bio tek treći prioritet, nakon skijanja i [[nogomet]]a.<ref name="five-things">{{cite web |title=Five Things To Know About Jannik Sinner |url=https://www.atptour.com/en/news/five-things-to-know-jannik-sinner |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=23 May 2020 |archive-date=19 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210119062000/https://www.atptour.com/en/news/five-things-to-know-jannik-sinner |url-status=live }}</ref><ref name="spotlight">{{cite web |title=First-Time Winner Spotlight: Jannik Sinner |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-first-time-winner-spotlight-sofia-2020 |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=14 November 2020 |archive-date=2 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210302174929/https://www.atptour.com/en/news/sinner-first-time-winner-spotlight-sofia-2020 |url-status=live }}</ref> Tijekom jutra bi se natjecao u skijanju, a poslijepodne bi igrao nogomet za lokalni AFC Sexten.<ref name=":6"/> U dobi od 13 godina, Sinner je odustao od skijanja i nogometa te se odlučio posvetiti tenisu zbog fizičke konstitucije; bio je visok, mršav i imao samo 35 kilograma.<ref name=":6"/> Također mu se više sviđalo natjecati se u individualnom sportu jer je imao više utjecaja na ishod.<ref name="spotlight"/><ref name=":1">{{Cite web |last=Aguire |first=Abby |date=4 April 2024 |title=The Stunning Rise of Tennis's Jannik Sinner |url=https://www.vogue.com/article/profile-jannik-sinner-june-2024 |access-date=27 June 2024 |website=[[Vogue (magazine)|Vogue]] |language=en-US |archive-date=27 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240627191926/https://www.vogue.com/article/profile-jannik-sinner-june-2024 |url-status=live }}</ref> Samostalno se preselio u [[Bordighera|Bordigheru]] kako bi trenirao u [[Teniski centar Piatti|Teniskom centru Piatti]] pod [[Riccardo Piatti|Riccardom Piattijem]] i Massimom Sartorijem, što su njegovi roditelji podržali.<ref name=atp-profile/><ref name=sinless/><ref name=forbes/> Tamo je isprva živio s obitelji svog trenera, Luke Cvjetkovića, a kasnije se preselio u stan zajedno s još dvojicom dječaka.<ref name=":6"/><ref name=roland-garros>{{cite web |last=Rossingh |first=Danielle |title=Jannik Sinner: Ski champ to tennis star |url=https://www.rolandgarros.com/en-us/article/jannik-sinner-interview-rg2020-ski-champ-tennis-star |website=Roland Garros |access-date=15 November 2020 |date=29 September 2020 |archive-date=28 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128112701/https://www.rolandgarros.com/en-us/article/jannik-sinner-interview-rg2020-ski-champ-tennis-star |url-status=live }}</ref> Prije nego se potpuno posvetio treninzima s Piattijem, Sinner je bio igrao samo dva puta tjedno. Istovremeno je završio privatnu ekonomsku školu Institut Walther u [[Bolzano|Bolzanu]].<ref name=":6"/> Juniorsku karijeru započeo je u sklopu [[ITF Junior Circuit]]a. Iako nije imao značajnih uspjeha kao junior, već je na kraju [[2017.]] godine prešao na seniorsku razinu. Kao junior, nikada nije igrao u glavnom turniru nekog turnira prve razine niti je igrao na juniorskim [[Grand Slam]] turnirima. Jedini veći juniorski turnir na kojemu je igrao bio je [[Trofeo Bonfiglio]]. Nakon što je [[2017.]] godine ispao u prvom kolu jakog juniorskog turnira u matičnoj zemlji, sljedeće je godine došao do četvrtfinala i bio je to jedini juniorski turnir koji je odigrao te godine. Zbog činjenice da nije imao zapaženih rezultata kao junior, Sinnerov je najbolji plasman na juniorskoj listi bilo 133. mjesto.<ref name="itf-junior-singles">{{cite web |title=Jannik Sinner Juniors Singles Activity |url=https://www.itftennis.com/en/players/jannik-sinner/800405198/ita/jt/s/activity/#pprofile-info-tabs |website=ITF Tennis |access-date=15 November 2020 |archive-date=25 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210125105300/https://www.itftennis.com/en/players/jannik-sinner/800405198/ita/jt/s/activity/#pprofile-info-tabs |url-status=live }}</ref> == Profesionalna karijera == === Debi, NextGen naslov i ulazak u top 50 (2018. – 2020.) === Sinner je [[2018.]] godine počeo igrati u sklopu [[ITF Men's Circuit]] toura, međutim zbog lošeg je rankinga imao direktan plasman samo na [[ITF Futures]] turnire. Ipak, u drugoj polovici godine počeo je dobivati pozivnice za [[ATP Challenger Tour]] turnire;<ref name="itf-singles">{{cite web |title=Jannik Sinner Men's Singles Activity |url=https://www.itftennis.com/en/players/jannik-sinner/800405198/ita/mt/s/activity/ |website=ITF Tennis |access-date=15 November 2020 |archive-date=16 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116165816/https://www.itftennis.com/en/players/jannik-sinner/800405198/ita/mt/s/activity/ |url-status=live }}</ref> godinu je završio sa samo jednim ITF naslovom i to u parovima<ref name="itf-doubles">{{cite web |title=Jannik Sinner Men's Doubles Activity |url=https://www.itftennis.com/en/players/jannik-sinner/800405198/ita/mt/d/activity/ |website=ITF Tennis |access-date=15 November 2020 |archive-date=16 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116200742/https://www.itftennis.com/en/players/jannik-sinner/800405198/ita/mt/d/activity/ |url-status=live }}</ref> te na 551. mjestu godišnje liste.<ref name="atp-rankings">{{cite web |title=Jannik Sinner Rankings History |url=https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/rankings-history |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |archive-date=14 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201014014927/https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/rankings-history |url-status=live }}</ref> Prvi Challenger osvojio je [[2019.]] godine u [[Bergamo|Bergamu]] u dobi od 17 godina i 6 mjeseci, iako do tog turnira nije imao nijednu pobjedu na Challenger razini. Postao je prva osoba rođena [[2001.]] godine koja je došla do finala nekog Challengera te najmlađi Talijan s titulom; taj mu je turnir donio skok od 200 mjesta na rang listi te je došao do 324. mjesta.<ref>{{cite web|url=http://www.tennis-tourtalk.com/40599/sinner-sweeps-into-bergamo-challenger-final|title=Sinner Sweeps Into Bergamo Challenger Final|date=23 February 2019|access-date=23 February 2019|website=Tennis TourTalk|archive-date=20 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120013948/https://www.tennis-tourtalk.com/40599/sinner-sweeps-into-bergamo-challenger-final|url-status=live}}</ref><ref name=bergamo>{{cite web | url = https://www.atptour.com/en/news/bergamo-challenger-2019-sinner | title = Sinner's Stunner: 17-Year-Old Reflects On Maiden Title | website = ATP Tour | date = 26 February 2019 | access-date = 26 February 2019 | last = Meiseles | first = Josh | archive-date = 27 July 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190727130402/https://www.atptour.com/en/news/bergamo-challenger-2019-sinner | url-status = live }}</ref> Nakon dvije ITF Futures titule, Sinnerov prvi ATP nastup bio je u svojstvu ''lucky losera'' na [[Hungarian Open]]u [[2019.]] godine, gdje je pobijedio [[Máté Valkusz|Mátéa Valkusza]], domaćeg igrača s pozivnicom.<ref name="first-match-win">{{cite web |title=On This Day In 2019: Sinner Steps Into The Spotlight |url=https://www.atptour.com/en/news/on-this-day-sinner-budapest-2019-first-atp-win |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=24 April 2020 |archive-date=2 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200502063848/https://www.atptour.com/en/news/on-this-day-sinner-budapest-2019-first-atp-win |url-status=live }}</ref> Nakon te prve pobjede na ATP Touru, tjedan kasnije izgubio je finale Challengera u [[Ostrava|Ostravi]] od [[Kamil Majchrzak|Kamila Majchrzaka]].<ref>{{cite web |title=Majchrzak Cruises Past Sinner To Clinch Ostrava Challenger Title |url=http://www.tennis-tourtalk.com/43465/majchrzak-cruises-past-sinner-to-clinch-ostrava-challenger-title |website=Tennis TourTalk |access-date=15 November 2020 |date=5 May 2019 |archive-date=16 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210116145940/https://www.tennis-tourtalk.com/43465/majchrzak-cruises-past-sinner-to-clinch-ostrava-challenger-title |url-status=live }}</ref> [[File:Jannik Sinner after winning NextGen ATP Finals in Milan, 2019.jpg|thumb|320px|Jannik Sinner s peharom pobjednika [[Next Gen ATP Finals|Next Gen ATP Finalsa]] [[2019.]] godine.]] U drugoj polovici [[2019.]] godine, Sinner je sve češće igrao na ATP razini.<ref name="atp-activity">{{cite web |title=Jannik Sinner Player Activity |url=https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/player-activity |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |archive-date=1 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200901011505/https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/player-activity |url-status=live }}</ref> Prvu [[ATP Masters 1000 turniri|Masters 1000]] pobjedu imao je na [[Italian Open]]u protiv [[Steve Johnson (teniser)|Stevea Johnsona]], a nakon sljedeće pobjede na [[Croatia Open Umag|Croatia Openu]] u [[Umag]]u, probio se u prvih 200.<ref name=atp-rankings/> Sljedećeg mjeseca osvojio je Challenger u [[Lexington, Kentucky|Lexingtonu]], postavši jedan od tek jedanaest sedamnaestogodišnjaka s više od jedne titule na Challengerima.<ref>{{cite web |title=Challenger Q&A: Sinner, 17, Joins Elite Company With Lexington Title |url=https://www.atptour.com/en/news/lexington-challenger-2019-sinner |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |archive-date=21 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121221201/https://www.atptour.com/en/news/lexington-challenger-2019-sinner |url-status=live }}</ref> Iste godine izborio je i svoj prvi [[Grand Slam]] nastup,<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/us-open-qualifying-2019-day-4-sinner-chung|title=Sinner, Chung Lead US Open Qualifiers|date=24 August 2019|access-date=24 August 2019|website=ATP Tour|archive-date=18 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210418233916/https://www.atptour.com/en/news/us-open-qualifying-2019-day-4-sinner-chung|url-status=live}}</ref> ali je u prvom kolu [[US Open]]a ispao od [[Stan Wawrinka|Stana Wawrinke]].<ref name=atp-activity/> Uz to, imao je i vrlo snažan kraj sezone. Nakon što se nastupom na [[European Open]]u u [[Antwerpen]]u, gdje je na putu do polufinala<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-tiafoe-antwerp-2019-friday|title=Sinner In The Semis: #NextGenATP Italian Makes Breakthrough In Antwerp|date=18 October 2019|access-date=18 October 2019|website=ATP Tour|archive-date=9 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009120936/https://www.atptour.com/en/news/sinner-tiafoe-antwerp-2019-friday|url-status=live}}</ref> izbacio i prvog nositelja turnira [[Gaël Monfils|Gaëla Monfilsa]],<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/monfils-sinner-antwerp-2019-thursday|title=18-Year-Old Shining: Sinner Shocks Monfils In Antwerp|date=17 October 2019|access-date=17 October 2019|website=ATP Tour|archive-date=11 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011165955/https://www.atptour.com/en/news/monfils-sinner-antwerp-2019-thursday|url-status=live}}</ref> probio u prvih 100 tenisača svijeta,<ref name=atp-rankings/> dobio je pozivnicu za [[Next Gen ATP Finals]], gdje je bio najlošije rangirani tenisač.<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/field-is-set-next-gen-atp-finals-2019|title=Kecmanovic, Humbert, Ymer, Sinner complete the 21-and-under field|date=25 October 2019|access-date=25 October 2019|website=ATP Tour|archive-date=13 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200913000706/https://www.atptour.com/en/news/field-is-set-next-gen-atp-finals-2019|url-status=live}}</ref> U grupnoj je fazi pobijedio [[Frances Tiafoe|Francesa Tiafoea]] i [[Mikael Ymer|Mikaela Ymera]] te je, uz poraz od [[Ugo Humbert|Ugoa Humberta]], izborio polufinale. Tu je pobijedio [[Miomir Kecmanović|Miomira Kecmanovića]], nakon čega je u finalu iznenadio prvog nositelja i tada 18. igrača svijeta, [[Alex de Minaur|Alexa de Minaura]].<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/de-minaur-sinner-milan-2019-saturday|title=Sinner Stuns De Minaur For Milan Title|date=9 November 2019|access-date=9 November 2019|website=ATP Tour|archive-date=19 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210419162349/https://www.atptour.com/en/news/de-minaur-sinner-milan-2019-saturday|url-status=live}}</ref> Godinu je završio kao 78. tenisač svijeta, najmlađi u prvih 80 još od [[Rafael Nadal|Rafaela Nadala]] [[2003.]] godine te je dobio nagradu za [[ATP Debitant godine|debitanta godine]]<ref name="newcomer">{{cite web |title=Sinner Honoured With Newcomer of the Year Award |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-atp-awards-2019-newcomer-of-the-year |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=19 December 2019 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418233923/https://www.atptour.com/en/news/sinner-atp-awards-2019-newcomer-of-the-year |url-status=live }}</ref> i [[Gazzettine sportske nagrade|Gazzettinu sportsku nagradu]] za nastup godine na račun pobjede protiv de Minaura.<ref>{{Cite web |last=Colle |first=Lorenzo |date=19 December 2019 |title=Gazzetta Sports Awards 2019: premiati Berrettini e Sinner |url=https://www.ubitennis.com/blog/2019/12/19/gazzetta-sports-awards-2019-premiati-berrettini-e-sinner/ |access-date=11 July 2024 |website=Ubitennis |language=it-IT}}</ref> Početak sljedeće sezone obilježio je prvom pobjedom na [[Grand Slam]]u, pobijedivši [[Max Purcell|Maxa Purcella]] u prvom kolu [[Australian Open]]a, odnosno prvom Top 10 pobjedom, protiv [[David Goffin|Davida Goffina]] u [[Rotterdam Open|Rotterdamu]].<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-goffin-rotterdam-2020-thursday|title=Sinner Shines For First Top 10 Win In Rotterdam|date=13 February 2020|access-date=13 February 2020|website=ATP Tour|archive-date=8 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201008011849/https://www.atptour.com/en/news/sinner-goffin-rotterdam-2020-thursday|url-status=live}}</ref> Nakon pauze zbog [[Pandemija COVID-a 19|pandemije COVID-a 19]] i poraza u prvom kolu [[US Open]]a od [[Karen Hačanov|Karena Hačanova]] imao je nekoliko solidnih nastupa u Europi,<ref>{{cite web |title=Dimitrov Impressed By Sinner: 'He Can Only Get Better' |url=https://www.atptour.com/en/news/dimitrov-sinner-reaction-rome-2020 |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=18 September 2020 |archive-date=8 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008181214/https://www.atptour.com/en/news/dimitrov-sinner-reaction-rome-2020 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Alex Zverev beats Jannik Sinner to keeps hopes of Cologne Double Alive |url=https://www.eurosport.com/tennis/atp-cologne-1/2020/alex-zverev-beats-jannik-sinner-to-keeps-hopes-of-cologne-double-alive_sto7966175/story.shtml |website=Eurosport |access-date=15 November 2020 |date=25 October 2020 |archive-date=30 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201130133733/https://www.eurosport.com/tennis/atp-cologne-1/2020/alex-zverev-beats-jannik-sinner-to-keeps-hopes-of-cologne-double-alive_sto7966175/story.shtml |url-status=live }}</ref> uključujući i četvrtfinale [[Roland-Garros]]a, gdje ga je pobijedio [[Rafael Nadal]].<ref>{{cite web |title=Sinner Eliminates Zverev To Reach Maiden Major Quarter-final |url=https://www.atptour.com/en/news/zverev-sinner-roland-garros-2020-day-8 |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=4 October 2020 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418233919/https://www.atptour.com/en/news/zverev-sinner-roland-garros-2020-day-8 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Forget Tomorrow, Sinner is A Clear & Present Danger |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-roland-garros-2020-qf-reaction |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |archive-date=12 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201012122854/https://www.atptour.com/en/news/sinner-roland-garros-2020-qf-reaction |url-status=live }}</ref> Sezonu je završio osvajanjem svoje prve ATP titule na [[Sofia Open]]u, gdje je u finalu pobijedio [[Vasek Pospisil|Vaseka Pospisila]].<ref>{{cite web |title=One Year On, Sinner Earns Second De Minaur Victory |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-de-minaur-sofia-2020-thursday |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=12 November 2020 |archive-date=24 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210124064833/https://www.atptour.com/en/news/sinner-de-minaur-sofia-2020-thursday |url-status=live }}</ref> Sinner je tako postao najmlađi Talijan s titulom od početka Open ere te najmlađi osvajač ATP titule od [[Kei Nishikori|Keija Nishikorija]] [[2008.]] godine.<ref>{{cite web |title=Sinner Makes Italian History In Sofia |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-mannarino-sofia-2020-friday#:~:text=Jannik%20Sinner%20became%20the%20youngest,reach%20the%20Sofia%20Open%20final. |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=13 November 2020 |archive-date=19 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210419072654/https://www.atptour.com/en/news/sinner-mannarino-sofia-2020-friday#:~:text=Jannik%20Sinner%20became%20the%20youngest,reach%20the%20Sofia%20Open%20final. |url-status=live }}</ref><ref name="maiden-title">{{cite web |title=Sinner The Winner: Jannik Clinches Maiden ATP Tour Title In Sofia |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-pospisil-sofia-2020-saturday-final |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=14 November 2020 |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202031951/https://www.atptour.com/en/news/sinner-pospisil-sofia-2020-saturday-final |url-status=live }}</ref> Godinu je završio na 37. mjestu.<ref name=atp-rankings/> === Ulazak u top 10 (2021. – 2022.) === Uspjeh s kraja prethodne sezone nastavljen je početkom [[2021.]] godine kada je osvojio [[Great Ocean Road Open]],<ref name="second-title">{{cite web |title=#NextGenATP Sinner Extends Streak, Wins Great Ocean Road Open Title |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-travaglia-great-ocean-road-open-2021-sunday |website=ATP Tour |access-date=16 April 2021 |date=7 February 2021 |archive-date=1 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210301163744/https://www.atptour.com/en/news/sinner-travaglia-great-ocean-road-open-2021-sunday |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Sinner Saves M.P., Gains Khachanov Revenge At Great Ocean Road Open |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-khachanov-travaglia-great-ocean-road-open-2021-saturday |website=ATP Tour |access-date=16 April 2021 |date=6 February 2021 |archive-date=1 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210301163833/https://www.atptour.com/en/news/sinner-khachanov-travaglia-great-ocean-road-open-2021-saturday |url-status=live }}</ref> postavši tako najmlađi igrač s dvije uzastopne ATP titule još od Nadalovog niza iz [[2005.]] godine.<ref name=second-title/> Njegova serija od deset uzastopnih pobjeda prekinuta je u prvom kolu [[Australian Open]]a, kada ga je u pet setova pobijedio [[Denis Shapovalov]].<ref>{{cite web |last=Abulleil |first=Reem |title=Match of the Day: Shapovalov sinks Sinner in epic |url=https://ausopen.com/articles/news/match-day-shapovalov-sinks-sinner-epic |website=Australian Open |access-date=16 April 2021 |date=9 February 2021 |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416091733/https://ausopen.com/articles/news/match-day-shapovalov-sinks-sinner-epic |url-status=live }}</ref> Veliki uspjeh postigao je na [[Miami Open]]u, gdje je došao do svog prvog Masters 1000 finala,<ref>{{cite web |last=Eichenholz |first=Andrew |title=How Sinner Is Storming Down His 'Long Road' |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-miami-2021-sf-reaction |website=ATP Tour |access-date=16 April 2021 |date=2 April 2021 |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416091730/https://www.atptour.com/en/news/sinner-miami-2021-sf-reaction |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|title=Sinner Strikes Late To Reach Maiden ATP Masters 1000 Final|url=https://www.atptour.com/en/news/bautista-agut-sinner-miami-2021-day-10|website=ATP Tour|access-date=16 April 2021|archive-date=16 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416091731/https://www.atptour.com/en/news/bautista-agut-sinner-miami-2021-day-10|url-status=live}}</ref> ali je izgubio od [[Hubert Hurkacz|Huberta Hurkacza]].<ref>{{cite web |last=Carayol |first=Tumaini |title=Hubert Hurkacz sees off Jannik Sinner to win Masters final in Miami |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/apr/04/hubert-hurkacz-sees-off-jannik-sinner-to-win-masters-final-in-miami |website=The Guardian |access-date=16 April 2021 |date=4 April 2021 |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416091731/https://www.theguardian.com/sport/2021/apr/04/hubert-hurkacz-sees-off-jannik-sinner-to-win-masters-final-in-miami |url-status=live }}</ref> Na [[Roland-Garros]]u ga je ponovo izbacio Nadal,<ref>{{Cite web|url = https://indianexpress.com/article/sports/tennis/french-open-2021-nadal-vs-sinner-fourth-round-result-7348612/|title = Rafael Nadal ousts Jannik Sinner to march into 15th French Open quarter-final|date = 8 June 2021|access-date = 8 June 2021|archive-date = 8 June 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210608141537/https://indianexpress.com/article/sports/tennis/french-open-2021-nadal-vs-sinner-fourth-round-result-7348612/|url-status = live}}</ref> dok je na [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]] ispao u prvom kolu. [[File:Sinner RG21 (59) (51376300983).jpg|thumb|220px|left|Jannik Sinner na [[Roland-Garros 2021.|Roland-Garrosu 2021.]] godine.]] U paru s [[Reilly Opelka|Reillyjem Opelkom]] osvojio je svoj prvi naslov u parovima na [[Atlanta Open]]u,<ref>{{Cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/atlanta-2021-doubles-final|title=Reilly Opelka & Jannik Sinner Make Perfect Team Debut in Atlanta |work=ATP Tour |access-date=9 August 2021|archive-date=5 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210805134851/https://www.atptour.com/en/news/atlanta-2021-doubles-final|url-status=live}}</ref> a pobjedom protiv [[Mackenzie McDonald|Mackenzieja McDonalda]] osvojio je i [[Citi Open]] u [[Washington, D.C.|Washingtonu]], što mu je bio treći turnir ukupno i prvi ATP 500 naslov.<ref>{{Cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-brooksby-washington-2021-saturday|title=Jannik Sinner Halts Jenson Brooksby in #NextGenATP Clash to Reach Washington Final |work=ATP Tour |access-date=9 August 2021|archive-date=8 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210808130741/https://www.atptour.com/en/news/sinner-brooksby-washington-2021-saturday|url-status=live}}</ref> Postao je tako prvi Talijan s titulom na Citi Openu te najmlađi ATP 500 pobjednik, odnosno prvi tinejdžer s ATP 500 pobjedom od uspostave kategorije [[2009.]] godine.<ref>{{Cite web| url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-mcdonald-washington-2021-final| title=Sinner Shines In Washington, Beats McDonald For First ATP 500 Title| work=ATP Tour| date=8 August 2021| access-date=9 August 2021| archive-date=9 August 2021| archive-url=https://web.archive.org/web/20210809003039/https://www.atptour.com/en/news/sinner-mcdonald-washington-2021-final| url-status=live}}</ref> Ovime je [[9. kolovoza]] [[2001.]] godine ušao među 15 najboljih tenisača svijeta. Nakon ispadanja u četvrtom kolu [[US Open]]a, Sinner je uspješno obranio naslov u [[Sofija|Sofiji]]<ref>{{cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-monfils-sofia-final-2021-sunday |title=Sinner Beats Monfils, Retains Sofia Title |publisher=atptour.com |date=3 October 2021 |access-date=3 October 2021 |last=Jacot |first=Sam |archive-date=4 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211004204825/https://www.atptour.com/en/news/sinner-monfils-sofia-final-2021-sunday |url-status=live }}</ref> te je nadovezao naslov na [[European Open]]u u [[Antwerpen]]u, pobijedivši [[Diego Schwartzman|Diega Schwartzmana]] za svoj peti naslov u karijeri.<ref>{{Cite web|title=Jannik Sinner Marches Into Antwerp Final |url=https://www.atptour.com/en/news/www.atptour.com/en/news/sinner-harris-antwerp-2021-saturday|access-date=23 October 2021|website=ATP Tour|archive-date=23 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023203551/https://www.atptour.com/en/news/www.atptour.com/en/news/sinner-harris-antwerp-2021-saturday|url-status=live}}</ref> Tako je postao najmlađi tenisač s pet ATP naslova još od [[Novak Đoković|Novaka Đokovića]], koji je imao 19 kada je to uspio.<ref>{{Cite web|url=https://www.tennis.com/baseline/articles/stat-of-the-day-sinner-youngest-man-to-win-five-atp-titles-since-djokovic|title=Stat of the Day: 20-year-old Sinner becomes youngest man to win five ATP titles since 19-year-old Djokovic|access-date=17 November 2021|archive-date=17 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211117002254/https://www.tennis.com/baseline/articles/stat-of-the-day-sinner-youngest-man-to-win-five-atp-titles-since-djokovic|url-status=live}}</ref> Nakon ulaska u polufinale [[Vienna Open]]a postao je prvi tenisač rođen u [[21. vijek|XXI. stoljeću]] koji je ušao među deset najboljih tenisača svijeta, što mu je donijelo status nositelja na [[Rolex Paris Masters]]u; tamo ga je porazio [[Carlos Alcaraz]], oduzevši mu tako priliku za direktan plasman na [[ATP Finals]]e.<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-paris-2021-wednesday |title=Carlos Alcaraz Stops Jannik Sinner's Nitto ATP Finals Tilt &#124; ATP Tour &#124; Tennis |work=ATP Tour |access-date=3 November 2021 |archive-date=3 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211103183139/https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-paris-2021-wednesday |url-status=live }}</ref> Ipak, Sinner je bio prva alternativa te je upao u turnir nakon što se njegov sunarodnjak [[Matteo Berrettini]] povukao nakon svog prvog meča zbog ozljede abdomena.<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/berrettini-nitto-atp-finals-2021-withdrawal|title=Berrettini Withdraws From Nitto ATP Finals, Sinner Steps In|website=ATP Tour|access-date=16 November 2021|archive-date=17 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211117001919/https://www.atptour.com/en/news/berrettini-nitto-atp-finals-2021-withdrawal|url-status=live}}</ref> Sinner je pobijedio Hurkacza u drugom kolu te tako postao najmlađi pobjednik nekog meča na Finalsima još od [[Lleyton Hewitt|Lleytona Hewitta]] [[2000.]] godine te prva zamjena s pobjedom još od [[Janko Tipsarević|Janka Tipsarevića]] [[2011.]] godine.<ref>{{Cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-hurkacz-turin-2021-tuesday|title=Jannik Sinner Rocks Turin Debut with Hubert Hurkacz Win|website=ATP Tour|access-date=16 November 2021|archive-date=17 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211117001903/https://www.atptour.com/en/news/sinner-hurkacz-turin-2021-tuesday|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url = https://www.eurosport.com/tennis/atp-finals/2021/jannik-sinner-v-hubert-hurkacz-atp-finals-live_sto8629938/story.shtml|title = ATP Finals 2021 – Jannik Sinner beats Hubert Hurkacz after replacing injured Matteo Berrettini|date = 16 November 2021|access-date = 16 November 2021|archive-date = 25 January 2022|archive-url = https://web.archive.org/web/20220125194300/https://www.eurosport.com/tennis/atp-finals/2021/jannik-sinner-v-hubert-hurkacz-atp-finals-live_sto8629938/story.shtml|url-status = live}}</ref> Turnir je završio porazom od [[Danil Medvedev|Danila Medvedeva]], što mu je ipak bilo dovoljno da završi godinu kao 10. tenisač svijeta. U finalnom krugu [[Davis Cup]]a pobijedio je [[John Isner|Johna Isnera]] i [[Marin Čilić|Marina Čilića]], ali je Italija ispala u četvrtfinalu od Hrvatske.<ref>{{Cite web|url=https://www.daviscup.com/en/draws-results/tie.aspx?id=M-DC-2021-FLS-E-M-USA-ITA-01|title=Davis Cup – Draws & Results|access-date=27 November 2021|archive-date=25 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125095003/https://www.daviscup.com/en/draws-results/tie.aspx?id=M-DC-2021-FLS-E-M-USA-ITA-01|url-status=live}}</ref> Sljedeća sezona donijela je generalni napredak u smislu da je na velikim turnirima stizao sve dalje, ali bila je obilježena manjkom titula. Sinner je imao sasvim solidne nastupe na [[Australian Open]]u (četvrtfinale),<ref>{{Cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/de-minaur-sinner-australian-open-2022-monday|title=Sinner Stays Perfect, Downs De Minaur|work=ATP Tour |access-date=17 September 2022|archive-date=20 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220920170445/https://www.atptour.com/en/news/de-minaur-sinner-australian-open-2022-monday|url-status=live}}</ref> [[Miami Open]]u (predaja u četvrtfinalu),<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/carreno-busta-sinner-miami-2022-sunday | title=Jannik Sinner Erases 5 Match Points to Edge Pablo Carreño Busta | work=ATP Tour | access-date=3 May 2022 | archive-date=3 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220503195747/https://www.atptour.com/en/news/carreno-busta-sinner-miami-2022-sunday | url-status=live }}</ref> [[Monte Carlo Masters]]u (četvrtfinale),<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/rublev-sinner-monte-carlo-2022-thursday | title=Jannik Sinner Rallies Past Andrey Rublev, Reaches Second Straight ATP Masters 1000 QF | work=ATP Tour | access-date=3 May 2022 | archive-date=3 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220503200812/https://www.atptour.com/en/news/rublev-sinner-monte-carlo-2022-thursday | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/zverev-sinner-monte-carlo-2022-qf | title=Alexander Zverev Wins Decisive Tie-break to Edge Jannik Sinner in Monte Carlo Classic | website=ATP Tour | access-date=3 May 2022 | archive-date=3 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220503200811/https://www.atptour.com/en/news/zverev-sinner-monte-carlo-2022-qf | url-status=live }}</ref> [[Madrid Open]]u (treće kolo),<ref>{{cite web | url=https://www.tennisworldusa.org/tennis/news/Tennis_Interviews/113285/jannik-sinner-reacts-to-saving-three-mps-in-stunning-comeback-win-in-madrid/ | title=Jannik Sinner reacts to saving three MPS in stunning comeback win in Madrid | date=2 May 2022 | access-date=3 May 2022 | archive-date=2 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220502214932/https://www.tennisworldusa.org/tennis/news/Tennis_Interviews/113285/jannik-sinner-reacts-to-saving-three-mps-in-stunning-comeback-win-in-madrid/ | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/felix-sinner-zverev-musetti-madrid-2022-thursday|title=Felix Flies Past Sinner, Sets Zverev Showdown|publisher=[[Association of Tennis Professionals]]|date=5 May 2022|access-date=20 September 2022|archive-date=20 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220920173030/https://www.atptour.com/en/news/felix-sinner-zverev-musetti-madrid-2022-thursday|url-status=live}}</ref> [[Roland-Garros]]u (četvrto kolo)<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/rublev-through-french-open-last-eight-sinner-retires-injured-2022-05-30/ | title=Rublev through to French Open last eight as Sinner retires injured | newspaper=Reuters | date=30 May 2022 | last=Pretot | first=Julien | access-date=5 September 2022 | archive-date=5 September 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220905035540/https://www.reuters.com/lifestyle/sports/rublev-through-french-open-last-eight-sinner-retires-injured-2022-05-30/ | url-status=live }}</ref> i [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]] (četvrtfinale).<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-ski-feature-june-2022 | title=Jannik Sinner: Skiing Sensation to Tennis Star | website=ATP Tour | access-date=28 June 2022 | archive-date=28 June 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220628001133/https://www.atptour.com/en/news/sinner-ski-feature-june-2022 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-wimbledon-2022-tuesday | title=Novak Djokovic Recovers Two-Set Deficit to Sink Jannik Sinner at Wimbledon | website=ATP Tour | access-date=31 July 2022 | archive-date=7 July 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220707223755/https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-wimbledon-2022-tuesday | url-status=live }}</ref> U [[Madrid]]u je protiv [[Alex de Minaur|Alexa de Minaura]] ostvario 100. pobjedu u karijeri, za što mu je trebalo samo 147 mečeva;<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-madrid-2022-wednesday | title=Jannik Sinner Captures 100th Win, Advances in Madrid | website=ATP Tour | access-date=4 May 2022 | archive-date=4 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220504224747/https://www.atptour.com/en/news/sinner-madrid-2022-wednesday | url-status=live }}</ref> jedina dva tenisača koji su brže došli do 100. pobjeda bili su [[Rafael Nadal]] (nakon 137 mečeva) i [[Novak Đoković]] (nakon 143 meča).<ref>{{cite web| url=https://www.atptour.com/en/news/tsitsipas-100-wins-tribute| title=Tsitsipas 100 wins tribute| work=ATP Tour| access-date=19 December 2022| archive-date=19 December 2022| archive-url=https://web.archive.org/web/20221219200152/https://www.atptour.com/en/news/tsitsipas-100-wins-tribute| url-status=live}}</ref> Svoje jedino finale te sezone igrao je na [[Croatia Open Umag|turniru u Umagu]], gdje je pobijedio branitelja naslova [[Carlos Alcaraz|Carlosa Alcaraza]] i osvojio svoj prvi naslov na zemlji te jedini naslov u [[2022.]] godini.<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-umag-2022-sunday-final | title=Jannik Sinner Rallies Past Alcaraz to Umag Crown | website=ATP Tour | access-date=2 August 2022 | archive-date=1 August 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220801072818/https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-umag-2022-sunday-final | url-status=live }}</ref> Nakon ispadanja u trećem kolu i u [[National Bank Open|Montrealu]]<ref>{{cite web|url=https://www.tennismajors.com/atp/montreal-masters-carreno-busta-reaches-quarter-finals-617509.html|title=Montreal Masters: Carreno Busta reaches quarter-finals defeating Sinner, quarter finals are set|website=Tennis Majors|date=12 August 2022|access-date=20 September 2022|archive-date=20 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220920172438/https://www.tennismajors.com/atp/montreal-masters-carreno-busta-reaches-quarter-finals-617509.html|url-status=live}}</ref> i u [[Cincinnati Masters|Cincinnatiju]],<ref>{{Cite web |title=Félix Auger-Aliassime Saves 2 MPs, Stuns Jannik Sinner In Cincinnati |url=https://www.atptour.com/en/news/auger-aliassime-sinner-cincinnati-2022-thursday |access-date=20 August 2022 |website=ATP Tour |archive-date=30 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220830202751/https://www.atptour.com/en/news/auger-aliassime-sinner-cincinnati-2022-thursday |url-status=live }}</ref> uspio je doći do četvrtfinala [[US Open]]a,<ref>{{cite web | url= https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-04/sinner_earns_latenight_win_against_nakashima_at_the_2022_us_open.html | title= Sinner earns late-night win against Nakashima at the 2022 US Open | access-date= 6 September 2022 | archive-date= 6 September 2022 | archive-url= https://web.archive.org/web/20220906041336/https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-04/sinner_earns_latenight_win_against_nakashima_at_the_2022_us_open.html | url-status= live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-ivashka-us-open-2022-monday | title=Sinner Survives Service Yips & Five-Set Scare | website=ATP Tour | access-date=6 September 2022 | archive-date=6 September 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220906043355/https://www.atptour.com/en/news/sinner-ivashka-us-open-2022-monday | url-status=live }}</ref> gdje je ponovo igrao s Alcarazom. Alcaraz je pobijedio u pet setova nakon pet sati i petnaest minuta; meč je završio u 2:50 ujutro po lokalnom vremenu, što je rekord za najkasnije završeni meč u historiji turnira, te je postao drugi najduži meč u historiji US Opena.<ref>{{cite web | url=https://apnews.com/article/us-open-tennis-championships-sports-new-york-jannik-sinner-49a9b96ec94a29b6deaae56dc2b54c4e | title=Alcaraz tops Sinner at 2:50 a.m.; latest US Open finish ever | website=[[Associated Press]] | date=8 September 2022 | access-date=14 September 2022 | archive-date=12 September 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220912062839/https://apnews.com/article/us-open-tennis-championships-sports-new-york-jannik-sinner-49a9b96ec94a29b6deaae56dc2b54c4e | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-us-open-2022-qf | title=Carlos Alcaraz Saves MP, Outlasts Jannik Sinner in Historic US Open QF Thriller | website=ATP Tour | access-date=14 September 2022 | archive-date=12 September 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220912010205/https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-us-open-2022-qf | url-status=live }}</ref> Kraj sezone bio je nešto lošiji. Iako je pomogao Italiji da dođe do posljednje faze [[Davis Cup]]a,<ref>{{Cite web|url=https://www.daviscupfinals.com/news/group-a-italy-v-argentina|title=Italy beats Argentina to book place in Final 8|access-date=17 September 2022|archive-date=17 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221017040143/https://www.daviscupfinals.com/news/group-a-italy-v-argentina|url-status=dead}}</ref> zbog ozljede u [[Sofija|Sofiji]] izbivao je s terena gotovo mjesec dana.<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-rune-huesler-musetti-sofia-2022-saturday | title=Holger Rune Advances Past Jannik Sinner into Sofia Final | website=ATP Tour | access-date=1 November 2022 | archive-date=10 October 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221010220432/https://www.atptour.com/en/news/sinner-rune-huesler-musetti-sofia-2022-saturday/ | url-status=live }}</ref> Igrao je još četvrfinale [[Erste Bank Open]]a,<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-vienna-2022-friday | title=Daniil Medvedev Sinks Jannik Sinner in Vienna | website=ATP Tour | access-date=1 November 2022 | archive-date=1 November 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221101004045/https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-vienna-2022-friday | url-status=live }}</ref> dok je na [[Rolex Paris Masters]]u ispao u prvom kolu.<ref>{{cite news | url=https://www.atptour.com/en/news/huesler-sinner-paris-2022-monday | title=Marc-Andrea Huesler Stuns Jannik Sinner in Paris Opener | website=ATP Tour | access-date=1 November 2022 | archive-date=1 November 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221101002302/https://www.atptour.com/en/news/huesler-sinner-paris-2022-monday | url-status=live }}</ref> Sezonu je završio kao 15. tenisač svijeta. === Davis Cup, Grand Slam naslovi i afera s dopingom (2023. – 2024.) === Nakon ispadanja na [[Adelaide International 1]]<ref>{{cite web |url=https://www.tennismajors.com/atp/adelaide-international-1-korda-makes-semi-finals-651723.html |title=Red-hot Korda takes out Sinner to reach semi-finals |website=tennismajors.com |date=6 January 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=25 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231125225910/https://www.tennismajors.com/atp/adelaide-international-1-korda-makes-semi-finals-651723.html |url-status=live }}</ref> i [[Australian Open]] turnirima,<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2023/jan/22/tsitsipas-into-last-eight-of-australian-open-despite-sinners-best-efforts |title=Stefanos Tsitsipas marches on in Australian Open despite Sinner's best efforts |work=The Guardian |date=22 January 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=25 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231125225910/https://www.theguardian.com/sport/2023/jan/22/tsitsipas-into-last-eight-of-australian-open-despite-sinners-best-efforts |url-status=live }}</ref> Sinner je u [[Montpellier]]u osvojio [[Open Sud de France]], svoj sedmi naslov u karijeri.<ref>{{cite news | url=https://www.atptour.com/en/news/cressy-sinner-montpellier-2023-sunday | title=Jannik Sinner Wins Montpellier Title | website=ATP Tour | access-date=18 February 2023 | archive-date=20 February 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230220030335/https://www.atptour.com/en/news/cressy-sinner-montpellier-2023-sunday | url-status=live }}</ref> U [[ABN AMRO Open|Rotterdamu]] je uspio doći do finala,<ref>{{cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-tsitsipas-rotterdam-2023-thursday |title=Sinner Scores Tsitsipas Revenge to Reach Rotterdam QFS |website=atptour.com |date=16 February 2023 |access-date= |archive-date=16 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230216233123/https://www.atptour.com/en/news/sinner-tsitsipas-rotterdam-2023-thursday |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-wawrinka-rotterdam-2023-friday | title=Sinner Sails Past Wawrinka to Rotterdam SFS | access-date=18 February 2023 | archive-date=18 February 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230218214450/https://www.atptour.com/en/news/sinner-wawrinka-rotterdam-2023-friday | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-griekspoor-rotterdam-2023-saturday | title=Sinner Serves Past Griekspoor, Sets Medvedev Final Clash in Rotterdam | website=ATP Tour | access-date=18 February 2023 | archive-date=18 February 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230218223858/https://www.atptour.com/en/news/sinner-griekspoor-rotterdam-2023-saturday | url-status=live }}</ref> gdje je izgubio od [[Danil Medvedev|Medvedeva]]. Nakon ispadanja u polufinalu [[BNP Paribas Open]]a u [[Indian Wells]]u od [[Carlos Alcaraz|Alcaraza]],<ref>{{Cite web |date=19 March 2023 |title=Carlos Alcaraz eclipses Jannik Sinner to reach Indian Wells final |url=https://www.independent.co.uk/sport/tennis/carlos-alcaraz-jannik-sinner-britain-neal-skupski-daniil-medvedev-b2303742.html |access-date=26 March 2023 |website=The Independent |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326033228/https://www.independent.co.uk/sport/tennis/carlos-alcaraz-jannik-sinner-britain-neal-skupski-daniil-medvedev-b2303742.html |url-status=live }}</ref> Sinner se uspio "osvetiti" u polufinalu [[Miami Open]]a,<ref>{{cite news |url=https://www.atptour.com/en/news/rublev-sinner-miami-2023-tuesday |title=Jannik Sinner Defeats Andrey Rublev in Miami |website=ATP Tour |date=28 March 2023 |access-date=28 March 2023 |archive-date=28 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328173705/https://www.atptour.com/en/news/rublev-sinner-miami-2023-tuesday |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-ruusuvuori-miami-2023-wednesday |title=Sinner Overcomes Rain, Ruusuvuori to Reach Miami SFS |website=ATP Tour |date=29 March 2023 |access-date=29 March 2023 |archive-date=29 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230329224445/https://www.atptour.com/en/news/sinner-ruusuvuori-miami-2023-wednesday |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-miami-2023-sf |title=Sinner Storms Back to Beat Alcaraz in Miami SF, Ending Spaniard's No. 1 Reign |website=ATP Tour |date=30 March 2023 |access-date=1 April 2023 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403133737/https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-miami-2023-sf |url-status=live }}</ref> čime je osujetio Alcarazove planove da se vrati na prvo mjesto;<ref>{{cite web | url=https://www.tennis.com/news/articles/the-point-of-the-year-by-jannik-sinner-and-carlos-alcaraz | title=Jannik Sinner wins the point of the year, then ends Carlos Alcaraz's hopes for a Sunshine Double | date=30 March 2023 | access-date=1 April 2023 | archive-date=2 April 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230402045713/https://www.tennis.com/news/articles/the-point-of-the-year-by-jannik-sinner-and-carlos-alcaraz | url-status=live }}</ref> u finalu je ponovo izgubio od Medvedeva, čime je omjer među njima došao do 0:6 u korist Rusa.<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-miami-2023-final | title=Daniil Medvedev Wins Maiden Miami Title, Fourth Trophy of 2023 | website=ATP Tour | date=31 March 2023 | access-date=2 April 2023 | archive-date=2 April 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230402191105/https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-miami-2023-final | url-status=live }}</ref> U [[Monte Carlo Masters|Monte Carlu]] je igrao svoje treće uzastopno Masters 1000 polufinale,<ref>{{cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-musetti-monte-carlo-2023-qf |title=Sinner Reaches Third Straight ATP Masters 1000 SF in Monte-Carlo |website=ATP Tour |date=14 April 2023 |access-date=14 April 2023 |archive-date=14 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230414210638/https://www.atptour.com/en/news/sinner-musetti-monte-carlo-2023-qf |url-status=live }}</ref> dok je na [[Roland-Garros]]u iznanađujuće izgubio od [[Daniel Altmaier|Daniela Altmaiera]] u drugom kolu;<ref>{{cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-altmaier-roland-garros-2023-thursday |title=Altmaier Saves 2 MPs To Stun Sinner At Roland Garros |website=ATP Tour |date=1 June 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=26 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230926193120/https://www.atptour.com/en/news/sinner-altmaier-roland-garros-2023-thursday |url-status=live }}</ref> meč se igrao u pet setova i trajao je 5 sati i 26 minuta, čime je postao dotad najduži meč u Sinnerovoj karijeri<ref>{{cite web |url=https://www.tennismajors.com/roland-garros-news/roland-garros-altmaier-moves-into-third-round-685280.html |title=Sinner defeated by Altmaier in fifth longest match in Roland-Garros history |website=tennismajors.com |date=1 June 2023 |access-date=10 July 2023 |archive-date=18 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230718014218/https://www.tennismajors.com/roland-garros-news/roland-garros-altmaier-moves-into-third-round-685280.html |url-status=live }}</ref> te drugi najduži meč sezone.<ref>{{cite web |url=https://www.tennis.com/news/articles/daniel-altmaier-outlasts-jannik-sinner-in-five-hour-26-minute-roland-garros-epic |title=Daniel Altmaier outlasts Jannik Sinner in five-hour, 26-minute Roland Garros epic |website=tennis.com |date=1 June 2023 |access-date=10 July 2023 |archive-date=18 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230718013130/https://www.tennis.com/news/articles/daniel-altmaier-outlasts-jannik-sinner-in-five-hour-26-minute-roland-garros-epic |url-status=live }}</ref> Na [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]] je došao do četvrtfinala,<ref>{{Cite news |last=Parkinson |first=Hannah Jane |date=9 July 2023 |title=Manic Sinner is no saint as he slips and slides into Wimbledon quarter-finals |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/sport/2023/jul/09/livewire-jannik-sinner-beats-daniel-elahi-galan-to-progress-to-quarter-finals |access-date=12 July 2023 |issn=0261-3077 |archive-date=12 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712011140/https://www.theguardian.com/sport/2023/jul/09/livewire-jannik-sinner-beats-daniel-elahi-galan-to-progress-to-quarter-finals |url-status=live }}</ref> gdje je izgubio od [[Novak Đoković|Novaka Đokovića]].<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-wimbledon-2023-friday |title=Novak Djokovic Beats Jannik Sinner At Wimbledon {{!}} ATP Tour {{!}} Tennis |website=ATP Tour |date=14 July 2023 |access-date=13 August 2023 |archive-date=16 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230716193727/https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-wimbledon-2023-friday |url-status=live }}</ref> U kolovozu je u [[National Bank Open|Torontu]] osvojio svoj prvi Masters 1000 naslov, pobijedivši [[Alex de Minaur|Alexa de Minaura]] u finalu.<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/de-minaur-sinner-toronto-2023-sunday-final |title=Jannik Sinner Earns First Masters 1000 Crown In Toronto |website=ATP Tour |date=13 August 2023 |access-date=13 August 2023 |archive-date=13 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230813215835/https://www.atptour.com/en/news/de-minaur-sinner-toronto-2023-sunday-final |url-status=live }}</ref> Na [[China Open]]u je u polufinalu ponovo pobijedio Alcaraza da bi u finalu svladao Medvedeva, prvi put u sedam međusobnih mečeva.<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-beijing-2023-sf |title=Sinner Races Away From Alcaraz After Marathon Start In Beijing SFs |website=ATP Tour |date=3 October 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=5 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240105091402/https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-beijing-2023-sf |url-status=live }}</ref> Tako je došao do četvrtog mjesta na ATP listi, postavši prvi Talijan u Top 5 još od vremena [[Adriano Panatta|Adriana Panatte]].<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-beijing-2023-final |title=Sinner Ends Medvedev Stranglehold, Clinches Beijing Crown |website=ATP Tour |date=4 October 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=12 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231012124338/https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-beijing-2023-final |url-status=live }}</ref> Nakon ispadanja od [[Ben Shelton|Sheltona]] u [[Rolex Shanghai Masters|Šangaju]],<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-shelton-shanghai-2023-tuesday |title=Shelton Stuns Sinner In Shanghai |website=ATP Tour |date=10 October 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=4 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231104102711/https://www.atptour.com/en/news/sinner-shelton-shanghai-2023-tuesday |url-status=live }}</ref> Sinner je došao do finala turnira u [[Beč]]u, gdje je drugi put za redom pobijedio Medvedeva.<ref>{{cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-vienna-2023-singles-final |title=Sinner Claws Past Medvedev, Triumphs In Vienna |website=ATP Tour |date=29 October 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=5 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231205015106/https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-vienna-2023-singles-final |url-status=live }}</ref> Dobri nastupi osigurali su mu debitantski direktni nastup na [[ATP Finals]]ima, gdje je u grupnoj fazi pobijedio sva tri meča, uključujući i onaj protiv Đokovića;<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-turin-2023-tuesday |title='Brave' Sinner Downs Djokovic, Nears Turin SFs |website=ATP Tour |date=14 November 2023 |access-date=20 November 2023 |archive-date=22 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231122013222/https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-turin-2023-tuesday |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/sports/tennis/sinner-beats-djokovic-atp-finals-cracker-2023-11-14/ |title=Sinner digs deep to down Djokovic in ATP Finals cracker |website=reuters.com |date=14 November 2023 |access-date=20 November 2023 |archive-date=15 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231115181741/https://www.reuters.com/sports/tennis/sinner-beats-djokovic-atp-finals-cracker-2023-11-14/ |url-status=live }}</ref> ipak, u ponovnom susretu protiv Đokovića u finalu, Sinner je izgubio.<ref>{{Cite web |url=https://www.tennis.com/news/articles/imperious-djokovic-wins-record-7th-atp-finals-title-by-beating-sinner-in-straight-sets |title=Novak Djokovic wins record seventh ATP Finals title, beats Jannik Sinner in straight sets |website=Tennis.com |date=19 November 2023 |access-date=20 November 2023 |archive-date=20 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231120044250/https://www.tennis.com/news/articles/imperious-djokovic-wins-record-7th-atp-finals-title-by-beating-sinner-in-straight-sets |url-status=live }}</ref> Nakon toga je nastupio za Italiju u završnoj fazi [[Davis Cup]]a, gdje je u četvrtfinalu pobijedio [[Tallon Griekspoor|Tallona Griekspoora]] i tako pomogao Italiji da prođe [[Davis Cup reprezentacija Nizozemske|Nizozemsku]].<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/davis-cup-final-8-2023-thursday |title=Sinner Doubles Up To Lead Italy Into Davis Cup Semi-finals |website=ATP Tour |date=23 November 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=25 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231125230353/https://www.atptour.com/en/news/davis-cup-final-8-2023-thursday |url-status=live }}</ref> U polufinalu je uslijedio susret sa [[Davis Cup reprezentacija Srbije|Srbijom]], u sklopu kojeg je Sinner treći put u 12 dana igrao protiv Đokovića i pobijedio. Bio je to prvi Đokovićev poraz u singlu i Davis Cupu još od [[2011.]] godine kada ga je pobijedio [[Juan Martín del Potro]].<ref>{{Cite web |url=https://apnews.com/article/djokovic-sinner-serbia-italy-davis-cup-8d38c33f25774ff5e7dcefe47e52e4c0 |title=Sinner enjoys double success over Djokovic to lead Italy into the Davis Cup final |website=apnews.com |date=25 November 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=4 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231204154642/https://apnews.com/article/djokovic-sinner-serbia-italy-davis-cup-8d38c33f25774ff5e7dcefe47e52e4c0 |url-status=live }}</ref> Uz to, Sinner je u trećem setu spasio tri uzastopne meč lopte, postavši tek četvrti igrač u historiji koji je pobijedio Đokovića nakon spašavanja meč lopti te prvi koji je spasio čak tri uzastopne meč lopte;<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-serbia-italy-davis-cup-2023-sf |title=Sinner Saves 3 MPs To Beat Djokovic, Leads Italy To Davis Cup Final |website=atptour.com |date=25 November 2023 |access-date=27 November 2023 |archive-date=26 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231126235627/https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-serbia-italy-davis-cup-2023-sf |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.skysports.com/tennis/news/12110/13016292/davis-cup-italys-jannik-sinner-beats-novak-djokovic-in-both-singles-and-doubles-to-secure-a-2-1-victory-over-serbia |title=Davis Cup: Italy's Jannik Sinner beats Novak Djokovic in both singles and doubles to secure a 2–1 victory over Serbia |website=skysports.com |date=25 November 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=9 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209102132/https://www.skysports.com/tennis/news/12110/13016292/davis-cup-italys-jannik-sinner-beats-novak-djokovic-in-both-singles-and-doubles-to-secure-a-2-1-victory-over-serbia |url-status=live }}</ref> također je postao tek treći tenisač, nakon [[Rafael Nadal|Rafaela Nadala]] i [[Andy Murray|Andyja Murraya]] koji je dva puta pobijedio Đokovića u rasponu od 12 dana.<ref>{{Cite web |url=https://www.tennis.com/news/articles/stat-of-the-day-jannik-sinner-defeats-novak-djokovic-twice-in-12-days-nadal-murray |title=Stat of the Day: Jannik Sinner defeats Novak Djokovic twice in 12 days, joins exclusive list |website=tennis.com |date=25 November 2023 |access-date=27 November 2023 |archive-date=27 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231127014429/https://www.tennis.com/news/articles/stat-of-the-day-jannik-sinner-defeats-novak-djokovic-twice-in-12-days-nadal-murray |url-status=live }}</ref> Nakon toga je u paru s [[Lorenzo Sonego|Lorenzom Sonegom]] ponovo pobijedio Đokovića, koji je igrao u paru s [[Miomir Kecmanović|Kecmanovićem]], i osigurao Italiji ulazak u finale.<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2023/nov/25/italy-into-davis-cup-final-after-sinners-stunning-comeback-sees-off-djokovic |title=Italy into Davis Cup final after Sinner's stunning comeback sees off Djokovic |work=The Guardian |date=25 November 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=20 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231220231255/https://www.theguardian.com/sport/2023/nov/25/italy-into-davis-cup-final-after-sinners-stunning-comeback-sees-off-djokovic |url-status=live }}</ref> Tamo su Talijani pobijedili [[Davis Cup reprezentacija Australije|Australiju]] i osvojili svoj drugi naslov, prvi nakon [[1976.]] godine.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/davis-cup-final-2023-italy-australia |title=Scintillating Sinner Leads Italy To Davis Cup Title |website=ATP Tour |date=26 November 2023 |access-date=27 November 2023 |archive-date=28 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128151659/https://www.atptour.com/en/news/davis-cup-final-2023-italy-australia |url-status=live }}</ref> Tijekom dodjele ATP-ovih nagrada, Sinner je dobio nagradu za igrača s najvećim napretkom i nagradu za miljenika publike,<ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner Wins Most Improved Player Of The Year Award For 2023 |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-atp-awards-2023-most-improved-player-of-the-year |access-date=2 July 2024 |website=ATP Tour |language=en |archive-date=17 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231217045747/https://www.atptour.com/en/news/sinner-atp-awards-2023-most-improved-player-of-the-year |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner Voted Fans' Favourite In 2023 ATP Awards |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-atp-awards-2023-fans-favourite-singles |access-date=2 July 2024 |website=ATP Tour |language=en |archive-date=18 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231218143517/https://www.atptour.com/en/news/sinner-atp-awards-2023-fans-favourite-singles |url-status=live }}</ref> dok su njegovi treneri [[Darren Cahill]] i [[Simone Vagnozzi]] podijelili nagradu za trenera godine.<ref>{{Cite web |title=2023 ATP Awards: Djokovic Joined By Sinner, Alcaraz, Auger-Aliassime, Fils Among Winners |url=http://www.atptour.com/en/news/atp-awards-2023-all-winners |access-date=2 July 2024 |website=ATP Tour |language=en}}</ref> Na Supertennis Awardsima dobio je nagradu za najboljeg tenisača.<ref>{{Cite web |title=Sinner premiato come miglior giocatore dell'anno: il tennis italiano in festa |url=https://www.today.it/sport/tennis/premi-migliori-supertennis-2023.html |access-date=11 July 2024 |website=Today |language=it |archive-date=11 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240711143727/https://www.today.it/sport/tennis/premi-migliori-supertennis-2023.html |url-status=live }}</ref> Početak sezone [[2024.]] godine bio je vrlo jak. Sinner je na [[Australian Open]]u prilično lako došao do novog polufinala, gdje je iznenađujuće pobijedio Đokovića, koji je tada bio prvi tenisač svijeta i branitelj naslova;<ref>{{Cite web |date=26 January 2024 |title=Sinner ends Djokovic's reign in Australian Open semifinals |url=https://www.espn.com/tennis/story/_/id/39391142/jannik-sinner-ends-novak-djokovic-australian-open-reign-semifinals |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128162430/https://www.espn.com/tennis/story/_/id/39391142/jannik-sinner-ends-novak-djokovic-australian-open-reign-semifinals |archive-date=28 January 2024 |access-date=28 January 2024 |website=ESPN.com|agency=Associated Press}}</ref> bio je to Đokovićev prvi poraz na Australian Openu od [[2018.]] godine.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-australian-open-2024-sf|title=Jannik Sinner defeats Novak Djokovic to reach 2024 Australian Open final |website=ATP Tour|access-date=27 January 2024|archive-date=27 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240127210854/https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-australian-open-2024-sf|url-status=live}}</ref> U finalu je ponovo igrao protiv Medvedeva te je okrenuo 0:2 u setovima i tako došao do svog prvog [[Grand Slam]] naslova u karijeri; postao je prvi Talijan s osvojenim Australian Openom te tek treći Talijan ukupno, odnosno drugi u Open eri s nekim Grand Slam naslovom.<ref name="AO2024">{{Cite web |title=Sinner, winner: Italian takes first major at AO 2024 {{!}} AO |url=https://ausopen.com/articles/news/sinner-winner-italian-takes-first-major-ao-2024 |access-date=28 January 2024 |website=ausopen.com |language=en |archive-date=28 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128231116/https://ausopen.com/articles/news/sinner-winner-italian-takes-first-major-ao-2024 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tennis.com/news/articles/stat-of-the-day-jannik-sinner-becomes-first-italian-man-to-win-a-grand-slam-title-in-48-years|title=Stat of the Day: Jannik Sinner becomes first Italian man to win a Grand Slam title in 48 years|access-date=28 January 2024|archive-date=28 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240128235718/https://www.tennis.com/news/articles/stat-of-the-day-jannik-sinner-becomes-first-italian-man-to-win-a-grand-slam-title-in-48-years|url-status=live}}</ref> Također je postao tek drugi tenisač koji je osvojio Australian Open nakon što je gubio 0:2 u setovima, nakon Nadala [[2022.]] godine, koji je na taj način pobijedio upravo Medvedeva. U [[Rotterdam]]u je nakon predaje [[Miloš Raonić|Miloša Raonića]] u četvrtfinalu došao do svoje 200. pobjede u karijeri, postavši prvi igrač rođen u [[21. vijek|XXI. vijeku]] kojemu je to uspjelo.<ref>{{Cite web |author-mask=TennisTV |date=16 February 2024 |title=200 ATP Wins for Jannik Sinner |url=https://twitter.com/TennisTV/status/1758613115032293858 |access-date=15 April 2024 |website=X |archive-date=16 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240216224703/https://twitter.com/TennisTV/status/1758613115032293858 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.eurosport.com/tennis/atp-rotterdam/2024/jannik-sinner-struggling-a-little-bit-but-reaches-rotterdam-semi-finals-after-milos-raonic-retires-w_sto10025927/story.shtml|title=Jannik Sinner struggling a little bit but reaches Rotterdam semi finals after Milos Raonic retires with injury|access-date=16 February 2024|archive-date=16 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240216230138/https://www.eurosport.com/tennis/atp-rotterdam/2024/jannik-sinner-struggling-a-little-bit-but-reaches-rotterdam-semi-finals-after-milos-raonic-retires-w_sto10025927/story.shtml|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-raonic-rotterdam-2024-friday|title=Sinner claims 200th win, reaches Rotterdam SF|access-date=17 February 2024|archive-date=16 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240216222715/https://www.atptour.com/en/news/sinner-raonic-rotterdam-2024-friday|url-status=live}}</ref> Nakon pobjeda nad Griekspoorom i de Minaurom, Sinner je osvojio turnir i tako došao do trećeg mjesta na ATP listi, čime je postao najbolje rangirani Talijan u historiji.<ref>{{Cite web |title=Sinner continues red-hot run, clinches Rotterdam crown |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-de-minaur-rotterdam-2024-final |access-date=19 February 2024 |date=18 February 2024 |website=ATPTour |archive-date=18 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240218195132/https://www.atptour.com/en/news/sinner-de-minaur-rotterdam-2024-final |url-status=live }}</ref> Tijekom [[BNP Paribas Open]]a u [[Indian Wells]]u produžio je svoju seriju na 19 uzastopnih pobjeda (16 u [[2024.]]), čime je oborio talijanski rekord u Open eri, a koja je prekinuta polufinalnim porazom od Alcaraza.<ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner advances to Indian Wells semi-finals |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-lehecka-indian-wells-2024-thursday |access-date=15 March 2024 |website=ATP Tour |language=en |archive-date=15 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240315103200/https://www.atptour.com/en/news/sinner-lehecka-indian-wells-2024-thursday |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=17 March 2024 |title=Indian Wells: Carlos Alcaraz ends Jannik Sinner's winning run to set up Daniil Medvedev final |url=https://www.bbc.com/sport/tennis/68583254 |access-date=24 June 2024 |work=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=12 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240912002231/https://www.bbc.com/sport/tennis/68583254 |url-status=live }}</ref> U [[Miami Open|Miamiju]] je u finalu pobijedio [[Grigor Dimitrov|Grigora Dimitrova]] i tako osvojio svoj drugi Masters 1000 naslov, što mu je ujedno donijelo i skok na drugo mjesto ATP liste.<ref>{{Cite news |title=Jannik Sinner sweeps Grigor Dimitrov aside to win Miami Open |url=https://www.theguardian.com/sport/2024/mar/31/jannik-sinner-sweeps-grigor-dimitrov-aside-to-win-miami-open |access-date=31 March 2024 |work=The Guardian |date=31 March 2024 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tennis.com/news/articles/jannik-sinner-clinches-no-2-ranking-a-new-career-high-after-winning-miami-open-title|title=Jannik Sinner clinches No. 2 ranking, a new career-high, after winning Miami Open title|date=31 March 2024|access-date=31 March 2024|archive-date=31 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240331220913/https://www.tennis.com/news/articles/jannik-sinner-clinches-no-2-ranking-a-new-career-high-after-winning-miami-open-title|url-status=live}}</ref> Nakon poraza u drugom kolu [[Monte Carlo Masters|Monte Carla]] od [[Stefanos Cicipas|Stefanosa Cicipasa]], Sinner se povukao s turnira u [[Madrid]]u<ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner withdraws from Madrid |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-madrid-2024-withdrawal |access-date=4 June 2024 |website=ATP Tour |language=en |archive-date=3 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240503051225/https://www.atptour.com/en/news/sinner-madrid-2024-withdrawal |url-status=live }}</ref> i [[Rim]]u zbog ozljede kuka.<ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner withdraws from Rome |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-rome-2024-withdrawal |access-date=4 June 2024 |website=ATP Tour |language=en}}</ref> Nakon što se Đoković povukao s [[Roland-Garros]]a, Sinner je po završetku turnira, na kojem je ispao u polufinalu od Alcaraza,<ref>{{Cite web |title=Carlos Alcaraz defeats Jannik Sinner in five-set Roland Garros SF thriller {{!}} ATP Tour {{!}} Tennis |url=http://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-roland-garros-2024-friday |access-date=24 June 2024 |website=ATP Tour |language=en |archive-date=9 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609061128/https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-roland-garros-2024-friday |url-status=live }}</ref> prvi put u karijeri postao najbolji tenisač svijeta,<ref>{{Cite web |last=Zagoria |first=Adam |title=World No. 1 Novak Djokovic Withdraws From French Open, Jannik Sinner Becomes New No. 1 |url=https://www.forbes.com/sites/adamzagoria/2024/06/04/world-no-1-novak-djokovic-withdraws-from-french-open-jannik-sinner-becomes-new-no-1/ |access-date=4 June 2024 |website=Forbes |language=en |archive-date=5 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240605235249/https://www.forbes.com/sites/adamzagoria/2024/06/04/world-no-1-novak-djokovic-withdraws-from-french-open-jannik-sinner-becomes-new-no-1/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=4 June 2024 |title=Novak Djokovic injury: Defending champion withdraws from French Open |url=https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/c7221343y0lo |access-date=4 June 2024 |website=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=4 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240604182542/https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/c7221343y0lo |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner assured of rise to world No. 1 |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-roland-garros-2024-world-no-1-guaranteed |access-date=4 June 2024 |website=ATP Tour |language=en |archive-date=4 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240604163058/https://www.atptour.com/en/news/sinner-roland-garros-2024-world-no-1-guaranteed |url-status=live }}</ref> ujedno i prvi Talijan u historiji koji je došao do te pozicije.<ref>{{Cite news |date=4 June 2024 |last=Pinto |first=Piergiuseppe |title=Quali tennisti italiani sono stati i numeri 1 al mondo? Sinner è il primo a riuscirci, il suo Roland Garros è su DAZN |url=https://www.dazn.com/it-IT/news/tennis/quali-tennisti-italiani-sono-stati-i-numeri-1-al-mondo/1ndmfp8cz0ele1htk700n5ixs8 |access-date=9 September 2024 |work=[[DAZN]] |language=it}}</ref> Na [[Halle Open]]u je postao tek osmi tenisač u historiji koji je osvojio svoj prvi turnir nakon prvog dolaska na prvo mjesto ATP liste,<ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner wins Halle title in first tournament as World No. 1 |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-hurkacz-halle-2024-final |access-date=24 June 2024 |website=ATP Tour |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Shannuu |date=24 June 2024 |title=Jannik Sinner joins elite company with historic win as world No. 1 |url=https://tennistonic.com/tennis-news/728448/jannik-sinner-joins-elite-company-with-historic-win-as-world-no-1/ |access-date=24 June 2024 |website=Tennis Tonic – News, Predictions, H2H, Live Scores, stats |language=en-US |archive-date=24 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240624093253/https://tennistonic.com/tennis-news/728448/jannik-sinner-joins-elite-company-with-historic-win-as-world-no-1/ |url-status=live }}</ref> dok je na [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]] prvi put u svojoj karijeri bio prvi nositelj na nekom [[Grand Slam]]u; na turniru je ispao od Medvedeva u četvrfinalu.<ref>{{Cite web |last=McLeman |first=Neil |date=9 July 2024 |title=Daniil Medvedev upsets Jannik Sinner to win epic Wimbledon quarter-final |url=https://www.express.co.uk/sport/tennis/1921020/Jannik-Sinner-Daniil-Medvedev-Wimbledon |access-date=10 July 2024 |website=Express.co.uk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ilic |first=Jovica |date=10 July 2024 |title=Daniil Medvedev edges ill Jannik Sinner, reaches Wimbledon semi-final |url=https://www.tennisworldusa.org/tennis/news/On_the_ATP_results_with/146418/daniil-medvedev-edges-ill-jannik-sinner-reaches-wimbledon-semifinal/ |access-date=10 July 2024 |website=Tennis World USA |language=en}}</ref> Na [[Ljetne olimpijske igre 2024.|Olimpijskim igrama]] u [[Pariz]]u nije nastupio zbog [[tonzilitis]]a.<ref>{{Cite web |date=24 July 2024 |title=Paris 2024: Jannik Sinner withdraws from tennis competition with injury, Salisbury to partner Watson in mixed doubles |url=https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/c3ge21gx2wdo |access-date=24 July 2024 |website=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=24 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240724164408/https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/c3ge21gx2wdo |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=24 July 2024 |title=Tennis world No 1 Jannik Sinner forced to pull out of Olympics |url=https://www.independent.co.uk/sport/olympics/jannik-sinner-olympics-withdraw-injury-tonsilitis-b2585245.html |access-date=24 July 2024 |website=The Independent |language=en |archive-date=24 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240724164408/https://www.independent.co.uk/sport/olympics/jannik-sinner-olympics-withdraw-injury-tonsilitis-b2585245.html |url-status=live }}</ref> U [[Cincinnati Open|Cincinnatiju]] je osvojio svoj drugi Masters 1000 naslov u godini i peti ukupno, pobijedivši [[Frances Tiafoe|Francesa Tiafoea]] u finalu.<ref>{{cite web |last=Dietz |first=Matthew |title=World No. 1 Jannik Sinner defeats Tiafoe to win his first Cincinnati Open |date=20 August 2024 |url=https://www.wlwt.com/article/jannik-sinner-cincinnati-open-tennis-tiafoe-championship/61918680 |access-date=20 August 2024 |archive-date=20 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240820001948/https://www.wlwt.com/article/jannik-sinner-cincinnati-open-tennis-tiafoe-championship/61918680 |url-status=live }}</ref> Dana [[20. kolovoza]] [[2024.]] godine, nezavisni je sud objavio da je Sinner dva puta u ožujku imao pozitivan test na nedopuštenu supstancu [[klostebol]].<ref>{{Cite web |date=21 August 2024 |title=Why wasn't Jannik Sinner suspended after two positive steroid tests? What do other players think? |url=https://apnews.com/article/jannik-sinner-doping-steroid-test-clostebol-fa89853c0de2969fc4aa1b4195f2a91f |access-date=26 August 2024 |website=AP News |language=en |archive-date=26 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240826034853/https://apnews.com/article/jannik-sinner-doping-steroid-test-clostebol-fa89853c0de2969fc4aa1b4195f2a91f |url-status=live }}</ref> Sud je prihvatio Sinnerovo objašnjenje da je klostebol unesen u njegov organizam slučajno tijekom masaže, jer je njegov fizioterapeut ranije bio koristio sredstvo s klostebolom kako bi liječio vlastitu ozljedu. Krajem mjeseca, Sinner je objavio kako je dao otkaz svom kondicijskom treneru Umbertu Ferrari i fizioterapeutu Giacomu Naldiju.<ref>{{Cite news |title=US Open: Jannik Sinner confirms he has parted ways with fitness coach Umberto Ferrara and physio Giacomo Naldi over drug tests |url=https://www.skysports.com/tennis/news/32833/13201809/us-open-jannik-sinner-confirms-he-has-parted-ways-with-fitness-coach-umberto-ferrara-and-physio-giacomo-naldi-over-drug-tests |archive-url=https://web.archive.org/web/20250216043239/https://www.skysports.com/tennis/news/32833/13201809/us-open-jannik-sinner-confirms-he-has-parted-ways-with-fitness-coach-umberto-ferrara-and-physio-giacomo-naldi-over-drug-tests |archive-date=16 February 2025 |access-date=24 July 2025 |work=Sky Sports |language=en-GB |url-status=live }}</ref> Sud je odlučio da Sinner nije s namjerom uzimao doping te mu nije izrekao nikakvu suspenziju, ali je morao vratiti novac i bodove koje je zaradio na turniru u [[Indian Wells]]u,<ref>{{cite web | title=Jannik Sinner cleared of wrongdoing after failed drug tests, ITIA says | website=Reuters | date=20 August 2024 | url=https://www.reuters.com/sports/tennis/world-no-1-sinner-cleared-wrongdoing-after-failed-drug-tests-itia-says-2024-08-20/ | access-date=21 August 2024}}</ref><ref>{{cite news |date=20 August 2024 |title=Jannik Sinner receives anti-doping sanction after positive tests for banned substance clostebol |url=https://www.nytimes.com/athletic/5710847/2024/08/20/jannik-sinner-doping-positive-tennis-clostebol/ |access-date=20 August 2024 |website=[[The New York Times]] |archive-date=20 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240820175758/https://www.nytimes.com/athletic/5710847/2024/08/20/jannik-sinner-doping-positive-tennis-clostebol/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |date=20 August 2024 |title=Independent tribunal rules 'No Fault or Negligence' in case of Jannik Sinner |url=https://www.itia.tennis/news/sanctions/independent-tribunal-rules-no-fault-or-negligence-in-case-of-italian-player-jannik-sinner/ |access-date=20 August 2024 |website=ITIA |archive-date=20 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240820150912/https://www.itia.tennis/news/sanctions/independent-tribunal-rules-no-fault-or-negligence-in-case-of-italian-player-jannik-sinner/ |url-status=live }}</ref> što je Sinner i učinio.<ref>{{cite news |url=https://www.cbc.ca/sports/tennis/jannik-sinner-positive-test-for-steroid-1.7299343 |title=Tennis star Jannik Sinner tested positive for a steroid twice but will not be suspended |work=CBC News |date=20 August 2024}}</ref> [[Svjetska antidopinška agencija]] žalila se na ovu odluku, a postupak je riješen nagodbom u veljači [[2025.]] godine, u sklopu koje je riješeno da je Sinner nenamjerno unio nedozvoljeno sredstvo u organizam te je prihvatio suspenziju u trajanju od tri mjeseca.<ref>{{Cite web |date=18 February 2025 |title=Jannik Sinner: Tennis world number one's case 'million miles away from doping', says Wada general counsel |url=https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/cdxexxl936vo |access-date=28 February 2025 |website=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> Proces je bio jedna od najvrućih tema u teniskom svijetu u to vrijeme.<ref>{{cite news |url=https://www.eurosport.com/tennis/mats-wilander-jannik-sinner-anti-doping-ruling-unfair_sto20030781/story.shtml |title=Mats Wilander on 'unfair' situation over Jannik Sinner's anti-doping ruling – 'The process is obviously terrible' |publisher=ESPN |date=21 August 2024 |first=Joel |last=Kulasingham}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/articles/cn02xp9dw02o |title=Sinner parts with physio & fitness coach after investigation |work=BBC Sport |date=23 August 2024}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Hansen |first1=James |last2=Eccleshare |first2=Charlie |date=12 November 2025 |title=Novak Djokovic's Piers Morgan interview: Sinner, Alcaraz, the tennis GOAT debate and his career |url=https://www.nytimes.com/athletic/6798363/2025/11/11/novak-djokovic-piers-morgan-interview/ |access-date=13 November 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[File:2024 11 24 Copa Davis Tenis.jpg|thumb|320px|Sinner (drugi s lijeva) s [[Davis Cup reprezentacija Italije|reprezentativnim kolegama]] ispred trofeja pobjednika [[Davis Cup]]a [[2024.]] godine.]] Postupak nije omeo Sinnerovu igru, s obzirom na to da je na [[US Open]]u osvojio svoj drugi Grand Slam naslov u karijeri.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/tennis/story/_/id/41153580/jannik-sinner-defeats-jack-draper-reach-2024-us-open-final|title=Jannik Sinner overcomes injury, Jack Draper to reach US Open final|website=ESPN|date=6 September 2024}}</ref> U četvrtfinalu je izbacio Medvedeva, u polufinalu [[Jack Draper|Jacka Drapera]], a u finalu [[Taylor Fritz|Taylora Fritza]] i tako postao tek četvrti tenisač koji je osvojio dva Grand Slam naslova u godini u kojoj je osvojio svoj prvi Grand Slam naslov. Pobjedu je posvetio svojoj teti.<ref>{{cite web| url=https://www.news24.com/sport/tennis/live-us-open-defending-champs-djokovic-gauff-headline-day-1-20240826| website=News24| date=8 September 2024| title=Sinner wins US Open to become Italian saint of Flushing Meadows| access-date=9 September 2024| archive-date=7 September 2024| archive-url=https://web.archive.org/web/20240907065926/https://www.news24.com/sport/tennis/live-us-open-defending-champs-djokovic-gauff-headline-day-1-20240826| url-status=live}}</ref> Na [[China Open]]u je također došao do finala, ali je izgubio od Alcaraza.<ref name=":9">{{Cite web |date=2 October 2024 |title=Alcaraz beats Sinner in dramatic China Open final |url=https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/articles/ce8v6560lnro |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002154343/https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/ce8v6560lnro |archive-date=2 October 2024 |access-date=2 October 2024 |website=BBC Sport}}</ref> Nakon što je pobijedio [[Tomáš Machač|Tomáša Machača]] u polufinalu [[Rolex Shanghai Masters|Šangaja]], Sinner je osigurao prvo mjesto na kraju godine, postavši prvi Talijan kojemu je to uspjelo.<ref>{{cite web|url=https://www.tennis.com/news/articles/jannik-sinner-passes-novak-djokovic-for-fourth-longest-first-stint-at-no-1-in-atp-rankings-history|title= Jannik Sinner passes Novak Djokovic for fourth-longest first stint at No. 1 in ATP rankings history|date=16 June 2025}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 October 2024 |title=Sinner clinches year-end No. 1 in PIF ATP Rankings |url=https://www.atptour.com/en/news/jannik-sinner-clinches-year-end-no-1-2024 |access-date=12 October 2024 |website=ATP Tour}}</ref> U finalu je ponovo pobijedio Đokovića i osvojio svoj treći Masters 1000 naslov u godini, postavši najmlađi pobjednik u Šangaju u historiji; bio mu je to ukupno sedmi naslov te godine.<ref>{{Cite web |date=13 October 2024 |title=Sinner wins Shanghai Masters to extend Djokovic's wait for 100th title |url=https://www.reuters.com/sports/tennis/sinner-wins-shanghai-masters-extend-djokovics-wait-100th-title-2024-10-13/ |access-date=15 October 2024 |website=Reuters}}</ref> Novu titulu dodao je na [[ATP Finals]]ima, gdje je u finalu pobijedio Fritza.<ref name=":10">{{Cite web |date=17 November 2024 |title=ATP Finals: World number one Jannik Sinner beats Taylor Fritz in Turin |url=https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/cly01ee9dklo |access-date=17 November 2024 |website=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=17 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241117185706/https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/cly01ee9dklo |url-status=live }}</ref> Bio je to prvi put od [[Ivan Lendl|Ivana Lendla]] [[1986.]] godine da je netko osvojio ATP Finalse bez izgubljenog seta, a Sinner je postao prvi Talijan koji je osvojio taj turnir.<ref name=":10"/><ref>{{cite web | url=https://www.thetennisgazette.com/news/jannik-sinner-breaks-38-year-record-after-defeating-taylor-fritz-to-win-the-atp-finals/ | title=Jannik Sinner breaks 38-year record after defeating Taylor Fritz to win the ATP Finals | date=17 November 2024 }}</ref> Godinu je završio obranom naslova na [[Davis Cup]]u.<ref>{{Cite news |last=Hansen |first=James |title=Italy retains Davis Cup after Jannik Sinner and Matteo Berrettini down the Netherlands |url=https://www.nytimes.com/athletic/5944011/2024/11/24/italy-davis-cup-win-netherlands/ |access-date=24 November 2024 |work=The New York Times |date=24 November 2024 |language=en-US |issn=0362-4331 |archive-date=24 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241124185926/https://www.nytimes.com/athletic/5944011/2024/11/24/italy-davis-cup-win-netherlands/ |url-status=live }}</ref> Sinner je [[2024.]] godinu završio bez ijednog poraza u kojem nije osvojio nijedan set, postavši tek drugi tenisač u historiji, nakon [[Roger Federer|Rogera Federera]] [[2005.]] godine, kojemu je to uspjelo.<ref>{{Cite web |date=24 November 2024 |title=Jannik Sinner: Italy's 'special one' completes stellar year at Davis Cup |url=https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/c4gpyv3z8wno |access-date=28 November 2024 |website=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=25 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241125131721/https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/c4gpyv3z8wno |url-status=live }}</ref> === Novi Grand Slam naslovi i suspenzija (2025.) === Kao branitelj naslova, Sinner je imao relativno jednostavan put do finala [[Australian Open]]a na početku [[2025.]] godine;<ref>{{cite news |title=Sinner ousts Giron to reach Aussie 4th round |url=https://www.espn.com.au/tennis/story/_/id/43462672/defending-australian-open-champ-jannik-sinner-back-4th-round |access-date=20 January 2025 |work=ESPN.com |date=18 January 2025 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Jannik Sinner survives Tristan Schoolkate in Melbourne |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-schoolkate-australian-open-2025-thursday |access-date=20 January 2025 |work=ATP Tour |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=McGowan |first1=Marc |title=Heartbreak for de Minaur as he exits Open after straight-sets loss to Sinner |url=https://www.theage.com.au/sport/tennis/heartbreak-for-de-minaur-as-he-exits-open-after-straight-set-loss-to-sinner-20250120-p5l5sk.html |access-date=23 January 2025 |work=The Age |date=22 January 2025 |language=en |archive-date=22 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250122151059/https://www.theage.com.au/sport/tennis/heartbreak-for-de-minaur-as-he-exits-open-after-straight-set-loss-to-sinner-20250120-p5l5sk.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Jannik Sinner beats Ben Shelton to reach second Australian Open final in a row |url=https://www.nytimes.com/athletic/6085718/2025/01/24/jannik-sinner-australian-open-semifinal-result-analysis-ben-shelton/ |access-date=24 January 2025 |work=The Athletic |date=22 January 2025 |language=en |archive-date=24 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250124120831/https://www.nytimes.com/athletic/6085718/2025/01/24/jannik-sinner-australian-open-semifinal-result-analysis-ben-shelton/ |url-status=live |url-access=registration }}</ref> u finalu je s 3:0 u setovima pobijedio [[Alexander Zverev|Alexandera Zvereva]] i tako uspješno obranio naslov u [[Melbourne]]u.<ref>{{Cite web |date=26 January 2025 |title=Sinner rolls to 2nd straight Australian Open title |url=https://www.espn.com/tennis/story/_/id/43569550/jannik-sinner-wins-australian-open-second-straight-year |access-date=26 January 2025 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> U veljači je započela njegova tromjesečna suspenzija nakon nagodbe sa [[Svjetska antidopinška agencija|Svjetskom antidopinškom agencijom]],<ref>{{cite web|url=https://www.espn.co.uk/tennis/story/_/id/41487305/wada-appeal-jannik-sinner-doping-verdict-seek-suspension|title=WADA to appeal Jannik Sinner doping verdict, seeks suspension|date=28 September 2024|publisher=ESPN|access-date=28 September 2024|archive-date=28 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240928144419/https://www.espn.co.uk/tennis/story/_/id/41487305/wada-appeal-jannik-sinner-doping-verdict-seek-suspension|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/articles/c4gr8433527o|title=Sinner 'surprised' as Wada launches doping appeal|date=28 September 2024|work=BBC Sport|access-date=28 September 2024|archive-date=28 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240928145241/https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/articles/c4gr8433527o|url-status=live}}</ref> koja je ponovo postala vruća tema u svijetu tenisa te je potakla velik broj aktualnih i bivših tenisača da komentiraju situaciju.<ref>{{cite news |url=https://www.skysports.com/tennis/news/12110/13311621/jannik-sinner-doping-case-novak-djokovic-says-majority-of-players-dont-feel-process-is-fair |title=Jannik Sinner doping case: Novak Djokovic says majority of players don't feel process is fair |work=Sky Sports |date=17 February 2024}}</ref><ref>{{cite news |last=Harris |first=Rob |title=Jannik Sinner: Lawyer for world tennis number one hits back at 'unfair' criticism of doping case settlement |url=https://news.sky.com/story/jannik-sinner-lawyer-for-world-tennis-number-one-hits-back-at-unfair-criticism-of-doping-case-settlement-13312159 |work=[[Sky News]] |date=18 February 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=How Jannik Sinner's doping case and WADA agreement rocked the anti-doping world |url=https://www.nytimes.com/athletic/6149390/2025/02/24/jannik-sinner-wada-deal-doping-ban/ |work=The New York Times |date=24 February 2025}}</ref> Jedna od izraženijih kritika na račun Sinnera bio je izgledno vrlo pogodan trenutak njegove suspenzije, s obzirom da tromjesečni period nije obuhvatio nijedan [[Grand Slam]], odnosno samo nekoliko Masters 1000 turnira, s tim da je Sinner svejedno dobio priliku zaigrati na "pripremnim" turnirima za zemljani Grand Slam. Njegov povratnički turnir bio je [[Italian Open]] u [[Rim]]u, gdje je došao do finala, prvi Talijan kojemu je to uspjelo od [[Adriano Panatta|Adriana Panatte]] [[1978.]] godine. Bio je to Sinnerov tek drugi finale na zemlji, prvi nakon srpnja [[2022.]] godine. U finalu je izgubio 0:2 od [[Carlos Alcaraz|Carlosa Alcaraza]].<ref>{{cite news |title=Alcaraz ends Sinner's streak to win Italian Open |date=18 May 2025 |url=https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/articles/c5y6g49le80o |work=BBC Sport}}</ref> Na [[Roland-Garros]]u je imao iznimno uspješan turnir te je do finala došao bez izgubljenog seta, pri čemu je u polufinalu pobijedio [[Novak Đoković|Novaka Đokovića]].<ref>{{Cite web |title=2025 Roland Garros SF: Novak Djokovic vs Jannik Sinner Detailed Stats |url=https://www.tennisabstract.com/charting/20250606-M-Roland_Garros-SF-Novak_Djokovic-Jannik_Sinner.html |access-date=16 June 2025 |website=www.tennisabstract.com}}</ref> U finalu ga je čekao novi ogled s Alcarazom. Sinner je počeo snažno i poveo 2:0 u setovima, ali Alcaraz se vratio i izjednačio na 2:2. U petom su setu ušli u treći tie-break, a Sinner je, iako je tijekom meča imao čak tri meč lopte, izgubio u super tie-breaku 2:10, čime je Alcaraz osvojio naslov. Meč je trajao ukupno 5 sati i 29 minuta te je postao najduži finalni meč u historiji [[Roland-Garros]]a.<ref>{{Cite web |title=Carlos Alcaraz and Jannik Sinner played the match of the decade, and maybe the century, at Roland Garros |url=https://www.tennis.com/news/articles/carlos-alcaraz-jannik-sinner-french-open-final-match-of-the-decade |access-date=16 June 2025 |website=Tennis.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=2025 Roland Garros F: Jannik Sinner vs Carlos Alcaraz Detailed Stats |url=https://www.tennisabstract.com/charting/20250608-M-Roland_Garros-F-Jannik_Sinner-Carlos_Alcaraz.html |access-date=16 June 2025 |website=www.tennisabstract.com}}</ref> Pet tjedana kasnije, njih su dvojica igrali novo [[Grand Slam]] finale, ovoga puta na [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]]. Sinner je pobijedio na [[london]]skoj travi te je tako postao prvi Talijan u historiji s naslovom na Wimbledonu.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/sport/2025/jul/13/jannik-sinner-roars-carlos-alcaraz-first-wimbledon-final-win-tennis|title=Jannik Sinner roars back to beat Carlos Alcaraz for first Wimbledon final win|first=Tumaini|last=Carayol|work=The Guardian |date=13 July 2025}}</ref> Bio je ovo njihov ukupno drugi susret na tom turniru, nakon četvrtfinala [[2022.]] godine, te Sinnerova druga pobjeda. [[File:P20250907DT-0948 President Donald Trump attends the U.S. Open Men’s Championship.jpg|thumb|left|320px|Sinner tijekom finala [[US Open 2025.|US Opena 2025.]] godine.]] Nakon što je zbog zgusnutog rasporeda otkazao [[Washington Open|Washington]] i [[National Bank Open|Toronto]],<ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner, Novak Djokovic withdraw from Toronto {{!}} ATP Tour {{!}} Tennis |url=http://www.atptour.com/en/news/djokovic-toronto-2025-withdrawal |access-date=1 October 2025 |website=ATP Tour |language=en}}</ref> Sinner je došao do finala na [[Cincinnati Open]]u, gdje ga je ponovo čekao Alcaraz. Sinner je predao meč prije kraja prvog seta zbog bolesti pri rezultatu 0:5 za Alcaraza.<ref>{{Cite news |last=Carayol |first=Tumaini |date=18 August 2025 |title=Sinner illness gives Alcaraz Cincinnati Open title and Swiatek takes women's crown |url=https://www.theguardian.com/sport/2025/aug/18/carlos-alcaraz-wins-cincinnati-open-as-sinner-retires-from-final-with-illness |access-date=1 October 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Alcaraz ga je ponovo pobijedio i to u finalu [[US Open]]a,<ref>{{Cite web |date=8 September 2025 |title=Carlos Alcaraz dethrones Jannik Sinner to underline undeniable truth in US Open final |url=https://www.independent.co.uk/sport/tennis/carlos-alcaraz-jannik-sinner-us-open-final-result-b2821925.html |access-date=1 October 2025 |website=The Independent |language=en}}</ref> što je bilo njihovo treće uzastopno finale na nekom [[Grand Slam]]u i Španjolčeva druga pobjeda; time su njih dvojica završili sezonu s po dva Grand Slama svaki. Sinner je također postao najmlađi te ukupno treći tenisač, uz [[Roger Federer|Federera]] i Đokovića, koji je igrao sva četiri Grand Slam finala u jednoj godini.<ref name=":4">{{Cite web |last=Tennis.com |title=Jannik Sinner has now reached the final at all four Grand Slams and the ATP Finals this year |url=https://www.tennis.com/news/articles/jannik-sinner-youngest-man-ever-to-reach-final-of-all-four-grand-slams-and-atp-finals-in-same-season-federer-djokovic |access-date=14 December 2025 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> Nakon što je u finalu [[China Open]]a pobijedio [[Learner Tien|Learnera Tiena]] i osvojio novi naslov,<ref>{{Cite web |date=1 October 2025 |title='Normal' Sinner thrashes Tien in Beijing for 21st title |url=https://www.france24.com/en/live-news/20251001-sinner-thrashes-tien-to-win-china-open-for-21st-title |access-date=1 October 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref> morao je predati meč trećeg kola u [[Shanghai Masters|Šangaju]] protiv [[Tallon Griekspoor|Tallona Griekspoora]] zbog snažnih grčeva, čime je završio njegov pohod ka obrani naslova.<ref>{{cite web |url=https://www.tennis.com/news/articles/jannik-sinner-retires-with-cramps-at-shanghai-masters-against-tallon-griekspoor |title=Jannik Sinner retires with cramps at Shanghai Masters against Tallon Griekspoor |website=Tennis.com |date=5 October 2025 |access-date=6 October 2025}}</ref> U [[Vienna Open|Beču]] je osvojio svoj četvrti naslov u godini, pobijedivši Zvereva,<ref>{{Cite web |date=26 October 2025 |title=Zverev beaten, Sinner wins Vienna tournament |url=https://en.ilsole24ore.com/art/zverev-beats-sinner-to-win-vienna-tournament-AHH1dfMD |access-date=26 October 2025 |website=Il Sole 24 ORE |language=en}}</ref> a što je onda povezao i s naslovom u [[Rolex Paris Masters|Pariz]]u, gdje je pobijedio [[Felix Auger-Aliassime|Felixa Augera-Aliassimea]]. Sinner je osvojio turnir bez izgubljenog seta te je postao prvi Talijan s naslovom na pariškom Mastersu. Sinner je sezonu završio snažno obranom naslova na [[ATP Finals]]ima, gdje je pobijedio Alcaraza. Sinner je završio turnir bez izgubljenog seta drugu godinu za redom, a na cijelom je turniru protivniku prepustio samo jedan break. === Borba za prvo mjesto (2026. – ''danas'') === Godinu [[2026.]] započeo je na [[Australian Open]]u, gdje je došao kao dvostruki branitelj naslova. Imao je relativno jednostavan put do polufinala, gdje ga je u pet setova pobijedio [[Novak Đoković]].<ref name=":5">{{Cite news |last=Futterman |first=Matthew |date=2026-02-01 |title=Novak Djokovic stuns Jannik Sinner to reach Australian Open final against Carlos Alcaraz |url=https://www.nytimes.com/athletic/7008360/2026/01/30/jannik-sinner-novak-djokovic-australian-open-result-analysis/ |access-date=2026-02-03 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Nakon toga je igrao na turniru u [[Qatar ExxonMobil Open|Dohi]], gdje je iznenađujuće ispao u četvrtfinalu od [[Jakub Menšík|Jakuba Menšíka]]. Međutim, Sinner se vratio pobjedničkom nizu u [[Indian Wells]]u, gdje je u finalu pobijedio [[Danil Medvedev|Danila Medvedeva]] i osvojio svoj prvi naslov na tom turniru.<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-atp-masters-1000-hard-court-titles|title=Sinner joins Federer & Djokovic in hard-court history books|publisher=ATPTour|accessdate=14 March 2026}}</ref> Na putu do naslova nije izgubio nijedan set, postavši tako prvi tenisač u historiji koji je osvojio dva uzastopna Masters 1000 naslova bez izgubljenog seta.<ref name="IW26">{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-medvedev-indian-wells-2026-final|title=Sinner completes perfect run, wins Indian Wells|publisher=ATPTour|accessdate=14 March 2026}}</ref> Isti je pothvat ponovio i u [[Miami Open|Miamiju]], gdje je u finalu pobijedio [[Jiří Lehečka|Jiříja Lehečku]], postavši tako prvi tenisač koji je osvojio [[Sunshine Double]] bez ijednog izgubljenog seta,<ref>{{Cite web |last=Tennis.com |title=Jannik Sinner becomes first tennis player ever to win Sunshine Double without losing a set |url=https://www.tennis.com/news/articles/jannik-sinner-becomes-first-tennis-player-ever-to-win-sunshine-double-without-losing-a-set-indian-wells-miami |access-date=2026-03-30 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> odnosno prvi koji je osvojio tri uzastopna Masters 1000 turnira bez izgubljenog seta. Uspjeh je nastavio i na zemljanim Mastersima, osvojivši [[Monte Carlo Masters|Monte Carlo]] pobjedom nad [[Carlos Alcaraz|Carlosom Alcarazom]].<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-monte-carlo-2026-return-to-world-no-1|title=Jannik Sinner to return to World No. 1 Monday|publisher=ATPTour|accessdate=12 April 2026}}</ref> Tom se pobjedom vratio na prvo mjesto ATP liste ispred Alcaraza, te je postao tek treći tenisač koji je osvojio četiri Masters 1000 turnira za redom (nakon [[Roger Federer|Federera]] i Đokovića), odnosno prvi nakon Đokovića [[2015.]] godine koji je osvojio prva tri Masters 1000 turnira u kalendarskoj godini. == Rivalstva == === Carlos Alcaraz === {{main|Rivalstvo Alcaraza i Sinnera}} Jannik Sinner i [[Carlos Alcaraz]] dosad su međusobno igrali 17 puta na ATP Touru, pri čemu Alcaraz vodi u ukupnim pobjedama 7:10.<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/players/atp-head-2-head/carlos-alcaraz-vs-jannik-sinner/a0e2/s0ag |title=Jannik Sinner VS Carlos Alcaraz {{!}} Head 2 Head |website=ATP Tour |access-date=6 June 2025 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.tennisnow.com/News/2024/June/Closing-Power-Alcaraz-Fights-off-Sinner-in-Five-f.aspx |title=Closing Power: Alcaraz Fights off Sinner in Five for First French Open Final |date=7 June 2024 |access-date=7 June 2024 |archive-date=19 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240719023057/https://www.tennisnow.com/News/2024/June/Closing-Power-Alcaraz-Fights-off-Sinner-in-Five-f.aspx |url-status=live}}</ref> Komentatori su njihovo rivalstvo opisali kao "potencijalno definirajuće za cijelu jednu eru".<ref>{{cite web |last1=Klosok |first1=Aleks |title=Friendly rivals Jannik Sinner and Carlos Alcaraz look set to dominate men's tennis. Is it time to call them the 'Big Two?' |url=https://edition.cnn.com/2024/11/12/sport/jannik-sinner-carlos-alcaraz-atp-finals-spt-intl/index.html |website=CNN |access-date=6 September 2025 |language=en |date=12 November 2024}}</ref> Prije [[2025.]] godine, njih su dvojica već igrali nekoliko velikih mečeva, uključujući polufinale [[Roland-Garros]]a [[2024.]] godine (pobjeda Alcaraza u pet setova), četvrtfinale [[US Open]]a [[2022.]] godine (pobjeda Alcaraza u pet setova) i polufinale [[Miami Open]]a [[2023.]] godine (pobjeda Sinnera). Tijekom [[2024.]] godine igrali su tri puta, pri čemu je Alcaraz pobijedio sva tri puta. Tijekom [[2025.]] godine, prvi su se put susreli na [[Italian Open]]u, gdje je Alcaraz slavio 2:0 u finalu. Nakon toga je uslijedila serija od tri uzastopna [[Grand Slam]] finala, pri čemu je Sinner slavio na [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]], a Alcaraz na [[Roland-Garros]]u i [[US Open]]u. Na [[ATP Finals]]ima, Sinner je pobijedio u dva seta i tako obranio naslov. Tijekom [[2026.]] godine, Sinner je slavio u finalu [[Monte Carlo Masters]]a, kojom se pobjedom vratio na prvo mjesto ATP liste. {| class="wikitable" align="right" style="text-align:center; width: 15em;" !Kategorija !Sinner !Alcaraz |-style="background:#f3e6d7;" |[[Grand Slam]] |2 |'''4''' |-style="background:#ffffcc;" |[[ATP Finals]] |'''1''' |0 |-style="background:#e9e9e9;" |[[ATP Masters 1000 turniri|ATP 1000]] |2 |'''5''' |-style="background:#d4f1c5;" |[[ATP 500 turniri|ATP 500]] |1 |1 |- |[[ATP 250 turniri|ATP 250]] |'''1''' |0 |- |'''Ukupno'''<ref name="Alcaraz">{{cite web |title=Carlos Alcaraz vs Jannik Sinner |url=https://www.atptour.com/en/players/atp-head-2-head/carlos-alcaraz-vs-jannik-sinner/a0e2/s0ag |access-date=4 June 2024 |publisher=[[Association of Tennis Professionals]]}}</ref> |7 |'''10''' |} ;Pregled međusobnih mečeva {|class="sortable wikitable" style="font-size:90%;" !Br. !Godina !Turnir !Kategorija !Podloga !Faza !Pobjednik !class="unsortable"|Rezultat !Trajanje !class="unsortable"|Sinner !class="unsortable"|Alcaraz |-style="background:#e9e9e9;" |align=center| 1. |align=center| [[2021.]] |{{flagicon|FRA}} [[Rolex Paris Masters]] |ATP 1000 |Tvrda (d) |Drugo kolo |'''Alcaraz''' |{{tennis score|7|6|(1)|7|5|-}} |align=center| 2:08 |align=center| 0 |align=center| '''1''' |-style="background:#f3e6d7;" |align=center| 2. |align=center| [[2022.]] |{{flagicon|UK}} [[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] |Grand Slam |Trava |Osmina finala |'''Sinner''' |{{tennis score|6|1|-|6|4|-|6|7|(8)|6|3|-}} |align=center| 3:35 |align=center| '''1''' |align=center| 1 |- |align=center| 3. |align=center| [[2022.]] |{{flagicon|HRV}} [[Croatia Open Umag]] |ATP 250 |Zemlja |Finale |'''Sinner''' |{{tennis score|6|7|(5)|6|1|-|6|1|-}} |align=center| 2:26 |align=center| '''2''' |align=center| 1 |-style="background:#f3e6d7;" |align=center| 4. |align=center| [[2022.]] |{{flagicon|SAD}} [[US Open]] |Grand Slam |Tvrda |Četvrtfinale |'''Alcaraz''' |{{tennis score|6|3|-|6|7|(7)|6|7|(0)|7|5|-|6|3|-}} |align=center| 5:15 |align=center| 2 |align=center| '''2''' |-style="background:#e9e9e9;" |align=center| 5. |align=center| [[2023.]] |{{flagicon|SAD}} [[BNP Paribas Open|Indian Wells Open]] |ATP 1000 |Tvrda |Polufinale |'''Alcaraz''' |{{tennis score|7|6|(4)|6|3|-}} |align=center| 1:52 |align=center| 2 |align=center| '''3''' |-style="background:#e9e9e9;" |align=center| 6. |align=center| [[2023.]] |{{flagicon|SAD}} [[Miami Open]] |ATP 1000 |Tvrda |Polufinale |'''Sinner''' |{{tennis score|6|7|(4)|6|4|-|6|2|-}} |align=center| 3:02 |align=center| '''3''' |align=center| 3 |-style="background:#d4f1c5;" |align=center| 7. |align=center| [[2023.]] |{{flagicon|KIN}} [[China Open]] |ATP 500 |Tvrda |Polufinale |'''Sinner''' |{{tennis score|7|6|(4)|6|1|-}} |align=center| 1:55 |align=center| '''4''' |align=center| 3 |-style="background:#e9e9e9;" |align=center| 8. |align=center| [[2024.]] |{{flagicon|SAD}} [[BNP Paribas Open|Indian Wells Open]] |ATP 1000 |Tvrda |Polufinale |'''Alcaraz''' |{{tennis score|1|6|-|6|3|-|6|2|-}} |align=center| 2:05 |align=center| 4 |align=center| '''4''' |-style="background:#f3e6d7;" |align=center| 9. |align=center| [[2024.]] |{{flagicon|FRA}} [[Roland-Garros]] |Grand Slam |Zemlja |Polufinale |'''Alcaraz''' |{{tennis score|2|6|-|6|3|-|3|6|-|6|4|-|6|3|-}} |align=center| 4:09 |align=center| 4 |align=center| '''5''' |-style="background:#d4f1c5;" |align=center| 10. |align=center| [[2024.]] |{{flagicon|KIN}} [[China Open]] |ATP 500 |Tvrda |Finale |'''Alcaraz''' |{{tennis score|6|7|(6)|6|4|-|7|6|(3)}} |align=center| 3:21 |align=center| 4 |align=center| '''6''' |-style="background:#e9e9e9;" |align=center| 11. |align=center| [[2025.]] |{{flagicon|ITA}} [[Internazionali BNL d'Italia]] |ATP 1000 |Zemlja |Finale |'''Alcaraz''' |{{tennis score|7|6|(5)|6|1|-|}} |align=center| 1:43 |align=center| 4 |align=center| '''7''' |-style="background:#f3e6d7;" |align=center| 12. |align=center| [[2025.]] |{{flagicon|FRA}} [[Roland-Garros]] |Grand Slam |Zemlja |[[Finale Roland-Garrosa 2025. – muški singlovi|Finale]] |'''Alcaraz''' |{{nowrap|4:6, 6:7{{sup|(4:7)}}, 6:4, 7:6{{sup|(7:3)}}, 7:6{{sup|(10:2)}}}} |align=center| '''5:29''' |align=center| 4 |align=center| '''8''' |-style="background:#f3e6d7;" |align=center| 13. |align=center| [[2025.]] |{{flagicon|UK}} [[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] |Grand Slam |Trava |Finale |'''Sinner''' |{{tennis score|4|6|-|6|4|-|6|4|-|6|4|-}} |align=center| 3:04 |align=center| '''5''' |align=center| 8 |-style="background:#e9e9e9;" |align=center| 14. |align=center| [[2025.]] |{{flagicon|SAD}} [[Cincinnati Open]] |ATP 1000 |Tvrda |Finale |'''Alcaraz''' |{{nowrap|5:0 pred.}} |align=center| 0:23 |align=center| 5 |align=center| '''9''' |-style="background:#f3e6d7;" |align=center| 15. |align=center| [[2025.]] |{{flagicon|SAD}} [[US Open]] |Grand Slam |Tvrda |Finale |'''Alcaraz''' |{{tennis score|6|2|-|3|6|-|6|1|-|6|4|-}} |align=center| 2:42 |align=center| 5 |align=center| '''10''' |-style="background:#ffc;" |align=center| 16. |align=center| [[2025.]] |{{flagicon|ITA}} [[ATP Finals]] |ATP Finals |Tvrda (d) |Finale |'''Sinner''' |{{tennis score|7|6|(4)|7|5|-}} |align=center| 2:15 |align=center| '''6''' |align=center| 10 |-style="background:#e9e9e9;" |align=center| 17. |align=center| [[2026.]] |{{flagicon|MNK}} [[Monte Carlo Masters]] |ATP 1000 |Zemlja |Finale |'''Sinner''' |{{tennis score|7|6|(5)|6|3|-}} |align=center| 2:15 |align=center| '''7''' |align=center| 10 |} === Danil Medvedev === Jannik Sinner i [[Danil Medvedev]] dosad su se susreli 16 puta, pri čemu Sinner vodi u međusobnim susretima 9:7.<ref name="Medvedev">{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/players/atp-head-2-head/jannik-sinner-vs-daniil-medvedev/s0ag/mm58 |title=Jannik Sinner VS Daniil Medvedev {{!}} Head 2 Head |website=ATP Tour |access-date=6 June 2025 }}</ref> Izvorno je ovo rivalstvo bilo prilično jednostrano, s obzirom na to da je Medvedev pobijedio u prvih šest međusobnih ogleda. Sinner je prekinuo Medvedevljev niz [[2023.]] godine te je u konačnici uspio izjednačiti seriju na 7:7. Od [[2023.]] godine, Medvedev je pobijedio samo jednom. Među značajnijim mečevima koje su igrali su finale [[Australian Open]]a [[2024.]] godine (pobjeda Sinnera u pet setova nakon što je Medvedev imao 2:0 u setovima), četvrtfinale [[Wimbledon (tenis)|Wimbledona]] [[2024.]] godine (pobjeda Medvedeva u pet setova), četvrtfinale [[US Open]]a [[2024.]] (pobjeda Sinnera u četiri seta) i finale [[BNP Paribas Open|Indian Wells Mastersa]] [[2026.]] godine (pobjeda Sinnera).<ref>{{Cite web |last=Trollope |first=Matt |date=10 July 2024 |title=Medvedev the tactician snaps Sinner's streaks |url=https://ausopen.com/articles/news/medvedev-tactician-snaps-sinners-streaks |access-date=17 July 2024 |website=ausopen.com |language=en}}</ref> {| class="wikitable" align="right" style="text-align:center; width: 15em;" !Kategorija !Sinner !Medvedev |-style="background:#f3e6d7;" |{{nowrap|[[Grand Slam]]}} |'''2''' |1 |-style="background:#ffffcc;" |[[ATP Finals]] |'''2''' |1 |-style="background:#e9e9e9;" |[[ATP Masters 1000 turniri|ATP 1000]] |'''3''' |1 |-style="background:#d4f1c5;" |[[ATP 500 turniri|ATP 500]] |2 |2 |- |[[ATP 250 turniri|ATP 250]] |0 |'''2''' |- |'''Ukupno'''<ref name="Medvedev"/> |'''9''' |7 |} ;Pregled međusobnih mečeva {|class="sortable wikitable" style="font-size:90%;" !Br. !Godina !Turnir !Kategorija !Podloga !Faza !Pobjednik !class="unsortable"|Rezultat !Trajanje !class="unsortable"|Sinner !class="unsortable"|Medvedev |- |align=center| 1. |align=center| [[2020.]] | {{flagicon|FRA}} [[Open 13|Marseille Open]] | ATP 250 | Tvrda (d) | Drugo kolo | '''Medvedev''' |{{tennis score|1|6|-|6|1|-|6|2|-}} |align=center| 1:20 |align=center| 0 |align=center| '''1''' |- |align=center| 2. |align=center| [[2021.]] | {{flagicon|FRA}} [[Open 13|Marseille Open]] | ATP 250 | Tvrda (d) | Četvrtfinale | '''Medvedev''' |{{tennis score|6|2|-|6|4|-}} |align=center| 1:15 |align=center| 0 |align=center| '''2''' |- style="background:#ffffcc;" |align=center| 3. |align=center| [[2021.]] | {{flagicon|ITA}} [[ATP Finals]] | ATP Finals | Tvrda (d) | Grupna faza | '''Medvedev''' |{{tennis score|6|0|-|6|7|(5)|7|6|(8)}} |align=center| 2:29 |align=center| 0 |align=center| '''3''' |- style="background:#d4f1c5;" |align=center| 4. |align=center| [[2022.]] | {{flagicon|AUT}} [[Vienna Open]] | ATP 500 | Tvrda (d) | Četvrtfinale | '''Medvedev''' |{{tennis score|6|4|-|6|2|-}} |align=center| 1:31 |align=center| 0 |align=center| '''4''' |- style="background:#d4f1c5;" |align=center| 5. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|NIZ}} [[ABN AMRO Open|Rotterdam Open]] | ATP 500 | Tvrda (d) | Finale | '''Medvedev''' |{{tennis score|5|7|-|6|2|-|6|2|-}} |align=center| 2:29 |align=center| 0 |align=center| '''5''' |- style="background:#e9e9e9;" |align=center| 6. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|SAD}} [[Miami Open]] | Masters 1000 | Tvrda | Finale | '''Medvedev''' |{{tennis score|7|5|-|6|3|-}} |align=center| 1:35 |align=center| 0 |align=center| '''6''' |- style="background:#d4f1c5;" |align=center| 7. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|KIN}} [[China Open]] | ATP 500 | Tvrda | Finale | '''Sinner''' |{{tennis score|7|6|(2)|7|6|(2)}} |align=center| 2:02 |align=center| '''1''' |align=center| 6 |- style="background:#d4f1c5;" |align=center| 8. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|AUT}} [[Vienna Open]] | ATP 500 | Tvrda (d) | Finale | '''Sinner''' |{{tennis score|7|6|(4)|4|6|-|6|3|-}} |align=center| 3:04 |align=center| '''2''' |align=center| 6 |- style="background:#ffffcc;" |align=center| 9. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|ITA}} [[ATP Finals]] | ATP Finals | Tvrda (d) | Polufinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|3|-|6|7|(4)|6|1|-}} |align=center| 2:29 |align=center| '''3''' |align=center| 6 |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 10. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|AUS}} [[Australian Open]] | Grand Slam | Tvrda | Finale | '''Sinner''' |{{tennis score|3|6|-|3|6|-|6|4|-|6|4|-|6|3|-}} |align=center| 3:44 |align=center| '''4''' |align=center| 6 |- style="background:#e9e9e9;" |align=center| 11. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|SAD}} [[Miami Open]] | Masters 1000 | Tvrda | Polufinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|1|-|6|2|-}} |align=center| 1:10 |align=center| '''5''' |align=center| 6 |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 12. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|UK}} [[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] | Grand Slam | Trava | Četvrtfinale | '''Medvedev''' |{{tennis score|6|7|(7)|6|4|-|7|6|(4)|2|6|-|6|3|-}} |align=center| '''4:00''' |align=center| 5 |align=center| '''7''' |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 13. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|SAD}} [[US Open]] | Grand Slam | Tvrda | Četvrtfinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|2|-|1|6|-|6|1|-|6|4|-}} |align=center| 2:39 |align=center| '''6''' |align=center| 7 |- style="background:#e9e9e9;" |align=center| 14. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|KIN}} [[Shanghai Masters]] | Masters 1000 | Tvrda | Četvrtfinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|1|-|6|4|-}} |align=center| 1:25 |align=center| '''7''' |align=center| 7 |- style="background:#ffffcc;" |align=center| 15. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|ITA}} [[ATP Finals]] | ATP Finals | Tvrda (d) | Grupna faza | '''Sinner''' |{{tennis score|6|3|-|6|4|-}} |align=center| 1:14 |align=center| '''8''' |align=center| 7 |- style="background:#e9e9e9;" |align=center| 16. |align=center| [[2026.]] | {{flagicon|SAD}} [[BNP Paribas Open|Indian Wells Masters]] | Masters 1000 | Tvrda | Finale | '''Sinner''' |{{tennis score|7|6|(6)|7|6|(4)}} |align=center| 1:56 |align=center| '''9''' |align=center| 7 |} === Novak Đoković === Jannik Sinner i [[Novak Đoković]] do sada su igrali 11 puta, a Sinner vodi u međusobnim dvobojima 6:5.<ref name="Đoković">{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/players/atp-head-2-head/jannik-sinner-vs-novak-djokovic/s0ag/d643 |title=Jannik Sinner VS Novak Djokovic {{!}} Head 2 Head |website=ATP Tour |access-date=6 June 2025 }}</ref> Njihov prvi susret odigrao se na [[Monte Carlo Masters]]u [[2021.]] godine. Đoković je pobijedio u prva tri susreta prije nego je Sinner upisao prvu pobjedu na [[ATP Finals]]ima [[2023.]] godine. Njih su dvojica igrali nekoliko značajnih mečeva, među kojima su finale [[ATP Finals]]a [[2023.]] godine (pobjeda Đokovića),<ref>{{Cite web |date=19 November 2023 |title=ATP Finals 2023 results: Novak Djokovic beats Jannik Sinner to win title |url=https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/67468494 |access-date=16 October 2024 |website=BBC Sport}}</ref> polufinale [[Australian Open]]a [[2024.]] godine (pobjeda Sinnera u četiri seta)<ref>{{Cite web |last=Briggs |first=Simon |date=26 January 2024 |title=Novak Djokovic loses first Australian Open match since 2018 to brilliant Jannik Sinner |url=https://www.telegraph.co.uk/tennis/2024/01/26/novak-djokovic-australian-open-win-jannik-sinner-final/ |access-date=16 October 2024 |website=The Telegraph |archive-date=23 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241123221016/https://www.telegraph.co.uk/tennis/2024/01/26/novak-djokovic-australian-open-win-jannik-sinner-final/ |url-status=live }}</ref> te finale [[Rolex Shanghai Masters|Šangaja]] [[2024.]] godine (pobjeda Sinnera u dva seta).<ref>{{Cite web |last=Jurejko |first=Jonathan |date=13 October 2024 |title=Djokovic denied 100th title as Sinner wins in Shanghai |url=https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/articles/c8j72gx3kp1o |access-date=16 October 2024 |website=BBC Sport |archive-date=30 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130075719/https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/articles/c8j72gx3kp1o |url-status=live }}</ref> Tijekom [[2025.]] godine igrali su dva uzastopna polufinala na [[Roland-Garros]]u i [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]], u oba koje je pobijedio Sinner.<ref>{{cite web |last1=Mathews |first1=Max |title=French Open men's semifinals — Recap |url=https://www.nytimes.com/athletic/live-blogs/french-open-2025-live-updates-semifinals-scores-results/JZNuvMaxmtWB/ |publisher=The Athletic |access-date=6 June 2025 |date=6 June 2025}}</ref> Početkom [[2026.]] godine, Đoković je pobijedio Sinnera u polufinalu [[Australian Open]]a.<ref name=":5" /> {| class="wikitable" align="right" style="text-align:center; width: 15em;" !Kategorija !Sinner !Đoković |-style="background:#f3e6d7;" |[[Grand Slam]] |3 |3 |-style="background:#ffffcc;" |[[ATP Finals]] |1 |1 |-style="background:#e9e9e9;" |[[ATP Masters 1000 turniri|ATP 1000]] |1 |1 |-style="background:#d4f1c5;" |[[ATP 500 turniri|ATP 500]] |0 |0 |- |[[ATP 250 turniri|ATP 250]] |0 |0 |- style="background:#ECF2FF;" |{{nowrap|[[Davis Cup]]}} |'''1''' |0 |- |'''Ukupno'''<ref name="Đoković"/> |'''6''' |5 |} ;Pregled međusobnih mečeva {|class="sortable wikitable" style="font-size:90%;" !Br. !Godina !Turnir !Kategorija !Podloga !Faza !Pobjednik !class="unsortable"|Rezultat !Trajanje !class="unsortable"|Sinner !class="unsortable"|Đoković |- style="background:#e9e9e9;" |align=center| 1. |align=center| [[2021.]] | {{flagicon|MNK}} [[Monte Carlo Masters]] | Masters 1000 | Zemlja | Drugo kolo | '''Đoković''' |{{tennis score|6|4|-|6|2|-}} |align=center| 1:34 |align=center| 0 |align=center| '''1''' |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 2. |align=center| [[2022.]] | {{flagicon|UK}} [[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] | Grand Slam | Trava | Četvrtfinale | '''Đoković''' |{{tennis score|5|7|-|2|6|-|6|3|-|6|2|-|6|2|-}} |align=center| 3:35 |align=center| 0 |align=center| '''2''' |-style="background:#f3e6d7;" |align=center| 3. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|UK}} [[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] | Grand Slam | Trava | Polufinale | '''Đoković''' |{{tennis score|6|3|-|6|4|-|7|6|(4)}} |align=center| 2:47 |align=center| 0 |align=center| '''3''' |- style="background:#ffffcc;" |align=center| 4. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|ITA}} [[ATP Finals]] | ATP Finals | Tvrda (d) | Grupna faza | '''Sinner''' |{{tennis score|7|5|-|6|7|(5)|7|6|(2)}} |align=center| 3:09 |align=center| '''1''' |align=center| 3 |- style="background:#ffffcc;" |align=center| 5. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|ITA}} [[ATP Finals]] | ATP Finals | Tvrda (d) | Finale | '''Đoković''' |{{tennis score|6|3|-|6|3|-}} |align=center| 1:43 |align=center| 1 |align=center| '''4''' |- style="background:#ECF2FF;" |align=center| 6. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|ŠPA}} [[Davis Cup]] | Davis Cup | Tvrda (d) | Polufinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|2|-|2|6|-|7|5|-}} |align=center| 2:32 |align=center| '''2''' |align=center| 4 |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 7. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|AUS}} [[Australian Open]] | Grand Slam | Tvrda | Polufinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|1|-|6|2|-|6|7|(6)|6|3|-}} |align=center| 3:22 |align=center| '''3''' |align=center| 4 |- style="background:#e9e9e9;" |align=center| 8. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|KIN}} [[Shanghai Masters]] | Masters 1000 | Tvrda | Finale | '''Sinner''' |{{tennis score|7|6|(4)|6|3|-}} |align=center| 1:37 |align=center| '''4''' |align=center| 4 |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 9. |align=center| [[2025.]] | {{flagicon|FRA}} [[Roland-Garros]] | Grand Slam | Zemlja | Polufinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|4|-|7|5|-|7|6|(3)}} |align=center| 3:16 |align=center| '''5''' |align=center| 4 |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 10. |align=center| [[2025.]] | {{flagicon|UK}} [[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] | Grand Slam | Trava | Polufinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|3|-|6|3|-|6|4|-}} |align=center| 1:55 |align=center| '''6''' |align=center| 4 |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 11. |align=center| [[2026.]] | {{flagicon|AUS}} [[Australian Open]] | Grand Slam | Tvrda | Polufinale | '''Đoković''' |{{tennis score|3|6|-|6|3|-|4|6|-|6|4|-|6|4|-}} |align=center| '''4:09''' |align=center| 6 |align=center| '''5''' |} == Stil igre == [[File:P20250907DT-0873 President Donald Trump attends the U.S. Open Men’s Championship.jpg|thumb|320px|Sinnerov dvoručni bekend često se ističe kao njegovo najjače oružje.]] Sinner je agresivni igrač s osnovne crte te je jedan od najsnažnijih udarača na Touru. Njegov je najjači udarac dvoručni bekend, koji ima više topspina u odnosu na bilo kojeg drugog igrača na Touru, dosežući 1858 okretaja u minuti uz petu prosječnu brzinu, koja iznosi 111.2 km/h.<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-infosys-beyond-the-numbers-april-2020|title=Wrecking Ball: Sinner Has The Heaviest Backhand Of Them All|author=Craig O'Shannessy|date=30 April 2020|website=atptour.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230417075737/https://www.atptour.com/en/news/sinner-infosys-beyond-the-numbers-april-2020|archive-date=17 April 2023}}</ref> Zbog mirnoće na terenu te sveobuhvatnog kretanja, Sinner je često uspoređivan s [[Roger Federer|Rogerom Federerom]].<ref name="times"/><ref name="forbes"/><ref name="roland-garros"/> Sam Federer pohvalio je balans u Sinnerovoj igri, ističući da mu se sviđa što Sinnerovi bekend i forhend imaju gotovo istu brznu.<ref name="tv6"/> Bivši najbolji junior svijete i trener [[Claudio Pistolesi]] pohvalio je Sinnerovo lateralno kretanje, pripisujući to njegovom iskustvu sa [[skijanje]]m.<ref name="piatti-feature">{{cite web |last=Buddell |first=James |title=Sinner: 'I Want That Feeling More And More' |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-piatti-feature-2020 |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=20 March 2020 |archive-date=10 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200610225211/https://www.atptour.com/en/news/sinner-piatti-feature-2020 |url-status=live }}</ref> U tom je kontekstu uspoređivan s [[Novak Đoković|Novakom Đokovićem]], koji je također istaknuo kako je iskustvo koje ima u skijanju pomoglo u razvijanju njegovih teniskih vještina.<ref>{{cite web |last=Boyden |first=Alex |title=How skiing will benefit Jannik Sinner as it did for Djokovic. Hoping to reach Berrettini's heights… |url=https://tennistonic.com/tennis-news/129194/how-skiing-will-benefit-jannik-sinner-as-it-did-for-djokovic-hoping-to-reach-berrettinis-heights/ |website=Tennis Tonic |access-date=15 November 2020 |date=4 November 2019 |archive-date=7 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211107074121/https://tennistonic.com/tennis-news/129194/how-skiing-will-benefit-jannik-sinner-as-it-did-for-djokovic-hoping-to-reach-berrettinis-heights/ |url-status=live }}</ref> Sinner igra s kontaktnim lećama te je izjavio da bez njih uopće ne bi mogao vidjeti lopticu.<ref name=":7">{{Cite web |title=Jannik Sinner defeats Grigor Dimitrov in Miami final |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-dimitrov-miami-2024-final |access-date=7 June 2024 |website=ATP Tour |language=en |archive-date=31 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240331215954/https://www.atptour.com/en/news/sinner-dimitrov-miami-2024-final |url-status=live }}</ref> == Treneri i stožer == Kada se Sinner s 13 godina posvetio tenisu trenirao ga je [[Riccardo Piatti]], koji je ranije surađivao s [[Novak Đoković|Novakom Đokovićem]] i [[Miloš Raonić|Milošom Raonićem]].<ref name=roland-garros/> Istovremeno je počeo raditi i s Andreom Volpinijem i Massimom Sartorijem, potonji koji je bio dugogodišnji trener [[Andreas Seppi|Andreasa Seppija]].<ref>{{cite web |title=Jannik Sinner: "I wanted to give a present for my coach's birthday" |url=https://www.ubitennis.net/2019/11/jannik-sinner-wanted-give-present-coachs-birthday/ |website=Ubi Tennis |access-date=15 November 2020 |date=9 November 2019 |archive-date=17 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201117024238/https://www.ubitennis.net/2019/11/jannik-sinner-wanted-give-present-coachs-birthday/ |url-status=live }}</ref> Kako je napredovao, Piatti mu je bio prvi trener, a Volpini mu je pomagao kao drugi trener. U njegovom su timu tada bili i fizioterapeut Claudio Zimaglia te kondicijski trener Dalibor Širola.<ref name=spotlight/> U veljači [[2022.]] godine završio je svoju dugogodišnju suradnju s Piattijem te je započeo raditi sa [[Simone Vagnozzi|Simoneom Vagnozzijem]], bivšim trenerom [[Marco Cecchinato|Marca Cecchinata]], novim kondicijskim trenerom Umbertom Ferrarom i novim fizioterapeutom.<ref name=":1"/><ref>{{Cite news |last=Futterman |first=Matthew |title=Jannik Sinner has been biding his time. Is that time now? |url=https://www.nytimes.com/athletic/5229590/2024/01/26/jannik-sinner-australian-open-final/ |access-date=27 June 2024 |work=The New York Times |date=28 January 2024 |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{cite web |title=Jannik Sinner Hires New Coach Simone Vagnozzi, Pays Tribute To Riccardo Piatti |url=http://oncuesports.com/2022/02/17/jannik-sinner-hires-new-coach-simone-vagnozzi-pays-tribute-to-riccardo-piatti/ |website=oncuesports.com |date=17 February 2022 |access-date=18 February 2022 |archive-date=18 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218124108/http://oncuesports.com/2022/02/17/jannik-sinner-hires-new-coach-simone-vagnozzi-pays-tribute-to-riccardo-piatti/ |url-status=live }}</ref> U srpnju iste godine, trener [[Darren Cahill]] službeno se pridružio Sinnerovom timu.<ref>{{Cite web|url=https://www.tennisnow.com/Blogs/NET-POSTS/July-2022/Darren-Cahill-Will-Join-Jannik-Sinner-s-Team-Full.aspx|title=Darren Cahill Will Join Jannik Sinner's Team Full-Time|website=tennisnow.com|access-date=9 May 2023|archive-date=3 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221203052334/https://www.tennisnow.com/Blogs/NET-POSTS/July-2022/Darren-Cahill-Will-Join-Jannik-Sinner-s-Team-Full.aspx|url-status=live}}</ref> Za razliku od drugih profesionalnih tenisača, Sinner nema mentalnog trenera već koristi posebnu talijansku metodu za mentalni trening koja je razvijena za vozače [[Formula 1|Formule 1]].<ref>{{Cite web |last=Jhoty |first=Ben |date=29 January 2024 |title=How Jannik Sinner Rebuilt His Body To Get In Grand Slam Shape |url=https://menshealth.com.au/how-jannik-sinner-overhauled-his-mind-and-body-to-get-in-grand-slam-shape/ |access-date=27 June 2024 |website=Men's Health Magazine Australia |language=en-AU}}</ref> Početkom [[2023.]] godine Giacomo Naldi postao je njegov osobni fizioterapeut.<ref>{{Cite web |date=3 February 2023 |title=Lascia la Virtus e va a lavorare con Sinner, la scelta del fisioterapista Naldi |url=https://bologna.repubblica.it/sport/2023/02/03/news/ladcia_la_virtus_e_va_a_lavorare_con_sinner_la_scelta_del_fisioterapista_naldi-386236177/ |access-date=4 July 2024 |website=la Repubblica |language=it |archive-date=13 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240913114118/https://bologna.repubblica.it/sport/2023/02/03/news/ladcia_la_virtus_e_va_a_lavorare_con_sinner_la_scelta_del_fisioterapista_naldi-386236177/ |url-status=live }}</ref> U rujnu [[2024.]] godine, nakon afere s dopingom, otpustio je Ferraru i Naldija te doveo Đokovićevog bivšeg kondicijskog trenera Marca Panichija i fizioterapeuta Ulisesa Badija. Također surađuje i s [[osteopatija|osteopatom]] Andreom Cipollom.<ref>{{Cite web |date=16 September 2024 |title=US Open champion Jannik Sinner introduces 2 new trainers after firing staff members for doping case |url=https://apnews.com/article/jannik-sinner-trainers-doping-4c0cd3247a9cc209e6a794ca67ec0c57 |access-date=19 September 2024 |website=AP News |language=en |archive-date=19 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919113154/https://apnews.com/article/jannik-sinner-trainers-doping-4c0cd3247a9cc209e6a794ca67ec0c57 |url-status=live }}</ref> Dana [[23. srpnja]] [[2025.]] godine Sinner je objavio kako se Ferrara vratio u njegov tim kao kondicijski trener.<ref>{{Cite web |last=Gheorghe |first=Andreea |date=23 July 2025 |title=Jannik Sinner reappoints trainer he sacked amid doping row |url=https://www.cityam.com/jannik-sinner-reappoints-trainer-he-sacked-after-positive-doping-test/ |access-date=24 July 2025 |website=City AM |language=en-GB}}</ref> Sinnerov otac, koji je kuhar po struci, kuha za tim na velikim natjecanjima.<ref>{{Cite web |last=Ciotti |first=Lorenzo |date=12 April 2023 |title=Jannik Sinner: "My father joins the staff as a cook" |url=https://www.tennisworldusa.org/tennis/news/Tennis_Interviews/131008/jannik-sinner-my-father-joins-the-staff-as-a-cook-/ |access-date=27 August 2024 |website=Tennis World USA |language=en |archive-date=27 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240827095214/https://www.tennisworldusa.org/tennis/news/Tennis_Interviews/131008/jannik-sinner-my-father-joins-the-staff-as-a-cook-/ |url-status=live }}</ref> == Statistike == {{Main|Statistike i rekordi Jannika Sinnera}} Ovdje se nalazi skraćeni pregled osnovnih statističkih podataka karijere Carlosa Alcaraza, a preuzeti su sa službenih stranica [[ATP Tour]]a i [[ITF]]-a.<ref name="atp-profile1">{{cite web|title=Jannik Sinner|url=https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/overview|website=ATP Tour|accessdate=15 November 2020}}</ref> {{Statistike legenda}} {|class="wikitable nowrap" style=text-align:center;font-size:95% !Turnir ![[2019.]] ![[2020.]] ![[2021.]] ![[2022.]] ![[2023.]] ![[2024.]] ![[2025.]] ![[2026.]] !Omjer !Pob.–Por. !%Pob. |- |colspan="121" align="left" |'''[[Grand Slam]]''' |- |align=left bgcolor=efefef|[[Australian Open]] |O |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=afeeee|1K |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=afeeee|4K |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=yellow|PF |bgcolor=efefef|2 / 7 |bgcolor=efefef|27–5 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=27|lost=5|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Roland-Garros]] |O |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=afeeee|4K |bgcolor=afeeee|4K |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=yellow|PF |bgcolor=thistle|F | |bgcolor=efefef|0 / 6 |bgcolor=efefef|22–6 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=22|lost=6|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] |Q1 |style=color:#767676|NO |bgcolor=afeeee|1K |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=yellow|PF |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=lime|'''P''' | |bgcolor=efefef|1 / 5 |bgcolor=efefef|20–4 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=20|lost=4|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[US Open]] |bgcolor=afeeee|1K |bgcolor=afeeee|1K |bgcolor=afeeee|4K |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=afeeee|4K |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=thistle|F | |bgcolor=efefef|1 / 7 |bgcolor=efefef|23–6 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=23|lost=6|integer=yes}} |-style=font-weight:bold;background:#efefef |align=left|Pobjeda–poraza |0–1 |5–3 |6–4 |15–4 |12–4 |23–2 |26–2 |5–1 |4 / 25 |92–21 |{{Tennis win percentage|won=92|lost=21|integer=yes}} <section end=singles-perf /> |- | colspan="12" align="left" |'''[[ATP Finals]]''' |- |bgcolor=efefef align=left|[[ATP Finals]] |colspan=2 style=color:#767676|DNQ |bgcolor=afeeee|GF |style=color:#767676|DNQ |bgcolor=thistle|F |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=lime|'''P''' | |bgcolor=efefef|2 / 4 |bgcolor=efefef|15–2 |bgcolor=efefef|{{tennis win percentage|won=15|lost=2|integer=yes}} |- | colspan="12" align="left" |'''Reprezentativni nastupi''' |- |bgcolor=efefef align=left|[[Tenis na Ljetnim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]] |colspan=2 style=color:#767676|Nisu održane |O |colspan=2 style=color:#767676|Nisu održane |O |colspan=2 style=color:#767676|Nisu održane |bgcolor=efefef|0 / 0 |bgcolor=efefef|0–0 |bgcolor=efefef|– |- |bgcolor=efefef align=left|[[Davis Cup]] |O |style=color:#767676| NO |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=yellow|PF |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=lime|'''P''' |O | |bgcolor=efefef|2 / 4 |bgcolor=efefef|12–1 |bgcolor=efefef|{{tennis win percentage|won=12|lost=1|integer=yes}} |- | colspan="12" align="left" |'''[[ATP 1000 turniri]]''' |- |align=left bgcolor=efefef|[[Indian Wells Open]] |O |style=color:#767676|NO |bgcolor=afeeee|4K |bgcolor=afeeee|4K{{efn|name=IW22|Sinner se povukao prije četvrtog kola [[Indian Wells Masters]]a [[2022.]] godine, što se službeno ne smatra porazom.}} |bgcolor=yellow|PF |bgcolor=yellow|PF{{efn|Dana [[20. kolovoza]] [[2024.]] godine objavljeno je kako je Sinner pao na doping testu zbog prisutnosti [[klostebol]]a te je kažnjen s oduzimanjem novčane nagrade i bodova dobivenih na turniru u Indian Wellsu u ožujku.}} |O |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=efefef|1 / 5 |bgcolor=efefef|17–3 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=17|lost=3|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Miami Open]] |O |style=color:#767676|NO |bgcolor=thistle|F |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=thistle|F |bgcolor=lime|'''P''' |O |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=efefef|2 / 5 |bgcolor=efefef|25–3 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=25|lost=3|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Monte-Carlo Masters]] |O |style=color:#767676|NO |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=yellow|PF |bgcolor=yellow|PF |O |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=efefef|1 / 5 |bgcolor=efefef|15–4 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=15|lost=4|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Madrid Open]] |O |style=color:#767676|NO |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=afeeee|3K |O |bgcolor=ffebcd|ČF{{efn|name=MO24|Sinner se povukao prije četvrtfinala [[Madrid Open]]a [[2024.]] godine, što se službeno ne smatra porazom.}} |O |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=efefef|1 / 4 |bgcolor=efefef|12–2 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=12|lost=2|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Italian Open]] |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=afeeee|3K |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=afeeee|4K |O |bgcolor=thistle|F | |bgcolor=efefef|0 / 6 |bgcolor=efefef|14–6 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=14|lost=6|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Canadian Open]] |O |style=color:#767676|NO |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=afeeee|3K |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=ffebcd|ČF |O | |bgcolor=efefef|1 / 4 |bgcolor=efefef|7–3 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=7|lost=3|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Cincinnati Open]] |O |Q1 |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=afeeee|3K |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=thistle|F | |bgcolor=efefef|1 / 5 |bgcolor=efefef|12–4 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=12|lost=4|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Shanghai Masters]] |O |colspan=3 style=color:#767676|Nije održan |bgcolor=afeeee|4K |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=afeeee|3K | |bgcolor=efefef|1 / 3 |bgcolor=efefef|9–2 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=9|lost=2|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Paris Masters]] |O |O |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=afeeee|1K |bgcolor=afeeee|3K{{efn|name=PA23|Sinner se povukao prije trećeg kola [[Rolex Paris Masters]]a [[2023.]] godine, što se službeno ne smatra porazom.}} |O |bgcolor=lime|'''P''' | |bgcolor=efefef|1 / 4 |bgcolor=efefef|6–2 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=6|lost=2|integer=yes}} |-style=font-weight:bold;background:#efefef |align=left|Pobjeda–poraza |1–1 |2–1 |10–8 |16–7 |21–6 |28–3 |16–3 |18–0 |9 / 41 |117–29 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=117|lost=29|integer=yes}} |- | colspan="12" align="left" |'''Statistika karijere''' |-style=background:#efefef;font-weight:bold |||[[2019.]]||[[2020.]]||[[2021.]]||[[2022.]]||[[2023.]]||[[2024.]]||[[2025.]]||[[2026.]]|| colspan="3" |Karijera |-bgcolor=efefef |align=left|'''Turniri''' |10 |12 |25 |17 |21 |15 |12 |5 |colspan=3|'''Ukupno u karijeri: 116''' |-style=background:#efefef |align=left|'''Naslovi''' |'''0''' |'''1''' |'''4''' |'''1''' |'''4''' |'''8''' |'''6''' |'''4''' |colspan=3|'''Ukupno u karijeri: 27''' |-style=background:#efefef |align=left|'''Finala''' |'''0''' |'''1''' |'''5''' |'''1''' |'''7''' |'''9''' |'''10''' |'''4''' |colspan=3|'''Ukupno u karijeri: 36''' |-style=background:#efefef |align=left|Tvrda podloga pobjeda–poraza |8–5 |12–8 |39–14 |28–10 |48–9 |53–3 |39–3 |19–2 |23 / 77 |246–54 |{{tennis win percentage|won=246|lost=54|integer=yes}} |-style=background:#efefef |align=left|Zemljana podloga pobjeda–poraza |3–4 |7–3 |10–6 |15–4 |8–3 |11–2 |11–2 |5–0 |2 / 28 |70–24 |{{tennis win percentage|won=70|lost=24|integer=yes}} |-style=background:#efefef |align=left|Travnata podloga pobjeda–poraza |0–1 |0–0 |0–2 |4–2 |8–3 |9–1 |8–1 |0–0 |2 / 12 |29–10 |{{tennis win percentage|won=29|lost=10|integer=yes}} |-style=font-weight:bold;background:#efefef |align=left|Ukupno pobjeda–poraza |11–10 |19–11 |49–22 |47–16 |64–15 |73–6 |58–6 |24–2 |27 / 117 |345–88 |{{Tennis win percentage|won=345|lost=88|integer=yes}} |-style=background:#efefef |align=left|'''Postotak pobjeda''' |'''{{tennis win percentage|won=11|lost=10|integer=yes}}''' |'''{{tennis win percentage|won=19|lost=11|integer=yes}}''' |'''{{tennis win percentage|won=49|lost=22|integer=yes}}''' |'''{{tennis win percentage|won=47|lost=16|integer=yes}}''' |'''{{tennis win percentage|won=64|lost=15|integer=yes}}''' |'''{{tennis win percentage|won=73|lost=6|integer=yes}}''' |'''{{tennis win percentage|won=58|lost=6|integer=yes}}''' |'''{{tennis win percentage|won=24|lost=2|integer=yes}}''' |colspan=3|'''Ukupno u karijeri: {{tennis win percentage|won=345|lost=88|integer=yes}}''' |-style=background:#efefef |align=left|'''Ranking na kraju godine''' |78. |37. |bgcolor=eee8aa|10. |15. |bgcolor=eee8aa|4. |bgcolor=lime|'''1.''' |bgcolor=thistle|2. | |colspan=3|{{Tooltip|'''$62,321,898'''|Career Prize Money – Singles & Doubles combined}} |} {{notelist}} === Finala === ==== Grand Slamovi ==== {|class="sortable wikitable" width="55%" |- ! Godina ! Turnir ! Podloga ! Protivnik ! Ishod ! class="unsortable" | Rezultat |- ![[2024.]] |style=background:#ffc|[[Australian Open]] |Tvrda |{{flagicon|}} [[Danil Medvedev]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{teniski rezultat|3|6|-|3|6|-|6|4|-|6|4|-|6|3|-}} |- ![[2024.]] |style=background:#ccf|[[US Open]] |Tvrda |{{flagicon|USA}} [[Taylor Fritz]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{teniski rezultat|6|3|-|6|4|-|7|5|-}} |- ![[2025.]] |style=background:#ffc|[[Australian Open]] |Tvrda |{{flagicon|GER}} [[Alexander Zverev]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|6|3|-|7|6|(4)|6|3|-}} |- ![[2025.]] |style=background:#ebc2af|[[Roland-Garros]] |Zemlja |{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] |bgcolor=ffa07a|Poraz |6:4, 7:6^(7:4), 4:6, 6:7^(3:7), 6:7^(2:10) |- ![[2025.]] |style=background:#cfc|[[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] |Trava |{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] |style=background:#98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|4|6|-|6|4|-|6|4|-|6|4|-}} |- ![[2025.]] |style=background:#ccf|[[US Open]] |Tvrda |{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] |bgcolor=ffa07a|Poraz |{{Teniski rezultat|2|6|-|6|3|-|1|6|-|4|6|-}} |} ==== ATP Finals ==== {|class="sortable wikitable" width="55%" |- ! Godina ! Turnir ! Podloga ! Protivnik ! Ishod ! class="unsortable" | Rezultat |- ![[2023.]] |style=background:#ffffcc|[[ATP Finals]] |Tvrda (d) |{{flagicon|SRB}} [[Novak Đoković]] |bgcolor=ffa07a|Poraz |{{Teniski rezultat|3|6|-|3|6|-}} |- ![[2024.]] |style=background:#ffffcc|[[ATP Finals]] |Tvrda (d) |{{flagicon|USA}} [[Taylor Fritz]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|6|4|-|6|4|-}} |- ![[2025.]] |style=background:#ffffcc|[[ATP Finals]] |Tvrda (d) |{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|7|6|(4)|7|5}} |} ==== Masters 1000 turniri ==== {|class="sortable wikitable" width="55%" |- ! Godina ! Turnir ! Podloga ! Protivnik ! Ishod ! class="unsortable" | Rezultat |- ![[2021.]] |style=background:#e9e9e9|[[Miami Open]] |Tvrda |{{flagicon|POL}} [[Hubert Hurkacz]] |bgcolor=ffa07a|Poraz |{{Teniski rezultat|6|7|(4)|4|6|-}} |- ![[2023.]] |style=background:#e9e9e9|[[Miami Open]] |Tvrda |{{flagicon|}} [[Danil Medvedev]] |bgcolor=ffa07a|Poraz |{{Teniski rezultat|5|7|-|3|6|-}} |- ![[2023.]] |style=background:#e9e9e9|[[Canadian Open]] |Tvrda |{{flagicon|AUS}} [[Alex de Minaur]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|6|4|-|6|1|-}} |- ![[2024.]] |style=background:#e9e9e9|[[Miami Open]] |Tvrda |{{flagicon|BUL}} [[Grigor Dimitrov]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|6|3|-|6|1|-}} |- ![[2024.]] |style=background:#e9e9e9|[[Cincinnati Open]] |Tvrda |{{flagicon|USA}} [[Frances Tiafoe]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|7|6|(4)|6|2|-}} |- ![[2024.]] |style=background:#e9e9e9|[[Shanghai Masters]] |Tvrda |{{flagicon|SRB}} [[Novak Djokovic]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|7|6|(4)|6|3|-}} |- ![[2025.]] |style=background:#e9e9e9|[[Italian Open]] |Zemlja |{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] |style=background:#ffa07a|Poraz |{{Teniski rezultat|6|7|(7)|1|6|-}} |- ![[2025.]] |style=background:#e9e9e9|[[Cincinnati Open]] |Tvrda |{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] |style=background:#ffa07a|Poraz |0:5 pred. |- ![[2025.]] |style=background:#e9e9e9|[[Paris Rolex Masters]] |Tvrda (d) |{{flagicon|CAN}} [[Félix Auger-Aliassime]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|6|4|-|7|6|(4)}} |- ![[2026.]] |style=background:#e9e9e9|[[Indian Wells Open]] |Tvrda |{{flagicon|}} [[Danil Medvedev]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|7|6|(6)|7|6|(4)}} |- ![[2026.]] |style=background:#e9e9e9|[[Miami Open]] |Tvrda |{{flagicon|CZE}} [[Jiří Lehečka]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|6|4|-|6|4|-}} |- ![[2026.]] |style=background:#e9e9e9|[[Monte-Carlo Masters]] |Zemlja |{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|7|6|(5)|6|3|-}} |- ![[2026.]] |style=background:#e9e9e9|[[Madrid Open]] |Zemlja |{{flagicon|GER}} [[Alexander Zverev]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|6|1|-|6|2|-}} |} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commons category}} * {{#invoke:Official website|main}} * {{ATP}} {{Top 10 tenisera i teniserki|atpsinglovi=y}} {{Broj jedan teniseri}} {{Pobjednici Australian Opena}} {{Pobjednici Wimbledona}} {{Pobjednici US Opena}} {{Pobjednici Davis Cupa}} {{Italijanski sportista godine}} {{Authority control}} {{Životni vijek|2001||Sinner, Jannik}} [[Kategorija:Italijanski teniseri]] [[Kategorija:Pobjednici Australian Opena]] [[Kategorija:Pobjednici Wimbledona]] [[Kategorija:Pobjednici US Opena]] [[Kategorija:ATP brojevi 1]] 8iulo0ef6y6z8pi4bt0wz9qhnuxop76 42587030 42587028 2026-05-03T16:12:04Z Edgar Allan Poe 29250 /* Borba za prvo mjesto (2026. – danas) */ 42587030 wikitext text/x-wiki {{Infokutija teniser | ime = Jannik Sinner | slika = Jannik Sinner 2025 US Open.jpg | opis_slike = Jannik Sinner u finalu [[US Open 2025.|US Opena 2025.]] godine | širina_slike = 220px | profesionalna karijera = [[2018.]] – ''danas'' <!-- Osobne informacije --> | država = {{flag|Italija}} | punoime = | datum rođenja = {{Datum rođenja i dob|hr=da|2001|8|16}} | mjesto rođenja = {{flagicon|ITA|1946}} [[Innichen]], [[Italija]] | datum smrti = <!-- možete koristiti {{death date and age|godina smti|mjesec smrti|dan smrti|godina rođenja|mjesec rođenja|dan rođenja}} --> | mjsto smrti = | prebivalište = {{flagicon|MNK|size=16px}} [[Monte Carlo]], [[Monako]] | nadimak = | visina = 1.91 m<ref name=ATP>{{cite web|title=Jannik Sinner {{!}} Overview |url=https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/overview|work=[[ATP Tour]]|access-date=21 April 2025|archive-date=29 March 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250329205650/https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/overview|url-status=live}}</ref> | stil igre = dešnjak (dvoručni bekend) | zarada = {{nowrap|62,321,898$<ref>{{Cite web|url=https://www.protennislive.com/posting/ramr/career_prize.pdf|title=ATP Prize Money Leaders|website=Protennslive.com|access-date=30 December 2024|archive-date=30 December 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251230094617/https://www.protennislive.com/posting/ramr/career_prize.pdf |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/overview|title=Jannik Sinner &#124; Overview &#124; ATP Tour &#124; Tennis|website=ATP Tour}}</ref> (6. u historiji)}} | trener = [[Simone Vagnozzi]]<br>[[Darren Cahill]] <!--Singlovi--> | pojedinačni_rekord = 346–88 | pojedinačnih_titula = 28 | najviši_pojedinačni_rang = '''[[Lista tenisera koji su bili prvi na ATP ljestvici|1.]]''' ([[10. lipnja]] [[2024.]]) | trenutni_pojedinačni_rang = 1. ([[13. travnja]] [[2026.]])<ref>{{cite web | url = https://www.atptour.com/en/rankings/singles | title = PIF ATP Rankings (Singles) | website = ATP Tour | access-date = 31 January 2026}}</ref> | Australian_Open_rezultat = '''P''' ([[2024]], [[2025]]) | Roland_Garros_rezultat = F ([[2025]]) | Wimbledon_rezultat = '''P''' ([[2025]]) | US_Open_rezultat = '''P''' ([[2024]]) | ATP_Finals_rezultat = '''P''' ([[2024]], [[2025]]) | WTA_Finals_rezultat = | Olimpijada_rezultat = <!--Parovi--> | parovi_rekord = 26–25 | parovi_titula = 1 | najviši_doubles_rang = 124. ([[27. rujna]] [[2021.]]) | trenutni_doubles_rang = | Australian_Open_parovi_rezultat = | Roland_Garros_parovi_rezultat = | Wimbledon_parovi_rezultat = | US_Open_parovi_rezultat = | ATP_Finals_parovi_rezultat = | WTA_Finals_parovi_rezultat = | Olimpijada_parovi_rezultat = <!--Mješoviti parovi--> | mješoviti_rekord = | mješoviti_titula = | Australian_Open_mješoviti_rezultat = | Roland_Garros_mješoviti_rezultat = | Wimbledon_mješoviti_rezultat = | US_Open_mješoviti_rezultat = | Olimpijada_mješoviti_rezultat = <!--Momčadski turniri--> | Davis_Cup = '''P''' ([[2023]], [[2024]]) | Fed_Cup = | Hopman_Cup = | svetsko ekipno prvenstvo = <!--Medalje--> | prikaži-medalje = <!--yes ili no--> | medalje = | medalje-naslov = <!-- Ažurirano i vanjske veze --> | ažurirano = [[5. travnja]] [[2026.]] | atp profil = | wta profil = | vebsajt = }} '''Jannik Sinner''' ({{IPA-de|ˈjanɪk ˈsɪnɐ|small=no}}, {{IPA-it|ˈjannik ˈsinner|small=no}}; [[Innichen]], [[16. kolovoza]] [[2001.]]), [[Italija|talijanski]] tenisač. Sinner je tijekom karijere bio najbolje rangirani tenisač na [[ATP ljestvica|ATP ljestvici]], a [[2024.]] godinu završio je kao prvi tenisač svijeta. Do sada je osvojio 26 titula u karijeri, uključujući četiri [[Grand Slam]]a, sedam [[ATP Masters 1000 turniri|Masters 1000 turnira]] i dva [[ATP Finals]]a. Također je predvodio [[Davis Cup reprezentacija Italije|Italiju]] do uzastopnih naslova na [[Davis Cup]]u [[2023.]] i [[2024.]] godine. Iako kao junior nije imao previše uspjeha, Sinner se već sa 16 godina prebacio na profesionalne turnire te je bio jedan od rijetkih tenisača koju su već sa 17 godina osvajali [[ATP Challenger Tour]] turnire. Godine [[2019.]] osvojio je [[Next Generation ATP Finals]]e te je dobio nagradu za [[ATP nagrade|debitanta godine]], a dvije godine kasnije postao je prvi tenisač rođen u [[2000-e|2000-ima]] koji je ušao među deset najboljih tenisača na svijetu. Svoju prvu Masters 1000 titulu osvojio je na [[National Bank Open|Canadian Openu]] [[2023.]] godine, kada je ujedno bio i finalist na ATP Finals turniru. Na [[Australian Open]]u [[2024.]] pobijedio je tada prvog tenisača svijeta [[Novak Đoković|Novaka Đokovića]], a kasnije i [[Danil Medvedev|Danila Medvedeva]] u finalu od pet setova i tako osvojio svoj prvi [[Grand Slam]] naslov. Iste godine osvojio je i [[US Open]] te [[ATP Finals]]e, završivši godinu na prvom mjestu; ujedno je tako postao i prvi talijanski tenisač u historiji koji je došao na prvo mjesto ATP ljestvice. Početkom [[2025.]] godine obranio je titulu u [[Melbourne]]u, nakon čega je odradio tromjesečnu suspenziju zbog slučajnog uzimanja [[klostebol]]a. Po povratku, igrao je finala sva tri preostala Grand Slama protiv [[Carlos Alcaraz|Carlosa Alcaraza]], pobijedivši na [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]]. Sezonu je završio pobjednom protiv Alcaraza u [[ATP Finals]]ima. == Rani život i juniorska karijera == Jannik Sinner rođen je [[16. kolovoza]] [[2001.]] godine kao sin Hanspetera i Siglinde Sinner u [[Innichen]]u, u sjevernotalijanskoj provinciji [[Bolzano (provincija)|Južni Tirol]]. Njegov [[materinji jezik]] je [[njemački]].<ref>{{Cite web |url=https://www.vogue.com/article/profile-jannik-sinner-june-2024 |title=The Stunning Rise of Tennis's Jannik Sinner |date=4 April 2024 |access-date=12 September 2024 |publisher=[[Vogue (magazine)|Vogue]] |author=Abby Aguirre |archive-date=11 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240911121802/https://www.vogue.com/article/profile-jannik-sinner-june-2024 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://tennistonic.com/tennis-news/302051/it-was-difficult-speaking-italian-jannik-sinner/ |title="It was difficult speaking Italian" – Jannik Sinner |date=24 June 2021 |access-date=1 February 2024 |archive-date=1 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240201080532/https://tennistonic.com/tennis-news/302051/it-was-difficult-speaking-italian-jannik-sinner/ |url-status=live }}</ref> Odrastao je u [[Sexten]]u u [[Dolomiti]]ma, gdje mu je otac radio kao kuhar, a majka kao konobarica u skijalištu.<ref>{{cite web |title=Jannik Sinner, dallo sci al primo trionfo tennistico in Atp |trans-title=Jannik Sinner, from skiing to his first tennis triumph in the ATP |url=https://www.dovesciare.it/news/2020-11-14/jannik-sinner-dallo-sci-al-primo-trionfo-tennistico-atp |website=Dove Sciare |access-date=15 November 2020 |date=14 November 2020 |language=it |archive-date=26 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126200337/https://www.dovesciare.it/news/2020-11-14/jannik-sinner-dallo-sci-al-primo-trionfo-tennistico-atp |url-status=live }}</ref> Ima starijeg posvojenog brata Marka, koji je rođen u [[Rusija|Rusiji]] [[1998.]] godine.<ref>{{Cite web |date=30 January 2024 |title=The Story of Jannik Sinner's Brother |url=https://www.ilmessaggero.it/en/the_story_of_jannik_sinner_s_brother-7904038.html |access-date=27 June 2024 |website=ilmessaggero.it |language=en |archive-date=27 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240627200155/https://www.ilmessaggero.it/en/the_story_of_jannik_sinner_s_brother-7904038.html |url-status=live }}</ref><ref name=atp-profile>{{cite web|title=Jannik Sinner|url=https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/overview|website=ATP Tour|access-date=22 April 2019|archive-date=16 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516020601/https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/overview|url-status=live}}</ref> U dobi od tri godine počeo je skijati, a na prva je natjecanja išao već s osam godina. Tenis je počeo igrati u dobi od sedam godina.<ref name=":6">{{Cite book |last1=Anderloni |first1=Enzo |title=Diventare Sinner |last2=Dell'Edera |first2=Michelangelo |last3=Mastroluca |first3=Alessandro |date=5 July 2024 |publisher=Giunti Editore |isbn=978-8809921566 |edition=1st |location=Italy |publication-date=15 May 2024 |language=it |trans-title=Becoming Sinner}}</ref> Od sedme do dvanaeste godine bio je jedan od najboljih juniorskih skijaša u [[Italija|Italiji]] – godine [[2008.]], u dobi od sedam godina, pobijedio je u nacionalnom prvenstvu u [[veleslalom]]u, a [[2012.]] godine, u dobi od jedanaest godina, bio je nacionalni doprvak.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.interviewmagazine.com/culture/jannik-sinner-is-ready-for-tennis-superstardom|title=Jannik Sinner Is Ready for Tennis Superstardom|first=Mekala|last=Rajagopal|date=1 May 2023|website=Interview Magazine|access-date=27 January 2024|archive-date=27 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240127214759/https://www.interviewmagazine.com/culture/jannik-sinner-is-ready-for-tennis-superstardom|url-status=live}}</ref><ref name=times>{{Cite news|url=https://www.thetimes.com/sport/tennis/article/jannik-sinner-the-rising-teenage-star-like-a-young-federer-b6wzt37qb|title=Jannik Sinner: the rising teenage star 'like a young Federer'|first=Stuart|last=Fraser|date=17 January 2020|access-date=17 January 2020|website=The Sunday Times|archive-date=8 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201008202405/https://www.thetimes.co.uk/article/jannik-sinner-the-rising-teenage-star-like-a-young-federer-b6wzt37qb|url-status=live}}</ref><ref name=sinless>{{cite web |title=Il tennista senza peccato – Jannik Sinner |trans-title=The Sinless Tennis Player – Jannik Sinner |url=https://m.dagospia.com/jannik-sinner-a-otto-anni-era-uno-sciatore-provetto-poi-arrivo-secondo-e-decise-di-219940 |website=Dagospia |access-date=15 November 2020 |language=it |date=24 November 2019 |archive-date=7 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211107074119/https://m.dagospia.com/jannik-sinner-a-otto-anni-era-uno-sciatore-provetto-poi-arrivo-secondo-e-decise-di-219940 |url-status=live }}</ref><ref name=tv6>{{cite web | url-status = dead | last=Stonham |first=Marcus |title=Much More Than A "Sinner": Jannik Sinner, The Young Italian Who Goes For Everything At Roland Garros |url=https://tv6.news/much-more-than-a-sinner-jannik-sinner-the-young-italian-who-goes-for-everything-at-roland-garros/ | archive-url = https://web.archive.org/web/20201021151854/https://tv6.news/much-more-than-a-sinner-jannik-sinner-the-young-italian-who-goes-for-everything-at-roland-garros/ | archive-date = 21 October 2020 |website=TV6 |access-date=15 November 2020 | date = 2 October 2020}}</ref> Dok je trenirao skijanje, Sinner je odustao od tenisa na jednu godinu prije nego ga je otac pogurao da se vrati tenisu.<ref name="forbes">{{cite web |last=Rossingh |first=Danielle |title=Meet The Former Ski Champ Who Could Be The 'Next Roger Federer' |url=https://www.forbes.com/sites/daniellerossingh/2020/02/26/meet-the-former-ski--champ-who-could-be-the-next-roger-federer/?sh=56cbd0ef5181 |website=Forbes |access-date=15 November 2020 |date=26 February 2020 |archive-date=7 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211107074348/https://gum.criteo.com/syncframe?origin=publishertag&topUrl=forbes.com |url-status=live }}</ref> Kada je ponovo uzeo reket u ruke, njegov prvi redovni trener postao je Heribert Mayr.<ref>{{cite web |title=Heribert Mayr, uno dei primi coach di Sinner: "Se lo rimontavo al tie-break piangeva di rabbia" |trans-title=Heribert Mayr, one of Sinner's first coaches: "If I got him back at the tie-break he would cry with anger" |url=https://www.ubitennis.com/blog/2020/05/26/heribert-mayr-uno-dei-primi-coach-di-sinner-se-lo-rimontavo-al-tie-break-piangeva-di-rabbia/ |website=Ubi Tennis |date=26 May 2020 |language=it |access-date=15 November 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611165614/https://www.ubitennis.com/blog/2020/05/26/heribert-mayr-uno-dei-primi-coach-di-sinner-se-lo-rimontavo-al-tie-break-piangeva-di-rabbia/ |url-status=live }}</ref> Djed ga je vodio u Teniski kamp San Giorgio rano ujutro gdje je imao individualne sate s Mayrom zato što nije bilo djece njegove dobi koja su bila jednako dobra kao on.<ref name=":6"/> Međutim, tenis mu je u tom periodu bio tek treći prioritet, nakon skijanja i [[nogomet]]a.<ref name="five-things">{{cite web |title=Five Things To Know About Jannik Sinner |url=https://www.atptour.com/en/news/five-things-to-know-jannik-sinner |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=23 May 2020 |archive-date=19 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210119062000/https://www.atptour.com/en/news/five-things-to-know-jannik-sinner |url-status=live }}</ref><ref name="spotlight">{{cite web |title=First-Time Winner Spotlight: Jannik Sinner |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-first-time-winner-spotlight-sofia-2020 |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=14 November 2020 |archive-date=2 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210302174929/https://www.atptour.com/en/news/sinner-first-time-winner-spotlight-sofia-2020 |url-status=live }}</ref> Tijekom jutra bi se natjecao u skijanju, a poslijepodne bi igrao nogomet za lokalni AFC Sexten.<ref name=":6"/> U dobi od 13 godina, Sinner je odustao od skijanja i nogometa te se odlučio posvetiti tenisu zbog fizičke konstitucije; bio je visok, mršav i imao samo 35 kilograma.<ref name=":6"/> Također mu se više sviđalo natjecati se u individualnom sportu jer je imao više utjecaja na ishod.<ref name="spotlight"/><ref name=":1">{{Cite web |last=Aguire |first=Abby |date=4 April 2024 |title=The Stunning Rise of Tennis's Jannik Sinner |url=https://www.vogue.com/article/profile-jannik-sinner-june-2024 |access-date=27 June 2024 |website=[[Vogue (magazine)|Vogue]] |language=en-US |archive-date=27 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240627191926/https://www.vogue.com/article/profile-jannik-sinner-june-2024 |url-status=live }}</ref> Samostalno se preselio u [[Bordighera|Bordigheru]] kako bi trenirao u [[Teniski centar Piatti|Teniskom centru Piatti]] pod [[Riccardo Piatti|Riccardom Piattijem]] i Massimom Sartorijem, što su njegovi roditelji podržali.<ref name=atp-profile/><ref name=sinless/><ref name=forbes/> Tamo je isprva živio s obitelji svog trenera, Luke Cvjetkovića, a kasnije se preselio u stan zajedno s još dvojicom dječaka.<ref name=":6"/><ref name=roland-garros>{{cite web |last=Rossingh |first=Danielle |title=Jannik Sinner: Ski champ to tennis star |url=https://www.rolandgarros.com/en-us/article/jannik-sinner-interview-rg2020-ski-champ-tennis-star |website=Roland Garros |access-date=15 November 2020 |date=29 September 2020 |archive-date=28 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128112701/https://www.rolandgarros.com/en-us/article/jannik-sinner-interview-rg2020-ski-champ-tennis-star |url-status=live }}</ref> Prije nego se potpuno posvetio treninzima s Piattijem, Sinner je bio igrao samo dva puta tjedno. Istovremeno je završio privatnu ekonomsku školu Institut Walther u [[Bolzano|Bolzanu]].<ref name=":6"/> Juniorsku karijeru započeo je u sklopu [[ITF Junior Circuit]]a. Iako nije imao značajnih uspjeha kao junior, već je na kraju [[2017.]] godine prešao na seniorsku razinu. Kao junior, nikada nije igrao u glavnom turniru nekog turnira prve razine niti je igrao na juniorskim [[Grand Slam]] turnirima. Jedini veći juniorski turnir na kojemu je igrao bio je [[Trofeo Bonfiglio]]. Nakon što je [[2017.]] godine ispao u prvom kolu jakog juniorskog turnira u matičnoj zemlji, sljedeće je godine došao do četvrtfinala i bio je to jedini juniorski turnir koji je odigrao te godine. Zbog činjenice da nije imao zapaženih rezultata kao junior, Sinnerov je najbolji plasman na juniorskoj listi bilo 133. mjesto.<ref name="itf-junior-singles">{{cite web |title=Jannik Sinner Juniors Singles Activity |url=https://www.itftennis.com/en/players/jannik-sinner/800405198/ita/jt/s/activity/#pprofile-info-tabs |website=ITF Tennis |access-date=15 November 2020 |archive-date=25 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210125105300/https://www.itftennis.com/en/players/jannik-sinner/800405198/ita/jt/s/activity/#pprofile-info-tabs |url-status=live }}</ref> == Profesionalna karijera == === Debi, NextGen naslov i ulazak u top 50 (2018. – 2020.) === Sinner je [[2018.]] godine počeo igrati u sklopu [[ITF Men's Circuit]] toura, međutim zbog lošeg je rankinga imao direktan plasman samo na [[ITF Futures]] turnire. Ipak, u drugoj polovici godine počeo je dobivati pozivnice za [[ATP Challenger Tour]] turnire;<ref name="itf-singles">{{cite web |title=Jannik Sinner Men's Singles Activity |url=https://www.itftennis.com/en/players/jannik-sinner/800405198/ita/mt/s/activity/ |website=ITF Tennis |access-date=15 November 2020 |archive-date=16 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116165816/https://www.itftennis.com/en/players/jannik-sinner/800405198/ita/mt/s/activity/ |url-status=live }}</ref> godinu je završio sa samo jednim ITF naslovom i to u parovima<ref name="itf-doubles">{{cite web |title=Jannik Sinner Men's Doubles Activity |url=https://www.itftennis.com/en/players/jannik-sinner/800405198/ita/mt/d/activity/ |website=ITF Tennis |access-date=15 November 2020 |archive-date=16 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116200742/https://www.itftennis.com/en/players/jannik-sinner/800405198/ita/mt/d/activity/ |url-status=live }}</ref> te na 551. mjestu godišnje liste.<ref name="atp-rankings">{{cite web |title=Jannik Sinner Rankings History |url=https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/rankings-history |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |archive-date=14 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201014014927/https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/rankings-history |url-status=live }}</ref> Prvi Challenger osvojio je [[2019.]] godine u [[Bergamo|Bergamu]] u dobi od 17 godina i 6 mjeseci, iako do tog turnira nije imao nijednu pobjedu na Challenger razini. Postao je prva osoba rođena [[2001.]] godine koja je došla do finala nekog Challengera te najmlađi Talijan s titulom; taj mu je turnir donio skok od 200 mjesta na rang listi te je došao do 324. mjesta.<ref>{{cite web|url=http://www.tennis-tourtalk.com/40599/sinner-sweeps-into-bergamo-challenger-final|title=Sinner Sweeps Into Bergamo Challenger Final|date=23 February 2019|access-date=23 February 2019|website=Tennis TourTalk|archive-date=20 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120013948/https://www.tennis-tourtalk.com/40599/sinner-sweeps-into-bergamo-challenger-final|url-status=live}}</ref><ref name=bergamo>{{cite web | url = https://www.atptour.com/en/news/bergamo-challenger-2019-sinner | title = Sinner's Stunner: 17-Year-Old Reflects On Maiden Title | website = ATP Tour | date = 26 February 2019 | access-date = 26 February 2019 | last = Meiseles | first = Josh | archive-date = 27 July 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190727130402/https://www.atptour.com/en/news/bergamo-challenger-2019-sinner | url-status = live }}</ref> Nakon dvije ITF Futures titule, Sinnerov prvi ATP nastup bio je u svojstvu ''lucky losera'' na [[Hungarian Open]]u [[2019.]] godine, gdje je pobijedio [[Máté Valkusz|Mátéa Valkusza]], domaćeg igrača s pozivnicom.<ref name="first-match-win">{{cite web |title=On This Day In 2019: Sinner Steps Into The Spotlight |url=https://www.atptour.com/en/news/on-this-day-sinner-budapest-2019-first-atp-win |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=24 April 2020 |archive-date=2 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200502063848/https://www.atptour.com/en/news/on-this-day-sinner-budapest-2019-first-atp-win |url-status=live }}</ref> Nakon te prve pobjede na ATP Touru, tjedan kasnije izgubio je finale Challengera u [[Ostrava|Ostravi]] od [[Kamil Majchrzak|Kamila Majchrzaka]].<ref>{{cite web |title=Majchrzak Cruises Past Sinner To Clinch Ostrava Challenger Title |url=http://www.tennis-tourtalk.com/43465/majchrzak-cruises-past-sinner-to-clinch-ostrava-challenger-title |website=Tennis TourTalk |access-date=15 November 2020 |date=5 May 2019 |archive-date=16 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210116145940/https://www.tennis-tourtalk.com/43465/majchrzak-cruises-past-sinner-to-clinch-ostrava-challenger-title |url-status=live }}</ref> [[File:Jannik Sinner after winning NextGen ATP Finals in Milan, 2019.jpg|thumb|320px|Jannik Sinner s peharom pobjednika [[Next Gen ATP Finals|Next Gen ATP Finalsa]] [[2019.]] godine.]] U drugoj polovici [[2019.]] godine, Sinner je sve češće igrao na ATP razini.<ref name="atp-activity">{{cite web |title=Jannik Sinner Player Activity |url=https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/player-activity |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |archive-date=1 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200901011505/https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/player-activity |url-status=live }}</ref> Prvu [[ATP Masters 1000 turniri|Masters 1000]] pobjedu imao je na [[Italian Open]]u protiv [[Steve Johnson (teniser)|Stevea Johnsona]], a nakon sljedeće pobjede na [[Croatia Open Umag|Croatia Openu]] u [[Umag]]u, probio se u prvih 200.<ref name=atp-rankings/> Sljedećeg mjeseca osvojio je Challenger u [[Lexington, Kentucky|Lexingtonu]], postavši jedan od tek jedanaest sedamnaestogodišnjaka s više od jedne titule na Challengerima.<ref>{{cite web |title=Challenger Q&A: Sinner, 17, Joins Elite Company With Lexington Title |url=https://www.atptour.com/en/news/lexington-challenger-2019-sinner |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |archive-date=21 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121221201/https://www.atptour.com/en/news/lexington-challenger-2019-sinner |url-status=live }}</ref> Iste godine izborio je i svoj prvi [[Grand Slam]] nastup,<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/us-open-qualifying-2019-day-4-sinner-chung|title=Sinner, Chung Lead US Open Qualifiers|date=24 August 2019|access-date=24 August 2019|website=ATP Tour|archive-date=18 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210418233916/https://www.atptour.com/en/news/us-open-qualifying-2019-day-4-sinner-chung|url-status=live}}</ref> ali je u prvom kolu [[US Open]]a ispao od [[Stan Wawrinka|Stana Wawrinke]].<ref name=atp-activity/> Uz to, imao je i vrlo snažan kraj sezone. Nakon što se nastupom na [[European Open]]u u [[Antwerpen]]u, gdje je na putu do polufinala<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-tiafoe-antwerp-2019-friday|title=Sinner In The Semis: #NextGenATP Italian Makes Breakthrough In Antwerp|date=18 October 2019|access-date=18 October 2019|website=ATP Tour|archive-date=9 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009120936/https://www.atptour.com/en/news/sinner-tiafoe-antwerp-2019-friday|url-status=live}}</ref> izbacio i prvog nositelja turnira [[Gaël Monfils|Gaëla Monfilsa]],<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/monfils-sinner-antwerp-2019-thursday|title=18-Year-Old Shining: Sinner Shocks Monfils In Antwerp|date=17 October 2019|access-date=17 October 2019|website=ATP Tour|archive-date=11 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011165955/https://www.atptour.com/en/news/monfils-sinner-antwerp-2019-thursday|url-status=live}}</ref> probio u prvih 100 tenisača svijeta,<ref name=atp-rankings/> dobio je pozivnicu za [[Next Gen ATP Finals]], gdje je bio najlošije rangirani tenisač.<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/field-is-set-next-gen-atp-finals-2019|title=Kecmanovic, Humbert, Ymer, Sinner complete the 21-and-under field|date=25 October 2019|access-date=25 October 2019|website=ATP Tour|archive-date=13 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200913000706/https://www.atptour.com/en/news/field-is-set-next-gen-atp-finals-2019|url-status=live}}</ref> U grupnoj je fazi pobijedio [[Frances Tiafoe|Francesa Tiafoea]] i [[Mikael Ymer|Mikaela Ymera]] te je, uz poraz od [[Ugo Humbert|Ugoa Humberta]], izborio polufinale. Tu je pobijedio [[Miomir Kecmanović|Miomira Kecmanovića]], nakon čega je u finalu iznenadio prvog nositelja i tada 18. igrača svijeta, [[Alex de Minaur|Alexa de Minaura]].<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/de-minaur-sinner-milan-2019-saturday|title=Sinner Stuns De Minaur For Milan Title|date=9 November 2019|access-date=9 November 2019|website=ATP Tour|archive-date=19 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210419162349/https://www.atptour.com/en/news/de-minaur-sinner-milan-2019-saturday|url-status=live}}</ref> Godinu je završio kao 78. tenisač svijeta, najmlađi u prvih 80 još od [[Rafael Nadal|Rafaela Nadala]] [[2003.]] godine te je dobio nagradu za [[ATP Debitant godine|debitanta godine]]<ref name="newcomer">{{cite web |title=Sinner Honoured With Newcomer of the Year Award |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-atp-awards-2019-newcomer-of-the-year |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=19 December 2019 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418233923/https://www.atptour.com/en/news/sinner-atp-awards-2019-newcomer-of-the-year |url-status=live }}</ref> i [[Gazzettine sportske nagrade|Gazzettinu sportsku nagradu]] za nastup godine na račun pobjede protiv de Minaura.<ref>{{Cite web |last=Colle |first=Lorenzo |date=19 December 2019 |title=Gazzetta Sports Awards 2019: premiati Berrettini e Sinner |url=https://www.ubitennis.com/blog/2019/12/19/gazzetta-sports-awards-2019-premiati-berrettini-e-sinner/ |access-date=11 July 2024 |website=Ubitennis |language=it-IT}}</ref> Početak sljedeće sezone obilježio je prvom pobjedom na [[Grand Slam]]u, pobijedivši [[Max Purcell|Maxa Purcella]] u prvom kolu [[Australian Open]]a, odnosno prvom Top 10 pobjedom, protiv [[David Goffin|Davida Goffina]] u [[Rotterdam Open|Rotterdamu]].<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-goffin-rotterdam-2020-thursday|title=Sinner Shines For First Top 10 Win In Rotterdam|date=13 February 2020|access-date=13 February 2020|website=ATP Tour|archive-date=8 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201008011849/https://www.atptour.com/en/news/sinner-goffin-rotterdam-2020-thursday|url-status=live}}</ref> Nakon pauze zbog [[Pandemija COVID-a 19|pandemije COVID-a 19]] i poraza u prvom kolu [[US Open]]a od [[Karen Hačanov|Karena Hačanova]] imao je nekoliko solidnih nastupa u Europi,<ref>{{cite web |title=Dimitrov Impressed By Sinner: 'He Can Only Get Better' |url=https://www.atptour.com/en/news/dimitrov-sinner-reaction-rome-2020 |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=18 September 2020 |archive-date=8 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008181214/https://www.atptour.com/en/news/dimitrov-sinner-reaction-rome-2020 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Alex Zverev beats Jannik Sinner to keeps hopes of Cologne Double Alive |url=https://www.eurosport.com/tennis/atp-cologne-1/2020/alex-zverev-beats-jannik-sinner-to-keeps-hopes-of-cologne-double-alive_sto7966175/story.shtml |website=Eurosport |access-date=15 November 2020 |date=25 October 2020 |archive-date=30 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201130133733/https://www.eurosport.com/tennis/atp-cologne-1/2020/alex-zverev-beats-jannik-sinner-to-keeps-hopes-of-cologne-double-alive_sto7966175/story.shtml |url-status=live }}</ref> uključujući i četvrtfinale [[Roland-Garros]]a, gdje ga je pobijedio [[Rafael Nadal]].<ref>{{cite web |title=Sinner Eliminates Zverev To Reach Maiden Major Quarter-final |url=https://www.atptour.com/en/news/zverev-sinner-roland-garros-2020-day-8 |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=4 October 2020 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418233919/https://www.atptour.com/en/news/zverev-sinner-roland-garros-2020-day-8 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Forget Tomorrow, Sinner is A Clear & Present Danger |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-roland-garros-2020-qf-reaction |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |archive-date=12 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201012122854/https://www.atptour.com/en/news/sinner-roland-garros-2020-qf-reaction |url-status=live }}</ref> Sezonu je završio osvajanjem svoje prve ATP titule na [[Sofia Open]]u, gdje je u finalu pobijedio [[Vasek Pospisil|Vaseka Pospisila]].<ref>{{cite web |title=One Year On, Sinner Earns Second De Minaur Victory |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-de-minaur-sofia-2020-thursday |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=12 November 2020 |archive-date=24 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210124064833/https://www.atptour.com/en/news/sinner-de-minaur-sofia-2020-thursday |url-status=live }}</ref> Sinner je tako postao najmlađi Talijan s titulom od početka Open ere te najmlađi osvajač ATP titule od [[Kei Nishikori|Keija Nishikorija]] [[2008.]] godine.<ref>{{cite web |title=Sinner Makes Italian History In Sofia |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-mannarino-sofia-2020-friday#:~:text=Jannik%20Sinner%20became%20the%20youngest,reach%20the%20Sofia%20Open%20final. |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=13 November 2020 |archive-date=19 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210419072654/https://www.atptour.com/en/news/sinner-mannarino-sofia-2020-friday#:~:text=Jannik%20Sinner%20became%20the%20youngest,reach%20the%20Sofia%20Open%20final. |url-status=live }}</ref><ref name="maiden-title">{{cite web |title=Sinner The Winner: Jannik Clinches Maiden ATP Tour Title In Sofia |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-pospisil-sofia-2020-saturday-final |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=14 November 2020 |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202031951/https://www.atptour.com/en/news/sinner-pospisil-sofia-2020-saturday-final |url-status=live }}</ref> Godinu je završio na 37. mjestu.<ref name=atp-rankings/> === Ulazak u top 10 (2021. – 2022.) === Uspjeh s kraja prethodne sezone nastavljen je početkom [[2021.]] godine kada je osvojio [[Great Ocean Road Open]],<ref name="second-title">{{cite web |title=#NextGenATP Sinner Extends Streak, Wins Great Ocean Road Open Title |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-travaglia-great-ocean-road-open-2021-sunday |website=ATP Tour |access-date=16 April 2021 |date=7 February 2021 |archive-date=1 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210301163744/https://www.atptour.com/en/news/sinner-travaglia-great-ocean-road-open-2021-sunday |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Sinner Saves M.P., Gains Khachanov Revenge At Great Ocean Road Open |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-khachanov-travaglia-great-ocean-road-open-2021-saturday |website=ATP Tour |access-date=16 April 2021 |date=6 February 2021 |archive-date=1 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210301163833/https://www.atptour.com/en/news/sinner-khachanov-travaglia-great-ocean-road-open-2021-saturday |url-status=live }}</ref> postavši tako najmlađi igrač s dvije uzastopne ATP titule još od Nadalovog niza iz [[2005.]] godine.<ref name=second-title/> Njegova serija od deset uzastopnih pobjeda prekinuta je u prvom kolu [[Australian Open]]a, kada ga je u pet setova pobijedio [[Denis Shapovalov]].<ref>{{cite web |last=Abulleil |first=Reem |title=Match of the Day: Shapovalov sinks Sinner in epic |url=https://ausopen.com/articles/news/match-day-shapovalov-sinks-sinner-epic |website=Australian Open |access-date=16 April 2021 |date=9 February 2021 |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416091733/https://ausopen.com/articles/news/match-day-shapovalov-sinks-sinner-epic |url-status=live }}</ref> Veliki uspjeh postigao je na [[Miami Open]]u, gdje je došao do svog prvog Masters 1000 finala,<ref>{{cite web |last=Eichenholz |first=Andrew |title=How Sinner Is Storming Down His 'Long Road' |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-miami-2021-sf-reaction |website=ATP Tour |access-date=16 April 2021 |date=2 April 2021 |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416091730/https://www.atptour.com/en/news/sinner-miami-2021-sf-reaction |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|title=Sinner Strikes Late To Reach Maiden ATP Masters 1000 Final|url=https://www.atptour.com/en/news/bautista-agut-sinner-miami-2021-day-10|website=ATP Tour|access-date=16 April 2021|archive-date=16 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416091731/https://www.atptour.com/en/news/bautista-agut-sinner-miami-2021-day-10|url-status=live}}</ref> ali je izgubio od [[Hubert Hurkacz|Huberta Hurkacza]].<ref>{{cite web |last=Carayol |first=Tumaini |title=Hubert Hurkacz sees off Jannik Sinner to win Masters final in Miami |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/apr/04/hubert-hurkacz-sees-off-jannik-sinner-to-win-masters-final-in-miami |website=The Guardian |access-date=16 April 2021 |date=4 April 2021 |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416091731/https://www.theguardian.com/sport/2021/apr/04/hubert-hurkacz-sees-off-jannik-sinner-to-win-masters-final-in-miami |url-status=live }}</ref> Na [[Roland-Garros]]u ga je ponovo izbacio Nadal,<ref>{{Cite web|url = https://indianexpress.com/article/sports/tennis/french-open-2021-nadal-vs-sinner-fourth-round-result-7348612/|title = Rafael Nadal ousts Jannik Sinner to march into 15th French Open quarter-final|date = 8 June 2021|access-date = 8 June 2021|archive-date = 8 June 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210608141537/https://indianexpress.com/article/sports/tennis/french-open-2021-nadal-vs-sinner-fourth-round-result-7348612/|url-status = live}}</ref> dok je na [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]] ispao u prvom kolu. [[File:Sinner RG21 (59) (51376300983).jpg|thumb|220px|left|Jannik Sinner na [[Roland-Garros 2021.|Roland-Garrosu 2021.]] godine.]] U paru s [[Reilly Opelka|Reillyjem Opelkom]] osvojio je svoj prvi naslov u parovima na [[Atlanta Open]]u,<ref>{{Cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/atlanta-2021-doubles-final|title=Reilly Opelka & Jannik Sinner Make Perfect Team Debut in Atlanta |work=ATP Tour |access-date=9 August 2021|archive-date=5 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210805134851/https://www.atptour.com/en/news/atlanta-2021-doubles-final|url-status=live}}</ref> a pobjedom protiv [[Mackenzie McDonald|Mackenzieja McDonalda]] osvojio je i [[Citi Open]] u [[Washington, D.C.|Washingtonu]], što mu je bio treći turnir ukupno i prvi ATP 500 naslov.<ref>{{Cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-brooksby-washington-2021-saturday|title=Jannik Sinner Halts Jenson Brooksby in #NextGenATP Clash to Reach Washington Final |work=ATP Tour |access-date=9 August 2021|archive-date=8 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210808130741/https://www.atptour.com/en/news/sinner-brooksby-washington-2021-saturday|url-status=live}}</ref> Postao je tako prvi Talijan s titulom na Citi Openu te najmlađi ATP 500 pobjednik, odnosno prvi tinejdžer s ATP 500 pobjedom od uspostave kategorije [[2009.]] godine.<ref>{{Cite web| url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-mcdonald-washington-2021-final| title=Sinner Shines In Washington, Beats McDonald For First ATP 500 Title| work=ATP Tour| date=8 August 2021| access-date=9 August 2021| archive-date=9 August 2021| archive-url=https://web.archive.org/web/20210809003039/https://www.atptour.com/en/news/sinner-mcdonald-washington-2021-final| url-status=live}}</ref> Ovime je [[9. kolovoza]] [[2001.]] godine ušao među 15 najboljih tenisača svijeta. Nakon ispadanja u četvrtom kolu [[US Open]]a, Sinner je uspješno obranio naslov u [[Sofija|Sofiji]]<ref>{{cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-monfils-sofia-final-2021-sunday |title=Sinner Beats Monfils, Retains Sofia Title |publisher=atptour.com |date=3 October 2021 |access-date=3 October 2021 |last=Jacot |first=Sam |archive-date=4 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211004204825/https://www.atptour.com/en/news/sinner-monfils-sofia-final-2021-sunday |url-status=live }}</ref> te je nadovezao naslov na [[European Open]]u u [[Antwerpen]]u, pobijedivši [[Diego Schwartzman|Diega Schwartzmana]] za svoj peti naslov u karijeri.<ref>{{Cite web|title=Jannik Sinner Marches Into Antwerp Final |url=https://www.atptour.com/en/news/www.atptour.com/en/news/sinner-harris-antwerp-2021-saturday|access-date=23 October 2021|website=ATP Tour|archive-date=23 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023203551/https://www.atptour.com/en/news/www.atptour.com/en/news/sinner-harris-antwerp-2021-saturday|url-status=live}}</ref> Tako je postao najmlađi tenisač s pet ATP naslova još od [[Novak Đoković|Novaka Đokovića]], koji je imao 19 kada je to uspio.<ref>{{Cite web|url=https://www.tennis.com/baseline/articles/stat-of-the-day-sinner-youngest-man-to-win-five-atp-titles-since-djokovic|title=Stat of the Day: 20-year-old Sinner becomes youngest man to win five ATP titles since 19-year-old Djokovic|access-date=17 November 2021|archive-date=17 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211117002254/https://www.tennis.com/baseline/articles/stat-of-the-day-sinner-youngest-man-to-win-five-atp-titles-since-djokovic|url-status=live}}</ref> Nakon ulaska u polufinale [[Vienna Open]]a postao je prvi tenisač rođen u [[21. vijek|XXI. stoljeću]] koji je ušao među deset najboljih tenisača svijeta, što mu je donijelo status nositelja na [[Rolex Paris Masters]]u; tamo ga je porazio [[Carlos Alcaraz]], oduzevši mu tako priliku za direktan plasman na [[ATP Finals]]e.<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-paris-2021-wednesday |title=Carlos Alcaraz Stops Jannik Sinner's Nitto ATP Finals Tilt &#124; ATP Tour &#124; Tennis |work=ATP Tour |access-date=3 November 2021 |archive-date=3 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211103183139/https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-paris-2021-wednesday |url-status=live }}</ref> Ipak, Sinner je bio prva alternativa te je upao u turnir nakon što se njegov sunarodnjak [[Matteo Berrettini]] povukao nakon svog prvog meča zbog ozljede abdomena.<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/berrettini-nitto-atp-finals-2021-withdrawal|title=Berrettini Withdraws From Nitto ATP Finals, Sinner Steps In|website=ATP Tour|access-date=16 November 2021|archive-date=17 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211117001919/https://www.atptour.com/en/news/berrettini-nitto-atp-finals-2021-withdrawal|url-status=live}}</ref> Sinner je pobijedio Hurkacza u drugom kolu te tako postao najmlađi pobjednik nekog meča na Finalsima još od [[Lleyton Hewitt|Lleytona Hewitta]] [[2000.]] godine te prva zamjena s pobjedom još od [[Janko Tipsarević|Janka Tipsarevića]] [[2011.]] godine.<ref>{{Cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-hurkacz-turin-2021-tuesday|title=Jannik Sinner Rocks Turin Debut with Hubert Hurkacz Win|website=ATP Tour|access-date=16 November 2021|archive-date=17 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211117001903/https://www.atptour.com/en/news/sinner-hurkacz-turin-2021-tuesday|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url = https://www.eurosport.com/tennis/atp-finals/2021/jannik-sinner-v-hubert-hurkacz-atp-finals-live_sto8629938/story.shtml|title = ATP Finals 2021 – Jannik Sinner beats Hubert Hurkacz after replacing injured Matteo Berrettini|date = 16 November 2021|access-date = 16 November 2021|archive-date = 25 January 2022|archive-url = https://web.archive.org/web/20220125194300/https://www.eurosport.com/tennis/atp-finals/2021/jannik-sinner-v-hubert-hurkacz-atp-finals-live_sto8629938/story.shtml|url-status = live}}</ref> Turnir je završio porazom od [[Danil Medvedev|Danila Medvedeva]], što mu je ipak bilo dovoljno da završi godinu kao 10. tenisač svijeta. U finalnom krugu [[Davis Cup]]a pobijedio je [[John Isner|Johna Isnera]] i [[Marin Čilić|Marina Čilića]], ali je Italija ispala u četvrtfinalu od Hrvatske.<ref>{{Cite web|url=https://www.daviscup.com/en/draws-results/tie.aspx?id=M-DC-2021-FLS-E-M-USA-ITA-01|title=Davis Cup – Draws & Results|access-date=27 November 2021|archive-date=25 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125095003/https://www.daviscup.com/en/draws-results/tie.aspx?id=M-DC-2021-FLS-E-M-USA-ITA-01|url-status=live}}</ref> Sljedeća sezona donijela je generalni napredak u smislu da je na velikim turnirima stizao sve dalje, ali bila je obilježena manjkom titula. Sinner je imao sasvim solidne nastupe na [[Australian Open]]u (četvrtfinale),<ref>{{Cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/de-minaur-sinner-australian-open-2022-monday|title=Sinner Stays Perfect, Downs De Minaur|work=ATP Tour |access-date=17 September 2022|archive-date=20 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220920170445/https://www.atptour.com/en/news/de-minaur-sinner-australian-open-2022-monday|url-status=live}}</ref> [[Miami Open]]u (predaja u četvrtfinalu),<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/carreno-busta-sinner-miami-2022-sunday | title=Jannik Sinner Erases 5 Match Points to Edge Pablo Carreño Busta | work=ATP Tour | access-date=3 May 2022 | archive-date=3 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220503195747/https://www.atptour.com/en/news/carreno-busta-sinner-miami-2022-sunday | url-status=live }}</ref> [[Monte Carlo Masters]]u (četvrtfinale),<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/rublev-sinner-monte-carlo-2022-thursday | title=Jannik Sinner Rallies Past Andrey Rublev, Reaches Second Straight ATP Masters 1000 QF | work=ATP Tour | access-date=3 May 2022 | archive-date=3 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220503200812/https://www.atptour.com/en/news/rublev-sinner-monte-carlo-2022-thursday | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/zverev-sinner-monte-carlo-2022-qf | title=Alexander Zverev Wins Decisive Tie-break to Edge Jannik Sinner in Monte Carlo Classic | website=ATP Tour | access-date=3 May 2022 | archive-date=3 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220503200811/https://www.atptour.com/en/news/zverev-sinner-monte-carlo-2022-qf | url-status=live }}</ref> [[Madrid Open]]u (treće kolo),<ref>{{cite web | url=https://www.tennisworldusa.org/tennis/news/Tennis_Interviews/113285/jannik-sinner-reacts-to-saving-three-mps-in-stunning-comeback-win-in-madrid/ | title=Jannik Sinner reacts to saving three MPS in stunning comeback win in Madrid | date=2 May 2022 | access-date=3 May 2022 | archive-date=2 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220502214932/https://www.tennisworldusa.org/tennis/news/Tennis_Interviews/113285/jannik-sinner-reacts-to-saving-three-mps-in-stunning-comeback-win-in-madrid/ | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/felix-sinner-zverev-musetti-madrid-2022-thursday|title=Felix Flies Past Sinner, Sets Zverev Showdown|publisher=[[Association of Tennis Professionals]]|date=5 May 2022|access-date=20 September 2022|archive-date=20 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220920173030/https://www.atptour.com/en/news/felix-sinner-zverev-musetti-madrid-2022-thursday|url-status=live}}</ref> [[Roland-Garros]]u (četvrto kolo)<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/rublev-through-french-open-last-eight-sinner-retires-injured-2022-05-30/ | title=Rublev through to French Open last eight as Sinner retires injured | newspaper=Reuters | date=30 May 2022 | last=Pretot | first=Julien | access-date=5 September 2022 | archive-date=5 September 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220905035540/https://www.reuters.com/lifestyle/sports/rublev-through-french-open-last-eight-sinner-retires-injured-2022-05-30/ | url-status=live }}</ref> i [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]] (četvrtfinale).<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-ski-feature-june-2022 | title=Jannik Sinner: Skiing Sensation to Tennis Star | website=ATP Tour | access-date=28 June 2022 | archive-date=28 June 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220628001133/https://www.atptour.com/en/news/sinner-ski-feature-june-2022 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-wimbledon-2022-tuesday | title=Novak Djokovic Recovers Two-Set Deficit to Sink Jannik Sinner at Wimbledon | website=ATP Tour | access-date=31 July 2022 | archive-date=7 July 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220707223755/https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-wimbledon-2022-tuesday | url-status=live }}</ref> U [[Madrid]]u je protiv [[Alex de Minaur|Alexa de Minaura]] ostvario 100. pobjedu u karijeri, za što mu je trebalo samo 147 mečeva;<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-madrid-2022-wednesday | title=Jannik Sinner Captures 100th Win, Advances in Madrid | website=ATP Tour | access-date=4 May 2022 | archive-date=4 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220504224747/https://www.atptour.com/en/news/sinner-madrid-2022-wednesday | url-status=live }}</ref> jedina dva tenisača koji su brže došli do 100. pobjeda bili su [[Rafael Nadal]] (nakon 137 mečeva) i [[Novak Đoković]] (nakon 143 meča).<ref>{{cite web| url=https://www.atptour.com/en/news/tsitsipas-100-wins-tribute| title=Tsitsipas 100 wins tribute| work=ATP Tour| access-date=19 December 2022| archive-date=19 December 2022| archive-url=https://web.archive.org/web/20221219200152/https://www.atptour.com/en/news/tsitsipas-100-wins-tribute| url-status=live}}</ref> Svoje jedino finale te sezone igrao je na [[Croatia Open Umag|turniru u Umagu]], gdje je pobijedio branitelja naslova [[Carlos Alcaraz|Carlosa Alcaraza]] i osvojio svoj prvi naslov na zemlji te jedini naslov u [[2022.]] godini.<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-umag-2022-sunday-final | title=Jannik Sinner Rallies Past Alcaraz to Umag Crown | website=ATP Tour | access-date=2 August 2022 | archive-date=1 August 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220801072818/https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-umag-2022-sunday-final | url-status=live }}</ref> Nakon ispadanja u trećem kolu i u [[National Bank Open|Montrealu]]<ref>{{cite web|url=https://www.tennismajors.com/atp/montreal-masters-carreno-busta-reaches-quarter-finals-617509.html|title=Montreal Masters: Carreno Busta reaches quarter-finals defeating Sinner, quarter finals are set|website=Tennis Majors|date=12 August 2022|access-date=20 September 2022|archive-date=20 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220920172438/https://www.tennismajors.com/atp/montreal-masters-carreno-busta-reaches-quarter-finals-617509.html|url-status=live}}</ref> i u [[Cincinnati Masters|Cincinnatiju]],<ref>{{Cite web |title=Félix Auger-Aliassime Saves 2 MPs, Stuns Jannik Sinner In Cincinnati |url=https://www.atptour.com/en/news/auger-aliassime-sinner-cincinnati-2022-thursday |access-date=20 August 2022 |website=ATP Tour |archive-date=30 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220830202751/https://www.atptour.com/en/news/auger-aliassime-sinner-cincinnati-2022-thursday |url-status=live }}</ref> uspio je doći do četvrtfinala [[US Open]]a,<ref>{{cite web | url= https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-04/sinner_earns_latenight_win_against_nakashima_at_the_2022_us_open.html | title= Sinner earns late-night win against Nakashima at the 2022 US Open | access-date= 6 September 2022 | archive-date= 6 September 2022 | archive-url= https://web.archive.org/web/20220906041336/https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-04/sinner_earns_latenight_win_against_nakashima_at_the_2022_us_open.html | url-status= live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-ivashka-us-open-2022-monday | title=Sinner Survives Service Yips & Five-Set Scare | website=ATP Tour | access-date=6 September 2022 | archive-date=6 September 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220906043355/https://www.atptour.com/en/news/sinner-ivashka-us-open-2022-monday | url-status=live }}</ref> gdje je ponovo igrao s Alcarazom. Alcaraz je pobijedio u pet setova nakon pet sati i petnaest minuta; meč je završio u 2:50 ujutro po lokalnom vremenu, što je rekord za najkasnije završeni meč u historiji turnira, te je postao drugi najduži meč u historiji US Opena.<ref>{{cite web | url=https://apnews.com/article/us-open-tennis-championships-sports-new-york-jannik-sinner-49a9b96ec94a29b6deaae56dc2b54c4e | title=Alcaraz tops Sinner at 2:50 a.m.; latest US Open finish ever | website=[[Associated Press]] | date=8 September 2022 | access-date=14 September 2022 | archive-date=12 September 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220912062839/https://apnews.com/article/us-open-tennis-championships-sports-new-york-jannik-sinner-49a9b96ec94a29b6deaae56dc2b54c4e | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-us-open-2022-qf | title=Carlos Alcaraz Saves MP, Outlasts Jannik Sinner in Historic US Open QF Thriller | website=ATP Tour | access-date=14 September 2022 | archive-date=12 September 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220912010205/https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-us-open-2022-qf | url-status=live }}</ref> Kraj sezone bio je nešto lošiji. Iako je pomogao Italiji da dođe do posljednje faze [[Davis Cup]]a,<ref>{{Cite web|url=https://www.daviscupfinals.com/news/group-a-italy-v-argentina|title=Italy beats Argentina to book place in Final 8|access-date=17 September 2022|archive-date=17 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221017040143/https://www.daviscupfinals.com/news/group-a-italy-v-argentina|url-status=dead}}</ref> zbog ozljede u [[Sofija|Sofiji]] izbivao je s terena gotovo mjesec dana.<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-rune-huesler-musetti-sofia-2022-saturday | title=Holger Rune Advances Past Jannik Sinner into Sofia Final | website=ATP Tour | access-date=1 November 2022 | archive-date=10 October 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221010220432/https://www.atptour.com/en/news/sinner-rune-huesler-musetti-sofia-2022-saturday/ | url-status=live }}</ref> Igrao je još četvrfinale [[Erste Bank Open]]a,<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-vienna-2022-friday | title=Daniil Medvedev Sinks Jannik Sinner in Vienna | website=ATP Tour | access-date=1 November 2022 | archive-date=1 November 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221101004045/https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-vienna-2022-friday | url-status=live }}</ref> dok je na [[Rolex Paris Masters]]u ispao u prvom kolu.<ref>{{cite news | url=https://www.atptour.com/en/news/huesler-sinner-paris-2022-monday | title=Marc-Andrea Huesler Stuns Jannik Sinner in Paris Opener | website=ATP Tour | access-date=1 November 2022 | archive-date=1 November 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221101002302/https://www.atptour.com/en/news/huesler-sinner-paris-2022-monday | url-status=live }}</ref> Sezonu je završio kao 15. tenisač svijeta. === Davis Cup, Grand Slam naslovi i afera s dopingom (2023. – 2024.) === Nakon ispadanja na [[Adelaide International 1]]<ref>{{cite web |url=https://www.tennismajors.com/atp/adelaide-international-1-korda-makes-semi-finals-651723.html |title=Red-hot Korda takes out Sinner to reach semi-finals |website=tennismajors.com |date=6 January 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=25 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231125225910/https://www.tennismajors.com/atp/adelaide-international-1-korda-makes-semi-finals-651723.html |url-status=live }}</ref> i [[Australian Open]] turnirima,<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2023/jan/22/tsitsipas-into-last-eight-of-australian-open-despite-sinners-best-efforts |title=Stefanos Tsitsipas marches on in Australian Open despite Sinner's best efforts |work=The Guardian |date=22 January 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=25 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231125225910/https://www.theguardian.com/sport/2023/jan/22/tsitsipas-into-last-eight-of-australian-open-despite-sinners-best-efforts |url-status=live }}</ref> Sinner je u [[Montpellier]]u osvojio [[Open Sud de France]], svoj sedmi naslov u karijeri.<ref>{{cite news | url=https://www.atptour.com/en/news/cressy-sinner-montpellier-2023-sunday | title=Jannik Sinner Wins Montpellier Title | website=ATP Tour | access-date=18 February 2023 | archive-date=20 February 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230220030335/https://www.atptour.com/en/news/cressy-sinner-montpellier-2023-sunday | url-status=live }}</ref> U [[ABN AMRO Open|Rotterdamu]] je uspio doći do finala,<ref>{{cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-tsitsipas-rotterdam-2023-thursday |title=Sinner Scores Tsitsipas Revenge to Reach Rotterdam QFS |website=atptour.com |date=16 February 2023 |access-date= |archive-date=16 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230216233123/https://www.atptour.com/en/news/sinner-tsitsipas-rotterdam-2023-thursday |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-wawrinka-rotterdam-2023-friday | title=Sinner Sails Past Wawrinka to Rotterdam SFS | access-date=18 February 2023 | archive-date=18 February 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230218214450/https://www.atptour.com/en/news/sinner-wawrinka-rotterdam-2023-friday | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-griekspoor-rotterdam-2023-saturday | title=Sinner Serves Past Griekspoor, Sets Medvedev Final Clash in Rotterdam | website=ATP Tour | access-date=18 February 2023 | archive-date=18 February 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230218223858/https://www.atptour.com/en/news/sinner-griekspoor-rotterdam-2023-saturday | url-status=live }}</ref> gdje je izgubio od [[Danil Medvedev|Medvedeva]]. Nakon ispadanja u polufinalu [[BNP Paribas Open]]a u [[Indian Wells]]u od [[Carlos Alcaraz|Alcaraza]],<ref>{{Cite web |date=19 March 2023 |title=Carlos Alcaraz eclipses Jannik Sinner to reach Indian Wells final |url=https://www.independent.co.uk/sport/tennis/carlos-alcaraz-jannik-sinner-britain-neal-skupski-daniil-medvedev-b2303742.html |access-date=26 March 2023 |website=The Independent |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326033228/https://www.independent.co.uk/sport/tennis/carlos-alcaraz-jannik-sinner-britain-neal-skupski-daniil-medvedev-b2303742.html |url-status=live }}</ref> Sinner se uspio "osvetiti" u polufinalu [[Miami Open]]a,<ref>{{cite news |url=https://www.atptour.com/en/news/rublev-sinner-miami-2023-tuesday |title=Jannik Sinner Defeats Andrey Rublev in Miami |website=ATP Tour |date=28 March 2023 |access-date=28 March 2023 |archive-date=28 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328173705/https://www.atptour.com/en/news/rublev-sinner-miami-2023-tuesday |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-ruusuvuori-miami-2023-wednesday |title=Sinner Overcomes Rain, Ruusuvuori to Reach Miami SFS |website=ATP Tour |date=29 March 2023 |access-date=29 March 2023 |archive-date=29 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230329224445/https://www.atptour.com/en/news/sinner-ruusuvuori-miami-2023-wednesday |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-miami-2023-sf |title=Sinner Storms Back to Beat Alcaraz in Miami SF, Ending Spaniard's No. 1 Reign |website=ATP Tour |date=30 March 2023 |access-date=1 April 2023 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403133737/https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-miami-2023-sf |url-status=live }}</ref> čime je osujetio Alcarazove planove da se vrati na prvo mjesto;<ref>{{cite web | url=https://www.tennis.com/news/articles/the-point-of-the-year-by-jannik-sinner-and-carlos-alcaraz | title=Jannik Sinner wins the point of the year, then ends Carlos Alcaraz's hopes for a Sunshine Double | date=30 March 2023 | access-date=1 April 2023 | archive-date=2 April 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230402045713/https://www.tennis.com/news/articles/the-point-of-the-year-by-jannik-sinner-and-carlos-alcaraz | url-status=live }}</ref> u finalu je ponovo izgubio od Medvedeva, čime je omjer među njima došao do 0:6 u korist Rusa.<ref>{{cite web | url=https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-miami-2023-final | title=Daniil Medvedev Wins Maiden Miami Title, Fourth Trophy of 2023 | website=ATP Tour | date=31 March 2023 | access-date=2 April 2023 | archive-date=2 April 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230402191105/https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-miami-2023-final | url-status=live }}</ref> U [[Monte Carlo Masters|Monte Carlu]] je igrao svoje treće uzastopno Masters 1000 polufinale,<ref>{{cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-musetti-monte-carlo-2023-qf |title=Sinner Reaches Third Straight ATP Masters 1000 SF in Monte-Carlo |website=ATP Tour |date=14 April 2023 |access-date=14 April 2023 |archive-date=14 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230414210638/https://www.atptour.com/en/news/sinner-musetti-monte-carlo-2023-qf |url-status=live }}</ref> dok je na [[Roland-Garros]]u iznanađujuće izgubio od [[Daniel Altmaier|Daniela Altmaiera]] u drugom kolu;<ref>{{cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-altmaier-roland-garros-2023-thursday |title=Altmaier Saves 2 MPs To Stun Sinner At Roland Garros |website=ATP Tour |date=1 June 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=26 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230926193120/https://www.atptour.com/en/news/sinner-altmaier-roland-garros-2023-thursday |url-status=live }}</ref> meč se igrao u pet setova i trajao je 5 sati i 26 minuta, čime je postao dotad najduži meč u Sinnerovoj karijeri<ref>{{cite web |url=https://www.tennismajors.com/roland-garros-news/roland-garros-altmaier-moves-into-third-round-685280.html |title=Sinner defeated by Altmaier in fifth longest match in Roland-Garros history |website=tennismajors.com |date=1 June 2023 |access-date=10 July 2023 |archive-date=18 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230718014218/https://www.tennismajors.com/roland-garros-news/roland-garros-altmaier-moves-into-third-round-685280.html |url-status=live }}</ref> te drugi najduži meč sezone.<ref>{{cite web |url=https://www.tennis.com/news/articles/daniel-altmaier-outlasts-jannik-sinner-in-five-hour-26-minute-roland-garros-epic |title=Daniel Altmaier outlasts Jannik Sinner in five-hour, 26-minute Roland Garros epic |website=tennis.com |date=1 June 2023 |access-date=10 July 2023 |archive-date=18 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230718013130/https://www.tennis.com/news/articles/daniel-altmaier-outlasts-jannik-sinner-in-five-hour-26-minute-roland-garros-epic |url-status=live }}</ref> Na [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]] je došao do četvrtfinala,<ref>{{Cite news |last=Parkinson |first=Hannah Jane |date=9 July 2023 |title=Manic Sinner is no saint as he slips and slides into Wimbledon quarter-finals |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/sport/2023/jul/09/livewire-jannik-sinner-beats-daniel-elahi-galan-to-progress-to-quarter-finals |access-date=12 July 2023 |issn=0261-3077 |archive-date=12 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712011140/https://www.theguardian.com/sport/2023/jul/09/livewire-jannik-sinner-beats-daniel-elahi-galan-to-progress-to-quarter-finals |url-status=live }}</ref> gdje je izgubio od [[Novak Đoković|Novaka Đokovića]].<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-wimbledon-2023-friday |title=Novak Djokovic Beats Jannik Sinner At Wimbledon {{!}} ATP Tour {{!}} Tennis |website=ATP Tour |date=14 July 2023 |access-date=13 August 2023 |archive-date=16 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230716193727/https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-wimbledon-2023-friday |url-status=live }}</ref> U kolovozu je u [[National Bank Open|Torontu]] osvojio svoj prvi Masters 1000 naslov, pobijedivši [[Alex de Minaur|Alexa de Minaura]] u finalu.<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/de-minaur-sinner-toronto-2023-sunday-final |title=Jannik Sinner Earns First Masters 1000 Crown In Toronto |website=ATP Tour |date=13 August 2023 |access-date=13 August 2023 |archive-date=13 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230813215835/https://www.atptour.com/en/news/de-minaur-sinner-toronto-2023-sunday-final |url-status=live }}</ref> Na [[China Open]]u je u polufinalu ponovo pobijedio Alcaraza da bi u finalu svladao Medvedeva, prvi put u sedam međusobnih mečeva.<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-beijing-2023-sf |title=Sinner Races Away From Alcaraz After Marathon Start In Beijing SFs |website=ATP Tour |date=3 October 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=5 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240105091402/https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-beijing-2023-sf |url-status=live }}</ref> Tako je došao do četvrtog mjesta na ATP listi, postavši prvi Talijan u Top 5 još od vremena [[Adriano Panatta|Adriana Panatte]].<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-beijing-2023-final |title=Sinner Ends Medvedev Stranglehold, Clinches Beijing Crown |website=ATP Tour |date=4 October 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=12 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231012124338/https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-beijing-2023-final |url-status=live }}</ref> Nakon ispadanja od [[Ben Shelton|Sheltona]] u [[Rolex Shanghai Masters|Šangaju]],<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-shelton-shanghai-2023-tuesday |title=Shelton Stuns Sinner In Shanghai |website=ATP Tour |date=10 October 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=4 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231104102711/https://www.atptour.com/en/news/sinner-shelton-shanghai-2023-tuesday |url-status=live }}</ref> Sinner je došao do finala turnira u [[Beč]]u, gdje je drugi put za redom pobijedio Medvedeva.<ref>{{cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-vienna-2023-singles-final |title=Sinner Claws Past Medvedev, Triumphs In Vienna |website=ATP Tour |date=29 October 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=5 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231205015106/https://www.atptour.com/en/news/medvedev-sinner-vienna-2023-singles-final |url-status=live }}</ref> Dobri nastupi osigurali su mu debitantski direktni nastup na [[ATP Finals]]ima, gdje je u grupnoj fazi pobijedio sva tri meča, uključujući i onaj protiv Đokovića;<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-turin-2023-tuesday |title='Brave' Sinner Downs Djokovic, Nears Turin SFs |website=ATP Tour |date=14 November 2023 |access-date=20 November 2023 |archive-date=22 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231122013222/https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-turin-2023-tuesday |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/sports/tennis/sinner-beats-djokovic-atp-finals-cracker-2023-11-14/ |title=Sinner digs deep to down Djokovic in ATP Finals cracker |website=reuters.com |date=14 November 2023 |access-date=20 November 2023 |archive-date=15 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231115181741/https://www.reuters.com/sports/tennis/sinner-beats-djokovic-atp-finals-cracker-2023-11-14/ |url-status=live }}</ref> ipak, u ponovnom susretu protiv Đokovića u finalu, Sinner je izgubio.<ref>{{Cite web |url=https://www.tennis.com/news/articles/imperious-djokovic-wins-record-7th-atp-finals-title-by-beating-sinner-in-straight-sets |title=Novak Djokovic wins record seventh ATP Finals title, beats Jannik Sinner in straight sets |website=Tennis.com |date=19 November 2023 |access-date=20 November 2023 |archive-date=20 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231120044250/https://www.tennis.com/news/articles/imperious-djokovic-wins-record-7th-atp-finals-title-by-beating-sinner-in-straight-sets |url-status=live }}</ref> Nakon toga je nastupio za Italiju u završnoj fazi [[Davis Cup]]a, gdje je u četvrtfinalu pobijedio [[Tallon Griekspoor|Tallona Griekspoora]] i tako pomogao Italiji da prođe [[Davis Cup reprezentacija Nizozemske|Nizozemsku]].<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/davis-cup-final-8-2023-thursday |title=Sinner Doubles Up To Lead Italy Into Davis Cup Semi-finals |website=ATP Tour |date=23 November 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=25 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231125230353/https://www.atptour.com/en/news/davis-cup-final-8-2023-thursday |url-status=live }}</ref> U polufinalu je uslijedio susret sa [[Davis Cup reprezentacija Srbije|Srbijom]], u sklopu kojeg je Sinner treći put u 12 dana igrao protiv Đokovića i pobijedio. Bio je to prvi Đokovićev poraz u singlu i Davis Cupu još od [[2011.]] godine kada ga je pobijedio [[Juan Martín del Potro]].<ref>{{Cite web |url=https://apnews.com/article/djokovic-sinner-serbia-italy-davis-cup-8d38c33f25774ff5e7dcefe47e52e4c0 |title=Sinner enjoys double success over Djokovic to lead Italy into the Davis Cup final |website=apnews.com |date=25 November 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=4 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231204154642/https://apnews.com/article/djokovic-sinner-serbia-italy-davis-cup-8d38c33f25774ff5e7dcefe47e52e4c0 |url-status=live }}</ref> Uz to, Sinner je u trećem setu spasio tri uzastopne meč lopte, postavši tek četvrti igrač u historiji koji je pobijedio Đokovića nakon spašavanja meč lopti te prvi koji je spasio čak tri uzastopne meč lopte;<ref>{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-serbia-italy-davis-cup-2023-sf |title=Sinner Saves 3 MPs To Beat Djokovic, Leads Italy To Davis Cup Final |website=atptour.com |date=25 November 2023 |access-date=27 November 2023 |archive-date=26 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231126235627/https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-serbia-italy-davis-cup-2023-sf |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.skysports.com/tennis/news/12110/13016292/davis-cup-italys-jannik-sinner-beats-novak-djokovic-in-both-singles-and-doubles-to-secure-a-2-1-victory-over-serbia |title=Davis Cup: Italy's Jannik Sinner beats Novak Djokovic in both singles and doubles to secure a 2–1 victory over Serbia |website=skysports.com |date=25 November 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=9 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209102132/https://www.skysports.com/tennis/news/12110/13016292/davis-cup-italys-jannik-sinner-beats-novak-djokovic-in-both-singles-and-doubles-to-secure-a-2-1-victory-over-serbia |url-status=live }}</ref> također je postao tek treći tenisač, nakon [[Rafael Nadal|Rafaela Nadala]] i [[Andy Murray|Andyja Murraya]] koji je dva puta pobijedio Đokovića u rasponu od 12 dana.<ref>{{Cite web |url=https://www.tennis.com/news/articles/stat-of-the-day-jannik-sinner-defeats-novak-djokovic-twice-in-12-days-nadal-murray |title=Stat of the Day: Jannik Sinner defeats Novak Djokovic twice in 12 days, joins exclusive list |website=tennis.com |date=25 November 2023 |access-date=27 November 2023 |archive-date=27 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231127014429/https://www.tennis.com/news/articles/stat-of-the-day-jannik-sinner-defeats-novak-djokovic-twice-in-12-days-nadal-murray |url-status=live }}</ref> Nakon toga je u paru s [[Lorenzo Sonego|Lorenzom Sonegom]] ponovo pobijedio Đokovića, koji je igrao u paru s [[Miomir Kecmanović|Kecmanovićem]], i osigurao Italiji ulazak u finale.<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2023/nov/25/italy-into-davis-cup-final-after-sinners-stunning-comeback-sees-off-djokovic |title=Italy into Davis Cup final after Sinner's stunning comeback sees off Djokovic |work=The Guardian |date=25 November 2023 |access-date=25 November 2023 |archive-date=20 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231220231255/https://www.theguardian.com/sport/2023/nov/25/italy-into-davis-cup-final-after-sinners-stunning-comeback-sees-off-djokovic |url-status=live }}</ref> Tamo su Talijani pobijedili [[Davis Cup reprezentacija Australije|Australiju]] i osvojili svoj drugi naslov, prvi nakon [[1976.]] godine.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/davis-cup-final-2023-italy-australia |title=Scintillating Sinner Leads Italy To Davis Cup Title |website=ATP Tour |date=26 November 2023 |access-date=27 November 2023 |archive-date=28 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128151659/https://www.atptour.com/en/news/davis-cup-final-2023-italy-australia |url-status=live }}</ref> Tijekom dodjele ATP-ovih nagrada, Sinner je dobio nagradu za igrača s najvećim napretkom i nagradu za miljenika publike,<ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner Wins Most Improved Player Of The Year Award For 2023 |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-atp-awards-2023-most-improved-player-of-the-year |access-date=2 July 2024 |website=ATP Tour |language=en |archive-date=17 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231217045747/https://www.atptour.com/en/news/sinner-atp-awards-2023-most-improved-player-of-the-year |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner Voted Fans' Favourite In 2023 ATP Awards |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-atp-awards-2023-fans-favourite-singles |access-date=2 July 2024 |website=ATP Tour |language=en |archive-date=18 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231218143517/https://www.atptour.com/en/news/sinner-atp-awards-2023-fans-favourite-singles |url-status=live }}</ref> dok su njegovi treneri [[Darren Cahill]] i [[Simone Vagnozzi]] podijelili nagradu za trenera godine.<ref>{{Cite web |title=2023 ATP Awards: Djokovic Joined By Sinner, Alcaraz, Auger-Aliassime, Fils Among Winners |url=http://www.atptour.com/en/news/atp-awards-2023-all-winners |access-date=2 July 2024 |website=ATP Tour |language=en}}</ref> Na Supertennis Awardsima dobio je nagradu za najboljeg tenisača.<ref>{{Cite web |title=Sinner premiato come miglior giocatore dell'anno: il tennis italiano in festa |url=https://www.today.it/sport/tennis/premi-migliori-supertennis-2023.html |access-date=11 July 2024 |website=Today |language=it |archive-date=11 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240711143727/https://www.today.it/sport/tennis/premi-migliori-supertennis-2023.html |url-status=live }}</ref> Početak sezone [[2024.]] godine bio je vrlo jak. Sinner je na [[Australian Open]]u prilično lako došao do novog polufinala, gdje je iznenađujuće pobijedio Đokovića, koji je tada bio prvi tenisač svijeta i branitelj naslova;<ref>{{Cite web |date=26 January 2024 |title=Sinner ends Djokovic's reign in Australian Open semifinals |url=https://www.espn.com/tennis/story/_/id/39391142/jannik-sinner-ends-novak-djokovic-australian-open-reign-semifinals |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128162430/https://www.espn.com/tennis/story/_/id/39391142/jannik-sinner-ends-novak-djokovic-australian-open-reign-semifinals |archive-date=28 January 2024 |access-date=28 January 2024 |website=ESPN.com|agency=Associated Press}}</ref> bio je to Đokovićev prvi poraz na Australian Openu od [[2018.]] godine.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-australian-open-2024-sf|title=Jannik Sinner defeats Novak Djokovic to reach 2024 Australian Open final |website=ATP Tour|access-date=27 January 2024|archive-date=27 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240127210854/https://www.atptour.com/en/news/djokovic-sinner-australian-open-2024-sf|url-status=live}}</ref> U finalu je ponovo igrao protiv Medvedeva te je okrenuo 0:2 u setovima i tako došao do svog prvog [[Grand Slam]] naslova u karijeri; postao je prvi Talijan s osvojenim Australian Openom te tek treći Talijan ukupno, odnosno drugi u Open eri s nekim Grand Slam naslovom.<ref name="AO2024">{{Cite web |title=Sinner, winner: Italian takes first major at AO 2024 {{!}} AO |url=https://ausopen.com/articles/news/sinner-winner-italian-takes-first-major-ao-2024 |access-date=28 January 2024 |website=ausopen.com |language=en |archive-date=28 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128231116/https://ausopen.com/articles/news/sinner-winner-italian-takes-first-major-ao-2024 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tennis.com/news/articles/stat-of-the-day-jannik-sinner-becomes-first-italian-man-to-win-a-grand-slam-title-in-48-years|title=Stat of the Day: Jannik Sinner becomes first Italian man to win a Grand Slam title in 48 years|access-date=28 January 2024|archive-date=28 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240128235718/https://www.tennis.com/news/articles/stat-of-the-day-jannik-sinner-becomes-first-italian-man-to-win-a-grand-slam-title-in-48-years|url-status=live}}</ref> Također je postao tek drugi tenisač koji je osvojio Australian Open nakon što je gubio 0:2 u setovima, nakon Nadala [[2022.]] godine, koji je na taj način pobijedio upravo Medvedeva. U [[Rotterdam]]u je nakon predaje [[Miloš Raonić|Miloša Raonića]] u četvrtfinalu došao do svoje 200. pobjede u karijeri, postavši prvi igrač rođen u [[21. vijek|XXI. vijeku]] kojemu je to uspjelo.<ref>{{Cite web |author-mask=TennisTV |date=16 February 2024 |title=200 ATP Wins for Jannik Sinner |url=https://twitter.com/TennisTV/status/1758613115032293858 |access-date=15 April 2024 |website=X |archive-date=16 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240216224703/https://twitter.com/TennisTV/status/1758613115032293858 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.eurosport.com/tennis/atp-rotterdam/2024/jannik-sinner-struggling-a-little-bit-but-reaches-rotterdam-semi-finals-after-milos-raonic-retires-w_sto10025927/story.shtml|title=Jannik Sinner struggling a little bit but reaches Rotterdam semi finals after Milos Raonic retires with injury|access-date=16 February 2024|archive-date=16 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240216230138/https://www.eurosport.com/tennis/atp-rotterdam/2024/jannik-sinner-struggling-a-little-bit-but-reaches-rotterdam-semi-finals-after-milos-raonic-retires-w_sto10025927/story.shtml|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-raonic-rotterdam-2024-friday|title=Sinner claims 200th win, reaches Rotterdam SF|access-date=17 February 2024|archive-date=16 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240216222715/https://www.atptour.com/en/news/sinner-raonic-rotterdam-2024-friday|url-status=live}}</ref> Nakon pobjeda nad Griekspoorom i de Minaurom, Sinner je osvojio turnir i tako došao do trećeg mjesta na ATP listi, čime je postao najbolje rangirani Talijan u historiji.<ref>{{Cite web |title=Sinner continues red-hot run, clinches Rotterdam crown |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-de-minaur-rotterdam-2024-final |access-date=19 February 2024 |date=18 February 2024 |website=ATPTour |archive-date=18 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240218195132/https://www.atptour.com/en/news/sinner-de-minaur-rotterdam-2024-final |url-status=live }}</ref> Tijekom [[BNP Paribas Open]]a u [[Indian Wells]]u produžio je svoju seriju na 19 uzastopnih pobjeda (16 u [[2024.]]), čime je oborio talijanski rekord u Open eri, a koja je prekinuta polufinalnim porazom od Alcaraza.<ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner advances to Indian Wells semi-finals |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-lehecka-indian-wells-2024-thursday |access-date=15 March 2024 |website=ATP Tour |language=en |archive-date=15 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240315103200/https://www.atptour.com/en/news/sinner-lehecka-indian-wells-2024-thursday |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=17 March 2024 |title=Indian Wells: Carlos Alcaraz ends Jannik Sinner's winning run to set up Daniil Medvedev final |url=https://www.bbc.com/sport/tennis/68583254 |access-date=24 June 2024 |work=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=12 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240912002231/https://www.bbc.com/sport/tennis/68583254 |url-status=live }}</ref> U [[Miami Open|Miamiju]] je u finalu pobijedio [[Grigor Dimitrov|Grigora Dimitrova]] i tako osvojio svoj drugi Masters 1000 naslov, što mu je ujedno donijelo i skok na drugo mjesto ATP liste.<ref>{{Cite news |title=Jannik Sinner sweeps Grigor Dimitrov aside to win Miami Open |url=https://www.theguardian.com/sport/2024/mar/31/jannik-sinner-sweeps-grigor-dimitrov-aside-to-win-miami-open |access-date=31 March 2024 |work=The Guardian |date=31 March 2024 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tennis.com/news/articles/jannik-sinner-clinches-no-2-ranking-a-new-career-high-after-winning-miami-open-title|title=Jannik Sinner clinches No. 2 ranking, a new career-high, after winning Miami Open title|date=31 March 2024|access-date=31 March 2024|archive-date=31 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240331220913/https://www.tennis.com/news/articles/jannik-sinner-clinches-no-2-ranking-a-new-career-high-after-winning-miami-open-title|url-status=live}}</ref> Nakon poraza u drugom kolu [[Monte Carlo Masters|Monte Carla]] od [[Stefanos Cicipas|Stefanosa Cicipasa]], Sinner se povukao s turnira u [[Madrid]]u<ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner withdraws from Madrid |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-madrid-2024-withdrawal |access-date=4 June 2024 |website=ATP Tour |language=en |archive-date=3 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240503051225/https://www.atptour.com/en/news/sinner-madrid-2024-withdrawal |url-status=live }}</ref> i [[Rim]]u zbog ozljede kuka.<ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner withdraws from Rome |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-rome-2024-withdrawal |access-date=4 June 2024 |website=ATP Tour |language=en}}</ref> Nakon što se Đoković povukao s [[Roland-Garros]]a, Sinner je po završetku turnira, na kojem je ispao u polufinalu od Alcaraza,<ref>{{Cite web |title=Carlos Alcaraz defeats Jannik Sinner in five-set Roland Garros SF thriller {{!}} ATP Tour {{!}} Tennis |url=http://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-roland-garros-2024-friday |access-date=24 June 2024 |website=ATP Tour |language=en |archive-date=9 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609061128/https://www.atptour.com/en/news/alcaraz-sinner-roland-garros-2024-friday |url-status=live }}</ref> prvi put u karijeri postao najbolji tenisač svijeta,<ref>{{Cite web |last=Zagoria |first=Adam |title=World No. 1 Novak Djokovic Withdraws From French Open, Jannik Sinner Becomes New No. 1 |url=https://www.forbes.com/sites/adamzagoria/2024/06/04/world-no-1-novak-djokovic-withdraws-from-french-open-jannik-sinner-becomes-new-no-1/ |access-date=4 June 2024 |website=Forbes |language=en |archive-date=5 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240605235249/https://www.forbes.com/sites/adamzagoria/2024/06/04/world-no-1-novak-djokovic-withdraws-from-french-open-jannik-sinner-becomes-new-no-1/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=4 June 2024 |title=Novak Djokovic injury: Defending champion withdraws from French Open |url=https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/c7221343y0lo |access-date=4 June 2024 |website=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=4 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240604182542/https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/c7221343y0lo |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner assured of rise to world No. 1 |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-roland-garros-2024-world-no-1-guaranteed |access-date=4 June 2024 |website=ATP Tour |language=en |archive-date=4 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240604163058/https://www.atptour.com/en/news/sinner-roland-garros-2024-world-no-1-guaranteed |url-status=live }}</ref> ujedno i prvi Talijan u historiji koji je došao do te pozicije.<ref>{{Cite news |date=4 June 2024 |last=Pinto |first=Piergiuseppe |title=Quali tennisti italiani sono stati i numeri 1 al mondo? Sinner è il primo a riuscirci, il suo Roland Garros è su DAZN |url=https://www.dazn.com/it-IT/news/tennis/quali-tennisti-italiani-sono-stati-i-numeri-1-al-mondo/1ndmfp8cz0ele1htk700n5ixs8 |access-date=9 September 2024 |work=[[DAZN]] |language=it}}</ref> Na [[Halle Open]]u je postao tek osmi tenisač u historiji koji je osvojio svoj prvi turnir nakon prvog dolaska na prvo mjesto ATP liste,<ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner wins Halle title in first tournament as World No. 1 |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-hurkacz-halle-2024-final |access-date=24 June 2024 |website=ATP Tour |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Shannuu |date=24 June 2024 |title=Jannik Sinner joins elite company with historic win as world No. 1 |url=https://tennistonic.com/tennis-news/728448/jannik-sinner-joins-elite-company-with-historic-win-as-world-no-1/ |access-date=24 June 2024 |website=Tennis Tonic – News, Predictions, H2H, Live Scores, stats |language=en-US |archive-date=24 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240624093253/https://tennistonic.com/tennis-news/728448/jannik-sinner-joins-elite-company-with-historic-win-as-world-no-1/ |url-status=live }}</ref> dok je na [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]] prvi put u svojoj karijeri bio prvi nositelj na nekom [[Grand Slam]]u; na turniru je ispao od Medvedeva u četvrfinalu.<ref>{{Cite web |last=McLeman |first=Neil |date=9 July 2024 |title=Daniil Medvedev upsets Jannik Sinner to win epic Wimbledon quarter-final |url=https://www.express.co.uk/sport/tennis/1921020/Jannik-Sinner-Daniil-Medvedev-Wimbledon |access-date=10 July 2024 |website=Express.co.uk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ilic |first=Jovica |date=10 July 2024 |title=Daniil Medvedev edges ill Jannik Sinner, reaches Wimbledon semi-final |url=https://www.tennisworldusa.org/tennis/news/On_the_ATP_results_with/146418/daniil-medvedev-edges-ill-jannik-sinner-reaches-wimbledon-semifinal/ |access-date=10 July 2024 |website=Tennis World USA |language=en}}</ref> Na [[Ljetne olimpijske igre 2024.|Olimpijskim igrama]] u [[Pariz]]u nije nastupio zbog [[tonzilitis]]a.<ref>{{Cite web |date=24 July 2024 |title=Paris 2024: Jannik Sinner withdraws from tennis competition with injury, Salisbury to partner Watson in mixed doubles |url=https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/c3ge21gx2wdo |access-date=24 July 2024 |website=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=24 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240724164408/https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/c3ge21gx2wdo |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=24 July 2024 |title=Tennis world No 1 Jannik Sinner forced to pull out of Olympics |url=https://www.independent.co.uk/sport/olympics/jannik-sinner-olympics-withdraw-injury-tonsilitis-b2585245.html |access-date=24 July 2024 |website=The Independent |language=en |archive-date=24 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240724164408/https://www.independent.co.uk/sport/olympics/jannik-sinner-olympics-withdraw-injury-tonsilitis-b2585245.html |url-status=live }}</ref> U [[Cincinnati Open|Cincinnatiju]] je osvojio svoj drugi Masters 1000 naslov u godini i peti ukupno, pobijedivši [[Frances Tiafoe|Francesa Tiafoea]] u finalu.<ref>{{cite web |last=Dietz |first=Matthew |title=World No. 1 Jannik Sinner defeats Tiafoe to win his first Cincinnati Open |date=20 August 2024 |url=https://www.wlwt.com/article/jannik-sinner-cincinnati-open-tennis-tiafoe-championship/61918680 |access-date=20 August 2024 |archive-date=20 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240820001948/https://www.wlwt.com/article/jannik-sinner-cincinnati-open-tennis-tiafoe-championship/61918680 |url-status=live }}</ref> Dana [[20. kolovoza]] [[2024.]] godine, nezavisni je sud objavio da je Sinner dva puta u ožujku imao pozitivan test na nedopuštenu supstancu [[klostebol]].<ref>{{Cite web |date=21 August 2024 |title=Why wasn't Jannik Sinner suspended after two positive steroid tests? What do other players think? |url=https://apnews.com/article/jannik-sinner-doping-steroid-test-clostebol-fa89853c0de2969fc4aa1b4195f2a91f |access-date=26 August 2024 |website=AP News |language=en |archive-date=26 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240826034853/https://apnews.com/article/jannik-sinner-doping-steroid-test-clostebol-fa89853c0de2969fc4aa1b4195f2a91f |url-status=live }}</ref> Sud je prihvatio Sinnerovo objašnjenje da je klostebol unesen u njegov organizam slučajno tijekom masaže, jer je njegov fizioterapeut ranije bio koristio sredstvo s klostebolom kako bi liječio vlastitu ozljedu. Krajem mjeseca, Sinner je objavio kako je dao otkaz svom kondicijskom treneru Umbertu Ferrari i fizioterapeutu Giacomu Naldiju.<ref>{{Cite news |title=US Open: Jannik Sinner confirms he has parted ways with fitness coach Umberto Ferrara and physio Giacomo Naldi over drug tests |url=https://www.skysports.com/tennis/news/32833/13201809/us-open-jannik-sinner-confirms-he-has-parted-ways-with-fitness-coach-umberto-ferrara-and-physio-giacomo-naldi-over-drug-tests |archive-url=https://web.archive.org/web/20250216043239/https://www.skysports.com/tennis/news/32833/13201809/us-open-jannik-sinner-confirms-he-has-parted-ways-with-fitness-coach-umberto-ferrara-and-physio-giacomo-naldi-over-drug-tests |archive-date=16 February 2025 |access-date=24 July 2025 |work=Sky Sports |language=en-GB |url-status=live }}</ref> Sud je odlučio da Sinner nije s namjerom uzimao doping te mu nije izrekao nikakvu suspenziju, ali je morao vratiti novac i bodove koje je zaradio na turniru u [[Indian Wells]]u,<ref>{{cite web | title=Jannik Sinner cleared of wrongdoing after failed drug tests, ITIA says | website=Reuters | date=20 August 2024 | url=https://www.reuters.com/sports/tennis/world-no-1-sinner-cleared-wrongdoing-after-failed-drug-tests-itia-says-2024-08-20/ | access-date=21 August 2024}}</ref><ref>{{cite news |date=20 August 2024 |title=Jannik Sinner receives anti-doping sanction after positive tests for banned substance clostebol |url=https://www.nytimes.com/athletic/5710847/2024/08/20/jannik-sinner-doping-positive-tennis-clostebol/ |access-date=20 August 2024 |website=[[The New York Times]] |archive-date=20 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240820175758/https://www.nytimes.com/athletic/5710847/2024/08/20/jannik-sinner-doping-positive-tennis-clostebol/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |date=20 August 2024 |title=Independent tribunal rules 'No Fault or Negligence' in case of Jannik Sinner |url=https://www.itia.tennis/news/sanctions/independent-tribunal-rules-no-fault-or-negligence-in-case-of-italian-player-jannik-sinner/ |access-date=20 August 2024 |website=ITIA |archive-date=20 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240820150912/https://www.itia.tennis/news/sanctions/independent-tribunal-rules-no-fault-or-negligence-in-case-of-italian-player-jannik-sinner/ |url-status=live }}</ref> što je Sinner i učinio.<ref>{{cite news |url=https://www.cbc.ca/sports/tennis/jannik-sinner-positive-test-for-steroid-1.7299343 |title=Tennis star Jannik Sinner tested positive for a steroid twice but will not be suspended |work=CBC News |date=20 August 2024}}</ref> [[Svjetska antidopinška agencija]] žalila se na ovu odluku, a postupak je riješen nagodbom u veljači [[2025.]] godine, u sklopu koje je riješeno da je Sinner nenamjerno unio nedozvoljeno sredstvo u organizam te je prihvatio suspenziju u trajanju od tri mjeseca.<ref>{{Cite web |date=18 February 2025 |title=Jannik Sinner: Tennis world number one's case 'million miles away from doping', says Wada general counsel |url=https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/cdxexxl936vo |access-date=28 February 2025 |website=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> Proces je bio jedna od najvrućih tema u teniskom svijetu u to vrijeme.<ref>{{cite news |url=https://www.eurosport.com/tennis/mats-wilander-jannik-sinner-anti-doping-ruling-unfair_sto20030781/story.shtml |title=Mats Wilander on 'unfair' situation over Jannik Sinner's anti-doping ruling – 'The process is obviously terrible' |publisher=ESPN |date=21 August 2024 |first=Joel |last=Kulasingham}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/articles/cn02xp9dw02o |title=Sinner parts with physio & fitness coach after investigation |work=BBC Sport |date=23 August 2024}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Hansen |first1=James |last2=Eccleshare |first2=Charlie |date=12 November 2025 |title=Novak Djokovic's Piers Morgan interview: Sinner, Alcaraz, the tennis GOAT debate and his career |url=https://www.nytimes.com/athletic/6798363/2025/11/11/novak-djokovic-piers-morgan-interview/ |access-date=13 November 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[File:2024 11 24 Copa Davis Tenis.jpg|thumb|320px|Sinner (drugi s lijeva) s [[Davis Cup reprezentacija Italije|reprezentativnim kolegama]] ispred trofeja pobjednika [[Davis Cup]]a [[2024.]] godine.]] Postupak nije omeo Sinnerovu igru, s obzirom na to da je na [[US Open]]u osvojio svoj drugi Grand Slam naslov u karijeri.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/tennis/story/_/id/41153580/jannik-sinner-defeats-jack-draper-reach-2024-us-open-final|title=Jannik Sinner overcomes injury, Jack Draper to reach US Open final|website=ESPN|date=6 September 2024}}</ref> U četvrtfinalu je izbacio Medvedeva, u polufinalu [[Jack Draper|Jacka Drapera]], a u finalu [[Taylor Fritz|Taylora Fritza]] i tako postao tek četvrti tenisač koji je osvojio dva Grand Slam naslova u godini u kojoj je osvojio svoj prvi Grand Slam naslov. Pobjedu je posvetio svojoj teti.<ref>{{cite web| url=https://www.news24.com/sport/tennis/live-us-open-defending-champs-djokovic-gauff-headline-day-1-20240826| website=News24| date=8 September 2024| title=Sinner wins US Open to become Italian saint of Flushing Meadows| access-date=9 September 2024| archive-date=7 September 2024| archive-url=https://web.archive.org/web/20240907065926/https://www.news24.com/sport/tennis/live-us-open-defending-champs-djokovic-gauff-headline-day-1-20240826| url-status=live}}</ref> Na [[China Open]]u je također došao do finala, ali je izgubio od Alcaraza.<ref name=":9">{{Cite web |date=2 October 2024 |title=Alcaraz beats Sinner in dramatic China Open final |url=https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/articles/ce8v6560lnro |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002154343/https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/ce8v6560lnro |archive-date=2 October 2024 |access-date=2 October 2024 |website=BBC Sport}}</ref> Nakon što je pobijedio [[Tomáš Machač|Tomáša Machača]] u polufinalu [[Rolex Shanghai Masters|Šangaja]], Sinner je osigurao prvo mjesto na kraju godine, postavši prvi Talijan kojemu je to uspjelo.<ref>{{cite web|url=https://www.tennis.com/news/articles/jannik-sinner-passes-novak-djokovic-for-fourth-longest-first-stint-at-no-1-in-atp-rankings-history|title= Jannik Sinner passes Novak Djokovic for fourth-longest first stint at No. 1 in ATP rankings history|date=16 June 2025}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 October 2024 |title=Sinner clinches year-end No. 1 in PIF ATP Rankings |url=https://www.atptour.com/en/news/jannik-sinner-clinches-year-end-no-1-2024 |access-date=12 October 2024 |website=ATP Tour}}</ref> U finalu je ponovo pobijedio Đokovića i osvojio svoj treći Masters 1000 naslov u godini, postavši najmlađi pobjednik u Šangaju u historiji; bio mu je to ukupno sedmi naslov te godine.<ref>{{Cite web |date=13 October 2024 |title=Sinner wins Shanghai Masters to extend Djokovic's wait for 100th title |url=https://www.reuters.com/sports/tennis/sinner-wins-shanghai-masters-extend-djokovics-wait-100th-title-2024-10-13/ |access-date=15 October 2024 |website=Reuters}}</ref> Novu titulu dodao je na [[ATP Finals]]ima, gdje je u finalu pobijedio Fritza.<ref name=":10">{{Cite web |date=17 November 2024 |title=ATP Finals: World number one Jannik Sinner beats Taylor Fritz in Turin |url=https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/cly01ee9dklo |access-date=17 November 2024 |website=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=17 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241117185706/https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/cly01ee9dklo |url-status=live }}</ref> Bio je to prvi put od [[Ivan Lendl|Ivana Lendla]] [[1986.]] godine da je netko osvojio ATP Finalse bez izgubljenog seta, a Sinner je postao prvi Talijan koji je osvojio taj turnir.<ref name=":10"/><ref>{{cite web | url=https://www.thetennisgazette.com/news/jannik-sinner-breaks-38-year-record-after-defeating-taylor-fritz-to-win-the-atp-finals/ | title=Jannik Sinner breaks 38-year record after defeating Taylor Fritz to win the ATP Finals | date=17 November 2024 }}</ref> Godinu je završio obranom naslova na [[Davis Cup]]u.<ref>{{Cite news |last=Hansen |first=James |title=Italy retains Davis Cup after Jannik Sinner and Matteo Berrettini down the Netherlands |url=https://www.nytimes.com/athletic/5944011/2024/11/24/italy-davis-cup-win-netherlands/ |access-date=24 November 2024 |work=The New York Times |date=24 November 2024 |language=en-US |issn=0362-4331 |archive-date=24 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241124185926/https://www.nytimes.com/athletic/5944011/2024/11/24/italy-davis-cup-win-netherlands/ |url-status=live }}</ref> Sinner je [[2024.]] godinu završio bez ijednog poraza u kojem nije osvojio nijedan set, postavši tek drugi tenisač u historiji, nakon [[Roger Federer|Rogera Federera]] [[2005.]] godine, kojemu je to uspjelo.<ref>{{Cite web |date=24 November 2024 |title=Jannik Sinner: Italy's 'special one' completes stellar year at Davis Cup |url=https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/c4gpyv3z8wno |access-date=28 November 2024 |website=BBC Sport |language=en-GB |archive-date=25 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241125131721/https://www.bbc.com/sport/tennis/articles/c4gpyv3z8wno |url-status=live }}</ref> === Novi Grand Slam naslovi i suspenzija (2025.) === Kao branitelj naslova, Sinner je imao relativno jednostavan put do finala [[Australian Open]]a na početku [[2025.]] godine;<ref>{{cite news |title=Sinner ousts Giron to reach Aussie 4th round |url=https://www.espn.com.au/tennis/story/_/id/43462672/defending-australian-open-champ-jannik-sinner-back-4th-round |access-date=20 January 2025 |work=ESPN.com |date=18 January 2025 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Jannik Sinner survives Tristan Schoolkate in Melbourne |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-schoolkate-australian-open-2025-thursday |access-date=20 January 2025 |work=ATP Tour |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=McGowan |first1=Marc |title=Heartbreak for de Minaur as he exits Open after straight-sets loss to Sinner |url=https://www.theage.com.au/sport/tennis/heartbreak-for-de-minaur-as-he-exits-open-after-straight-set-loss-to-sinner-20250120-p5l5sk.html |access-date=23 January 2025 |work=The Age |date=22 January 2025 |language=en |archive-date=22 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250122151059/https://www.theage.com.au/sport/tennis/heartbreak-for-de-minaur-as-he-exits-open-after-straight-set-loss-to-sinner-20250120-p5l5sk.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Jannik Sinner beats Ben Shelton to reach second Australian Open final in a row |url=https://www.nytimes.com/athletic/6085718/2025/01/24/jannik-sinner-australian-open-semifinal-result-analysis-ben-shelton/ |access-date=24 January 2025 |work=The Athletic |date=22 January 2025 |language=en |archive-date=24 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250124120831/https://www.nytimes.com/athletic/6085718/2025/01/24/jannik-sinner-australian-open-semifinal-result-analysis-ben-shelton/ |url-status=live |url-access=registration }}</ref> u finalu je s 3:0 u setovima pobijedio [[Alexander Zverev|Alexandera Zvereva]] i tako uspješno obranio naslov u [[Melbourne]]u.<ref>{{Cite web |date=26 January 2025 |title=Sinner rolls to 2nd straight Australian Open title |url=https://www.espn.com/tennis/story/_/id/43569550/jannik-sinner-wins-australian-open-second-straight-year |access-date=26 January 2025 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> U veljači je započela njegova tromjesečna suspenzija nakon nagodbe sa [[Svjetska antidopinška agencija|Svjetskom antidopinškom agencijom]],<ref>{{cite web|url=https://www.espn.co.uk/tennis/story/_/id/41487305/wada-appeal-jannik-sinner-doping-verdict-seek-suspension|title=WADA to appeal Jannik Sinner doping verdict, seeks suspension|date=28 September 2024|publisher=ESPN|access-date=28 September 2024|archive-date=28 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240928144419/https://www.espn.co.uk/tennis/story/_/id/41487305/wada-appeal-jannik-sinner-doping-verdict-seek-suspension|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/articles/c4gr8433527o|title=Sinner 'surprised' as Wada launches doping appeal|date=28 September 2024|work=BBC Sport|access-date=28 September 2024|archive-date=28 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240928145241/https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/articles/c4gr8433527o|url-status=live}}</ref> koja je ponovo postala vruća tema u svijetu tenisa te je potakla velik broj aktualnih i bivših tenisača da komentiraju situaciju.<ref>{{cite news |url=https://www.skysports.com/tennis/news/12110/13311621/jannik-sinner-doping-case-novak-djokovic-says-majority-of-players-dont-feel-process-is-fair |title=Jannik Sinner doping case: Novak Djokovic says majority of players don't feel process is fair |work=Sky Sports |date=17 February 2024}}</ref><ref>{{cite news |last=Harris |first=Rob |title=Jannik Sinner: Lawyer for world tennis number one hits back at 'unfair' criticism of doping case settlement |url=https://news.sky.com/story/jannik-sinner-lawyer-for-world-tennis-number-one-hits-back-at-unfair-criticism-of-doping-case-settlement-13312159 |work=[[Sky News]] |date=18 February 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=How Jannik Sinner's doping case and WADA agreement rocked the anti-doping world |url=https://www.nytimes.com/athletic/6149390/2025/02/24/jannik-sinner-wada-deal-doping-ban/ |work=The New York Times |date=24 February 2025}}</ref> Jedna od izraženijih kritika na račun Sinnera bio je izgledno vrlo pogodan trenutak njegove suspenzije, s obzirom da tromjesečni period nije obuhvatio nijedan [[Grand Slam]], odnosno samo nekoliko Masters 1000 turnira, s tim da je Sinner svejedno dobio priliku zaigrati na "pripremnim" turnirima za zemljani Grand Slam. Njegov povratnički turnir bio je [[Italian Open]] u [[Rim]]u, gdje je došao do finala, prvi Talijan kojemu je to uspjelo od [[Adriano Panatta|Adriana Panatte]] [[1978.]] godine. Bio je to Sinnerov tek drugi finale na zemlji, prvi nakon srpnja [[2022.]] godine. U finalu je izgubio 0:2 od [[Carlos Alcaraz|Carlosa Alcaraza]].<ref>{{cite news |title=Alcaraz ends Sinner's streak to win Italian Open |date=18 May 2025 |url=https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/articles/c5y6g49le80o |work=BBC Sport}}</ref> Na [[Roland-Garros]]u je imao iznimno uspješan turnir te je do finala došao bez izgubljenog seta, pri čemu je u polufinalu pobijedio [[Novak Đoković|Novaka Đokovića]].<ref>{{Cite web |title=2025 Roland Garros SF: Novak Djokovic vs Jannik Sinner Detailed Stats |url=https://www.tennisabstract.com/charting/20250606-M-Roland_Garros-SF-Novak_Djokovic-Jannik_Sinner.html |access-date=16 June 2025 |website=www.tennisabstract.com}}</ref> U finalu ga je čekao novi ogled s Alcarazom. Sinner je počeo snažno i poveo 2:0 u setovima, ali Alcaraz se vratio i izjednačio na 2:2. U petom su setu ušli u treći tie-break, a Sinner je, iako je tijekom meča imao čak tri meč lopte, izgubio u super tie-breaku 2:10, čime je Alcaraz osvojio naslov. Meč je trajao ukupno 5 sati i 29 minuta te je postao najduži finalni meč u historiji [[Roland-Garros]]a.<ref>{{Cite web |title=Carlos Alcaraz and Jannik Sinner played the match of the decade, and maybe the century, at Roland Garros |url=https://www.tennis.com/news/articles/carlos-alcaraz-jannik-sinner-french-open-final-match-of-the-decade |access-date=16 June 2025 |website=Tennis.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=2025 Roland Garros F: Jannik Sinner vs Carlos Alcaraz Detailed Stats |url=https://www.tennisabstract.com/charting/20250608-M-Roland_Garros-F-Jannik_Sinner-Carlos_Alcaraz.html |access-date=16 June 2025 |website=www.tennisabstract.com}}</ref> Pet tjedana kasnije, njih su dvojica igrali novo [[Grand Slam]] finale, ovoga puta na [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]]. Sinner je pobijedio na [[london]]skoj travi te je tako postao prvi Talijan u historiji s naslovom na Wimbledonu.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/sport/2025/jul/13/jannik-sinner-roars-carlos-alcaraz-first-wimbledon-final-win-tennis|title=Jannik Sinner roars back to beat Carlos Alcaraz for first Wimbledon final win|first=Tumaini|last=Carayol|work=The Guardian |date=13 July 2025}}</ref> Bio je ovo njihov ukupno drugi susret na tom turniru, nakon četvrtfinala [[2022.]] godine, te Sinnerova druga pobjeda. [[File:P20250907DT-0948 President Donald Trump attends the U.S. Open Men’s Championship.jpg|thumb|left|320px|Sinner tijekom finala [[US Open 2025.|US Opena 2025.]] godine.]] Nakon što je zbog zgusnutog rasporeda otkazao [[Washington Open|Washington]] i [[National Bank Open|Toronto]],<ref>{{Cite web |title=Jannik Sinner, Novak Djokovic withdraw from Toronto {{!}} ATP Tour {{!}} Tennis |url=http://www.atptour.com/en/news/djokovic-toronto-2025-withdrawal |access-date=1 October 2025 |website=ATP Tour |language=en}}</ref> Sinner je došao do finala na [[Cincinnati Open]]u, gdje ga je ponovo čekao Alcaraz. Sinner je predao meč prije kraja prvog seta zbog bolesti pri rezultatu 0:5 za Alcaraza.<ref>{{Cite news |last=Carayol |first=Tumaini |date=18 August 2025 |title=Sinner illness gives Alcaraz Cincinnati Open title and Swiatek takes women's crown |url=https://www.theguardian.com/sport/2025/aug/18/carlos-alcaraz-wins-cincinnati-open-as-sinner-retires-from-final-with-illness |access-date=1 October 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Alcaraz ga je ponovo pobijedio i to u finalu [[US Open]]a,<ref>{{Cite web |date=8 September 2025 |title=Carlos Alcaraz dethrones Jannik Sinner to underline undeniable truth in US Open final |url=https://www.independent.co.uk/sport/tennis/carlos-alcaraz-jannik-sinner-us-open-final-result-b2821925.html |access-date=1 October 2025 |website=The Independent |language=en}}</ref> što je bilo njihovo treće uzastopno finale na nekom [[Grand Slam]]u i Španjolčeva druga pobjeda; time su njih dvojica završili sezonu s po dva Grand Slama svaki. Sinner je također postao najmlađi te ukupno treći tenisač, uz [[Roger Federer|Federera]] i Đokovića, koji je igrao sva četiri Grand Slam finala u jednoj godini.<ref name=":4">{{Cite web |last=Tennis.com |title=Jannik Sinner has now reached the final at all four Grand Slams and the ATP Finals this year |url=https://www.tennis.com/news/articles/jannik-sinner-youngest-man-ever-to-reach-final-of-all-four-grand-slams-and-atp-finals-in-same-season-federer-djokovic |access-date=14 December 2025 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> Nakon što je u finalu [[China Open]]a pobijedio [[Learner Tien|Learnera Tiena]] i osvojio novi naslov,<ref>{{Cite web |date=1 October 2025 |title='Normal' Sinner thrashes Tien in Beijing for 21st title |url=https://www.france24.com/en/live-news/20251001-sinner-thrashes-tien-to-win-china-open-for-21st-title |access-date=1 October 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref> morao je predati meč trećeg kola u [[Shanghai Masters|Šangaju]] protiv [[Tallon Griekspoor|Tallona Griekspoora]] zbog snažnih grčeva, čime je završio njegov pohod ka obrani naslova.<ref>{{cite web |url=https://www.tennis.com/news/articles/jannik-sinner-retires-with-cramps-at-shanghai-masters-against-tallon-griekspoor |title=Jannik Sinner retires with cramps at Shanghai Masters against Tallon Griekspoor |website=Tennis.com |date=5 October 2025 |access-date=6 October 2025}}</ref> U [[Vienna Open|Beču]] je osvojio svoj četvrti naslov u godini, pobijedivši Zvereva,<ref>{{Cite web |date=26 October 2025 |title=Zverev beaten, Sinner wins Vienna tournament |url=https://en.ilsole24ore.com/art/zverev-beats-sinner-to-win-vienna-tournament-AHH1dfMD |access-date=26 October 2025 |website=Il Sole 24 ORE |language=en}}</ref> a što je onda povezao i s naslovom u [[Rolex Paris Masters|Pariz]]u, gdje je pobijedio [[Felix Auger-Aliassime|Felixa Augera-Aliassimea]]. Sinner je osvojio turnir bez izgubljenog seta te je postao prvi Talijan s naslovom na pariškom Mastersu. Sinner je sezonu završio snažno obranom naslova na [[ATP Finals]]ima, gdje je pobijedio Alcaraza. Sinner je završio turnir bez izgubljenog seta drugu godinu za redom, a na cijelom je turniru protivniku prepustio samo jedan break. === Borba za prvo mjesto (2026. – ''danas'') === Godinu [[2026.]] započeo je na [[Australian Open]]u, gdje je došao kao dvostruki branitelj naslova. Imao je relativno jednostavan put do polufinala, gdje ga je u pet setova pobijedio [[Novak Đoković]].<ref name=":5">{{Cite news |last=Futterman |first=Matthew |date=2026-02-01 |title=Novak Djokovic stuns Jannik Sinner to reach Australian Open final against Carlos Alcaraz |url=https://www.nytimes.com/athletic/7008360/2026/01/30/jannik-sinner-novak-djokovic-australian-open-result-analysis/ |access-date=2026-02-03 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Nakon toga je igrao na turniru u [[Qatar ExxonMobil Open|Dohi]], gdje je iznenađujuće ispao u četvrtfinalu od [[Jakub Menšík|Jakuba Menšíka]]. Međutim, Sinner se vratio pobjedničkom nizu u [[Indian Wells]]u, gdje je u finalu pobijedio [[Danil Medvedev|Danila Medvedeva]] i osvojio svoj prvi naslov na tom turniru.<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-atp-masters-1000-hard-court-titles|title=Sinner joins Federer & Djokovic in hard-court history books|publisher=ATPTour|accessdate=14 March 2026}}</ref> Na putu do naslova nije izgubio nijedan set, postavši tako prvi tenisač u historiji koji je osvojio dva uzastopna Masters 1000 naslova bez izgubljenog seta.<ref name="IW26">{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-medvedev-indian-wells-2026-final|title=Sinner completes perfect run, wins Indian Wells|publisher=ATPTour|accessdate=14 March 2026}}</ref> Isti je pothvat ponovio i u [[Miami Open|Miamiju]], gdje je u finalu pobijedio [[Jiří Lehečka|Jiříja Lehečku]], postavši tako prvi tenisač koji je osvojio [[Sunshine Double]] bez ijednog izgubljenog seta,<ref>{{Cite web |last=Tennis.com |title=Jannik Sinner becomes first tennis player ever to win Sunshine Double without losing a set |url=https://www.tennis.com/news/articles/jannik-sinner-becomes-first-tennis-player-ever-to-win-sunshine-double-without-losing-a-set-indian-wells-miami |access-date=2026-03-30 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> odnosno prvi koji je osvojio tri uzastopna Masters 1000 turnira bez izgubljenog seta. Uspjeh je nastavio i na zemljanim Mastersima, osvojivši [[Monte Carlo Masters|Monte Carlo]] pobjedom nad [[Carlos Alcaraz|Carlosom Alcarazom]].<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-monte-carlo-2026-return-to-world-no-1|title=Jannik Sinner to return to World No. 1 Monday|publisher=ATPTour|accessdate=12 April 2026}}</ref> Tom se pobjedom vratio na prvo mjesto ATP liste ispred Alcaraza, te je postao tek treći tenisač koji je osvojio četiri Masters 1000 turnira za redom (nakon [[Roger Federer|Federera]] i Đokovića), odnosno prvi nakon Đokovića [[2015.]] godine koji je osvojio prva tri Masters 1000 turnira u kalendarskoj godini. Niz je nastavio i u [[Madrid]]u, gdje je u finalu pomeo [[Alexander Zverev|Alexandera Zvereva]] u dva seta i tako osvojio svoj peti Masters 1000 turnir za redom, postavivši novi rekord, te prva četiri Masters 1000 turnira u godini. == Rivalstva == === Carlos Alcaraz === {{main|Rivalstvo Alcaraza i Sinnera}} Jannik Sinner i [[Carlos Alcaraz]] dosad su međusobno igrali 17 puta na ATP Touru, pri čemu Alcaraz vodi u ukupnim pobjedama 7:10.<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/players/atp-head-2-head/carlos-alcaraz-vs-jannik-sinner/a0e2/s0ag |title=Jannik Sinner VS Carlos Alcaraz {{!}} Head 2 Head |website=ATP Tour |access-date=6 June 2025 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.tennisnow.com/News/2024/June/Closing-Power-Alcaraz-Fights-off-Sinner-in-Five-f.aspx |title=Closing Power: Alcaraz Fights off Sinner in Five for First French Open Final |date=7 June 2024 |access-date=7 June 2024 |archive-date=19 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240719023057/https://www.tennisnow.com/News/2024/June/Closing-Power-Alcaraz-Fights-off-Sinner-in-Five-f.aspx |url-status=live}}</ref> Komentatori su njihovo rivalstvo opisali kao "potencijalno definirajuće za cijelu jednu eru".<ref>{{cite web |last1=Klosok |first1=Aleks |title=Friendly rivals Jannik Sinner and Carlos Alcaraz look set to dominate men's tennis. Is it time to call them the 'Big Two?' |url=https://edition.cnn.com/2024/11/12/sport/jannik-sinner-carlos-alcaraz-atp-finals-spt-intl/index.html |website=CNN |access-date=6 September 2025 |language=en |date=12 November 2024}}</ref> Prije [[2025.]] godine, njih su dvojica već igrali nekoliko velikih mečeva, uključujući polufinale [[Roland-Garros]]a [[2024.]] godine (pobjeda Alcaraza u pet setova), četvrtfinale [[US Open]]a [[2022.]] godine (pobjeda Alcaraza u pet setova) i polufinale [[Miami Open]]a [[2023.]] godine (pobjeda Sinnera). Tijekom [[2024.]] godine igrali su tri puta, pri čemu je Alcaraz pobijedio sva tri puta. Tijekom [[2025.]] godine, prvi su se put susreli na [[Italian Open]]u, gdje je Alcaraz slavio 2:0 u finalu. Nakon toga je uslijedila serija od tri uzastopna [[Grand Slam]] finala, pri čemu je Sinner slavio na [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]], a Alcaraz na [[Roland-Garros]]u i [[US Open]]u. Na [[ATP Finals]]ima, Sinner je pobijedio u dva seta i tako obranio naslov. Tijekom [[2026.]] godine, Sinner je slavio u finalu [[Monte Carlo Masters]]a, kojom se pobjedom vratio na prvo mjesto ATP liste. {| class="wikitable" align="right" style="text-align:center; width: 15em;" !Kategorija !Sinner !Alcaraz |-style="background:#f3e6d7;" |[[Grand Slam]] |2 |'''4''' |-style="background:#ffffcc;" |[[ATP Finals]] |'''1''' |0 |-style="background:#e9e9e9;" |[[ATP Masters 1000 turniri|ATP 1000]] |2 |'''5''' |-style="background:#d4f1c5;" |[[ATP 500 turniri|ATP 500]] |1 |1 |- |[[ATP 250 turniri|ATP 250]] |'''1''' |0 |- |'''Ukupno'''<ref name="Alcaraz">{{cite web |title=Carlos Alcaraz vs Jannik Sinner |url=https://www.atptour.com/en/players/atp-head-2-head/carlos-alcaraz-vs-jannik-sinner/a0e2/s0ag |access-date=4 June 2024 |publisher=[[Association of Tennis Professionals]]}}</ref> |7 |'''10''' |} ;Pregled međusobnih mečeva {|class="sortable wikitable" style="font-size:90%;" !Br. !Godina !Turnir !Kategorija !Podloga !Faza !Pobjednik !class="unsortable"|Rezultat !Trajanje !class="unsortable"|Sinner !class="unsortable"|Alcaraz |-style="background:#e9e9e9;" |align=center| 1. |align=center| [[2021.]] |{{flagicon|FRA}} [[Rolex Paris Masters]] |ATP 1000 |Tvrda (d) |Drugo kolo |'''Alcaraz''' |{{tennis score|7|6|(1)|7|5|-}} |align=center| 2:08 |align=center| 0 |align=center| '''1''' |-style="background:#f3e6d7;" |align=center| 2. |align=center| [[2022.]] |{{flagicon|UK}} [[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] |Grand Slam |Trava |Osmina finala |'''Sinner''' |{{tennis score|6|1|-|6|4|-|6|7|(8)|6|3|-}} |align=center| 3:35 |align=center| '''1''' |align=center| 1 |- |align=center| 3. |align=center| [[2022.]] |{{flagicon|HRV}} [[Croatia Open Umag]] |ATP 250 |Zemlja |Finale |'''Sinner''' |{{tennis score|6|7|(5)|6|1|-|6|1|-}} |align=center| 2:26 |align=center| '''2''' |align=center| 1 |-style="background:#f3e6d7;" |align=center| 4. |align=center| [[2022.]] |{{flagicon|SAD}} [[US Open]] |Grand Slam |Tvrda |Četvrtfinale |'''Alcaraz''' |{{tennis score|6|3|-|6|7|(7)|6|7|(0)|7|5|-|6|3|-}} |align=center| 5:15 |align=center| 2 |align=center| '''2''' |-style="background:#e9e9e9;" |align=center| 5. |align=center| [[2023.]] |{{flagicon|SAD}} [[BNP Paribas Open|Indian Wells Open]] |ATP 1000 |Tvrda |Polufinale |'''Alcaraz''' |{{tennis score|7|6|(4)|6|3|-}} |align=center| 1:52 |align=center| 2 |align=center| '''3''' |-style="background:#e9e9e9;" |align=center| 6. |align=center| [[2023.]] |{{flagicon|SAD}} [[Miami Open]] |ATP 1000 |Tvrda |Polufinale |'''Sinner''' |{{tennis score|6|7|(4)|6|4|-|6|2|-}} |align=center| 3:02 |align=center| '''3''' |align=center| 3 |-style="background:#d4f1c5;" |align=center| 7. |align=center| [[2023.]] |{{flagicon|KIN}} [[China Open]] |ATP 500 |Tvrda |Polufinale |'''Sinner''' |{{tennis score|7|6|(4)|6|1|-}} |align=center| 1:55 |align=center| '''4''' |align=center| 3 |-style="background:#e9e9e9;" |align=center| 8. |align=center| [[2024.]] |{{flagicon|SAD}} [[BNP Paribas Open|Indian Wells Open]] |ATP 1000 |Tvrda |Polufinale |'''Alcaraz''' |{{tennis score|1|6|-|6|3|-|6|2|-}} |align=center| 2:05 |align=center| 4 |align=center| '''4''' |-style="background:#f3e6d7;" |align=center| 9. |align=center| [[2024.]] |{{flagicon|FRA}} [[Roland-Garros]] |Grand Slam |Zemlja |Polufinale |'''Alcaraz''' |{{tennis score|2|6|-|6|3|-|3|6|-|6|4|-|6|3|-}} |align=center| 4:09 |align=center| 4 |align=center| '''5''' |-style="background:#d4f1c5;" |align=center| 10. |align=center| [[2024.]] |{{flagicon|KIN}} [[China Open]] |ATP 500 |Tvrda |Finale |'''Alcaraz''' |{{tennis score|6|7|(6)|6|4|-|7|6|(3)}} |align=center| 3:21 |align=center| 4 |align=center| '''6''' |-style="background:#e9e9e9;" |align=center| 11. |align=center| [[2025.]] |{{flagicon|ITA}} [[Internazionali BNL d'Italia]] |ATP 1000 |Zemlja |Finale |'''Alcaraz''' |{{tennis score|7|6|(5)|6|1|-|}} |align=center| 1:43 |align=center| 4 |align=center| '''7''' |-style="background:#f3e6d7;" |align=center| 12. |align=center| [[2025.]] |{{flagicon|FRA}} [[Roland-Garros]] |Grand Slam |Zemlja |[[Finale Roland-Garrosa 2025. – muški singlovi|Finale]] |'''Alcaraz''' |{{nowrap|4:6, 6:7{{sup|(4:7)}}, 6:4, 7:6{{sup|(7:3)}}, 7:6{{sup|(10:2)}}}} |align=center| '''5:29''' |align=center| 4 |align=center| '''8''' |-style="background:#f3e6d7;" |align=center| 13. |align=center| [[2025.]] |{{flagicon|UK}} [[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] |Grand Slam |Trava |Finale |'''Sinner''' |{{tennis score|4|6|-|6|4|-|6|4|-|6|4|-}} |align=center| 3:04 |align=center| '''5''' |align=center| 8 |-style="background:#e9e9e9;" |align=center| 14. |align=center| [[2025.]] |{{flagicon|SAD}} [[Cincinnati Open]] |ATP 1000 |Tvrda |Finale |'''Alcaraz''' |{{nowrap|5:0 pred.}} |align=center| 0:23 |align=center| 5 |align=center| '''9''' |-style="background:#f3e6d7;" |align=center| 15. |align=center| [[2025.]] |{{flagicon|SAD}} [[US Open]] |Grand Slam |Tvrda |Finale |'''Alcaraz''' |{{tennis score|6|2|-|3|6|-|6|1|-|6|4|-}} |align=center| 2:42 |align=center| 5 |align=center| '''10''' |-style="background:#ffc;" |align=center| 16. |align=center| [[2025.]] |{{flagicon|ITA}} [[ATP Finals]] |ATP Finals |Tvrda (d) |Finale |'''Sinner''' |{{tennis score|7|6|(4)|7|5|-}} |align=center| 2:15 |align=center| '''6''' |align=center| 10 |-style="background:#e9e9e9;" |align=center| 17. |align=center| [[2026.]] |{{flagicon|MNK}} [[Monte Carlo Masters]] |ATP 1000 |Zemlja |Finale |'''Sinner''' |{{tennis score|7|6|(5)|6|3|-}} |align=center| 2:15 |align=center| '''7''' |align=center| 10 |} === Danil Medvedev === Jannik Sinner i [[Danil Medvedev]] dosad su se susreli 16 puta, pri čemu Sinner vodi u međusobnim susretima 9:7.<ref name="Medvedev">{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/players/atp-head-2-head/jannik-sinner-vs-daniil-medvedev/s0ag/mm58 |title=Jannik Sinner VS Daniil Medvedev {{!}} Head 2 Head |website=ATP Tour |access-date=6 June 2025 }}</ref> Izvorno je ovo rivalstvo bilo prilično jednostrano, s obzirom na to da je Medvedev pobijedio u prvih šest međusobnih ogleda. Sinner je prekinuo Medvedevljev niz [[2023.]] godine te je u konačnici uspio izjednačiti seriju na 7:7. Od [[2023.]] godine, Medvedev je pobijedio samo jednom. Među značajnijim mečevima koje su igrali su finale [[Australian Open]]a [[2024.]] godine (pobjeda Sinnera u pet setova nakon što je Medvedev imao 2:0 u setovima), četvrtfinale [[Wimbledon (tenis)|Wimbledona]] [[2024.]] godine (pobjeda Medvedeva u pet setova), četvrtfinale [[US Open]]a [[2024.]] (pobjeda Sinnera u četiri seta) i finale [[BNP Paribas Open|Indian Wells Mastersa]] [[2026.]] godine (pobjeda Sinnera).<ref>{{Cite web |last=Trollope |first=Matt |date=10 July 2024 |title=Medvedev the tactician snaps Sinner's streaks |url=https://ausopen.com/articles/news/medvedev-tactician-snaps-sinners-streaks |access-date=17 July 2024 |website=ausopen.com |language=en}}</ref> {| class="wikitable" align="right" style="text-align:center; width: 15em;" !Kategorija !Sinner !Medvedev |-style="background:#f3e6d7;" |{{nowrap|[[Grand Slam]]}} |'''2''' |1 |-style="background:#ffffcc;" |[[ATP Finals]] |'''2''' |1 |-style="background:#e9e9e9;" |[[ATP Masters 1000 turniri|ATP 1000]] |'''3''' |1 |-style="background:#d4f1c5;" |[[ATP 500 turniri|ATP 500]] |2 |2 |- |[[ATP 250 turniri|ATP 250]] |0 |'''2''' |- |'''Ukupno'''<ref name="Medvedev"/> |'''9''' |7 |} ;Pregled međusobnih mečeva {|class="sortable wikitable" style="font-size:90%;" !Br. !Godina !Turnir !Kategorija !Podloga !Faza !Pobjednik !class="unsortable"|Rezultat !Trajanje !class="unsortable"|Sinner !class="unsortable"|Medvedev |- |align=center| 1. |align=center| [[2020.]] | {{flagicon|FRA}} [[Open 13|Marseille Open]] | ATP 250 | Tvrda (d) | Drugo kolo | '''Medvedev''' |{{tennis score|1|6|-|6|1|-|6|2|-}} |align=center| 1:20 |align=center| 0 |align=center| '''1''' |- |align=center| 2. |align=center| [[2021.]] | {{flagicon|FRA}} [[Open 13|Marseille Open]] | ATP 250 | Tvrda (d) | Četvrtfinale | '''Medvedev''' |{{tennis score|6|2|-|6|4|-}} |align=center| 1:15 |align=center| 0 |align=center| '''2''' |- style="background:#ffffcc;" |align=center| 3. |align=center| [[2021.]] | {{flagicon|ITA}} [[ATP Finals]] | ATP Finals | Tvrda (d) | Grupna faza | '''Medvedev''' |{{tennis score|6|0|-|6|7|(5)|7|6|(8)}} |align=center| 2:29 |align=center| 0 |align=center| '''3''' |- style="background:#d4f1c5;" |align=center| 4. |align=center| [[2022.]] | {{flagicon|AUT}} [[Vienna Open]] | ATP 500 | Tvrda (d) | Četvrtfinale | '''Medvedev''' |{{tennis score|6|4|-|6|2|-}} |align=center| 1:31 |align=center| 0 |align=center| '''4''' |- style="background:#d4f1c5;" |align=center| 5. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|NIZ}} [[ABN AMRO Open|Rotterdam Open]] | ATP 500 | Tvrda (d) | Finale | '''Medvedev''' |{{tennis score|5|7|-|6|2|-|6|2|-}} |align=center| 2:29 |align=center| 0 |align=center| '''5''' |- style="background:#e9e9e9;" |align=center| 6. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|SAD}} [[Miami Open]] | Masters 1000 | Tvrda | Finale | '''Medvedev''' |{{tennis score|7|5|-|6|3|-}} |align=center| 1:35 |align=center| 0 |align=center| '''6''' |- style="background:#d4f1c5;" |align=center| 7. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|KIN}} [[China Open]] | ATP 500 | Tvrda | Finale | '''Sinner''' |{{tennis score|7|6|(2)|7|6|(2)}} |align=center| 2:02 |align=center| '''1''' |align=center| 6 |- style="background:#d4f1c5;" |align=center| 8. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|AUT}} [[Vienna Open]] | ATP 500 | Tvrda (d) | Finale | '''Sinner''' |{{tennis score|7|6|(4)|4|6|-|6|3|-}} |align=center| 3:04 |align=center| '''2''' |align=center| 6 |- style="background:#ffffcc;" |align=center| 9. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|ITA}} [[ATP Finals]] | ATP Finals | Tvrda (d) | Polufinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|3|-|6|7|(4)|6|1|-}} |align=center| 2:29 |align=center| '''3''' |align=center| 6 |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 10. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|AUS}} [[Australian Open]] | Grand Slam | Tvrda | Finale | '''Sinner''' |{{tennis score|3|6|-|3|6|-|6|4|-|6|4|-|6|3|-}} |align=center| 3:44 |align=center| '''4''' |align=center| 6 |- style="background:#e9e9e9;" |align=center| 11. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|SAD}} [[Miami Open]] | Masters 1000 | Tvrda | Polufinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|1|-|6|2|-}} |align=center| 1:10 |align=center| '''5''' |align=center| 6 |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 12. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|UK}} [[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] | Grand Slam | Trava | Četvrtfinale | '''Medvedev''' |{{tennis score|6|7|(7)|6|4|-|7|6|(4)|2|6|-|6|3|-}} |align=center| '''4:00''' |align=center| 5 |align=center| '''7''' |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 13. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|SAD}} [[US Open]] | Grand Slam | Tvrda | Četvrtfinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|2|-|1|6|-|6|1|-|6|4|-}} |align=center| 2:39 |align=center| '''6''' |align=center| 7 |- style="background:#e9e9e9;" |align=center| 14. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|KIN}} [[Shanghai Masters]] | Masters 1000 | Tvrda | Četvrtfinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|1|-|6|4|-}} |align=center| 1:25 |align=center| '''7''' |align=center| 7 |- style="background:#ffffcc;" |align=center| 15. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|ITA}} [[ATP Finals]] | ATP Finals | Tvrda (d) | Grupna faza | '''Sinner''' |{{tennis score|6|3|-|6|4|-}} |align=center| 1:14 |align=center| '''8''' |align=center| 7 |- style="background:#e9e9e9;" |align=center| 16. |align=center| [[2026.]] | {{flagicon|SAD}} [[BNP Paribas Open|Indian Wells Masters]] | Masters 1000 | Tvrda | Finale | '''Sinner''' |{{tennis score|7|6|(6)|7|6|(4)}} |align=center| 1:56 |align=center| '''9''' |align=center| 7 |} === Novak Đoković === Jannik Sinner i [[Novak Đoković]] do sada su igrali 11 puta, a Sinner vodi u međusobnim dvobojima 6:5.<ref name="Đoković">{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/players/atp-head-2-head/jannik-sinner-vs-novak-djokovic/s0ag/d643 |title=Jannik Sinner VS Novak Djokovic {{!}} Head 2 Head |website=ATP Tour |access-date=6 June 2025 }}</ref> Njihov prvi susret odigrao se na [[Monte Carlo Masters]]u [[2021.]] godine. Đoković je pobijedio u prva tri susreta prije nego je Sinner upisao prvu pobjedu na [[ATP Finals]]ima [[2023.]] godine. Njih su dvojica igrali nekoliko značajnih mečeva, među kojima su finale [[ATP Finals]]a [[2023.]] godine (pobjeda Đokovića),<ref>{{Cite web |date=19 November 2023 |title=ATP Finals 2023 results: Novak Djokovic beats Jannik Sinner to win title |url=https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/67468494 |access-date=16 October 2024 |website=BBC Sport}}</ref> polufinale [[Australian Open]]a [[2024.]] godine (pobjeda Sinnera u četiri seta)<ref>{{Cite web |last=Briggs |first=Simon |date=26 January 2024 |title=Novak Djokovic loses first Australian Open match since 2018 to brilliant Jannik Sinner |url=https://www.telegraph.co.uk/tennis/2024/01/26/novak-djokovic-australian-open-win-jannik-sinner-final/ |access-date=16 October 2024 |website=The Telegraph |archive-date=23 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241123221016/https://www.telegraph.co.uk/tennis/2024/01/26/novak-djokovic-australian-open-win-jannik-sinner-final/ |url-status=live }}</ref> te finale [[Rolex Shanghai Masters|Šangaja]] [[2024.]] godine (pobjeda Sinnera u dva seta).<ref>{{Cite web |last=Jurejko |first=Jonathan |date=13 October 2024 |title=Djokovic denied 100th title as Sinner wins in Shanghai |url=https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/articles/c8j72gx3kp1o |access-date=16 October 2024 |website=BBC Sport |archive-date=30 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130075719/https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/articles/c8j72gx3kp1o |url-status=live }}</ref> Tijekom [[2025.]] godine igrali su dva uzastopna polufinala na [[Roland-Garros]]u i [[Wimbledon (tenis)|Wimbledonu]], u oba koje je pobijedio Sinner.<ref>{{cite web |last1=Mathews |first1=Max |title=French Open men's semifinals — Recap |url=https://www.nytimes.com/athletic/live-blogs/french-open-2025-live-updates-semifinals-scores-results/JZNuvMaxmtWB/ |publisher=The Athletic |access-date=6 June 2025 |date=6 June 2025}}</ref> Početkom [[2026.]] godine, Đoković je pobijedio Sinnera u polufinalu [[Australian Open]]a.<ref name=":5" /> {| class="wikitable" align="right" style="text-align:center; width: 15em;" !Kategorija !Sinner !Đoković |-style="background:#f3e6d7;" |[[Grand Slam]] |3 |3 |-style="background:#ffffcc;" |[[ATP Finals]] |1 |1 |-style="background:#e9e9e9;" |[[ATP Masters 1000 turniri|ATP 1000]] |1 |1 |-style="background:#d4f1c5;" |[[ATP 500 turniri|ATP 500]] |0 |0 |- |[[ATP 250 turniri|ATP 250]] |0 |0 |- style="background:#ECF2FF;" |{{nowrap|[[Davis Cup]]}} |'''1''' |0 |- |'''Ukupno'''<ref name="Đoković"/> |'''6''' |5 |} ;Pregled međusobnih mečeva {|class="sortable wikitable" style="font-size:90%;" !Br. !Godina !Turnir !Kategorija !Podloga !Faza !Pobjednik !class="unsortable"|Rezultat !Trajanje !class="unsortable"|Sinner !class="unsortable"|Đoković |- style="background:#e9e9e9;" |align=center| 1. |align=center| [[2021.]] | {{flagicon|MNK}} [[Monte Carlo Masters]] | Masters 1000 | Zemlja | Drugo kolo | '''Đoković''' |{{tennis score|6|4|-|6|2|-}} |align=center| 1:34 |align=center| 0 |align=center| '''1''' |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 2. |align=center| [[2022.]] | {{flagicon|UK}} [[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] | Grand Slam | Trava | Četvrtfinale | '''Đoković''' |{{tennis score|5|7|-|2|6|-|6|3|-|6|2|-|6|2|-}} |align=center| 3:35 |align=center| 0 |align=center| '''2''' |-style="background:#f3e6d7;" |align=center| 3. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|UK}} [[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] | Grand Slam | Trava | Polufinale | '''Đoković''' |{{tennis score|6|3|-|6|4|-|7|6|(4)}} |align=center| 2:47 |align=center| 0 |align=center| '''3''' |- style="background:#ffffcc;" |align=center| 4. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|ITA}} [[ATP Finals]] | ATP Finals | Tvrda (d) | Grupna faza | '''Sinner''' |{{tennis score|7|5|-|6|7|(5)|7|6|(2)}} |align=center| 3:09 |align=center| '''1''' |align=center| 3 |- style="background:#ffffcc;" |align=center| 5. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|ITA}} [[ATP Finals]] | ATP Finals | Tvrda (d) | Finale | '''Đoković''' |{{tennis score|6|3|-|6|3|-}} |align=center| 1:43 |align=center| 1 |align=center| '''4''' |- style="background:#ECF2FF;" |align=center| 6. |align=center| [[2023.]] | {{flagicon|ŠPA}} [[Davis Cup]] | Davis Cup | Tvrda (d) | Polufinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|2|-|2|6|-|7|5|-}} |align=center| 2:32 |align=center| '''2''' |align=center| 4 |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 7. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|AUS}} [[Australian Open]] | Grand Slam | Tvrda | Polufinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|1|-|6|2|-|6|7|(6)|6|3|-}} |align=center| 3:22 |align=center| '''3''' |align=center| 4 |- style="background:#e9e9e9;" |align=center| 8. |align=center| [[2024.]] | {{flagicon|KIN}} [[Shanghai Masters]] | Masters 1000 | Tvrda | Finale | '''Sinner''' |{{tennis score|7|6|(4)|6|3|-}} |align=center| 1:37 |align=center| '''4''' |align=center| 4 |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 9. |align=center| [[2025.]] | {{flagicon|FRA}} [[Roland-Garros]] | Grand Slam | Zemlja | Polufinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|4|-|7|5|-|7|6|(3)}} |align=center| 3:16 |align=center| '''5''' |align=center| 4 |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 10. |align=center| [[2025.]] | {{flagicon|UK}} [[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] | Grand Slam | Trava | Polufinale | '''Sinner''' |{{tennis score|6|3|-|6|3|-|6|4|-}} |align=center| 1:55 |align=center| '''6''' |align=center| 4 |- style="background:#f3e6d7;" |align=center| 11. |align=center| [[2026.]] | {{flagicon|AUS}} [[Australian Open]] | Grand Slam | Tvrda | Polufinale | '''Đoković''' |{{tennis score|3|6|-|6|3|-|4|6|-|6|4|-|6|4|-}} |align=center| '''4:09''' |align=center| 6 |align=center| '''5''' |} == Stil igre == [[File:P20250907DT-0873 President Donald Trump attends the U.S. Open Men’s Championship.jpg|thumb|320px|Sinnerov dvoručni bekend često se ističe kao njegovo najjače oružje.]] Sinner je agresivni igrač s osnovne crte te je jedan od najsnažnijih udarača na Touru. Njegov je najjači udarac dvoručni bekend, koji ima više topspina u odnosu na bilo kojeg drugog igrača na Touru, dosežući 1858 okretaja u minuti uz petu prosječnu brzinu, koja iznosi 111.2 km/h.<ref>{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-infosys-beyond-the-numbers-april-2020|title=Wrecking Ball: Sinner Has The Heaviest Backhand Of Them All|author=Craig O'Shannessy|date=30 April 2020|website=atptour.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230417075737/https://www.atptour.com/en/news/sinner-infosys-beyond-the-numbers-april-2020|archive-date=17 April 2023}}</ref> Zbog mirnoće na terenu te sveobuhvatnog kretanja, Sinner je često uspoređivan s [[Roger Federer|Rogerom Federerom]].<ref name="times"/><ref name="forbes"/><ref name="roland-garros"/> Sam Federer pohvalio je balans u Sinnerovoj igri, ističući da mu se sviđa što Sinnerovi bekend i forhend imaju gotovo istu brznu.<ref name="tv6"/> Bivši najbolji junior svijete i trener [[Claudio Pistolesi]] pohvalio je Sinnerovo lateralno kretanje, pripisujući to njegovom iskustvu sa [[skijanje]]m.<ref name="piatti-feature">{{cite web |last=Buddell |first=James |title=Sinner: 'I Want That Feeling More And More' |url=https://www.atptour.com/en/news/sinner-piatti-feature-2020 |website=ATP Tour |access-date=15 November 2020 |date=20 March 2020 |archive-date=10 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200610225211/https://www.atptour.com/en/news/sinner-piatti-feature-2020 |url-status=live }}</ref> U tom je kontekstu uspoređivan s [[Novak Đoković|Novakom Đokovićem]], koji je također istaknuo kako je iskustvo koje ima u skijanju pomoglo u razvijanju njegovih teniskih vještina.<ref>{{cite web |last=Boyden |first=Alex |title=How skiing will benefit Jannik Sinner as it did for Djokovic. Hoping to reach Berrettini's heights… |url=https://tennistonic.com/tennis-news/129194/how-skiing-will-benefit-jannik-sinner-as-it-did-for-djokovic-hoping-to-reach-berrettinis-heights/ |website=Tennis Tonic |access-date=15 November 2020 |date=4 November 2019 |archive-date=7 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211107074121/https://tennistonic.com/tennis-news/129194/how-skiing-will-benefit-jannik-sinner-as-it-did-for-djokovic-hoping-to-reach-berrettinis-heights/ |url-status=live }}</ref> Sinner igra s kontaktnim lećama te je izjavio da bez njih uopće ne bi mogao vidjeti lopticu.<ref name=":7">{{Cite web |title=Jannik Sinner defeats Grigor Dimitrov in Miami final |url=http://www.atptour.com/en/news/sinner-dimitrov-miami-2024-final |access-date=7 June 2024 |website=ATP Tour |language=en |archive-date=31 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240331215954/https://www.atptour.com/en/news/sinner-dimitrov-miami-2024-final |url-status=live }}</ref> == Treneri i stožer == Kada se Sinner s 13 godina posvetio tenisu trenirao ga je [[Riccardo Piatti]], koji je ranije surađivao s [[Novak Đoković|Novakom Đokovićem]] i [[Miloš Raonić|Milošom Raonićem]].<ref name=roland-garros/> Istovremeno je počeo raditi i s Andreom Volpinijem i Massimom Sartorijem, potonji koji je bio dugogodišnji trener [[Andreas Seppi|Andreasa Seppija]].<ref>{{cite web |title=Jannik Sinner: "I wanted to give a present for my coach's birthday" |url=https://www.ubitennis.net/2019/11/jannik-sinner-wanted-give-present-coachs-birthday/ |website=Ubi Tennis |access-date=15 November 2020 |date=9 November 2019 |archive-date=17 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201117024238/https://www.ubitennis.net/2019/11/jannik-sinner-wanted-give-present-coachs-birthday/ |url-status=live }}</ref> Kako je napredovao, Piatti mu je bio prvi trener, a Volpini mu je pomagao kao drugi trener. U njegovom su timu tada bili i fizioterapeut Claudio Zimaglia te kondicijski trener Dalibor Širola.<ref name=spotlight/> U veljači [[2022.]] godine završio je svoju dugogodišnju suradnju s Piattijem te je započeo raditi sa [[Simone Vagnozzi|Simoneom Vagnozzijem]], bivšim trenerom [[Marco Cecchinato|Marca Cecchinata]], novim kondicijskim trenerom Umbertom Ferrarom i novim fizioterapeutom.<ref name=":1"/><ref>{{Cite news |last=Futterman |first=Matthew |title=Jannik Sinner has been biding his time. Is that time now? |url=https://www.nytimes.com/athletic/5229590/2024/01/26/jannik-sinner-australian-open-final/ |access-date=27 June 2024 |work=The New York Times |date=28 January 2024 |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{cite web |title=Jannik Sinner Hires New Coach Simone Vagnozzi, Pays Tribute To Riccardo Piatti |url=http://oncuesports.com/2022/02/17/jannik-sinner-hires-new-coach-simone-vagnozzi-pays-tribute-to-riccardo-piatti/ |website=oncuesports.com |date=17 February 2022 |access-date=18 February 2022 |archive-date=18 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218124108/http://oncuesports.com/2022/02/17/jannik-sinner-hires-new-coach-simone-vagnozzi-pays-tribute-to-riccardo-piatti/ |url-status=live }}</ref> U srpnju iste godine, trener [[Darren Cahill]] službeno se pridružio Sinnerovom timu.<ref>{{Cite web|url=https://www.tennisnow.com/Blogs/NET-POSTS/July-2022/Darren-Cahill-Will-Join-Jannik-Sinner-s-Team-Full.aspx|title=Darren Cahill Will Join Jannik Sinner's Team Full-Time|website=tennisnow.com|access-date=9 May 2023|archive-date=3 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221203052334/https://www.tennisnow.com/Blogs/NET-POSTS/July-2022/Darren-Cahill-Will-Join-Jannik-Sinner-s-Team-Full.aspx|url-status=live}}</ref> Za razliku od drugih profesionalnih tenisača, Sinner nema mentalnog trenera već koristi posebnu talijansku metodu za mentalni trening koja je razvijena za vozače [[Formula 1|Formule 1]].<ref>{{Cite web |last=Jhoty |first=Ben |date=29 January 2024 |title=How Jannik Sinner Rebuilt His Body To Get In Grand Slam Shape |url=https://menshealth.com.au/how-jannik-sinner-overhauled-his-mind-and-body-to-get-in-grand-slam-shape/ |access-date=27 June 2024 |website=Men's Health Magazine Australia |language=en-AU}}</ref> Početkom [[2023.]] godine Giacomo Naldi postao je njegov osobni fizioterapeut.<ref>{{Cite web |date=3 February 2023 |title=Lascia la Virtus e va a lavorare con Sinner, la scelta del fisioterapista Naldi |url=https://bologna.repubblica.it/sport/2023/02/03/news/ladcia_la_virtus_e_va_a_lavorare_con_sinner_la_scelta_del_fisioterapista_naldi-386236177/ |access-date=4 July 2024 |website=la Repubblica |language=it |archive-date=13 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240913114118/https://bologna.repubblica.it/sport/2023/02/03/news/ladcia_la_virtus_e_va_a_lavorare_con_sinner_la_scelta_del_fisioterapista_naldi-386236177/ |url-status=live }}</ref> U rujnu [[2024.]] godine, nakon afere s dopingom, otpustio je Ferraru i Naldija te doveo Đokovićevog bivšeg kondicijskog trenera Marca Panichija i fizioterapeuta Ulisesa Badija. Također surađuje i s [[osteopatija|osteopatom]] Andreom Cipollom.<ref>{{Cite web |date=16 September 2024 |title=US Open champion Jannik Sinner introduces 2 new trainers after firing staff members for doping case |url=https://apnews.com/article/jannik-sinner-trainers-doping-4c0cd3247a9cc209e6a794ca67ec0c57 |access-date=19 September 2024 |website=AP News |language=en |archive-date=19 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919113154/https://apnews.com/article/jannik-sinner-trainers-doping-4c0cd3247a9cc209e6a794ca67ec0c57 |url-status=live }}</ref> Dana [[23. srpnja]] [[2025.]] godine Sinner je objavio kako se Ferrara vratio u njegov tim kao kondicijski trener.<ref>{{Cite web |last=Gheorghe |first=Andreea |date=23 July 2025 |title=Jannik Sinner reappoints trainer he sacked amid doping row |url=https://www.cityam.com/jannik-sinner-reappoints-trainer-he-sacked-after-positive-doping-test/ |access-date=24 July 2025 |website=City AM |language=en-GB}}</ref> Sinnerov otac, koji je kuhar po struci, kuha za tim na velikim natjecanjima.<ref>{{Cite web |last=Ciotti |first=Lorenzo |date=12 April 2023 |title=Jannik Sinner: "My father joins the staff as a cook" |url=https://www.tennisworldusa.org/tennis/news/Tennis_Interviews/131008/jannik-sinner-my-father-joins-the-staff-as-a-cook-/ |access-date=27 August 2024 |website=Tennis World USA |language=en |archive-date=27 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240827095214/https://www.tennisworldusa.org/tennis/news/Tennis_Interviews/131008/jannik-sinner-my-father-joins-the-staff-as-a-cook-/ |url-status=live }}</ref> == Statistike == {{Main|Statistike i rekordi Jannika Sinnera}} Ovdje se nalazi skraćeni pregled osnovnih statističkih podataka karijere Carlosa Alcaraza, a preuzeti su sa službenih stranica [[ATP Tour]]a i [[ITF]]-a.<ref name="atp-profile1">{{cite web|title=Jannik Sinner|url=https://www.atptour.com/en/players/jannik-sinner/s0ag/overview|website=ATP Tour|accessdate=15 November 2020}}</ref> {{Statistike legenda}} {|class="wikitable nowrap" style=text-align:center;font-size:95% !Turnir ![[2019.]] ![[2020.]] ![[2021.]] ![[2022.]] ![[2023.]] ![[2024.]] ![[2025.]] ![[2026.]] !Omjer !Pob.–Por. !%Pob. |- |colspan="121" align="left" |'''[[Grand Slam]]''' |- |align=left bgcolor=efefef|[[Australian Open]] |O |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=afeeee|1K |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=afeeee|4K |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=yellow|PF |bgcolor=efefef|2 / 7 |bgcolor=efefef|27–5 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=27|lost=5|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Roland-Garros]] |O |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=afeeee|4K |bgcolor=afeeee|4K |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=yellow|PF |bgcolor=thistle|F | |bgcolor=efefef|0 / 6 |bgcolor=efefef|22–6 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=22|lost=6|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] |Q1 |style=color:#767676|NO |bgcolor=afeeee|1K |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=yellow|PF |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=lime|'''P''' | |bgcolor=efefef|1 / 5 |bgcolor=efefef|20–4 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=20|lost=4|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[US Open]] |bgcolor=afeeee|1K |bgcolor=afeeee|1K |bgcolor=afeeee|4K |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=afeeee|4K |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=thistle|F | |bgcolor=efefef|1 / 7 |bgcolor=efefef|23–6 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=23|lost=6|integer=yes}} |-style=font-weight:bold;background:#efefef |align=left|Pobjeda–poraza |0–1 |5–3 |6–4 |15–4 |12–4 |23–2 |26–2 |5–1 |4 / 25 |92–21 |{{Tennis win percentage|won=92|lost=21|integer=yes}} <section end=singles-perf /> |- | colspan="12" align="left" |'''[[ATP Finals]]''' |- |bgcolor=efefef align=left|[[ATP Finals]] |colspan=2 style=color:#767676|DNQ |bgcolor=afeeee|GF |style=color:#767676|DNQ |bgcolor=thistle|F |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=lime|'''P''' | |bgcolor=efefef|2 / 4 |bgcolor=efefef|15–2 |bgcolor=efefef|{{tennis win percentage|won=15|lost=2|integer=yes}} |- | colspan="12" align="left" |'''Reprezentativni nastupi''' |- |bgcolor=efefef align=left|[[Tenis na Ljetnim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]] |colspan=2 style=color:#767676|Nisu održane |O |colspan=2 style=color:#767676|Nisu održane |O |colspan=2 style=color:#767676|Nisu održane |bgcolor=efefef|0 / 0 |bgcolor=efefef|0–0 |bgcolor=efefef|– |- |bgcolor=efefef align=left|[[Davis Cup]] |O |style=color:#767676| NO |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=yellow|PF |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=lime|'''P''' |O | |bgcolor=efefef|2 / 4 |bgcolor=efefef|12–1 |bgcolor=efefef|{{tennis win percentage|won=12|lost=1|integer=yes}} |- | colspan="12" align="left" |'''[[ATP 1000 turniri]]''' |- |align=left bgcolor=efefef|[[Indian Wells Open]] |O |style=color:#767676|NO |bgcolor=afeeee|4K |bgcolor=afeeee|4K{{efn|name=IW22|Sinner se povukao prije četvrtog kola [[Indian Wells Masters]]a [[2022.]] godine, što se službeno ne smatra porazom.}} |bgcolor=yellow|PF |bgcolor=yellow|PF{{efn|Dana [[20. kolovoza]] [[2024.]] godine objavljeno je kako je Sinner pao na doping testu zbog prisutnosti [[klostebol]]a te je kažnjen s oduzimanjem novčane nagrade i bodova dobivenih na turniru u Indian Wellsu u ožujku.}} |O |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=efefef|1 / 5 |bgcolor=efefef|17–3 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=17|lost=3|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Miami Open]] |O |style=color:#767676|NO |bgcolor=thistle|F |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=thistle|F |bgcolor=lime|'''P''' |O |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=efefef|2 / 5 |bgcolor=efefef|25–3 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=25|lost=3|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Monte-Carlo Masters]] |O |style=color:#767676|NO |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=yellow|PF |bgcolor=yellow|PF |O |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=efefef|1 / 5 |bgcolor=efefef|15–4 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=15|lost=4|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Madrid Open]] |O |style=color:#767676|NO |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=afeeee|3K |O |bgcolor=ffebcd|ČF{{efn|name=MO24|Sinner se povukao prije četvrtfinala [[Madrid Open]]a [[2024.]] godine, što se službeno ne smatra porazom.}} |O |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=efefef|1 / 4 |bgcolor=efefef|12–2 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=12|lost=2|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Italian Open]] |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=afeeee|3K |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=ffebcd|ČF |bgcolor=afeeee|4K |O |bgcolor=thistle|F | |bgcolor=efefef|0 / 6 |bgcolor=efefef|14–6 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=14|lost=6|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Canadian Open]] |O |style=color:#767676|NO |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=afeeee|3K |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=ffebcd|ČF |O | |bgcolor=efefef|1 / 4 |bgcolor=efefef|7–3 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=7|lost=3|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Cincinnati Open]] |O |Q1 |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=afeeee|3K |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=thistle|F | |bgcolor=efefef|1 / 5 |bgcolor=efefef|12–4 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=12|lost=4|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Shanghai Masters]] |O |colspan=3 style=color:#767676|Nije održan |bgcolor=afeeee|4K |bgcolor=lime|'''P''' |bgcolor=afeeee|3K | |bgcolor=efefef|1 / 3 |bgcolor=efefef|9–2 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=9|lost=2|integer=yes}} |- |align=left bgcolor=efefef|[[Paris Masters]] |O |O |bgcolor=afeeee|2K |bgcolor=afeeee|1K |bgcolor=afeeee|3K{{efn|name=PA23|Sinner se povukao prije trećeg kola [[Rolex Paris Masters]]a [[2023.]] godine, što se službeno ne smatra porazom.}} |O |bgcolor=lime|'''P''' | |bgcolor=efefef|1 / 4 |bgcolor=efefef|6–2 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=6|lost=2|integer=yes}} |-style=font-weight:bold;background:#efefef |align=left|Pobjeda–poraza |1–1 |2–1 |10–8 |16–7 |21–6 |28–3 |16–3 |18–0 |9 / 41 |117–29 |bgcolor=efefef|{{Tennis win percentage|won=117|lost=29|integer=yes}} |- | colspan="12" align="left" |'''Statistika karijere''' |-style=background:#efefef;font-weight:bold |||[[2019.]]||[[2020.]]||[[2021.]]||[[2022.]]||[[2023.]]||[[2024.]]||[[2025.]]||[[2026.]]|| colspan="3" |Karijera |-bgcolor=efefef |align=left|'''Turniri''' |10 |12 |25 |17 |21 |15 |12 |5 |colspan=3|'''Ukupno u karijeri: 116''' |-style=background:#efefef |align=left|'''Naslovi''' |'''0''' |'''1''' |'''4''' |'''1''' |'''4''' |'''8''' |'''6''' |'''4''' |colspan=3|'''Ukupno u karijeri: 27''' |-style=background:#efefef |align=left|'''Finala''' |'''0''' |'''1''' |'''5''' |'''1''' |'''7''' |'''9''' |'''10''' |'''4''' |colspan=3|'''Ukupno u karijeri: 36''' |-style=background:#efefef |align=left|Tvrda podloga pobjeda–poraza |8–5 |12–8 |39–14 |28–10 |48–9 |53–3 |39–3 |19–2 |23 / 77 |246–54 |{{tennis win percentage|won=246|lost=54|integer=yes}} |-style=background:#efefef |align=left|Zemljana podloga pobjeda–poraza |3–4 |7–3 |10–6 |15–4 |8–3 |11–2 |11–2 |5–0 |2 / 28 |70–24 |{{tennis win percentage|won=70|lost=24|integer=yes}} |-style=background:#efefef |align=left|Travnata podloga pobjeda–poraza |0–1 |0–0 |0–2 |4–2 |8–3 |9–1 |8–1 |0–0 |2 / 12 |29–10 |{{tennis win percentage|won=29|lost=10|integer=yes}} |-style=font-weight:bold;background:#efefef |align=left|Ukupno pobjeda–poraza |11–10 |19–11 |49–22 |47–16 |64–15 |73–6 |58–6 |24–2 |27 / 117 |345–88 |{{Tennis win percentage|won=345|lost=88|integer=yes}} |-style=background:#efefef |align=left|'''Postotak pobjeda''' |'''{{tennis win percentage|won=11|lost=10|integer=yes}}''' |'''{{tennis win percentage|won=19|lost=11|integer=yes}}''' |'''{{tennis win percentage|won=49|lost=22|integer=yes}}''' |'''{{tennis win percentage|won=47|lost=16|integer=yes}}''' |'''{{tennis win percentage|won=64|lost=15|integer=yes}}''' |'''{{tennis win percentage|won=73|lost=6|integer=yes}}''' |'''{{tennis win percentage|won=58|lost=6|integer=yes}}''' |'''{{tennis win percentage|won=24|lost=2|integer=yes}}''' |colspan=3|'''Ukupno u karijeri: {{tennis win percentage|won=345|lost=88|integer=yes}}''' |-style=background:#efefef |align=left|'''Ranking na kraju godine''' |78. |37. |bgcolor=eee8aa|10. |15. |bgcolor=eee8aa|4. |bgcolor=lime|'''1.''' |bgcolor=thistle|2. | |colspan=3|{{Tooltip|'''$62,321,898'''|Career Prize Money – Singles & Doubles combined}} |} {{notelist}} === Finala === ==== Grand Slamovi ==== {|class="sortable wikitable" width="55%" |- ! Godina ! Turnir ! Podloga ! Protivnik ! Ishod ! class="unsortable" | Rezultat |- ![[2024.]] |style=background:#ffc|[[Australian Open]] |Tvrda |{{flagicon|}} [[Danil Medvedev]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{teniski rezultat|3|6|-|3|6|-|6|4|-|6|4|-|6|3|-}} |- ![[2024.]] |style=background:#ccf|[[US Open]] |Tvrda |{{flagicon|USA}} [[Taylor Fritz]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{teniski rezultat|6|3|-|6|4|-|7|5|-}} |- ![[2025.]] |style=background:#ffc|[[Australian Open]] |Tvrda |{{flagicon|GER}} [[Alexander Zverev]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|6|3|-|7|6|(4)|6|3|-}} |- ![[2025.]] |style=background:#ebc2af|[[Roland-Garros]] |Zemlja |{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] |bgcolor=ffa07a|Poraz |6:4, 7:6^(7:4), 4:6, 6:7^(3:7), 6:7^(2:10) |- ![[2025.]] |style=background:#cfc|[[Wimbledon (tenis)|Wimbledon]] |Trava |{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] |style=background:#98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|4|6|-|6|4|-|6|4|-|6|4|-}} |- ![[2025.]] |style=background:#ccf|[[US Open]] |Tvrda |{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] |bgcolor=ffa07a|Poraz |{{Teniski rezultat|2|6|-|6|3|-|1|6|-|4|6|-}} |} ==== ATP Finals ==== {|class="sortable wikitable" width="55%" |- ! Godina ! Turnir ! Podloga ! Protivnik ! Ishod ! class="unsortable" | Rezultat |- ![[2023.]] |style=background:#ffffcc|[[ATP Finals]] |Tvrda (d) |{{flagicon|SRB}} [[Novak Đoković]] |bgcolor=ffa07a|Poraz |{{Teniski rezultat|3|6|-|3|6|-}} |- ![[2024.]] |style=background:#ffffcc|[[ATP Finals]] |Tvrda (d) |{{flagicon|USA}} [[Taylor Fritz]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|6|4|-|6|4|-}} |- ![[2025.]] |style=background:#ffffcc|[[ATP Finals]] |Tvrda (d) |{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|7|6|(4)|7|5}} |} ==== Masters 1000 turniri ==== {|class="sortable wikitable" width="55%" |- ! Godina ! Turnir ! Podloga ! Protivnik ! Ishod ! class="unsortable" | Rezultat |- ![[2021.]] |style=background:#e9e9e9|[[Miami Open]] |Tvrda |{{flagicon|POL}} [[Hubert Hurkacz]] |bgcolor=ffa07a|Poraz |{{Teniski rezultat|6|7|(4)|4|6|-}} |- ![[2023.]] |style=background:#e9e9e9|[[Miami Open]] |Tvrda |{{flagicon|}} [[Danil Medvedev]] |bgcolor=ffa07a|Poraz |{{Teniski rezultat|5|7|-|3|6|-}} |- ![[2023.]] |style=background:#e9e9e9|[[Canadian Open]] |Tvrda |{{flagicon|AUS}} [[Alex de Minaur]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|6|4|-|6|1|-}} |- ![[2024.]] |style=background:#e9e9e9|[[Miami Open]] |Tvrda |{{flagicon|BUL}} [[Grigor Dimitrov]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|6|3|-|6|1|-}} |- ![[2024.]] |style=background:#e9e9e9|[[Cincinnati Open]] |Tvrda |{{flagicon|USA}} [[Frances Tiafoe]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|7|6|(4)|6|2|-}} |- ![[2024.]] |style=background:#e9e9e9|[[Shanghai Masters]] |Tvrda |{{flagicon|SRB}} [[Novak Djokovic]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|7|6|(4)|6|3|-}} |- ![[2025.]] |style=background:#e9e9e9|[[Italian Open]] |Zemlja |{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] |style=background:#ffa07a|Poraz |{{Teniski rezultat|6|7|(7)|1|6|-}} |- ![[2025.]] |style=background:#e9e9e9|[[Cincinnati Open]] |Tvrda |{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] |style=background:#ffa07a|Poraz |0:5 pred. |- ![[2025.]] |style=background:#e9e9e9|[[Paris Rolex Masters]] |Tvrda (d) |{{flagicon|CAN}} [[Félix Auger-Aliassime]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|6|4|-|7|6|(4)}} |- ![[2026.]] |style=background:#e9e9e9|[[Indian Wells Open]] |Tvrda |{{flagicon|}} [[Danil Medvedev]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|7|6|(6)|7|6|(4)}} |- ![[2026.]] |style=background:#e9e9e9|[[Miami Open]] |Tvrda |{{flagicon|CZE}} [[Jiří Lehečka]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|6|4|-|6|4|-}} |- ![[2026.]] |style=background:#e9e9e9|[[Monte-Carlo Masters]] |Zemlja |{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|7|6|(5)|6|3|-}} |- ![[2026.]] |style=background:#e9e9e9|[[Madrid Open]] |Zemlja |{{flagicon|GER}} [[Alexander Zverev]] |bgcolor=98fb98|Pobjeda |{{Teniski rezultat|6|1|-|6|2|-}} |} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commons category}} * {{#invoke:Official website|main}} * {{ATP}} {{Top 10 tenisera i teniserki|atpsinglovi=y}} {{Broj jedan teniseri}} {{Pobjednici Australian Opena}} {{Pobjednici Wimbledona}} {{Pobjednici US Opena}} {{Pobjednici Davis Cupa}} {{Italijanski sportista godine}} {{Authority control}} {{Životni vijek|2001||Sinner, Jannik}} [[Kategorija:Italijanski teniseri]] [[Kategorija:Pobjednici Australian Opena]] [[Kategorija:Pobjednici Wimbledona]] [[Kategorija:Pobjednici US Opena]] [[Kategorija:ATP brojevi 1]] osn31bxsnsf3qnrfivdr7w5uip95e4u 2 4721657 42587206 42585929 2026-05-03T19:34:54Z Aca 108187 prijedlog dopune br. 2 42587206 wikitext text/x-wiki = Dopuna pravila o brzom brisanju = # '''Stranice generirane umjetnom inteligencijom bez ljudskog pregleda'''. Tu spadaju stranice koje pokazuju jedan ili više sljedećih znakova umjetne inteligencije koji bi bili uklonjeni pri ''razumnom ljudskom pregledu'':<ref>''Razuman ljudski pregled'' znači da je ljudski urednik: 1) temeljito pročitao i redigirao tekst generiran umjetnom inteligencijom i 2) potvrdio da generirane reference postoje i da potkrepljuju odgovarajući sadržaj. Primjera radi, čak i potpuno novi urednik prepoznao bi da poruku namijenjenu korisniku (npr. "Nadam se da ovo pomaže!") ne treba ostaviti na stranici da je pažljivo pročitao generirani tekst.</ref> #* '''Komunikacija namijenjena korisniku''': Uključuje komunikaciju kolaborativne prirode (npr. "Evo vašeg članka za Wikipediju o..."), napomene o granici znanja (npr. "Prema mom posljednjem ažuriranju podataka..."), samoumetanje (npr. "kao veliki jezički model") i nepopunjene frazne šablone (npr. "Smith je rođen [datum rođenja]" umjesto stvarnog datuma rođenja osobe). #* '''Neispravne, nepostojeće ili besmislene reference''': Uključuje vanjske veze koje su neispravne već pri dodavanju, [[ISBN]]-ove s nevažećom kontrolnom sumom i nerazrješive ili nepovezane [[Digitalni identifikator objekta|DOI]]-jeve. Uključene su i reference koje pokazuju nevažeću [[vremenitost]] (novinski izvještaji o nesreći prije nego što se ona dogodila) ili netačne metapodatke, poput pogrešno navedenih autora. Budući da ljudi mogu praviti tipografske greške, a veze mogu postati neispravne s vremenom, jedan primjer ne treba smatrati definitivnim dokazom. Urednici trebaju koristiti dodatne metode da bi provjerili nepostojanje izvora. == Napomene == {{reflista}} = Dopuna smjernice o prijenosu = Kod infokutija je potrebna posebna pažnja jer njihovo nekontrolirano prenošenje dovodi do dupliranja postojećih rješenja, neujednačenih parametara i tehničkih problema u većem broju članaka. Prije prijenosa nove infokutije treba provjeriti da li već postoji ista, slična ili šira infokutija koja se može upotrijebiti ili prilagoditi za tu namjenu. Ako takvo rješenje postoji, ''preporučuje se'' upotreba i prilagodba postojeće infokutije umjesto stvaranja nove. Prijenos infokutije smatra se ''opravdanim'' ako je ispunjen jedan od sljedećih uvjeta: # Odgovarajuća infokutija ne postoji na srpskohrvatskoj Wikipediji. # Prenesena infokutija priprema se kao standardno rješenje na srpskohrvatskoj Wikipediji s ciljem da se postojeći duplikati zamijene njome ili preusmjere na nju. Prenesene infokutije koje ne ispunjavaju gornje uvjete, a naročito duplikati postojećih infokutija, u pravilu se preusmjeravaju, spajaju ili brišu u skladu s uobičajenim postupcima. 6lt2segyhnm9ulvymko657ruot8o84j 42587207 42587206 2026-05-03T19:36:08Z Aca 108187 /* Dopuna smjernice o prijenosu */ 42587207 wikitext text/x-wiki = Dopuna pravila o brzom brisanju = # '''Stranice generirane umjetnom inteligencijom bez ljudskog pregleda'''. Tu spadaju stranice koje pokazuju jedan ili više sljedećih znakova umjetne inteligencije koji bi bili uklonjeni pri ''razumnom ljudskom pregledu'':<ref>''Razuman ljudski pregled'' znači da je ljudski urednik: 1) temeljito pročitao i redigirao tekst generiran umjetnom inteligencijom i 2) potvrdio da generirane reference postoje i da potkrepljuju odgovarajući sadržaj. Primjera radi, čak i potpuno novi urednik prepoznao bi da poruku namijenjenu korisniku (npr. "Nadam se da ovo pomaže!") ne treba ostaviti na stranici da je pažljivo pročitao generirani tekst.</ref> #* '''Komunikacija namijenjena korisniku''': Uključuje komunikaciju kolaborativne prirode (npr. "Evo vašeg članka za Wikipediju o..."), napomene o granici znanja (npr. "Prema mom posljednjem ažuriranju podataka..."), samoumetanje (npr. "kao veliki jezički model") i nepopunjene frazne šablone (npr. "Smith je rođen [datum rođenja]" umjesto stvarnog datuma rođenja osobe). #* '''Neispravne, nepostojeće ili besmislene reference''': Uključuje vanjske veze koje su neispravne već pri dodavanju, [[ISBN]]-ove s nevažećom kontrolnom sumom i nerazrješive ili nepovezane [[Digitalni identifikator objekta|DOI]]-jeve. Uključene su i reference koje pokazuju nevažeću [[vremenitost]] (novinski izvještaji o nesreći prije nego što se ona dogodila) ili netačne metapodatke, poput pogrešno navedenih autora. Budući da ljudi mogu praviti tipografske greške, a veze mogu postati neispravne s vremenom, jedan primjer ne treba smatrati definitivnim dokazom. Urednici trebaju koristiti dodatne metode da bi provjerili nepostojanje izvora. == Napomene == {{reflista}} = Dopuna smjernice o prijenosu = Kod infokutija je potrebna posebna pažnja jer njihovo nekontrolirano prenošenje dovodi do dupliranja postojećih rješenja, neujednačenih parametara i tehničkih problema u većem broju članaka. Prije prijenosa nove infokutije treba provjeriti da li već postoji ista, slična ili šira infokutija koja se može upotrijebiti ili prilagoditi za tu namjenu. Ako takvo rješenje postoji, ''preporučuje se'' upotreba i prilagodba postojeće infokutije umjesto stvaranja nove. Prijenos infokutije smatra se ''opravdanim'' ako je ispunjen jedan od sljedećih uvjeta: # Odgovarajuća infokutija ne postoji na srpskohrvatskoj Wikipediji. # Prenesena infokutija priprema se kao standardno rješenje na srpskohrvatskoj Wikipediji s ciljem da se postojeći duplikati zamijene njome. Prenesene infokutije koje ne ispunjavaju gornje uvjete, a naročito duplikati postojećih infokutija, u pravilu se preusmjeravaju, spajaju ili brišu u skladu s uobičajenim postupcima. mconw2brx16fz2r2iegq2j9v2yua386 42587209 42587207 2026-05-03T19:39:58Z Aca 108187 /* Dopuna smjernice o prijenosu */ 42587209 wikitext text/x-wiki = Dopuna pravila o brzom brisanju = # '''Stranice generirane umjetnom inteligencijom bez ljudskog pregleda'''. Tu spadaju stranice koje pokazuju jedan ili više sljedećih znakova umjetne inteligencije koji bi bili uklonjeni pri ''razumnom ljudskom pregledu'':<ref>''Razuman ljudski pregled'' znači da je ljudski urednik: 1) temeljito pročitao i redigirao tekst generiran umjetnom inteligencijom i 2) potvrdio da generirane reference postoje i da potkrepljuju odgovarajući sadržaj. Primjera radi, čak i potpuno novi urednik prepoznao bi da poruku namijenjenu korisniku (npr. "Nadam se da ovo pomaže!") ne treba ostaviti na stranici da je pažljivo pročitao generirani tekst.</ref> #* '''Komunikacija namijenjena korisniku''': Uključuje komunikaciju kolaborativne prirode (npr. "Evo vašeg članka za Wikipediju o..."), napomene o granici znanja (npr. "Prema mom posljednjem ažuriranju podataka..."), samoumetanje (npr. "kao veliki jezički model") i nepopunjene frazne šablone (npr. "Smith je rođen [datum rođenja]" umjesto stvarnog datuma rođenja osobe). #* '''Neispravne, nepostojeće ili besmislene reference''': Uključuje vanjske veze koje su neispravne već pri dodavanju, [[ISBN]]-ove s nevažećom kontrolnom sumom i nerazrješive ili nepovezane [[Digitalni identifikator objekta|DOI]]-jeve. Uključene su i reference koje pokazuju nevažeću [[vremenitost]] (novinski izvještaji o nesreći prije nego što se ona dogodila) ili netačne metapodatke, poput pogrešno navedenih autora. Budući da ljudi mogu praviti tipografske greške, a veze mogu postati neispravne s vremenom, jedan primjer ne treba smatrati definitivnim dokazom. Urednici trebaju koristiti dodatne metode da bi provjerili nepostojanje izvora. == Napomene == {{reflista}} = Dopuna smjernice o prijenosu = Kod infokutija je potrebna posebna pažnja jer njihovo nekontrolirano prenošenje dovodi do dupliranja postojećih rješenja, neujednačenih parametara i tehničkih problema u većem broju članaka. Prije prijenosa nove infokutije treba provjeriti da li već postoji ista, slična ili šira infokutija koja se može upotrijebiti ili prilagoditi za tu namjenu. Ako takvo rješenje postoji, ''preporučuje se'' upotreba i prilagodba postojeće infokutije umjesto stvaranja nove. Prijenos infokutije smatra se ''opravdanim'' ako je ispunjen jedan od sljedećih uvjeta: # Odgovarajuća infokutija ne postoji na srpskohrvatskoj Wikipediji. # Prenesena infokutija priprema se kao standardno rješenje na srpskohrvatskoj Wikipediji s ciljem da se postojeći duplikati zamijene njome. Prenesene infokutije koje ''ne ispunjavaju'' gornje uvjete, a naročito duplikati postojećih infokutija, u pravilu se preusmjeravaju, spajaju ili brišu u skladu s uobičajenim postupcima. gqfikooecmc2r934mizfs6c0f8mmegr 42587212 42587209 2026-05-03T19:42:44Z Aca 108187 /* Dopuna smjernice o prijenosu */ 42587212 wikitext text/x-wiki = Dopuna pravila o brzom brisanju = # '''Stranice generirane umjetnom inteligencijom bez ljudskog pregleda'''. Tu spadaju stranice koje pokazuju jedan ili više sljedećih znakova umjetne inteligencije koji bi bili uklonjeni pri ''razumnom ljudskom pregledu'':<ref>''Razuman ljudski pregled'' znači da je ljudski urednik: 1) temeljito pročitao i redigirao tekst generiran umjetnom inteligencijom i 2) potvrdio da generirane reference postoje i da potkrepljuju odgovarajući sadržaj. Primjera radi, čak i potpuno novi urednik prepoznao bi da poruku namijenjenu korisniku (npr. "Nadam se da ovo pomaže!") ne treba ostaviti na stranici da je pažljivo pročitao generirani tekst.</ref> #* '''Komunikacija namijenjena korisniku''': Uključuje komunikaciju kolaborativne prirode (npr. "Evo vašeg članka za Wikipediju o..."), napomene o granici znanja (npr. "Prema mom posljednjem ažuriranju podataka..."), samoumetanje (npr. "kao veliki jezički model") i nepopunjene frazne šablone (npr. "Smith je rođen [datum rođenja]" umjesto stvarnog datuma rođenja osobe). #* '''Neispravne, nepostojeće ili besmislene reference''': Uključuje vanjske veze koje su neispravne već pri dodavanju, [[ISBN]]-ove s nevažećom kontrolnom sumom i nerazrješive ili nepovezane [[Digitalni identifikator objekta|DOI]]-jeve. Uključene su i reference koje pokazuju nevažeću [[vremenitost]] (novinski izvještaji o nesreći prije nego što se ona dogodila) ili netačne metapodatke, poput pogrešno navedenih autora. Budući da ljudi mogu praviti tipografske greške, a veze mogu postati neispravne s vremenom, jedan primjer ne treba smatrati definitivnim dokazom. Urednici trebaju koristiti dodatne metode da bi provjerili nepostojanje izvora. == Napomene == {{reflista}} = Dopuna smjernice o prijenosu = Kod infokutija je potrebna posebna pažnja jer njihovo nekontrolirano prenošenje dovodi do dupliranja postojećih rješenja, neujednačenih parametara i tehničkih problema u većem broju članaka. Prije prijenosa nove infokutije treba provjeriti da li već postoji ista, slična ili šira infokutija koja se može upotrijebiti ili prilagoditi za tu namjenu. Ako takvo rješenje postoji, ''preporučuje se'' upotreba i prilagodba postojeće infokutije umjesto stvaranja nove. Prijenos infokutije smatra se ''opravdanim'' ako je ispunjen jedan od sljedećih uvjeta: # Ista, slična ili šira infokutija ne postoji na srpskohrvatskoj Wikipediji. # Prenesena infokutija priprema se kao standardno rješenje na srpskohrvatskoj Wikipediji s ciljem da se postojeći duplikati zamijene njome. Prenesene infokutije koje ''ne ispunjavaju'' gornje uvjete, a naročito duplikati postojećih infokutija, u pravilu se preusmjeravaju, spajaju ili brišu u skladu s uobičajenim postupcima. jz0tbczi9353yhcyrz2a8lucnp5avee 42587213 42587212 2026-05-03T19:44:17Z Aca 108187 /* Dopuna smjernice o prijenosu */ 42587213 wikitext text/x-wiki = Dopuna pravila o brzom brisanju = # '''Stranice generirane umjetnom inteligencijom bez ljudskog pregleda'''. Tu spadaju stranice koje pokazuju jedan ili više sljedećih znakova umjetne inteligencije koji bi bili uklonjeni pri ''razumnom ljudskom pregledu'':<ref>''Razuman ljudski pregled'' znači da je ljudski urednik: 1) temeljito pročitao i redigirao tekst generiran umjetnom inteligencijom i 2) potvrdio da generirane reference postoje i da potkrepljuju odgovarajući sadržaj. Primjera radi, čak i potpuno novi urednik prepoznao bi da poruku namijenjenu korisniku (npr. "Nadam se da ovo pomaže!") ne treba ostaviti na stranici da je pažljivo pročitao generirani tekst.</ref> #* '''Komunikacija namijenjena korisniku''': Uključuje komunikaciju kolaborativne prirode (npr. "Evo vašeg članka za Wikipediju o..."), napomene o granici znanja (npr. "Prema mom posljednjem ažuriranju podataka..."), samoumetanje (npr. "kao veliki jezički model") i nepopunjene frazne šablone (npr. "Smith je rođen [datum rođenja]" umjesto stvarnog datuma rođenja osobe). #* '''Neispravne, nepostojeće ili besmislene reference''': Uključuje vanjske veze koje su neispravne već pri dodavanju, [[ISBN]]-ove s nevažećom kontrolnom sumom i nerazrješive ili nepovezane [[Digitalni identifikator objekta|DOI]]-jeve. Uključene su i reference koje pokazuju nevažeću [[vremenitost]] (novinski izvještaji o nesreći prije nego što se ona dogodila) ili netačne metapodatke, poput pogrešno navedenih autora. Budući da ljudi mogu praviti tipografske greške, a veze mogu postati neispravne s vremenom, jedan primjer ne treba smatrati definitivnim dokazom. Urednici trebaju koristiti dodatne metode da bi provjerili nepostojanje izvora. == Napomene == {{reflista}} = Dopuna smjernice o prijenosu = Kod infokutija je potrebna posebna pažnja jer njihovo nekontrolirano prenošenje dovodi do dupliranja postojećih rješenja, neujednačenih parametara i tehničkih problema u većem broju članaka. Prije prijenosa nove infokutije treba provjeriti da li već postoji ista, slična ili šira infokutija koja se može upotrijebiti ili prilagoditi za tu namjenu. Ako takvo rješenje postoji, ''preporučuje se'' upotreba i prilagodba postojeće infokutije umjesto stvaranja nove. Prijenos infokutije smatra se ''opravdanim'' ako je ispunjen jedan od sljedećih uvjeta: # Ista, slična ni šira infokutija ne postoje na srpskohrvatskoj Wikipediji. # Prenesena infokutija priprema se kao standardno rješenje na srpskohrvatskoj Wikipediji s ciljem da se postojeći duplikati zamijene njome. Prenesene infokutije koje ''ne ispunjavaju'' gornje uvjete, a naročito duplikati postojećih infokutija, u pravilu se preusmjeravaju, spajaju ili brišu u skladu s uobičajenim postupcima. r57m0qelj6dcbe6y82sjylfl13f3hi9 42587347 42587213 2026-05-04T04:07:12Z Aca 108187 prebačeno na [[Wikipedija:Brzo brisanje]] 42587347 wikitext text/x-wiki = Dopuna smjernice o prijenosu = Kod infokutija je potrebna posebna pažnja jer njihovo nekontrolirano prenošenje dovodi do dupliranja postojećih rješenja, neujednačenih parametara i tehničkih problema u većem broju članaka. Prije prijenosa nove infokutije treba provjeriti da li već postoji ista, slična ili šira infokutija koja se može upotrijebiti ili prilagoditi za tu namjenu. Ako takvo rješenje postoji, ''preporučuje se'' upotreba i prilagodba postojeće infokutije umjesto stvaranja nove. Prijenos infokutije smatra se ''opravdanim'' ako je ispunjen jedan od sljedećih uvjeta: # Ista, slična ni šira infokutija ne postoje na srpskohrvatskoj Wikipediji. # Prenesena infokutija priprema se kao standardno rješenje na srpskohrvatskoj Wikipediji s ciljem da se postojeći duplikati zamijene njome. Prenesene infokutije koje ''ne ispunjavaju'' gornje uvjete, a naročito duplikati postojećih infokutija, u pravilu se preusmjeravaju, spajaju ili brišu u skladu s uobičajenim postupcima. b0mezzn0c76cz0lk6ylr7k3xrrjie0d 0 4721781 42586998 42586887 2026-05-03T12:20:37Z Edgar Allan Poe 29250 /* Finalni ždrijeb */ 42586998 wikitext text/x-wiki {{Aktualni sportski događaj}} {{Infokutija međunarodno fudbalsko takmičenje | Name = FIFA Svjetsko prvenstvo 2026. | izvorni naziv = {{ubl|FIFA World Cup 26|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | Logo = 2026_FIFA_World_Cup_emblem.svg | Size = 220px | Optional caption = | Zemlja domaćin = {{ubl|{{flag|Kanada}}|{{flag|Meksiko}}|{{flag|Sjedinjene Američke Države}}}} | datum = [[11. lipnja]] – [[19. srpnja]] [[2026.]] | Broj reprezentacija = 48 | stadioni = 16 | gradovi = 16 | Prvaci = | drugi = | treći = | četvrti = | Broj utakmica = 104 | Broj golova = | gledanost = | Najbolji strijelac = | Najbolji igrač = | ažurirano = [[2. svibnja]] [[2026]] }} '''FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.''' ([[engleski]]: ''FIFA World Cup 26''; [[španjolski]]: ''Copa Mundial de la FIFA 2026''; [[francuski]]: ''Coupe du Monde de la FIFA 2026'') bit će 23. izdanje [[FIFA Svjetsko prvenstvo|FIFA Svjetskog prvenstva]] koje će se od [[11. lipnja]] do [[19. srpnja]] [[2026.]] godine održati u [[Kanada|Kanadi]], [[Meksiko|Meksiku]] i [[SAD|Sjedinjenim Američkim Državama]]. Bit će to prvo prvenstvo nakon [[1994.]] godine koje će se održati na tlu [[Sjeverna Amerika|Sjeverne Amerike]]; [[Kanada]] će prvi put biti domaćin, dok su [[Meksiko]] (dva puta, [[1970.]] i [[1986.]]) i [[SAD|Sjedinjene Države]] (jednom, [[1994.]]) ranije već ugostili Svjetsko prvenstvo. Turnir će se igrati u ukupno 16 gradova na 16 stadiona – 11 u Sjedinjenim Državana, tri u Meksiku i dva u Kanadi. Bit će to prvi put u historiji turnira da će tri zemlje zajednički organizirati prvenstvo te prvi put da će na njemu sudjelovati 48 reprezentacija. Sjevernoamerička kandidatura za turnir [[2026.]] godine pobijedila je [[Maroko|marokansku]] kandidaturu na glasovanju u [[Moskva|Moskvi]]. Bit će to prvi turnir nakon [[2002.]] godine s više od jednog domaćina. Uz to, Meksiko će postati prva zemlja u historiji koja je čak tri puta bila domaćin ovog natjecanja. Nakon promjene termina za [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2022.|prethodno prvenstvo]], koje se igralo tijekom zime, termin je za ovaj turnir vraćen na tradicionalni ljetni termin. Proširenje s 32 na 48 reprezentacija dovelo je do velikog broja debitanata, tako da će svoje prve nastupa na ovom natjecanju imati [[Fudbalska reprezentacija Curaçaa|Curaçao]], [[Fudbalska reprezentacija Jordana|Jordan]], [[Fudbalska reprezentacija Uzbekistana|Uzbekistan]] i [[Fudbalska reprezentacija Zelenortske Republike|Zelenortska Republika]]. Istovremeno, sva tri domaćina imali su direktan plasman na turnir. Branitelj naslova je [[Fudbalska reprezentacija Argentine|Argentina]], koja je četiri godine ranije u finalu pobijedila [[Fudbalska reprezentacija Francuske|Francusku]]. == Izbor domaćina == [[File:2026 world cup bid election.png|thumb|500px|upright=1.6|{{center|'''Rezultati glasovanja'''}} {| |- !Mogli su glasovati !! Nisu mogli glasovati |- |{{legend|#867650|Glasovali za sjevernoameričku kandidaturu}}||{{legend|#FFBD41|Kanada–Meksiko–Sjedinjene Države}} |- |{{legend|#2770AB|Glasovali za marokansku kandidaturu}}||{{legend|#55208D|Maroko}} |- |{{legend|#008E2A|Nisu glasovali ni za jednu kandidaturu}}||{{legend|#000000|Pod suspenzijom FIFA-e}} |- |{{legend|#B32A2F|Nisu glasovali}}||{{legend|#C1C1C1|Nije članica FIFA-e}} |}]] [[Vijeće FIFA-e]] je u periodu od [[2013.]] do [[2017.]] godine intenzivno raspravljalo o ograničenjima u kontekstu rotacije domaćina prema kontinentalnom ključu. Inicijalno je pravilo glasilo da se za domaćinstvo mogla kandidirati samo država iz konfederacije koja nije bila domaćin prethodna dva turnira. Privremeno je ograničenje suženo na samo prethodni turnir,<ref>{{Cite news |date=May 30, 2015 |title=Current allocation of FIFA World Cup confederation slots maintained |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/worldcup/news/y=2015/m=5/news=current-allocation-of-fifa-world-cuptm-confederation-slots-maintained-2610611.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150530211217/http://www.fifa.com/worldcup/news/y%3D2015/m%3D5/news%3Dcurrent-allocation-of-fifa-world-cuptm-confederation-slots-maintained-2610611.html |archive-date=May 30, 2015}}</ref> nakon čega je opet prošireno na prethodna dva. Dogovorena je i iznimka za domaćine pretposljednjeg prethodnog turnira u slučaju da nijedna pristigla kandidatura ne ispunjava stroge tehničke i financijske kriterije.<ref name="fifacouncil">{{Cite news |date=October 14, 2016 |title=FIFA Council discusses vision for the future of football |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2016/m=10/news=fifa-council-discusses-vision-for-the-future-of-football-2843681.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161017181207/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2016/m%3D10/news%3Dfifa-council-discusses-vision-for-the-future-of-football-2843681.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |archive-date=October 17, 2016}}</ref><ref name="ap-cbc">{{Cite news |date=October 14, 2016 |title=FIFA blocks Europe from hosting 2026 World Cup, lifting Canada's chances |publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation]] |agency=Associated Press |url=http://www.cbc.ca/sports/soccer/world-cup-expanded-1.3804717 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161014191406/http://www.cbc.ca/sports/soccer/world-cup-expanded-1.3804717 |archive-date=October 14, 2016}}</ref> U ožujku [[2017.]] godine, predsjednik [[FIFA]]-e [[Gianni Infantino]] potvrdio je da se europske i azijske zemlje, zbog [[Rusija|ruskog]] i [[katar]]skog domaćinstva [[2018.]], odnosno [[2022.]] godine, neće moći kandidirati za domaćinstvo prvenstva [[2026.]] godine, što je značilo da se za prvenstvo mogu kandidirati zemlje iz [[CONCACAF]]-a (posljednje domaćinstvo bilo je [[1994.]] godine), [[CAF]]-a (posljednje domaćinstvo bilo je [[2010.]] godine), [[CONMEBOL]]a (posljednje domaćinstvo bilo je [[2014.]] godine) ili [[OFC]]-a (nikada nisu bili domaćini), odnosno potencijalno iz [[UEFA]]-e ako nijedna ponuda iz ove četiri konfederacije ne bi zadovoljila uvjete.<ref name="guardian">{{Cite news |last=Hill |first=Tim |date=March 9, 2017 |title=Trump travel ban could prevent United States hosting World Cup |url=https://www.theguardian.com/football/2017/mar/09/donald-trump-travel-ban-could-prevent-united-states-hosting-football-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211114173744/https://www.theguardian.com/football/2017/mar/09/donald-trump-travel-ban-could-prevent-united-states-hosting-football-world-cup |archive-date=November 14, 2021 |access-date=March 24, 2017 |work=The Guardian}}</ref> Sudomaćinstvo, koje je [[FIFA]] bila zabranila nakon [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2002.|prvenstva u Japanu i Južnoj Koreji]], odobreno je za prvenstvo [[2026.]] godine, ali bez ograničenja u broju domaćina, što bi se procjenjivalo od slučaja do slučaja. U konačnici su pred FIFA-u stigle dvije kandidatura – ona [[Maroko|Maroka]] i ujedinjena kandidatura triju sjevernoameričkih država. [[Kanada]], [[Meksiko]] i [[Sjedinjene Američke Države]] su, svaka posebno, razmatrale samostalne kandidature, s tim da je [[10. travnja]] [[2017.]] godine objavljeno kako će poslati zajedničku kandidaturu.<ref>{{cite magazine |url=https://www.si.com/planet-futbol/2017/04/10/2026-world-cup-usa-mexico-canada-host-bid |title=USA, Mexico, Canada announce bid to host '26 WC |date=April 10, 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411054626/https://www.si.com/planet-futbol/2017/04/10/2026-world-cup-usa-mexico-canada-host-bid|archive-date=April 11, 2017 |magazine=Sports Illustrated}}</ref><ref name=":3">{{cite web |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |first=Jeff |last=Carlise |date=April 10, 2017 |title=U.S., Mexico and Canada officially launch bid to co-host 2026 World Cup|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup|archive-date=April 11, 2017 |work=ESPN}}</ref> Glasovanje o kandidatima održano je [[13. lipnja]] [[2018.]] godine na 68. kongresu FIFA-e u [[Moskva|Moskvi]]. U glasovanju su mogla sudjelovati 203 saveza,<ref>{{Cite web |last=Graham |first=Bryan Armen |date=June 13, 2018 |title=North America to host 2026 World Cup after winning vote over Morocco – as it happened |url=https://www.theguardian.com/football/live/2018/jun/13/world-cup-2026-vote-fifa-nations-choose-between-north-america-and-morocco-live |website=The Guardian |access-date=July 12, 2018 |archive-date=July 18, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180718045428/https://www.theguardian.com/football/live/2018/jun/13/world-cup-2026-vote-fifa-nations-choose-between-north-america-and-morocco-live |url-status=live}}</ref> pri čemu je [[Gana]] bila pod suspenzijom FIFA-e zbog korupcijskog skandala pa nije mogla glasovati. Sjevernoamerička kandidatura uvjerljivo je pobijedila sa 134 glasa, dok je marokanska kandidatura dobila 65 glasova;<ref>{{cite news |date=June 13, 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913|url-status=live|access-date=June 13, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913|archive-date=January 14, 2021}}</ref><ref name=":3" /> tri zemlje ([[Kuba]], [[Slovenija]] i [[Španjolska]]) nisu glasovale, dok [[Iran]] nije glasovao ni za jednu od kandidatura.<ref>{{cite news |last1=Gyamera-Antwi |first1=Evans |title=Ghana & Kosovo excluded from Fifa Congress ahead of 2026 World Cup vote |url=http://www.goal.com/en-gh/news/ghana-kosovo-excluded-from-fifa-congress-ahead-of-2026-world-cup-/zhbmtfxdo6fe1i4r07wrr39b9 |access-date=June 13, 2018 |work=Goal.com |date=June 12, 2018 |archive-date=October 21, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021220157/https://www.goal.com/en-gh/news/ghana-kosovo-excluded-from-fifa-congress-ahead-of-2026-world-cup-/zhbmtfxdo6fe1i4r07wrr39b9 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=June 7, 2018 |title=Breaking News: President Akufo-Addo dissolves GFA |url=https://www.myjoyonline.com/news/2018/June-7th/breaking-news-president-akufo-addo-dissolves-gfa.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612162226/https://www.myjoyonline.com/news/2018/June-7th/breaking-news-president-akufo-addo-dissolves-gfa.php |archive-date=June 12, 2018 |access-date=June 14, 2018 |work=myjoyonline.com}}</ref><ref>{{cite news |title=Fifa bans Ghana football head Kwesi Nyantakyi over 'cash gift' |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-44414780 |access-date=June 14, 2018 |work=BBC News |date=June 8, 2018 |archive-date=June 9, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180609011624/https://www.bbc.com/news/world-africa-44414780 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=May 15, 2017 |title=FIFA Congress confirms next steps of the bidding process for the 2026 FIFA World Cup - FIFA.com |url=http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-congress-confirms-next-steps-of-the-bidding-process-for-the-2026--2883665.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |access-date=April 16, 2024 |archive-date=May 15, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170515003503/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-congress-confirms-next-steps-of-the-bidding-process-for-the-2026--2883665.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news |date=June 10, 2015 |title=Scandal-plagued FIFA postpones 2026 World Cup bidding |url=https://www.abc.net.au/news/2015-06-10/fifa-world-cup-2026-bidding-postponed/6536834 |access-date=April 16, 2024 |work=ABC News |language=en-AU |archive-date=April 16, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240416202847/https://www.abc.net.au/news/2015-06-10/fifa-world-cup-2026-bidding-postponed/6536834 |url-status=live}}</ref> Rezultati su izgledali ovako: {| class="wikitable" style="margin: 0 auto;text-align: center" |+ Rezultati glasovanja |- !Kandidature !1. krug<br>{{small|(glasovi)}} |- style="background:#90ee90" |align=left|'''{{ubl|{{flag|Kanada}}|{{flag|Meksiko}}|{{flag|Sjedinjene Države}}}}''' |'''134''' |- |align=left|{{flag|Maroko}} |65 |- |align=left|Nijedna kandidatura |1 |- |align=left|Nisu glasovali |3 |} == Proširenje i promjena formata == Ideja o proširenju prvenstva, odnosno povećanju broja reprezentacija, pojavila se još [[2013.]] godine kada je to predložio tadašnji predsjednik [[UEFA]]-e [[Michel Platini]],<ref>{{Cite news |date=October 28, 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=January 24, 2015 |archive-date=September 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=October 29, 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=January 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=April 21, 2014}}</ref> a ponovio ju je i [[FIFA]]-in predsjednik [[Gianni Infantino]] [[2016.]] godine.<ref>{{Cite news |date=March 30, 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=South Africa |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=December 30, 2016}}</ref> Protivnici prijedloga tvrdili su da je već sada broj utakmica pretjerano velik,<ref name="auto2">{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=December 15, 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=December 24, 2016 |publisher=CNN}}</ref> da bi proširenje smanjilo kvalitetu utakmica<ref name="auto">{{Cite news |date=October 2, 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=October 5, 2016}}</ref><ref name="auto1">{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=January 10, 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=January 12, 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}</ref> te da je odluka motivirana političkim, a ne sportskim razlozima, optužujući Infantina da koristi ideju u svrhu samopromocije pred izbore za predsjednika.<ref>{{Cite news |date=January 10, 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=January 11, 2017}}</ref> Unatoč kritikama, FIFA je [[10. siječnja]] [[2017.]] godine odobrila proširenje s 32 na 48 reprezentacija,<ref name="48teams">{{Cite news |date=January 10, 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=January 10, 2017 |access-date=January 10, 2017 |publisher=FIFA}}</ref> što je 16 više u odnosu na prethodnih sedam turnira.<ref name="48teams" /><ref>{{Cite web |last=Conn |first=David |date=January 10, 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=January 10, 2017 |access-date=January 10, 2017 |website=The Guardian}}</ref> Izvorno je promijenjeni format trebao imati 16 grupa po tri reprezentacije uz 80 odigranih utakmica, pri čemu bi prve dvije reprezentacije iz svake grupe išle dalje u fazu na izbacivanje. Prema tom formatu, broj utakmica svake momčadi i dalje bi bio maksimalno sedam, pri čemu bi svaka reprezentacija igrala jednu utakmicu manje u grupu, a turnir bi se i dalje mogao završiti unutar standardna 32 dana.<ref>{{Cite web |date=January 10, 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=March 31, 2017 |publisher=BBC Sport}}</ref> Kritičari ovog formata isticali su da bi ovo moglo dovesti do koluzije među reprezentacijama,<ref name="guyon">{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=April 30, 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free}}{{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414|date=August 3, 2024}}</ref> na što je FIFA predložila izvođenje penala s ciljem izbjegavanja remija u grupnoj fazi,<ref>{{cite news |date=January 18, 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=November 12, 2020 |archive-date=October 28, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}</ref> međutim ni to nije potpuno ukinulo postojeći rizik,<ref name="guyon"/> što je FIFA-u potaklo na alternativna rješenja.<ref>{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=April 1, 2022 |access-date=November 5, 2022 |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}</ref> U konačnici je format promijenjen [[14. ožujka]] [[2023.]] godine i to na način da će reprezentacije biti raspoređene u 12 grupa po četiri reprezentacije, pri čemu prve dvije iz svake grupe prolaze dalje, zajedno s osam najboljih trećeplasiranih reprezentacija iz svih grupa.<ref name="IMC">{{cite web |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |title=FIFA Council approves international match calendars |publisher=[[FIFA]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |url-status=live}}</ref> Prema novom formatu, igrat će se ukupno 104 umjesto 64 utakmice, a turnir će trajati 39 dana, duže nego prije;<ref>{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=March 14, 2023 |access-date=April 11, 2023 |archive-date=April 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=March 14, 2023 |access-date=April 11, 2023 |archive-date=April 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}</ref> iako će svaka reprezentacija i dalje igrati po tri utakmice u grupnoj fazi, broj utakmica u fazi na izbacivanje povećan je sa sedam na osam zbog uvođenja šesnaestine finala.<ref>{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}</ref> == Kvalifikacije == {{main|Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.}} [[File:2026 world cup qualification map.svg|thumb|400x400px|{{legend|#0000ff|Kvalificirani na Svjetsko prvenstvo}} {{legend|#ffbf00|Nisu se uspjeli kvalificirati}} {{legend|#000000|Diskvalificirani ili se povukli iz kvalifikacija}} {{legend|#cccccc|Nisu članice FIFA-e}}]] Zbog proširenja broja reprezentacija na 48, došlo je i do promjene formata kvalifikacija te povećanja broja kontinentalnih pozicija za svaku konfederaciju. Što se tiče domaćina, podnositelji kandidature računali su na to da će sve tri reprezentacije imati direktan plasman kao domaćini,<ref name="bid_cities">{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |publisher=united2026.com |access-date=April 30, 2018 |archive-date=September 15, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210915131958/https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |url-status=live}}</ref> što je prvo potvrdio Infantino, navodeći da će [[CONCACAF]] dobiti šest mjesta, tri od koja će ići domaćinima,<ref>{{cite web |url=https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026 |title=Presidente de la FIFA confirma cantidad de plazas de Concacaf para el Mundial de 2026 |language=es |website=ESPN Deportes |date=August 31, 2022 |access-date=October 18, 2022 |archive-date=September 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922004259/https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Vargas |first=Dinia |date=August 31, 2022 |title=Infantino anuncia cuántos cupos tendrá la Concacaf para el Mundial de 2026 |url=https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220831205624/https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/ |archive-date=August 31, 2022 |access-date=October 18, 2022 |website=CRHoy.com |language=es}}</ref> a onda i [[Vijeće FIFA-e]] na sjednici u veljači [[2023.]] godine.<ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |title=FIFA Council highlights record breaking revenue in football |publisher=[[FIFA]] |date=February 14, 2023 |access-date=February 14, 2023 |archive-date=February 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230214163245/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/ |title=FIFA confirms U.S., Mexico, Canada automatically in '26 World Cup |publisher=[[Reuters]] |date=February 14, 2023|access-date=February 14, 2023|archive-date=February 15, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215070258/https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/|url-status=live}}</ref> Ostala kontinentalna mjesta potvrđena su na sastanku u [[Manama|Manami]] prije 67. kongresa FIFA-e,<ref name="slot">{{cite web |date=March 30, 2017 |title=Bureau of the Council recommends slot allocation for the 2026 FIFA World Cup |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254 |access-date=August 5, 2022 |publisher=FIFA |archive-date=June 19, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220619161123/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |date=March 30, 2017 |title=World Cup 2026: Fifa reveals allocation for 48-team tournament |url=https://www.bbc.com/sport/football/39448474 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170330224520/http://www.bbc.com/sport/football/39448474 |archive-date=March 30, 2017 |publisher=BBC}}</ref> gdje je potvrđeno i uvođenje interkontinentalnog kvalifikacijskog turnira na koje bi se šest reprezentacija borilo za posljednja dva mjesta na završnom turniru.<ref name="fifa_council">{{Cite web |date=May 9, 2017 |title=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170618072825/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D5/news%3Dfifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html |archive-date=June 18, 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Ostatak kvalifikacija provodio se po konfederacijama kao i ranije, a branitelj naslova [[Fudbalska reprezentacija Argentine|Argentina]] također je sudjelovala u kvalifikacijama. === Kvalificirane momčadi === Od ukupno 48 reprezentacija na turniru, njih je 26 sudjelovalo i na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2022.|prethodnom turniru]]. Zbog povećanja broja reprezentacija došlo je i do povećanja broja debitanata, tako da su čak četiri reprezentacije izborile debitantski nastup, a to su [[Fudbalska reprezentacija Curaçaa|Curaçao]],<ref name=":2">{{cite news |last=Wilson |first=Jonathan |title=Curaçao complete fairytale with battling draw in Jamaica to qualify for World Cup |url=https://www.theguardian.com/football/2025/nov/19/curacao-complete-fairytale-with-battling-draw-in-jamaica-to-qualify-for-world-cup |access-date=November 19, 2025 |work=The Guardian}}</ref> [[Fudbalska reprezentacija Jordana|Jordan]], [[Fudbalska reprezentacija Uzbekistana|Uzbekistan]]<ref>{{Cite news |last=Millar |first=Colin |date=June 5, 2025 |title=Uzbekistan, Jordan qualify for World Cup for first time |url=https://www.nytimes.com/athletic/6229851/2025/06/05/uzbekistan-world-cup-qualification-2026/ |access-date=November 19, 2025 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> i [[Fudbalska reprezentacija Zelenortske Republike|Zelenortska Republika]].<ref>{{cite web |date=October 13, 2025 |title=Cabo Verde seal historic World Cup qualification |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/cabo-verde-qualify |access-date=October 14, 2025 |publisher=FIFA}}</ref> [[Fudbalska reprezentacija Katara|Katar]], koji se na prethodno izdanje kvalificirao automatski zbog domaćinstva, prvi je put izborio nastup na završnici kroz kvalifikacije.<ref>{{cite web |date=October 14, 2025 |title=Qatar and Saudi Arabia qualify for 2026 World Cup |url=https://global.espn.com/football/story/_/id/46597037/qatar-saudi-arabia-qualify-2026-fifa-world-cup|access-date=October 15, 2025 |website=ESPN |agency=Associated Press}}</ref> Velik broj reprezentacija vratio se nakon značajnijih perioda izbivanja, a to su [[Fudbalska reprezentacija Demokratske Republike Konga|DR Kongo]] i [[Fudbalska reprezentacija Haitija|Haiti]] (posljednji nastup bio im je [[1974.]] godine),<ref name=":2" /><ref>{{cite web |last=Williams |first=Ian |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn43qqy9z8xo |title=Tuanzebe sends DR Congo back to World Cup after 52 years |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |website=BBC Sport}}</ref> [[Fudbalska reprezentacija Iraka|Irak]] (posljednji nastup bio je [[1986.]] godine)<ref>{{cite web |last=Luckings |first=Steve |url=https://www.thenationalnews.com/sport/2026/04/01/iraq-beat-bolivia-to-qualify-for-2026-fifa-world-cup/ |title=Iraq beat Bolivia to qualify for 2026 Fifa World Cup |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |website=The National News}}</ref> te [[Fudbalska reprezentacija Austrije|Austrija]], [[Fudbalska reprezentacija Norveške|Norveška]]<ref>{{Cite news |date=November 16, 2025 |title=Norway Qualifies for 2026 World Cup and Sends Italy To Dreaded Playoff |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/norway-qualifies-2026-world-cup-sends-italy-dreaded-playoff |access-date=November 16, 2025 |work=Fox Sports}}</ref> i [[Fudbalska reprezentacija Škotske|Škotska]] (posljednji nastup bio im je [[1998.]] godine).<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/uefa-qualifiers-review-matchday-10-november-18 |title=Austria, Belgium, Scotland, Spain and Swiss reach World Cup |publisher=FIFA|access-date=November 19, 2025}}</ref> Što se tiče značajnijih izbivanja, četverostruki svjetski prvak [[Fudbalska reprezentacija Italije|Italija]] nije se uspjela kvalificirati na svoje treće uzastopno Svjetsko prvenstvo, što je neslavni rekord postavljen nakon novog poraza u play-offu.<ref>{{cite web |last=Bandini |first=Nicky |url=https://www.theguardian.com/football/2026/mar/31/bosnia-herzegovina-italy-world-cup-2026-qualifying-playoff-match-report |title=Italy miss out on World Cup again after Bosnia and Herzegovina's shootout triumph |date=March 31, 2026 |access-date=April 3, 2026 |website=The Guardian}}</ref> Talijani su ujedno i jedini bivši prvaci koji se nisu kvalificirali na tri uzastopna prvenstva te najbolje rangirana momčad na FIFA-inoj ljestvici koja nije ostvarila plasman. Reprezentacije koje su igrale na prethodnom turniru, a nisu se kvalificirale za ovaj su [[Fudbalska reprezentacija Danske|Danska]], [[Fudbalska reprezentacija Kameruna|Kamerun]], [[Fudbalska reprezentacija Kostarike|Kostarika]], [[Fudbalska reprezentacija Poljske|Poljska]], [[Fudbalska reprezentacija Srbije|Srbija]] i [[Fudbalska reprezentacija Walesa|Wales]]. Kvalificirane momčadi su sljedeće: {{col-begin}} {{col-4}} '''[[AFC]]''' (9) * {{NogRep|AUS}} * {{NogRep|IRK}} * {{NogRep|IRN}} * {{NogRep|JAP}} * {{NogRep|JOR}} (debi) * {{NogRep|JKO}} * {{NogRep|KAT}} * {{NogRep|SAU}} * {{NogRep|UZB}} (debi) '''[[CAF]]''' (10) * {{NogRep|ALŽ}} * {{NogRep|COD}} * {{NogRep|EGI}} * {{NogRep|GAN}} * {{NogRep|JAR}} * {{NogRep|MAR}} * {{NogRep|CIV}} * {{NogRep|SEN}} * {{NogRep|TUN}} * {{NogRep|ZEL}} (debi) {{col-4}} '''[[CONCACAF]]''' (6) * {{NogRep|CUW}} (debi) * {{NogRep|HAI}} * {{NogRep|KAN}} (domaćin) * {{NogRep|MEX}} (domaćin) * {{NogRep|PAN}} * {{NogRep|SAD}} (domaćin) '''[[CONMEBOL]]''' (6) * {{NogRep|ARG}} * {{NogRep|BRA}} * {{NogRep|EKV}} * {{NogRep|KOL}} * {{NogRep|PAR}} * {{NogRep|URU}} '''[[OFC]]''' (1) * {{NogRep|NZL}} {{col-4}} '''[[UEFA]]''' (16) * {{NogRep|AUT}} * {{NogRep|BEL}} * {{NogRep|BIH}} * {{NogRep|ČEŠ}} * {{NogRep|ENG}} * {{NogRep|FRA}} * {{NogRep|HRV}} * {{NogRep|NIZ}} * {{NogRep|NOR}} * {{NogRep|NJE}} * {{NogRep|POR}} * {{NogRep|ŠKO}} * {{flagicon|ŠPA}} [[Fudbalska reprezentacija Španije|Španjolska]] * {{NogRep|ŠVE}} * {{NogRep|ŠVI}} * {{NogRep|TUR}} {{col-end}} == Gradovi domaćini == == Finalni ždrijeb == Finalni ždrijeb za Svjetsko prvenstvo održao se [[5. prosinca]] [[2025.]] godine u [[Kennedyjev centar|Kennedyjevom centru]] u [[Washington, D.C.|Washingtonu]].<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/final-draw-results |title=Groups revealed in star-studded Final Draw |publisher=FIFA |date=December 5, 2025 |access-date=December 6, 2025}}</ref> Reprezentacije su raspoređene u četiri jakosne skupine po 12 reprezentacija. U prvoj jakosnoj skupini bili su domaćini te devet najbolje plasiranih reprezentacija prema FIFA-inoj ljestvici. Preostale tri jakosne skupine sadržavale su ostale reprezentacije, također podijeljene prema FIFA-inoj ljestvici. Izuzetak su četiri reprezentacije iz europskog play-offa te dvije reprezentacije s interkontinentalnog play-offa, koje su smještene u četvrtu jakosnu skupinu jer se u trenutku ždrijeba još nije znalo koje će to reprezentacije biti.<ref>{{cite news|url=https://www.france24.com/en/sport/20251125-world-cup-draw-to-separate-spain-argentina-france-and-england-until-final-rounds|title=FIFA 2026: World Cup draw to separate Spain, Argentina, France and England until final rounds|work=France 24|access-date=November 27, 2025}}</ref> Grupe su formirane nasumično izvlačenjem po jedne reprezentacije iz svake jakosne skupine, vodeći se načelnim pravilom da, kada god je to moguće, u istoj grupi ne budu momčadi iz iste konfederacije.<ref>{{cite web |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/procedures-final-draw-world-cup-2026-revealed |title=Procedures for the Final Draw for the FIFA World Cup 2026 revealed |publisher=FIFA |date=November 25, 2025 |access-date=November 25, 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/2d1a1ac7bab78995/original/Draw-Procedures-for-the-FIFA-World-Cup-2026.pdf |title=Draw Procedures for the FIFA World Cup 2026 |publisher=FIFA |date=November 25, 2025 |access-date=November 25, 2025}}</ref> Ovo je pravilo primjenjivo na sve konfederacije osim UEFA-e, tako da su u grupi smjele biti maksimalno dvije europske momčadi. Kao što je i inače praksa, domaćini su još prije ždrijeba bili raspoređeni u grupe radi rasporeda igranja.<ref name="Schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=FIFA |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024 |archive-date=February 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Bushnell |first1=Henry |last2=Crafton |first2=Adam |date=August 22, 2025 |title=2026 World Cup draw to be held at Kennedy Center, President Trump announces |url=https://www.nytimes.com/athletic/6569842/2025/08/22/world-cup-draw-kennedy-center-trump-infantino/ |access-date=August 22, 2025 |work=The New York Times |issn=0362-4331 |url-access=limited}}</ref> Tako je [[Fudbalska reprezentacija Meksika|Meksiko]] smješten u grupu A kako bi [[11. lipnja]] igrao utakmicu otvaranja na [[Estadio Azteca|Azteci]]. [[Fudbalska reprezentacija Kanade|Kanada]] i [[Fudbalska reprezentacija Sjedinjenih Američkih Država|Sjedinjene Američke Države]] smješteni su u grupu B, odnosno grupu D. Kako bi osigurala balans u kompetitivnosti, FIFA je također osigurala da se prve četiri reprezentacije s FIFA-ine ljestvice ne mogu međusobno susresti prije polufinala,<ref>{{cite web |last=Johnson |first=Dale |date=November 25, 2025 |title=Fifa to keep top seeds apart in World Cup draw |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cvg84knn2p5o |access-date=November 25, 2025 |work=[[BBC Sport]]}}</ref> odnosno finala i to tako što je osigurala da prva ([[Fudbalska reprezentacija Španije|Španjolska]]) i druga ([[Fudbalska reprezentacija Argentine|Argentina]]), odnosno treća ([[Fudbalska reprezentacija Francuske|Francuska]]) i četvrta ([[Fudbalska reprezentacija Engleske|Engleska]]) reprezentacija svijeta budu ždrijebane u suprotnim dijelovima turnira za fazu na izbacivanje, čime se osiguralo da se ne susretnu u ranim fazama turnira u slučaju da osvoje svoje grupe. Ždrijeb je započao s prvom, a završio sa četvrtom jakosnom skupinom, pri čemu je svaka reprezentacija bila raspoređena u prvu slobodnu grupu po abecednom ključu. Zbog rasporeda igranja, momčadi iz prve jakosne skupine automatski su bile ždrijebane na prvu poziciju svake grupe. Za ostale jakosne skupine, FIFA je osmislila predeterminirani način određivanja pozicije u grupu temeljen na jakosnoj skupini i grupu u koju su ždrijebani. Jakosne skupine izgledale su ovako:<ref>{{cite web |url=https://inside.fifa.com/fifa-world-ranking/men?dateId=id14933 |title=FIFA Men's World Ranking: 19 November 2025 |publisher=FIFA |date=November 19, 2025 |access-date=November 27, 2025}}</ref> == Suci == == Grupna faza == == Faza na izbacivanje == == Statistike i nagrade == == Konačni poredak == == Marketing == == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|FIFA World Cup 2026|2026 FIFA World Cup}} *[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.], FIFA.com {{Svjetski kup FIFA}} {{Authority control}} [[Kategorija:2026.]] [[Kategorija:FIFA Svjetsko prvenstvo|2026M]] [[Kategorija:Fudbal u Kanadi]] [[Kategorija:Fudbal u Meksiku]] [[Kategorija:Fudbal u Sjedinjenim Američkim Državama]] gnnayu35djgi69ruarwxzykuj1qsbu0 42587003 42586998 2026-05-03T13:08:38Z Edgar Allan Poe 29250 /* Finalni ždrijeb */ 42587003 wikitext text/x-wiki {{Aktualni sportski događaj}} {{Infokutija međunarodno fudbalsko takmičenje | Name = FIFA Svjetsko prvenstvo 2026. | izvorni naziv = {{ubl|FIFA World Cup 26|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | Logo = 2026_FIFA_World_Cup_emblem.svg | Size = 220px | Optional caption = | Zemlja domaćin = {{ubl|{{flag|Kanada}}|{{flag|Meksiko}}|{{flag|Sjedinjene Američke Države}}}} | datum = [[11. lipnja]] – [[19. srpnja]] [[2026.]] | Broj reprezentacija = 48 | stadioni = 16 | gradovi = 16 | Prvaci = | drugi = | treći = | četvrti = | Broj utakmica = 104 | Broj golova = | gledanost = | Najbolji strijelac = | Najbolji igrač = | ažurirano = [[2. svibnja]] [[2026]] }} '''FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.''' ([[engleski]]: ''FIFA World Cup 26''; [[španjolski]]: ''Copa Mundial de la FIFA 2026''; [[francuski]]: ''Coupe du Monde de la FIFA 2026'') bit će 23. izdanje [[FIFA Svjetsko prvenstvo|FIFA Svjetskog prvenstva]] koje će se od [[11. lipnja]] do [[19. srpnja]] [[2026.]] godine održati u [[Kanada|Kanadi]], [[Meksiko|Meksiku]] i [[SAD|Sjedinjenim Američkim Državama]]. Bit će to prvo prvenstvo nakon [[1994.]] godine koje će se održati na tlu [[Sjeverna Amerika|Sjeverne Amerike]]; [[Kanada]] će prvi put biti domaćin, dok su [[Meksiko]] (dva puta, [[1970.]] i [[1986.]]) i [[SAD|Sjedinjene Države]] (jednom, [[1994.]]) ranije već ugostili Svjetsko prvenstvo. Turnir će se igrati u ukupno 16 gradova na 16 stadiona – 11 u Sjedinjenim Državana, tri u Meksiku i dva u Kanadi. Bit će to prvi put u historiji turnira da će tri zemlje zajednički organizirati prvenstvo te prvi put da će na njemu sudjelovati 48 reprezentacija. Sjevernoamerička kandidatura za turnir [[2026.]] godine pobijedila je [[Maroko|marokansku]] kandidaturu na glasovanju u [[Moskva|Moskvi]]. Bit će to prvi turnir nakon [[2002.]] godine s više od jednog domaćina. Uz to, Meksiko će postati prva zemlja u historiji koja je čak tri puta bila domaćin ovog natjecanja. Nakon promjene termina za [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2022.|prethodno prvenstvo]], koje se igralo tijekom zime, termin je za ovaj turnir vraćen na tradicionalni ljetni termin. Proširenje s 32 na 48 reprezentacija dovelo je do velikog broja debitanata, tako da će svoje prve nastupa na ovom natjecanju imati [[Fudbalska reprezentacija Curaçaa|Curaçao]], [[Fudbalska reprezentacija Jordana|Jordan]], [[Fudbalska reprezentacija Uzbekistana|Uzbekistan]] i [[Fudbalska reprezentacija Zelenortske Republike|Zelenortska Republika]]. Istovremeno, sva tri domaćina imali su direktan plasman na turnir. Branitelj naslova je [[Fudbalska reprezentacija Argentine|Argentina]], koja je četiri godine ranije u finalu pobijedila [[Fudbalska reprezentacija Francuske|Francusku]]. == Izbor domaćina == [[File:2026 world cup bid election.png|thumb|500px|upright=1.6|{{center|'''Rezultati glasovanja'''}} {| |- !Mogli su glasovati !! Nisu mogli glasovati |- |{{legend|#867650|Glasovali za sjevernoameričku kandidaturu}}||{{legend|#FFBD41|Kanada–Meksiko–Sjedinjene Države}} |- |{{legend|#2770AB|Glasovali za marokansku kandidaturu}}||{{legend|#55208D|Maroko}} |- |{{legend|#008E2A|Nisu glasovali ni za jednu kandidaturu}}||{{legend|#000000|Pod suspenzijom FIFA-e}} |- |{{legend|#B32A2F|Nisu glasovali}}||{{legend|#C1C1C1|Nije članica FIFA-e}} |}]] [[Vijeće FIFA-e]] je u periodu od [[2013.]] do [[2017.]] godine intenzivno raspravljalo o ograničenjima u kontekstu rotacije domaćina prema kontinentalnom ključu. Inicijalno je pravilo glasilo da se za domaćinstvo mogla kandidirati samo država iz konfederacije koja nije bila domaćin prethodna dva turnira. Privremeno je ograničenje suženo na samo prethodni turnir,<ref>{{Cite news |date=May 30, 2015 |title=Current allocation of FIFA World Cup confederation slots maintained |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/worldcup/news/y=2015/m=5/news=current-allocation-of-fifa-world-cuptm-confederation-slots-maintained-2610611.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150530211217/http://www.fifa.com/worldcup/news/y%3D2015/m%3D5/news%3Dcurrent-allocation-of-fifa-world-cuptm-confederation-slots-maintained-2610611.html |archive-date=May 30, 2015}}</ref> nakon čega je opet prošireno na prethodna dva. Dogovorena je i iznimka za domaćine pretposljednjeg prethodnog turnira u slučaju da nijedna pristigla kandidatura ne ispunjava stroge tehničke i financijske kriterije.<ref name="fifacouncil">{{Cite news |date=October 14, 2016 |title=FIFA Council discusses vision for the future of football |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2016/m=10/news=fifa-council-discusses-vision-for-the-future-of-football-2843681.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161017181207/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2016/m%3D10/news%3Dfifa-council-discusses-vision-for-the-future-of-football-2843681.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |archive-date=October 17, 2016}}</ref><ref name="ap-cbc">{{Cite news |date=October 14, 2016 |title=FIFA blocks Europe from hosting 2026 World Cup, lifting Canada's chances |publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation]] |agency=Associated Press |url=http://www.cbc.ca/sports/soccer/world-cup-expanded-1.3804717 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161014191406/http://www.cbc.ca/sports/soccer/world-cup-expanded-1.3804717 |archive-date=October 14, 2016}}</ref> U ožujku [[2017.]] godine, predsjednik [[FIFA]]-e [[Gianni Infantino]] potvrdio je da se europske i azijske zemlje, zbog [[Rusija|ruskog]] i [[katar]]skog domaćinstva [[2018.]], odnosno [[2022.]] godine, neće moći kandidirati za domaćinstvo prvenstva [[2026.]] godine, što je značilo da se za prvenstvo mogu kandidirati zemlje iz [[CONCACAF]]-a (posljednje domaćinstvo bilo je [[1994.]] godine), [[CAF]]-a (posljednje domaćinstvo bilo je [[2010.]] godine), [[CONMEBOL]]a (posljednje domaćinstvo bilo je [[2014.]] godine) ili [[OFC]]-a (nikada nisu bili domaćini), odnosno potencijalno iz [[UEFA]]-e ako nijedna ponuda iz ove četiri konfederacije ne bi zadovoljila uvjete.<ref name="guardian">{{Cite news |last=Hill |first=Tim |date=March 9, 2017 |title=Trump travel ban could prevent United States hosting World Cup |url=https://www.theguardian.com/football/2017/mar/09/donald-trump-travel-ban-could-prevent-united-states-hosting-football-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211114173744/https://www.theguardian.com/football/2017/mar/09/donald-trump-travel-ban-could-prevent-united-states-hosting-football-world-cup |archive-date=November 14, 2021 |access-date=March 24, 2017 |work=The Guardian}}</ref> Sudomaćinstvo, koje je [[FIFA]] bila zabranila nakon [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2002.|prvenstva u Japanu i Južnoj Koreji]], odobreno je za prvenstvo [[2026.]] godine, ali bez ograničenja u broju domaćina, što bi se procjenjivalo od slučaja do slučaja. U konačnici su pred FIFA-u stigle dvije kandidatura – ona [[Maroko|Maroka]] i ujedinjena kandidatura triju sjevernoameričkih država. [[Kanada]], [[Meksiko]] i [[Sjedinjene Američke Države]] su, svaka posebno, razmatrale samostalne kandidature, s tim da je [[10. travnja]] [[2017.]] godine objavljeno kako će poslati zajedničku kandidaturu.<ref>{{cite magazine |url=https://www.si.com/planet-futbol/2017/04/10/2026-world-cup-usa-mexico-canada-host-bid |title=USA, Mexico, Canada announce bid to host '26 WC |date=April 10, 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411054626/https://www.si.com/planet-futbol/2017/04/10/2026-world-cup-usa-mexico-canada-host-bid|archive-date=April 11, 2017 |magazine=Sports Illustrated}}</ref><ref name=":3">{{cite web |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |first=Jeff |last=Carlise |date=April 10, 2017 |title=U.S., Mexico and Canada officially launch bid to co-host 2026 World Cup|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup|archive-date=April 11, 2017 |work=ESPN}}</ref> Glasovanje o kandidatima održano je [[13. lipnja]] [[2018.]] godine na 68. kongresu FIFA-e u [[Moskva|Moskvi]]. U glasovanju su mogla sudjelovati 203 saveza,<ref>{{Cite web |last=Graham |first=Bryan Armen |date=June 13, 2018 |title=North America to host 2026 World Cup after winning vote over Morocco – as it happened |url=https://www.theguardian.com/football/live/2018/jun/13/world-cup-2026-vote-fifa-nations-choose-between-north-america-and-morocco-live |website=The Guardian |access-date=July 12, 2018 |archive-date=July 18, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180718045428/https://www.theguardian.com/football/live/2018/jun/13/world-cup-2026-vote-fifa-nations-choose-between-north-america-and-morocco-live |url-status=live}}</ref> pri čemu je [[Gana]] bila pod suspenzijom FIFA-e zbog korupcijskog skandala pa nije mogla glasovati. Sjevernoamerička kandidatura uvjerljivo je pobijedila sa 134 glasa, dok je marokanska kandidatura dobila 65 glasova;<ref>{{cite news |date=June 13, 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913|url-status=live|access-date=June 13, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913|archive-date=January 14, 2021}}</ref><ref name=":3" /> tri zemlje ([[Kuba]], [[Slovenija]] i [[Španjolska]]) nisu glasovale, dok [[Iran]] nije glasovao ni za jednu od kandidatura.<ref>{{cite news |last1=Gyamera-Antwi |first1=Evans |title=Ghana & Kosovo excluded from Fifa Congress ahead of 2026 World Cup vote |url=http://www.goal.com/en-gh/news/ghana-kosovo-excluded-from-fifa-congress-ahead-of-2026-world-cup-/zhbmtfxdo6fe1i4r07wrr39b9 |access-date=June 13, 2018 |work=Goal.com |date=June 12, 2018 |archive-date=October 21, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021220157/https://www.goal.com/en-gh/news/ghana-kosovo-excluded-from-fifa-congress-ahead-of-2026-world-cup-/zhbmtfxdo6fe1i4r07wrr39b9 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=June 7, 2018 |title=Breaking News: President Akufo-Addo dissolves GFA |url=https://www.myjoyonline.com/news/2018/June-7th/breaking-news-president-akufo-addo-dissolves-gfa.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612162226/https://www.myjoyonline.com/news/2018/June-7th/breaking-news-president-akufo-addo-dissolves-gfa.php |archive-date=June 12, 2018 |access-date=June 14, 2018 |work=myjoyonline.com}}</ref><ref>{{cite news |title=Fifa bans Ghana football head Kwesi Nyantakyi over 'cash gift' |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-44414780 |access-date=June 14, 2018 |work=BBC News |date=June 8, 2018 |archive-date=June 9, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180609011624/https://www.bbc.com/news/world-africa-44414780 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=May 15, 2017 |title=FIFA Congress confirms next steps of the bidding process for the 2026 FIFA World Cup - FIFA.com |url=http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-congress-confirms-next-steps-of-the-bidding-process-for-the-2026--2883665.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |access-date=April 16, 2024 |archive-date=May 15, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170515003503/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-congress-confirms-next-steps-of-the-bidding-process-for-the-2026--2883665.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news |date=June 10, 2015 |title=Scandal-plagued FIFA postpones 2026 World Cup bidding |url=https://www.abc.net.au/news/2015-06-10/fifa-world-cup-2026-bidding-postponed/6536834 |access-date=April 16, 2024 |work=ABC News |language=en-AU |archive-date=April 16, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240416202847/https://www.abc.net.au/news/2015-06-10/fifa-world-cup-2026-bidding-postponed/6536834 |url-status=live}}</ref> Rezultati su izgledali ovako: {| class="wikitable" style="margin: 0 auto;text-align: center" |+ Rezultati glasovanja |- !Kandidature !1. krug<br>{{small|(glasovi)}} |- style="background:#90ee90" |align=left|'''{{ubl|{{flag|Kanada}}|{{flag|Meksiko}}|{{flag|Sjedinjene Države}}}}''' |'''134''' |- |align=left|{{flag|Maroko}} |65 |- |align=left|Nijedna kandidatura |1 |- |align=left|Nisu glasovali |3 |} == Proširenje i promjena formata == Ideja o proširenju prvenstva, odnosno povećanju broja reprezentacija, pojavila se još [[2013.]] godine kada je to predložio tadašnji predsjednik [[UEFA]]-e [[Michel Platini]],<ref>{{Cite news |date=October 28, 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=January 24, 2015 |archive-date=September 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=October 29, 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=January 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=April 21, 2014}}</ref> a ponovio ju je i [[FIFA]]-in predsjednik [[Gianni Infantino]] [[2016.]] godine.<ref>{{Cite news |date=March 30, 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=South Africa |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=December 30, 2016}}</ref> Protivnici prijedloga tvrdili su da je već sada broj utakmica pretjerano velik,<ref name="auto2">{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=December 15, 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=December 24, 2016 |publisher=CNN}}</ref> da bi proširenje smanjilo kvalitetu utakmica<ref name="auto">{{Cite news |date=October 2, 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=October 5, 2016}}</ref><ref name="auto1">{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=January 10, 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=January 12, 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}</ref> te da je odluka motivirana političkim, a ne sportskim razlozima, optužujući Infantina da koristi ideju u svrhu samopromocije pred izbore za predsjednika.<ref>{{Cite news |date=January 10, 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=January 11, 2017}}</ref> Unatoč kritikama, FIFA je [[10. siječnja]] [[2017.]] godine odobrila proširenje s 32 na 48 reprezentacija,<ref name="48teams">{{Cite news |date=January 10, 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=January 10, 2017 |access-date=January 10, 2017 |publisher=FIFA}}</ref> što je 16 više u odnosu na prethodnih sedam turnira.<ref name="48teams" /><ref>{{Cite web |last=Conn |first=David |date=January 10, 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=January 10, 2017 |access-date=January 10, 2017 |website=The Guardian}}</ref> Izvorno je promijenjeni format trebao imati 16 grupa po tri reprezentacije uz 80 odigranih utakmica, pri čemu bi prve dvije reprezentacije iz svake grupe išle dalje u fazu na izbacivanje. Prema tom formatu, broj utakmica svake momčadi i dalje bi bio maksimalno sedam, pri čemu bi svaka reprezentacija igrala jednu utakmicu manje u grupu, a turnir bi se i dalje mogao završiti unutar standardna 32 dana.<ref>{{Cite web |date=January 10, 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=March 31, 2017 |publisher=BBC Sport}}</ref> Kritičari ovog formata isticali su da bi ovo moglo dovesti do koluzije među reprezentacijama,<ref name="guyon">{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=April 30, 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free}}{{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414|date=August 3, 2024}}</ref> na što je FIFA predložila izvođenje penala s ciljem izbjegavanja remija u grupnoj fazi,<ref>{{cite news |date=January 18, 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=November 12, 2020 |archive-date=October 28, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}</ref> međutim ni to nije potpuno ukinulo postojeći rizik,<ref name="guyon"/> što je FIFA-u potaklo na alternativna rješenja.<ref>{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=April 1, 2022 |access-date=November 5, 2022 |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}</ref> U konačnici je format promijenjen [[14. ožujka]] [[2023.]] godine i to na način da će reprezentacije biti raspoređene u 12 grupa po četiri reprezentacije, pri čemu prve dvije iz svake grupe prolaze dalje, zajedno s osam najboljih trećeplasiranih reprezentacija iz svih grupa.<ref name="IMC">{{cite web |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |title=FIFA Council approves international match calendars |publisher=[[FIFA]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |url-status=live}}</ref> Prema novom formatu, igrat će se ukupno 104 umjesto 64 utakmice, a turnir će trajati 39 dana, duže nego prije;<ref>{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=March 14, 2023 |access-date=April 11, 2023 |archive-date=April 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=March 14, 2023 |access-date=April 11, 2023 |archive-date=April 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}</ref> iako će svaka reprezentacija i dalje igrati po tri utakmice u grupnoj fazi, broj utakmica u fazi na izbacivanje povećan je sa sedam na osam zbog uvođenja šesnaestine finala.<ref>{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}</ref> == Kvalifikacije == {{main|Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.}} [[File:2026 world cup qualification map.svg|thumb|400x400px|{{legend|#0000ff|Kvalificirani na Svjetsko prvenstvo}} {{legend|#ffbf00|Nisu se uspjeli kvalificirati}} {{legend|#000000|Diskvalificirani ili se povukli iz kvalifikacija}} {{legend|#cccccc|Nisu članice FIFA-e}}]] Zbog proširenja broja reprezentacija na 48, došlo je i do promjene formata kvalifikacija te povećanja broja kontinentalnih pozicija za svaku konfederaciju. Što se tiče domaćina, podnositelji kandidature računali su na to da će sve tri reprezentacije imati direktan plasman kao domaćini,<ref name="bid_cities">{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |publisher=united2026.com |access-date=April 30, 2018 |archive-date=September 15, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210915131958/https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |url-status=live}}</ref> što je prvo potvrdio Infantino, navodeći da će [[CONCACAF]] dobiti šest mjesta, tri od koja će ići domaćinima,<ref>{{cite web |url=https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026 |title=Presidente de la FIFA confirma cantidad de plazas de Concacaf para el Mundial de 2026 |language=es |website=ESPN Deportes |date=August 31, 2022 |access-date=October 18, 2022 |archive-date=September 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922004259/https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Vargas |first=Dinia |date=August 31, 2022 |title=Infantino anuncia cuántos cupos tendrá la Concacaf para el Mundial de 2026 |url=https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220831205624/https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/ |archive-date=August 31, 2022 |access-date=October 18, 2022 |website=CRHoy.com |language=es}}</ref> a onda i [[Vijeće FIFA-e]] na sjednici u veljači [[2023.]] godine.<ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |title=FIFA Council highlights record breaking revenue in football |publisher=[[FIFA]] |date=February 14, 2023 |access-date=February 14, 2023 |archive-date=February 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230214163245/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/ |title=FIFA confirms U.S., Mexico, Canada automatically in '26 World Cup |publisher=[[Reuters]] |date=February 14, 2023|access-date=February 14, 2023|archive-date=February 15, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215070258/https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/|url-status=live}}</ref> Ostala kontinentalna mjesta potvrđena su na sastanku u [[Manama|Manami]] prije 67. kongresa FIFA-e,<ref name="slot">{{cite web |date=March 30, 2017 |title=Bureau of the Council recommends slot allocation for the 2026 FIFA World Cup |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254 |access-date=August 5, 2022 |publisher=FIFA |archive-date=June 19, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220619161123/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |date=March 30, 2017 |title=World Cup 2026: Fifa reveals allocation for 48-team tournament |url=https://www.bbc.com/sport/football/39448474 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170330224520/http://www.bbc.com/sport/football/39448474 |archive-date=March 30, 2017 |publisher=BBC}}</ref> gdje je potvrđeno i uvođenje interkontinentalnog kvalifikacijskog turnira na koje bi se šest reprezentacija borilo za posljednja dva mjesta na završnom turniru.<ref name="fifa_council">{{Cite web |date=May 9, 2017 |title=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170618072825/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D5/news%3Dfifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html |archive-date=June 18, 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Ostatak kvalifikacija provodio se po konfederacijama kao i ranije, a branitelj naslova [[Fudbalska reprezentacija Argentine|Argentina]] također je sudjelovala u kvalifikacijama. === Kvalificirane momčadi === Od ukupno 48 reprezentacija na turniru, njih je 26 sudjelovalo i na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2022.|prethodnom turniru]]. Zbog povećanja broja reprezentacija došlo je i do povećanja broja debitanata, tako da su čak četiri reprezentacije izborile debitantski nastup, a to su [[Fudbalska reprezentacija Curaçaa|Curaçao]],<ref name=":2">{{cite news |last=Wilson |first=Jonathan |title=Curaçao complete fairytale with battling draw in Jamaica to qualify for World Cup |url=https://www.theguardian.com/football/2025/nov/19/curacao-complete-fairytale-with-battling-draw-in-jamaica-to-qualify-for-world-cup |access-date=November 19, 2025 |work=The Guardian}}</ref> [[Fudbalska reprezentacija Jordana|Jordan]], [[Fudbalska reprezentacija Uzbekistana|Uzbekistan]]<ref>{{Cite news |last=Millar |first=Colin |date=June 5, 2025 |title=Uzbekistan, Jordan qualify for World Cup for first time |url=https://www.nytimes.com/athletic/6229851/2025/06/05/uzbekistan-world-cup-qualification-2026/ |access-date=November 19, 2025 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> i [[Fudbalska reprezentacija Zelenortske Republike|Zelenortska Republika]].<ref>{{cite web |date=October 13, 2025 |title=Cabo Verde seal historic World Cup qualification |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/cabo-verde-qualify |access-date=October 14, 2025 |publisher=FIFA}}</ref> [[Fudbalska reprezentacija Katara|Katar]], koji se na prethodno izdanje kvalificirao automatski zbog domaćinstva, prvi je put izborio nastup na završnici kroz kvalifikacije.<ref>{{cite web |date=October 14, 2025 |title=Qatar and Saudi Arabia qualify for 2026 World Cup |url=https://global.espn.com/football/story/_/id/46597037/qatar-saudi-arabia-qualify-2026-fifa-world-cup|access-date=October 15, 2025 |website=ESPN |agency=Associated Press}}</ref> Velik broj reprezentacija vratio se nakon značajnijih perioda izbivanja, a to su [[Fudbalska reprezentacija Demokratske Republike Konga|DR Kongo]] i [[Fudbalska reprezentacija Haitija|Haiti]] (posljednji nastup bio im je [[1974.]] godine),<ref name=":2" /><ref>{{cite web |last=Williams |first=Ian |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn43qqy9z8xo |title=Tuanzebe sends DR Congo back to World Cup after 52 years |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |website=BBC Sport}}</ref> [[Fudbalska reprezentacija Iraka|Irak]] (posljednji nastup bio je [[1986.]] godine)<ref>{{cite web |last=Luckings |first=Steve |url=https://www.thenationalnews.com/sport/2026/04/01/iraq-beat-bolivia-to-qualify-for-2026-fifa-world-cup/ |title=Iraq beat Bolivia to qualify for 2026 Fifa World Cup |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |website=The National News}}</ref> te [[Fudbalska reprezentacija Austrije|Austrija]], [[Fudbalska reprezentacija Norveške|Norveška]]<ref>{{Cite news |date=November 16, 2025 |title=Norway Qualifies for 2026 World Cup and Sends Italy To Dreaded Playoff |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/norway-qualifies-2026-world-cup-sends-italy-dreaded-playoff |access-date=November 16, 2025 |work=Fox Sports}}</ref> i [[Fudbalska reprezentacija Škotske|Škotska]] (posljednji nastup bio im je [[1998.]] godine).<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/uefa-qualifiers-review-matchday-10-november-18 |title=Austria, Belgium, Scotland, Spain and Swiss reach World Cup |publisher=FIFA|access-date=November 19, 2025}}</ref> Što se tiče značajnijih izbivanja, četverostruki svjetski prvak [[Fudbalska reprezentacija Italije|Italija]] nije se uspjela kvalificirati na svoje treće uzastopno Svjetsko prvenstvo, što je neslavni rekord postavljen nakon novog poraza u play-offu.<ref>{{cite web |last=Bandini |first=Nicky |url=https://www.theguardian.com/football/2026/mar/31/bosnia-herzegovina-italy-world-cup-2026-qualifying-playoff-match-report |title=Italy miss out on World Cup again after Bosnia and Herzegovina's shootout triumph |date=March 31, 2026 |access-date=April 3, 2026 |website=The Guardian}}</ref> Talijani su ujedno i jedini bivši prvaci koji se nisu kvalificirali na tri uzastopna prvenstva te najbolje rangirana momčad na FIFA-inoj ljestvici koja nije ostvarila plasman. Reprezentacije koje su igrale na prethodnom turniru, a nisu se kvalificirale za ovaj su [[Fudbalska reprezentacija Danske|Danska]], [[Fudbalska reprezentacija Kameruna|Kamerun]], [[Fudbalska reprezentacija Kostarike|Kostarika]], [[Fudbalska reprezentacija Poljske|Poljska]], [[Fudbalska reprezentacija Srbije|Srbija]] i [[Fudbalska reprezentacija Walesa|Wales]]. Kvalificirane momčadi su sljedeće: {{col-begin}} {{col-4}} '''[[AFC]]''' (9) * {{NogRep|AUS}} * {{NogRep|IRK}} * {{NogRep|IRN}} * {{NogRep|JAP}} * {{NogRep|JOR}} (debi) * {{NogRep|JKO}} * {{NogRep|KAT}} * {{NogRep|SAU}} * {{NogRep|UZB}} (debi) '''[[CAF]]''' (10) * {{NogRep|ALŽ}} * {{NogRep|COD}} * {{NogRep|EGI}} * {{NogRep|GAN}} * {{NogRep|JAR}} * {{NogRep|MAR}} * {{NogRep|CIV}} * {{NogRep|SEN}} * {{NogRep|TUN}} * {{NogRep|ZEL}} (debi) {{col-4}} '''[[CONCACAF]]''' (6) * {{NogRep|CUW}} (debi) * {{NogRep|HAI}} * {{NogRep|KAN}} (domaćin) * {{NogRep|MEX}} (domaćin) * {{NogRep|PAN}} * {{NogRep|SAD}} (domaćin) '''[[CONMEBOL]]''' (6) * {{NogRep|ARG}} * {{NogRep|BRA}} * {{NogRep|EKV}} * {{NogRep|KOL}} * {{NogRep|PAR}} * {{NogRep|URU}} '''[[OFC]]''' (1) * {{NogRep|NZL}} {{col-4}} '''[[UEFA]]''' (16) * {{NogRep|AUT}} * {{NogRep|BEL}} * {{NogRep|BIH}} * {{NogRep|ČEŠ}} * {{NogRep|ENG}} * {{NogRep|FRA}} * {{NogRep|HRV}} * {{NogRep|NIZ}} * {{NogRep|NOR}} * {{NogRep|NJE}} * {{NogRep|POR}} * {{NogRep|ŠKO}} * {{flagicon|ŠPA}} [[Fudbalska reprezentacija Španije|Španjolska]] * {{NogRep|ŠVE}} * {{NogRep|ŠVI}} * {{NogRep|TUR}} {{col-end}} == Gradovi domaćini == == Finalni ždrijeb == Finalni ždrijeb za Svjetsko prvenstvo održao se [[5. prosinca]] [[2025.]] godine u [[Kennedyjev centar|Kennedyjevom centru]] u [[Washington, D.C.|Washingtonu]].<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/final-draw-results |title=Groups revealed in star-studded Final Draw |publisher=FIFA |date=December 5, 2025 |access-date=December 6, 2025}}</ref> Reprezentacije su raspoređene u četiri jakosne skupine po 12 reprezentacija. U prvoj jakosnoj skupini bili su domaćini te devet najbolje plasiranih reprezentacija prema FIFA-inoj ljestvici. Preostale tri jakosne skupine sadržavale su ostale reprezentacije, također podijeljene prema FIFA-inoj ljestvici. Izuzetak su četiri reprezentacije iz europskog ''play-offa'' te dvije reprezentacije s interkontinentalnog ''play-offa'', koje su smještene u četvrtu jakosnu skupinu jer se u trenutku ždrijeba još nije znalo koje će to reprezentacije biti.<ref>{{cite news|url=https://www.france24.com/en/sport/20251125-world-cup-draw-to-separate-spain-argentina-france-and-england-until-final-rounds|title=FIFA 2026: World Cup draw to separate Spain, Argentina, France and England until final rounds|work=France 24|access-date=November 27, 2025}}</ref> Grupe su formirane nasumično izvlačenjem po jedne reprezentacije iz svake jakosne skupine, vodeći se načelnim pravilom da, kada god je to moguće, u istoj grupi ne budu momčadi iz iste konfederacije.<ref>{{cite web |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/procedures-final-draw-world-cup-2026-revealed |title=Procedures for the Final Draw for the FIFA World Cup 2026 revealed |publisher=FIFA |date=November 25, 2025 |access-date=November 25, 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/2d1a1ac7bab78995/original/Draw-Procedures-for-the-FIFA-World-Cup-2026.pdf |title=Draw Procedures for the FIFA World Cup 2026 |publisher=FIFA |date=November 25, 2025 |access-date=November 25, 2025}}</ref> Ovo je pravilo primjenjivo na sve konfederacije osim UEFA-e, tako da su u grupi smjele biti maksimalno dvije europske momčadi. Kao što je i inače praksa, domaćini su još prije ždrijeba bili raspoređeni u grupe radi rasporeda igranja.<ref name="Schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=FIFA |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024 |archive-date=February 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Bushnell |first1=Henry |last2=Crafton |first2=Adam |date=August 22, 2025 |title=2026 World Cup draw to be held at Kennedy Center, President Trump announces |url=https://www.nytimes.com/athletic/6569842/2025/08/22/world-cup-draw-kennedy-center-trump-infantino/ |access-date=August 22, 2025 |work=The New York Times |issn=0362-4331 |url-access=limited}}</ref> Tako je [[Fudbalska reprezentacija Meksika|Meksiko]] smješten u grupu A kako bi [[11. lipnja]] igrao utakmicu otvaranja na [[Estadio Azteca|Azteci]]. [[Fudbalska reprezentacija Kanade|Kanada]] i [[Fudbalska reprezentacija Sjedinjenih Američkih Država|Sjedinjene Američke Države]] smješteni su u grupu B, odnosno grupu D. Kako bi osigurala balans u kompetitivnosti, FIFA je također osigurala da se prve četiri reprezentacije s FIFA-ine ljestvice ne mogu međusobno susresti prije polufinala,<ref>{{cite web |last=Johnson |first=Dale |date=November 25, 2025 |title=Fifa to keep top seeds apart in World Cup draw |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cvg84knn2p5o |access-date=November 25, 2025 |work=[[BBC Sport]]}}</ref> odnosno finala i to tako što je osigurala da prva ([[Fudbalska reprezentacija Španije|Španjolska]]) i druga ([[Fudbalska reprezentacija Argentine|Argentina]]), odnosno treća ([[Fudbalska reprezentacija Francuske|Francuska]]) i četvrta ([[Fudbalska reprezentacija Engleske|Engleska]]) reprezentacija svijeta budu ždrijebane u suprotnim dijelovima turnira za fazu na izbacivanje, čime se osiguralo da se ne susretnu u ranim fazama turnira u slučaju da osvoje svoje grupe. Ždrijeb je započao s prvom, a završio sa četvrtom jakosnom skupinom, pri čemu je svaka reprezentacija bila raspoređena u prvu slobodnu grupu po abecednom ključu. Zbog rasporeda igranja, momčadi iz prve jakosne skupine automatski su bile ždrijebane na prvu poziciju svake grupe. Za ostale jakosne skupine, FIFA je osmislila predeterminirani način određivanja pozicije u grupu temeljen na jakosnoj skupini i grupu u koju su ždrijebani. Jakosne skupine izgledale su ovako:<ref>{{cite web |url=https://inside.fifa.com/fifa-world-ranking/men?dateId=id14933 |title=FIFA Men's World Ranking: 19 November 2025 |publisher=FIFA |date=November 19, 2025 |access-date=November 27, 2025}}</ref> {| class="wikitable" style="white-space:nowrap; display:inline-table;" |+Skupina 1 |- ! style="width:150px" | Reprezentacija ! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}} ! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}} |- | {{fb|SAD}}{{efn|Sjedinjene Američke Države su kao sudomaćin raspoređene u prvu jakosnu skupinu te im je automatski dodijeljena pozicija D1. Po rangu, Sjedinjene Američke Države bi inače bile u drugoj jakosnoj skupini.}} | {{center|[[#Grupa D|D]]}} | style="text-align:center" | 14 |- | {{fb|MEX}}{{efn|Meksiko je kao sudomaćin raspoređen u prvu jakosnu skupinu te mu je automatski dodijeljena pozicija A1. Po rangu, Meksiko bi inače bio u drugoj jakosnoj skupini.}} | {{center|[[#Grupa A|A]]}} | style="text-align:center" | 15 |- style="border-bottom:2px solid blue;" | {{fb|KAN}}{{efn|Kanada je kao sudomaćin raspoređena u prvu jakosnu skupinu te joj je automatski dodijeljena pozicija B1. Po rangu, Kanada bi inače bila u trećoj jakosnoj skupini.}} | {{center|[[#Grupa B|B]]}} | style="text-align:center" | 27 |- | {{flagicon|ŠPA}} [[Fudbalska reprezentacija Španije|Španjolska]] | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 1 |- | {{fb|ARG}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 2 |- | {{fb|FRA}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 3 |- | {{fb|ENG}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 4 |- | {{fb|BRA}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 5 |- | {{fb|POR}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 6 |- | {{fb|NIZ}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 7 |- | {{fb|BEL}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 8 |- | {{fb|NJE}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 9 |} {| class="wikitable" style="white-space:nowrap; display:inline-table;" |+Skupina 2 |- ! style="width:150px" | Reprezentacija ! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}} ! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}} |- | {{fb|HRV}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 10 |- | {{fb|MAR}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 11 |- | {{fb|KOL}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 13 |- | {{fb|URU}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 16 |- | {{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Nogometna reprezentacija Švicarske|Švicarska]] | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 17 |- | {{fb|JAP}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 18 |- | {{fb|SEN}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 19 |- | {{fb|IRN}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 20 |- | {{fb|JKO}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 22 |- | {{fb|EKV}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 23 |- | {{fb|AUT}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 24 |- | {{fb|AUS}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 26 |} {| class="wikitable" style="white-space:nowrap; display:inline-table;" |+Skupina 3 |- ! style="width:150px" | Reprezentacija ! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}} ! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}} |- | {{fb|NOR}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 29 |- | {{fb|PAN}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 30 |- | {{fb|EGI}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 34 |- | {{fb|ALŽ}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 35 |- | {{fb|ŠKO}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 36 |- | {{fb|PAR}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 39 |- | {{fb|TUN}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 40 |- | {{fb|CIV}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 42 |- | {{fb|UZB}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 50 |- | {{fb|KAT}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 51 |- | {{fb|SAU}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 60 |- | {{fb|JAR}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 61 |} {| class="wikitable" style="white-space:nowrap; display:inline-table;" |+Skupina 4{{efn|name=Identitet|Pobjednici četiri europska ''play-offa'' i pobjednici dva interkontinentalna ''play-offa'' nisu bili poznati u vrijeme formiranja jakosnih skupina.}} |- ! style="width:150px" | Reprezentacija ! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}} ! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}} |- | {{fb|JOR}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 66 |- | {{fb|ZEL}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 68 |- | {{fb|GAN}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 72 |- | {{fb|CUW}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 82 |- | {{fb|HAI}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 84 |- | {{fb|NZL}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 86 |- | <!--Do not replace with eventual Path A winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA A]]{{efn|name=UEFA A|U trenutku ždrijeba, pobjednik A puta UEFA-inih kvalifikacija za Svjetsko prvenstvo nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|BIH}} (71), koja bi svakako bila svrstana u četvrtu jakosnu skupinu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik A puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto B2.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa B|B]]}}}} | style="text-align:center" rowspan="6" {{N/a}} |- | <!--Do not replace with eventual Path A winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA B]]{{efn|name=UEFA B|U trenutku ždrijeba, pobjednik B puta UEFA-inih kvalifikacija za Svjetsko prvenstvo nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|ŠVE}} (43), koja bi inače išla u treću jakosnu skupinu, ali je zbog play-offa svrstana u četvrtu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik B puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto F3.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa F|F]]}}}} |- | <!--Do not replace with eventual Path A winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA C]]{{efn|name=UEFA C|U trenutku ždrijeba, pobjednik C puta UEFA-inih kvalifikacija za Svjetsko prvenstvo nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|TUR}} (25), koja bi inače išla u drugu jakosnu skupinu, ali je zbog play-offa svrstana u četvrtu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik B puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto D4.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa D|D]]}}}} |- | <!--Do not replace with eventual Path A winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA D]]{{efn|name=UEFA D|U trenutku ždrijeba, pobjednik D puta UEFA-inih kvalifikacija za Svjetsko prvenstvo nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|ČEŠ}} (44), koja bi inače išla u treću jakosnu skupinu, ali je zbog play-offa svrstana u četvrtu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik B puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto A4.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa A|A]]}}}} |- | <!--Do not replace with eventual Path B winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|Interkontinentalni ''play-off'' 1]]{{efn|name=DR Kongo|U trenutku ždrijeba, pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 1 nije bio poznat. U konačnici je to bio {{fb|COD}} (56), koji bi svakako bio svrstan u četvrtu jakosnu skupinu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 1 ići na mjesto K2.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa K|K]]}}}} |- | <!--Do not replace with eventual Path C winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|Interkontinentalni ''play-off'' 2]]{{efn|name=Irak|U trenutku ždrijeba, pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 2 nije bio poznat. U konačnici je to bio {{fb|IRK}} (58), koji bi svakako bio svrstan u četvrtu jakosnu skupinu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 2 ići na mjesto I3.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa I|I]]}}}} |} {{notelist}} == Suci == == Grupna faza == == Faza na izbacivanje == == Statistike i nagrade == == Konačni poredak == == Marketing == == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|FIFA World Cup 2026|2026 FIFA World Cup}} *[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.], FIFA.com {{Svjetski kup FIFA}} {{Authority control}} [[Kategorija:2026.]] [[Kategorija:FIFA Svjetsko prvenstvo|2026M]] [[Kategorija:Fudbal u Kanadi]] [[Kategorija:Fudbal u Meksiku]] [[Kategorija:Fudbal u Sjedinjenim Američkim Državama]] e5gz1to7pn092dksj0w9bjwn4owmr5s 42587018 42587003 2026-05-03T15:37:54Z Edgar Allan Poe 29250 /* Suci */ 42587018 wikitext text/x-wiki {{Aktualni sportski događaj}} {{Infokutija međunarodno fudbalsko takmičenje | Name = FIFA Svjetsko prvenstvo 2026. | izvorni naziv = {{ubl|FIFA World Cup 26|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | Logo = 2026_FIFA_World_Cup_emblem.svg | Size = 220px | Optional caption = | Zemlja domaćin = {{ubl|{{flag|Kanada}}|{{flag|Meksiko}}|{{flag|Sjedinjene Američke Države}}}} | datum = [[11. lipnja]] – [[19. srpnja]] [[2026.]] | Broj reprezentacija = 48 | stadioni = 16 | gradovi = 16 | Prvaci = | drugi = | treći = | četvrti = | Broj utakmica = 104 | Broj golova = | gledanost = | Najbolji strijelac = | Najbolji igrač = | ažurirano = [[2. svibnja]] [[2026]] }} '''FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.''' ([[engleski]]: ''FIFA World Cup 26''; [[španjolski]]: ''Copa Mundial de la FIFA 2026''; [[francuski]]: ''Coupe du Monde de la FIFA 2026'') bit će 23. izdanje [[FIFA Svjetsko prvenstvo|FIFA Svjetskog prvenstva]] koje će se od [[11. lipnja]] do [[19. srpnja]] [[2026.]] godine održati u [[Kanada|Kanadi]], [[Meksiko|Meksiku]] i [[SAD|Sjedinjenim Američkim Državama]]. Bit će to prvo prvenstvo nakon [[1994.]] godine koje će se održati na tlu [[Sjeverna Amerika|Sjeverne Amerike]]; [[Kanada]] će prvi put biti domaćin, dok su [[Meksiko]] (dva puta, [[1970.]] i [[1986.]]) i [[SAD|Sjedinjene Države]] (jednom, [[1994.]]) ranije već ugostili Svjetsko prvenstvo. Turnir će se igrati u ukupno 16 gradova na 16 stadiona – 11 u Sjedinjenim Državana, tri u Meksiku i dva u Kanadi. Bit će to prvi put u historiji turnira da će tri zemlje zajednički organizirati prvenstvo te prvi put da će na njemu sudjelovati 48 reprezentacija. Sjevernoamerička kandidatura za turnir [[2026.]] godine pobijedila je [[Maroko|marokansku]] kandidaturu na glasovanju u [[Moskva|Moskvi]]. Bit će to prvi turnir nakon [[2002.]] godine s više od jednog domaćina. Uz to, Meksiko će postati prva zemlja u historiji koja je čak tri puta bila domaćin ovog natjecanja. Nakon promjene termina za [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2022.|prethodno prvenstvo]], koje se igralo tijekom zime, termin je za ovaj turnir vraćen na tradicionalni ljetni termin. Proširenje s 32 na 48 reprezentacija dovelo je do velikog broja debitanata, tako da će svoje prve nastupa na ovom natjecanju imati [[Fudbalska reprezentacija Curaçaa|Curaçao]], [[Fudbalska reprezentacija Jordana|Jordan]], [[Fudbalska reprezentacija Uzbekistana|Uzbekistan]] i [[Fudbalska reprezentacija Zelenortske Republike|Zelenortska Republika]]. Istovremeno, sva tri domaćina imali su direktan plasman na turnir. Branitelj naslova je [[Fudbalska reprezentacija Argentine|Argentina]], koja je četiri godine ranije u finalu pobijedila [[Fudbalska reprezentacija Francuske|Francusku]]. == Izbor domaćina == [[File:2026 world cup bid election.png|thumb|500px|upright=1.6|{{center|'''Rezultati glasovanja'''}} {| |- !Mogli su glasovati !! Nisu mogli glasovati |- |{{legend|#867650|Glasovali za sjevernoameričku kandidaturu}}||{{legend|#FFBD41|Kanada–Meksiko–Sjedinjene Države}} |- |{{legend|#2770AB|Glasovali za marokansku kandidaturu}}||{{legend|#55208D|Maroko}} |- |{{legend|#008E2A|Nisu glasovali ni za jednu kandidaturu}}||{{legend|#000000|Pod suspenzijom FIFA-e}} |- |{{legend|#B32A2F|Nisu glasovali}}||{{legend|#C1C1C1|Nije članica FIFA-e}} |}]] [[Vijeće FIFA-e]] je u periodu od [[2013.]] do [[2017.]] godine intenzivno raspravljalo o ograničenjima u kontekstu rotacije domaćina prema kontinentalnom ključu. Inicijalno je pravilo glasilo da se za domaćinstvo mogla kandidirati samo država iz konfederacije koja nije bila domaćin prethodna dva turnira. Privremeno je ograničenje suženo na samo prethodni turnir,<ref>{{Cite news |date=May 30, 2015 |title=Current allocation of FIFA World Cup confederation slots maintained |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/worldcup/news/y=2015/m=5/news=current-allocation-of-fifa-world-cuptm-confederation-slots-maintained-2610611.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150530211217/http://www.fifa.com/worldcup/news/y%3D2015/m%3D5/news%3Dcurrent-allocation-of-fifa-world-cuptm-confederation-slots-maintained-2610611.html |archive-date=May 30, 2015}}</ref> nakon čega je opet prošireno na prethodna dva. Dogovorena je i iznimka za domaćine pretposljednjeg prethodnog turnira u slučaju da nijedna pristigla kandidatura ne ispunjava stroge tehničke i financijske kriterije.<ref name="fifacouncil">{{Cite news |date=October 14, 2016 |title=FIFA Council discusses vision for the future of football |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2016/m=10/news=fifa-council-discusses-vision-for-the-future-of-football-2843681.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161017181207/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2016/m%3D10/news%3Dfifa-council-discusses-vision-for-the-future-of-football-2843681.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |archive-date=October 17, 2016}}</ref><ref name="ap-cbc">{{Cite news |date=October 14, 2016 |title=FIFA blocks Europe from hosting 2026 World Cup, lifting Canada's chances |publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation]] |agency=Associated Press |url=http://www.cbc.ca/sports/soccer/world-cup-expanded-1.3804717 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161014191406/http://www.cbc.ca/sports/soccer/world-cup-expanded-1.3804717 |archive-date=October 14, 2016}}</ref> U ožujku [[2017.]] godine, predsjednik [[FIFA]]-e [[Gianni Infantino]] potvrdio je da se europske i azijske zemlje, zbog [[Rusija|ruskog]] i [[katar]]skog domaćinstva [[2018.]], odnosno [[2022.]] godine, neće moći kandidirati za domaćinstvo prvenstva [[2026.]] godine, što je značilo da se za prvenstvo mogu kandidirati zemlje iz [[CONCACAF]]-a (posljednje domaćinstvo bilo je [[1994.]] godine), [[CAF]]-a (posljednje domaćinstvo bilo je [[2010.]] godine), [[CONMEBOL]]a (posljednje domaćinstvo bilo je [[2014.]] godine) ili [[OFC]]-a (nikada nisu bili domaćini), odnosno potencijalno iz [[UEFA]]-e ako nijedna ponuda iz ove četiri konfederacije ne bi zadovoljila uvjete.<ref name="guardian">{{Cite news |last=Hill |first=Tim |date=March 9, 2017 |title=Trump travel ban could prevent United States hosting World Cup |url=https://www.theguardian.com/football/2017/mar/09/donald-trump-travel-ban-could-prevent-united-states-hosting-football-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211114173744/https://www.theguardian.com/football/2017/mar/09/donald-trump-travel-ban-could-prevent-united-states-hosting-football-world-cup |archive-date=November 14, 2021 |access-date=March 24, 2017 |work=The Guardian}}</ref> Sudomaćinstvo, koje je [[FIFA]] bila zabranila nakon [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2002.|prvenstva u Japanu i Južnoj Koreji]], odobreno je za prvenstvo [[2026.]] godine, ali bez ograničenja u broju domaćina, što bi se procjenjivalo od slučaja do slučaja. U konačnici su pred FIFA-u stigle dvije kandidatura – ona [[Maroko|Maroka]] i ujedinjena kandidatura triju sjevernoameričkih država. [[Kanada]], [[Meksiko]] i [[Sjedinjene Američke Države]] su, svaka posebno, razmatrale samostalne kandidature, s tim da je [[10. travnja]] [[2017.]] godine objavljeno kako će poslati zajedničku kandidaturu.<ref>{{cite magazine |url=https://www.si.com/planet-futbol/2017/04/10/2026-world-cup-usa-mexico-canada-host-bid |title=USA, Mexico, Canada announce bid to host '26 WC |date=April 10, 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411054626/https://www.si.com/planet-futbol/2017/04/10/2026-world-cup-usa-mexico-canada-host-bid|archive-date=April 11, 2017 |magazine=Sports Illustrated}}</ref><ref name=":3">{{cite web |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |first=Jeff |last=Carlise |date=April 10, 2017 |title=U.S., Mexico and Canada officially launch bid to co-host 2026 World Cup|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup|archive-date=April 11, 2017 |work=ESPN}}</ref> Glasovanje o kandidatima održano je [[13. lipnja]] [[2018.]] godine na 68. kongresu FIFA-e u [[Moskva|Moskvi]]. U glasovanju su mogla sudjelovati 203 saveza,<ref>{{Cite web |last=Graham |first=Bryan Armen |date=June 13, 2018 |title=North America to host 2026 World Cup after winning vote over Morocco – as it happened |url=https://www.theguardian.com/football/live/2018/jun/13/world-cup-2026-vote-fifa-nations-choose-between-north-america-and-morocco-live |website=The Guardian |access-date=July 12, 2018 |archive-date=July 18, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180718045428/https://www.theguardian.com/football/live/2018/jun/13/world-cup-2026-vote-fifa-nations-choose-between-north-america-and-morocco-live |url-status=live}}</ref> pri čemu je [[Gana]] bila pod suspenzijom FIFA-e zbog korupcijskog skandala pa nije mogla glasovati. Sjevernoamerička kandidatura uvjerljivo je pobijedila sa 134 glasa, dok je marokanska kandidatura dobila 65 glasova;<ref>{{cite news |date=June 13, 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913|url-status=live|access-date=June 13, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913|archive-date=January 14, 2021}}</ref><ref name=":3" /> tri zemlje ([[Kuba]], [[Slovenija]] i [[Španjolska]]) nisu glasovale, dok [[Iran]] nije glasovao ni za jednu od kandidatura.<ref>{{cite news |last1=Gyamera-Antwi |first1=Evans |title=Ghana & Kosovo excluded from Fifa Congress ahead of 2026 World Cup vote |url=http://www.goal.com/en-gh/news/ghana-kosovo-excluded-from-fifa-congress-ahead-of-2026-world-cup-/zhbmtfxdo6fe1i4r07wrr39b9 |access-date=June 13, 2018 |work=Goal.com |date=June 12, 2018 |archive-date=October 21, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021220157/https://www.goal.com/en-gh/news/ghana-kosovo-excluded-from-fifa-congress-ahead-of-2026-world-cup-/zhbmtfxdo6fe1i4r07wrr39b9 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=June 7, 2018 |title=Breaking News: President Akufo-Addo dissolves GFA |url=https://www.myjoyonline.com/news/2018/June-7th/breaking-news-president-akufo-addo-dissolves-gfa.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612162226/https://www.myjoyonline.com/news/2018/June-7th/breaking-news-president-akufo-addo-dissolves-gfa.php |archive-date=June 12, 2018 |access-date=June 14, 2018 |work=myjoyonline.com}}</ref><ref>{{cite news |title=Fifa bans Ghana football head Kwesi Nyantakyi over 'cash gift' |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-44414780 |access-date=June 14, 2018 |work=BBC News |date=June 8, 2018 |archive-date=June 9, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180609011624/https://www.bbc.com/news/world-africa-44414780 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=May 15, 2017 |title=FIFA Congress confirms next steps of the bidding process for the 2026 FIFA World Cup - FIFA.com |url=http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-congress-confirms-next-steps-of-the-bidding-process-for-the-2026--2883665.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |access-date=April 16, 2024 |archive-date=May 15, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170515003503/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-congress-confirms-next-steps-of-the-bidding-process-for-the-2026--2883665.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news |date=June 10, 2015 |title=Scandal-plagued FIFA postpones 2026 World Cup bidding |url=https://www.abc.net.au/news/2015-06-10/fifa-world-cup-2026-bidding-postponed/6536834 |access-date=April 16, 2024 |work=ABC News |language=en-AU |archive-date=April 16, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240416202847/https://www.abc.net.au/news/2015-06-10/fifa-world-cup-2026-bidding-postponed/6536834 |url-status=live}}</ref> Rezultati su izgledali ovako: {| class="wikitable" style="margin: 0 auto;text-align: center" |+ Rezultati glasovanja |- !Kandidature !1. krug<br>{{small|(glasovi)}} |- style="background:#90ee90" |align=left|'''{{ubl|{{flag|Kanada}}|{{flag|Meksiko}}|{{flag|Sjedinjene Države}}}}''' |'''134''' |- |align=left|{{flag|Maroko}} |65 |- |align=left|Nijedna kandidatura |1 |- |align=left|Nisu glasovali |3 |} == Proširenje i promjena formata == Ideja o proširenju prvenstva, odnosno povećanju broja reprezentacija, pojavila se još [[2013.]] godine kada je to predložio tadašnji predsjednik [[UEFA]]-e [[Michel Platini]],<ref>{{Cite news |date=October 28, 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=January 24, 2015 |archive-date=September 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=October 29, 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=January 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=April 21, 2014}}</ref> a ponovio ju je i [[FIFA]]-in predsjednik [[Gianni Infantino]] [[2016.]] godine.<ref>{{Cite news |date=March 30, 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=South Africa |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=December 30, 2016}}</ref> Protivnici prijedloga tvrdili su da je već sada broj utakmica pretjerano velik,<ref name="auto2">{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=December 15, 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=December 24, 2016 |publisher=CNN}}</ref> da bi proširenje smanjilo kvalitetu utakmica<ref name="auto">{{Cite news |date=October 2, 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=October 5, 2016}}</ref><ref name="auto1">{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=January 10, 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=January 12, 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}</ref> te da je odluka motivirana političkim, a ne sportskim razlozima, optužujući Infantina da koristi ideju u svrhu samopromocije pred izbore za predsjednika.<ref>{{Cite news |date=January 10, 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=January 11, 2017}}</ref> Unatoč kritikama, FIFA je [[10. siječnja]] [[2017.]] godine odobrila proširenje s 32 na 48 reprezentacija,<ref name="48teams">{{Cite news |date=January 10, 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=January 10, 2017 |access-date=January 10, 2017 |publisher=FIFA}}</ref> što je 16 više u odnosu na prethodnih sedam turnira.<ref name="48teams" /><ref>{{Cite web |last=Conn |first=David |date=January 10, 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=January 10, 2017 |access-date=January 10, 2017 |website=The Guardian}}</ref> Izvorno je promijenjeni format trebao imati 16 grupa po tri reprezentacije uz 80 odigranih utakmica, pri čemu bi prve dvije reprezentacije iz svake grupe išle dalje u fazu na izbacivanje. Prema tom formatu, broj utakmica svake momčadi i dalje bi bio maksimalno sedam, pri čemu bi svaka reprezentacija igrala jednu utakmicu manje u grupu, a turnir bi se i dalje mogao završiti unutar standardna 32 dana.<ref>{{Cite web |date=January 10, 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=March 31, 2017 |publisher=BBC Sport}}</ref> Kritičari ovog formata isticali su da bi ovo moglo dovesti do koluzije među reprezentacijama,<ref name="guyon">{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=April 30, 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free}}{{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414|date=August 3, 2024}}</ref> na što je FIFA predložila izvođenje penala s ciljem izbjegavanja remija u grupnoj fazi,<ref>{{cite news |date=January 18, 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=November 12, 2020 |archive-date=October 28, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}</ref> međutim ni to nije potpuno ukinulo postojeći rizik,<ref name="guyon"/> što je FIFA-u potaklo na alternativna rješenja.<ref>{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=April 1, 2022 |access-date=November 5, 2022 |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}</ref> U konačnici je format promijenjen [[14. ožujka]] [[2023.]] godine i to na način da će reprezentacije biti raspoređene u 12 grupa po četiri reprezentacije, pri čemu prve dvije iz svake grupe prolaze dalje, zajedno s osam najboljih trećeplasiranih reprezentacija iz svih grupa.<ref name="IMC">{{cite web |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |title=FIFA Council approves international match calendars |publisher=[[FIFA]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |url-status=live}}</ref> Prema novom formatu, igrat će se ukupno 104 umjesto 64 utakmice, a turnir će trajati 39 dana, duže nego prije;<ref>{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=March 14, 2023 |access-date=April 11, 2023 |archive-date=April 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=March 14, 2023 |access-date=April 11, 2023 |archive-date=April 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}</ref> iako će svaka reprezentacija i dalje igrati po tri utakmice u grupnoj fazi, broj utakmica u fazi na izbacivanje povećan je sa sedam na osam zbog uvođenja šesnaestine finala.<ref>{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}</ref> == Kvalifikacije == {{main|Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.}} [[File:2026 world cup qualification map.svg|thumb|400x400px|{{legend|#0000ff|Kvalificirani na Svjetsko prvenstvo}} {{legend|#ffbf00|Nisu se uspjeli kvalificirati}} {{legend|#000000|Diskvalificirani ili se povukli iz kvalifikacija}} {{legend|#cccccc|Nisu članice FIFA-e}}]] Zbog proširenja broja reprezentacija na 48, došlo je i do promjene formata kvalifikacija te povećanja broja kontinentalnih pozicija za svaku konfederaciju. Što se tiče domaćina, podnositelji kandidature računali su na to da će sve tri reprezentacije imati direktan plasman kao domaćini,<ref name="bid_cities">{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |publisher=united2026.com |access-date=April 30, 2018 |archive-date=September 15, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210915131958/https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |url-status=live}}</ref> što je prvo potvrdio Infantino, navodeći da će [[CONCACAF]] dobiti šest mjesta, tri od koja će ići domaćinima,<ref>{{cite web |url=https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026 |title=Presidente de la FIFA confirma cantidad de plazas de Concacaf para el Mundial de 2026 |language=es |website=ESPN Deportes |date=August 31, 2022 |access-date=October 18, 2022 |archive-date=September 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922004259/https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Vargas |first=Dinia |date=August 31, 2022 |title=Infantino anuncia cuántos cupos tendrá la Concacaf para el Mundial de 2026 |url=https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220831205624/https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/ |archive-date=August 31, 2022 |access-date=October 18, 2022 |website=CRHoy.com |language=es}}</ref> a onda i [[Vijeće FIFA-e]] na sjednici u veljači [[2023.]] godine.<ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |title=FIFA Council highlights record breaking revenue in football |publisher=[[FIFA]] |date=February 14, 2023 |access-date=February 14, 2023 |archive-date=February 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230214163245/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/ |title=FIFA confirms U.S., Mexico, Canada automatically in '26 World Cup |publisher=[[Reuters]] |date=February 14, 2023|access-date=February 14, 2023|archive-date=February 15, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215070258/https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/|url-status=live}}</ref> Ostala kontinentalna mjesta potvrđena su na sastanku u [[Manama|Manami]] prije 67. kongresa FIFA-e,<ref name="slot">{{cite web |date=March 30, 2017 |title=Bureau of the Council recommends slot allocation for the 2026 FIFA World Cup |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254 |access-date=August 5, 2022 |publisher=FIFA |archive-date=June 19, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220619161123/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |date=March 30, 2017 |title=World Cup 2026: Fifa reveals allocation for 48-team tournament |url=https://www.bbc.com/sport/football/39448474 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170330224520/http://www.bbc.com/sport/football/39448474 |archive-date=March 30, 2017 |publisher=BBC}}</ref> gdje je potvrđeno i uvođenje interkontinentalnog kvalifikacijskog turnira na koje bi se šest reprezentacija borilo za posljednja dva mjesta na završnom turniru.<ref name="fifa_council">{{Cite web |date=May 9, 2017 |title=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170618072825/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D5/news%3Dfifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html |archive-date=June 18, 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Ostatak kvalifikacija provodio se po konfederacijama kao i ranije, a branitelj naslova [[Fudbalska reprezentacija Argentine|Argentina]] također je sudjelovala u kvalifikacijama. === Kvalificirane momčadi === Od ukupno 48 reprezentacija na turniru, njih je 26 sudjelovalo i na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2022.|prethodnom turniru]]. Zbog povećanja broja reprezentacija došlo je i do povećanja broja debitanata, tako da su čak četiri reprezentacije izborile debitantski nastup, a to su [[Fudbalska reprezentacija Curaçaa|Curaçao]],<ref name=":2">{{cite news |last=Wilson |first=Jonathan |title=Curaçao complete fairytale with battling draw in Jamaica to qualify for World Cup |url=https://www.theguardian.com/football/2025/nov/19/curacao-complete-fairytale-with-battling-draw-in-jamaica-to-qualify-for-world-cup |access-date=November 19, 2025 |work=The Guardian}}</ref> [[Fudbalska reprezentacija Jordana|Jordan]], [[Fudbalska reprezentacija Uzbekistana|Uzbekistan]]<ref>{{Cite news |last=Millar |first=Colin |date=June 5, 2025 |title=Uzbekistan, Jordan qualify for World Cup for first time |url=https://www.nytimes.com/athletic/6229851/2025/06/05/uzbekistan-world-cup-qualification-2026/ |access-date=November 19, 2025 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> i [[Fudbalska reprezentacija Zelenortske Republike|Zelenortska Republika]].<ref>{{cite web |date=October 13, 2025 |title=Cabo Verde seal historic World Cup qualification |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/cabo-verde-qualify |access-date=October 14, 2025 |publisher=FIFA}}</ref> [[Fudbalska reprezentacija Katara|Katar]], koji se na prethodno izdanje kvalificirao automatski zbog domaćinstva, prvi je put izborio nastup na završnici kroz kvalifikacije.<ref>{{cite web |date=October 14, 2025 |title=Qatar and Saudi Arabia qualify for 2026 World Cup |url=https://global.espn.com/football/story/_/id/46597037/qatar-saudi-arabia-qualify-2026-fifa-world-cup|access-date=October 15, 2025 |website=ESPN |agency=Associated Press}}</ref> Velik broj reprezentacija vratio se nakon značajnijih perioda izbivanja, a to su [[Fudbalska reprezentacija Demokratske Republike Konga|DR Kongo]] i [[Fudbalska reprezentacija Haitija|Haiti]] (posljednji nastup bio im je [[1974.]] godine),<ref name=":2" /><ref>{{cite web |last=Williams |first=Ian |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn43qqy9z8xo |title=Tuanzebe sends DR Congo back to World Cup after 52 years |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |website=BBC Sport}}</ref> [[Fudbalska reprezentacija Iraka|Irak]] (posljednji nastup bio je [[1986.]] godine)<ref>{{cite web |last=Luckings |first=Steve |url=https://www.thenationalnews.com/sport/2026/04/01/iraq-beat-bolivia-to-qualify-for-2026-fifa-world-cup/ |title=Iraq beat Bolivia to qualify for 2026 Fifa World Cup |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |website=The National News}}</ref> te [[Fudbalska reprezentacija Austrije|Austrija]], [[Fudbalska reprezentacija Norveške|Norveška]]<ref>{{Cite news |date=November 16, 2025 |title=Norway Qualifies for 2026 World Cup and Sends Italy To Dreaded Playoff |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/norway-qualifies-2026-world-cup-sends-italy-dreaded-playoff |access-date=November 16, 2025 |work=Fox Sports}}</ref> i [[Fudbalska reprezentacija Škotske|Škotska]] (posljednji nastup bio im je [[1998.]] godine).<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/uefa-qualifiers-review-matchday-10-november-18 |title=Austria, Belgium, Scotland, Spain and Swiss reach World Cup |publisher=FIFA|access-date=November 19, 2025}}</ref> Što se tiče značajnijih izbivanja, četverostruki svjetski prvak [[Fudbalska reprezentacija Italije|Italija]] nije se uspjela kvalificirati na svoje treće uzastopno Svjetsko prvenstvo, što je neslavni rekord postavljen nakon novog poraza u play-offu.<ref>{{cite web |last=Bandini |first=Nicky |url=https://www.theguardian.com/football/2026/mar/31/bosnia-herzegovina-italy-world-cup-2026-qualifying-playoff-match-report |title=Italy miss out on World Cup again after Bosnia and Herzegovina's shootout triumph |date=March 31, 2026 |access-date=April 3, 2026 |website=The Guardian}}</ref> Talijani su ujedno i jedini bivši prvaci koji se nisu kvalificirali na tri uzastopna prvenstva te najbolje rangirana momčad na FIFA-inoj ljestvici koja nije ostvarila plasman. Reprezentacije koje su igrale na prethodnom turniru, a nisu se kvalificirale za ovaj su [[Fudbalska reprezentacija Danske|Danska]], [[Fudbalska reprezentacija Kameruna|Kamerun]], [[Fudbalska reprezentacija Kostarike|Kostarika]], [[Fudbalska reprezentacija Poljske|Poljska]], [[Fudbalska reprezentacija Srbije|Srbija]] i [[Fudbalska reprezentacija Walesa|Wales]]. Kvalificirane momčadi su sljedeće: {{col-begin}} {{col-4}} '''[[AFC]]''' (9) * {{NogRep|AUS}} * {{NogRep|IRK}} * {{NogRep|IRN}} * {{NogRep|JAP}} * {{NogRep|JOR}} (debi) * {{NogRep|JKO}} * {{NogRep|KAT}} * {{NogRep|SAU}} * {{NogRep|UZB}} (debi) '''[[CAF]]''' (10) * {{NogRep|ALŽ}} * {{NogRep|COD}} * {{NogRep|EGI}} * {{NogRep|GAN}} * {{NogRep|JAR}} * {{NogRep|MAR}} * {{NogRep|CIV}} * {{NogRep|SEN}} * {{NogRep|TUN}} * {{NogRep|ZEL}} (debi) {{col-4}} '''[[CONCACAF]]''' (6) * {{NogRep|CUW}} (debi) * {{NogRep|HAI}} * {{NogRep|KAN}} (domaćin) * {{NogRep|MEX}} (domaćin) * {{NogRep|PAN}} * {{NogRep|SAD}} (domaćin) '''[[CONMEBOL]]''' (6) * {{NogRep|ARG}} * {{NogRep|BRA}} * {{NogRep|EKV}} * {{NogRep|KOL}} * {{NogRep|PAR}} * {{NogRep|URU}} '''[[OFC]]''' (1) * {{NogRep|NZL}} {{col-4}} '''[[UEFA]]''' (16) * {{NogRep|AUT}} * {{NogRep|BEL}} * {{NogRep|BIH}} * {{NogRep|ČEŠ}} * {{NogRep|ENG}} * {{NogRep|FRA}} * {{NogRep|HRV}} * {{NogRep|NIZ}} * {{NogRep|NOR}} * {{NogRep|NJE}} * {{NogRep|POR}} * {{NogRep|ŠKO}} * {{flagicon|ŠPA}} [[Fudbalska reprezentacija Španije|Španjolska]] * {{NogRep|ŠVE}} * {{NogRep|ŠVI}} * {{NogRep|TUR}} {{col-end}} == Gradovi domaćini == == Finalni ždrijeb == Finalni ždrijeb za Svjetsko prvenstvo održao se [[5. prosinca]] [[2025.]] godine u [[Kennedyjev centar|Kennedyjevom centru]] u [[Washington, D.C.|Washingtonu]].<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/final-draw-results |title=Groups revealed in star-studded Final Draw |publisher=FIFA |date=December 5, 2025 |access-date=December 6, 2025}}</ref> Reprezentacije su raspoređene u četiri jakosne skupine po 12 reprezentacija. U prvoj jakosnoj skupini bili su domaćini te devet najbolje plasiranih reprezentacija prema FIFA-inoj ljestvici. Preostale tri jakosne skupine sadržavale su ostale reprezentacije, također podijeljene prema FIFA-inoj ljestvici. Izuzetak su četiri reprezentacije iz europskog ''play-offa'' te dvije reprezentacije s interkontinentalnog ''play-offa'', koje su smještene u četvrtu jakosnu skupinu jer se u trenutku ždrijeba još nije znalo koje će to reprezentacije biti.<ref>{{cite news|url=https://www.france24.com/en/sport/20251125-world-cup-draw-to-separate-spain-argentina-france-and-england-until-final-rounds|title=FIFA 2026: World Cup draw to separate Spain, Argentina, France and England until final rounds|work=France 24|access-date=November 27, 2025}}</ref> Grupe su formirane nasumično izvlačenjem po jedne reprezentacije iz svake jakosne skupine, vodeći se načelnim pravilom da, kada god je to moguće, u istoj grupi ne budu momčadi iz iste konfederacije.<ref>{{cite web |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/procedures-final-draw-world-cup-2026-revealed |title=Procedures for the Final Draw for the FIFA World Cup 2026 revealed |publisher=FIFA |date=November 25, 2025 |access-date=November 25, 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/2d1a1ac7bab78995/original/Draw-Procedures-for-the-FIFA-World-Cup-2026.pdf |title=Draw Procedures for the FIFA World Cup 2026 |publisher=FIFA |date=November 25, 2025 |access-date=November 25, 2025}}</ref> Ovo je pravilo primjenjivo na sve konfederacije osim UEFA-e, tako da su u grupi smjele biti maksimalno dvije europske momčadi. Kao što je i inače praksa, domaćini su još prije ždrijeba bili raspoređeni u grupe radi rasporeda igranja.<ref name="Schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=FIFA |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024 |archive-date=February 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Bushnell |first1=Henry |last2=Crafton |first2=Adam |date=August 22, 2025 |title=2026 World Cup draw to be held at Kennedy Center, President Trump announces |url=https://www.nytimes.com/athletic/6569842/2025/08/22/world-cup-draw-kennedy-center-trump-infantino/ |access-date=August 22, 2025 |work=The New York Times |issn=0362-4331 |url-access=limited}}</ref> Tako je [[Fudbalska reprezentacija Meksika|Meksiko]] smješten u grupu A kako bi [[11. lipnja]] igrao utakmicu otvaranja na [[Estadio Azteca|Azteci]]. [[Fudbalska reprezentacija Kanade|Kanada]] i [[Fudbalska reprezentacija Sjedinjenih Američkih Država|Sjedinjene Američke Države]] smješteni su u grupu B, odnosno grupu D. Kako bi osigurala balans u kompetitivnosti, FIFA je također osigurala da se prve četiri reprezentacije s FIFA-ine ljestvice ne mogu međusobno susresti prije polufinala,<ref>{{cite web |last=Johnson |first=Dale |date=November 25, 2025 |title=Fifa to keep top seeds apart in World Cup draw |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cvg84knn2p5o |access-date=November 25, 2025 |work=[[BBC Sport]]}}</ref> odnosno finala i to tako što je osigurala da prva ([[Fudbalska reprezentacija Španije|Španjolska]]) i druga ([[Fudbalska reprezentacija Argentine|Argentina]]), odnosno treća ([[Fudbalska reprezentacija Francuske|Francuska]]) i četvrta ([[Fudbalska reprezentacija Engleske|Engleska]]) reprezentacija svijeta budu ždrijebane u suprotnim dijelovima turnira za fazu na izbacivanje, čime se osiguralo da se ne susretnu u ranim fazama turnira u slučaju da osvoje svoje grupe. Ždrijeb je započao s prvom, a završio sa četvrtom jakosnom skupinom, pri čemu je svaka reprezentacija bila raspoređena u prvu slobodnu grupu po abecednom ključu. Zbog rasporeda igranja, momčadi iz prve jakosne skupine automatski su bile ždrijebane na prvu poziciju svake grupe. Za ostale jakosne skupine, FIFA je osmislila predeterminirani način određivanja pozicije u grupu temeljen na jakosnoj skupini i grupu u koju su ždrijebani. Jakosne skupine izgledale su ovako:<ref>{{cite web |url=https://inside.fifa.com/fifa-world-ranking/men?dateId=id14933 |title=FIFA Men's World Ranking: 19 November 2025 |publisher=FIFA |date=November 19, 2025 |access-date=November 27, 2025}}</ref> {| class="wikitable" style="white-space:nowrap; display:inline-table;" |+Skupina 1 |- ! style="width:150px" | Reprezentacija ! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}} ! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}} |- | {{fb|SAD}}{{efn|Sjedinjene Američke Države su kao sudomaćin raspoređene u prvu jakosnu skupinu te im je automatski dodijeljena pozicija D1. Po rangu, Sjedinjene Američke Države bi inače bile u drugoj jakosnoj skupini.}} | {{center|[[#Grupa D|D]]}} | style="text-align:center" | 14 |- | {{fb|MEX}}{{efn|Meksiko je kao sudomaćin raspoređen u prvu jakosnu skupinu te mu je automatski dodijeljena pozicija A1. Po rangu, Meksiko bi inače bio u drugoj jakosnoj skupini.}} | {{center|[[#Grupa A|A]]}} | style="text-align:center" | 15 |- style="border-bottom:2px solid blue;" | {{fb|KAN}}{{efn|Kanada je kao sudomaćin raspoređena u prvu jakosnu skupinu te joj je automatski dodijeljena pozicija B1. Po rangu, Kanada bi inače bila u trećoj jakosnoj skupini.}} | {{center|[[#Grupa B|B]]}} | style="text-align:center" | 27 |- | {{flagicon|ŠPA}} [[Fudbalska reprezentacija Španije|Španjolska]] | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 1 |- | {{fb|ARG}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 2 |- | {{fb|FRA}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 3 |- | {{fb|ENG}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 4 |- | {{fb|BRA}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 5 |- | {{fb|POR}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 6 |- | {{fb|NIZ}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 7 |- | {{fb|BEL}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 8 |- | {{fb|NJE}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 9 |} {| class="wikitable" style="white-space:nowrap; display:inline-table;" |+Skupina 2 |- ! style="width:150px" | Reprezentacija ! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}} ! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}} |- | {{fb|HRV}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 10 |- | {{fb|MAR}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 11 |- | {{fb|KOL}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 13 |- | {{fb|URU}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 16 |- | {{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Nogometna reprezentacija Švicarske|Švicarska]] | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 17 |- | {{fb|JAP}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 18 |- | {{fb|SEN}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 19 |- | {{fb|IRN}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 20 |- | {{fb|JKO}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 22 |- | {{fb|EKV}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 23 |- | {{fb|AUT}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 24 |- | {{fb|AUS}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 26 |} {| class="wikitable" style="white-space:nowrap; display:inline-table;" |+Skupina 3 |- ! style="width:150px" | Reprezentacija ! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}} ! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}} |- | {{fb|NOR}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 29 |- | {{fb|PAN}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 30 |- | {{fb|EGI}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 34 |- | {{fb|ALŽ}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 35 |- | {{fb|ŠKO}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 36 |- | {{fb|PAR}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 39 |- | {{fb|TUN}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 40 |- | {{fb|CIV}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 42 |- | {{fb|UZB}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 50 |- | {{fb|KAT}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 51 |- | {{fb|SAU}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 60 |- | {{fb|JAR}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 61 |} {| class="wikitable" style="white-space:nowrap; display:inline-table;" |+Skupina 4{{efn|name=Identitet|Pobjednici četiri europska ''play-offa'' i pobjednici dva interkontinentalna ''play-offa'' nisu bili poznati u vrijeme formiranja jakosnih skupina.}} |- ! style="width:150px" | Reprezentacija ! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}} ! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}} |- | {{fb|JOR}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 66 |- | {{fb|ZEL}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 68 |- | {{fb|GAN}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 72 |- | {{fb|CUW}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 82 |- | {{fb|HAI}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 84 |- | {{fb|NZL}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 86 |- | <!--Do not replace with eventual Path A winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA A]]{{efn|name=UEFA A|U trenutku ždrijeba, pobjednik A puta UEFA-inih kvalifikacija za Svjetsko prvenstvo nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|BIH}} (71), koja bi svakako bila svrstana u četvrtu jakosnu skupinu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik A puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto B2.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa B|B]]}}}} | style="text-align:center" rowspan="6" {{N/a}} |- | <!--Do not replace with eventual Path A winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA B]]{{efn|name=UEFA B|U trenutku ždrijeba, pobjednik B puta UEFA-inih kvalifikacija za Svjetsko prvenstvo nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|ŠVE}} (43), koja bi inače išla u treću jakosnu skupinu, ali je zbog play-offa svrstana u četvrtu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik B puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto F3.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa F|F]]}}}} |- | <!--Do not replace with eventual Path A winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA C]]{{efn|name=UEFA C|U trenutku ždrijeba, pobjednik C puta UEFA-inih kvalifikacija za Svjetsko prvenstvo nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|TUR}} (25), koja bi inače išla u drugu jakosnu skupinu, ali je zbog play-offa svrstana u četvrtu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik B puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto D4.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa D|D]]}}}} |- | <!--Do not replace with eventual Path A winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA D]]{{efn|name=UEFA D|U trenutku ždrijeba, pobjednik D puta UEFA-inih kvalifikacija za Svjetsko prvenstvo nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|ČEŠ}} (44), koja bi inače išla u treću jakosnu skupinu, ali je zbog play-offa svrstana u četvrtu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik B puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto A4.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa A|A]]}}}} |- | <!--Do not replace with eventual Path B winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|Interkontinentalni ''play-off'' 1]]{{efn|name=DR Kongo|U trenutku ždrijeba, pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 1 nije bio poznat. U konačnici je to bio {{fb|COD}} (56), koji bi svakako bio svrstan u četvrtu jakosnu skupinu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 1 ići na mjesto K2.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa K|K]]}}}} |- | <!--Do not replace with eventual Path C winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|Interkontinentalni ''play-off'' 2]]{{efn|name=Irak|U trenutku ždrijeba, pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 2 nije bio poznat. U konačnici je to bio {{fb|IRK}} (58), koji bi svakako bio svrstan u četvrtu jakosnu skupinu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 2 ići na mjesto I3.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa I|I]]}}}} |} {{notelist}} == Suci == FIFA je [[9. travnja]] [[2026.]] godine potvrdila konačni, službeni popis od 52 glavna suca, 88 pomoćnih sudaca i 30 VAR sudaca za turnir.<ref>{{Cite web |date=April 9, 2026 |title=Match officials appointed for World Cup 2026 |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/match-officials-appointed-referees |access-date=April 9, 2026 |website=FIFA}}</ref><ref>{{Cite web |date=April 9, 2026 |title=Match officials appointed for World Cup 2026 |url=https://digitalhub.fifa.com/asset/7879a8c6-c228-4848-a8de-7dc69b37b594/Final-List-of-Match-Officials-FWC-2026.pdf |access-date=April 9, 2026 |website=FIFA}}</ref> Konačni popis svih sudaca izgledao je ovako: {| class="wikitable" width="100%" |- !colspan="4"|Lista sudaca |- !Konfederacija !Glavni sudac !Pomoćni suci !VAR suci |- |rowspan="8"|[[AFC]] |{{flagicon|UAE}} [[Omar al-Ali]] ([[Ujedinjeni Arapski Emirati]]) |rowspan="8"|{{ubl|George Lakrindis ([[Australija]]) / James Lindsay ([[Australija]])|Jun Mihara ([[Japan]]) / Zhou Fei ([[Kina]])|Muhamad al-Kalaf ([[Jordan]]) / Ahmed al-Roalle ([[Jordan]])|Taleb al-Mari ([[Katar]]) / Saud al-Makaleh ([[Katar]])|Muhamed al-Bakri ([[Saudijska Arabija]]) / Mohamed al-Hamadi ([[Ujedinjeni Arapski Emirati]])|Timur Gaynullin ([[Uzbekistan]]) / Andrey Tsapenko ([[Uzbekistan]])}} |rowspan="8"|{{ubl|{{flagicon|AUS}} [[Shaun Evans (fudbalski sudac)|Shaun Evans]] ([[Australija]])|{{flagicon|KAT}} [[Hamis al-Marri]] ([[Katar]])|{{flagicon|KIN}} [[Fu Ming]] ([[Kina]])|{{flagicon|SAU}} [[Abdullah al-Šehri]] ([[Saudijska Arabija]])}} |- |{{flagicon|JAP}} [[Yūsuke Araki]] ([[Japan]]) |- |{{flagicon|KAT}} [[Abdulrahman al-Džasim]] ([[Katar]]) |- |{{flagicon|AUS}} [[Ali-Reza Fagani]] ([[Australija]]) |- |{{flagicon|KIN}} [[Ma Ning (fudbalski sudac)|Ma Ning]] ([[Kina]]) |- |{{flagicon|JOR}} [[Adham al-Muhadamah]] ([[Jordan]]) |- |{{flagicon|UZB}} [[Ilgiz Tantashev]] ([[Uzbekistan]]) |- |{{flagicon|SAU}} [[Haled al-Turais]] ([[Saudijska Arabija]]) |- |rowspan="7"|[[CAF]] |{{flagicon|SOM}} [[Omar Abdulkadir Artan]] ([[Somalija]]) |rowspan="7"|{{ubl|Mokrane Gourari ([[Alžir]]) / Abbes Akram Zerhouni ([[Alžir]])|Jerson Emiliano dos Santos ([[Angola]]) / Elvis Noupue ([[Kamerun]])|Mahmud Aburegal ([[Egipat]]) / Ahmed Hossam Taha ([[Egipat]])|Boris Ditsoga ([[Gabon]]) / Amos Abeigne Ndong ([[Gabon]])|Zakhele Siwela ([[Južnoafrička Republika]])|Zakaria Brinsi ([[Maroko]]) / Mostafa Akarkad ([[Maroko]])}} |rowspan="7"|{{ubl|{{flagicon|EGI}} [[Mahmud Ašur]] ([[Egipat]])|{{flagicon|MAR}} [[Hamza al-Fariq]] ([[Maroko]])}} |- |{{flagicon|GAB}} [[Pierre Atcho]] ([[Gabon]]) |- |{{flagicon|Mauritanija}} [[Dahhan Bajdah]] ([[Mauritanija]]) |- |{{flagicon|ALŽ}} [[Mustapha Ghorbal]] ([[Alžir]]) |- |{{flagicon|MAR}} [[Jalal Jayed]] ([[Maroko]]) |- |{{flagicon|EGI}} [[Amin Omar]] ([[Egipat]]) |- |{{flagicon|JAR}} [[Abongile Tom]] ([[Južnoafrička Republika]]) |- |rowspan="9"|[[CONCACAF]] |{{flagicon|SAL}} [[Iván Barton]] ([[Salvador]]) |rowspan="9"|{{ubl|Walter López ([[Honduras]]) / Christian Ramírez ([[Honduras]])|Lyes Arfa ([[Kanada]]) / Micheal Barwegen ([[Kanada]])|Juan Carlos Mora ([[Kostarika]]) / Caleb Wales ([[Trinidad i Tobago]])|Alberto Morín ([[Meksiko]]) / Marco Bisguerra ([[Meksiko]])|Sandra Ramírez ([[Meksiko]])|Henry Pupiro ([[Nikaragva]]) / David Morán ([[Salvador]])|Corey Parker ([[Sjedinjene Države]]) / Kyle Atkins ([[Sjedinjene Države]])|Kathryn Nesbitt ([[Sjedinjene Države]]) / Brooke Mayo ([[Sjedinjene Države]])}} |rowspan="9"|{{ubl|{{flagicon|SAD}} [[Joe Dickerson]] ([[Sjedinjene Države]])|{{flagicon|NIK}} [[Tatiana Guzmán]] ([[Nikaragva]])|{{flagicon|MEX}} [[Erick Miranda]] ([[Meksiko]])|{{flagicon|SAD}} [[Armando Villarreal]] ([[Sjedinjene Države]])}} |- |{{flagicon|CRC}} [[Juan Gabriel Calderón]] ([[Kostarika]]) |- |{{flagicon|SAD}} [[Ismail Elfath]] ([[Sjedinjene Države]]) |- |{{flagicon|KAN}} [[Drew Fischer]] ([[Kanada]]) |- |{{flagicon|MEX}} [[Katia Itzel García]] ([[Meksiko]]) |- |{{flagicon|HON}} [[Saíd Martínez]] ([[Honduras]]) |- |{{flagicon|JAM}} [[Oshane Nation]] ([[Jamajka]]) |- |{{flagicon|SAD}} [[Tori Penso]] ([[Sjedinjene Države]]) |- |{{flagicon|MEX}} [[César Arturo Ramos]] ([[Meksiko]]) |- |rowspan="12"|[[CONMEBOL]] |{{flagicon|BRA}} [[Ramon Abatti]] ([[Brazil]]) |rowspan="12"|{{ubl|Facundo Rodríguez ([[Argentina]]) / Maximiliano Del Yesso ([[Argentina]])|Juan Pablo Belatti ([[Argentina]]) / Gabriel Chade ([[Argentina]])|Cristian Navarro ([[Argentina]]) / Rodrigo Figueiredo ([[Brazil]])|Rafael Alves ([[Brazil]]) / Danilo Manis ([[Brazil]])|Bruno Boschilia ([[Brazil]]) / Bruno Pires ([[Brazil]])|José Retamal ([[Čile]]) / Miguel Rocha ([[Čile]])|Alexander Guzmán ([[Kolumbija]]) / Michael Orué ([[Peru]])|Eduardo Cardozo ([[Paragvaj]]) / Milcíades Saldívar ([[Paragvaj]])|Nicolás Tarán ([[Urugvaj]]) / Carlos Barreiro ([[Urugvaj]])|Jorge Urrego ([[Venezuela]]) / Tulio Moreno ([[Venezuela]])}} |rowspan="12"|{{ubl|{{flagicon|KOL}} [[Nicolás Gallo]] ([[Kolumbija]])|{{flagicon|URU}} [[Antonio García (fudbalski sudac)|Antonio García]] ([[Urugvaj]])|{{flagicon|URU}} [[Leodán González]] ([[Urugvaj]])|{{flagicon|ČIL}} [[Juan Lara]] ([[Čile]])|{{flagicon|ARG}} [[Hernán Mastrángelo]] ([[Argentina]])|{{flagicon|VEN}} [[Juan Soto (fudbalski sudac)|Juan Soto]] ([[Venezuela]])|{{flagicon|BRA}} [[Rodolpho Toski]] ([[Brazil]])}} |- |{{flagicon|PAR}} [[Juan Gabriel Benítez]] ([[Paragvaj]]) |- |{{flagicon|BRA}} [[Raphael Claus]] ([[Brazil]]) |- |{{flagicon|ARG}} [[Yael Falcón]] ([[Argentina]]) |- |{{flagicon|ČIL}} [[Cristián Garay]] ([[Čile]]) |- |{{flagicon|ARG}} [[Darío Herrera (fudbalski sudac)|Darío Herrera]] ([[Argentina]]) |- |{{flagicon|PER}} [[Kevin Ortega (fudbalski sudac)|Kevin Ortega]] ([[Peru]]) |- |{{flagicon|KOL}} [[Andrés Rojas]] ([[Kolumbija]]) |- |{{flagicon|BRA}} [[Wilton Sampaio]] ([[Brazil]]) |- |{{flagicon|URU}} [[Gustavo Tejera]] ([[Urugvaj]]) |- |{{flagicon|ARG}} [[Facundo Tello]] ([[Argentina]]) |- |{{flagicon|VEN}} [[Jesús Valenzuela]] ([[Venezuela]]) |- |[[OFC]] |{{flagicon|NZL}} [[Campbell-Kirk Kawana-Waugh]] ([[Novi Zeland]]) |Isaac Trevis ([[Novi Zeland]]) |{{N/A|—}} |- |rowspan="15"|[[UEFA]] |{{flagicon|NOR}} [[Espen Eskås]] ([[Norveška]]) |rowspan="15"|{{ubl|Stuart Burt ([[Engleska]]) / James Mainwaring ([[Engleska]])|Gary Beswick ([[Engleska]]) / Adam Nunn ([[Engleska]])|Cyril Mugnier ([[Francuska]]) / Mehdi Rahmouni ([[Francuska]])|Nicolas Danos ([[Francuska]]) / Benjamin Pagès ([[Francuska]])|Daniele Bindoni ([[Italija]]) / Alberto Tegoni ([[Italija]])|Hessel Steegstra ([[Nizozemska]]) / Jan de Vries ([[Nizozemska]])|Jan Erik Engan ([[Norveška]]) / Isaak Bashevkin ([[Norveška]])|Robert Kempter ([[Njemačka]]) / Christian Dietz ([[Njemačka]])|Bruno Jesus ([[Portugal]]) / Luciano Maia ([[Portugal]])|Tomasz Listkiewicz ([[Poljska]]) / Adam Kupsik ([[Poljska]])|Mihai Marius Marica ([[Rumunjska]]) / Ferencz Tunyogi ([[Rumunjska]])|Tomaž Klančnik ([[Slovenija]]) / Andraž Kovačič ([[Slovenija]])|Jose Enrique Naranjo Perez ([[Španjolska]]) / Diego Sánchez Rojo ([[Španjolska]])|Mahbod Beigi ([[Švedska]]) / Andreas Söderkvist ([[Švedska]])|Stéphane De Almeida ([[Švicarska]])}} |rowspan="15"|{{ubl|{{flagicon|HRV}} [[Ivan Bebek]] ([[Hrvatska]])|{{flagicon|FRA}} [[Jérôme Brisard]] ([[Francuska]])|{{flagicon|ŠPA}} [[Carlos del Cerro Grande]] ([[Španjolska]])|{{flagicon|NJE}} [[Bastian Dankert]] ([[Njemačka]])|{{flagicon|ITA}} [[Marco Di Bello]] ([[Italija]])|{{flagicon|NIZ}} [[Rob Dieperink]] ([[Nizozemska]])|{{flagicon|BEL}} [[Bram Van Driessche]] ([[Belgija]])|{{flagicon|ENG}} [[Jarred Gillett]] ([[Engleska]])|{{flagicon|NIZ}} [[Dennis Higler]] ([[Nizozemska]])|{{flagicon|POLJ}} [[Tomasz Kwiatkowski]] ([[Poljska]])|{{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Fedayi San]] ([[Švicarska]])}} |- |{{flagicon|ŠPA}} [[Alejandro Hernández Hernández]] ([[Španjolska]]) |- |{{flagicon|RUM}} [[István Kovács (fudbalski sudac)|István Kovács]] ([[Rumunjska]]) |- |{{flagicon|FRA}} [[François Letexier]] ([[Francuska]]) |- |{{flagicon|NIZ}} [[Danny Makkelie]] ([[Nizozemska]]) |- |{{flagicon|POLJ}} [[Szymon Marciniak]] ([[Poljska]]) |- |{{flagicon|ITA}} [[Maurizio Mariani]] ([[Italija]]) |- |{{flagicon|ŠVE}} [[Glenn Nyberg]] ([[Švedska]]) |- |{{flagicon|ENG}} [[Michael Oliver (fudbalski sudac)|Michael Oliver]] ([[Engleska]]) |- |{{flagicon|POR}} [[João Pinheiro (fudbalski sudac)|João Pinheiro]] ([[Portugal]]) |- |{{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Sandro Schärer]] ([[Švicarska]]) |- |{{flagicon|ENG}} [[Anthony Taylor (fudbalski sudac)|Anthony Taylor]] ([[Engleska]]) |- |{{flagicon|FRA}} [[Clément Turpin]] ([[Francuska]]) |- |{{flagicon|SLO}} [[Slavko Vinčić]] ([[Slovenija]]) |- |{{flagicon|NJE}} [[Felix Zwayer]] ([[Njemačka]]) |} == Grupna faza == == Faza na izbacivanje == == Statistike i nagrade == == Konačni poredak == == Marketing == == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|FIFA World Cup 2026|2026 FIFA World Cup}} *[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.], FIFA.com {{Svjetski kup FIFA}} {{Authority control}} [[Kategorija:2026.]] [[Kategorija:FIFA Svjetsko prvenstvo|2026M]] [[Kategorija:Fudbal u Kanadi]] [[Kategorija:Fudbal u Meksiku]] [[Kategorija:Fudbal u Sjedinjenim Američkim Državama]] ip97aometkb090528iuh64pro7goiks 42587031 42587018 2026-05-03T16:14:49Z Edgar Allan Poe 29250 /* Grupna faza */ 42587031 wikitext text/x-wiki {{Aktualni sportski događaj}} {{Infokutija međunarodno fudbalsko takmičenje | Name = FIFA Svjetsko prvenstvo 2026. | izvorni naziv = {{ubl|FIFA World Cup 26|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | Logo = 2026_FIFA_World_Cup_emblem.svg | Size = 220px | Optional caption = | Zemlja domaćin = {{ubl|{{flag|Kanada}}|{{flag|Meksiko}}|{{flag|Sjedinjene Američke Države}}}} | datum = [[11. lipnja]] – [[19. srpnja]] [[2026.]] | Broj reprezentacija = 48 | stadioni = 16 | gradovi = 16 | Prvaci = | drugi = | treći = | četvrti = | Broj utakmica = 104 | Broj golova = | gledanost = | Najbolji strijelac = | Najbolji igrač = | ažurirano = [[2. svibnja]] [[2026]] }} '''FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.''' ([[engleski]]: ''FIFA World Cup 26''; [[španjolski]]: ''Copa Mundial de la FIFA 2026''; [[francuski]]: ''Coupe du Monde de la FIFA 2026'') bit će 23. izdanje [[FIFA Svjetsko prvenstvo|FIFA Svjetskog prvenstva]] koje će se od [[11. lipnja]] do [[19. srpnja]] [[2026.]] godine održati u [[Kanada|Kanadi]], [[Meksiko|Meksiku]] i [[SAD|Sjedinjenim Američkim Državama]]. Bit će to prvo prvenstvo nakon [[1994.]] godine koje će se održati na tlu [[Sjeverna Amerika|Sjeverne Amerike]]; [[Kanada]] će prvi put biti domaćin, dok su [[Meksiko]] (dva puta, [[1970.]] i [[1986.]]) i [[SAD|Sjedinjene Države]] (jednom, [[1994.]]) ranije već ugostili Svjetsko prvenstvo. Turnir će se igrati u ukupno 16 gradova na 16 stadiona – 11 u Sjedinjenim Državana, tri u Meksiku i dva u Kanadi. Bit će to prvi put u historiji turnira da će tri zemlje zajednički organizirati prvenstvo te prvi put da će na njemu sudjelovati 48 reprezentacija. Sjevernoamerička kandidatura za turnir [[2026.]] godine pobijedila je [[Maroko|marokansku]] kandidaturu na glasovanju u [[Moskva|Moskvi]]. Bit će to prvi turnir nakon [[2002.]] godine s više od jednog domaćina. Uz to, Meksiko će postati prva zemlja u historiji koja je čak tri puta bila domaćin ovog natjecanja. Nakon promjene termina za [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2022.|prethodno prvenstvo]], koje se igralo tijekom zime, termin je za ovaj turnir vraćen na tradicionalni ljetni termin. Proširenje s 32 na 48 reprezentacija dovelo je do velikog broja debitanata, tako da će svoje prve nastupa na ovom natjecanju imati [[Fudbalska reprezentacija Curaçaa|Curaçao]], [[Fudbalska reprezentacija Jordana|Jordan]], [[Fudbalska reprezentacija Uzbekistana|Uzbekistan]] i [[Fudbalska reprezentacija Zelenortske Republike|Zelenortska Republika]]. Istovremeno, sva tri domaćina imali su direktan plasman na turnir. Branitelj naslova je [[Fudbalska reprezentacija Argentine|Argentina]], koja je četiri godine ranije u finalu pobijedila [[Fudbalska reprezentacija Francuske|Francusku]]. == Izbor domaćina == [[File:2026 world cup bid election.png|thumb|500px|upright=1.6|{{center|'''Rezultati glasovanja'''}} {| |- !Mogli su glasovati !! Nisu mogli glasovati |- |{{legend|#867650|Glasovali za sjevernoameričku kandidaturu}}||{{legend|#FFBD41|Kanada–Meksiko–Sjedinjene Države}} |- |{{legend|#2770AB|Glasovali za marokansku kandidaturu}}||{{legend|#55208D|Maroko}} |- |{{legend|#008E2A|Nisu glasovali ni za jednu kandidaturu}}||{{legend|#000000|Pod suspenzijom FIFA-e}} |- |{{legend|#B32A2F|Nisu glasovali}}||{{legend|#C1C1C1|Nije članica FIFA-e}} |}]] [[Vijeće FIFA-e]] je u periodu od [[2013.]] do [[2017.]] godine intenzivno raspravljalo o ograničenjima u kontekstu rotacije domaćina prema kontinentalnom ključu. Inicijalno je pravilo glasilo da se za domaćinstvo mogla kandidirati samo država iz konfederacije koja nije bila domaćin prethodna dva turnira. Privremeno je ograničenje suženo na samo prethodni turnir,<ref>{{Cite news |date=May 30, 2015 |title=Current allocation of FIFA World Cup confederation slots maintained |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/worldcup/news/y=2015/m=5/news=current-allocation-of-fifa-world-cuptm-confederation-slots-maintained-2610611.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150530211217/http://www.fifa.com/worldcup/news/y%3D2015/m%3D5/news%3Dcurrent-allocation-of-fifa-world-cuptm-confederation-slots-maintained-2610611.html |archive-date=May 30, 2015}}</ref> nakon čega je opet prošireno na prethodna dva. Dogovorena je i iznimka za domaćine pretposljednjeg prethodnog turnira u slučaju da nijedna pristigla kandidatura ne ispunjava stroge tehničke i financijske kriterije.<ref name="fifacouncil">{{Cite news |date=October 14, 2016 |title=FIFA Council discusses vision for the future of football |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2016/m=10/news=fifa-council-discusses-vision-for-the-future-of-football-2843681.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161017181207/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2016/m%3D10/news%3Dfifa-council-discusses-vision-for-the-future-of-football-2843681.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |archive-date=October 17, 2016}}</ref><ref name="ap-cbc">{{Cite news |date=October 14, 2016 |title=FIFA blocks Europe from hosting 2026 World Cup, lifting Canada's chances |publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation]] |agency=Associated Press |url=http://www.cbc.ca/sports/soccer/world-cup-expanded-1.3804717 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161014191406/http://www.cbc.ca/sports/soccer/world-cup-expanded-1.3804717 |archive-date=October 14, 2016}}</ref> U ožujku [[2017.]] godine, predsjednik [[FIFA]]-e [[Gianni Infantino]] potvrdio je da se europske i azijske zemlje, zbog [[Rusija|ruskog]] i [[katar]]skog domaćinstva [[2018.]], odnosno [[2022.]] godine, neće moći kandidirati za domaćinstvo prvenstva [[2026.]] godine, što je značilo da se za prvenstvo mogu kandidirati zemlje iz [[CONCACAF]]-a (posljednje domaćinstvo bilo je [[1994.]] godine), [[CAF]]-a (posljednje domaćinstvo bilo je [[2010.]] godine), [[CONMEBOL]]a (posljednje domaćinstvo bilo je [[2014.]] godine) ili [[OFC]]-a (nikada nisu bili domaćini), odnosno potencijalno iz [[UEFA]]-e ako nijedna ponuda iz ove četiri konfederacije ne bi zadovoljila uvjete.<ref name="guardian">{{Cite news |last=Hill |first=Tim |date=March 9, 2017 |title=Trump travel ban could prevent United States hosting World Cup |url=https://www.theguardian.com/football/2017/mar/09/donald-trump-travel-ban-could-prevent-united-states-hosting-football-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211114173744/https://www.theguardian.com/football/2017/mar/09/donald-trump-travel-ban-could-prevent-united-states-hosting-football-world-cup |archive-date=November 14, 2021 |access-date=March 24, 2017 |work=The Guardian}}</ref> Sudomaćinstvo, koje je [[FIFA]] bila zabranila nakon [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2002.|prvenstva u Japanu i Južnoj Koreji]], odobreno je za prvenstvo [[2026.]] godine, ali bez ograničenja u broju domaćina, što bi se procjenjivalo od slučaja do slučaja. U konačnici su pred FIFA-u stigle dvije kandidatura – ona [[Maroko|Maroka]] i ujedinjena kandidatura triju sjevernoameričkih država. [[Kanada]], [[Meksiko]] i [[Sjedinjene Američke Države]] su, svaka posebno, razmatrale samostalne kandidature, s tim da je [[10. travnja]] [[2017.]] godine objavljeno kako će poslati zajedničku kandidaturu.<ref>{{cite magazine |url=https://www.si.com/planet-futbol/2017/04/10/2026-world-cup-usa-mexico-canada-host-bid |title=USA, Mexico, Canada announce bid to host '26 WC |date=April 10, 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411054626/https://www.si.com/planet-futbol/2017/04/10/2026-world-cup-usa-mexico-canada-host-bid|archive-date=April 11, 2017 |magazine=Sports Illustrated}}</ref><ref name=":3">{{cite web |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |first=Jeff |last=Carlise |date=April 10, 2017 |title=U.S., Mexico and Canada officially launch bid to co-host 2026 World Cup|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup|archive-date=April 11, 2017 |work=ESPN}}</ref> Glasovanje o kandidatima održano je [[13. lipnja]] [[2018.]] godine na 68. kongresu FIFA-e u [[Moskva|Moskvi]]. U glasovanju su mogla sudjelovati 203 saveza,<ref>{{Cite web |last=Graham |first=Bryan Armen |date=June 13, 2018 |title=North America to host 2026 World Cup after winning vote over Morocco – as it happened |url=https://www.theguardian.com/football/live/2018/jun/13/world-cup-2026-vote-fifa-nations-choose-between-north-america-and-morocco-live |website=The Guardian |access-date=July 12, 2018 |archive-date=July 18, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180718045428/https://www.theguardian.com/football/live/2018/jun/13/world-cup-2026-vote-fifa-nations-choose-between-north-america-and-morocco-live |url-status=live}}</ref> pri čemu je [[Gana]] bila pod suspenzijom FIFA-e zbog korupcijskog skandala pa nije mogla glasovati. Sjevernoamerička kandidatura uvjerljivo je pobijedila sa 134 glasa, dok je marokanska kandidatura dobila 65 glasova;<ref>{{cite news |date=June 13, 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913|url-status=live|access-date=June 13, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913|archive-date=January 14, 2021}}</ref><ref name=":3" /> tri zemlje ([[Kuba]], [[Slovenija]] i [[Španjolska]]) nisu glasovale, dok [[Iran]] nije glasovao ni za jednu od kandidatura.<ref>{{cite news |last1=Gyamera-Antwi |first1=Evans |title=Ghana & Kosovo excluded from Fifa Congress ahead of 2026 World Cup vote |url=http://www.goal.com/en-gh/news/ghana-kosovo-excluded-from-fifa-congress-ahead-of-2026-world-cup-/zhbmtfxdo6fe1i4r07wrr39b9 |access-date=June 13, 2018 |work=Goal.com |date=June 12, 2018 |archive-date=October 21, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021220157/https://www.goal.com/en-gh/news/ghana-kosovo-excluded-from-fifa-congress-ahead-of-2026-world-cup-/zhbmtfxdo6fe1i4r07wrr39b9 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=June 7, 2018 |title=Breaking News: President Akufo-Addo dissolves GFA |url=https://www.myjoyonline.com/news/2018/June-7th/breaking-news-president-akufo-addo-dissolves-gfa.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612162226/https://www.myjoyonline.com/news/2018/June-7th/breaking-news-president-akufo-addo-dissolves-gfa.php |archive-date=June 12, 2018 |access-date=June 14, 2018 |work=myjoyonline.com}}</ref><ref>{{cite news |title=Fifa bans Ghana football head Kwesi Nyantakyi over 'cash gift' |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-44414780 |access-date=June 14, 2018 |work=BBC News |date=June 8, 2018 |archive-date=June 9, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180609011624/https://www.bbc.com/news/world-africa-44414780 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=May 15, 2017 |title=FIFA Congress confirms next steps of the bidding process for the 2026 FIFA World Cup - FIFA.com |url=http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-congress-confirms-next-steps-of-the-bidding-process-for-the-2026--2883665.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |access-date=April 16, 2024 |archive-date=May 15, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170515003503/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-congress-confirms-next-steps-of-the-bidding-process-for-the-2026--2883665.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news |date=June 10, 2015 |title=Scandal-plagued FIFA postpones 2026 World Cup bidding |url=https://www.abc.net.au/news/2015-06-10/fifa-world-cup-2026-bidding-postponed/6536834 |access-date=April 16, 2024 |work=ABC News |language=en-AU |archive-date=April 16, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240416202847/https://www.abc.net.au/news/2015-06-10/fifa-world-cup-2026-bidding-postponed/6536834 |url-status=live}}</ref> Rezultati su izgledali ovako: {| class="wikitable" style="margin: 0 auto;text-align: center" |+ Rezultati glasovanja |- !Kandidature !1. krug<br>{{small|(glasovi)}} |- style="background:#90ee90" |align=left|'''{{ubl|{{flag|Kanada}}|{{flag|Meksiko}}|{{flag|Sjedinjene Države}}}}''' |'''134''' |- |align=left|{{flag|Maroko}} |65 |- |align=left|Nijedna kandidatura |1 |- |align=left|Nisu glasovali |3 |} == Proširenje i promjena formata == Ideja o proširenju prvenstva, odnosno povećanju broja reprezentacija, pojavila se još [[2013.]] godine kada je to predložio tadašnji predsjednik [[UEFA]]-e [[Michel Platini]],<ref>{{Cite news |date=October 28, 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=January 24, 2015 |archive-date=September 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=October 29, 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=January 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=April 21, 2014}}</ref> a ponovio ju je i [[FIFA]]-in predsjednik [[Gianni Infantino]] [[2016.]] godine.<ref>{{Cite news |date=March 30, 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=South Africa |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=December 30, 2016}}</ref> Protivnici prijedloga tvrdili su da je već sada broj utakmica pretjerano velik,<ref name="auto2">{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=December 15, 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=December 24, 2016 |publisher=CNN}}</ref> da bi proširenje smanjilo kvalitetu utakmica<ref name="auto">{{Cite news |date=October 2, 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=October 5, 2016}}</ref><ref name="auto1">{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=January 10, 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=January 12, 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}</ref> te da je odluka motivirana političkim, a ne sportskim razlozima, optužujući Infantina da koristi ideju u svrhu samopromocije pred izbore za predsjednika.<ref>{{Cite news |date=January 10, 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=January 11, 2017}}</ref> Unatoč kritikama, FIFA je [[10. siječnja]] [[2017.]] godine odobrila proširenje s 32 na 48 reprezentacija,<ref name="48teams">{{Cite news |date=January 10, 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=January 10, 2017 |access-date=January 10, 2017 |publisher=FIFA}}</ref> što je 16 više u odnosu na prethodnih sedam turnira.<ref name="48teams" /><ref>{{Cite web |last=Conn |first=David |date=January 10, 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=January 10, 2017 |access-date=January 10, 2017 |website=The Guardian}}</ref> Izvorno je promijenjeni format trebao imati 16 grupa po tri reprezentacije uz 80 odigranih utakmica, pri čemu bi prve dvije reprezentacije iz svake grupe išle dalje u fazu na izbacivanje. Prema tom formatu, broj utakmica svake momčadi i dalje bi bio maksimalno sedam, pri čemu bi svaka reprezentacija igrala jednu utakmicu manje u grupu, a turnir bi se i dalje mogao završiti unutar standardna 32 dana.<ref>{{Cite web |date=January 10, 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=March 31, 2017 |publisher=BBC Sport}}</ref> Kritičari ovog formata isticali su da bi ovo moglo dovesti do koluzije među reprezentacijama,<ref name="guyon">{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=April 30, 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free}}{{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414|date=August 3, 2024}}</ref> na što je FIFA predložila izvođenje penala s ciljem izbjegavanja remija u grupnoj fazi,<ref>{{cite news |date=January 18, 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=November 12, 2020 |archive-date=October 28, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}</ref> međutim ni to nije potpuno ukinulo postojeći rizik,<ref name="guyon"/> što je FIFA-u potaklo na alternativna rješenja.<ref>{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=April 1, 2022 |access-date=November 5, 2022 |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}</ref> U konačnici je format promijenjen [[14. ožujka]] [[2023.]] godine i to na način da će reprezentacije biti raspoređene u 12 grupa po četiri reprezentacije, pri čemu prve dvije iz svake grupe prolaze dalje, zajedno s osam najboljih trećeplasiranih reprezentacija iz svih grupa.<ref name="IMC">{{cite web |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |title=FIFA Council approves international match calendars |publisher=[[FIFA]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |url-status=live}}</ref> Prema novom formatu, igrat će se ukupno 104 umjesto 64 utakmice, a turnir će trajati 39 dana, duže nego prije;<ref>{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=March 14, 2023 |access-date=April 11, 2023 |archive-date=April 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=March 14, 2023 |access-date=April 11, 2023 |archive-date=April 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}</ref> iako će svaka reprezentacija i dalje igrati po tri utakmice u grupnoj fazi, broj utakmica u fazi na izbacivanje povećan je sa sedam na osam zbog uvođenja šesnaestine finala.<ref>{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}</ref> == Kvalifikacije == {{main|Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.}} [[File:2026 world cup qualification map.svg|thumb|400x400px|{{legend|#0000ff|Kvalificirani na Svjetsko prvenstvo}} {{legend|#ffbf00|Nisu se uspjeli kvalificirati}} {{legend|#000000|Diskvalificirani ili se povukli iz kvalifikacija}} {{legend|#cccccc|Nisu članice FIFA-e}}]] Zbog proširenja broja reprezentacija na 48, došlo je i do promjene formata kvalifikacija te povećanja broja kontinentalnih pozicija za svaku konfederaciju. Što se tiče domaćina, podnositelji kandidature računali su na to da će sve tri reprezentacije imati direktan plasman kao domaćini,<ref name="bid_cities">{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |publisher=united2026.com |access-date=April 30, 2018 |archive-date=September 15, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210915131958/https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |url-status=live}}</ref> što je prvo potvrdio Infantino, navodeći da će [[CONCACAF]] dobiti šest mjesta, tri od koja će ići domaćinima,<ref>{{cite web |url=https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026 |title=Presidente de la FIFA confirma cantidad de plazas de Concacaf para el Mundial de 2026 |language=es |website=ESPN Deportes |date=August 31, 2022 |access-date=October 18, 2022 |archive-date=September 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922004259/https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Vargas |first=Dinia |date=August 31, 2022 |title=Infantino anuncia cuántos cupos tendrá la Concacaf para el Mundial de 2026 |url=https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220831205624/https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/ |archive-date=August 31, 2022 |access-date=October 18, 2022 |website=CRHoy.com |language=es}}</ref> a onda i [[Vijeće FIFA-e]] na sjednici u veljači [[2023.]] godine.<ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |title=FIFA Council highlights record breaking revenue in football |publisher=[[FIFA]] |date=February 14, 2023 |access-date=February 14, 2023 |archive-date=February 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230214163245/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/ |title=FIFA confirms U.S., Mexico, Canada automatically in '26 World Cup |publisher=[[Reuters]] |date=February 14, 2023|access-date=February 14, 2023|archive-date=February 15, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215070258/https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/|url-status=live}}</ref> Ostala kontinentalna mjesta potvrđena su na sastanku u [[Manama|Manami]] prije 67. kongresa FIFA-e,<ref name="slot">{{cite web |date=March 30, 2017 |title=Bureau of the Council recommends slot allocation for the 2026 FIFA World Cup |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254 |access-date=August 5, 2022 |publisher=FIFA |archive-date=June 19, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220619161123/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |date=March 30, 2017 |title=World Cup 2026: Fifa reveals allocation for 48-team tournament |url=https://www.bbc.com/sport/football/39448474 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170330224520/http://www.bbc.com/sport/football/39448474 |archive-date=March 30, 2017 |publisher=BBC}}</ref> gdje je potvrđeno i uvođenje interkontinentalnog kvalifikacijskog turnira na koje bi se šest reprezentacija borilo za posljednja dva mjesta na završnom turniru.<ref name="fifa_council">{{Cite web |date=May 9, 2017 |title=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170618072825/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D5/news%3Dfifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html |archive-date=June 18, 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Ostatak kvalifikacija provodio se po konfederacijama kao i ranije, a branitelj naslova [[Fudbalska reprezentacija Argentine|Argentina]] također je sudjelovala u kvalifikacijama. === Kvalificirane momčadi === Od ukupno 48 reprezentacija na turniru, njih je 26 sudjelovalo i na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2022.|prethodnom turniru]]. Zbog povećanja broja reprezentacija došlo je i do povećanja broja debitanata, tako da su čak četiri reprezentacije izborile debitantski nastup, a to su [[Fudbalska reprezentacija Curaçaa|Curaçao]],<ref name=":2">{{cite news |last=Wilson |first=Jonathan |title=Curaçao complete fairytale with battling draw in Jamaica to qualify for World Cup |url=https://www.theguardian.com/football/2025/nov/19/curacao-complete-fairytale-with-battling-draw-in-jamaica-to-qualify-for-world-cup |access-date=November 19, 2025 |work=The Guardian}}</ref> [[Fudbalska reprezentacija Jordana|Jordan]], [[Fudbalska reprezentacija Uzbekistana|Uzbekistan]]<ref>{{Cite news |last=Millar |first=Colin |date=June 5, 2025 |title=Uzbekistan, Jordan qualify for World Cup for first time |url=https://www.nytimes.com/athletic/6229851/2025/06/05/uzbekistan-world-cup-qualification-2026/ |access-date=November 19, 2025 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> i [[Fudbalska reprezentacija Zelenortske Republike|Zelenortska Republika]].<ref>{{cite web |date=October 13, 2025 |title=Cabo Verde seal historic World Cup qualification |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/cabo-verde-qualify |access-date=October 14, 2025 |publisher=FIFA}}</ref> [[Fudbalska reprezentacija Katara|Katar]], koji se na prethodno izdanje kvalificirao automatski zbog domaćinstva, prvi je put izborio nastup na završnici kroz kvalifikacije.<ref>{{cite web |date=October 14, 2025 |title=Qatar and Saudi Arabia qualify for 2026 World Cup |url=https://global.espn.com/football/story/_/id/46597037/qatar-saudi-arabia-qualify-2026-fifa-world-cup|access-date=October 15, 2025 |website=ESPN |agency=Associated Press}}</ref> Velik broj reprezentacija vratio se nakon značajnijih perioda izbivanja, a to su [[Fudbalska reprezentacija Demokratske Republike Konga|DR Kongo]] i [[Fudbalska reprezentacija Haitija|Haiti]] (posljednji nastup bio im je [[1974.]] godine),<ref name=":2" /><ref>{{cite web |last=Williams |first=Ian |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn43qqy9z8xo |title=Tuanzebe sends DR Congo back to World Cup after 52 years |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |website=BBC Sport}}</ref> [[Fudbalska reprezentacija Iraka|Irak]] (posljednji nastup bio je [[1986.]] godine)<ref>{{cite web |last=Luckings |first=Steve |url=https://www.thenationalnews.com/sport/2026/04/01/iraq-beat-bolivia-to-qualify-for-2026-fifa-world-cup/ |title=Iraq beat Bolivia to qualify for 2026 Fifa World Cup |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |website=The National News}}</ref> te [[Fudbalska reprezentacija Austrije|Austrija]], [[Fudbalska reprezentacija Norveške|Norveška]]<ref>{{Cite news |date=November 16, 2025 |title=Norway Qualifies for 2026 World Cup and Sends Italy To Dreaded Playoff |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/norway-qualifies-2026-world-cup-sends-italy-dreaded-playoff |access-date=November 16, 2025 |work=Fox Sports}}</ref> i [[Fudbalska reprezentacija Škotske|Škotska]] (posljednji nastup bio im je [[1998.]] godine).<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/uefa-qualifiers-review-matchday-10-november-18 |title=Austria, Belgium, Scotland, Spain and Swiss reach World Cup |publisher=FIFA|access-date=November 19, 2025}}</ref> Što se tiče značajnijih izbivanja, četverostruki svjetski prvak [[Fudbalska reprezentacija Italije|Italija]] nije se uspjela kvalificirati na svoje treće uzastopno Svjetsko prvenstvo, što je neslavni rekord postavljen nakon novog poraza u play-offu.<ref>{{cite web |last=Bandini |first=Nicky |url=https://www.theguardian.com/football/2026/mar/31/bosnia-herzegovina-italy-world-cup-2026-qualifying-playoff-match-report |title=Italy miss out on World Cup again after Bosnia and Herzegovina's shootout triumph |date=March 31, 2026 |access-date=April 3, 2026 |website=The Guardian}}</ref> Talijani su ujedno i jedini bivši prvaci koji se nisu kvalificirali na tri uzastopna prvenstva te najbolje rangirana momčad na FIFA-inoj ljestvici koja nije ostvarila plasman. Reprezentacije koje su igrale na prethodnom turniru, a nisu se kvalificirale za ovaj su [[Fudbalska reprezentacija Danske|Danska]], [[Fudbalska reprezentacija Kameruna|Kamerun]], [[Fudbalska reprezentacija Kostarike|Kostarika]], [[Fudbalska reprezentacija Poljske|Poljska]], [[Fudbalska reprezentacija Srbije|Srbija]] i [[Fudbalska reprezentacija Walesa|Wales]]. Kvalificirane momčadi su sljedeće: {{col-begin}} {{col-4}} '''[[AFC]]''' (9) * {{NogRep|AUS}} * {{NogRep|IRK}} * {{NogRep|IRN}} * {{NogRep|JAP}} * {{NogRep|JOR}} (debi) * {{NogRep|JKO}} * {{NogRep|KAT}} * {{NogRep|SAU}} * {{NogRep|UZB}} (debi) '''[[CAF]]''' (10) * {{NogRep|ALŽ}} * {{NogRep|COD}} * {{NogRep|EGI}} * {{NogRep|GAN}} * {{NogRep|JAR}} * {{NogRep|MAR}} * {{NogRep|CIV}} * {{NogRep|SEN}} * {{NogRep|TUN}} * {{NogRep|ZEL}} (debi) {{col-4}} '''[[CONCACAF]]''' (6) * {{NogRep|CUW}} (debi) * {{NogRep|HAI}} * {{NogRep|KAN}} (domaćin) * {{NogRep|MEX}} (domaćin) * {{NogRep|PAN}} * {{NogRep|SAD}} (domaćin) '''[[CONMEBOL]]''' (6) * {{NogRep|ARG}} * {{NogRep|BRA}} * {{NogRep|EKV}} * {{NogRep|KOL}} * {{NogRep|PAR}} * {{NogRep|URU}} '''[[OFC]]''' (1) * {{NogRep|NZL}} {{col-4}} '''[[UEFA]]''' (16) * {{NogRep|AUT}} * {{NogRep|BEL}} * {{NogRep|BIH}} * {{NogRep|ČEŠ}} * {{NogRep|ENG}} * {{NogRep|FRA}} * {{NogRep|HRV}} * {{NogRep|NIZ}} * {{NogRep|NOR}} * {{NogRep|NJE}} * {{NogRep|POR}} * {{NogRep|ŠKO}} * {{flagicon|ŠPA}} [[Fudbalska reprezentacija Španije|Španjolska]] * {{NogRep|ŠVE}} * {{NogRep|ŠVI}} * {{NogRep|TUR}} {{col-end}} == Gradovi domaćini == == Finalni ždrijeb == Finalni ždrijeb za Svjetsko prvenstvo održao se [[5. prosinca]] [[2025.]] godine u [[Kennedyjev centar|Kennedyjevom centru]] u [[Washington, D.C.|Washingtonu]].<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/final-draw-results |title=Groups revealed in star-studded Final Draw |publisher=FIFA |date=December 5, 2025 |access-date=December 6, 2025}}</ref> Reprezentacije su raspoređene u četiri jakosne skupine po 12 reprezentacija. U prvoj jakosnoj skupini bili su domaćini te devet najbolje plasiranih reprezentacija prema FIFA-inoj ljestvici. Preostale tri jakosne skupine sadržavale su ostale reprezentacije, također podijeljene prema FIFA-inoj ljestvici. Izuzetak su četiri reprezentacije iz europskog ''play-offa'' te dvije reprezentacije s interkontinentalnog ''play-offa'', koje su smještene u četvrtu jakosnu skupinu jer se u trenutku ždrijeba još nije znalo koje će to reprezentacije biti.<ref>{{cite news|url=https://www.france24.com/en/sport/20251125-world-cup-draw-to-separate-spain-argentina-france-and-england-until-final-rounds|title=FIFA 2026: World Cup draw to separate Spain, Argentina, France and England until final rounds|work=France 24|access-date=November 27, 2025}}</ref> Grupe su formirane nasumično izvlačenjem po jedne reprezentacije iz svake jakosne skupine, vodeći se načelnim pravilom da, kada god je to moguće, u istoj grupi ne budu momčadi iz iste konfederacije.<ref>{{cite web |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/procedures-final-draw-world-cup-2026-revealed |title=Procedures for the Final Draw for the FIFA World Cup 2026 revealed |publisher=FIFA |date=November 25, 2025 |access-date=November 25, 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/2d1a1ac7bab78995/original/Draw-Procedures-for-the-FIFA-World-Cup-2026.pdf |title=Draw Procedures for the FIFA World Cup 2026 |publisher=FIFA |date=November 25, 2025 |access-date=November 25, 2025}}</ref> Ovo je pravilo primjenjivo na sve konfederacije osim UEFA-e, tako da su u grupi smjele biti maksimalno dvije europske momčadi. Kao što je i inače praksa, domaćini su još prije ždrijeba bili raspoređeni u grupe radi rasporeda igranja.<ref name="Schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=FIFA |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024 |archive-date=February 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Bushnell |first1=Henry |last2=Crafton |first2=Adam |date=August 22, 2025 |title=2026 World Cup draw to be held at Kennedy Center, President Trump announces |url=https://www.nytimes.com/athletic/6569842/2025/08/22/world-cup-draw-kennedy-center-trump-infantino/ |access-date=August 22, 2025 |work=The New York Times |issn=0362-4331 |url-access=limited}}</ref> Tako je [[Fudbalska reprezentacija Meksika|Meksiko]] smješten u grupu A kako bi [[11. lipnja]] igrao utakmicu otvaranja na [[Estadio Azteca|Azteci]]. [[Fudbalska reprezentacija Kanade|Kanada]] i [[Fudbalska reprezentacija Sjedinjenih Američkih Država|Sjedinjene Američke Države]] smješteni su u grupu B, odnosno grupu D. Kako bi osigurala balans u kompetitivnosti, FIFA je također osigurala da se prve četiri reprezentacije s FIFA-ine ljestvice ne mogu međusobno susresti prije polufinala,<ref>{{cite web |last=Johnson |first=Dale |date=November 25, 2025 |title=Fifa to keep top seeds apart in World Cup draw |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cvg84knn2p5o |access-date=November 25, 2025 |work=[[BBC Sport]]}}</ref> odnosno finala i to tako što je osigurala da prva ([[Fudbalska reprezentacija Španije|Španjolska]]) i druga ([[Fudbalska reprezentacija Argentine|Argentina]]), odnosno treća ([[Fudbalska reprezentacija Francuske|Francuska]]) i četvrta ([[Fudbalska reprezentacija Engleske|Engleska]]) reprezentacija svijeta budu ždrijebane u suprotnim dijelovima turnira za fazu na izbacivanje, čime se osiguralo da se ne susretnu u ranim fazama turnira u slučaju da osvoje svoje grupe. Ždrijeb je započao s prvom, a završio sa četvrtom jakosnom skupinom, pri čemu je svaka reprezentacija bila raspoređena u prvu slobodnu grupu po abecednom ključu. Zbog rasporeda igranja, momčadi iz prve jakosne skupine automatski su bile ždrijebane na prvu poziciju svake grupe. Za ostale jakosne skupine, FIFA je osmislila predeterminirani način određivanja pozicije u grupu temeljen na jakosnoj skupini i grupu u koju su ždrijebani. Jakosne skupine izgledale su ovako:<ref>{{cite web |url=https://inside.fifa.com/fifa-world-ranking/men?dateId=id14933 |title=FIFA Men's World Ranking: 19 November 2025 |publisher=FIFA |date=November 19, 2025 |access-date=November 27, 2025}}</ref> {| class="wikitable" style="white-space:nowrap; display:inline-table;" |+Skupina 1 |- ! style="width:150px" | Reprezentacija ! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}} ! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}} |- | {{fb|SAD}}{{efn|Sjedinjene Američke Države su kao sudomaćin raspoređene u prvu jakosnu skupinu te im je automatski dodijeljena pozicija D1. Po rangu, Sjedinjene Američke Države bi inače bile u drugoj jakosnoj skupini.}} | {{center|[[#Grupa D|D]]}} | style="text-align:center" | 14 |- | {{fb|MEX}}{{efn|Meksiko je kao sudomaćin raspoređen u prvu jakosnu skupinu te mu je automatski dodijeljena pozicija A1. Po rangu, Meksiko bi inače bio u drugoj jakosnoj skupini.}} | {{center|[[#Grupa A|A]]}} | style="text-align:center" | 15 |- style="border-bottom:2px solid blue;" | {{fb|KAN}}{{efn|Kanada je kao sudomaćin raspoređena u prvu jakosnu skupinu te joj je automatski dodijeljena pozicija B1. Po rangu, Kanada bi inače bila u trećoj jakosnoj skupini.}} | {{center|[[#Grupa B|B]]}} | style="text-align:center" | 27 |- | {{flagicon|ŠPA}} [[Fudbalska reprezentacija Španije|Španjolska]] | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 1 |- | {{fb|ARG}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 2 |- | {{fb|FRA}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 3 |- | {{fb|ENG}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 4 |- | {{fb|BRA}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 5 |- | {{fb|POR}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 6 |- | {{fb|NIZ}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 7 |- | {{fb|BEL}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 8 |- | {{fb|NJE}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 9 |} {| class="wikitable" style="white-space:nowrap; display:inline-table;" |+Skupina 2 |- ! style="width:150px" | Reprezentacija ! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}} ! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}} |- | {{fb|HRV}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 10 |- | {{fb|MAR}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 11 |- | {{fb|KOL}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 13 |- | {{fb|URU}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 16 |- | {{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Nogometna reprezentacija Švicarske|Švicarska]] | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 17 |- | {{fb|JAP}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 18 |- | {{fb|SEN}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 19 |- | {{fb|IRN}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 20 |- | {{fb|JKO}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 22 |- | {{fb|EKV}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 23 |- | {{fb|AUT}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 24 |- | {{fb|AUS}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 26 |} {| class="wikitable" style="white-space:nowrap; display:inline-table;" |+Skupina 3 |- ! style="width:150px" | Reprezentacija ! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}} ! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}} |- | {{fb|NOR}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 29 |- | {{fb|PAN}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 30 |- | {{fb|EGI}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 34 |- | {{fb|ALŽ}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 35 |- | {{fb|ŠKO}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 36 |- | {{fb|PAR}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 39 |- | {{fb|TUN}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 40 |- | {{fb|CIV}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 42 |- | {{fb|UZB}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 50 |- | {{fb|KAT}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 51 |- | {{fb|SAU}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 60 |- | {{fb|JAR}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 61 |} {| class="wikitable" style="white-space:nowrap; display:inline-table;" |+Skupina 4{{efn|name=Identitet|Pobjednici četiri europska ''play-offa'' i pobjednici dva interkontinentalna ''play-offa'' nisu bili poznati u vrijeme formiranja jakosnih skupina.}} |- ! style="width:150px" | Reprezentacija ! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}} ! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}} |- | {{fb|JOR}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 66 |- | {{fb|ZEL}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 68 |- | {{fb|GAN}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 72 |- | {{fb|CUW}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 82 |- | {{fb|HAI}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 84 |- | {{fb|NZL}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 86 |- | <!--Do not replace with eventual Path A winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA A]]{{efn|name=UEFA A|U trenutku ždrijeba, pobjednik A puta UEFA-inih kvalifikacija za Svjetsko prvenstvo nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|BIH}} (71), koja bi svakako bila svrstana u četvrtu jakosnu skupinu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik A puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto B2.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa B|B]]}}}} | style="text-align:center" rowspan="6" {{N/a}} |- | <!--Do not replace with eventual Path A winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA B]]{{efn|name=UEFA B|U trenutku ždrijeba, pobjednik B puta UEFA-inih kvalifikacija za Svjetsko prvenstvo nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|ŠVE}} (43), koja bi inače išla u treću jakosnu skupinu, ali je zbog play-offa svrstana u četvrtu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik B puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto F3.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa F|F]]}}}} |- | <!--Do not replace with eventual Path A winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA C]]{{efn|name=UEFA C|U trenutku ždrijeba, pobjednik C puta UEFA-inih kvalifikacija za Svjetsko prvenstvo nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|TUR}} (25), koja bi inače išla u drugu jakosnu skupinu, ali je zbog play-offa svrstana u četvrtu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik B puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto D4.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa D|D]]}}}} |- | <!--Do not replace with eventual Path A winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA D]]{{efn|name=UEFA D|U trenutku ždrijeba, pobjednik D puta UEFA-inih kvalifikacija za Svjetsko prvenstvo nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|ČEŠ}} (44), koja bi inače išla u treću jakosnu skupinu, ali je zbog play-offa svrstana u četvrtu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik B puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto A4.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa A|A]]}}}} |- | <!--Do not replace with eventual Path B winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|Interkontinentalni ''play-off'' 1]]{{efn|name=DR Kongo|U trenutku ždrijeba, pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 1 nije bio poznat. U konačnici je to bio {{fb|COD}} (56), koji bi svakako bio svrstan u četvrtu jakosnu skupinu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 1 ići na mjesto K2.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa K|K]]}}}} |- | <!--Do not replace with eventual Path C winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|Interkontinentalni ''play-off'' 2]]{{efn|name=Irak|U trenutku ždrijeba, pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 2 nije bio poznat. U konačnici je to bio {{fb|IRK}} (58), koji bi svakako bio svrstan u četvrtu jakosnu skupinu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 2 ići na mjesto I3.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa I|I]]}}}} |} {{notelist}} == Suci == FIFA je [[9. travnja]] [[2026.]] godine potvrdila konačni, službeni popis od 52 glavna suca, 88 pomoćnih sudaca i 30 VAR sudaca za turnir.<ref>{{Cite web |date=April 9, 2026 |title=Match officials appointed for World Cup 2026 |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/match-officials-appointed-referees |access-date=April 9, 2026 |website=FIFA}}</ref><ref>{{Cite web |date=April 9, 2026 |title=Match officials appointed for World Cup 2026 |url=https://digitalhub.fifa.com/asset/7879a8c6-c228-4848-a8de-7dc69b37b594/Final-List-of-Match-Officials-FWC-2026.pdf |access-date=April 9, 2026 |website=FIFA}}</ref> Konačni popis svih sudaca izgledao je ovako: {| class="wikitable" width="100%" |- !colspan="4"|Lista sudaca |- !Konfederacija !Glavni sudac !Pomoćni suci !VAR suci |- |rowspan="8"|[[AFC]] |{{flagicon|UAE}} [[Omar al-Ali]] ([[Ujedinjeni Arapski Emirati]]) |rowspan="8"|{{ubl|George Lakrindis ([[Australija]]) / James Lindsay ([[Australija]])|Jun Mihara ([[Japan]]) / Zhou Fei ([[Kina]])|Muhamad al-Kalaf ([[Jordan]]) / Ahmed al-Roalle ([[Jordan]])|Taleb al-Mari ([[Katar]]) / Saud al-Makaleh ([[Katar]])|Muhamed al-Bakri ([[Saudijska Arabija]]) / Mohamed al-Hamadi ([[Ujedinjeni Arapski Emirati]])|Timur Gaynullin ([[Uzbekistan]]) / Andrey Tsapenko ([[Uzbekistan]])}} |rowspan="8"|{{ubl|{{flagicon|AUS}} [[Shaun Evans (fudbalski sudac)|Shaun Evans]] ([[Australija]])|{{flagicon|KAT}} [[Hamis al-Marri]] ([[Katar]])|{{flagicon|KIN}} [[Fu Ming]] ([[Kina]])|{{flagicon|SAU}} [[Abdullah al-Šehri]] ([[Saudijska Arabija]])}} |- |{{flagicon|JAP}} [[Yūsuke Araki]] ([[Japan]]) |- |{{flagicon|KAT}} [[Abdulrahman al-Džasim]] ([[Katar]]) |- |{{flagicon|AUS}} [[Ali-Reza Fagani]] ([[Australija]]) |- |{{flagicon|KIN}} [[Ma Ning (fudbalski sudac)|Ma Ning]] ([[Kina]]) |- |{{flagicon|JOR}} [[Adham al-Muhadamah]] ([[Jordan]]) |- |{{flagicon|UZB}} [[Ilgiz Tantashev]] ([[Uzbekistan]]) |- |{{flagicon|SAU}} [[Haled al-Turais]] ([[Saudijska Arabija]]) |- |rowspan="7"|[[CAF]] |{{flagicon|SOM}} [[Omar Abdulkadir Artan]] ([[Somalija]]) |rowspan="7"|{{ubl|Mokrane Gourari ([[Alžir]]) / Abbes Akram Zerhouni ([[Alžir]])|Jerson Emiliano dos Santos ([[Angola]]) / Elvis Noupue ([[Kamerun]])|Mahmud Aburegal ([[Egipat]]) / Ahmed Hossam Taha ([[Egipat]])|Boris Ditsoga ([[Gabon]]) / Amos Abeigne Ndong ([[Gabon]])|Zakhele Siwela ([[Južnoafrička Republika]])|Zakaria Brinsi ([[Maroko]]) / Mostafa Akarkad ([[Maroko]])}} |rowspan="7"|{{ubl|{{flagicon|EGI}} [[Mahmud Ašur]] ([[Egipat]])|{{flagicon|MAR}} [[Hamza al-Fariq]] ([[Maroko]])}} |- |{{flagicon|GAB}} [[Pierre Atcho]] ([[Gabon]]) |- |{{flagicon|Mauritanija}} [[Dahhan Bajdah]] ([[Mauritanija]]) |- |{{flagicon|ALŽ}} [[Mustapha Ghorbal]] ([[Alžir]]) |- |{{flagicon|MAR}} [[Jalal Jayed]] ([[Maroko]]) |- |{{flagicon|EGI}} [[Amin Omar]] ([[Egipat]]) |- |{{flagicon|JAR}} [[Abongile Tom]] ([[Južnoafrička Republika]]) |- |rowspan="9"|[[CONCACAF]] |{{flagicon|SAL}} [[Iván Barton]] ([[Salvador]]) |rowspan="9"|{{ubl|Walter López ([[Honduras]]) / Christian Ramírez ([[Honduras]])|Lyes Arfa ([[Kanada]]) / Micheal Barwegen ([[Kanada]])|Juan Carlos Mora ([[Kostarika]]) / Caleb Wales ([[Trinidad i Tobago]])|Alberto Morín ([[Meksiko]]) / Marco Bisguerra ([[Meksiko]])|Sandra Ramírez ([[Meksiko]])|Henry Pupiro ([[Nikaragva]]) / David Morán ([[Salvador]])|Corey Parker ([[Sjedinjene Države]]) / Kyle Atkins ([[Sjedinjene Države]])|Kathryn Nesbitt ([[Sjedinjene Države]]) / Brooke Mayo ([[Sjedinjene Države]])}} |rowspan="9"|{{ubl|{{flagicon|SAD}} [[Joe Dickerson]] ([[Sjedinjene Države]])|{{flagicon|NIK}} [[Tatiana Guzmán]] ([[Nikaragva]])|{{flagicon|MEX}} [[Erick Miranda]] ([[Meksiko]])|{{flagicon|SAD}} [[Armando Villarreal]] ([[Sjedinjene Države]])}} |- |{{flagicon|CRC}} [[Juan Gabriel Calderón]] ([[Kostarika]]) |- |{{flagicon|SAD}} [[Ismail Elfath]] ([[Sjedinjene Države]]) |- |{{flagicon|KAN}} [[Drew Fischer]] ([[Kanada]]) |- |{{flagicon|MEX}} [[Katia Itzel García]] ([[Meksiko]]) |- |{{flagicon|HON}} [[Saíd Martínez]] ([[Honduras]]) |- |{{flagicon|JAM}} [[Oshane Nation]] ([[Jamajka]]) |- |{{flagicon|SAD}} [[Tori Penso]] ([[Sjedinjene Države]]) |- |{{flagicon|MEX}} [[César Arturo Ramos]] ([[Meksiko]]) |- |rowspan="12"|[[CONMEBOL]] |{{flagicon|BRA}} [[Ramon Abatti]] ([[Brazil]]) |rowspan="12"|{{ubl|Facundo Rodríguez ([[Argentina]]) / Maximiliano Del Yesso ([[Argentina]])|Juan Pablo Belatti ([[Argentina]]) / Gabriel Chade ([[Argentina]])|Cristian Navarro ([[Argentina]]) / Rodrigo Figueiredo ([[Brazil]])|Rafael Alves ([[Brazil]]) / Danilo Manis ([[Brazil]])|Bruno Boschilia ([[Brazil]]) / Bruno Pires ([[Brazil]])|José Retamal ([[Čile]]) / Miguel Rocha ([[Čile]])|Alexander Guzmán ([[Kolumbija]]) / Michael Orué ([[Peru]])|Eduardo Cardozo ([[Paragvaj]]) / Milcíades Saldívar ([[Paragvaj]])|Nicolás Tarán ([[Urugvaj]]) / Carlos Barreiro ([[Urugvaj]])|Jorge Urrego ([[Venezuela]]) / Tulio Moreno ([[Venezuela]])}} |rowspan="12"|{{ubl|{{flagicon|KOL}} [[Nicolás Gallo]] ([[Kolumbija]])|{{flagicon|URU}} [[Antonio García (fudbalski sudac)|Antonio García]] ([[Urugvaj]])|{{flagicon|URU}} [[Leodán González]] ([[Urugvaj]])|{{flagicon|ČIL}} [[Juan Lara]] ([[Čile]])|{{flagicon|ARG}} [[Hernán Mastrángelo]] ([[Argentina]])|{{flagicon|VEN}} [[Juan Soto (fudbalski sudac)|Juan Soto]] ([[Venezuela]])|{{flagicon|BRA}} [[Rodolpho Toski]] ([[Brazil]])}} |- |{{flagicon|PAR}} [[Juan Gabriel Benítez]] ([[Paragvaj]]) |- |{{flagicon|BRA}} [[Raphael Claus]] ([[Brazil]]) |- |{{flagicon|ARG}} [[Yael Falcón]] ([[Argentina]]) |- |{{flagicon|ČIL}} [[Cristián Garay]] ([[Čile]]) |- |{{flagicon|ARG}} [[Darío Herrera (fudbalski sudac)|Darío Herrera]] ([[Argentina]]) |- |{{flagicon|PER}} [[Kevin Ortega (fudbalski sudac)|Kevin Ortega]] ([[Peru]]) |- |{{flagicon|KOL}} [[Andrés Rojas]] ([[Kolumbija]]) |- |{{flagicon|BRA}} [[Wilton Sampaio]] ([[Brazil]]) |- |{{flagicon|URU}} [[Gustavo Tejera]] ([[Urugvaj]]) |- |{{flagicon|ARG}} [[Facundo Tello]] ([[Argentina]]) |- |{{flagicon|VEN}} [[Jesús Valenzuela]] ([[Venezuela]]) |- |[[OFC]] |{{flagicon|NZL}} [[Campbell-Kirk Kawana-Waugh]] ([[Novi Zeland]]) |Isaac Trevis ([[Novi Zeland]]) |{{N/A|—}} |- |rowspan="15"|[[UEFA]] |{{flagicon|NOR}} [[Espen Eskås]] ([[Norveška]]) |rowspan="15"|{{ubl|Stuart Burt ([[Engleska]]) / James Mainwaring ([[Engleska]])|Gary Beswick ([[Engleska]]) / Adam Nunn ([[Engleska]])|Cyril Mugnier ([[Francuska]]) / Mehdi Rahmouni ([[Francuska]])|Nicolas Danos ([[Francuska]]) / Benjamin Pagès ([[Francuska]])|Daniele Bindoni ([[Italija]]) / Alberto Tegoni ([[Italija]])|Hessel Steegstra ([[Nizozemska]]) / Jan de Vries ([[Nizozemska]])|Jan Erik Engan ([[Norveška]]) / Isaak Bashevkin ([[Norveška]])|Robert Kempter ([[Njemačka]]) / Christian Dietz ([[Njemačka]])|Bruno Jesus ([[Portugal]]) / Luciano Maia ([[Portugal]])|Tomasz Listkiewicz ([[Poljska]]) / Adam Kupsik ([[Poljska]])|Mihai Marius Marica ([[Rumunjska]]) / Ferencz Tunyogi ([[Rumunjska]])|Tomaž Klančnik ([[Slovenija]]) / Andraž Kovačič ([[Slovenija]])|Jose Enrique Naranjo Perez ([[Španjolska]]) / Diego Sánchez Rojo ([[Španjolska]])|Mahbod Beigi ([[Švedska]]) / Andreas Söderkvist ([[Švedska]])|Stéphane De Almeida ([[Švicarska]])}} |rowspan="15"|{{ubl|{{flagicon|HRV}} [[Ivan Bebek]] ([[Hrvatska]])|{{flagicon|FRA}} [[Jérôme Brisard]] ([[Francuska]])|{{flagicon|ŠPA}} [[Carlos del Cerro Grande]] ([[Španjolska]])|{{flagicon|NJE}} [[Bastian Dankert]] ([[Njemačka]])|{{flagicon|ITA}} [[Marco Di Bello]] ([[Italija]])|{{flagicon|NIZ}} [[Rob Dieperink]] ([[Nizozemska]])|{{flagicon|BEL}} [[Bram Van Driessche]] ([[Belgija]])|{{flagicon|ENG}} [[Jarred Gillett]] ([[Engleska]])|{{flagicon|NIZ}} [[Dennis Higler]] ([[Nizozemska]])|{{flagicon|POLJ}} [[Tomasz Kwiatkowski]] ([[Poljska]])|{{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Fedayi San]] ([[Švicarska]])}} |- |{{flagicon|ŠPA}} [[Alejandro Hernández Hernández]] ([[Španjolska]]) |- |{{flagicon|RUM}} [[István Kovács (fudbalski sudac)|István Kovács]] ([[Rumunjska]]) |- |{{flagicon|FRA}} [[François Letexier]] ([[Francuska]]) |- |{{flagicon|NIZ}} [[Danny Makkelie]] ([[Nizozemska]]) |- |{{flagicon|POLJ}} [[Szymon Marciniak]] ([[Poljska]]) |- |{{flagicon|ITA}} [[Maurizio Mariani]] ([[Italija]]) |- |{{flagicon|ŠVE}} [[Glenn Nyberg]] ([[Švedska]]) |- |{{flagicon|ENG}} [[Michael Oliver (fudbalski sudac)|Michael Oliver]] ([[Engleska]]) |- |{{flagicon|POR}} [[João Pinheiro (fudbalski sudac)|João Pinheiro]] ([[Portugal]]) |- |{{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Sandro Schärer]] ([[Švicarska]]) |- |{{flagicon|ENG}} [[Anthony Taylor (fudbalski sudac)|Anthony Taylor]] ([[Engleska]]) |- |{{flagicon|FRA}} [[Clément Turpin]] ([[Francuska]]) |- |{{flagicon|SLO}} [[Slavko Vinčić]] ([[Slovenija]]) |- |{{flagicon|NJE}} [[Felix Zwayer]] ([[Njemačka]]) |} == Grupna faza == {{quote box| width=20%| quote = '''Legenda:''' :{{color box|#ffcccc}} Momčad ispala iz daljnjeg natjecanja. :{{color box|#ccffcc}} Momčad prolazi u osminu finala. }} '''Napomena:''' ''Sva vremena navedena su prema lokalnom vremenu.'' Sljedeći kriteriji primjenjivat će se prilikom rangiranja reprezentacija u grupnoj fazi:<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> # Broj bodova u svim utakmicama u grupi; # Gol razlika u svim utakmicama u grupi; # Broj postignutih golova u svim utakmicama u grupi; # Veći broj bodova osvojen u međusobnim susretima; # Bolja gol razlika ostvarena u međusobnim susretima; # Više postignutih golova u međusobnim susretima; # Fair play bodovi u svim utakmicama u grupi (samo jedno oduzimanje bodova može se primijeniti na jednog igrača po utakmici): ##Žuti karton: -1 bod ##Indirektni crveni karton (dva žuta kartona): -3 boda ##Direktni crveni karton: -4 boda ##Žuti i direktni crveni karton: -5 bodova # Bolji plasman na najrecentnijoj FIFA-inoj ljestvici; # Bolji plasman na progresivno starijim FIFA-inim ljestvicama do trenutka u kojem se reprezentacije mogu odvojiti. == Faza na izbacivanje == == Statistike i nagrade == == Konačni poredak == == Marketing == == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|FIFA World Cup 2026|2026 FIFA World Cup}} *[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.], FIFA.com {{Svjetski kup FIFA}} {{Authority control}} [[Kategorija:2026.]] [[Kategorija:FIFA Svjetsko prvenstvo|2026M]] [[Kategorija:Fudbal u Kanadi]] [[Kategorija:Fudbal u Meksiku]] [[Kategorija:Fudbal u Sjedinjenim Američkim Državama]] 8ae8id8rj06f8rqqetnvufun1nsx6zb 42587032 42587031 2026-05-03T16:20:15Z Edgar Allan Poe 29250 /* Grupna faza */ 42587032 wikitext text/x-wiki {{Aktualni sportski događaj}} {{Infokutija međunarodno fudbalsko takmičenje | Name = FIFA Svjetsko prvenstvo 2026. | izvorni naziv = {{ubl|FIFA World Cup 26|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | Logo = 2026_FIFA_World_Cup_emblem.svg | Size = 220px | Optional caption = | Zemlja domaćin = {{ubl|{{flag|Kanada}}|{{flag|Meksiko}}|{{flag|Sjedinjene Američke Države}}}} | datum = [[11. lipnja]] – [[19. srpnja]] [[2026.]] | Broj reprezentacija = 48 | stadioni = 16 | gradovi = 16 | Prvaci = | drugi = | treći = | četvrti = | Broj utakmica = 104 | Broj golova = | gledanost = | Najbolji strijelac = | Najbolji igrač = | ažurirano = [[2. svibnja]] [[2026]] }} '''FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.''' ([[engleski]]: ''FIFA World Cup 26''; [[španjolski]]: ''Copa Mundial de la FIFA 2026''; [[francuski]]: ''Coupe du Monde de la FIFA 2026'') bit će 23. izdanje [[FIFA Svjetsko prvenstvo|FIFA Svjetskog prvenstva]] koje će se od [[11. lipnja]] do [[19. srpnja]] [[2026.]] godine održati u [[Kanada|Kanadi]], [[Meksiko|Meksiku]] i [[SAD|Sjedinjenim Američkim Državama]]. Bit će to prvo prvenstvo nakon [[1994.]] godine koje će se održati na tlu [[Sjeverna Amerika|Sjeverne Amerike]]; [[Kanada]] će prvi put biti domaćin, dok su [[Meksiko]] (dva puta, [[1970.]] i [[1986.]]) i [[SAD|Sjedinjene Države]] (jednom, [[1994.]]) ranije već ugostili Svjetsko prvenstvo. Turnir će se igrati u ukupno 16 gradova na 16 stadiona – 11 u Sjedinjenim Državana, tri u Meksiku i dva u Kanadi. Bit će to prvi put u historiji turnira da će tri zemlje zajednički organizirati prvenstvo te prvi put da će na njemu sudjelovati 48 reprezentacija. Sjevernoamerička kandidatura za turnir [[2026.]] godine pobijedila je [[Maroko|marokansku]] kandidaturu na glasovanju u [[Moskva|Moskvi]]. Bit će to prvi turnir nakon [[2002.]] godine s više od jednog domaćina. Uz to, Meksiko će postati prva zemlja u historiji koja je čak tri puta bila domaćin ovog natjecanja. Nakon promjene termina za [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2022.|prethodno prvenstvo]], koje se igralo tijekom zime, termin je za ovaj turnir vraćen na tradicionalni ljetni termin. Proširenje s 32 na 48 reprezentacija dovelo je do velikog broja debitanata, tako da će svoje prve nastupa na ovom natjecanju imati [[Fudbalska reprezentacija Curaçaa|Curaçao]], [[Fudbalska reprezentacija Jordana|Jordan]], [[Fudbalska reprezentacija Uzbekistana|Uzbekistan]] i [[Fudbalska reprezentacija Zelenortske Republike|Zelenortska Republika]]. Istovremeno, sva tri domaćina imali su direktan plasman na turnir. Branitelj naslova je [[Fudbalska reprezentacija Argentine|Argentina]], koja je četiri godine ranije u finalu pobijedila [[Fudbalska reprezentacija Francuske|Francusku]]. == Izbor domaćina == [[File:2026 world cup bid election.png|thumb|500px|upright=1.6|{{center|'''Rezultati glasovanja'''}} {| |- !Mogli su glasovati !! Nisu mogli glasovati |- |{{legend|#867650|Glasovali za sjevernoameričku kandidaturu}}||{{legend|#FFBD41|Kanada–Meksiko–Sjedinjene Države}} |- |{{legend|#2770AB|Glasovali za marokansku kandidaturu}}||{{legend|#55208D|Maroko}} |- |{{legend|#008E2A|Nisu glasovali ni za jednu kandidaturu}}||{{legend|#000000|Pod suspenzijom FIFA-e}} |- |{{legend|#B32A2F|Nisu glasovali}}||{{legend|#C1C1C1|Nije članica FIFA-e}} |}]] [[Vijeće FIFA-e]] je u periodu od [[2013.]] do [[2017.]] godine intenzivno raspravljalo o ograničenjima u kontekstu rotacije domaćina prema kontinentalnom ključu. Inicijalno je pravilo glasilo da se za domaćinstvo mogla kandidirati samo država iz konfederacije koja nije bila domaćin prethodna dva turnira. Privremeno je ograničenje suženo na samo prethodni turnir,<ref>{{Cite news |date=May 30, 2015 |title=Current allocation of FIFA World Cup confederation slots maintained |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/worldcup/news/y=2015/m=5/news=current-allocation-of-fifa-world-cuptm-confederation-slots-maintained-2610611.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150530211217/http://www.fifa.com/worldcup/news/y%3D2015/m%3D5/news%3Dcurrent-allocation-of-fifa-world-cuptm-confederation-slots-maintained-2610611.html |archive-date=May 30, 2015}}</ref> nakon čega je opet prošireno na prethodna dva. Dogovorena je i iznimka za domaćine pretposljednjeg prethodnog turnira u slučaju da nijedna pristigla kandidatura ne ispunjava stroge tehničke i financijske kriterije.<ref name="fifacouncil">{{Cite news |date=October 14, 2016 |title=FIFA Council discusses vision for the future of football |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2016/m=10/news=fifa-council-discusses-vision-for-the-future-of-football-2843681.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161017181207/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2016/m%3D10/news%3Dfifa-council-discusses-vision-for-the-future-of-football-2843681.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |archive-date=October 17, 2016}}</ref><ref name="ap-cbc">{{Cite news |date=October 14, 2016 |title=FIFA blocks Europe from hosting 2026 World Cup, lifting Canada's chances |publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation]] |agency=Associated Press |url=http://www.cbc.ca/sports/soccer/world-cup-expanded-1.3804717 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161014191406/http://www.cbc.ca/sports/soccer/world-cup-expanded-1.3804717 |archive-date=October 14, 2016}}</ref> U ožujku [[2017.]] godine, predsjednik [[FIFA]]-e [[Gianni Infantino]] potvrdio je da se europske i azijske zemlje, zbog [[Rusija|ruskog]] i [[katar]]skog domaćinstva [[2018.]], odnosno [[2022.]] godine, neće moći kandidirati za domaćinstvo prvenstva [[2026.]] godine, što je značilo da se za prvenstvo mogu kandidirati zemlje iz [[CONCACAF]]-a (posljednje domaćinstvo bilo je [[1994.]] godine), [[CAF]]-a (posljednje domaćinstvo bilo je [[2010.]] godine), [[CONMEBOL]]a (posljednje domaćinstvo bilo je [[2014.]] godine) ili [[OFC]]-a (nikada nisu bili domaćini), odnosno potencijalno iz [[UEFA]]-e ako nijedna ponuda iz ove četiri konfederacije ne bi zadovoljila uvjete.<ref name="guardian">{{Cite news |last=Hill |first=Tim |date=March 9, 2017 |title=Trump travel ban could prevent United States hosting World Cup |url=https://www.theguardian.com/football/2017/mar/09/donald-trump-travel-ban-could-prevent-united-states-hosting-football-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211114173744/https://www.theguardian.com/football/2017/mar/09/donald-trump-travel-ban-could-prevent-united-states-hosting-football-world-cup |archive-date=November 14, 2021 |access-date=March 24, 2017 |work=The Guardian}}</ref> Sudomaćinstvo, koje je [[FIFA]] bila zabranila nakon [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2002.|prvenstva u Japanu i Južnoj Koreji]], odobreno je za prvenstvo [[2026.]] godine, ali bez ograničenja u broju domaćina, što bi se procjenjivalo od slučaja do slučaja. U konačnici su pred FIFA-u stigle dvije kandidatura – ona [[Maroko|Maroka]] i ujedinjena kandidatura triju sjevernoameričkih država. [[Kanada]], [[Meksiko]] i [[Sjedinjene Američke Države]] su, svaka posebno, razmatrale samostalne kandidature, s tim da je [[10. travnja]] [[2017.]] godine objavljeno kako će poslati zajedničku kandidaturu.<ref>{{cite magazine |url=https://www.si.com/planet-futbol/2017/04/10/2026-world-cup-usa-mexico-canada-host-bid |title=USA, Mexico, Canada announce bid to host '26 WC |date=April 10, 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411054626/https://www.si.com/planet-futbol/2017/04/10/2026-world-cup-usa-mexico-canada-host-bid|archive-date=April 11, 2017 |magazine=Sports Illustrated}}</ref><ref name=":3">{{cite web |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |first=Jeff |last=Carlise |date=April 10, 2017 |title=U.S., Mexico and Canada officially launch bid to co-host 2026 World Cup|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup|archive-date=April 11, 2017 |work=ESPN}}</ref> Glasovanje o kandidatima održano je [[13. lipnja]] [[2018.]] godine na 68. kongresu FIFA-e u [[Moskva|Moskvi]]. U glasovanju su mogla sudjelovati 203 saveza,<ref>{{Cite web |last=Graham |first=Bryan Armen |date=June 13, 2018 |title=North America to host 2026 World Cup after winning vote over Morocco – as it happened |url=https://www.theguardian.com/football/live/2018/jun/13/world-cup-2026-vote-fifa-nations-choose-between-north-america-and-morocco-live |website=The Guardian |access-date=July 12, 2018 |archive-date=July 18, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180718045428/https://www.theguardian.com/football/live/2018/jun/13/world-cup-2026-vote-fifa-nations-choose-between-north-america-and-morocco-live |url-status=live}}</ref> pri čemu je [[Gana]] bila pod suspenzijom FIFA-e zbog korupcijskog skandala pa nije mogla glasovati. Sjevernoamerička kandidatura uvjerljivo je pobijedila sa 134 glasa, dok je marokanska kandidatura dobila 65 glasova;<ref>{{cite news |date=June 13, 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913|url-status=live|access-date=June 13, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913|archive-date=January 14, 2021}}</ref><ref name=":3" /> tri zemlje ([[Kuba]], [[Slovenija]] i [[Španjolska]]) nisu glasovale, dok [[Iran]] nije glasovao ni za jednu od kandidatura.<ref>{{cite news |last1=Gyamera-Antwi |first1=Evans |title=Ghana & Kosovo excluded from Fifa Congress ahead of 2026 World Cup vote |url=http://www.goal.com/en-gh/news/ghana-kosovo-excluded-from-fifa-congress-ahead-of-2026-world-cup-/zhbmtfxdo6fe1i4r07wrr39b9 |access-date=June 13, 2018 |work=Goal.com |date=June 12, 2018 |archive-date=October 21, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021220157/https://www.goal.com/en-gh/news/ghana-kosovo-excluded-from-fifa-congress-ahead-of-2026-world-cup-/zhbmtfxdo6fe1i4r07wrr39b9 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=June 7, 2018 |title=Breaking News: President Akufo-Addo dissolves GFA |url=https://www.myjoyonline.com/news/2018/June-7th/breaking-news-president-akufo-addo-dissolves-gfa.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612162226/https://www.myjoyonline.com/news/2018/June-7th/breaking-news-president-akufo-addo-dissolves-gfa.php |archive-date=June 12, 2018 |access-date=June 14, 2018 |work=myjoyonline.com}}</ref><ref>{{cite news |title=Fifa bans Ghana football head Kwesi Nyantakyi over 'cash gift' |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-44414780 |access-date=June 14, 2018 |work=BBC News |date=June 8, 2018 |archive-date=June 9, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180609011624/https://www.bbc.com/news/world-africa-44414780 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=May 15, 2017 |title=FIFA Congress confirms next steps of the bidding process for the 2026 FIFA World Cup - FIFA.com |url=http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-congress-confirms-next-steps-of-the-bidding-process-for-the-2026--2883665.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |access-date=April 16, 2024 |archive-date=May 15, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170515003503/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-congress-confirms-next-steps-of-the-bidding-process-for-the-2026--2883665.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news |date=June 10, 2015 |title=Scandal-plagued FIFA postpones 2026 World Cup bidding |url=https://www.abc.net.au/news/2015-06-10/fifa-world-cup-2026-bidding-postponed/6536834 |access-date=April 16, 2024 |work=ABC News |language=en-AU |archive-date=April 16, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240416202847/https://www.abc.net.au/news/2015-06-10/fifa-world-cup-2026-bidding-postponed/6536834 |url-status=live}}</ref> Rezultati su izgledali ovako: {| class="wikitable" style="margin: 0 auto;text-align: center" |+ Rezultati glasovanja |- !Kandidature !1. krug<br>{{small|(glasovi)}} |- style="background:#90ee90" |align=left|'''{{ubl|{{flag|Kanada}}|{{flag|Meksiko}}|{{flag|Sjedinjene Države}}}}''' |'''134''' |- |align=left|{{flag|Maroko}} |65 |- |align=left|Nijedna kandidatura |1 |- |align=left|Nisu glasovali |3 |} == Proširenje i promjena formata == Ideja o proširenju prvenstva, odnosno povećanju broja reprezentacija, pojavila se još [[2013.]] godine kada je to predložio tadašnji predsjednik [[UEFA]]-e [[Michel Platini]],<ref>{{Cite news |date=October 28, 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=January 24, 2015 |archive-date=September 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=October 29, 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=January 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=April 21, 2014}}</ref> a ponovio ju je i [[FIFA]]-in predsjednik [[Gianni Infantino]] [[2016.]] godine.<ref>{{Cite news |date=March 30, 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=South Africa |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=December 30, 2016}}</ref> Protivnici prijedloga tvrdili su da je već sada broj utakmica pretjerano velik,<ref name="auto2">{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=December 15, 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=December 24, 2016 |publisher=CNN}}</ref> da bi proširenje smanjilo kvalitetu utakmica<ref name="auto">{{Cite news |date=October 2, 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=October 5, 2016}}</ref><ref name="auto1">{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=January 10, 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=January 12, 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}</ref> te da je odluka motivirana političkim, a ne sportskim razlozima, optužujući Infantina da koristi ideju u svrhu samopromocije pred izbore za predsjednika.<ref>{{Cite news |date=January 10, 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=January 11, 2017}}</ref> Unatoč kritikama, FIFA je [[10. siječnja]] [[2017.]] godine odobrila proširenje s 32 na 48 reprezentacija,<ref name="48teams">{{Cite news |date=January 10, 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=January 10, 2017 |access-date=January 10, 2017 |publisher=FIFA}}</ref> što je 16 više u odnosu na prethodnih sedam turnira.<ref name="48teams" /><ref>{{Cite web |last=Conn |first=David |date=January 10, 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=January 10, 2017 |access-date=January 10, 2017 |website=The Guardian}}</ref> Izvorno je promijenjeni format trebao imati 16 grupa po tri reprezentacije uz 80 odigranih utakmica, pri čemu bi prve dvije reprezentacije iz svake grupe išle dalje u fazu na izbacivanje. Prema tom formatu, broj utakmica svake momčadi i dalje bi bio maksimalno sedam, pri čemu bi svaka reprezentacija igrala jednu utakmicu manje u grupu, a turnir bi se i dalje mogao završiti unutar standardna 32 dana.<ref>{{Cite web |date=January 10, 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=March 31, 2017 |publisher=BBC Sport}}</ref> Kritičari ovog formata isticali su da bi ovo moglo dovesti do koluzije među reprezentacijama,<ref name="guyon">{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=April 30, 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free}}{{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414|date=August 3, 2024}}</ref> na što je FIFA predložila izvođenje penala s ciljem izbjegavanja remija u grupnoj fazi,<ref>{{cite news |date=January 18, 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=November 12, 2020 |archive-date=October 28, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}</ref> međutim ni to nije potpuno ukinulo postojeći rizik,<ref name="guyon"/> što je FIFA-u potaklo na alternativna rješenja.<ref>{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=April 1, 2022 |access-date=November 5, 2022 |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}</ref> U konačnici je format promijenjen [[14. ožujka]] [[2023.]] godine i to na način da će reprezentacije biti raspoređene u 12 grupa po četiri reprezentacije, pri čemu prve dvije iz svake grupe prolaze dalje, zajedno s osam najboljih trećeplasiranih reprezentacija iz svih grupa.<ref name="IMC">{{cite web |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |title=FIFA Council approves international match calendars |publisher=[[FIFA]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |url-status=live}}</ref> Prema novom formatu, igrat će se ukupno 104 umjesto 64 utakmice, a turnir će trajati 39 dana, duže nego prije;<ref>{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=March 14, 2023 |access-date=April 11, 2023 |archive-date=April 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=March 14, 2023 |access-date=April 11, 2023 |archive-date=April 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}</ref> iako će svaka reprezentacija i dalje igrati po tri utakmice u grupnoj fazi, broj utakmica u fazi na izbacivanje povećan je sa sedam na osam zbog uvođenja šesnaestine finala.<ref>{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}</ref> == Kvalifikacije == {{main|Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.}} [[File:2026 world cup qualification map.svg|thumb|400x400px|{{legend|#0000ff|Kvalificirani na Svjetsko prvenstvo}} {{legend|#ffbf00|Nisu se uspjeli kvalificirati}} {{legend|#000000|Diskvalificirani ili se povukli iz kvalifikacija}} {{legend|#cccccc|Nisu članice FIFA-e}}]] Zbog proširenja broja reprezentacija na 48, došlo je i do promjene formata kvalifikacija te povećanja broja kontinentalnih pozicija za svaku konfederaciju. Što se tiče domaćina, podnositelji kandidature računali su na to da će sve tri reprezentacije imati direktan plasman kao domaćini,<ref name="bid_cities">{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |publisher=united2026.com |access-date=April 30, 2018 |archive-date=September 15, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210915131958/https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |url-status=live}}</ref> što je prvo potvrdio Infantino, navodeći da će [[CONCACAF]] dobiti šest mjesta, tri od koja će ići domaćinima,<ref>{{cite web |url=https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026 |title=Presidente de la FIFA confirma cantidad de plazas de Concacaf para el Mundial de 2026 |language=es |website=ESPN Deportes |date=August 31, 2022 |access-date=October 18, 2022 |archive-date=September 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922004259/https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Vargas |first=Dinia |date=August 31, 2022 |title=Infantino anuncia cuántos cupos tendrá la Concacaf para el Mundial de 2026 |url=https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220831205624/https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/ |archive-date=August 31, 2022 |access-date=October 18, 2022 |website=CRHoy.com |language=es}}</ref> a onda i [[Vijeće FIFA-e]] na sjednici u veljači [[2023.]] godine.<ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |title=FIFA Council highlights record breaking revenue in football |publisher=[[FIFA]] |date=February 14, 2023 |access-date=February 14, 2023 |archive-date=February 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230214163245/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/ |title=FIFA confirms U.S., Mexico, Canada automatically in '26 World Cup |publisher=[[Reuters]] |date=February 14, 2023|access-date=February 14, 2023|archive-date=February 15, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215070258/https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/|url-status=live}}</ref> Ostala kontinentalna mjesta potvrđena su na sastanku u [[Manama|Manami]] prije 67. kongresa FIFA-e,<ref name="slot">{{cite web |date=March 30, 2017 |title=Bureau of the Council recommends slot allocation for the 2026 FIFA World Cup |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254 |access-date=August 5, 2022 |publisher=FIFA |archive-date=June 19, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220619161123/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |date=March 30, 2017 |title=World Cup 2026: Fifa reveals allocation for 48-team tournament |url=https://www.bbc.com/sport/football/39448474 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170330224520/http://www.bbc.com/sport/football/39448474 |archive-date=March 30, 2017 |publisher=BBC}}</ref> gdje je potvrđeno i uvođenje interkontinentalnog kvalifikacijskog turnira na koje bi se šest reprezentacija borilo za posljednja dva mjesta na završnom turniru.<ref name="fifa_council">{{Cite web |date=May 9, 2017 |title=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170618072825/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D5/news%3Dfifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html |archive-date=June 18, 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Ostatak kvalifikacija provodio se po konfederacijama kao i ranije, a branitelj naslova [[Fudbalska reprezentacija Argentine|Argentina]] također je sudjelovala u kvalifikacijama. === Kvalificirane momčadi === Od ukupno 48 reprezentacija na turniru, njih je 26 sudjelovalo i na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2022.|prethodnom turniru]]. Zbog povećanja broja reprezentacija došlo je i do povećanja broja debitanata, tako da su čak četiri reprezentacije izborile debitantski nastup, a to su [[Fudbalska reprezentacija Curaçaa|Curaçao]],<ref name=":2">{{cite news |last=Wilson |first=Jonathan |title=Curaçao complete fairytale with battling draw in Jamaica to qualify for World Cup |url=https://www.theguardian.com/football/2025/nov/19/curacao-complete-fairytale-with-battling-draw-in-jamaica-to-qualify-for-world-cup |access-date=November 19, 2025 |work=The Guardian}}</ref> [[Fudbalska reprezentacija Jordana|Jordan]], [[Fudbalska reprezentacija Uzbekistana|Uzbekistan]]<ref>{{Cite news |last=Millar |first=Colin |date=June 5, 2025 |title=Uzbekistan, Jordan qualify for World Cup for first time |url=https://www.nytimes.com/athletic/6229851/2025/06/05/uzbekistan-world-cup-qualification-2026/ |access-date=November 19, 2025 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> i [[Fudbalska reprezentacija Zelenortske Republike|Zelenortska Republika]].<ref>{{cite web |date=October 13, 2025 |title=Cabo Verde seal historic World Cup qualification |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/cabo-verde-qualify |access-date=October 14, 2025 |publisher=FIFA}}</ref> [[Fudbalska reprezentacija Katara|Katar]], koji se na prethodno izdanje kvalificirao automatski zbog domaćinstva, prvi je put izborio nastup na završnici kroz kvalifikacije.<ref>{{cite web |date=October 14, 2025 |title=Qatar and Saudi Arabia qualify for 2026 World Cup |url=https://global.espn.com/football/story/_/id/46597037/qatar-saudi-arabia-qualify-2026-fifa-world-cup|access-date=October 15, 2025 |website=ESPN |agency=Associated Press}}</ref> Velik broj reprezentacija vratio se nakon značajnijih perioda izbivanja, a to su [[Fudbalska reprezentacija Demokratske Republike Konga|DR Kongo]] i [[Fudbalska reprezentacija Haitija|Haiti]] (posljednji nastup bio im je [[1974.]] godine),<ref name=":2" /><ref>{{cite web |last=Williams |first=Ian |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn43qqy9z8xo |title=Tuanzebe sends DR Congo back to World Cup after 52 years |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |website=BBC Sport}}</ref> [[Fudbalska reprezentacija Iraka|Irak]] (posljednji nastup bio je [[1986.]] godine)<ref>{{cite web |last=Luckings |first=Steve |url=https://www.thenationalnews.com/sport/2026/04/01/iraq-beat-bolivia-to-qualify-for-2026-fifa-world-cup/ |title=Iraq beat Bolivia to qualify for 2026 Fifa World Cup |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |website=The National News}}</ref> te [[Fudbalska reprezentacija Austrije|Austrija]], [[Fudbalska reprezentacija Norveške|Norveška]]<ref>{{Cite news |date=November 16, 2025 |title=Norway Qualifies for 2026 World Cup and Sends Italy To Dreaded Playoff |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/norway-qualifies-2026-world-cup-sends-italy-dreaded-playoff |access-date=November 16, 2025 |work=Fox Sports}}</ref> i [[Fudbalska reprezentacija Škotske|Škotska]] (posljednji nastup bio im je [[1998.]] godine).<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/uefa-qualifiers-review-matchday-10-november-18 |title=Austria, Belgium, Scotland, Spain and Swiss reach World Cup |publisher=FIFA|access-date=November 19, 2025}}</ref> Što se tiče značajnijih izbivanja, četverostruki svjetski prvak [[Fudbalska reprezentacija Italije|Italija]] nije se uspjela kvalificirati na svoje treće uzastopno Svjetsko prvenstvo, što je neslavni rekord postavljen nakon novog poraza u play-offu.<ref>{{cite web |last=Bandini |first=Nicky |url=https://www.theguardian.com/football/2026/mar/31/bosnia-herzegovina-italy-world-cup-2026-qualifying-playoff-match-report |title=Italy miss out on World Cup again after Bosnia and Herzegovina's shootout triumph |date=March 31, 2026 |access-date=April 3, 2026 |website=The Guardian}}</ref> Talijani su ujedno i jedini bivši prvaci koji se nisu kvalificirali na tri uzastopna prvenstva te najbolje rangirana momčad na FIFA-inoj ljestvici koja nije ostvarila plasman. Reprezentacije koje su igrale na prethodnom turniru, a nisu se kvalificirale za ovaj su [[Fudbalska reprezentacija Danske|Danska]], [[Fudbalska reprezentacija Kameruna|Kamerun]], [[Fudbalska reprezentacija Kostarike|Kostarika]], [[Fudbalska reprezentacija Poljske|Poljska]], [[Fudbalska reprezentacija Srbije|Srbija]] i [[Fudbalska reprezentacija Walesa|Wales]]. Kvalificirane momčadi su sljedeće: {{col-begin}} {{col-4}} '''[[AFC]]''' (9) * {{NogRep|AUS}} * {{NogRep|IRK}} * {{NogRep|IRN}} * {{NogRep|JAP}} * {{NogRep|JOR}} (debi) * {{NogRep|JKO}} * {{NogRep|KAT}} * {{NogRep|SAU}} * {{NogRep|UZB}} (debi) '''[[CAF]]''' (10) * {{NogRep|ALŽ}} * {{NogRep|COD}} * {{NogRep|EGI}} * {{NogRep|GAN}} * {{NogRep|JAR}} * {{NogRep|MAR}} * {{NogRep|CIV}} * {{NogRep|SEN}} * {{NogRep|TUN}} * {{NogRep|ZEL}} (debi) {{col-4}} '''[[CONCACAF]]''' (6) * {{NogRep|CUW}} (debi) * {{NogRep|HAI}} * {{NogRep|KAN}} (domaćin) * {{NogRep|MEX}} (domaćin) * {{NogRep|PAN}} * {{NogRep|SAD}} (domaćin) '''[[CONMEBOL]]''' (6) * {{NogRep|ARG}} * {{NogRep|BRA}} * {{NogRep|EKV}} * {{NogRep|KOL}} * {{NogRep|PAR}} * {{NogRep|URU}} '''[[OFC]]''' (1) * {{NogRep|NZL}} {{col-4}} '''[[UEFA]]''' (16) * {{NogRep|AUT}} * {{NogRep|BEL}} * {{NogRep|BIH}} * {{NogRep|ČEŠ}} * {{NogRep|ENG}} * {{NogRep|FRA}} * {{NogRep|HRV}} * {{NogRep|NIZ}} * {{NogRep|NOR}} * {{NogRep|NJE}} * {{NogRep|POR}} * {{NogRep|ŠKO}} * {{flagicon|ŠPA}} [[Fudbalska reprezentacija Španije|Španjolska]] * {{NogRep|ŠVE}} * {{NogRep|ŠVI}} * {{NogRep|TUR}} {{col-end}} == Gradovi domaćini == == Finalni ždrijeb == Finalni ždrijeb za Svjetsko prvenstvo održao se [[5. prosinca]] [[2025.]] godine u [[Kennedyjev centar|Kennedyjevom centru]] u [[Washington, D.C.|Washingtonu]].<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/final-draw-results |title=Groups revealed in star-studded Final Draw |publisher=FIFA |date=December 5, 2025 |access-date=December 6, 2025}}</ref> Reprezentacije su raspoređene u četiri jakosne skupine po 12 reprezentacija. U prvoj jakosnoj skupini bili su domaćini te devet najbolje plasiranih reprezentacija prema FIFA-inoj ljestvici. Preostale tri jakosne skupine sadržavale su ostale reprezentacije, također podijeljene prema FIFA-inoj ljestvici. Izuzetak su četiri reprezentacije iz europskog ''play-offa'' te dvije reprezentacije s interkontinentalnog ''play-offa'', koje su smještene u četvrtu jakosnu skupinu jer se u trenutku ždrijeba još nije znalo koje će to reprezentacije biti.<ref>{{cite news|url=https://www.france24.com/en/sport/20251125-world-cup-draw-to-separate-spain-argentina-france-and-england-until-final-rounds|title=FIFA 2026: World Cup draw to separate Spain, Argentina, France and England until final rounds|work=France 24|access-date=November 27, 2025}}</ref> Grupe su formirane nasumično izvlačenjem po jedne reprezentacije iz svake jakosne skupine, vodeći se načelnim pravilom da, kada god je to moguće, u istoj grupi ne budu momčadi iz iste konfederacije.<ref>{{cite web |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/procedures-final-draw-world-cup-2026-revealed |title=Procedures for the Final Draw for the FIFA World Cup 2026 revealed |publisher=FIFA |date=November 25, 2025 |access-date=November 25, 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/2d1a1ac7bab78995/original/Draw-Procedures-for-the-FIFA-World-Cup-2026.pdf |title=Draw Procedures for the FIFA World Cup 2026 |publisher=FIFA |date=November 25, 2025 |access-date=November 25, 2025}}</ref> Ovo je pravilo primjenjivo na sve konfederacije osim UEFA-e, tako da su u grupi smjele biti maksimalno dvije europske momčadi. Kao što je i inače praksa, domaćini su još prije ždrijeba bili raspoređeni u grupe radi rasporeda igranja.<ref name="Schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=FIFA |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024 |archive-date=February 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Bushnell |first1=Henry |last2=Crafton |first2=Adam |date=August 22, 2025 |title=2026 World Cup draw to be held at Kennedy Center, President Trump announces |url=https://www.nytimes.com/athletic/6569842/2025/08/22/world-cup-draw-kennedy-center-trump-infantino/ |access-date=August 22, 2025 |work=The New York Times |issn=0362-4331 |url-access=limited}}</ref> Tako je [[Fudbalska reprezentacija Meksika|Meksiko]] smješten u grupu A kako bi [[11. lipnja]] igrao utakmicu otvaranja na [[Estadio Azteca|Azteci]]. [[Fudbalska reprezentacija Kanade|Kanada]] i [[Fudbalska reprezentacija Sjedinjenih Američkih Država|Sjedinjene Američke Države]] smješteni su u grupu B, odnosno grupu D. Kako bi osigurala balans u kompetitivnosti, FIFA je također osigurala da se prve četiri reprezentacije s FIFA-ine ljestvice ne mogu međusobno susresti prije polufinala,<ref>{{cite web |last=Johnson |first=Dale |date=November 25, 2025 |title=Fifa to keep top seeds apart in World Cup draw |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cvg84knn2p5o |access-date=November 25, 2025 |work=[[BBC Sport]]}}</ref> odnosno finala i to tako što je osigurala da prva ([[Fudbalska reprezentacija Španije|Španjolska]]) i druga ([[Fudbalska reprezentacija Argentine|Argentina]]), odnosno treća ([[Fudbalska reprezentacija Francuske|Francuska]]) i četvrta ([[Fudbalska reprezentacija Engleske|Engleska]]) reprezentacija svijeta budu ždrijebane u suprotnim dijelovima turnira za fazu na izbacivanje, čime se osiguralo da se ne susretnu u ranim fazama turnira u slučaju da osvoje svoje grupe. Ždrijeb je započao s prvom, a završio sa četvrtom jakosnom skupinom, pri čemu je svaka reprezentacija bila raspoređena u prvu slobodnu grupu po abecednom ključu. Zbog rasporeda igranja, momčadi iz prve jakosne skupine automatski su bile ždrijebane na prvu poziciju svake grupe. Za ostale jakosne skupine, FIFA je osmislila predeterminirani način određivanja pozicije u grupu temeljen na jakosnoj skupini i grupu u koju su ždrijebani. Jakosne skupine izgledale su ovako:<ref>{{cite web |url=https://inside.fifa.com/fifa-world-ranking/men?dateId=id14933 |title=FIFA Men's World Ranking: 19 November 2025 |publisher=FIFA |date=November 19, 2025 |access-date=November 27, 2025}}</ref> {| class="wikitable" style="white-space:nowrap; display:inline-table;" |+Skupina 1 |- ! style="width:150px" | Reprezentacija ! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}} ! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}} |- | {{fb|SAD}}{{efn|Sjedinjene Američke Države su kao sudomaćin raspoređene u prvu jakosnu skupinu te im je automatski dodijeljena pozicija D1. Po rangu, Sjedinjene Američke Države bi inače bile u drugoj jakosnoj skupini.}} | {{center|[[#Grupa D|D]]}} | style="text-align:center" | 14 |- | {{fb|MEX}}{{efn|Meksiko je kao sudomaćin raspoređen u prvu jakosnu skupinu te mu je automatski dodijeljena pozicija A1. Po rangu, Meksiko bi inače bio u drugoj jakosnoj skupini.}} | {{center|[[#Grupa A|A]]}} | style="text-align:center" | 15 |- style="border-bottom:2px solid blue;" | {{fb|KAN}}{{efn|Kanada je kao sudomaćin raspoređena u prvu jakosnu skupinu te joj je automatski dodijeljena pozicija B1. Po rangu, Kanada bi inače bila u trećoj jakosnoj skupini.}} | {{center|[[#Grupa B|B]]}} | style="text-align:center" | 27 |- | {{flagicon|ŠPA}} [[Fudbalska reprezentacija Španije|Španjolska]] | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 1 |- | {{fb|ARG}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 2 |- | {{fb|FRA}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 3 |- | {{fb|ENG}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 4 |- | {{fb|BRA}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 5 |- | {{fb|POR}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 6 |- | {{fb|NIZ}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 7 |- | {{fb|BEL}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 8 |- | {{fb|NJE}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 9 |} {| class="wikitable" style="white-space:nowrap; display:inline-table;" |+Skupina 2 |- ! style="width:150px" | Reprezentacija ! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}} ! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}} |- | {{fb|HRV}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 10 |- | {{fb|MAR}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 11 |- | {{fb|KOL}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 13 |- | {{fb|URU}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 16 |- | {{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Nogometna reprezentacija Švicarske|Švicarska]] | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 17 |- | {{fb|JAP}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 18 |- | {{fb|SEN}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 19 |- | {{fb|IRN}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 20 |- | {{fb|JKO}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 22 |- | {{fb|EKV}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 23 |- | {{fb|AUT}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 24 |- | {{fb|AUS}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 26 |} {| class="wikitable" style="white-space:nowrap; display:inline-table;" |+Skupina 3 |- ! style="width:150px" | Reprezentacija ! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}} ! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}} |- | {{fb|NOR}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 29 |- | {{fb|PAN}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 30 |- | {{fb|EGI}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 34 |- | {{fb|ALŽ}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 35 |- | {{fb|ŠKO}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 36 |- | {{fb|PAR}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 39 |- | {{fb|TUN}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 40 |- | {{fb|CIV}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 42 |- | {{fb|UZB}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 50 |- | {{fb|KAT}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 51 |- | {{fb|SAU}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 60 |- | {{fb|JAR}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 61 |} {| class="wikitable" style="white-space:nowrap; display:inline-table;" |+Skupina 4{{efn|name=Identitet|Pobjednici četiri europska ''play-offa'' i pobjednici dva interkontinentalna ''play-offa'' nisu bili poznati u vrijeme formiranja jakosnih skupina.}} |- ! style="width:150px" | Reprezentacija ! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}} ! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}} |- | {{fb|JOR}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 66 |- | {{fb|ZEL}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 68 |- | {{fb|GAN}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 72 |- | {{fb|CUW}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 82 |- | {{fb|HAI}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 84 |- | {{fb|NZL}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 86 |- | <!--Do not replace with eventual Path A winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA A]]{{efn|name=UEFA A|U trenutku ždrijeba, pobjednik A puta UEFA-inih kvalifikacija za Svjetsko prvenstvo nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|BIH}} (71), koja bi svakako bila svrstana u četvrtu jakosnu skupinu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik A puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto B2.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa B|B]]}}}} | style="text-align:center" rowspan="6" {{N/a}} |- | <!--Do not replace with eventual Path A winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA B]]{{efn|name=UEFA B|U trenutku ždrijeba, pobjednik B puta UEFA-inih kvalifikacija za Svjetsko prvenstvo nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|ŠVE}} (43), koja bi inače išla u treću jakosnu skupinu, ali je zbog play-offa svrstana u četvrtu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik B puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto F3.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa F|F]]}}}} |- | <!--Do not replace with eventual Path A winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA C]]{{efn|name=UEFA C|U trenutku ždrijeba, pobjednik C puta UEFA-inih kvalifikacija za Svjetsko prvenstvo nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|TUR}} (25), koja bi inače išla u drugu jakosnu skupinu, ali je zbog play-offa svrstana u četvrtu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik B puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto D4.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa D|D]]}}}} |- | <!--Do not replace with eventual Path A winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA D]]{{efn|name=UEFA D|U trenutku ždrijeba, pobjednik D puta UEFA-inih kvalifikacija za Svjetsko prvenstvo nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|ČEŠ}} (44), koja bi inače išla u treću jakosnu skupinu, ali je zbog play-offa svrstana u četvrtu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik B puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto A4.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa A|A]]}}}} |- | <!--Do not replace with eventual Path B winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|Interkontinentalni ''play-off'' 1]]{{efn|name=DR Kongo|U trenutku ždrijeba, pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 1 nije bio poznat. U konačnici je to bio {{fb|COD}} (56), koji bi svakako bio svrstan u četvrtu jakosnu skupinu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 1 ići na mjesto K2.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa K|K]]}}}} |- | <!--Do not replace with eventual Path C winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|Interkontinentalni ''play-off'' 2]]{{efn|name=Irak|U trenutku ždrijeba, pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 2 nije bio poznat. U konačnici je to bio {{fb|IRK}} (58), koji bi svakako bio svrstan u četvrtu jakosnu skupinu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 2 ići na mjesto I3.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa I|I]]}}}} |} {{notelist}} == Suci == FIFA je [[9. travnja]] [[2026.]] godine potvrdila konačni, službeni popis od 52 glavna suca, 88 pomoćnih sudaca i 30 VAR sudaca za turnir.<ref>{{Cite web |date=April 9, 2026 |title=Match officials appointed for World Cup 2026 |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/match-officials-appointed-referees |access-date=April 9, 2026 |website=FIFA}}</ref><ref>{{Cite web |date=April 9, 2026 |title=Match officials appointed for World Cup 2026 |url=https://digitalhub.fifa.com/asset/7879a8c6-c228-4848-a8de-7dc69b37b594/Final-List-of-Match-Officials-FWC-2026.pdf |access-date=April 9, 2026 |website=FIFA}}</ref> Konačni popis svih sudaca izgledao je ovako: {| class="wikitable" width="100%" |- !colspan="4"|Lista sudaca |- !Konfederacija !Glavni sudac !Pomoćni suci !VAR suci |- |rowspan="8"|[[AFC]] |{{flagicon|UAE}} [[Omar al-Ali]] ([[Ujedinjeni Arapski Emirati]]) |rowspan="8"|{{ubl|George Lakrindis ([[Australija]]) / James Lindsay ([[Australija]])|Jun Mihara ([[Japan]]) / Zhou Fei ([[Kina]])|Muhamad al-Kalaf ([[Jordan]]) / Ahmed al-Roalle ([[Jordan]])|Taleb al-Mari ([[Katar]]) / Saud al-Makaleh ([[Katar]])|Muhamed al-Bakri ([[Saudijska Arabija]]) / Mohamed al-Hamadi ([[Ujedinjeni Arapski Emirati]])|Timur Gaynullin ([[Uzbekistan]]) / Andrey Tsapenko ([[Uzbekistan]])}} |rowspan="8"|{{ubl|{{flagicon|AUS}} [[Shaun Evans (fudbalski sudac)|Shaun Evans]] ([[Australija]])|{{flagicon|KAT}} [[Hamis al-Marri]] ([[Katar]])|{{flagicon|KIN}} [[Fu Ming]] ([[Kina]])|{{flagicon|SAU}} [[Abdullah al-Šehri]] ([[Saudijska Arabija]])}} |- |{{flagicon|JAP}} [[Yūsuke Araki]] ([[Japan]]) |- |{{flagicon|KAT}} [[Abdulrahman al-Džasim]] ([[Katar]]) |- |{{flagicon|AUS}} [[Ali-Reza Fagani]] ([[Australija]]) |- |{{flagicon|KIN}} [[Ma Ning (fudbalski sudac)|Ma Ning]] ([[Kina]]) |- |{{flagicon|JOR}} [[Adham al-Muhadamah]] ([[Jordan]]) |- |{{flagicon|UZB}} [[Ilgiz Tantashev]] ([[Uzbekistan]]) |- |{{flagicon|SAU}} [[Haled al-Turais]] ([[Saudijska Arabija]]) |- |rowspan="7"|[[CAF]] |{{flagicon|SOM}} [[Omar Abdulkadir Artan]] ([[Somalija]]) |rowspan="7"|{{ubl|Mokrane Gourari ([[Alžir]]) / Abbes Akram Zerhouni ([[Alžir]])|Jerson Emiliano dos Santos ([[Angola]]) / Elvis Noupue ([[Kamerun]])|Mahmud Aburegal ([[Egipat]]) / Ahmed Hossam Taha ([[Egipat]])|Boris Ditsoga ([[Gabon]]) / Amos Abeigne Ndong ([[Gabon]])|Zakhele Siwela ([[Južnoafrička Republika]])|Zakaria Brinsi ([[Maroko]]) / Mostafa Akarkad ([[Maroko]])}} |rowspan="7"|{{ubl|{{flagicon|EGI}} [[Mahmud Ašur]] ([[Egipat]])|{{flagicon|MAR}} [[Hamza al-Fariq]] ([[Maroko]])}} |- |{{flagicon|GAB}} [[Pierre Atcho]] ([[Gabon]]) |- |{{flagicon|Mauritanija}} [[Dahhan Bajdah]] ([[Mauritanija]]) |- |{{flagicon|ALŽ}} [[Mustapha Ghorbal]] ([[Alžir]]) |- |{{flagicon|MAR}} [[Jalal Jayed]] ([[Maroko]]) |- |{{flagicon|EGI}} [[Amin Omar]] ([[Egipat]]) |- |{{flagicon|JAR}} [[Abongile Tom]] ([[Južnoafrička Republika]]) |- |rowspan="9"|[[CONCACAF]] |{{flagicon|SAL}} [[Iván Barton]] ([[Salvador]]) |rowspan="9"|{{ubl|Walter López ([[Honduras]]) / Christian Ramírez ([[Honduras]])|Lyes Arfa ([[Kanada]]) / Micheal Barwegen ([[Kanada]])|Juan Carlos Mora ([[Kostarika]]) / Caleb Wales ([[Trinidad i Tobago]])|Alberto Morín ([[Meksiko]]) / Marco Bisguerra ([[Meksiko]])|Sandra Ramírez ([[Meksiko]])|Henry Pupiro ([[Nikaragva]]) / David Morán ([[Salvador]])|Corey Parker ([[Sjedinjene Države]]) / Kyle Atkins ([[Sjedinjene Države]])|Kathryn Nesbitt ([[Sjedinjene Države]]) / Brooke Mayo ([[Sjedinjene Države]])}} |rowspan="9"|{{ubl|{{flagicon|SAD}} [[Joe Dickerson]] ([[Sjedinjene Države]])|{{flagicon|NIK}} [[Tatiana Guzmán]] ([[Nikaragva]])|{{flagicon|MEX}} [[Erick Miranda]] ([[Meksiko]])|{{flagicon|SAD}} [[Armando Villarreal]] ([[Sjedinjene Države]])}} |- |{{flagicon|CRC}} [[Juan Gabriel Calderón]] ([[Kostarika]]) |- |{{flagicon|SAD}} [[Ismail Elfath]] ([[Sjedinjene Države]]) |- |{{flagicon|KAN}} [[Drew Fischer]] ([[Kanada]]) |- |{{flagicon|MEX}} [[Katia Itzel García]] ([[Meksiko]]) |- |{{flagicon|HON}} [[Saíd Martínez]] ([[Honduras]]) |- |{{flagicon|JAM}} [[Oshane Nation]] ([[Jamajka]]) |- |{{flagicon|SAD}} [[Tori Penso]] ([[Sjedinjene Države]]) |- |{{flagicon|MEX}} [[César Arturo Ramos]] ([[Meksiko]]) |- |rowspan="12"|[[CONMEBOL]] |{{flagicon|BRA}} [[Ramon Abatti]] ([[Brazil]]) |rowspan="12"|{{ubl|Facundo Rodríguez ([[Argentina]]) / Maximiliano Del Yesso ([[Argentina]])|Juan Pablo Belatti ([[Argentina]]) / Gabriel Chade ([[Argentina]])|Cristian Navarro ([[Argentina]]) / Rodrigo Figueiredo ([[Brazil]])|Rafael Alves ([[Brazil]]) / Danilo Manis ([[Brazil]])|Bruno Boschilia ([[Brazil]]) / Bruno Pires ([[Brazil]])|José Retamal ([[Čile]]) / Miguel Rocha ([[Čile]])|Alexander Guzmán ([[Kolumbija]]) / Michael Orué ([[Peru]])|Eduardo Cardozo ([[Paragvaj]]) / Milcíades Saldívar ([[Paragvaj]])|Nicolás Tarán ([[Urugvaj]]) / Carlos Barreiro ([[Urugvaj]])|Jorge Urrego ([[Venezuela]]) / Tulio Moreno ([[Venezuela]])}} |rowspan="12"|{{ubl|{{flagicon|KOL}} [[Nicolás Gallo]] ([[Kolumbija]])|{{flagicon|URU}} [[Antonio García (fudbalski sudac)|Antonio García]] ([[Urugvaj]])|{{flagicon|URU}} [[Leodán González]] ([[Urugvaj]])|{{flagicon|ČIL}} [[Juan Lara]] ([[Čile]])|{{flagicon|ARG}} [[Hernán Mastrángelo]] ([[Argentina]])|{{flagicon|VEN}} [[Juan Soto (fudbalski sudac)|Juan Soto]] ([[Venezuela]])|{{flagicon|BRA}} [[Rodolpho Toski]] ([[Brazil]])}} |- |{{flagicon|PAR}} [[Juan Gabriel Benítez]] ([[Paragvaj]]) |- |{{flagicon|BRA}} [[Raphael Claus]] ([[Brazil]]) |- |{{flagicon|ARG}} [[Yael Falcón]] ([[Argentina]]) |- |{{flagicon|ČIL}} [[Cristián Garay]] ([[Čile]]) |- |{{flagicon|ARG}} [[Darío Herrera (fudbalski sudac)|Darío Herrera]] ([[Argentina]]) |- |{{flagicon|PER}} [[Kevin Ortega (fudbalski sudac)|Kevin Ortega]] ([[Peru]]) |- |{{flagicon|KOL}} [[Andrés Rojas]] ([[Kolumbija]]) |- |{{flagicon|BRA}} [[Wilton Sampaio]] ([[Brazil]]) |- |{{flagicon|URU}} [[Gustavo Tejera]] ([[Urugvaj]]) |- |{{flagicon|ARG}} [[Facundo Tello]] ([[Argentina]]) |- |{{flagicon|VEN}} [[Jesús Valenzuela]] ([[Venezuela]]) |- |[[OFC]] |{{flagicon|NZL}} [[Campbell-Kirk Kawana-Waugh]] ([[Novi Zeland]]) |Isaac Trevis ([[Novi Zeland]]) |{{N/A|—}} |- |rowspan="15"|[[UEFA]] |{{flagicon|NOR}} [[Espen Eskås]] ([[Norveška]]) |rowspan="15"|{{ubl|Stuart Burt ([[Engleska]]) / James Mainwaring ([[Engleska]])|Gary Beswick ([[Engleska]]) / Adam Nunn ([[Engleska]])|Cyril Mugnier ([[Francuska]]) / Mehdi Rahmouni ([[Francuska]])|Nicolas Danos ([[Francuska]]) / Benjamin Pagès ([[Francuska]])|Daniele Bindoni ([[Italija]]) / Alberto Tegoni ([[Italija]])|Hessel Steegstra ([[Nizozemska]]) / Jan de Vries ([[Nizozemska]])|Jan Erik Engan ([[Norveška]]) / Isaak Bashevkin ([[Norveška]])|Robert Kempter ([[Njemačka]]) / Christian Dietz ([[Njemačka]])|Bruno Jesus ([[Portugal]]) / Luciano Maia ([[Portugal]])|Tomasz Listkiewicz ([[Poljska]]) / Adam Kupsik ([[Poljska]])|Mihai Marius Marica ([[Rumunjska]]) / Ferencz Tunyogi ([[Rumunjska]])|Tomaž Klančnik ([[Slovenija]]) / Andraž Kovačič ([[Slovenija]])|Jose Enrique Naranjo Perez ([[Španjolska]]) / Diego Sánchez Rojo ([[Španjolska]])|Mahbod Beigi ([[Švedska]]) / Andreas Söderkvist ([[Švedska]])|Stéphane De Almeida ([[Švicarska]])}} |rowspan="15"|{{ubl|{{flagicon|HRV}} [[Ivan Bebek]] ([[Hrvatska]])|{{flagicon|FRA}} [[Jérôme Brisard]] ([[Francuska]])|{{flagicon|ŠPA}} [[Carlos del Cerro Grande]] ([[Španjolska]])|{{flagicon|NJE}} [[Bastian Dankert]] ([[Njemačka]])|{{flagicon|ITA}} [[Marco Di Bello]] ([[Italija]])|{{flagicon|NIZ}} [[Rob Dieperink]] ([[Nizozemska]])|{{flagicon|BEL}} [[Bram Van Driessche]] ([[Belgija]])|{{flagicon|ENG}} [[Jarred Gillett]] ([[Engleska]])|{{flagicon|NIZ}} [[Dennis Higler]] ([[Nizozemska]])|{{flagicon|POLJ}} [[Tomasz Kwiatkowski]] ([[Poljska]])|{{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Fedayi San]] ([[Švicarska]])}} |- |{{flagicon|ŠPA}} [[Alejandro Hernández Hernández]] ([[Španjolska]]) |- |{{flagicon|RUM}} [[István Kovács (fudbalski sudac)|István Kovács]] ([[Rumunjska]]) |- |{{flagicon|FRA}} [[François Letexier]] ([[Francuska]]) |- |{{flagicon|NIZ}} [[Danny Makkelie]] ([[Nizozemska]]) |- |{{flagicon|POLJ}} [[Szymon Marciniak]] ([[Poljska]]) |- |{{flagicon|ITA}} [[Maurizio Mariani]] ([[Italija]]) |- |{{flagicon|ŠVE}} [[Glenn Nyberg]] ([[Švedska]]) |- |{{flagicon|ENG}} [[Michael Oliver (fudbalski sudac)|Michael Oliver]] ([[Engleska]]) |- |{{flagicon|POR}} [[João Pinheiro (fudbalski sudac)|João Pinheiro]] ([[Portugal]]) |- |{{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Sandro Schärer]] ([[Švicarska]]) |- |{{flagicon|ENG}} [[Anthony Taylor (fudbalski sudac)|Anthony Taylor]] ([[Engleska]]) |- |{{flagicon|FRA}} [[Clément Turpin]] ([[Francuska]]) |- |{{flagicon|SLO}} [[Slavko Vinčić]] ([[Slovenija]]) |- |{{flagicon|NJE}} [[Felix Zwayer]] ([[Njemačka]]) |} == Grupna faza == {{quote box| width=20%| quote = '''Legenda:''' :{{color box|#ffcccc}} Momčad ispala iz daljnjeg natjecanja. :{{color box|#ccffcc}} Momčad prolazi u osminu finala. }} '''Napomena:''' ''Sva vremena navedena su prema lokalnom vremenu.'' Sljedeći kriteriji primjenjivat će se prilikom rangiranja reprezentacija u grupnoj fazi:<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> # Broj bodova u svim utakmicama u grupi; # Gol razlika u svim utakmicama u grupi; # Broj postignutih golova u svim utakmicama u grupi; # Veći broj bodova osvojen u međusobnim susretima; # Bolja gol razlika ostvarena u međusobnim susretima; # Više postignutih golova u međusobnim susretima; # Fair play bodovi u svim utakmicama u grupi (samo jedno oduzimanje bodova može se primijeniti na jednog igrača po utakmici): ##Žuti karton: -1 bod ##Indirektni crveni karton (dva žuta kartona): -3 boda ##Direktni crveni karton: -4 boda ##Žuti i direktni crveni karton: -5 bodova # Bolji plasman na najrecentnijoj FIFA-inoj ljestvici; # Bolji plasman na progresivno starijim FIFA-inim ljestvicama do trenutka u kojem se reprezentacije mogu odvojiti. === Grupa A === === Grupa B === === Grupa C === === Grupa D === === Grupa E === === Grupa F === === Grupa G === === Grupa H === === Grupa I === === Grupa J === === Grupa K === === Grupa L === === Rangiranje trećeplasiranih momčadi === {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | {| class=wikitable style="text-align:center" |- bgcolor="#DCDCDC" ! | {{Abbr|Poz.|Pozicija}} ! | Grupa !width="200"|Reprezentacija !width="40"|Bod. !width="40"|Ut. !width="40"|Pob. !width="40"|N. !width="40"|Por. !width="40"|Pos. !width="40"|Pri. !width="40"|GR |- style="background: #ccffcc;" |1. |[[#Grupa A|A]] |align=left|A3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: #ccffcc;" |2. |[[#Grupa B|B]] |align=left|B3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: #ccffcc;" |3. |[[#Grupa C|C]] |align=left|C3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: #ccffcc;" |4. |[[#Grupa D|D]] |align=left|D3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: #ccffcc;" |5. |[[#Grupa E|E]] |align=left|E3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: #ccffcc;" |6. |[[#Grupa F|F]] |align=left|F3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: #ccffcc;" |7. |[[#Grupa G|G]] |align=left|G3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: #ccffcc;" |8. |[[#Grupa H|H]] |align=left|H3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- |9. |[[#Grupa I|I]] |align=left|I3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- |10. |[[#Grupa J|J]] |align=left|J3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- |11. |[[#Grupa K|K]] |align=left|K3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- |12. |[[#Grupa L|L]] |align=left|L3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | Četiri najbolje plasirane trećeplasirane ekipe određuju se prema sljedećim kriterijima:<ref name="regulations"/> # Najviše osvojenih bodova; # Bolja gol razlika; # Veći broj postignutih golova; # Manje disciplinskih bodova; # Pozicija na najrecentnijoj ljestvici; # Pozicija na starijim ljestvicama. |} == Faza na izbacivanje == == Statistike i nagrade == == Konačni poredak == == Marketing == == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|FIFA World Cup 2026|2026 FIFA World Cup}} *[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.], FIFA.com {{Svjetski kup FIFA}} {{Authority control}} [[Kategorija:2026.]] [[Kategorija:FIFA Svjetsko prvenstvo|2026M]] [[Kategorija:Fudbal u Kanadi]] [[Kategorija:Fudbal u Meksiku]] [[Kategorija:Fudbal u Sjedinjenim Američkim Državama]] pz2poq3uhxhrdt71szyd916xxho7zeb 42587321 42587032 2026-05-03T23:55:36Z Edgar Allan Poe 29250 /* Rangiranje trećeplasiranih momčadi */ 42587321 wikitext text/x-wiki {{Aktualni sportski događaj}} {{Infokutija međunarodno fudbalsko takmičenje | Name = FIFA Svjetsko prvenstvo 2026. | izvorni naziv = {{ubl|FIFA World Cup 26|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | Logo = 2026_FIFA_World_Cup_emblem.svg | Size = 220px | Optional caption = | Zemlja domaćin = {{ubl|{{flag|Kanada}}|{{flag|Meksiko}}|{{flag|Sjedinjene Američke Države}}}} | datum = [[11. lipnja]] – [[19. srpnja]] [[2026.]] | Broj reprezentacija = 48 | stadioni = 16 | gradovi = 16 | Prvaci = | drugi = | treći = | četvrti = | Broj utakmica = 104 | Broj golova = | gledanost = | Najbolji strijelac = | Najbolji igrač = | ažurirano = [[2. svibnja]] [[2026]] }} '''FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.''' ([[engleski]]: ''FIFA World Cup 26''; [[španjolski]]: ''Copa Mundial de la FIFA 2026''; [[francuski]]: ''Coupe du Monde de la FIFA 2026'') bit će 23. izdanje [[FIFA Svjetsko prvenstvo|FIFA Svjetskog prvenstva]] koje će se od [[11. lipnja]] do [[19. srpnja]] [[2026.]] godine održati u [[Kanada|Kanadi]], [[Meksiko|Meksiku]] i [[SAD|Sjedinjenim Američkim Državama]]. Bit će to prvo prvenstvo nakon [[1994.]] godine koje će se održati na tlu [[Sjeverna Amerika|Sjeverne Amerike]]; [[Kanada]] će prvi put biti domaćin, dok su [[Meksiko]] (dva puta, [[1970.]] i [[1986.]]) i [[SAD|Sjedinjene Države]] (jednom, [[1994.]]) ranije već ugostili Svjetsko prvenstvo. Turnir će se igrati u ukupno 16 gradova na 16 stadiona – 11 u Sjedinjenim Državana, tri u Meksiku i dva u Kanadi. Bit će to prvi put u historiji turnira da će tri zemlje zajednički organizirati prvenstvo te prvi put da će na njemu sudjelovati 48 reprezentacija. Sjevernoamerička kandidatura za turnir [[2026.]] godine pobijedila je [[Maroko|marokansku]] kandidaturu na glasovanju u [[Moskva|Moskvi]]. Bit će to prvi turnir nakon [[2002.]] godine s više od jednog domaćina. Uz to, Meksiko će postati prva zemlja u historiji koja je čak tri puta bila domaćin ovog natjecanja. Nakon promjene termina za [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2022.|prethodno prvenstvo]], koje se igralo tijekom zime, termin je za ovaj turnir vraćen na tradicionalni ljetni termin. Proširenje s 32 na 48 reprezentacija dovelo je do velikog broja debitanata, tako da će svoje prve nastupa na ovom natjecanju imati [[Fudbalska reprezentacija Curaçaa|Curaçao]], [[Fudbalska reprezentacija Jordana|Jordan]], [[Fudbalska reprezentacija Uzbekistana|Uzbekistan]] i [[Fudbalska reprezentacija Zelenortske Republike|Zelenortska Republika]]. Istovremeno, sva tri domaćina imali su direktan plasman na turnir. Branitelj naslova je [[Fudbalska reprezentacija Argentine|Argentina]], koja je četiri godine ranije u finalu pobijedila [[Fudbalska reprezentacija Francuske|Francusku]]. == Izbor domaćina == [[File:2026 world cup bid election.png|thumb|500px|upright=1.6|{{center|'''Rezultati glasovanja'''}} {| |- !Mogli su glasovati !! Nisu mogli glasovati |- |{{legend|#867650|Glasovali za sjevernoameričku kandidaturu}}||{{legend|#FFBD41|Kanada–Meksiko–Sjedinjene Države}} |- |{{legend|#2770AB|Glasovali za marokansku kandidaturu}}||{{legend|#55208D|Maroko}} |- |{{legend|#008E2A|Nisu glasovali ni za jednu kandidaturu}}||{{legend|#000000|Pod suspenzijom FIFA-e}} |- |{{legend|#B32A2F|Nisu glasovali}}||{{legend|#C1C1C1|Nije članica FIFA-e}} |}]] [[Vijeće FIFA-e]] je u periodu od [[2013.]] do [[2017.]] godine intenzivno raspravljalo o ograničenjima u kontekstu rotacije domaćina prema kontinentalnom ključu. Inicijalno je pravilo glasilo da se za domaćinstvo mogla kandidirati samo država iz konfederacije koja nije bila domaćin prethodna dva turnira. Privremeno je ograničenje suženo na samo prethodni turnir,<ref>{{Cite news |date=May 30, 2015 |title=Current allocation of FIFA World Cup confederation slots maintained |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/worldcup/news/y=2015/m=5/news=current-allocation-of-fifa-world-cuptm-confederation-slots-maintained-2610611.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150530211217/http://www.fifa.com/worldcup/news/y%3D2015/m%3D5/news%3Dcurrent-allocation-of-fifa-world-cuptm-confederation-slots-maintained-2610611.html |archive-date=May 30, 2015}}</ref> nakon čega je opet prošireno na prethodna dva. Dogovorena je i iznimka za domaćine pretposljednjeg prethodnog turnira u slučaju da nijedna pristigla kandidatura ne ispunjava stroge tehničke i financijske kriterije.<ref name="fifacouncil">{{Cite news |date=October 14, 2016 |title=FIFA Council discusses vision for the future of football |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2016/m=10/news=fifa-council-discusses-vision-for-the-future-of-football-2843681.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161017181207/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2016/m%3D10/news%3Dfifa-council-discusses-vision-for-the-future-of-football-2843681.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |archive-date=October 17, 2016}}</ref><ref name="ap-cbc">{{Cite news |date=October 14, 2016 |title=FIFA blocks Europe from hosting 2026 World Cup, lifting Canada's chances |publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation]] |agency=Associated Press |url=http://www.cbc.ca/sports/soccer/world-cup-expanded-1.3804717 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161014191406/http://www.cbc.ca/sports/soccer/world-cup-expanded-1.3804717 |archive-date=October 14, 2016}}</ref> U ožujku [[2017.]] godine, predsjednik [[FIFA]]-e [[Gianni Infantino]] potvrdio je da se europske i azijske zemlje, zbog [[Rusija|ruskog]] i [[katar]]skog domaćinstva [[2018.]], odnosno [[2022.]] godine, neće moći kandidirati za domaćinstvo prvenstva [[2026.]] godine, što je značilo da se za prvenstvo mogu kandidirati zemlje iz [[CONCACAF]]-a (posljednje domaćinstvo bilo je [[1994.]] godine), [[CAF]]-a (posljednje domaćinstvo bilo je [[2010.]] godine), [[CONMEBOL]]a (posljednje domaćinstvo bilo je [[2014.]] godine) ili [[OFC]]-a (nikada nisu bili domaćini), odnosno potencijalno iz [[UEFA]]-e ako nijedna ponuda iz ove četiri konfederacije ne bi zadovoljila uvjete.<ref name="guardian">{{Cite news |last=Hill |first=Tim |date=March 9, 2017 |title=Trump travel ban could prevent United States hosting World Cup |url=https://www.theguardian.com/football/2017/mar/09/donald-trump-travel-ban-could-prevent-united-states-hosting-football-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211114173744/https://www.theguardian.com/football/2017/mar/09/donald-trump-travel-ban-could-prevent-united-states-hosting-football-world-cup |archive-date=November 14, 2021 |access-date=March 24, 2017 |work=The Guardian}}</ref> Sudomaćinstvo, koje je [[FIFA]] bila zabranila nakon [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2002.|prvenstva u Japanu i Južnoj Koreji]], odobreno je za prvenstvo [[2026.]] godine, ali bez ograničenja u broju domaćina, što bi se procjenjivalo od slučaja do slučaja. U konačnici su pred FIFA-u stigle dvije kandidatura – ona [[Maroko|Maroka]] i ujedinjena kandidatura triju sjevernoameričkih država. [[Kanada]], [[Meksiko]] i [[Sjedinjene Američke Države]] su, svaka posebno, razmatrale samostalne kandidature, s tim da je [[10. travnja]] [[2017.]] godine objavljeno kako će poslati zajedničku kandidaturu.<ref>{{cite magazine |url=https://www.si.com/planet-futbol/2017/04/10/2026-world-cup-usa-mexico-canada-host-bid |title=USA, Mexico, Canada announce bid to host '26 WC |date=April 10, 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411054626/https://www.si.com/planet-futbol/2017/04/10/2026-world-cup-usa-mexico-canada-host-bid|archive-date=April 11, 2017 |magazine=Sports Illustrated}}</ref><ref name=":3">{{cite web |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |first=Jeff |last=Carlise |date=April 10, 2017 |title=U.S., Mexico and Canada officially launch bid to co-host 2026 World Cup|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup|archive-date=April 11, 2017 |work=ESPN}}</ref> Glasovanje o kandidatima održano je [[13. lipnja]] [[2018.]] godine na 68. kongresu FIFA-e u [[Moskva|Moskvi]]. U glasovanju su mogla sudjelovati 203 saveza,<ref>{{Cite web |last=Graham |first=Bryan Armen |date=June 13, 2018 |title=North America to host 2026 World Cup after winning vote over Morocco – as it happened |url=https://www.theguardian.com/football/live/2018/jun/13/world-cup-2026-vote-fifa-nations-choose-between-north-america-and-morocco-live |website=The Guardian |access-date=July 12, 2018 |archive-date=July 18, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180718045428/https://www.theguardian.com/football/live/2018/jun/13/world-cup-2026-vote-fifa-nations-choose-between-north-america-and-morocco-live |url-status=live}}</ref> pri čemu je [[Gana]] bila pod suspenzijom FIFA-e zbog korupcijskog skandala pa nije mogla glasovati. Sjevernoamerička kandidatura uvjerljivo je pobijedila sa 134 glasa, dok je marokanska kandidatura dobila 65 glasova;<ref>{{cite news |date=June 13, 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913|url-status=live|access-date=June 13, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913|archive-date=January 14, 2021}}</ref><ref name=":3" /> tri zemlje ([[Kuba]], [[Slovenija]] i [[Španjolska]]) nisu glasovale, dok [[Iran]] nije glasovao ni za jednu od kandidatura.<ref>{{cite news |last1=Gyamera-Antwi |first1=Evans |title=Ghana & Kosovo excluded from Fifa Congress ahead of 2026 World Cup vote |url=http://www.goal.com/en-gh/news/ghana-kosovo-excluded-from-fifa-congress-ahead-of-2026-world-cup-/zhbmtfxdo6fe1i4r07wrr39b9 |access-date=June 13, 2018 |work=Goal.com |date=June 12, 2018 |archive-date=October 21, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021220157/https://www.goal.com/en-gh/news/ghana-kosovo-excluded-from-fifa-congress-ahead-of-2026-world-cup-/zhbmtfxdo6fe1i4r07wrr39b9 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=June 7, 2018 |title=Breaking News: President Akufo-Addo dissolves GFA |url=https://www.myjoyonline.com/news/2018/June-7th/breaking-news-president-akufo-addo-dissolves-gfa.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612162226/https://www.myjoyonline.com/news/2018/June-7th/breaking-news-president-akufo-addo-dissolves-gfa.php |archive-date=June 12, 2018 |access-date=June 14, 2018 |work=myjoyonline.com}}</ref><ref>{{cite news |title=Fifa bans Ghana football head Kwesi Nyantakyi over 'cash gift' |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-44414780 |access-date=June 14, 2018 |work=BBC News |date=June 8, 2018 |archive-date=June 9, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180609011624/https://www.bbc.com/news/world-africa-44414780 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=May 15, 2017 |title=FIFA Congress confirms next steps of the bidding process for the 2026 FIFA World Cup - FIFA.com |url=http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-congress-confirms-next-steps-of-the-bidding-process-for-the-2026--2883665.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |access-date=April 16, 2024 |archive-date=May 15, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170515003503/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-congress-confirms-next-steps-of-the-bidding-process-for-the-2026--2883665.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news |date=June 10, 2015 |title=Scandal-plagued FIFA postpones 2026 World Cup bidding |url=https://www.abc.net.au/news/2015-06-10/fifa-world-cup-2026-bidding-postponed/6536834 |access-date=April 16, 2024 |work=ABC News |language=en-AU |archive-date=April 16, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240416202847/https://www.abc.net.au/news/2015-06-10/fifa-world-cup-2026-bidding-postponed/6536834 |url-status=live}}</ref> Rezultati su izgledali ovako: {| class="wikitable" style="margin: 0 auto;text-align: center" |+ Rezultati glasovanja |- !Kandidature !1. krug<br>{{small|(glasovi)}} |- style="background:#90ee90" |align=left|'''{{ubl|{{flag|Kanada}}|{{flag|Meksiko}}|{{flag|Sjedinjene Države}}}}''' |'''134''' |- |align=left|{{flag|Maroko}} |65 |- |align=left|Nijedna kandidatura |1 |- |align=left|Nisu glasovali |3 |} == Proširenje i promjena formata == Ideja o proširenju prvenstva, odnosno povećanju broja reprezentacija, pojavila se još [[2013.]] godine kada je to predložio tadašnji predsjednik [[UEFA]]-e [[Michel Platini]],<ref>{{Cite news |date=October 28, 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=January 24, 2015 |archive-date=September 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=October 29, 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=January 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=April 21, 2014}}</ref> a ponovio ju je i [[FIFA]]-in predsjednik [[Gianni Infantino]] [[2016.]] godine.<ref>{{Cite news |date=March 30, 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=South Africa |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=December 30, 2016}}</ref> Protivnici prijedloga tvrdili su da je već sada broj utakmica pretjerano velik,<ref name="auto2">{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=December 15, 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=December 24, 2016 |publisher=CNN}}</ref> da bi proširenje smanjilo kvalitetu utakmica<ref name="auto">{{Cite news |date=October 2, 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=October 5, 2016}}</ref><ref name="auto1">{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=January 10, 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=January 12, 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}</ref> te da je odluka motivirana političkim, a ne sportskim razlozima, optužujući Infantina da koristi ideju u svrhu samopromocije pred izbore za predsjednika.<ref>{{Cite news |date=January 10, 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=January 11, 2017}}</ref> Unatoč kritikama, FIFA je [[10. siječnja]] [[2017.]] godine odobrila proširenje s 32 na 48 reprezentacija,<ref name="48teams">{{Cite news |date=January 10, 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=January 10, 2017 |access-date=January 10, 2017 |publisher=FIFA}}</ref> što je 16 više u odnosu na prethodnih sedam turnira.<ref name="48teams" /><ref>{{Cite web |last=Conn |first=David |date=January 10, 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=January 10, 2017 |access-date=January 10, 2017 |website=The Guardian}}</ref> Izvorno je promijenjeni format trebao imati 16 grupa po tri reprezentacije uz 80 odigranih utakmica, pri čemu bi prve dvije reprezentacije iz svake grupe išle dalje u fazu na izbacivanje. Prema tom formatu, broj utakmica svake momčadi i dalje bi bio maksimalno sedam, pri čemu bi svaka reprezentacija igrala jednu utakmicu manje u grupu, a turnir bi se i dalje mogao završiti unutar standardna 32 dana.<ref>{{Cite web |date=January 10, 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=March 31, 2017 |publisher=BBC Sport}}</ref> Kritičari ovog formata isticali su da bi ovo moglo dovesti do koluzije među reprezentacijama,<ref name="guyon">{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=April 30, 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free}}{{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414|date=August 3, 2024}}</ref> na što je FIFA predložila izvođenje penala s ciljem izbjegavanja remija u grupnoj fazi,<ref>{{cite news |date=January 18, 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=November 12, 2020 |archive-date=October 28, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}</ref> međutim ni to nije potpuno ukinulo postojeći rizik,<ref name="guyon"/> što je FIFA-u potaklo na alternativna rješenja.<ref>{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=April 1, 2022 |access-date=November 5, 2022 |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}</ref> U konačnici je format promijenjen [[14. ožujka]] [[2023.]] godine i to na način da će reprezentacije biti raspoređene u 12 grupa po četiri reprezentacije, pri čemu prve dvije iz svake grupe prolaze dalje, zajedno s osam najboljih trećeplasiranih reprezentacija iz svih grupa.<ref name="IMC">{{cite web |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |title=FIFA Council approves international match calendars |publisher=[[FIFA]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |url-status=live}}</ref> Prema novom formatu, igrat će se ukupno 104 umjesto 64 utakmice, a turnir će trajati 39 dana, duže nego prije;<ref>{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=March 14, 2023 |access-date=April 11, 2023 |archive-date=April 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=March 14, 2023 |access-date=April 11, 2023 |archive-date=April 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}</ref> iako će svaka reprezentacija i dalje igrati po tri utakmice u grupnoj fazi, broj utakmica u fazi na izbacivanje povećan je sa sedam na osam zbog uvođenja šesnaestine finala.<ref>{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}</ref> == Kvalifikacije == {{main|Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.}} [[File:2026 world cup qualification map.svg|thumb|400x400px|{{legend|#0000ff|Kvalificirani na Svjetsko prvenstvo}} {{legend|#ffbf00|Nisu se uspjeli kvalificirati}} {{legend|#000000|Diskvalificirani ili se povukli iz kvalifikacija}} {{legend|#cccccc|Nisu članice FIFA-e}}]] Zbog proširenja broja reprezentacija na 48, došlo je i do promjene formata kvalifikacija te povećanja broja kontinentalnih pozicija za svaku konfederaciju. Što se tiče domaćina, podnositelji kandidature računali su na to da će sve tri reprezentacije imati direktan plasman kao domaćini,<ref name="bid_cities">{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |publisher=united2026.com |access-date=April 30, 2018 |archive-date=September 15, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210915131958/https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |url-status=live}}</ref> što je prvo potvrdio Infantino, navodeći da će [[CONCACAF]] dobiti šest mjesta, tri od koja će ići domaćinima,<ref>{{cite web |url=https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026 |title=Presidente de la FIFA confirma cantidad de plazas de Concacaf para el Mundial de 2026 |language=es |website=ESPN Deportes |date=August 31, 2022 |access-date=October 18, 2022 |archive-date=September 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922004259/https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Vargas |first=Dinia |date=August 31, 2022 |title=Infantino anuncia cuántos cupos tendrá la Concacaf para el Mundial de 2026 |url=https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220831205624/https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/ |archive-date=August 31, 2022 |access-date=October 18, 2022 |website=CRHoy.com |language=es}}</ref> a onda i [[Vijeće FIFA-e]] na sjednici u veljači [[2023.]] godine.<ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |title=FIFA Council highlights record breaking revenue in football |publisher=[[FIFA]] |date=February 14, 2023 |access-date=February 14, 2023 |archive-date=February 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230214163245/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/ |title=FIFA confirms U.S., Mexico, Canada automatically in '26 World Cup |publisher=[[Reuters]] |date=February 14, 2023|access-date=February 14, 2023|archive-date=February 15, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215070258/https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/|url-status=live}}</ref> Ostala kontinentalna mjesta potvrđena su na sastanku u [[Manama|Manami]] prije 67. kongresa FIFA-e,<ref name="slot">{{cite web |date=March 30, 2017 |title=Bureau of the Council recommends slot allocation for the 2026 FIFA World Cup |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254 |access-date=August 5, 2022 |publisher=FIFA |archive-date=June 19, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220619161123/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |date=March 30, 2017 |title=World Cup 2026: Fifa reveals allocation for 48-team tournament |url=https://www.bbc.com/sport/football/39448474 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170330224520/http://www.bbc.com/sport/football/39448474 |archive-date=March 30, 2017 |publisher=BBC}}</ref> gdje je potvrđeno i uvođenje interkontinentalnog kvalifikacijskog turnira na koje bi se šest reprezentacija borilo za posljednja dva mjesta na završnom turniru.<ref name="fifa_council">{{Cite web |date=May 9, 2017 |title=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170618072825/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D5/news%3Dfifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html |archive-date=June 18, 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Ostatak kvalifikacija provodio se po konfederacijama kao i ranije, a branitelj naslova [[Fudbalska reprezentacija Argentine|Argentina]] također je sudjelovala u kvalifikacijama. === Kvalificirane momčadi === Od ukupno 48 reprezentacija na turniru, njih je 26 sudjelovalo i na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2022.|prethodnom turniru]]. Zbog povećanja broja reprezentacija došlo je i do povećanja broja debitanata, tako da su čak četiri reprezentacije izborile debitantski nastup, a to su [[Fudbalska reprezentacija Curaçaa|Curaçao]],<ref name=":2">{{cite news |last=Wilson |first=Jonathan |title=Curaçao complete fairytale with battling draw in Jamaica to qualify for World Cup |url=https://www.theguardian.com/football/2025/nov/19/curacao-complete-fairytale-with-battling-draw-in-jamaica-to-qualify-for-world-cup |access-date=November 19, 2025 |work=The Guardian}}</ref> [[Fudbalska reprezentacija Jordana|Jordan]], [[Fudbalska reprezentacija Uzbekistana|Uzbekistan]]<ref>{{Cite news |last=Millar |first=Colin |date=June 5, 2025 |title=Uzbekistan, Jordan qualify for World Cup for first time |url=https://www.nytimes.com/athletic/6229851/2025/06/05/uzbekistan-world-cup-qualification-2026/ |access-date=November 19, 2025 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> i [[Fudbalska reprezentacija Zelenortske Republike|Zelenortska Republika]].<ref>{{cite web |date=October 13, 2025 |title=Cabo Verde seal historic World Cup qualification |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/cabo-verde-qualify |access-date=October 14, 2025 |publisher=FIFA}}</ref> [[Fudbalska reprezentacija Katara|Katar]], koji se na prethodno izdanje kvalificirao automatski zbog domaćinstva, prvi je put izborio nastup na završnici kroz kvalifikacije.<ref>{{cite web |date=October 14, 2025 |title=Qatar and Saudi Arabia qualify for 2026 World Cup |url=https://global.espn.com/football/story/_/id/46597037/qatar-saudi-arabia-qualify-2026-fifa-world-cup|access-date=October 15, 2025 |website=ESPN |agency=Associated Press}}</ref> Velik broj reprezentacija vratio se nakon značajnijih perioda izbivanja, a to su [[Fudbalska reprezentacija Demokratske Republike Konga|DR Kongo]] i [[Fudbalska reprezentacija Haitija|Haiti]] (posljednji nastup bio im je [[1974.]] godine),<ref name=":2" /><ref>{{cite web |last=Williams |first=Ian |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn43qqy9z8xo |title=Tuanzebe sends DR Congo back to World Cup after 52 years |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |website=BBC Sport}}</ref> [[Fudbalska reprezentacija Iraka|Irak]] (posljednji nastup bio je [[1986.]] godine)<ref>{{cite web |last=Luckings |first=Steve |url=https://www.thenationalnews.com/sport/2026/04/01/iraq-beat-bolivia-to-qualify-for-2026-fifa-world-cup/ |title=Iraq beat Bolivia to qualify for 2026 Fifa World Cup |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |website=The National News}}</ref> te [[Fudbalska reprezentacija Austrije|Austrija]], [[Fudbalska reprezentacija Norveške|Norveška]]<ref>{{Cite news |date=November 16, 2025 |title=Norway Qualifies for 2026 World Cup and Sends Italy To Dreaded Playoff |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/norway-qualifies-2026-world-cup-sends-italy-dreaded-playoff |access-date=November 16, 2025 |work=Fox Sports}}</ref> i [[Fudbalska reprezentacija Škotske|Škotska]] (posljednji nastup bio im je [[1998.]] godine).<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/uefa-qualifiers-review-matchday-10-november-18 |title=Austria, Belgium, Scotland, Spain and Swiss reach World Cup |publisher=FIFA|access-date=November 19, 2025}}</ref> Što se tiče značajnijih izbivanja, četverostruki svjetski prvak [[Fudbalska reprezentacija Italije|Italija]] nije se uspjela kvalificirati na svoje treće uzastopno Svjetsko prvenstvo, što je neslavni rekord postavljen nakon novog poraza u play-offu.<ref>{{cite web |last=Bandini |first=Nicky |url=https://www.theguardian.com/football/2026/mar/31/bosnia-herzegovina-italy-world-cup-2026-qualifying-playoff-match-report |title=Italy miss out on World Cup again after Bosnia and Herzegovina's shootout triumph |date=March 31, 2026 |access-date=April 3, 2026 |website=The Guardian}}</ref> Talijani su ujedno i jedini bivši prvaci koji se nisu kvalificirali na tri uzastopna prvenstva te najbolje rangirana momčad na FIFA-inoj ljestvici koja nije ostvarila plasman. Reprezentacije koje su igrale na prethodnom turniru, a nisu se kvalificirale za ovaj su [[Fudbalska reprezentacija Danske|Danska]], [[Fudbalska reprezentacija Kameruna|Kamerun]], [[Fudbalska reprezentacija Kostarike|Kostarika]], [[Fudbalska reprezentacija Poljske|Poljska]], [[Fudbalska reprezentacija Srbije|Srbija]] i [[Fudbalska reprezentacija Walesa|Wales]]. Kvalificirane momčadi su sljedeće: {{col-begin}} {{col-4}} '''[[AFC]]''' (9) * {{NogRep|AUS}} * {{NogRep|IRK}} * {{NogRep|IRN}} * {{NogRep|JAP}} * {{NogRep|JOR}} (debi) * {{NogRep|JKO}} * {{NogRep|KAT}} * {{NogRep|SAU}} * {{NogRep|UZB}} (debi) '''[[CAF]]''' (10) * {{NogRep|ALŽ}} * {{NogRep|COD}} * {{NogRep|EGI}} * {{NogRep|GAN}} * {{NogRep|JAR}} * {{NogRep|MAR}} * {{NogRep|CIV}} * {{NogRep|SEN}} * {{NogRep|TUN}} * {{NogRep|ZEL}} (debi) {{col-4}} '''[[CONCACAF]]''' (6) * {{NogRep|CUW}} (debi) * {{NogRep|HAI}} * {{NogRep|KAN}} (domaćin) * {{NogRep|MEX}} (domaćin) * {{NogRep|PAN}} * {{NogRep|SAD}} (domaćin) '''[[CONMEBOL]]''' (6) * {{NogRep|ARG}} * {{NogRep|BRA}} * {{NogRep|EKV}} * {{NogRep|KOL}} * {{NogRep|PAR}} * {{NogRep|URU}} '''[[OFC]]''' (1) * {{NogRep|NZL}} {{col-4}} '''[[UEFA]]''' (16) * {{NogRep|AUT}} * {{NogRep|BEL}} * {{NogRep|BIH}} * {{NogRep|ČEŠ}} * {{NogRep|ENG}} * {{NogRep|FRA}} * {{NogRep|HRV}} * {{NogRep|NIZ}} * {{NogRep|NOR}} * {{NogRep|NJE}} * {{NogRep|POR}} * {{NogRep|ŠKO}} * {{flagicon|ŠPA}} [[Fudbalska reprezentacija Španije|Španjolska]] * {{NogRep|ŠVE}} * {{NogRep|ŠVI}} * {{NogRep|TUR}} {{col-end}} == Gradovi domaćini == == Finalni ždrijeb == Finalni ždrijeb za Svjetsko prvenstvo održao se [[5. prosinca]] [[2025.]] godine u [[Kennedyjev centar|Kennedyjevom centru]] u [[Washington, D.C.|Washingtonu]].<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/final-draw-results |title=Groups revealed in star-studded Final Draw |publisher=FIFA |date=December 5, 2025 |access-date=December 6, 2025}}</ref> Reprezentacije su raspoređene u četiri jakosne skupine po 12 reprezentacija. U prvoj jakosnoj skupini bili su domaćini te devet najbolje plasiranih reprezentacija prema FIFA-inoj ljestvici. Preostale tri jakosne skupine sadržavale su ostale reprezentacije, također podijeljene prema FIFA-inoj ljestvici. Izuzetak su četiri reprezentacije iz europskog ''play-offa'' te dvije reprezentacije s interkontinentalnog ''play-offa'', koje su smještene u četvrtu jakosnu skupinu jer se u trenutku ždrijeba još nije znalo koje će to reprezentacije biti.<ref>{{cite news|url=https://www.france24.com/en/sport/20251125-world-cup-draw-to-separate-spain-argentina-france-and-england-until-final-rounds|title=FIFA 2026: World Cup draw to separate Spain, Argentina, France and England until final rounds|work=France 24|access-date=November 27, 2025}}</ref> Grupe su formirane nasumično izvlačenjem po jedne reprezentacije iz svake jakosne skupine, vodeći se načelnim pravilom da, kada god je to moguće, u istoj grupi ne budu momčadi iz iste konfederacije.<ref>{{cite web |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/procedures-final-draw-world-cup-2026-revealed |title=Procedures for the Final Draw for the FIFA World Cup 2026 revealed |publisher=FIFA |date=November 25, 2025 |access-date=November 25, 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/2d1a1ac7bab78995/original/Draw-Procedures-for-the-FIFA-World-Cup-2026.pdf |title=Draw Procedures for the FIFA World Cup 2026 |publisher=FIFA |date=November 25, 2025 |access-date=November 25, 2025}}</ref> Ovo je pravilo primjenjivo na sve konfederacije osim UEFA-e, tako da su u grupi smjele biti maksimalno dvije europske momčadi. Kao što je i inače praksa, domaćini su još prije ždrijeba bili raspoređeni u grupe radi rasporeda igranja.<ref name="Schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=FIFA |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024 |archive-date=February 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Bushnell |first1=Henry |last2=Crafton |first2=Adam |date=August 22, 2025 |title=2026 World Cup draw to be held at Kennedy Center, President Trump announces |url=https://www.nytimes.com/athletic/6569842/2025/08/22/world-cup-draw-kennedy-center-trump-infantino/ |access-date=August 22, 2025 |work=The New York Times |issn=0362-4331 |url-access=limited}}</ref> Tako je [[Fudbalska reprezentacija Meksika|Meksiko]] smješten u grupu A kako bi [[11. lipnja]] igrao utakmicu otvaranja na [[Estadio Azteca|Azteci]]. [[Fudbalska reprezentacija Kanade|Kanada]] i [[Fudbalska reprezentacija Sjedinjenih Američkih Država|Sjedinjene Američke Države]] smješteni su u grupu B, odnosno grupu D. Kako bi osigurala balans u kompetitivnosti, FIFA je također osigurala da se prve četiri reprezentacije s FIFA-ine ljestvice ne mogu međusobno susresti prije polufinala,<ref>{{cite web |last=Johnson |first=Dale |date=November 25, 2025 |title=Fifa to keep top seeds apart in World Cup draw |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cvg84knn2p5o |access-date=November 25, 2025 |work=[[BBC Sport]]}}</ref> odnosno finala i to tako što je osigurala da prva ([[Fudbalska reprezentacija Španije|Španjolska]]) i druga ([[Fudbalska reprezentacija Argentine|Argentina]]), odnosno treća ([[Fudbalska reprezentacija Francuske|Francuska]]) i četvrta ([[Fudbalska reprezentacija Engleske|Engleska]]) reprezentacija svijeta budu ždrijebane u suprotnim dijelovima turnira za fazu na izbacivanje, čime se osiguralo da se ne susretnu u ranim fazama turnira u slučaju da osvoje svoje grupe. Ždrijeb je započao s prvom, a završio sa četvrtom jakosnom skupinom, pri čemu je svaka reprezentacija bila raspoređena u prvu slobodnu grupu po abecednom ključu. Zbog rasporeda igranja, momčadi iz prve jakosne skupine automatski su bile ždrijebane na prvu poziciju svake grupe. Za ostale jakosne skupine, FIFA je osmislila predeterminirani način određivanja pozicije u grupu temeljen na jakosnoj skupini i grupu u koju su ždrijebani. Jakosne skupine izgledale su ovako:<ref>{{cite web |url=https://inside.fifa.com/fifa-world-ranking/men?dateId=id14933 |title=FIFA Men's World Ranking: 19 November 2025 |publisher=FIFA |date=November 19, 2025 |access-date=November 27, 2025}}</ref> {| class="wikitable" style="white-space:nowrap; display:inline-table;" |+Skupina 1 |- ! style="width:150px" | Reprezentacija ! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}} ! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}} |- | {{fb|SAD}}{{efn|Sjedinjene Američke Države su kao sudomaćin raspoređene u prvu jakosnu skupinu te im je automatski dodijeljena pozicija D1. Po rangu, Sjedinjene Američke Države bi inače bile u drugoj jakosnoj skupini.}} | {{center|[[#Grupa D|D]]}} | style="text-align:center" | 14 |- | {{fb|MEX}}{{efn|Meksiko je kao sudomaćin raspoređen u prvu jakosnu skupinu te mu je automatski dodijeljena pozicija A1. Po rangu, Meksiko bi inače bio u drugoj jakosnoj skupini.}} | {{center|[[#Grupa A|A]]}} | style="text-align:center" | 15 |- style="border-bottom:2px solid blue;" | {{fb|KAN}}{{efn|Kanada je kao sudomaćin raspoređena u prvu jakosnu skupinu te joj je automatski dodijeljena pozicija B1. Po rangu, Kanada bi inače bila u trećoj jakosnoj skupini.}} | {{center|[[#Grupa B|B]]}} | style="text-align:center" | 27 |- | {{flagicon|ŠPA}} [[Fudbalska reprezentacija Španije|Španjolska]] | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 1 |- | {{fb|ARG}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 2 |- | {{fb|FRA}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 3 |- | {{fb|ENG}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 4 |- | {{fb|BRA}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 5 |- | {{fb|POR}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 6 |- | {{fb|NIZ}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 7 |- | {{fb|BEL}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 8 |- | {{fb|NJE}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 9 |} {| class="wikitable" style="white-space:nowrap; display:inline-table;" |+Skupina 2 |- ! style="width:150px" | Reprezentacija ! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}} ! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}} |- | {{fb|HRV}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 10 |- | {{fb|MAR}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 11 |- | {{fb|KOL}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 13 |- | {{fb|URU}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 16 |- | {{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Nogometna reprezentacija Švicarske|Švicarska]] | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 17 |- | {{fb|JAP}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 18 |- | {{fb|SEN}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 19 |- | {{fb|IRN}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 20 |- | {{fb|JKO}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 22 |- | {{fb|EKV}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 23 |- | {{fb|AUT}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 24 |- | {{fb|AUS}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 26 |} {| class="wikitable" style="white-space:nowrap; display:inline-table;" |+Skupina 3 |- ! style="width:150px" | Reprezentacija ! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}} ! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}} |- | {{fb|NOR}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 29 |- | {{fb|PAN}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 30 |- | {{fb|EGI}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 34 |- | {{fb|ALŽ}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 35 |- | {{fb|ŠKO}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 36 |- | {{fb|PAR}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 39 |- | {{fb|TUN}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 40 |- | {{fb|CIV}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 42 |- | {{fb|UZB}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 50 |- | {{fb|KAT}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 51 |- | {{fb|SAU}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 60 |- | {{fb|JAR}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 61 |} {| class="wikitable" style="white-space:nowrap; display:inline-table;" |+Skupina 4{{efn|name=Identitet|Pobjednici četiri europska ''play-offa'' i pobjednici dva interkontinentalna ''play-offa'' nisu bili poznati u vrijeme formiranja jakosnih skupina.}} |- ! style="width:150px" | Reprezentacija ! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}} ! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}} |- | {{fb|JOR}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 66 |- | {{fb|ZEL}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 68 |- | {{fb|GAN}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 72 |- | {{fb|CUW}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 82 |- | {{fb|HAI}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 84 |- | {{fb|NZL}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 86 |- | <!--Do not replace with eventual Path A winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA A]]{{efn|name=UEFA A|U trenutku ždrijeba, pobjednik A puta UEFA-inih kvalifikacija za Svjetsko prvenstvo nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|BIH}} (71), koja bi svakako bila svrstana u četvrtu jakosnu skupinu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik A puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto B2.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa B|B]]}}}} | style="text-align:center" rowspan="6" {{N/a}} |- | <!--Do not replace with eventual Path A winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA B]]{{efn|name=UEFA B|U trenutku ždrijeba, pobjednik B puta UEFA-inih kvalifikacija za Svjetsko prvenstvo nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|ŠVE}} (43), koja bi inače išla u treću jakosnu skupinu, ali je zbog play-offa svrstana u četvrtu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik B puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto F3.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa F|F]]}}}} |- | <!--Do not replace with eventual Path A winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA C]]{{efn|name=UEFA C|U trenutku ždrijeba, pobjednik C puta UEFA-inih kvalifikacija za Svjetsko prvenstvo nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|TUR}} (25), koja bi inače išla u drugu jakosnu skupinu, ali je zbog play-offa svrstana u četvrtu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik B puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto D4.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa D|D]]}}}} |- | <!--Do not replace with eventual Path A winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA D]]{{efn|name=UEFA D|U trenutku ždrijeba, pobjednik D puta UEFA-inih kvalifikacija za Svjetsko prvenstvo nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|ČEŠ}} (44), koja bi inače išla u treću jakosnu skupinu, ali je zbog play-offa svrstana u četvrtu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik B puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto A4.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa A|A]]}}}} |- | <!--Do not replace with eventual Path B winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|Interkontinentalni ''play-off'' 1]]{{efn|name=DR Kongo|U trenutku ždrijeba, pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 1 nije bio poznat. U konačnici je to bio {{fb|COD}} (56), koji bi svakako bio svrstan u četvrtu jakosnu skupinu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 1 ići na mjesto K2.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa K|K]]}}}} |- | <!--Do not replace with eventual Path C winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|Interkontinentalni ''play-off'' 2]]{{efn|name=Irak|U trenutku ždrijeba, pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 2 nije bio poznat. U konačnici je to bio {{fb|IRK}} (58), koji bi svakako bio svrstan u četvrtu jakosnu skupinu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 2 ići na mjesto I3.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa I|I]]}}}} |} {{notelist}} == Suci == FIFA je [[9. travnja]] [[2026.]] godine potvrdila konačni, službeni popis od 52 glavna suca, 88 pomoćnih sudaca i 30 VAR sudaca za turnir.<ref>{{Cite web |date=April 9, 2026 |title=Match officials appointed for World Cup 2026 |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/match-officials-appointed-referees |access-date=April 9, 2026 |website=FIFA}}</ref><ref>{{Cite web |date=April 9, 2026 |title=Match officials appointed for World Cup 2026 |url=https://digitalhub.fifa.com/asset/7879a8c6-c228-4848-a8de-7dc69b37b594/Final-List-of-Match-Officials-FWC-2026.pdf |access-date=April 9, 2026 |website=FIFA}}</ref> Konačni popis svih sudaca izgledao je ovako: {| class="wikitable" width="100%" |- !colspan="4"|Lista sudaca |- !Konfederacija !Glavni sudac !Pomoćni suci !VAR suci |- |rowspan="8"|[[AFC]] |{{flagicon|UAE}} [[Omar al-Ali]] ([[Ujedinjeni Arapski Emirati]]) |rowspan="8"|{{ubl|George Lakrindis ([[Australija]]) / James Lindsay ([[Australija]])|Jun Mihara ([[Japan]]) / Zhou Fei ([[Kina]])|Muhamad al-Kalaf ([[Jordan]]) / Ahmed al-Roalle ([[Jordan]])|Taleb al-Mari ([[Katar]]) / Saud al-Makaleh ([[Katar]])|Muhamed al-Bakri ([[Saudijska Arabija]]) / Mohamed al-Hamadi ([[Ujedinjeni Arapski Emirati]])|Timur Gaynullin ([[Uzbekistan]]) / Andrey Tsapenko ([[Uzbekistan]])}} |rowspan="8"|{{ubl|{{flagicon|AUS}} [[Shaun Evans (fudbalski sudac)|Shaun Evans]] ([[Australija]])|{{flagicon|KAT}} [[Hamis al-Marri]] ([[Katar]])|{{flagicon|KIN}} [[Fu Ming]] ([[Kina]])|{{flagicon|SAU}} [[Abdullah al-Šehri]] ([[Saudijska Arabija]])}} |- |{{flagicon|JAP}} [[Yūsuke Araki]] ([[Japan]]) |- |{{flagicon|KAT}} [[Abdulrahman al-Džasim]] ([[Katar]]) |- |{{flagicon|AUS}} [[Ali-Reza Fagani]] ([[Australija]]) |- |{{flagicon|KIN}} [[Ma Ning (fudbalski sudac)|Ma Ning]] ([[Kina]]) |- |{{flagicon|JOR}} [[Adham al-Muhadamah]] ([[Jordan]]) |- |{{flagicon|UZB}} [[Ilgiz Tantashev]] ([[Uzbekistan]]) |- |{{flagicon|SAU}} [[Haled al-Turais]] ([[Saudijska Arabija]]) |- |rowspan="7"|[[CAF]] |{{flagicon|SOM}} [[Omar Abdulkadir Artan]] ([[Somalija]]) |rowspan="7"|{{ubl|Mokrane Gourari ([[Alžir]]) / Abbes Akram Zerhouni ([[Alžir]])|Jerson Emiliano dos Santos ([[Angola]]) / Elvis Noupue ([[Kamerun]])|Mahmud Aburegal ([[Egipat]]) / Ahmed Hossam Taha ([[Egipat]])|Boris Ditsoga ([[Gabon]]) / Amos Abeigne Ndong ([[Gabon]])|Zakhele Siwela ([[Južnoafrička Republika]])|Zakaria Brinsi ([[Maroko]]) / Mostafa Akarkad ([[Maroko]])}} |rowspan="7"|{{ubl|{{flagicon|EGI}} [[Mahmud Ašur]] ([[Egipat]])|{{flagicon|MAR}} [[Hamza al-Fariq]] ([[Maroko]])}} |- |{{flagicon|GAB}} [[Pierre Atcho]] ([[Gabon]]) |- |{{flagicon|Mauritanija}} [[Dahhan Bajdah]] ([[Mauritanija]]) |- |{{flagicon|ALŽ}} [[Mustapha Ghorbal]] ([[Alžir]]) |- |{{flagicon|MAR}} [[Jalal Jayed]] ([[Maroko]]) |- |{{flagicon|EGI}} [[Amin Omar]] ([[Egipat]]) |- |{{flagicon|JAR}} [[Abongile Tom]] ([[Južnoafrička Republika]]) |- |rowspan="9"|[[CONCACAF]] |{{flagicon|SAL}} [[Iván Barton]] ([[Salvador]]) |rowspan="9"|{{ubl|Walter López ([[Honduras]]) / Christian Ramírez ([[Honduras]])|Lyes Arfa ([[Kanada]]) / Micheal Barwegen ([[Kanada]])|Juan Carlos Mora ([[Kostarika]]) / Caleb Wales ([[Trinidad i Tobago]])|Alberto Morín ([[Meksiko]]) / Marco Bisguerra ([[Meksiko]])|Sandra Ramírez ([[Meksiko]])|Henry Pupiro ([[Nikaragva]]) / David Morán ([[Salvador]])|Corey Parker ([[Sjedinjene Države]]) / Kyle Atkins ([[Sjedinjene Države]])|Kathryn Nesbitt ([[Sjedinjene Države]]) / Brooke Mayo ([[Sjedinjene Države]])}} |rowspan="9"|{{ubl|{{flagicon|SAD}} [[Joe Dickerson]] ([[Sjedinjene Države]])|{{flagicon|NIK}} [[Tatiana Guzmán]] ([[Nikaragva]])|{{flagicon|MEX}} [[Erick Miranda]] ([[Meksiko]])|{{flagicon|SAD}} [[Armando Villarreal]] ([[Sjedinjene Države]])}} |- |{{flagicon|CRC}} [[Juan Gabriel Calderón]] ([[Kostarika]]) |- |{{flagicon|SAD}} [[Ismail Elfath]] ([[Sjedinjene Države]]) |- |{{flagicon|KAN}} [[Drew Fischer]] ([[Kanada]]) |- |{{flagicon|MEX}} [[Katia Itzel García]] ([[Meksiko]]) |- |{{flagicon|HON}} [[Saíd Martínez]] ([[Honduras]]) |- |{{flagicon|JAM}} [[Oshane Nation]] ([[Jamajka]]) |- |{{flagicon|SAD}} [[Tori Penso]] ([[Sjedinjene Države]]) |- |{{flagicon|MEX}} [[César Arturo Ramos]] ([[Meksiko]]) |- |rowspan="12"|[[CONMEBOL]] |{{flagicon|BRA}} [[Ramon Abatti]] ([[Brazil]]) |rowspan="12"|{{ubl|Facundo Rodríguez ([[Argentina]]) / Maximiliano Del Yesso ([[Argentina]])|Juan Pablo Belatti ([[Argentina]]) / Gabriel Chade ([[Argentina]])|Cristian Navarro ([[Argentina]]) / Rodrigo Figueiredo ([[Brazil]])|Rafael Alves ([[Brazil]]) / Danilo Manis ([[Brazil]])|Bruno Boschilia ([[Brazil]]) / Bruno Pires ([[Brazil]])|José Retamal ([[Čile]]) / Miguel Rocha ([[Čile]])|Alexander Guzmán ([[Kolumbija]]) / Michael Orué ([[Peru]])|Eduardo Cardozo ([[Paragvaj]]) / Milcíades Saldívar ([[Paragvaj]])|Nicolás Tarán ([[Urugvaj]]) / Carlos Barreiro ([[Urugvaj]])|Jorge Urrego ([[Venezuela]]) / Tulio Moreno ([[Venezuela]])}} |rowspan="12"|{{ubl|{{flagicon|KOL}} [[Nicolás Gallo]] ([[Kolumbija]])|{{flagicon|URU}} [[Antonio García (fudbalski sudac)|Antonio García]] ([[Urugvaj]])|{{flagicon|URU}} [[Leodán González]] ([[Urugvaj]])|{{flagicon|ČIL}} [[Juan Lara]] ([[Čile]])|{{flagicon|ARG}} [[Hernán Mastrángelo]] ([[Argentina]])|{{flagicon|VEN}} [[Juan Soto (fudbalski sudac)|Juan Soto]] ([[Venezuela]])|{{flagicon|BRA}} [[Rodolpho Toski]] ([[Brazil]])}} |- |{{flagicon|PAR}} [[Juan Gabriel Benítez]] ([[Paragvaj]]) |- |{{flagicon|BRA}} [[Raphael Claus]] ([[Brazil]]) |- |{{flagicon|ARG}} [[Yael Falcón]] ([[Argentina]]) |- |{{flagicon|ČIL}} [[Cristián Garay]] ([[Čile]]) |- |{{flagicon|ARG}} [[Darío Herrera (fudbalski sudac)|Darío Herrera]] ([[Argentina]]) |- |{{flagicon|PER}} [[Kevin Ortega (fudbalski sudac)|Kevin Ortega]] ([[Peru]]) |- |{{flagicon|KOL}} [[Andrés Rojas]] ([[Kolumbija]]) |- |{{flagicon|BRA}} [[Wilton Sampaio]] ([[Brazil]]) |- |{{flagicon|URU}} [[Gustavo Tejera]] ([[Urugvaj]]) |- |{{flagicon|ARG}} [[Facundo Tello]] ([[Argentina]]) |- |{{flagicon|VEN}} [[Jesús Valenzuela]] ([[Venezuela]]) |- |[[OFC]] |{{flagicon|NZL}} [[Campbell-Kirk Kawana-Waugh]] ([[Novi Zeland]]) |Isaac Trevis ([[Novi Zeland]]) |{{N/A|—}} |- |rowspan="15"|[[UEFA]] |{{flagicon|NOR}} [[Espen Eskås]] ([[Norveška]]) |rowspan="15"|{{ubl|Stuart Burt ([[Engleska]]) / James Mainwaring ([[Engleska]])|Gary Beswick ([[Engleska]]) / Adam Nunn ([[Engleska]])|Cyril Mugnier ([[Francuska]]) / Mehdi Rahmouni ([[Francuska]])|Nicolas Danos ([[Francuska]]) / Benjamin Pagès ([[Francuska]])|Daniele Bindoni ([[Italija]]) / Alberto Tegoni ([[Italija]])|Hessel Steegstra ([[Nizozemska]]) / Jan de Vries ([[Nizozemska]])|Jan Erik Engan ([[Norveška]]) / Isaak Bashevkin ([[Norveška]])|Robert Kempter ([[Njemačka]]) / Christian Dietz ([[Njemačka]])|Bruno Jesus ([[Portugal]]) / Luciano Maia ([[Portugal]])|Tomasz Listkiewicz ([[Poljska]]) / Adam Kupsik ([[Poljska]])|Mihai Marius Marica ([[Rumunjska]]) / Ferencz Tunyogi ([[Rumunjska]])|Tomaž Klančnik ([[Slovenija]]) / Andraž Kovačič ([[Slovenija]])|Jose Enrique Naranjo Perez ([[Španjolska]]) / Diego Sánchez Rojo ([[Španjolska]])|Mahbod Beigi ([[Švedska]]) / Andreas Söderkvist ([[Švedska]])|Stéphane De Almeida ([[Švicarska]])}} |rowspan="15"|{{ubl|{{flagicon|HRV}} [[Ivan Bebek]] ([[Hrvatska]])|{{flagicon|FRA}} [[Jérôme Brisard]] ([[Francuska]])|{{flagicon|ŠPA}} [[Carlos del Cerro Grande]] ([[Španjolska]])|{{flagicon|NJE}} [[Bastian Dankert]] ([[Njemačka]])|{{flagicon|ITA}} [[Marco Di Bello]] ([[Italija]])|{{flagicon|NIZ}} [[Rob Dieperink]] ([[Nizozemska]])|{{flagicon|BEL}} [[Bram Van Driessche]] ([[Belgija]])|{{flagicon|ENG}} [[Jarred Gillett]] ([[Engleska]])|{{flagicon|NIZ}} [[Dennis Higler]] ([[Nizozemska]])|{{flagicon|POLJ}} [[Tomasz Kwiatkowski]] ([[Poljska]])|{{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Fedayi San]] ([[Švicarska]])}} |- |{{flagicon|ŠPA}} [[Alejandro Hernández Hernández]] ([[Španjolska]]) |- |{{flagicon|RUM}} [[István Kovács (fudbalski sudac)|István Kovács]] ([[Rumunjska]]) |- |{{flagicon|FRA}} [[François Letexier]] ([[Francuska]]) |- |{{flagicon|NIZ}} [[Danny Makkelie]] ([[Nizozemska]]) |- |{{flagicon|POLJ}} [[Szymon Marciniak]] ([[Poljska]]) |- |{{flagicon|ITA}} [[Maurizio Mariani]] ([[Italija]]) |- |{{flagicon|ŠVE}} [[Glenn Nyberg]] ([[Švedska]]) |- |{{flagicon|ENG}} [[Michael Oliver (fudbalski sudac)|Michael Oliver]] ([[Engleska]]) |- |{{flagicon|POR}} [[João Pinheiro (fudbalski sudac)|João Pinheiro]] ([[Portugal]]) |- |{{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Sandro Schärer]] ([[Švicarska]]) |- |{{flagicon|ENG}} [[Anthony Taylor (fudbalski sudac)|Anthony Taylor]] ([[Engleska]]) |- |{{flagicon|FRA}} [[Clément Turpin]] ([[Francuska]]) |- |{{flagicon|SLO}} [[Slavko Vinčić]] ([[Slovenija]]) |- |{{flagicon|NJE}} [[Felix Zwayer]] ([[Njemačka]]) |} == Grupna faza == {{quote box| width=20%| quote = '''Legenda:''' :{{color box|#ffcccc}} Momčad ispala iz daljnjeg natjecanja. :{{color box|#ccffcc}} Momčad prolazi u osminu finala. }} '''Napomena:''' ''Sva vremena navedena su prema lokalnom vremenu.'' Sljedeći kriteriji primjenjivat će se prilikom rangiranja reprezentacija u grupnoj fazi:<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> # Broj bodova u svim utakmicama u grupi; # Gol razlika u svim utakmicama u grupi; # Broj postignutih golova u svim utakmicama u grupi; # Veći broj bodova osvojen u međusobnim susretima; # Bolja gol razlika ostvarena u međusobnim susretima; # Više postignutih golova u međusobnim susretima; # Fair play bodovi u svim utakmicama u grupi (samo jedno oduzimanje bodova može se primijeniti na jednog igrača po utakmici): ##Žuti karton: -1 bod ##Indirektni crveni karton (dva žuta kartona): -3 boda ##Direktni crveni karton: -4 boda ##Žuti i direktni crveni karton: -5 bodova # Bolji plasman na najrecentnijoj FIFA-inoj ljestvici; # Bolji plasman na progresivno starijim FIFA-inim ljestvicama do trenutka u kojem se reprezentacije mogu odvojiti. === Grupa A === === Grupa B === === Grupa C === === Grupa D === === Grupa E === === Grupa F === === Grupa G === === Grupa H === === Grupa I === === Grupa J === === Grupa K === === Grupa L === === Rangiranje trećeplasiranih momčadi === {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | {| class=wikitable style="text-align:center" |- bgcolor="#DCDCDC" ! | {{Abbr|Poz.|Pozicija}} ! | Grupa !width="200"|Reprezentacija !width="40"|Bod. !width="40"|Ut. !width="40"|Pob. !width="40"|N. !width="40"|Por. !width="40"|Pos. !width="40"|Pri. !width="40"|GR |- style="background: #ccffcc;" |1. |[[#Grupa A|A]] |align=left|A3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: #ccffcc;" |2. |[[#Grupa B|B]] |align=left|B3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: #ccffcc;" |3. |[[#Grupa C|C]] |align=left|C3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: #ccffcc;" |4. |[[#Grupa D|D]] |align=left|D3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: #ccffcc;" |5. |[[#Grupa E|E]] |align=left|E3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: #ccffcc;" |6. |[[#Grupa F|F]] |align=left|F3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: #ccffcc;" |7. |[[#Grupa G|G]] |align=left|G3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: #ccffcc;" |8. |[[#Grupa H|H]] |align=left|H3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- |9. |[[#Grupa I|I]] |align=left|I3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- |10. |[[#Grupa J|J]] |align=left|J3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- |11. |[[#Grupa K|K]] |align=left|K3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- |12. |[[#Grupa L|L]] |align=left|L3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | Osam najboljih trećeplasiranih reprezentacija određuje se prema sljedećim kriterijima:<ref name="regulations"/> # Najviše osvojenih bodova; # Bolja gol razlika; # Veći broj postignutih golova; # Manje disciplinskih bodova; # Pozicija na najrecentnijoj ljestvici; # Pozicija na starijim ljestvicama. |} == Faza na izbacivanje == == Statistike i nagrade == == Konačni poredak == == Marketing == == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|FIFA World Cup 2026|2026 FIFA World Cup}} *[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.], FIFA.com {{Svjetski kup FIFA}} {{Authority control}} [[Kategorija:2026.]] [[Kategorija:FIFA Svjetsko prvenstvo|2026M]] [[Kategorija:Fudbal u Kanadi]] [[Kategorija:Fudbal u Meksiku]] [[Kategorija:Fudbal u Sjedinjenim Američkim Državama]] ivvb3bbw3a4wep92bijvhrwgjjfv0n7 42587323 42587321 2026-05-04T00:08:03Z Edgar Allan Poe 29250 /* Finalni ždrijeb */ 42587323 wikitext text/x-wiki {{Aktualni sportski događaj}} {{Infokutija međunarodno fudbalsko takmičenje | Name = FIFA Svjetsko prvenstvo 2026. | izvorni naziv = {{ubl|FIFA World Cup 26|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | Logo = 2026_FIFA_World_Cup_emblem.svg | Size = 220px | Optional caption = | Zemlja domaćin = {{ubl|{{flag|Kanada}}|{{flag|Meksiko}}|{{flag|Sjedinjene Američke Države}}}} | datum = [[11. lipnja]] – [[19. srpnja]] [[2026.]] | Broj reprezentacija = 48 | stadioni = 16 | gradovi = 16 | Prvaci = | drugi = | treći = | četvrti = | Broj utakmica = 104 | Broj golova = | gledanost = | Najbolji strijelac = | Najbolji igrač = | ažurirano = [[2. svibnja]] [[2026]] }} '''FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.''' ([[engleski]]: ''FIFA World Cup 26''; [[španjolski]]: ''Copa Mundial de la FIFA 2026''; [[francuski]]: ''Coupe du Monde de la FIFA 2026'') bit će 23. izdanje [[FIFA Svjetsko prvenstvo|FIFA Svjetskog prvenstva]] koje će se od [[11. lipnja]] do [[19. srpnja]] [[2026.]] godine održati u [[Kanada|Kanadi]], [[Meksiko|Meksiku]] i [[SAD|Sjedinjenim Američkim Državama]]. Bit će to prvo prvenstvo nakon [[1994.]] godine koje će se održati na tlu [[Sjeverna Amerika|Sjeverne Amerike]]; [[Kanada]] će prvi put biti domaćin, dok su [[Meksiko]] (dva puta, [[1970.]] i [[1986.]]) i [[SAD|Sjedinjene Države]] (jednom, [[1994.]]) ranije već ugostili Svjetsko prvenstvo. Turnir će se igrati u ukupno 16 gradova na 16 stadiona – 11 u Sjedinjenim Državana, tri u Meksiku i dva u Kanadi. Bit će to prvi put u historiji turnira da će tri zemlje zajednički organizirati prvenstvo te prvi put da će na njemu sudjelovati 48 reprezentacija. Sjevernoamerička kandidatura za turnir [[2026.]] godine pobijedila je [[Maroko|marokansku]] kandidaturu na glasovanju u [[Moskva|Moskvi]]. Bit će to prvi turnir nakon [[2002.]] godine s više od jednog domaćina. Uz to, Meksiko će postati prva zemlja u historiji koja je čak tri puta bila domaćin ovog natjecanja. Nakon promjene termina za [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2022.|prethodno prvenstvo]], koje se igralo tijekom zime, termin je za ovaj turnir vraćen na tradicionalni ljetni termin. Proširenje s 32 na 48 reprezentacija dovelo je do velikog broja debitanata, tako da će svoje prve nastupa na ovom natjecanju imati [[Fudbalska reprezentacija Curaçaa|Curaçao]], [[Fudbalska reprezentacija Jordana|Jordan]], [[Fudbalska reprezentacija Uzbekistana|Uzbekistan]] i [[Fudbalska reprezentacija Zelenortske Republike|Zelenortska Republika]]. Istovremeno, sva tri domaćina imali su direktan plasman na turnir. Branitelj naslova je [[Fudbalska reprezentacija Argentine|Argentina]], koja je četiri godine ranije u finalu pobijedila [[Fudbalska reprezentacija Francuske|Francusku]]. == Izbor domaćina == [[File:2026 world cup bid election.png|thumb|500px|upright=1.6|{{center|'''Rezultati glasovanja'''}} {| |- !Mogli su glasovati !! Nisu mogli glasovati |- |{{legend|#867650|Glasovali za sjevernoameričku kandidaturu}}||{{legend|#FFBD41|Kanada–Meksiko–Sjedinjene Države}} |- |{{legend|#2770AB|Glasovali za marokansku kandidaturu}}||{{legend|#55208D|Maroko}} |- |{{legend|#008E2A|Nisu glasovali ni za jednu kandidaturu}}||{{legend|#000000|Pod suspenzijom FIFA-e}} |- |{{legend|#B32A2F|Nisu glasovali}}||{{legend|#C1C1C1|Nije članica FIFA-e}} |}]] [[Vijeće FIFA-e]] je u periodu od [[2013.]] do [[2017.]] godine intenzivno raspravljalo o ograničenjima u kontekstu rotacije domaćina prema kontinentalnom ključu. Inicijalno je pravilo glasilo da se za domaćinstvo mogla kandidirati samo država iz konfederacije koja nije bila domaćin prethodna dva turnira. Privremeno je ograničenje suženo na samo prethodni turnir,<ref>{{Cite news |date=May 30, 2015 |title=Current allocation of FIFA World Cup confederation slots maintained |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/worldcup/news/y=2015/m=5/news=current-allocation-of-fifa-world-cuptm-confederation-slots-maintained-2610611.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150530211217/http://www.fifa.com/worldcup/news/y%3D2015/m%3D5/news%3Dcurrent-allocation-of-fifa-world-cuptm-confederation-slots-maintained-2610611.html |archive-date=May 30, 2015}}</ref> nakon čega je opet prošireno na prethodna dva. Dogovorena je i iznimka za domaćine pretposljednjeg prethodnog turnira u slučaju da nijedna pristigla kandidatura ne ispunjava stroge tehničke i financijske kriterije.<ref name="fifacouncil">{{Cite news |date=October 14, 2016 |title=FIFA Council discusses vision for the future of football |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2016/m=10/news=fifa-council-discusses-vision-for-the-future-of-football-2843681.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161017181207/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2016/m%3D10/news%3Dfifa-council-discusses-vision-for-the-future-of-football-2843681.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |archive-date=October 17, 2016}}</ref><ref name="ap-cbc">{{Cite news |date=October 14, 2016 |title=FIFA blocks Europe from hosting 2026 World Cup, lifting Canada's chances |publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation]] |agency=Associated Press |url=http://www.cbc.ca/sports/soccer/world-cup-expanded-1.3804717 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161014191406/http://www.cbc.ca/sports/soccer/world-cup-expanded-1.3804717 |archive-date=October 14, 2016}}</ref> U ožujku [[2017.]] godine, predsjednik [[FIFA]]-e [[Gianni Infantino]] potvrdio je da se europske i azijske zemlje, zbog [[Rusija|ruskog]] i [[katar]]skog domaćinstva [[2018.]], odnosno [[2022.]] godine, neće moći kandidirati za domaćinstvo prvenstva [[2026.]] godine, što je značilo da se za prvenstvo mogu kandidirati zemlje iz [[CONCACAF]]-a (posljednje domaćinstvo bilo je [[1994.]] godine), [[CAF]]-a (posljednje domaćinstvo bilo je [[2010.]] godine), [[CONMEBOL]]a (posljednje domaćinstvo bilo je [[2014.]] godine) ili [[OFC]]-a (nikada nisu bili domaćini), odnosno potencijalno iz [[UEFA]]-e ako nijedna ponuda iz ove četiri konfederacije ne bi zadovoljila uvjete.<ref name="guardian">{{Cite news |last=Hill |first=Tim |date=March 9, 2017 |title=Trump travel ban could prevent United States hosting World Cup |url=https://www.theguardian.com/football/2017/mar/09/donald-trump-travel-ban-could-prevent-united-states-hosting-football-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211114173744/https://www.theguardian.com/football/2017/mar/09/donald-trump-travel-ban-could-prevent-united-states-hosting-football-world-cup |archive-date=November 14, 2021 |access-date=March 24, 2017 |work=The Guardian}}</ref> Sudomaćinstvo, koje je [[FIFA]] bila zabranila nakon [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2002.|prvenstva u Japanu i Južnoj Koreji]], odobreno je za prvenstvo [[2026.]] godine, ali bez ograničenja u broju domaćina, što bi se procjenjivalo od slučaja do slučaja. U konačnici su pred FIFA-u stigle dvije kandidatura – ona [[Maroko|Maroka]] i ujedinjena kandidatura triju sjevernoameričkih država. [[Kanada]], [[Meksiko]] i [[Sjedinjene Američke Države]] su, svaka posebno, razmatrale samostalne kandidature, s tim da je [[10. travnja]] [[2017.]] godine objavljeno kako će poslati zajedničku kandidaturu.<ref>{{cite magazine |url=https://www.si.com/planet-futbol/2017/04/10/2026-world-cup-usa-mexico-canada-host-bid |title=USA, Mexico, Canada announce bid to host '26 WC |date=April 10, 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411054626/https://www.si.com/planet-futbol/2017/04/10/2026-world-cup-usa-mexico-canada-host-bid|archive-date=April 11, 2017 |magazine=Sports Illustrated}}</ref><ref name=":3">{{cite web |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |first=Jeff |last=Carlise |date=April 10, 2017 |title=U.S., Mexico and Canada officially launch bid to co-host 2026 World Cup|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup|archive-date=April 11, 2017 |work=ESPN}}</ref> Glasovanje o kandidatima održano je [[13. lipnja]] [[2018.]] godine na 68. kongresu FIFA-e u [[Moskva|Moskvi]]. U glasovanju su mogla sudjelovati 203 saveza,<ref>{{Cite web |last=Graham |first=Bryan Armen |date=June 13, 2018 |title=North America to host 2026 World Cup after winning vote over Morocco – as it happened |url=https://www.theguardian.com/football/live/2018/jun/13/world-cup-2026-vote-fifa-nations-choose-between-north-america-and-morocco-live |website=The Guardian |access-date=July 12, 2018 |archive-date=July 18, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180718045428/https://www.theguardian.com/football/live/2018/jun/13/world-cup-2026-vote-fifa-nations-choose-between-north-america-and-morocco-live |url-status=live}}</ref> pri čemu je [[Gana]] bila pod suspenzijom FIFA-e zbog korupcijskog skandala pa nije mogla glasovati. Sjevernoamerička kandidatura uvjerljivo je pobijedila sa 134 glasa, dok je marokanska kandidatura dobila 65 glasova;<ref>{{cite news |date=June 13, 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913|url-status=live|access-date=June 13, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913|archive-date=January 14, 2021}}</ref><ref name=":3" /> tri zemlje ([[Kuba]], [[Slovenija]] i [[Španjolska]]) nisu glasovale, dok [[Iran]] nije glasovao ni za jednu od kandidatura.<ref>{{cite news |last1=Gyamera-Antwi |first1=Evans |title=Ghana & Kosovo excluded from Fifa Congress ahead of 2026 World Cup vote |url=http://www.goal.com/en-gh/news/ghana-kosovo-excluded-from-fifa-congress-ahead-of-2026-world-cup-/zhbmtfxdo6fe1i4r07wrr39b9 |access-date=June 13, 2018 |work=Goal.com |date=June 12, 2018 |archive-date=October 21, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021220157/https://www.goal.com/en-gh/news/ghana-kosovo-excluded-from-fifa-congress-ahead-of-2026-world-cup-/zhbmtfxdo6fe1i4r07wrr39b9 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=June 7, 2018 |title=Breaking News: President Akufo-Addo dissolves GFA |url=https://www.myjoyonline.com/news/2018/June-7th/breaking-news-president-akufo-addo-dissolves-gfa.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612162226/https://www.myjoyonline.com/news/2018/June-7th/breaking-news-president-akufo-addo-dissolves-gfa.php |archive-date=June 12, 2018 |access-date=June 14, 2018 |work=myjoyonline.com}}</ref><ref>{{cite news |title=Fifa bans Ghana football head Kwesi Nyantakyi over 'cash gift' |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-44414780 |access-date=June 14, 2018 |work=BBC News |date=June 8, 2018 |archive-date=June 9, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180609011624/https://www.bbc.com/news/world-africa-44414780 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=May 15, 2017 |title=FIFA Congress confirms next steps of the bidding process for the 2026 FIFA World Cup - FIFA.com |url=http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-congress-confirms-next-steps-of-the-bidding-process-for-the-2026--2883665.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |access-date=April 16, 2024 |archive-date=May 15, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170515003503/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-congress-confirms-next-steps-of-the-bidding-process-for-the-2026--2883665.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news |date=June 10, 2015 |title=Scandal-plagued FIFA postpones 2026 World Cup bidding |url=https://www.abc.net.au/news/2015-06-10/fifa-world-cup-2026-bidding-postponed/6536834 |access-date=April 16, 2024 |work=ABC News |language=en-AU |archive-date=April 16, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240416202847/https://www.abc.net.au/news/2015-06-10/fifa-world-cup-2026-bidding-postponed/6536834 |url-status=live}}</ref> Rezultati su izgledali ovako: {| class="wikitable" style="margin: 0 auto;text-align: center" |+ Rezultati glasovanja |- !Kandidature !1. krug<br>{{small|(glasovi)}} |- style="background:#90ee90" |align=left|'''{{ubl|{{flag|Kanada}}|{{flag|Meksiko}}|{{flag|Sjedinjene Države}}}}''' |'''134''' |- |align=left|{{flag|Maroko}} |65 |- |align=left|Nijedna kandidatura |1 |- |align=left|Nisu glasovali |3 |} == Proširenje i promjena formata == Ideja o proširenju prvenstva, odnosno povećanju broja reprezentacija, pojavila se još [[2013.]] godine kada je to predložio tadašnji predsjednik [[UEFA]]-e [[Michel Platini]],<ref>{{Cite news |date=October 28, 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=January 24, 2015 |archive-date=September 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=October 29, 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=January 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=April 21, 2014}}</ref> a ponovio ju je i [[FIFA]]-in predsjednik [[Gianni Infantino]] [[2016.]] godine.<ref>{{Cite news |date=March 30, 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=South Africa |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=December 30, 2016}}</ref> Protivnici prijedloga tvrdili su da je već sada broj utakmica pretjerano velik,<ref name="auto2">{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=December 15, 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=December 24, 2016 |publisher=CNN}}</ref> da bi proširenje smanjilo kvalitetu utakmica<ref name="auto">{{Cite news |date=October 2, 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=October 5, 2016}}</ref><ref name="auto1">{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=January 10, 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=January 12, 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}</ref> te da je odluka motivirana političkim, a ne sportskim razlozima, optužujući Infantina da koristi ideju u svrhu samopromocije pred izbore za predsjednika.<ref>{{Cite news |date=January 10, 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=January 11, 2017}}</ref> Unatoč kritikama, FIFA je [[10. siječnja]] [[2017.]] godine odobrila proširenje s 32 na 48 reprezentacija,<ref name="48teams">{{Cite news |date=January 10, 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=January 10, 2017 |access-date=January 10, 2017 |publisher=FIFA}}</ref> što je 16 više u odnosu na prethodnih sedam turnira.<ref name="48teams" /><ref>{{Cite web |last=Conn |first=David |date=January 10, 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=January 10, 2017 |access-date=January 10, 2017 |website=The Guardian}}</ref> Izvorno je promijenjeni format trebao imati 16 grupa po tri reprezentacije uz 80 odigranih utakmica, pri čemu bi prve dvije reprezentacije iz svake grupe išle dalje u fazu na izbacivanje. Prema tom formatu, broj utakmica svake momčadi i dalje bi bio maksimalno sedam, pri čemu bi svaka reprezentacija igrala jednu utakmicu manje u grupu, a turnir bi se i dalje mogao završiti unutar standardna 32 dana.<ref>{{Cite web |date=January 10, 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=March 31, 2017 |publisher=BBC Sport}}</ref> Kritičari ovog formata isticali su da bi ovo moglo dovesti do koluzije među reprezentacijama,<ref name="guyon">{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=April 30, 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free}}{{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414|date=August 3, 2024}}</ref> na što je FIFA predložila izvođenje penala s ciljem izbjegavanja remija u grupnoj fazi,<ref>{{cite news |date=January 18, 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=November 12, 2020 |archive-date=October 28, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}</ref> međutim ni to nije potpuno ukinulo postojeći rizik,<ref name="guyon"/> što je FIFA-u potaklo na alternativna rješenja.<ref>{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=April 1, 2022 |access-date=November 5, 2022 |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}</ref> U konačnici je format promijenjen [[14. ožujka]] [[2023.]] godine i to na način da će reprezentacije biti raspoređene u 12 grupa po četiri reprezentacije, pri čemu prve dvije iz svake grupe prolaze dalje, zajedno s osam najboljih trećeplasiranih reprezentacija iz svih grupa.<ref name="IMC">{{cite web |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |title=FIFA Council approves international match calendars |publisher=[[FIFA]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |url-status=live}}</ref> Prema novom formatu, igrat će se ukupno 104 umjesto 64 utakmice, a turnir će trajati 39 dana, duže nego prije;<ref>{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=March 14, 2023 |access-date=April 11, 2023 |archive-date=April 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=March 14, 2023 |access-date=April 11, 2023 |archive-date=April 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}</ref> iako će svaka reprezentacija i dalje igrati po tri utakmice u grupnoj fazi, broj utakmica u fazi na izbacivanje povećan je sa sedam na osam zbog uvođenja šesnaestine finala.<ref>{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}</ref> == Kvalifikacije == {{main|Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.}} [[File:2026 world cup qualification map.svg|thumb|400x400px|{{legend|#0000ff|Kvalificirani na Svjetsko prvenstvo}} {{legend|#ffbf00|Nisu se uspjeli kvalificirati}} {{legend|#000000|Diskvalificirani ili se povukli iz kvalifikacija}} {{legend|#cccccc|Nisu članice FIFA-e}}]] Zbog proširenja broja reprezentacija na 48, došlo je i do promjene formata kvalifikacija te povećanja broja kontinentalnih pozicija za svaku konfederaciju. Što se tiče domaćina, podnositelji kandidature računali su na to da će sve tri reprezentacije imati direktan plasman kao domaćini,<ref name="bid_cities">{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |publisher=united2026.com |access-date=April 30, 2018 |archive-date=September 15, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210915131958/https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |url-status=live}}</ref> što je prvo potvrdio Infantino, navodeći da će [[CONCACAF]] dobiti šest mjesta, tri od koja će ići domaćinima,<ref>{{cite web |url=https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026 |title=Presidente de la FIFA confirma cantidad de plazas de Concacaf para el Mundial de 2026 |language=es |website=ESPN Deportes |date=August 31, 2022 |access-date=October 18, 2022 |archive-date=September 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922004259/https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Vargas |first=Dinia |date=August 31, 2022 |title=Infantino anuncia cuántos cupos tendrá la Concacaf para el Mundial de 2026 |url=https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220831205624/https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/ |archive-date=August 31, 2022 |access-date=October 18, 2022 |website=CRHoy.com |language=es}}</ref> a onda i [[Vijeće FIFA-e]] na sjednici u veljači [[2023.]] godine.<ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |title=FIFA Council highlights record breaking revenue in football |publisher=[[FIFA]] |date=February 14, 2023 |access-date=February 14, 2023 |archive-date=February 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230214163245/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/ |title=FIFA confirms U.S., Mexico, Canada automatically in '26 World Cup |publisher=[[Reuters]] |date=February 14, 2023|access-date=February 14, 2023|archive-date=February 15, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215070258/https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/|url-status=live}}</ref> Ostala kontinentalna mjesta potvrđena su na sastanku u [[Manama|Manami]] prije 67. kongresa FIFA-e,<ref name="slot">{{cite web |date=March 30, 2017 |title=Bureau of the Council recommends slot allocation for the 2026 FIFA World Cup |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254 |access-date=August 5, 2022 |publisher=FIFA |archive-date=June 19, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220619161123/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |date=March 30, 2017 |title=World Cup 2026: Fifa reveals allocation for 48-team tournament |url=https://www.bbc.com/sport/football/39448474 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170330224520/http://www.bbc.com/sport/football/39448474 |archive-date=March 30, 2017 |publisher=BBC}}</ref> gdje je potvrđeno i uvođenje interkontinentalnog kvalifikacijskog turnira na koje bi se šest reprezentacija borilo za posljednja dva mjesta na završnom turniru.<ref name="fifa_council">{{Cite web |date=May 9, 2017 |title=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170618072825/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D5/news%3Dfifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html |archive-date=June 18, 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Ostatak kvalifikacija provodio se po konfederacijama kao i ranije, a branitelj naslova [[Fudbalska reprezentacija Argentine|Argentina]] također je sudjelovala u kvalifikacijama. === Kvalificirane momčadi === Od ukupno 48 reprezentacija na turniru, njih je 26 sudjelovalo i na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2022.|prethodnom turniru]]. Zbog povećanja broja reprezentacija došlo je i do povećanja broja debitanata, tako da su čak četiri reprezentacije izborile debitantski nastup, a to su [[Fudbalska reprezentacija Curaçaa|Curaçao]],<ref name=":2">{{cite news |last=Wilson |first=Jonathan |title=Curaçao complete fairytale with battling draw in Jamaica to qualify for World Cup |url=https://www.theguardian.com/football/2025/nov/19/curacao-complete-fairytale-with-battling-draw-in-jamaica-to-qualify-for-world-cup |access-date=November 19, 2025 |work=The Guardian}}</ref> [[Fudbalska reprezentacija Jordana|Jordan]], [[Fudbalska reprezentacija Uzbekistana|Uzbekistan]]<ref>{{Cite news |last=Millar |first=Colin |date=June 5, 2025 |title=Uzbekistan, Jordan qualify for World Cup for first time |url=https://www.nytimes.com/athletic/6229851/2025/06/05/uzbekistan-world-cup-qualification-2026/ |access-date=November 19, 2025 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> i [[Fudbalska reprezentacija Zelenortske Republike|Zelenortska Republika]].<ref>{{cite web |date=October 13, 2025 |title=Cabo Verde seal historic World Cup qualification |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/cabo-verde-qualify |access-date=October 14, 2025 |publisher=FIFA}}</ref> [[Fudbalska reprezentacija Katara|Katar]], koji se na prethodno izdanje kvalificirao automatski zbog domaćinstva, prvi je put izborio nastup na završnici kroz kvalifikacije.<ref>{{cite web |date=October 14, 2025 |title=Qatar and Saudi Arabia qualify for 2026 World Cup |url=https://global.espn.com/football/story/_/id/46597037/qatar-saudi-arabia-qualify-2026-fifa-world-cup|access-date=October 15, 2025 |website=ESPN |agency=Associated Press}}</ref> Velik broj reprezentacija vratio se nakon značajnijih perioda izbivanja, a to su [[Fudbalska reprezentacija Demokratske Republike Konga|DR Kongo]] i [[Fudbalska reprezentacija Haitija|Haiti]] (posljednji nastup bio im je [[1974.]] godine),<ref name=":2" /><ref>{{cite web |last=Williams |first=Ian |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn43qqy9z8xo |title=Tuanzebe sends DR Congo back to World Cup after 52 years |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |website=BBC Sport}}</ref> [[Fudbalska reprezentacija Iraka|Irak]] (posljednji nastup bio je [[1986.]] godine)<ref>{{cite web |last=Luckings |first=Steve |url=https://www.thenationalnews.com/sport/2026/04/01/iraq-beat-bolivia-to-qualify-for-2026-fifa-world-cup/ |title=Iraq beat Bolivia to qualify for 2026 Fifa World Cup |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |website=The National News}}</ref> te [[Fudbalska reprezentacija Austrije|Austrija]], [[Fudbalska reprezentacija Norveške|Norveška]]<ref>{{Cite news |date=November 16, 2025 |title=Norway Qualifies for 2026 World Cup and Sends Italy To Dreaded Playoff |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/norway-qualifies-2026-world-cup-sends-italy-dreaded-playoff |access-date=November 16, 2025 |work=Fox Sports}}</ref> i [[Fudbalska reprezentacija Škotske|Škotska]] (posljednji nastup bio im je [[1998.]] godine).<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/uefa-qualifiers-review-matchday-10-november-18 |title=Austria, Belgium, Scotland, Spain and Swiss reach World Cup |publisher=FIFA|access-date=November 19, 2025}}</ref> Što se tiče značajnijih izbivanja, četverostruki svjetski prvak [[Fudbalska reprezentacija Italije|Italija]] nije se uspjela kvalificirati na svoje treće uzastopno Svjetsko prvenstvo, što je neslavni rekord postavljen nakon novog poraza u play-offu.<ref>{{cite web |last=Bandini |first=Nicky |url=https://www.theguardian.com/football/2026/mar/31/bosnia-herzegovina-italy-world-cup-2026-qualifying-playoff-match-report |title=Italy miss out on World Cup again after Bosnia and Herzegovina's shootout triumph |date=March 31, 2026 |access-date=April 3, 2026 |website=The Guardian}}</ref> Talijani su ujedno i jedini bivši prvaci koji se nisu kvalificirali na tri uzastopna prvenstva te najbolje rangirana momčad na FIFA-inoj ljestvici koja nije ostvarila plasman. Reprezentacije koje su igrale na prethodnom turniru, a nisu se kvalificirale za ovaj su [[Fudbalska reprezentacija Danske|Danska]], [[Fudbalska reprezentacija Kameruna|Kamerun]], [[Fudbalska reprezentacija Kostarike|Kostarika]], [[Fudbalska reprezentacija Poljske|Poljska]], [[Fudbalska reprezentacija Srbije|Srbija]] i [[Fudbalska reprezentacija Walesa|Wales]]. Kvalificirane momčadi su sljedeće: {{col-begin}} {{col-4}} '''[[AFC]]''' (9) * {{NogRep|AUS}} * {{NogRep|IRK}} * {{NogRep|IRN}} * {{NogRep|JAP}} * {{NogRep|JOR}} (debi) * {{NogRep|JKO}} * {{NogRep|KAT}} * {{NogRep|SAU}} * {{NogRep|UZB}} (debi) '''[[CAF]]''' (10) * {{NogRep|ALŽ}} * {{NogRep|COD}} * {{NogRep|EGI}} * {{NogRep|GAN}} * {{NogRep|JAR}} * {{NogRep|MAR}} * {{NogRep|CIV}} * {{NogRep|SEN}} * {{NogRep|TUN}} * {{NogRep|ZEL}} (debi) {{col-4}} '''[[CONCACAF]]''' (6) * {{NogRep|CUW}} (debi) * {{NogRep|HAI}} * {{NogRep|KAN}} (domaćin) * {{NogRep|MEX}} (domaćin) * {{NogRep|PAN}} * {{NogRep|SAD}} (domaćin) '''[[CONMEBOL]]''' (6) * {{NogRep|ARG}} * {{NogRep|BRA}} * {{NogRep|EKV}} * {{NogRep|KOL}} * {{NogRep|PAR}} * {{NogRep|URU}} '''[[OFC]]''' (1) * {{NogRep|NZL}} {{col-4}} '''[[UEFA]]''' (16) * {{NogRep|AUT}} * {{NogRep|BEL}} * {{NogRep|BIH}} * {{NogRep|ČEŠ}} * {{NogRep|ENG}} * {{NogRep|FRA}} * {{NogRep|HRV}} * {{NogRep|NIZ}} * {{NogRep|NOR}} * {{NogRep|NJE}} * {{NogRep|POR}} * {{NogRep|ŠKO}} * {{flagicon|ŠPA}} [[Fudbalska reprezentacija Španije|Španjolska]] * {{NogRep|ŠVE}} * {{NogRep|ŠVI}} * {{NogRep|TUR}} {{col-end}} == Gradovi domaćini == == Finalni ždrijeb == Finalni ždrijeb za Svjetsko prvenstvo održao se [[5. prosinca]] [[2025.]] godine u [[Kennedyjev centar|Kennedyjevom centru]] u [[Washington, D.C.|Washingtonu]].<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/final-draw-results |title=Groups revealed in star-studded Final Draw |publisher=FIFA |date=December 5, 2025 |access-date=December 6, 2025}}</ref> Reprezentacije su raspoređene u četiri jakosne skupine po 12 reprezentacija. U prvoj jakosnoj skupini bili su domaćini te devet najbolje plasiranih reprezentacija prema FIFA-inoj ljestvici. Preostale tri jakosne skupine sadržavale su ostale reprezentacije, također podijeljene prema FIFA-inoj ljestvici. Izuzetak su četiri reprezentacije iz europskog ''play-offa'' te dvije reprezentacije s interkontinentalnog ''play-offa'', koje su smještene u četvrtu jakosnu skupinu jer se u trenutku ždrijeba još nije znalo koje će to reprezentacije biti.<ref>{{cite news|url=https://www.france24.com/en/sport/20251125-world-cup-draw-to-separate-spain-argentina-france-and-england-until-final-rounds|title=FIFA 2026: World Cup draw to separate Spain, Argentina, France and England until final rounds|work=France 24|access-date=November 27, 2025}}</ref> Grupe su formirane nasumično izvlačenjem po jedne reprezentacije iz svake jakosne skupine, vodeći se načelnim pravilom da, kada god je to moguće, u istoj grupi ne budu momčadi iz iste konfederacije.<ref>{{cite web |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/procedures-final-draw-world-cup-2026-revealed |title=Procedures for the Final Draw for the FIFA World Cup 2026 revealed |publisher=FIFA |date=November 25, 2025 |access-date=November 25, 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/2d1a1ac7bab78995/original/Draw-Procedures-for-the-FIFA-World-Cup-2026.pdf |title=Draw Procedures for the FIFA World Cup 2026 |publisher=FIFA |date=November 25, 2025 |access-date=November 25, 2025}}</ref> Ovo je pravilo primjenjivo na sve konfederacije osim UEFA-e, tako da su u grupi smjele biti maksimalno dvije europske momčadi. Kao što je i inače praksa, domaćini su još prije ždrijeba bili raspoređeni u grupe radi rasporeda igranja.<ref name="Schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=FIFA |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024 |archive-date=February 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Bushnell |first1=Henry |last2=Crafton |first2=Adam |date=August 22, 2025 |title=2026 World Cup draw to be held at Kennedy Center, President Trump announces |url=https://www.nytimes.com/athletic/6569842/2025/08/22/world-cup-draw-kennedy-center-trump-infantino/ |access-date=August 22, 2025 |work=The New York Times |issn=0362-4331 |url-access=limited}}</ref> Tako je [[Fudbalska reprezentacija Meksika|Meksiko]] smješten u grupu A kako bi [[11. lipnja]] igrao utakmicu otvaranja na [[Estadio Azteca|Azteci]]. [[Fudbalska reprezentacija Kanade|Kanada]] i [[Fudbalska reprezentacija Sjedinjenih Američkih Država|Sjedinjene Američke Države]] smješteni su u grupu B, odnosno grupu D. Kako bi osigurala balans u kompetitivnosti, FIFA je također osigurala da se prve četiri reprezentacije s FIFA-ine ljestvice ne mogu međusobno susresti prije polufinala,<ref>{{cite web |last=Johnson |first=Dale |date=November 25, 2025 |title=Fifa to keep top seeds apart in World Cup draw |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cvg84knn2p5o |access-date=November 25, 2025 |work=[[BBC Sport]]}}</ref> odnosno finala i to tako što je osigurala da prva ([[Fudbalska reprezentacija Španije|Španjolska]]) i druga ([[Fudbalska reprezentacija Argentine|Argentina]]), odnosno treća ([[Fudbalska reprezentacija Francuske|Francuska]]) i četvrta ([[Fudbalska reprezentacija Engleske|Engleska]]) reprezentacija svijeta budu ždrijebane u suprotnim dijelovima turnira za fazu na izbacivanje, čime se osiguralo da se ne susretnu u ranim fazama turnira u slučaju da osvoje svoje grupe. Ždrijeb je započao s prvom, a završio sa četvrtom jakosnom skupinom, pri čemu je svaka reprezentacija bila raspoređena u prvu slobodnu grupu po abecednom ključu. Zbog rasporeda igranja, momčadi iz prve jakosne skupine automatski su bile ždrijebane na prvu poziciju svake grupe. Za ostale jakosne skupine, FIFA je osmislila predeterminirani način određivanja pozicije u grupu temeljen na jakosnoj skupini i grupu u koju su ždrijebani. Jakosne skupine izgledale su ovako:<ref>{{cite web |url=https://inside.fifa.com/fifa-world-ranking/men?dateId=id14933 |title=FIFA Men's World Ranking: 19 November 2025 |publisher=FIFA |date=November 19, 2025 |access-date=November 27, 2025}}</ref> {| class="wikitable" style="white-space:nowrap; display:inline-table;" |+Skupina 1 |- ! style="width:150px" | Reprezentacija ! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}} ! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}} |- | {{fb|SAD}}{{efn|Sjedinjene Američke Države su kao sudomaćin raspoređene u prvu jakosnu skupinu te im je automatski dodijeljena pozicija D1. Po rangu, Sjedinjene Američke Države bi inače bile u drugoj jakosnoj skupini.}} | {{center|[[#Grupa D|D]]}} | style="text-align:center" | 14 |- | {{fb|MEX}}{{efn|Meksiko je kao sudomaćin raspoređen u prvu jakosnu skupinu te mu je automatski dodijeljena pozicija A1. Po rangu, Meksiko bi inače bio u drugoj jakosnoj skupini.}} | {{center|[[#Grupa A|A]]}} | style="text-align:center" | 15 |- style="border-bottom:2px solid blue;" | {{fb|KAN}}{{efn|Kanada je kao sudomaćin raspoređena u prvu jakosnu skupinu te joj je automatski dodijeljena pozicija B1. Po rangu, Kanada bi inače bila u trećoj jakosnoj skupini.}} | {{center|[[#Grupa B|B]]}} | style="text-align:center" | 27 |- | {{flagicon|ŠPA}} [[Fudbalska reprezentacija Španije|Španjolska]] | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 1 |- | {{fb|ARG}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 2 |- | {{fb|FRA}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 3 |- | {{fb|ENG}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 4 |- | {{fb|BRA}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 5 |- | {{fb|POR}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 6 |- | {{fb|NIZ}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 7 |- | {{fb|BEL}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 8 |- | {{fb|NJE}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 9 |} {| class="wikitable" style="white-space:nowrap; display:inline-table;" |+Skupina 2 |- ! style="width:150px" | Reprezentacija ! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}} ! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}} |- | {{fb|HRV}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 10 |- | {{fb|MAR}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 11 |- | {{fb|KOL}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 13 |- | {{fb|URU}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 16 |- | {{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Nogometna reprezentacija Švicarske|Švicarska]] | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 17 |- | {{fb|JAP}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 18 |- | {{fb|SEN}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 19 |- | {{fb|IRN}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 20 |- | {{fb|JKO}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 22 |- | {{fb|EKV}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 23 |- | {{fb|AUT}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 24 |- | {{fb|AUS}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 26 |} {| class="wikitable" style="white-space:nowrap; display:inline-table;" |+Skupina 3 |- ! style="width:150px" | Reprezentacija ! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}} ! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}} |- | {{fb|NOR}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 29 |- | {{fb|PAN}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 30 |- | {{fb|EGI}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 34 |- | {{fb|ALŽ}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 35 |- | {{fb|ŠKO}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 36 |- | {{fb|PAR}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 39 |- | {{fb|TUN}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 40 |- | {{fb|CIV}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 42 |- | {{fb|UZB}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 50 |- | {{fb|KAT}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 51 |- | {{fb|SAU}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 60 |- | {{fb|JAR}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 61 |} {| class="wikitable" style="white-space:nowrap; display:inline-table;" |+Skupina 4{{efn|name=Identitet|Pobjednici četiri europska ''play-offa'' i pobjednici dva interkontinentalna ''play-offa'' nisu bili poznati u vrijeme formiranja jakosnih skupina.}} |- ! style="width:150px" | Reprezentacija ! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}} ! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}} |- | {{fb|JOR}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 66 |- | {{fb|ZEL}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 68 |- | {{fb|GAN}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 72 |- | {{fb|CUW}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 82 |- | {{fb|HAI}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 84 |- | {{fb|NZL}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 86 |- | <!--Do not replace with eventual Path A winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA A]]{{efn|name=UEFA A|U trenutku ždrijeba, pobjednik A puta UEFA-inih kvalifikacija nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|BIH}} (71), koja bi svakako bila svrstana u četvrtu jakosnu skupinu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik A puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto B2.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa B|B]]}}}} | style="text-align:center" rowspan="6" {{N/a}} |- | <!--Do not replace with eventual Path A winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA B]]{{efn|name=UEFA B|U trenutku ždrijeba, pobjednik B puta UEFA-inih kvalifikacija nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|ŠVE}} (43), koja bi inače išla u treću jakosnu skupinu, ali je zbog play-offa svrstana u četvrtu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik B puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto F3.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa F|F]]}}}} |- | <!--Do not replace with eventual Path A winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA C]]{{efn|name=UEFA C|U trenutku ždrijeba, pobjednik C puta UEFA-inih kvalifikacija nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|TUR}} (25), koja bi inače išla u drugu jakosnu skupinu, ali je zbog play-offa svrstana u četvrtu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik B puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto D4.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa D|D]]}}}} |- | <!--Do not replace with eventual Path A winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA D]]{{efn|name=UEFA D|U trenutku ždrijeba, pobjednik D puta UEFA-inih kvalifikacija nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|ČEŠ}} (44), koja bi inače išla u treću jakosnu skupinu, ali je zbog play-offa svrstana u četvrtu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik B puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto A4.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa A|A]]}}}} |- | <!--Do not replace with eventual Path B winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|Interkontinentalni ''play-off'' 1]]{{efn|name=DR Kongo|U trenutku ždrijeba, pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 1 nije bio poznat. U konačnici je to bio {{fb|COD}} (56), koji bi svakako bio svrstan u četvrtu jakosnu skupinu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 1 ići na mjesto K2.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa K|K]]}}}} |- | <!--Do not replace with eventual Path C winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|Interkontinentalni ''play-off'' 2]]{{efn|name=Irak|U trenutku ždrijeba, pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 2 nije bio poznat. U konačnici je to bio {{fb|IRK}} (58), koji bi svakako bio svrstan u četvrtu jakosnu skupinu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 2 ići na mjesto I3.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa I|I]]}}}} |} {{notelist}} == Suci == FIFA je [[9. travnja]] [[2026.]] godine potvrdila konačni, službeni popis od 52 glavna suca, 88 pomoćnih sudaca i 30 VAR sudaca za turnir.<ref>{{Cite web |date=April 9, 2026 |title=Match officials appointed for World Cup 2026 |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/match-officials-appointed-referees |access-date=April 9, 2026 |website=FIFA}}</ref><ref>{{Cite web |date=April 9, 2026 |title=Match officials appointed for World Cup 2026 |url=https://digitalhub.fifa.com/asset/7879a8c6-c228-4848-a8de-7dc69b37b594/Final-List-of-Match-Officials-FWC-2026.pdf |access-date=April 9, 2026 |website=FIFA}}</ref> Konačni popis svih sudaca izgledao je ovako: {| class="wikitable" width="100%" |- !colspan="4"|Lista sudaca |- !Konfederacija !Glavni sudac !Pomoćni suci !VAR suci |- |rowspan="8"|[[AFC]] |{{flagicon|UAE}} [[Omar al-Ali]] ([[Ujedinjeni Arapski Emirati]]) |rowspan="8"|{{ubl|George Lakrindis ([[Australija]]) / James Lindsay ([[Australija]])|Jun Mihara ([[Japan]]) / Zhou Fei ([[Kina]])|Muhamad al-Kalaf ([[Jordan]]) / Ahmed al-Roalle ([[Jordan]])|Taleb al-Mari ([[Katar]]) / Saud al-Makaleh ([[Katar]])|Muhamed al-Bakri ([[Saudijska Arabija]]) / Mohamed al-Hamadi ([[Ujedinjeni Arapski Emirati]])|Timur Gaynullin ([[Uzbekistan]]) / Andrey Tsapenko ([[Uzbekistan]])}} |rowspan="8"|{{ubl|{{flagicon|AUS}} [[Shaun Evans (fudbalski sudac)|Shaun Evans]] ([[Australija]])|{{flagicon|KAT}} [[Hamis al-Marri]] ([[Katar]])|{{flagicon|KIN}} [[Fu Ming]] ([[Kina]])|{{flagicon|SAU}} [[Abdullah al-Šehri]] ([[Saudijska Arabija]])}} |- |{{flagicon|JAP}} [[Yūsuke Araki]] ([[Japan]]) |- |{{flagicon|KAT}} [[Abdulrahman al-Džasim]] ([[Katar]]) |- |{{flagicon|AUS}} [[Ali-Reza Fagani]] ([[Australija]]) |- |{{flagicon|KIN}} [[Ma Ning (fudbalski sudac)|Ma Ning]] ([[Kina]]) |- |{{flagicon|JOR}} [[Adham al-Muhadamah]] ([[Jordan]]) |- |{{flagicon|UZB}} [[Ilgiz Tantashev]] ([[Uzbekistan]]) |- |{{flagicon|SAU}} [[Haled al-Turais]] ([[Saudijska Arabija]]) |- |rowspan="7"|[[CAF]] |{{flagicon|SOM}} [[Omar Abdulkadir Artan]] ([[Somalija]]) |rowspan="7"|{{ubl|Mokrane Gourari ([[Alžir]]) / Abbes Akram Zerhouni ([[Alžir]])|Jerson Emiliano dos Santos ([[Angola]]) / Elvis Noupue ([[Kamerun]])|Mahmud Aburegal ([[Egipat]]) / Ahmed Hossam Taha ([[Egipat]])|Boris Ditsoga ([[Gabon]]) / Amos Abeigne Ndong ([[Gabon]])|Zakhele Siwela ([[Južnoafrička Republika]])|Zakaria Brinsi ([[Maroko]]) / Mostafa Akarkad ([[Maroko]])}} |rowspan="7"|{{ubl|{{flagicon|EGI}} [[Mahmud Ašur]] ([[Egipat]])|{{flagicon|MAR}} [[Hamza al-Fariq]] ([[Maroko]])}} |- |{{flagicon|GAB}} [[Pierre Atcho]] ([[Gabon]]) |- |{{flagicon|Mauritanija}} [[Dahhan Bajdah]] ([[Mauritanija]]) |- |{{flagicon|ALŽ}} [[Mustapha Ghorbal]] ([[Alžir]]) |- |{{flagicon|MAR}} [[Jalal Jayed]] ([[Maroko]]) |- |{{flagicon|EGI}} [[Amin Omar]] ([[Egipat]]) |- |{{flagicon|JAR}} [[Abongile Tom]] ([[Južnoafrička Republika]]) |- |rowspan="9"|[[CONCACAF]] |{{flagicon|SAL}} [[Iván Barton]] ([[Salvador]]) |rowspan="9"|{{ubl|Walter López ([[Honduras]]) / Christian Ramírez ([[Honduras]])|Lyes Arfa ([[Kanada]]) / Micheal Barwegen ([[Kanada]])|Juan Carlos Mora ([[Kostarika]]) / Caleb Wales ([[Trinidad i Tobago]])|Alberto Morín ([[Meksiko]]) / Marco Bisguerra ([[Meksiko]])|Sandra Ramírez ([[Meksiko]])|Henry Pupiro ([[Nikaragva]]) / David Morán ([[Salvador]])|Corey Parker ([[Sjedinjene Države]]) / Kyle Atkins ([[Sjedinjene Države]])|Kathryn Nesbitt ([[Sjedinjene Države]]) / Brooke Mayo ([[Sjedinjene Države]])}} |rowspan="9"|{{ubl|{{flagicon|SAD}} [[Joe Dickerson]] ([[Sjedinjene Države]])|{{flagicon|NIK}} [[Tatiana Guzmán]] ([[Nikaragva]])|{{flagicon|MEX}} [[Erick Miranda]] ([[Meksiko]])|{{flagicon|SAD}} [[Armando Villarreal]] ([[Sjedinjene Države]])}} |- |{{flagicon|CRC}} [[Juan Gabriel Calderón]] ([[Kostarika]]) |- |{{flagicon|SAD}} [[Ismail Elfath]] ([[Sjedinjene Države]]) |- |{{flagicon|KAN}} [[Drew Fischer]] ([[Kanada]]) |- |{{flagicon|MEX}} [[Katia Itzel García]] ([[Meksiko]]) |- |{{flagicon|HON}} [[Saíd Martínez]] ([[Honduras]]) |- |{{flagicon|JAM}} [[Oshane Nation]] ([[Jamajka]]) |- |{{flagicon|SAD}} [[Tori Penso]] ([[Sjedinjene Države]]) |- |{{flagicon|MEX}} [[César Arturo Ramos]] ([[Meksiko]]) |- |rowspan="12"|[[CONMEBOL]] |{{flagicon|BRA}} [[Ramon Abatti]] ([[Brazil]]) |rowspan="12"|{{ubl|Facundo Rodríguez ([[Argentina]]) / Maximiliano Del Yesso ([[Argentina]])|Juan Pablo Belatti ([[Argentina]]) / Gabriel Chade ([[Argentina]])|Cristian Navarro ([[Argentina]]) / Rodrigo Figueiredo ([[Brazil]])|Rafael Alves ([[Brazil]]) / Danilo Manis ([[Brazil]])|Bruno Boschilia ([[Brazil]]) / Bruno Pires ([[Brazil]])|José Retamal ([[Čile]]) / Miguel Rocha ([[Čile]])|Alexander Guzmán ([[Kolumbija]]) / Michael Orué ([[Peru]])|Eduardo Cardozo ([[Paragvaj]]) / Milcíades Saldívar ([[Paragvaj]])|Nicolás Tarán ([[Urugvaj]]) / Carlos Barreiro ([[Urugvaj]])|Jorge Urrego ([[Venezuela]]) / Tulio Moreno ([[Venezuela]])}} |rowspan="12"|{{ubl|{{flagicon|KOL}} [[Nicolás Gallo]] ([[Kolumbija]])|{{flagicon|URU}} [[Antonio García (fudbalski sudac)|Antonio García]] ([[Urugvaj]])|{{flagicon|URU}} [[Leodán González]] ([[Urugvaj]])|{{flagicon|ČIL}} [[Juan Lara]] ([[Čile]])|{{flagicon|ARG}} [[Hernán Mastrángelo]] ([[Argentina]])|{{flagicon|VEN}} [[Juan Soto (fudbalski sudac)|Juan Soto]] ([[Venezuela]])|{{flagicon|BRA}} [[Rodolpho Toski]] ([[Brazil]])}} |- |{{flagicon|PAR}} [[Juan Gabriel Benítez]] ([[Paragvaj]]) |- |{{flagicon|BRA}} [[Raphael Claus]] ([[Brazil]]) |- |{{flagicon|ARG}} [[Yael Falcón]] ([[Argentina]]) |- |{{flagicon|ČIL}} [[Cristián Garay]] ([[Čile]]) |- |{{flagicon|ARG}} [[Darío Herrera (fudbalski sudac)|Darío Herrera]] ([[Argentina]]) |- |{{flagicon|PER}} [[Kevin Ortega (fudbalski sudac)|Kevin Ortega]] ([[Peru]]) |- |{{flagicon|KOL}} [[Andrés Rojas]] ([[Kolumbija]]) |- |{{flagicon|BRA}} [[Wilton Sampaio]] ([[Brazil]]) |- |{{flagicon|URU}} [[Gustavo Tejera]] ([[Urugvaj]]) |- |{{flagicon|ARG}} [[Facundo Tello]] ([[Argentina]]) |- |{{flagicon|VEN}} [[Jesús Valenzuela]] ([[Venezuela]]) |- |[[OFC]] |{{flagicon|NZL}} [[Campbell-Kirk Kawana-Waugh]] ([[Novi Zeland]]) |Isaac Trevis ([[Novi Zeland]]) |{{N/A|—}} |- |rowspan="15"|[[UEFA]] |{{flagicon|NOR}} [[Espen Eskås]] ([[Norveška]]) |rowspan="15"|{{ubl|Stuart Burt ([[Engleska]]) / James Mainwaring ([[Engleska]])|Gary Beswick ([[Engleska]]) / Adam Nunn ([[Engleska]])|Cyril Mugnier ([[Francuska]]) / Mehdi Rahmouni ([[Francuska]])|Nicolas Danos ([[Francuska]]) / Benjamin Pagès ([[Francuska]])|Daniele Bindoni ([[Italija]]) / Alberto Tegoni ([[Italija]])|Hessel Steegstra ([[Nizozemska]]) / Jan de Vries ([[Nizozemska]])|Jan Erik Engan ([[Norveška]]) / Isaak Bashevkin ([[Norveška]])|Robert Kempter ([[Njemačka]]) / Christian Dietz ([[Njemačka]])|Bruno Jesus ([[Portugal]]) / Luciano Maia ([[Portugal]])|Tomasz Listkiewicz ([[Poljska]]) / Adam Kupsik ([[Poljska]])|Mihai Marius Marica ([[Rumunjska]]) / Ferencz Tunyogi ([[Rumunjska]])|Tomaž Klančnik ([[Slovenija]]) / Andraž Kovačič ([[Slovenija]])|Jose Enrique Naranjo Perez ([[Španjolska]]) / Diego Sánchez Rojo ([[Španjolska]])|Mahbod Beigi ([[Švedska]]) / Andreas Söderkvist ([[Švedska]])|Stéphane De Almeida ([[Švicarska]])}} |rowspan="15"|{{ubl|{{flagicon|HRV}} [[Ivan Bebek]] ([[Hrvatska]])|{{flagicon|FRA}} [[Jérôme Brisard]] ([[Francuska]])|{{flagicon|ŠPA}} [[Carlos del Cerro Grande]] ([[Španjolska]])|{{flagicon|NJE}} [[Bastian Dankert]] ([[Njemačka]])|{{flagicon|ITA}} [[Marco Di Bello]] ([[Italija]])|{{flagicon|NIZ}} [[Rob Dieperink]] ([[Nizozemska]])|{{flagicon|BEL}} [[Bram Van Driessche]] ([[Belgija]])|{{flagicon|ENG}} [[Jarred Gillett]] ([[Engleska]])|{{flagicon|NIZ}} [[Dennis Higler]] ([[Nizozemska]])|{{flagicon|POLJ}} [[Tomasz Kwiatkowski]] ([[Poljska]])|{{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Fedayi San]] ([[Švicarska]])}} |- |{{flagicon|ŠPA}} [[Alejandro Hernández Hernández]] ([[Španjolska]]) |- |{{flagicon|RUM}} [[István Kovács (fudbalski sudac)|István Kovács]] ([[Rumunjska]]) |- |{{flagicon|FRA}} [[François Letexier]] ([[Francuska]]) |- |{{flagicon|NIZ}} [[Danny Makkelie]] ([[Nizozemska]]) |- |{{flagicon|POLJ}} [[Szymon Marciniak]] ([[Poljska]]) |- |{{flagicon|ITA}} [[Maurizio Mariani]] ([[Italija]]) |- |{{flagicon|ŠVE}} [[Glenn Nyberg]] ([[Švedska]]) |- |{{flagicon|ENG}} [[Michael Oliver (fudbalski sudac)|Michael Oliver]] ([[Engleska]]) |- |{{flagicon|POR}} [[João Pinheiro (fudbalski sudac)|João Pinheiro]] ([[Portugal]]) |- |{{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Sandro Schärer]] ([[Švicarska]]) |- |{{flagicon|ENG}} [[Anthony Taylor (fudbalski sudac)|Anthony Taylor]] ([[Engleska]]) |- |{{flagicon|FRA}} [[Clément Turpin]] ([[Francuska]]) |- |{{flagicon|SLO}} [[Slavko Vinčić]] ([[Slovenija]]) |- |{{flagicon|NJE}} [[Felix Zwayer]] ([[Njemačka]]) |} == Grupna faza == {{quote box| width=20%| quote = '''Legenda:''' :{{color box|#ffcccc}} Momčad ispala iz daljnjeg natjecanja. :{{color box|#ccffcc}} Momčad prolazi u osminu finala. }} '''Napomena:''' ''Sva vremena navedena su prema lokalnom vremenu.'' Sljedeći kriteriji primjenjivat će se prilikom rangiranja reprezentacija u grupnoj fazi:<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> # Broj bodova u svim utakmicama u grupi; # Gol razlika u svim utakmicama u grupi; # Broj postignutih golova u svim utakmicama u grupi; # Veći broj bodova osvojen u međusobnim susretima; # Bolja gol razlika ostvarena u međusobnim susretima; # Više postignutih golova u međusobnim susretima; # Fair play bodovi u svim utakmicama u grupi (samo jedno oduzimanje bodova može se primijeniti na jednog igrača po utakmici): ##Žuti karton: -1 bod ##Indirektni crveni karton (dva žuta kartona): -3 boda ##Direktni crveni karton: -4 boda ##Žuti i direktni crveni karton: -5 bodova # Bolji plasman na najrecentnijoj FIFA-inoj ljestvici; # Bolji plasman na progresivno starijim FIFA-inim ljestvicama do trenutka u kojem se reprezentacije mogu odvojiti. === Grupa A === === Grupa B === === Grupa C === === Grupa D === === Grupa E === === Grupa F === === Grupa G === === Grupa H === === Grupa I === === Grupa J === === Grupa K === === Grupa L === === Rangiranje trećeplasiranih momčadi === {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | {| class=wikitable style="text-align:center" |- bgcolor="#DCDCDC" ! | {{Abbr|Poz.|Pozicija}} ! | Grupa !width="200"|Reprezentacija !width="40"|Bod. !width="40"|Ut. !width="40"|Pob. !width="40"|N. !width="40"|Por. !width="40"|Pos. !width="40"|Pri. !width="40"|GR |- style="background: #ccffcc;" |1. |[[#Grupa A|A]] |align=left|A3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: #ccffcc;" |2. |[[#Grupa B|B]] |align=left|B3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: #ccffcc;" |3. |[[#Grupa C|C]] |align=left|C3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: #ccffcc;" |4. |[[#Grupa D|D]] |align=left|D3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: #ccffcc;" |5. |[[#Grupa E|E]] |align=left|E3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: #ccffcc;" |6. |[[#Grupa F|F]] |align=left|F3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: #ccffcc;" |7. |[[#Grupa G|G]] |align=left|G3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: #ccffcc;" |8. |[[#Grupa H|H]] |align=left|H3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- |9. |[[#Grupa I|I]] |align=left|I3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- |10. |[[#Grupa J|J]] |align=left|J3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- |11. |[[#Grupa K|K]] |align=left|K3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- |12. |[[#Grupa L|L]] |align=left|L3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | Osam najboljih trećeplasiranih reprezentacija određuje se prema sljedećim kriterijima:<ref name="regulations"/> # Najviše osvojenih bodova; # Bolja gol razlika; # Veći broj postignutih golova; # Manje disciplinskih bodova; # Pozicija na najrecentnijoj ljestvici; # Pozicija na starijim ljestvicama. |} == Faza na izbacivanje == == Statistike i nagrade == == Konačni poredak == == Marketing == == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|FIFA World Cup 2026|2026 FIFA World Cup}} *[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.], FIFA.com {{Svjetski kup FIFA}} {{Authority control}} [[Kategorija:2026.]] [[Kategorija:FIFA Svjetsko prvenstvo|2026M]] [[Kategorija:Fudbal u Kanadi]] [[Kategorija:Fudbal u Meksiku]] [[Kategorija:Fudbal u Sjedinjenim Američkim Državama]] n4qkddjqslwx7egrjnz30v1g8qdw61z 42587324 42587323 2026-05-04T00:08:38Z Edgar Allan Poe 29250 /* Finalni ždrijeb */ 42587324 wikitext text/x-wiki {{Aktualni sportski događaj}} {{Infokutija međunarodno fudbalsko takmičenje | Name = FIFA Svjetsko prvenstvo 2026. | izvorni naziv = {{ubl|FIFA World Cup 26|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | Logo = 2026_FIFA_World_Cup_emblem.svg | Size = 220px | Optional caption = | Zemlja domaćin = {{ubl|{{flag|Kanada}}|{{flag|Meksiko}}|{{flag|Sjedinjene Američke Države}}}} | datum = [[11. lipnja]] – [[19. srpnja]] [[2026.]] | Broj reprezentacija = 48 | stadioni = 16 | gradovi = 16 | Prvaci = | drugi = | treći = | četvrti = | Broj utakmica = 104 | Broj golova = | gledanost = | Najbolji strijelac = | Najbolji igrač = | ažurirano = [[2. svibnja]] [[2026]] }} '''FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.''' ([[engleski]]: ''FIFA World Cup 26''; [[španjolski]]: ''Copa Mundial de la FIFA 2026''; [[francuski]]: ''Coupe du Monde de la FIFA 2026'') bit će 23. izdanje [[FIFA Svjetsko prvenstvo|FIFA Svjetskog prvenstva]] koje će se od [[11. lipnja]] do [[19. srpnja]] [[2026.]] godine održati u [[Kanada|Kanadi]], [[Meksiko|Meksiku]] i [[SAD|Sjedinjenim Američkim Državama]]. Bit će to prvo prvenstvo nakon [[1994.]] godine koje će se održati na tlu [[Sjeverna Amerika|Sjeverne Amerike]]; [[Kanada]] će prvi put biti domaćin, dok su [[Meksiko]] (dva puta, [[1970.]] i [[1986.]]) i [[SAD|Sjedinjene Države]] (jednom, [[1994.]]) ranije već ugostili Svjetsko prvenstvo. Turnir će se igrati u ukupno 16 gradova na 16 stadiona – 11 u Sjedinjenim Državana, tri u Meksiku i dva u Kanadi. Bit će to prvi put u historiji turnira da će tri zemlje zajednički organizirati prvenstvo te prvi put da će na njemu sudjelovati 48 reprezentacija. Sjevernoamerička kandidatura za turnir [[2026.]] godine pobijedila je [[Maroko|marokansku]] kandidaturu na glasovanju u [[Moskva|Moskvi]]. Bit će to prvi turnir nakon [[2002.]] godine s više od jednog domaćina. Uz to, Meksiko će postati prva zemlja u historiji koja je čak tri puta bila domaćin ovog natjecanja. Nakon promjene termina za [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2022.|prethodno prvenstvo]], koje se igralo tijekom zime, termin je za ovaj turnir vraćen na tradicionalni ljetni termin. Proširenje s 32 na 48 reprezentacija dovelo je do velikog broja debitanata, tako da će svoje prve nastupa na ovom natjecanju imati [[Fudbalska reprezentacija Curaçaa|Curaçao]], [[Fudbalska reprezentacija Jordana|Jordan]], [[Fudbalska reprezentacija Uzbekistana|Uzbekistan]] i [[Fudbalska reprezentacija Zelenortske Republike|Zelenortska Republika]]. Istovremeno, sva tri domaćina imali su direktan plasman na turnir. Branitelj naslova je [[Fudbalska reprezentacija Argentine|Argentina]], koja je četiri godine ranije u finalu pobijedila [[Fudbalska reprezentacija Francuske|Francusku]]. == Izbor domaćina == [[File:2026 world cup bid election.png|thumb|500px|upright=1.6|{{center|'''Rezultati glasovanja'''}} {| |- !Mogli su glasovati !! Nisu mogli glasovati |- |{{legend|#867650|Glasovali za sjevernoameričku kandidaturu}}||{{legend|#FFBD41|Kanada–Meksiko–Sjedinjene Države}} |- |{{legend|#2770AB|Glasovali za marokansku kandidaturu}}||{{legend|#55208D|Maroko}} |- |{{legend|#008E2A|Nisu glasovali ni za jednu kandidaturu}}||{{legend|#000000|Pod suspenzijom FIFA-e}} |- |{{legend|#B32A2F|Nisu glasovali}}||{{legend|#C1C1C1|Nije članica FIFA-e}} |}]] [[Vijeće FIFA-e]] je u periodu od [[2013.]] do [[2017.]] godine intenzivno raspravljalo o ograničenjima u kontekstu rotacije domaćina prema kontinentalnom ključu. Inicijalno je pravilo glasilo da se za domaćinstvo mogla kandidirati samo država iz konfederacije koja nije bila domaćin prethodna dva turnira. Privremeno je ograničenje suženo na samo prethodni turnir,<ref>{{Cite news |date=May 30, 2015 |title=Current allocation of FIFA World Cup confederation slots maintained |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/worldcup/news/y=2015/m=5/news=current-allocation-of-fifa-world-cuptm-confederation-slots-maintained-2610611.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150530211217/http://www.fifa.com/worldcup/news/y%3D2015/m%3D5/news%3Dcurrent-allocation-of-fifa-world-cuptm-confederation-slots-maintained-2610611.html |archive-date=May 30, 2015}}</ref> nakon čega je opet prošireno na prethodna dva. Dogovorena je i iznimka za domaćine pretposljednjeg prethodnog turnira u slučaju da nijedna pristigla kandidatura ne ispunjava stroge tehničke i financijske kriterije.<ref name="fifacouncil">{{Cite news |date=October 14, 2016 |title=FIFA Council discusses vision for the future of football |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2016/m=10/news=fifa-council-discusses-vision-for-the-future-of-football-2843681.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161017181207/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2016/m%3D10/news%3Dfifa-council-discusses-vision-for-the-future-of-football-2843681.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |archive-date=October 17, 2016}}</ref><ref name="ap-cbc">{{Cite news |date=October 14, 2016 |title=FIFA blocks Europe from hosting 2026 World Cup, lifting Canada's chances |publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation]] |agency=Associated Press |url=http://www.cbc.ca/sports/soccer/world-cup-expanded-1.3804717 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161014191406/http://www.cbc.ca/sports/soccer/world-cup-expanded-1.3804717 |archive-date=October 14, 2016}}</ref> U ožujku [[2017.]] godine, predsjednik [[FIFA]]-e [[Gianni Infantino]] potvrdio je da se europske i azijske zemlje, zbog [[Rusija|ruskog]] i [[katar]]skog domaćinstva [[2018.]], odnosno [[2022.]] godine, neće moći kandidirati za domaćinstvo prvenstva [[2026.]] godine, što je značilo da se za prvenstvo mogu kandidirati zemlje iz [[CONCACAF]]-a (posljednje domaćinstvo bilo je [[1994.]] godine), [[CAF]]-a (posljednje domaćinstvo bilo je [[2010.]] godine), [[CONMEBOL]]a (posljednje domaćinstvo bilo je [[2014.]] godine) ili [[OFC]]-a (nikada nisu bili domaćini), odnosno potencijalno iz [[UEFA]]-e ako nijedna ponuda iz ove četiri konfederacije ne bi zadovoljila uvjete.<ref name="guardian">{{Cite news |last=Hill |first=Tim |date=March 9, 2017 |title=Trump travel ban could prevent United States hosting World Cup |url=https://www.theguardian.com/football/2017/mar/09/donald-trump-travel-ban-could-prevent-united-states-hosting-football-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211114173744/https://www.theguardian.com/football/2017/mar/09/donald-trump-travel-ban-could-prevent-united-states-hosting-football-world-cup |archive-date=November 14, 2021 |access-date=March 24, 2017 |work=The Guardian}}</ref> Sudomaćinstvo, koje je [[FIFA]] bila zabranila nakon [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2002.|prvenstva u Japanu i Južnoj Koreji]], odobreno je za prvenstvo [[2026.]] godine, ali bez ograničenja u broju domaćina, što bi se procjenjivalo od slučaja do slučaja. U konačnici su pred FIFA-u stigle dvije kandidatura – ona [[Maroko|Maroka]] i ujedinjena kandidatura triju sjevernoameričkih država. [[Kanada]], [[Meksiko]] i [[Sjedinjene Američke Države]] su, svaka posebno, razmatrale samostalne kandidature, s tim da je [[10. travnja]] [[2017.]] godine objavljeno kako će poslati zajedničku kandidaturu.<ref>{{cite magazine |url=https://www.si.com/planet-futbol/2017/04/10/2026-world-cup-usa-mexico-canada-host-bid |title=USA, Mexico, Canada announce bid to host '26 WC |date=April 10, 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411054626/https://www.si.com/planet-futbol/2017/04/10/2026-world-cup-usa-mexico-canada-host-bid|archive-date=April 11, 2017 |magazine=Sports Illustrated}}</ref><ref name=":3">{{cite web |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |first=Jeff |last=Carlise |date=April 10, 2017 |title=U.S., Mexico and Canada officially launch bid to co-host 2026 World Cup|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup|archive-date=April 11, 2017 |work=ESPN}}</ref> Glasovanje o kandidatima održano je [[13. lipnja]] [[2018.]] godine na 68. kongresu FIFA-e u [[Moskva|Moskvi]]. U glasovanju su mogla sudjelovati 203 saveza,<ref>{{Cite web |last=Graham |first=Bryan Armen |date=June 13, 2018 |title=North America to host 2026 World Cup after winning vote over Morocco – as it happened |url=https://www.theguardian.com/football/live/2018/jun/13/world-cup-2026-vote-fifa-nations-choose-between-north-america-and-morocco-live |website=The Guardian |access-date=July 12, 2018 |archive-date=July 18, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180718045428/https://www.theguardian.com/football/live/2018/jun/13/world-cup-2026-vote-fifa-nations-choose-between-north-america-and-morocco-live |url-status=live}}</ref> pri čemu je [[Gana]] bila pod suspenzijom FIFA-e zbog korupcijskog skandala pa nije mogla glasovati. Sjevernoamerička kandidatura uvjerljivo je pobijedila sa 134 glasa, dok je marokanska kandidatura dobila 65 glasova;<ref>{{cite news |date=June 13, 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913|url-status=live|access-date=June 13, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913|archive-date=January 14, 2021}}</ref><ref name=":3" /> tri zemlje ([[Kuba]], [[Slovenija]] i [[Španjolska]]) nisu glasovale, dok [[Iran]] nije glasovao ni za jednu od kandidatura.<ref>{{cite news |last1=Gyamera-Antwi |first1=Evans |title=Ghana & Kosovo excluded from Fifa Congress ahead of 2026 World Cup vote |url=http://www.goal.com/en-gh/news/ghana-kosovo-excluded-from-fifa-congress-ahead-of-2026-world-cup-/zhbmtfxdo6fe1i4r07wrr39b9 |access-date=June 13, 2018 |work=Goal.com |date=June 12, 2018 |archive-date=October 21, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021220157/https://www.goal.com/en-gh/news/ghana-kosovo-excluded-from-fifa-congress-ahead-of-2026-world-cup-/zhbmtfxdo6fe1i4r07wrr39b9 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=June 7, 2018 |title=Breaking News: President Akufo-Addo dissolves GFA |url=https://www.myjoyonline.com/news/2018/June-7th/breaking-news-president-akufo-addo-dissolves-gfa.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612162226/https://www.myjoyonline.com/news/2018/June-7th/breaking-news-president-akufo-addo-dissolves-gfa.php |archive-date=June 12, 2018 |access-date=June 14, 2018 |work=myjoyonline.com}}</ref><ref>{{cite news |title=Fifa bans Ghana football head Kwesi Nyantakyi over 'cash gift' |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-44414780 |access-date=June 14, 2018 |work=BBC News |date=June 8, 2018 |archive-date=June 9, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180609011624/https://www.bbc.com/news/world-africa-44414780 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=May 15, 2017 |title=FIFA Congress confirms next steps of the bidding process for the 2026 FIFA World Cup - FIFA.com |url=http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-congress-confirms-next-steps-of-the-bidding-process-for-the-2026--2883665.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |access-date=April 16, 2024 |archive-date=May 15, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170515003503/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-congress-confirms-next-steps-of-the-bidding-process-for-the-2026--2883665.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news |date=June 10, 2015 |title=Scandal-plagued FIFA postpones 2026 World Cup bidding |url=https://www.abc.net.au/news/2015-06-10/fifa-world-cup-2026-bidding-postponed/6536834 |access-date=April 16, 2024 |work=ABC News |language=en-AU |archive-date=April 16, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240416202847/https://www.abc.net.au/news/2015-06-10/fifa-world-cup-2026-bidding-postponed/6536834 |url-status=live}}</ref> Rezultati su izgledali ovako: {| class="wikitable" style="margin: 0 auto;text-align: center" |+ Rezultati glasovanja |- !Kandidature !1. krug<br>{{small|(glasovi)}} |- style="background:#90ee90" |align=left|'''{{ubl|{{flag|Kanada}}|{{flag|Meksiko}}|{{flag|Sjedinjene Države}}}}''' |'''134''' |- |align=left|{{flag|Maroko}} |65 |- |align=left|Nijedna kandidatura |1 |- |align=left|Nisu glasovali |3 |} == Proširenje i promjena formata == Ideja o proširenju prvenstva, odnosno povećanju broja reprezentacija, pojavila se još [[2013.]] godine kada je to predložio tadašnji predsjednik [[UEFA]]-e [[Michel Platini]],<ref>{{Cite news |date=October 28, 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=January 24, 2015 |archive-date=September 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=October 29, 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=January 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=April 21, 2014}}</ref> a ponovio ju je i [[FIFA]]-in predsjednik [[Gianni Infantino]] [[2016.]] godine.<ref>{{Cite news |date=March 30, 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=South Africa |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=December 30, 2016}}</ref> Protivnici prijedloga tvrdili su da je već sada broj utakmica pretjerano velik,<ref name="auto2">{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=December 15, 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=December 24, 2016 |publisher=CNN}}</ref> da bi proširenje smanjilo kvalitetu utakmica<ref name="auto">{{Cite news |date=October 2, 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=October 5, 2016}}</ref><ref name="auto1">{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=January 10, 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=January 12, 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}</ref> te da je odluka motivirana političkim, a ne sportskim razlozima, optužujući Infantina da koristi ideju u svrhu samopromocije pred izbore za predsjednika.<ref>{{Cite news |date=January 10, 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=January 11, 2017}}</ref> Unatoč kritikama, FIFA je [[10. siječnja]] [[2017.]] godine odobrila proširenje s 32 na 48 reprezentacija,<ref name="48teams">{{Cite news |date=January 10, 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=January 10, 2017 |access-date=January 10, 2017 |publisher=FIFA}}</ref> što je 16 više u odnosu na prethodnih sedam turnira.<ref name="48teams" /><ref>{{Cite web |last=Conn |first=David |date=January 10, 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=January 10, 2017 |access-date=January 10, 2017 |website=The Guardian}}</ref> Izvorno je promijenjeni format trebao imati 16 grupa po tri reprezentacije uz 80 odigranih utakmica, pri čemu bi prve dvije reprezentacije iz svake grupe išle dalje u fazu na izbacivanje. Prema tom formatu, broj utakmica svake momčadi i dalje bi bio maksimalno sedam, pri čemu bi svaka reprezentacija igrala jednu utakmicu manje u grupu, a turnir bi se i dalje mogao završiti unutar standardna 32 dana.<ref>{{Cite web |date=January 10, 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=March 31, 2017 |publisher=BBC Sport}}</ref> Kritičari ovog formata isticali su da bi ovo moglo dovesti do koluzije među reprezentacijama,<ref name="guyon">{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=April 30, 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free}}{{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414|date=August 3, 2024}}</ref> na što je FIFA predložila izvođenje penala s ciljem izbjegavanja remija u grupnoj fazi,<ref>{{cite news |date=January 18, 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=November 12, 2020 |archive-date=October 28, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}</ref> međutim ni to nije potpuno ukinulo postojeći rizik,<ref name="guyon"/> što je FIFA-u potaklo na alternativna rješenja.<ref>{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=April 1, 2022 |access-date=November 5, 2022 |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}</ref> U konačnici je format promijenjen [[14. ožujka]] [[2023.]] godine i to na način da će reprezentacije biti raspoređene u 12 grupa po četiri reprezentacije, pri čemu prve dvije iz svake grupe prolaze dalje, zajedno s osam najboljih trećeplasiranih reprezentacija iz svih grupa.<ref name="IMC">{{cite web |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |title=FIFA Council approves international match calendars |publisher=[[FIFA]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |url-status=live}}</ref> Prema novom formatu, igrat će se ukupno 104 umjesto 64 utakmice, a turnir će trajati 39 dana, duže nego prije;<ref>{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=March 14, 2023 |access-date=April 11, 2023 |archive-date=April 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=March 14, 2023 |access-date=April 11, 2023 |archive-date=April 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}</ref> iako će svaka reprezentacija i dalje igrati po tri utakmice u grupnoj fazi, broj utakmica u fazi na izbacivanje povećan je sa sedam na osam zbog uvođenja šesnaestine finala.<ref>{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}</ref> == Kvalifikacije == {{main|Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.}} [[File:2026 world cup qualification map.svg|thumb|400x400px|{{legend|#0000ff|Kvalificirani na Svjetsko prvenstvo}} {{legend|#ffbf00|Nisu se uspjeli kvalificirati}} {{legend|#000000|Diskvalificirani ili se povukli iz kvalifikacija}} {{legend|#cccccc|Nisu članice FIFA-e}}]] Zbog proširenja broja reprezentacija na 48, došlo je i do promjene formata kvalifikacija te povećanja broja kontinentalnih pozicija za svaku konfederaciju. Što se tiče domaćina, podnositelji kandidature računali su na to da će sve tri reprezentacije imati direktan plasman kao domaćini,<ref name="bid_cities">{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |publisher=united2026.com |access-date=April 30, 2018 |archive-date=September 15, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210915131958/https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |url-status=live}}</ref> što je prvo potvrdio Infantino, navodeći da će [[CONCACAF]] dobiti šest mjesta, tri od koja će ići domaćinima,<ref>{{cite web |url=https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026 |title=Presidente de la FIFA confirma cantidad de plazas de Concacaf para el Mundial de 2026 |language=es |website=ESPN Deportes |date=August 31, 2022 |access-date=October 18, 2022 |archive-date=September 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922004259/https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Vargas |first=Dinia |date=August 31, 2022 |title=Infantino anuncia cuántos cupos tendrá la Concacaf para el Mundial de 2026 |url=https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220831205624/https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/ |archive-date=August 31, 2022 |access-date=October 18, 2022 |website=CRHoy.com |language=es}}</ref> a onda i [[Vijeće FIFA-e]] na sjednici u veljači [[2023.]] godine.<ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |title=FIFA Council highlights record breaking revenue in football |publisher=[[FIFA]] |date=February 14, 2023 |access-date=February 14, 2023 |archive-date=February 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230214163245/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/ |title=FIFA confirms U.S., Mexico, Canada automatically in '26 World Cup |publisher=[[Reuters]] |date=February 14, 2023|access-date=February 14, 2023|archive-date=February 15, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215070258/https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/|url-status=live}}</ref> Ostala kontinentalna mjesta potvrđena su na sastanku u [[Manama|Manami]] prije 67. kongresa FIFA-e,<ref name="slot">{{cite web |date=March 30, 2017 |title=Bureau of the Council recommends slot allocation for the 2026 FIFA World Cup |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254 |access-date=August 5, 2022 |publisher=FIFA |archive-date=June 19, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220619161123/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |date=March 30, 2017 |title=World Cup 2026: Fifa reveals allocation for 48-team tournament |url=https://www.bbc.com/sport/football/39448474 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170330224520/http://www.bbc.com/sport/football/39448474 |archive-date=March 30, 2017 |publisher=BBC}}</ref> gdje je potvrđeno i uvođenje interkontinentalnog kvalifikacijskog turnira na koje bi se šest reprezentacija borilo za posljednja dva mjesta na završnom turniru.<ref name="fifa_council">{{Cite web |date=May 9, 2017 |title=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170618072825/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D5/news%3Dfifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html |archive-date=June 18, 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Ostatak kvalifikacija provodio se po konfederacijama kao i ranije, a branitelj naslova [[Fudbalska reprezentacija Argentine|Argentina]] također je sudjelovala u kvalifikacijama. === Kvalificirane momčadi === Od ukupno 48 reprezentacija na turniru, njih je 26 sudjelovalo i na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2022.|prethodnom turniru]]. Zbog povećanja broja reprezentacija došlo je i do povećanja broja debitanata, tako da su čak četiri reprezentacije izborile debitantski nastup, a to su [[Fudbalska reprezentacija Curaçaa|Curaçao]],<ref name=":2">{{cite news |last=Wilson |first=Jonathan |title=Curaçao complete fairytale with battling draw in Jamaica to qualify for World Cup |url=https://www.theguardian.com/football/2025/nov/19/curacao-complete-fairytale-with-battling-draw-in-jamaica-to-qualify-for-world-cup |access-date=November 19, 2025 |work=The Guardian}}</ref> [[Fudbalska reprezentacija Jordana|Jordan]], [[Fudbalska reprezentacija Uzbekistana|Uzbekistan]]<ref>{{Cite news |last=Millar |first=Colin |date=June 5, 2025 |title=Uzbekistan, Jordan qualify for World Cup for first time |url=https://www.nytimes.com/athletic/6229851/2025/06/05/uzbekistan-world-cup-qualification-2026/ |access-date=November 19, 2025 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> i [[Fudbalska reprezentacija Zelenortske Republike|Zelenortska Republika]].<ref>{{cite web |date=October 13, 2025 |title=Cabo Verde seal historic World Cup qualification |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/cabo-verde-qualify |access-date=October 14, 2025 |publisher=FIFA}}</ref> [[Fudbalska reprezentacija Katara|Katar]], koji se na prethodno izdanje kvalificirao automatski zbog domaćinstva, prvi je put izborio nastup na završnici kroz kvalifikacije.<ref>{{cite web |date=October 14, 2025 |title=Qatar and Saudi Arabia qualify for 2026 World Cup |url=https://global.espn.com/football/story/_/id/46597037/qatar-saudi-arabia-qualify-2026-fifa-world-cup|access-date=October 15, 2025 |website=ESPN |agency=Associated Press}}</ref> Velik broj reprezentacija vratio se nakon značajnijih perioda izbivanja, a to su [[Fudbalska reprezentacija Demokratske Republike Konga|DR Kongo]] i [[Fudbalska reprezentacija Haitija|Haiti]] (posljednji nastup bio im je [[1974.]] godine),<ref name=":2" /><ref>{{cite web |last=Williams |first=Ian |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn43qqy9z8xo |title=Tuanzebe sends DR Congo back to World Cup after 52 years |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |website=BBC Sport}}</ref> [[Fudbalska reprezentacija Iraka|Irak]] (posljednji nastup bio je [[1986.]] godine)<ref>{{cite web |last=Luckings |first=Steve |url=https://www.thenationalnews.com/sport/2026/04/01/iraq-beat-bolivia-to-qualify-for-2026-fifa-world-cup/ |title=Iraq beat Bolivia to qualify for 2026 Fifa World Cup |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |website=The National News}}</ref> te [[Fudbalska reprezentacija Austrije|Austrija]], [[Fudbalska reprezentacija Norveške|Norveška]]<ref>{{Cite news |date=November 16, 2025 |title=Norway Qualifies for 2026 World Cup and Sends Italy To Dreaded Playoff |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/norway-qualifies-2026-world-cup-sends-italy-dreaded-playoff |access-date=November 16, 2025 |work=Fox Sports}}</ref> i [[Fudbalska reprezentacija Škotske|Škotska]] (posljednji nastup bio im je [[1998.]] godine).<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/uefa-qualifiers-review-matchday-10-november-18 |title=Austria, Belgium, Scotland, Spain and Swiss reach World Cup |publisher=FIFA|access-date=November 19, 2025}}</ref> Što se tiče značajnijih izbivanja, četverostruki svjetski prvak [[Fudbalska reprezentacija Italije|Italija]] nije se uspjela kvalificirati na svoje treće uzastopno Svjetsko prvenstvo, što je neslavni rekord postavljen nakon novog poraza u play-offu.<ref>{{cite web |last=Bandini |first=Nicky |url=https://www.theguardian.com/football/2026/mar/31/bosnia-herzegovina-italy-world-cup-2026-qualifying-playoff-match-report |title=Italy miss out on World Cup again after Bosnia and Herzegovina's shootout triumph |date=March 31, 2026 |access-date=April 3, 2026 |website=The Guardian}}</ref> Talijani su ujedno i jedini bivši prvaci koji se nisu kvalificirali na tri uzastopna prvenstva te najbolje rangirana momčad na FIFA-inoj ljestvici koja nije ostvarila plasman. Reprezentacije koje su igrale na prethodnom turniru, a nisu se kvalificirale za ovaj su [[Fudbalska reprezentacija Danske|Danska]], [[Fudbalska reprezentacija Kameruna|Kamerun]], [[Fudbalska reprezentacija Kostarike|Kostarika]], [[Fudbalska reprezentacija Poljske|Poljska]], [[Fudbalska reprezentacija Srbije|Srbija]] i [[Fudbalska reprezentacija Walesa|Wales]]. Kvalificirane momčadi su sljedeće: {{col-begin}} {{col-4}} '''[[AFC]]''' (9) * {{NogRep|AUS}} * {{NogRep|IRK}} * {{NogRep|IRN}} * {{NogRep|JAP}} * {{NogRep|JOR}} (debi) * {{NogRep|JKO}} * {{NogRep|KAT}} * {{NogRep|SAU}} * {{NogRep|UZB}} (debi) '''[[CAF]]''' (10) * {{NogRep|ALŽ}} * {{NogRep|COD}} * {{NogRep|EGI}} * {{NogRep|GAN}} * {{NogRep|JAR}} * {{NogRep|MAR}} * {{NogRep|CIV}} * {{NogRep|SEN}} * {{NogRep|TUN}} * {{NogRep|ZEL}} (debi) {{col-4}} '''[[CONCACAF]]''' (6) * {{NogRep|CUW}} (debi) * {{NogRep|HAI}} * {{NogRep|KAN}} (domaćin) * {{NogRep|MEX}} (domaćin) * {{NogRep|PAN}} * {{NogRep|SAD}} (domaćin) '''[[CONMEBOL]]''' (6) * {{NogRep|ARG}} * {{NogRep|BRA}} * {{NogRep|EKV}} * {{NogRep|KOL}} * {{NogRep|PAR}} * {{NogRep|URU}} '''[[OFC]]''' (1) * {{NogRep|NZL}} {{col-4}} '''[[UEFA]]''' (16) * {{NogRep|AUT}} * {{NogRep|BEL}} * {{NogRep|BIH}} * {{NogRep|ČEŠ}} * {{NogRep|ENG}} * {{NogRep|FRA}} * {{NogRep|HRV}} * {{NogRep|NIZ}} * {{NogRep|NOR}} * {{NogRep|NJE}} * {{NogRep|POR}} * {{NogRep|ŠKO}} * {{flagicon|ŠPA}} [[Fudbalska reprezentacija Španije|Španjolska]] * {{NogRep|ŠVE}} * {{NogRep|ŠVI}} * {{NogRep|TUR}} {{col-end}} == Gradovi domaćini == == Finalni ždrijeb == Finalni ždrijeb za Svjetsko prvenstvo održao se [[5. prosinca]] [[2025.]] godine u [[Kennedyjev centar|Kennedyjevom centru]] u [[Washington, D.C.|Washingtonu]].<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/final-draw-results |title=Groups revealed in star-studded Final Draw |publisher=FIFA |date=December 5, 2025 |access-date=December 6, 2025}}</ref> Reprezentacije su raspoređene u četiri jakosne skupine po 12 reprezentacija. U prvoj jakosnoj skupini bili su domaćini te devet najbolje plasiranih reprezentacija prema FIFA-inoj ljestvici. Preostale tri jakosne skupine sadržavale su ostale reprezentacije, također podijeljene prema FIFA-inoj ljestvici. Izuzetak su četiri reprezentacije iz europskog ''play-offa'' te dvije reprezentacije s interkontinentalnog ''play-offa'', koje su smještene u četvrtu jakosnu skupinu jer se u trenutku ždrijeba još nije znalo koje će to reprezentacije biti.<ref>{{cite news|url=https://www.france24.com/en/sport/20251125-world-cup-draw-to-separate-spain-argentina-france-and-england-until-final-rounds|title=FIFA 2026: World Cup draw to separate Spain, Argentina, France and England until final rounds|work=France 24|access-date=November 27, 2025}}</ref> Grupe su formirane nasumično izvlačenjem po jedne reprezentacije iz svake jakosne skupine, vodeći se načelnim pravilom da, kada god je to moguće, u istoj grupi ne budu momčadi iz iste konfederacije.<ref>{{cite web |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/procedures-final-draw-world-cup-2026-revealed |title=Procedures for the Final Draw for the FIFA World Cup 2026 revealed |publisher=FIFA |date=November 25, 2025 |access-date=November 25, 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/2d1a1ac7bab78995/original/Draw-Procedures-for-the-FIFA-World-Cup-2026.pdf |title=Draw Procedures for the FIFA World Cup 2026 |publisher=FIFA |date=November 25, 2025 |access-date=November 25, 2025}}</ref> Ovo je pravilo primjenjivo na sve konfederacije osim UEFA-e, tako da su u grupi smjele biti maksimalno dvije europske momčadi. Kao što je i inače praksa, domaćini su još prije ždrijeba bili raspoređeni u grupe radi rasporeda igranja.<ref name="Schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=FIFA |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024 |archive-date=February 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Bushnell |first1=Henry |last2=Crafton |first2=Adam |date=August 22, 2025 |title=2026 World Cup draw to be held at Kennedy Center, President Trump announces |url=https://www.nytimes.com/athletic/6569842/2025/08/22/world-cup-draw-kennedy-center-trump-infantino/ |access-date=August 22, 2025 |work=The New York Times |issn=0362-4331 |url-access=limited}}</ref> Tako je [[Fudbalska reprezentacija Meksika|Meksiko]] smješten u grupu A kako bi [[11. lipnja]] igrao utakmicu otvaranja na [[Estadio Azteca|Azteci]]. [[Fudbalska reprezentacija Kanade|Kanada]] i [[Fudbalska reprezentacija Sjedinjenih Američkih Država|Sjedinjene Američke Države]] smješteni su u grupu B, odnosno grupu D. Kako bi osigurala balans u kompetitivnosti, FIFA je također osigurala da se prve četiri reprezentacije s FIFA-ine ljestvice ne mogu međusobno susresti prije polufinala,<ref>{{cite web |last=Johnson |first=Dale |date=November 25, 2025 |title=Fifa to keep top seeds apart in World Cup draw |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cvg84knn2p5o |access-date=November 25, 2025 |work=[[BBC Sport]]}}</ref> odnosno finala i to tako što je osigurala da prva ([[Fudbalska reprezentacija Španije|Španjolska]]) i druga ([[Fudbalska reprezentacija Argentine|Argentina]]), odnosno treća ([[Fudbalska reprezentacija Francuske|Francuska]]) i četvrta ([[Fudbalska reprezentacija Engleske|Engleska]]) reprezentacija svijeta budu ždrijebane u suprotnim dijelovima turnira za fazu na izbacivanje, čime se osiguralo da se ne susretnu u ranim fazama turnira u slučaju da osvoje svoje grupe. Ždrijeb je započao s prvom, a završio sa četvrtom jakosnom skupinom, pri čemu je svaka reprezentacija bila raspoređena u prvu slobodnu grupu po abecednom ključu. Zbog rasporeda igranja, momčadi iz prve jakosne skupine automatski su bile ždrijebane na prvu poziciju svake grupe. Za ostale jakosne skupine, FIFA je osmislila predeterminirani način određivanja pozicije u grupu temeljen na jakosnoj skupini i grupu u koju su ždrijebani. Jakosne skupine izgledale su ovako:<ref>{{cite web |url=https://inside.fifa.com/fifa-world-ranking/men?dateId=id14933 |title=FIFA Men's World Ranking: 19 November 2025 |publisher=FIFA |date=November 19, 2025 |access-date=November 27, 2025}}</ref> {| class="wikitable" style="white-space:nowrap; display:inline-table;" |+Skupina 1 |- ! style="width:150px" | Reprezentacija ! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}} ! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}} |- | {{fb|SAD}}{{efn|Sjedinjene Američke Države su kao sudomaćin raspoređene u prvu jakosnu skupinu te im je automatski dodijeljena pozicija D1. Po rangu, Sjedinjene Američke Države bi inače bile u drugoj jakosnoj skupini.}} | {{center|[[#Grupa D|D]]}} | style="text-align:center" | 14 |- | {{fb|MEX}}{{efn|Meksiko je kao sudomaćin raspoređen u prvu jakosnu skupinu te mu je automatski dodijeljena pozicija A1. Po rangu, Meksiko bi inače bio u drugoj jakosnoj skupini.}} | {{center|[[#Grupa A|A]]}} | style="text-align:center" | 15 |- style="border-bottom:2px solid blue;" | {{fb|KAN}}{{efn|Kanada je kao sudomaćin raspoređena u prvu jakosnu skupinu te joj je automatski dodijeljena pozicija B1. Po rangu, Kanada bi inače bila u trećoj jakosnoj skupini.}} | {{center|[[#Grupa B|B]]}} | style="text-align:center" | 27 |- | {{flagicon|ŠPA}} [[Fudbalska reprezentacija Španije|Španjolska]] | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 1 |- | {{fb|ARG}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 2 |- | {{fb|FRA}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 3 |- | {{fb|ENG}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 4 |- | {{fb|BRA}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 5 |- | {{fb|POR}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 6 |- | {{fb|NIZ}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 7 |- | {{fb|BEL}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 8 |- | {{fb|NJE}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 9 |} {| class="wikitable" style="white-space:nowrap; display:inline-table;" |+Skupina 2 |- ! style="width:150px" | Reprezentacija ! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}} ! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}} |- | {{fb|HRV}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 10 |- | {{fb|MAR}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 11 |- | {{fb|KOL}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 13 |- | {{fb|URU}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 16 |- | {{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Nogometna reprezentacija Švicarske|Švicarska]] | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 17 |- | {{fb|JAP}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 18 |- | {{fb|SEN}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 19 |- | {{fb|IRN}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 20 |- | {{fb|JKO}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 22 |- | {{fb|EKV}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 23 |- | {{fb|AUT}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 24 |- | {{fb|AUS}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 26 |} {| class="wikitable" style="white-space:nowrap; display:inline-table;" |+Skupina 3 |- ! style="width:150px" | Reprezentacija ! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}} ! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}} |- | {{fb|NOR}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 29 |- | {{fb|PAN}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 30 |- | {{fb|EGI}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 34 |- | {{fb|ALŽ}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 35 |- | {{fb|ŠKO}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 36 |- | {{fb|PAR}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 39 |- | {{fb|TUN}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 40 |- | {{fb|CIV}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 42 |- | {{fb|UZB}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 50 |- | {{fb|KAT}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 51 |- | {{fb|SAU}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 60 |- | {{fb|JAR}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 61 |} {| class="wikitable" style="white-space:nowrap; display:inline-table;" |+Skupina 4{{efn|name=Identitet|Pobjednici četiri europska ''play-offa'' i pobjednici dva interkontinentalna ''play-offa'' nisu bili poznati u vrijeme formiranja jakosnih skupina.}} |- ! style="width:150px" | Reprezentacija ! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}} ! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}} |- | {{fb|JOR}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 66 |- | {{fb|ZEL}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 68 |- | {{fb|GAN}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 72 |- | {{fb|CUW}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 82 |- | {{fb|HAI}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 84 |- | {{fb|NZL}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 86 |- | <!--Do not replace with eventual Path A winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA A]]{{efn|name=UEFA A|U trenutku ždrijeba, pobjednik A puta UEFA-inih kvalifikacija nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|BIH}} (71), koja bi svakako bila svrstana u četvrtu jakosnu skupinu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik A puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto B2.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa B|B]]}}}} | style="text-align:center" rowspan="6" {{N/a}} |- | <!--Do not replace with eventual Path A winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA B]]{{efn|name=UEFA B|U trenutku ždrijeba, pobjednik B puta UEFA-inih kvalifikacija nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|ŠVE}} (43), koja bi inače išla u treću jakosnu skupinu, ali je zbog play-offa svrstana u četvrtu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik B puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto F3.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa F|F]]}}}} |- | <!--Do not replace with eventual Path A winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA C]]{{efn|name=UEFA C|U trenutku ždrijeba, pobjednik C puta UEFA-inih kvalifikacija nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|TUR}} (25), koja bi inače išla u drugu jakosnu skupinu, ali je zbog play-offa svrstana u četvrtu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik C puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto D4.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa D|D]]}}}} |- | <!--Do not replace with eventual Path A winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA D]]{{efn|name=UEFA D|U trenutku ždrijeba, pobjednik D puta UEFA-inih kvalifikacija nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|ČEŠ}} (44), koja bi inače išla u treću jakosnu skupinu, ali je zbog play-offa svrstana u četvrtu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik D puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto A4.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa A|A]]}}}} |- | <!--Do not replace with eventual Path B winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|Interkontinentalni ''play-off'' 1]]{{efn|name=DR Kongo|U trenutku ždrijeba, pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 1 nije bio poznat. U konačnici je to bio {{fb|COD}} (56), koji bi svakako bio svrstan u četvrtu jakosnu skupinu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 1 ići na mjesto K2.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa K|K]]}}}} |- | <!--Do not replace with eventual Path C winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|Interkontinentalni ''play-off'' 2]]{{efn|name=Irak|U trenutku ždrijeba, pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 2 nije bio poznat. U konačnici je to bio {{fb|IRK}} (58), koji bi svakako bio svrstan u četvrtu jakosnu skupinu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 2 ići na mjesto I3.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa I|I]]}}}} |} {{notelist}} == Suci == FIFA je [[9. travnja]] [[2026.]] godine potvrdila konačni, službeni popis od 52 glavna suca, 88 pomoćnih sudaca i 30 VAR sudaca za turnir.<ref>{{Cite web |date=April 9, 2026 |title=Match officials appointed for World Cup 2026 |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/match-officials-appointed-referees |access-date=April 9, 2026 |website=FIFA}}</ref><ref>{{Cite web |date=April 9, 2026 |title=Match officials appointed for World Cup 2026 |url=https://digitalhub.fifa.com/asset/7879a8c6-c228-4848-a8de-7dc69b37b594/Final-List-of-Match-Officials-FWC-2026.pdf |access-date=April 9, 2026 |website=FIFA}}</ref> Konačni popis svih sudaca izgledao je ovako: {| class="wikitable" width="100%" |- !colspan="4"|Lista sudaca |- !Konfederacija !Glavni sudac !Pomoćni suci !VAR suci |- |rowspan="8"|[[AFC]] |{{flagicon|UAE}} [[Omar al-Ali]] ([[Ujedinjeni Arapski Emirati]]) |rowspan="8"|{{ubl|George Lakrindis ([[Australija]]) / James Lindsay ([[Australija]])|Jun Mihara ([[Japan]]) / Zhou Fei ([[Kina]])|Muhamad al-Kalaf ([[Jordan]]) / Ahmed al-Roalle ([[Jordan]])|Taleb al-Mari ([[Katar]]) / Saud al-Makaleh ([[Katar]])|Muhamed al-Bakri ([[Saudijska Arabija]]) / Mohamed al-Hamadi ([[Ujedinjeni Arapski Emirati]])|Timur Gaynullin ([[Uzbekistan]]) / Andrey Tsapenko ([[Uzbekistan]])}} |rowspan="8"|{{ubl|{{flagicon|AUS}} [[Shaun Evans (fudbalski sudac)|Shaun Evans]] ([[Australija]])|{{flagicon|KAT}} [[Hamis al-Marri]] ([[Katar]])|{{flagicon|KIN}} [[Fu Ming]] ([[Kina]])|{{flagicon|SAU}} [[Abdullah al-Šehri]] ([[Saudijska Arabija]])}} |- |{{flagicon|JAP}} [[Yūsuke Araki]] ([[Japan]]) |- |{{flagicon|KAT}} [[Abdulrahman al-Džasim]] ([[Katar]]) |- |{{flagicon|AUS}} [[Ali-Reza Fagani]] ([[Australija]]) |- |{{flagicon|KIN}} [[Ma Ning (fudbalski sudac)|Ma Ning]] ([[Kina]]) |- |{{flagicon|JOR}} [[Adham al-Muhadamah]] ([[Jordan]]) |- |{{flagicon|UZB}} [[Ilgiz Tantashev]] ([[Uzbekistan]]) |- |{{flagicon|SAU}} [[Haled al-Turais]] ([[Saudijska Arabija]]) |- |rowspan="7"|[[CAF]] |{{flagicon|SOM}} [[Omar Abdulkadir Artan]] ([[Somalija]]) |rowspan="7"|{{ubl|Mokrane Gourari ([[Alžir]]) / Abbes Akram Zerhouni ([[Alžir]])|Jerson Emiliano dos Santos ([[Angola]]) / Elvis Noupue ([[Kamerun]])|Mahmud Aburegal ([[Egipat]]) / Ahmed Hossam Taha ([[Egipat]])|Boris Ditsoga ([[Gabon]]) / Amos Abeigne Ndong ([[Gabon]])|Zakhele Siwela ([[Južnoafrička Republika]])|Zakaria Brinsi ([[Maroko]]) / Mostafa Akarkad ([[Maroko]])}} |rowspan="7"|{{ubl|{{flagicon|EGI}} [[Mahmud Ašur]] ([[Egipat]])|{{flagicon|MAR}} [[Hamza al-Fariq]] ([[Maroko]])}} |- |{{flagicon|GAB}} [[Pierre Atcho]] ([[Gabon]]) |- |{{flagicon|Mauritanija}} [[Dahhan Bajdah]] ([[Mauritanija]]) |- |{{flagicon|ALŽ}} [[Mustapha Ghorbal]] ([[Alžir]]) |- |{{flagicon|MAR}} [[Jalal Jayed]] ([[Maroko]]) |- |{{flagicon|EGI}} [[Amin Omar]] ([[Egipat]]) |- |{{flagicon|JAR}} [[Abongile Tom]] ([[Južnoafrička Republika]]) |- |rowspan="9"|[[CONCACAF]] |{{flagicon|SAL}} [[Iván Barton]] ([[Salvador]]) |rowspan="9"|{{ubl|Walter López ([[Honduras]]) / Christian Ramírez ([[Honduras]])|Lyes Arfa ([[Kanada]]) / Micheal Barwegen ([[Kanada]])|Juan Carlos Mora ([[Kostarika]]) / Caleb Wales ([[Trinidad i Tobago]])|Alberto Morín ([[Meksiko]]) / Marco Bisguerra ([[Meksiko]])|Sandra Ramírez ([[Meksiko]])|Henry Pupiro ([[Nikaragva]]) / David Morán ([[Salvador]])|Corey Parker ([[Sjedinjene Države]]) / Kyle Atkins ([[Sjedinjene Države]])|Kathryn Nesbitt ([[Sjedinjene Države]]) / Brooke Mayo ([[Sjedinjene Države]])}} |rowspan="9"|{{ubl|{{flagicon|SAD}} [[Joe Dickerson]] ([[Sjedinjene Države]])|{{flagicon|NIK}} [[Tatiana Guzmán]] ([[Nikaragva]])|{{flagicon|MEX}} [[Erick Miranda]] ([[Meksiko]])|{{flagicon|SAD}} [[Armando Villarreal]] ([[Sjedinjene Države]])}} |- |{{flagicon|CRC}} [[Juan Gabriel Calderón]] ([[Kostarika]]) |- |{{flagicon|SAD}} [[Ismail Elfath]] ([[Sjedinjene Države]]) |- |{{flagicon|KAN}} [[Drew Fischer]] ([[Kanada]]) |- |{{flagicon|MEX}} [[Katia Itzel García]] ([[Meksiko]]) |- |{{flagicon|HON}} [[Saíd Martínez]] ([[Honduras]]) |- |{{flagicon|JAM}} [[Oshane Nation]] ([[Jamajka]]) |- |{{flagicon|SAD}} [[Tori Penso]] ([[Sjedinjene Države]]) |- |{{flagicon|MEX}} [[César Arturo Ramos]] ([[Meksiko]]) |- |rowspan="12"|[[CONMEBOL]] |{{flagicon|BRA}} [[Ramon Abatti]] ([[Brazil]]) |rowspan="12"|{{ubl|Facundo Rodríguez ([[Argentina]]) / Maximiliano Del Yesso ([[Argentina]])|Juan Pablo Belatti ([[Argentina]]) / Gabriel Chade ([[Argentina]])|Cristian Navarro ([[Argentina]]) / Rodrigo Figueiredo ([[Brazil]])|Rafael Alves ([[Brazil]]) / Danilo Manis ([[Brazil]])|Bruno Boschilia ([[Brazil]]) / Bruno Pires ([[Brazil]])|José Retamal ([[Čile]]) / Miguel Rocha ([[Čile]])|Alexander Guzmán ([[Kolumbija]]) / Michael Orué ([[Peru]])|Eduardo Cardozo ([[Paragvaj]]) / Milcíades Saldívar ([[Paragvaj]])|Nicolás Tarán ([[Urugvaj]]) / Carlos Barreiro ([[Urugvaj]])|Jorge Urrego ([[Venezuela]]) / Tulio Moreno ([[Venezuela]])}} |rowspan="12"|{{ubl|{{flagicon|KOL}} [[Nicolás Gallo]] ([[Kolumbija]])|{{flagicon|URU}} [[Antonio García (fudbalski sudac)|Antonio García]] ([[Urugvaj]])|{{flagicon|URU}} [[Leodán González]] ([[Urugvaj]])|{{flagicon|ČIL}} [[Juan Lara]] ([[Čile]])|{{flagicon|ARG}} [[Hernán Mastrángelo]] ([[Argentina]])|{{flagicon|VEN}} [[Juan Soto (fudbalski sudac)|Juan Soto]] ([[Venezuela]])|{{flagicon|BRA}} [[Rodolpho Toski]] ([[Brazil]])}} |- |{{flagicon|PAR}} [[Juan Gabriel Benítez]] ([[Paragvaj]]) |- |{{flagicon|BRA}} [[Raphael Claus]] ([[Brazil]]) |- |{{flagicon|ARG}} [[Yael Falcón]] ([[Argentina]]) |- |{{flagicon|ČIL}} [[Cristián Garay]] ([[Čile]]) |- |{{flagicon|ARG}} [[Darío Herrera (fudbalski sudac)|Darío Herrera]] ([[Argentina]]) |- |{{flagicon|PER}} [[Kevin Ortega (fudbalski sudac)|Kevin Ortega]] ([[Peru]]) |- |{{flagicon|KOL}} [[Andrés Rojas]] ([[Kolumbija]]) |- |{{flagicon|BRA}} [[Wilton Sampaio]] ([[Brazil]]) |- |{{flagicon|URU}} [[Gustavo Tejera]] ([[Urugvaj]]) |- |{{flagicon|ARG}} [[Facundo Tello]] ([[Argentina]]) |- |{{flagicon|VEN}} [[Jesús Valenzuela]] ([[Venezuela]]) |- |[[OFC]] |{{flagicon|NZL}} [[Campbell-Kirk Kawana-Waugh]] ([[Novi Zeland]]) |Isaac Trevis ([[Novi Zeland]]) |{{N/A|—}} |- |rowspan="15"|[[UEFA]] |{{flagicon|NOR}} [[Espen Eskås]] ([[Norveška]]) |rowspan="15"|{{ubl|Stuart Burt ([[Engleska]]) / James Mainwaring ([[Engleska]])|Gary Beswick ([[Engleska]]) / Adam Nunn ([[Engleska]])|Cyril Mugnier ([[Francuska]]) / Mehdi Rahmouni ([[Francuska]])|Nicolas Danos ([[Francuska]]) / Benjamin Pagès ([[Francuska]])|Daniele Bindoni ([[Italija]]) / Alberto Tegoni ([[Italija]])|Hessel Steegstra ([[Nizozemska]]) / Jan de Vries ([[Nizozemska]])|Jan Erik Engan ([[Norveška]]) / Isaak Bashevkin ([[Norveška]])|Robert Kempter ([[Njemačka]]) / Christian Dietz ([[Njemačka]])|Bruno Jesus ([[Portugal]]) / Luciano Maia ([[Portugal]])|Tomasz Listkiewicz ([[Poljska]]) / Adam Kupsik ([[Poljska]])|Mihai Marius Marica ([[Rumunjska]]) / Ferencz Tunyogi ([[Rumunjska]])|Tomaž Klančnik ([[Slovenija]]) / Andraž Kovačič ([[Slovenija]])|Jose Enrique Naranjo Perez ([[Španjolska]]) / Diego Sánchez Rojo ([[Španjolska]])|Mahbod Beigi ([[Švedska]]) / Andreas Söderkvist ([[Švedska]])|Stéphane De Almeida ([[Švicarska]])}} |rowspan="15"|{{ubl|{{flagicon|HRV}} [[Ivan Bebek]] ([[Hrvatska]])|{{flagicon|FRA}} [[Jérôme Brisard]] ([[Francuska]])|{{flagicon|ŠPA}} [[Carlos del Cerro Grande]] ([[Španjolska]])|{{flagicon|NJE}} [[Bastian Dankert]] ([[Njemačka]])|{{flagicon|ITA}} [[Marco Di Bello]] ([[Italija]])|{{flagicon|NIZ}} [[Rob Dieperink]] ([[Nizozemska]])|{{flagicon|BEL}} [[Bram Van Driessche]] ([[Belgija]])|{{flagicon|ENG}} [[Jarred Gillett]] ([[Engleska]])|{{flagicon|NIZ}} [[Dennis Higler]] ([[Nizozemska]])|{{flagicon|POLJ}} [[Tomasz Kwiatkowski]] ([[Poljska]])|{{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Fedayi San]] ([[Švicarska]])}} |- |{{flagicon|ŠPA}} [[Alejandro Hernández Hernández]] ([[Španjolska]]) |- |{{flagicon|RUM}} [[István Kovács (fudbalski sudac)|István Kovács]] ([[Rumunjska]]) |- |{{flagicon|FRA}} [[François Letexier]] ([[Francuska]]) |- |{{flagicon|NIZ}} [[Danny Makkelie]] ([[Nizozemska]]) |- |{{flagicon|POLJ}} [[Szymon Marciniak]] ([[Poljska]]) |- |{{flagicon|ITA}} [[Maurizio Mariani]] ([[Italija]]) |- |{{flagicon|ŠVE}} [[Glenn Nyberg]] ([[Švedska]]) |- |{{flagicon|ENG}} [[Michael Oliver (fudbalski sudac)|Michael Oliver]] ([[Engleska]]) |- |{{flagicon|POR}} [[João Pinheiro (fudbalski sudac)|João Pinheiro]] ([[Portugal]]) |- |{{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Sandro Schärer]] ([[Švicarska]]) |- |{{flagicon|ENG}} [[Anthony Taylor (fudbalski sudac)|Anthony Taylor]] ([[Engleska]]) |- |{{flagicon|FRA}} [[Clément Turpin]] ([[Francuska]]) |- |{{flagicon|SLO}} [[Slavko Vinčić]] ([[Slovenija]]) |- |{{flagicon|NJE}} [[Felix Zwayer]] ([[Njemačka]]) |} == Grupna faza == {{quote box| width=20%| quote = '''Legenda:''' :{{color box|#ffcccc}} Momčad ispala iz daljnjeg natjecanja. :{{color box|#ccffcc}} Momčad prolazi u osminu finala. }} '''Napomena:''' ''Sva vremena navedena su prema lokalnom vremenu.'' Sljedeći kriteriji primjenjivat će se prilikom rangiranja reprezentacija u grupnoj fazi:<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> # Broj bodova u svim utakmicama u grupi; # Gol razlika u svim utakmicama u grupi; # Broj postignutih golova u svim utakmicama u grupi; # Veći broj bodova osvojen u međusobnim susretima; # Bolja gol razlika ostvarena u međusobnim susretima; # Više postignutih golova u međusobnim susretima; # Fair play bodovi u svim utakmicama u grupi (samo jedno oduzimanje bodova može se primijeniti na jednog igrača po utakmici): ##Žuti karton: -1 bod ##Indirektni crveni karton (dva žuta kartona): -3 boda ##Direktni crveni karton: -4 boda ##Žuti i direktni crveni karton: -5 bodova # Bolji plasman na najrecentnijoj FIFA-inoj ljestvici; # Bolji plasman na progresivno starijim FIFA-inim ljestvicama do trenutka u kojem se reprezentacije mogu odvojiti. === Grupa A === === Grupa B === === Grupa C === === Grupa D === === Grupa E === === Grupa F === === Grupa G === === Grupa H === === Grupa I === === Grupa J === === Grupa K === === Grupa L === === Rangiranje trećeplasiranih momčadi === {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | {| class=wikitable style="text-align:center" |- bgcolor="#DCDCDC" ! | {{Abbr|Poz.|Pozicija}} ! | Grupa !width="200"|Reprezentacija !width="40"|Bod. !width="40"|Ut. !width="40"|Pob. !width="40"|N. !width="40"|Por. !width="40"|Pos. !width="40"|Pri. !width="40"|GR |- style="background: #ccffcc;" |1. |[[#Grupa A|A]] |align=left|A3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: #ccffcc;" |2. |[[#Grupa B|B]] |align=left|B3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: #ccffcc;" |3. |[[#Grupa C|C]] |align=left|C3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: #ccffcc;" |4. |[[#Grupa D|D]] |align=left|D3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: #ccffcc;" |5. |[[#Grupa E|E]] |align=left|E3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: #ccffcc;" |6. |[[#Grupa F|F]] |align=left|F3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: #ccffcc;" |7. |[[#Grupa G|G]] |align=left|G3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: #ccffcc;" |8. |[[#Grupa H|H]] |align=left|H3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- |9. |[[#Grupa I|I]] |align=left|I3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- |10. |[[#Grupa J|J]] |align=left|J3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- |11. |[[#Grupa K|K]] |align=left|K3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- |12. |[[#Grupa L|L]] |align=left|L3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | Osam najboljih trećeplasiranih reprezentacija određuje se prema sljedećim kriterijima:<ref name="regulations"/> # Najviše osvojenih bodova; # Bolja gol razlika; # Veći broj postignutih golova; # Manje disciplinskih bodova; # Pozicija na najrecentnijoj ljestvici; # Pozicija na starijim ljestvicama. |} == Faza na izbacivanje == == Statistike i nagrade == == Konačni poredak == == Marketing == == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|FIFA World Cup 2026|2026 FIFA World Cup}} *[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.], FIFA.com {{Svjetski kup FIFA}} {{Authority control}} [[Kategorija:2026.]] [[Kategorija:FIFA Svjetsko prvenstvo|2026M]] [[Kategorija:Fudbal u Kanadi]] [[Kategorija:Fudbal u Meksiku]] [[Kategorija:Fudbal u Sjedinjenim Američkim Državama]] fqcuz5szsif61ufdotswzxpv4oxgnni 42587325 42587324 2026-05-04T00:09:35Z Edgar Allan Poe 29250 Zaštićena stranica [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.]] ([uređivanje: dopušteno samo automatski potvrđenim korisnicima] (ističe 4. augusta 2026. u 00:09 (UTC)) [premještanje: dopušteno samo automatski potvrđenim korisnicima] (ističe 4. augusta 2026. u 00:09 (UTC))) 42587324 wikitext text/x-wiki {{Aktualni sportski događaj}} {{Infokutija međunarodno fudbalsko takmičenje | Name = FIFA Svjetsko prvenstvo 2026. | izvorni naziv = {{ubl|FIFA World Cup 26|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | Logo = 2026_FIFA_World_Cup_emblem.svg | Size = 220px | Optional caption = | Zemlja domaćin = {{ubl|{{flag|Kanada}}|{{flag|Meksiko}}|{{flag|Sjedinjene Američke Države}}}} | datum = [[11. lipnja]] – [[19. srpnja]] [[2026.]] | Broj reprezentacija = 48 | stadioni = 16 | gradovi = 16 | Prvaci = | drugi = | treći = | četvrti = | Broj utakmica = 104 | Broj golova = | gledanost = | Najbolji strijelac = | Najbolji igrač = | ažurirano = [[2. svibnja]] [[2026]] }} '''FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.''' ([[engleski]]: ''FIFA World Cup 26''; [[španjolski]]: ''Copa Mundial de la FIFA 2026''; [[francuski]]: ''Coupe du Monde de la FIFA 2026'') bit će 23. izdanje [[FIFA Svjetsko prvenstvo|FIFA Svjetskog prvenstva]] koje će se od [[11. lipnja]] do [[19. srpnja]] [[2026.]] godine održati u [[Kanada|Kanadi]], [[Meksiko|Meksiku]] i [[SAD|Sjedinjenim Američkim Državama]]. Bit će to prvo prvenstvo nakon [[1994.]] godine koje će se održati na tlu [[Sjeverna Amerika|Sjeverne Amerike]]; [[Kanada]] će prvi put biti domaćin, dok su [[Meksiko]] (dva puta, [[1970.]] i [[1986.]]) i [[SAD|Sjedinjene Države]] (jednom, [[1994.]]) ranije već ugostili Svjetsko prvenstvo. Turnir će se igrati u ukupno 16 gradova na 16 stadiona – 11 u Sjedinjenim Državana, tri u Meksiku i dva u Kanadi. Bit će to prvi put u historiji turnira da će tri zemlje zajednički organizirati prvenstvo te prvi put da će na njemu sudjelovati 48 reprezentacija. Sjevernoamerička kandidatura za turnir [[2026.]] godine pobijedila je [[Maroko|marokansku]] kandidaturu na glasovanju u [[Moskva|Moskvi]]. Bit će to prvi turnir nakon [[2002.]] godine s više od jednog domaćina. Uz to, Meksiko će postati prva zemlja u historiji koja je čak tri puta bila domaćin ovog natjecanja. Nakon promjene termina za [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2022.|prethodno prvenstvo]], koje se igralo tijekom zime, termin je za ovaj turnir vraćen na tradicionalni ljetni termin. Proširenje s 32 na 48 reprezentacija dovelo je do velikog broja debitanata, tako da će svoje prve nastupa na ovom natjecanju imati [[Fudbalska reprezentacija Curaçaa|Curaçao]], [[Fudbalska reprezentacija Jordana|Jordan]], [[Fudbalska reprezentacija Uzbekistana|Uzbekistan]] i [[Fudbalska reprezentacija Zelenortske Republike|Zelenortska Republika]]. Istovremeno, sva tri domaćina imali su direktan plasman na turnir. Branitelj naslova je [[Fudbalska reprezentacija Argentine|Argentina]], koja je četiri godine ranije u finalu pobijedila [[Fudbalska reprezentacija Francuske|Francusku]]. == Izbor domaćina == [[File:2026 world cup bid election.png|thumb|500px|upright=1.6|{{center|'''Rezultati glasovanja'''}} {| |- !Mogli su glasovati !! Nisu mogli glasovati |- |{{legend|#867650|Glasovali za sjevernoameričku kandidaturu}}||{{legend|#FFBD41|Kanada–Meksiko–Sjedinjene Države}} |- |{{legend|#2770AB|Glasovali za marokansku kandidaturu}}||{{legend|#55208D|Maroko}} |- |{{legend|#008E2A|Nisu glasovali ni za jednu kandidaturu}}||{{legend|#000000|Pod suspenzijom FIFA-e}} |- |{{legend|#B32A2F|Nisu glasovali}}||{{legend|#C1C1C1|Nije članica FIFA-e}} |}]] [[Vijeće FIFA-e]] je u periodu od [[2013.]] do [[2017.]] godine intenzivno raspravljalo o ograničenjima u kontekstu rotacije domaćina prema kontinentalnom ključu. Inicijalno je pravilo glasilo da se za domaćinstvo mogla kandidirati samo država iz konfederacije koja nije bila domaćin prethodna dva turnira. Privremeno je ograničenje suženo na samo prethodni turnir,<ref>{{Cite news |date=May 30, 2015 |title=Current allocation of FIFA World Cup confederation slots maintained |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/worldcup/news/y=2015/m=5/news=current-allocation-of-fifa-world-cuptm-confederation-slots-maintained-2610611.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150530211217/http://www.fifa.com/worldcup/news/y%3D2015/m%3D5/news%3Dcurrent-allocation-of-fifa-world-cuptm-confederation-slots-maintained-2610611.html |archive-date=May 30, 2015}}</ref> nakon čega je opet prošireno na prethodna dva. Dogovorena je i iznimka za domaćine pretposljednjeg prethodnog turnira u slučaju da nijedna pristigla kandidatura ne ispunjava stroge tehničke i financijske kriterije.<ref name="fifacouncil">{{Cite news |date=October 14, 2016 |title=FIFA Council discusses vision for the future of football |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2016/m=10/news=fifa-council-discusses-vision-for-the-future-of-football-2843681.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161017181207/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2016/m%3D10/news%3Dfifa-council-discusses-vision-for-the-future-of-football-2843681.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |archive-date=October 17, 2016}}</ref><ref name="ap-cbc">{{Cite news |date=October 14, 2016 |title=FIFA blocks Europe from hosting 2026 World Cup, lifting Canada's chances |publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation]] |agency=Associated Press |url=http://www.cbc.ca/sports/soccer/world-cup-expanded-1.3804717 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161014191406/http://www.cbc.ca/sports/soccer/world-cup-expanded-1.3804717 |archive-date=October 14, 2016}}</ref> U ožujku [[2017.]] godine, predsjednik [[FIFA]]-e [[Gianni Infantino]] potvrdio je da se europske i azijske zemlje, zbog [[Rusija|ruskog]] i [[katar]]skog domaćinstva [[2018.]], odnosno [[2022.]] godine, neće moći kandidirati za domaćinstvo prvenstva [[2026.]] godine, što je značilo da se za prvenstvo mogu kandidirati zemlje iz [[CONCACAF]]-a (posljednje domaćinstvo bilo je [[1994.]] godine), [[CAF]]-a (posljednje domaćinstvo bilo je [[2010.]] godine), [[CONMEBOL]]a (posljednje domaćinstvo bilo je [[2014.]] godine) ili [[OFC]]-a (nikada nisu bili domaćini), odnosno potencijalno iz [[UEFA]]-e ako nijedna ponuda iz ove četiri konfederacije ne bi zadovoljila uvjete.<ref name="guardian">{{Cite news |last=Hill |first=Tim |date=March 9, 2017 |title=Trump travel ban could prevent United States hosting World Cup |url=https://www.theguardian.com/football/2017/mar/09/donald-trump-travel-ban-could-prevent-united-states-hosting-football-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211114173744/https://www.theguardian.com/football/2017/mar/09/donald-trump-travel-ban-could-prevent-united-states-hosting-football-world-cup |archive-date=November 14, 2021 |access-date=March 24, 2017 |work=The Guardian}}</ref> Sudomaćinstvo, koje je [[FIFA]] bila zabranila nakon [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2002.|prvenstva u Japanu i Južnoj Koreji]], odobreno je za prvenstvo [[2026.]] godine, ali bez ograničenja u broju domaćina, što bi se procjenjivalo od slučaja do slučaja. U konačnici su pred FIFA-u stigle dvije kandidatura – ona [[Maroko|Maroka]] i ujedinjena kandidatura triju sjevernoameričkih država. [[Kanada]], [[Meksiko]] i [[Sjedinjene Američke Države]] su, svaka posebno, razmatrale samostalne kandidature, s tim da je [[10. travnja]] [[2017.]] godine objavljeno kako će poslati zajedničku kandidaturu.<ref>{{cite magazine |url=https://www.si.com/planet-futbol/2017/04/10/2026-world-cup-usa-mexico-canada-host-bid |title=USA, Mexico, Canada announce bid to host '26 WC |date=April 10, 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411054626/https://www.si.com/planet-futbol/2017/04/10/2026-world-cup-usa-mexico-canada-host-bid|archive-date=April 11, 2017 |magazine=Sports Illustrated}}</ref><ref name=":3">{{cite web |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |first=Jeff |last=Carlise |date=April 10, 2017 |title=U.S., Mexico and Canada officially launch bid to co-host 2026 World Cup|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup|archive-date=April 11, 2017 |work=ESPN}}</ref> Glasovanje o kandidatima održano je [[13. lipnja]] [[2018.]] godine na 68. kongresu FIFA-e u [[Moskva|Moskvi]]. U glasovanju su mogla sudjelovati 203 saveza,<ref>{{Cite web |last=Graham |first=Bryan Armen |date=June 13, 2018 |title=North America to host 2026 World Cup after winning vote over Morocco – as it happened |url=https://www.theguardian.com/football/live/2018/jun/13/world-cup-2026-vote-fifa-nations-choose-between-north-america-and-morocco-live |website=The Guardian |access-date=July 12, 2018 |archive-date=July 18, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180718045428/https://www.theguardian.com/football/live/2018/jun/13/world-cup-2026-vote-fifa-nations-choose-between-north-america-and-morocco-live |url-status=live}}</ref> pri čemu je [[Gana]] bila pod suspenzijom FIFA-e zbog korupcijskog skandala pa nije mogla glasovati. Sjevernoamerička kandidatura uvjerljivo je pobijedila sa 134 glasa, dok je marokanska kandidatura dobila 65 glasova;<ref>{{cite news |date=June 13, 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913|url-status=live|access-date=June 13, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913|archive-date=January 14, 2021}}</ref><ref name=":3" /> tri zemlje ([[Kuba]], [[Slovenija]] i [[Španjolska]]) nisu glasovale, dok [[Iran]] nije glasovao ni za jednu od kandidatura.<ref>{{cite news |last1=Gyamera-Antwi |first1=Evans |title=Ghana & Kosovo excluded from Fifa Congress ahead of 2026 World Cup vote |url=http://www.goal.com/en-gh/news/ghana-kosovo-excluded-from-fifa-congress-ahead-of-2026-world-cup-/zhbmtfxdo6fe1i4r07wrr39b9 |access-date=June 13, 2018 |work=Goal.com |date=June 12, 2018 |archive-date=October 21, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021220157/https://www.goal.com/en-gh/news/ghana-kosovo-excluded-from-fifa-congress-ahead-of-2026-world-cup-/zhbmtfxdo6fe1i4r07wrr39b9 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=June 7, 2018 |title=Breaking News: President Akufo-Addo dissolves GFA |url=https://www.myjoyonline.com/news/2018/June-7th/breaking-news-president-akufo-addo-dissolves-gfa.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612162226/https://www.myjoyonline.com/news/2018/June-7th/breaking-news-president-akufo-addo-dissolves-gfa.php |archive-date=June 12, 2018 |access-date=June 14, 2018 |work=myjoyonline.com}}</ref><ref>{{cite news |title=Fifa bans Ghana football head Kwesi Nyantakyi over 'cash gift' |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-44414780 |access-date=June 14, 2018 |work=BBC News |date=June 8, 2018 |archive-date=June 9, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180609011624/https://www.bbc.com/news/world-africa-44414780 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=May 15, 2017 |title=FIFA Congress confirms next steps of the bidding process for the 2026 FIFA World Cup - FIFA.com |url=http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-congress-confirms-next-steps-of-the-bidding-process-for-the-2026--2883665.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |access-date=April 16, 2024 |archive-date=May 15, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170515003503/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-congress-confirms-next-steps-of-the-bidding-process-for-the-2026--2883665.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news |date=June 10, 2015 |title=Scandal-plagued FIFA postpones 2026 World Cup bidding |url=https://www.abc.net.au/news/2015-06-10/fifa-world-cup-2026-bidding-postponed/6536834 |access-date=April 16, 2024 |work=ABC News |language=en-AU |archive-date=April 16, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240416202847/https://www.abc.net.au/news/2015-06-10/fifa-world-cup-2026-bidding-postponed/6536834 |url-status=live}}</ref> Rezultati su izgledali ovako: {| class="wikitable" style="margin: 0 auto;text-align: center" |+ Rezultati glasovanja |- !Kandidature !1. krug<br>{{small|(glasovi)}} |- style="background:#90ee90" |align=left|'''{{ubl|{{flag|Kanada}}|{{flag|Meksiko}}|{{flag|Sjedinjene Države}}}}''' |'''134''' |- |align=left|{{flag|Maroko}} |65 |- |align=left|Nijedna kandidatura |1 |- |align=left|Nisu glasovali |3 |} == Proširenje i promjena formata == Ideja o proširenju prvenstva, odnosno povećanju broja reprezentacija, pojavila se još [[2013.]] godine kada je to predložio tadašnji predsjednik [[UEFA]]-e [[Michel Platini]],<ref>{{Cite news |date=October 28, 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=January 24, 2015 |archive-date=September 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=October 29, 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=January 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=April 21, 2014}}</ref> a ponovio ju je i [[FIFA]]-in predsjednik [[Gianni Infantino]] [[2016.]] godine.<ref>{{Cite news |date=March 30, 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=South Africa |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=December 30, 2016}}</ref> Protivnici prijedloga tvrdili su da je već sada broj utakmica pretjerano velik,<ref name="auto2">{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=December 15, 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=December 24, 2016 |publisher=CNN}}</ref> da bi proširenje smanjilo kvalitetu utakmica<ref name="auto">{{Cite news |date=October 2, 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=October 5, 2016}}</ref><ref name="auto1">{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=January 10, 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=January 12, 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}</ref> te da je odluka motivirana političkim, a ne sportskim razlozima, optužujući Infantina da koristi ideju u svrhu samopromocije pred izbore za predsjednika.<ref>{{Cite news |date=January 10, 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=January 11, 2017}}</ref> Unatoč kritikama, FIFA je [[10. siječnja]] [[2017.]] godine odobrila proširenje s 32 na 48 reprezentacija,<ref name="48teams">{{Cite news |date=January 10, 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=January 10, 2017 |access-date=January 10, 2017 |publisher=FIFA}}</ref> što je 16 više u odnosu na prethodnih sedam turnira.<ref name="48teams" /><ref>{{Cite web |last=Conn |first=David |date=January 10, 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=January 10, 2017 |access-date=January 10, 2017 |website=The Guardian}}</ref> Izvorno je promijenjeni format trebao imati 16 grupa po tri reprezentacije uz 80 odigranih utakmica, pri čemu bi prve dvije reprezentacije iz svake grupe išle dalje u fazu na izbacivanje. Prema tom formatu, broj utakmica svake momčadi i dalje bi bio maksimalno sedam, pri čemu bi svaka reprezentacija igrala jednu utakmicu manje u grupu, a turnir bi se i dalje mogao završiti unutar standardna 32 dana.<ref>{{Cite web |date=January 10, 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=March 31, 2017 |publisher=BBC Sport}}</ref> Kritičari ovog formata isticali su da bi ovo moglo dovesti do koluzije među reprezentacijama,<ref name="guyon">{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=April 30, 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free}}{{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414|date=August 3, 2024}}</ref> na što je FIFA predložila izvođenje penala s ciljem izbjegavanja remija u grupnoj fazi,<ref>{{cite news |date=January 18, 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=November 12, 2020 |archive-date=October 28, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}</ref> međutim ni to nije potpuno ukinulo postojeći rizik,<ref name="guyon"/> što je FIFA-u potaklo na alternativna rješenja.<ref>{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=April 1, 2022 |access-date=November 5, 2022 |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}</ref> U konačnici je format promijenjen [[14. ožujka]] [[2023.]] godine i to na način da će reprezentacije biti raspoređene u 12 grupa po četiri reprezentacije, pri čemu prve dvije iz svake grupe prolaze dalje, zajedno s osam najboljih trećeplasiranih reprezentacija iz svih grupa.<ref name="IMC">{{cite web |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |title=FIFA Council approves international match calendars |publisher=[[FIFA]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |url-status=live}}</ref> Prema novom formatu, igrat će se ukupno 104 umjesto 64 utakmice, a turnir će trajati 39 dana, duže nego prije;<ref>{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=March 14, 2023 |access-date=April 11, 2023 |archive-date=April 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=March 14, 2023 |access-date=April 11, 2023 |archive-date=April 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}</ref> iako će svaka reprezentacija i dalje igrati po tri utakmice u grupnoj fazi, broj utakmica u fazi na izbacivanje povećan je sa sedam na osam zbog uvođenja šesnaestine finala.<ref>{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}</ref> == Kvalifikacije == {{main|Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.}} [[File:2026 world cup qualification map.svg|thumb|400x400px|{{legend|#0000ff|Kvalificirani na Svjetsko prvenstvo}} {{legend|#ffbf00|Nisu se uspjeli kvalificirati}} {{legend|#000000|Diskvalificirani ili se povukli iz kvalifikacija}} {{legend|#cccccc|Nisu članice FIFA-e}}]] Zbog proširenja broja reprezentacija na 48, došlo je i do promjene formata kvalifikacija te povećanja broja kontinentalnih pozicija za svaku konfederaciju. Što se tiče domaćina, podnositelji kandidature računali su na to da će sve tri reprezentacije imati direktan plasman kao domaćini,<ref name="bid_cities">{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |publisher=united2026.com |access-date=April 30, 2018 |archive-date=September 15, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210915131958/https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |url-status=live}}</ref> što je prvo potvrdio Infantino, navodeći da će [[CONCACAF]] dobiti šest mjesta, tri od koja će ići domaćinima,<ref>{{cite web |url=https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026 |title=Presidente de la FIFA confirma cantidad de plazas de Concacaf para el Mundial de 2026 |language=es |website=ESPN Deportes |date=August 31, 2022 |access-date=October 18, 2022 |archive-date=September 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922004259/https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Vargas |first=Dinia |date=August 31, 2022 |title=Infantino anuncia cuántos cupos tendrá la Concacaf para el Mundial de 2026 |url=https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220831205624/https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/ |archive-date=August 31, 2022 |access-date=October 18, 2022 |website=CRHoy.com |language=es}}</ref> a onda i [[Vijeće FIFA-e]] na sjednici u veljači [[2023.]] godine.<ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |title=FIFA Council highlights record breaking revenue in football |publisher=[[FIFA]] |date=February 14, 2023 |access-date=February 14, 2023 |archive-date=February 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230214163245/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/ |title=FIFA confirms U.S., Mexico, Canada automatically in '26 World Cup |publisher=[[Reuters]] |date=February 14, 2023|access-date=February 14, 2023|archive-date=February 15, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215070258/https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/|url-status=live}}</ref> Ostala kontinentalna mjesta potvrđena su na sastanku u [[Manama|Manami]] prije 67. kongresa FIFA-e,<ref name="slot">{{cite web |date=March 30, 2017 |title=Bureau of the Council recommends slot allocation for the 2026 FIFA World Cup |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254 |access-date=August 5, 2022 |publisher=FIFA |archive-date=June 19, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220619161123/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |date=March 30, 2017 |title=World Cup 2026: Fifa reveals allocation for 48-team tournament |url=https://www.bbc.com/sport/football/39448474 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170330224520/http://www.bbc.com/sport/football/39448474 |archive-date=March 30, 2017 |publisher=BBC}}</ref> gdje je potvrđeno i uvođenje interkontinentalnog kvalifikacijskog turnira na koje bi se šest reprezentacija borilo za posljednja dva mjesta na završnom turniru.<ref name="fifa_council">{{Cite web |date=May 9, 2017 |title=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170618072825/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D5/news%3Dfifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html |archive-date=June 18, 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Ostatak kvalifikacija provodio se po konfederacijama kao i ranije, a branitelj naslova [[Fudbalska reprezentacija Argentine|Argentina]] također je sudjelovala u kvalifikacijama. === Kvalificirane momčadi === Od ukupno 48 reprezentacija na turniru, njih je 26 sudjelovalo i na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2022.|prethodnom turniru]]. Zbog povećanja broja reprezentacija došlo je i do povećanja broja debitanata, tako da su čak četiri reprezentacije izborile debitantski nastup, a to su [[Fudbalska reprezentacija Curaçaa|Curaçao]],<ref name=":2">{{cite news |last=Wilson |first=Jonathan |title=Curaçao complete fairytale with battling draw in Jamaica to qualify for World Cup |url=https://www.theguardian.com/football/2025/nov/19/curacao-complete-fairytale-with-battling-draw-in-jamaica-to-qualify-for-world-cup |access-date=November 19, 2025 |work=The Guardian}}</ref> [[Fudbalska reprezentacija Jordana|Jordan]], [[Fudbalska reprezentacija Uzbekistana|Uzbekistan]]<ref>{{Cite news |last=Millar |first=Colin |date=June 5, 2025 |title=Uzbekistan, Jordan qualify for World Cup for first time |url=https://www.nytimes.com/athletic/6229851/2025/06/05/uzbekistan-world-cup-qualification-2026/ |access-date=November 19, 2025 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> i [[Fudbalska reprezentacija Zelenortske Republike|Zelenortska Republika]].<ref>{{cite web |date=October 13, 2025 |title=Cabo Verde seal historic World Cup qualification |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/cabo-verde-qualify |access-date=October 14, 2025 |publisher=FIFA}}</ref> [[Fudbalska reprezentacija Katara|Katar]], koji se na prethodno izdanje kvalificirao automatski zbog domaćinstva, prvi je put izborio nastup na završnici kroz kvalifikacije.<ref>{{cite web |date=October 14, 2025 |title=Qatar and Saudi Arabia qualify for 2026 World Cup |url=https://global.espn.com/football/story/_/id/46597037/qatar-saudi-arabia-qualify-2026-fifa-world-cup|access-date=October 15, 2025 |website=ESPN |agency=Associated Press}}</ref> Velik broj reprezentacija vratio se nakon značajnijih perioda izbivanja, a to su [[Fudbalska reprezentacija Demokratske Republike Konga|DR Kongo]] i [[Fudbalska reprezentacija Haitija|Haiti]] (posljednji nastup bio im je [[1974.]] godine),<ref name=":2" /><ref>{{cite web |last=Williams |first=Ian |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn43qqy9z8xo |title=Tuanzebe sends DR Congo back to World Cup after 52 years |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |website=BBC Sport}}</ref> [[Fudbalska reprezentacija Iraka|Irak]] (posljednji nastup bio je [[1986.]] godine)<ref>{{cite web |last=Luckings |first=Steve |url=https://www.thenationalnews.com/sport/2026/04/01/iraq-beat-bolivia-to-qualify-for-2026-fifa-world-cup/ |title=Iraq beat Bolivia to qualify for 2026 Fifa World Cup |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |website=The National News}}</ref> te [[Fudbalska reprezentacija Austrije|Austrija]], [[Fudbalska reprezentacija Norveške|Norveška]]<ref>{{Cite news |date=November 16, 2025 |title=Norway Qualifies for 2026 World Cup and Sends Italy To Dreaded Playoff |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/norway-qualifies-2026-world-cup-sends-italy-dreaded-playoff |access-date=November 16, 2025 |work=Fox Sports}}</ref> i [[Fudbalska reprezentacija Škotske|Škotska]] (posljednji nastup bio im je [[1998.]] godine).<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/uefa-qualifiers-review-matchday-10-november-18 |title=Austria, Belgium, Scotland, Spain and Swiss reach World Cup |publisher=FIFA|access-date=November 19, 2025}}</ref> Što se tiče značajnijih izbivanja, četverostruki svjetski prvak [[Fudbalska reprezentacija Italije|Italija]] nije se uspjela kvalificirati na svoje treće uzastopno Svjetsko prvenstvo, što je neslavni rekord postavljen nakon novog poraza u play-offu.<ref>{{cite web |last=Bandini |first=Nicky |url=https://www.theguardian.com/football/2026/mar/31/bosnia-herzegovina-italy-world-cup-2026-qualifying-playoff-match-report |title=Italy miss out on World Cup again after Bosnia and Herzegovina's shootout triumph |date=March 31, 2026 |access-date=April 3, 2026 |website=The Guardian}}</ref> Talijani su ujedno i jedini bivši prvaci koji se nisu kvalificirali na tri uzastopna prvenstva te najbolje rangirana momčad na FIFA-inoj ljestvici koja nije ostvarila plasman. Reprezentacije koje su igrale na prethodnom turniru, a nisu se kvalificirale za ovaj su [[Fudbalska reprezentacija Danske|Danska]], [[Fudbalska reprezentacija Kameruna|Kamerun]], [[Fudbalska reprezentacija Kostarike|Kostarika]], [[Fudbalska reprezentacija Poljske|Poljska]], [[Fudbalska reprezentacija Srbije|Srbija]] i [[Fudbalska reprezentacija Walesa|Wales]]. Kvalificirane momčadi su sljedeće: {{col-begin}} {{col-4}} '''[[AFC]]''' (9) * {{NogRep|AUS}} * {{NogRep|IRK}} * {{NogRep|IRN}} * {{NogRep|JAP}} * {{NogRep|JOR}} (debi) * {{NogRep|JKO}} * {{NogRep|KAT}} * {{NogRep|SAU}} * {{NogRep|UZB}} (debi) '''[[CAF]]''' (10) * {{NogRep|ALŽ}} * {{NogRep|COD}} * {{NogRep|EGI}} * {{NogRep|GAN}} * {{NogRep|JAR}} * {{NogRep|MAR}} * {{NogRep|CIV}} * {{NogRep|SEN}} * {{NogRep|TUN}} * {{NogRep|ZEL}} (debi) {{col-4}} '''[[CONCACAF]]''' (6) * {{NogRep|CUW}} (debi) * {{NogRep|HAI}} * {{NogRep|KAN}} (domaćin) * {{NogRep|MEX}} (domaćin) * {{NogRep|PAN}} * {{NogRep|SAD}} (domaćin) '''[[CONMEBOL]]''' (6) * {{NogRep|ARG}} * {{NogRep|BRA}} * {{NogRep|EKV}} * {{NogRep|KOL}} * {{NogRep|PAR}} * {{NogRep|URU}} '''[[OFC]]''' (1) * {{NogRep|NZL}} {{col-4}} '''[[UEFA]]''' (16) * {{NogRep|AUT}} * {{NogRep|BEL}} * {{NogRep|BIH}} * {{NogRep|ČEŠ}} * {{NogRep|ENG}} * {{NogRep|FRA}} * {{NogRep|HRV}} * {{NogRep|NIZ}} * {{NogRep|NOR}} * {{NogRep|NJE}} * {{NogRep|POR}} * {{NogRep|ŠKO}} * {{flagicon|ŠPA}} [[Fudbalska reprezentacija Španije|Španjolska]] * {{NogRep|ŠVE}} * {{NogRep|ŠVI}} * {{NogRep|TUR}} {{col-end}} == Gradovi domaćini == == Finalni ždrijeb == Finalni ždrijeb za Svjetsko prvenstvo održao se [[5. prosinca]] [[2025.]] godine u [[Kennedyjev centar|Kennedyjevom centru]] u [[Washington, D.C.|Washingtonu]].<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/final-draw-results |title=Groups revealed in star-studded Final Draw |publisher=FIFA |date=December 5, 2025 |access-date=December 6, 2025}}</ref> Reprezentacije su raspoređene u četiri jakosne skupine po 12 reprezentacija. U prvoj jakosnoj skupini bili su domaćini te devet najbolje plasiranih reprezentacija prema FIFA-inoj ljestvici. Preostale tri jakosne skupine sadržavale su ostale reprezentacije, također podijeljene prema FIFA-inoj ljestvici. Izuzetak su četiri reprezentacije iz europskog ''play-offa'' te dvije reprezentacije s interkontinentalnog ''play-offa'', koje su smještene u četvrtu jakosnu skupinu jer se u trenutku ždrijeba još nije znalo koje će to reprezentacije biti.<ref>{{cite news|url=https://www.france24.com/en/sport/20251125-world-cup-draw-to-separate-spain-argentina-france-and-england-until-final-rounds|title=FIFA 2026: World Cup draw to separate Spain, Argentina, France and England until final rounds|work=France 24|access-date=November 27, 2025}}</ref> Grupe su formirane nasumično izvlačenjem po jedne reprezentacije iz svake jakosne skupine, vodeći se načelnim pravilom da, kada god je to moguće, u istoj grupi ne budu momčadi iz iste konfederacije.<ref>{{cite web |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/procedures-final-draw-world-cup-2026-revealed |title=Procedures for the Final Draw for the FIFA World Cup 2026 revealed |publisher=FIFA |date=November 25, 2025 |access-date=November 25, 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/2d1a1ac7bab78995/original/Draw-Procedures-for-the-FIFA-World-Cup-2026.pdf |title=Draw Procedures for the FIFA World Cup 2026 |publisher=FIFA |date=November 25, 2025 |access-date=November 25, 2025}}</ref> Ovo je pravilo primjenjivo na sve konfederacije osim UEFA-e, tako da su u grupi smjele biti maksimalno dvije europske momčadi. Kao što je i inače praksa, domaćini su još prije ždrijeba bili raspoređeni u grupe radi rasporeda igranja.<ref name="Schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=FIFA |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024 |archive-date=February 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Bushnell |first1=Henry |last2=Crafton |first2=Adam |date=August 22, 2025 |title=2026 World Cup draw to be held at Kennedy Center, President Trump announces |url=https://www.nytimes.com/athletic/6569842/2025/08/22/world-cup-draw-kennedy-center-trump-infantino/ |access-date=August 22, 2025 |work=The New York Times |issn=0362-4331 |url-access=limited}}</ref> Tako je [[Fudbalska reprezentacija Meksika|Meksiko]] smješten u grupu A kako bi [[11. lipnja]] igrao utakmicu otvaranja na [[Estadio Azteca|Azteci]]. [[Fudbalska reprezentacija Kanade|Kanada]] i [[Fudbalska reprezentacija Sjedinjenih Američkih Država|Sjedinjene Američke Države]] smješteni su u grupu B, odnosno grupu D. Kako bi osigurala balans u kompetitivnosti, FIFA je također osigurala da se prve četiri reprezentacije s FIFA-ine ljestvice ne mogu međusobno susresti prije polufinala,<ref>{{cite web |last=Johnson |first=Dale |date=November 25, 2025 |title=Fifa to keep top seeds apart in World Cup draw |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cvg84knn2p5o |access-date=November 25, 2025 |work=[[BBC Sport]]}}</ref> odnosno finala i to tako što je osigurala da prva ([[Fudbalska reprezentacija Španije|Španjolska]]) i druga ([[Fudbalska reprezentacija Argentine|Argentina]]), odnosno treća ([[Fudbalska reprezentacija Francuske|Francuska]]) i četvrta ([[Fudbalska reprezentacija Engleske|Engleska]]) reprezentacija svijeta budu ždrijebane u suprotnim dijelovima turnira za fazu na izbacivanje, čime se osiguralo da se ne susretnu u ranim fazama turnira u slučaju da osvoje svoje grupe. Ždrijeb je započao s prvom, a završio sa četvrtom jakosnom skupinom, pri čemu je svaka reprezentacija bila raspoređena u prvu slobodnu grupu po abecednom ključu. Zbog rasporeda igranja, momčadi iz prve jakosne skupine automatski su bile ždrijebane na prvu poziciju svake grupe. Za ostale jakosne skupine, FIFA je osmislila predeterminirani način određivanja pozicije u grupu temeljen na jakosnoj skupini i grupu u koju su ždrijebani. Jakosne skupine izgledale su ovako:<ref>{{cite web |url=https://inside.fifa.com/fifa-world-ranking/men?dateId=id14933 |title=FIFA Men's World Ranking: 19 November 2025 |publisher=FIFA |date=November 19, 2025 |access-date=November 27, 2025}}</ref> {| class="wikitable" style="white-space:nowrap; display:inline-table;" |+Skupina 1 |- ! style="width:150px" | Reprezentacija ! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}} ! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}} |- | {{fb|SAD}}{{efn|Sjedinjene Američke Države su kao sudomaćin raspoređene u prvu jakosnu skupinu te im je automatski dodijeljena pozicija D1. Po rangu, Sjedinjene Američke Države bi inače bile u drugoj jakosnoj skupini.}} | {{center|[[#Grupa D|D]]}} | style="text-align:center" | 14 |- | {{fb|MEX}}{{efn|Meksiko je kao sudomaćin raspoređen u prvu jakosnu skupinu te mu je automatski dodijeljena pozicija A1. Po rangu, Meksiko bi inače bio u drugoj jakosnoj skupini.}} | {{center|[[#Grupa A|A]]}} | style="text-align:center" | 15 |- style="border-bottom:2px solid blue;" | {{fb|KAN}}{{efn|Kanada je kao sudomaćin raspoređena u prvu jakosnu skupinu te joj je automatski dodijeljena pozicija B1. Po rangu, Kanada bi inače bila u trećoj jakosnoj skupini.}} | {{center|[[#Grupa B|B]]}} | style="text-align:center" | 27 |- | {{flagicon|ŠPA}} [[Fudbalska reprezentacija Španije|Španjolska]] | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 1 |- | {{fb|ARG}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 2 |- | {{fb|FRA}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 3 |- | {{fb|ENG}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 4 |- | {{fb|BRA}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 5 |- | {{fb|POR}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 6 |- | {{fb|NIZ}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 7 |- | {{fb|BEL}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 8 |- | {{fb|NJE}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 9 |} {| class="wikitable" style="white-space:nowrap; display:inline-table;" |+Skupina 2 |- ! style="width:150px" | Reprezentacija ! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}} ! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}} |- | {{fb|HRV}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 10 |- | {{fb|MAR}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 11 |- | {{fb|KOL}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 13 |- | {{fb|URU}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 16 |- | {{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Nogometna reprezentacija Švicarske|Švicarska]] | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 17 |- | {{fb|JAP}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 18 |- | {{fb|SEN}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 19 |- | {{fb|IRN}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 20 |- | {{fb|JKO}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 22 |- | {{fb|EKV}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 23 |- | {{fb|AUT}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 24 |- | {{fb|AUS}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 26 |} {| class="wikitable" style="white-space:nowrap; display:inline-table;" |+Skupina 3 |- ! style="width:150px" | Reprezentacija ! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}} ! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}} |- | {{fb|NOR}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 29 |- | {{fb|PAN}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 30 |- | {{fb|EGI}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 34 |- | {{fb|ALŽ}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 35 |- | {{fb|ŠKO}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 36 |- | {{fb|PAR}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 39 |- | {{fb|TUN}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 40 |- | {{fb|CIV}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 42 |- | {{fb|UZB}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 50 |- | {{fb|KAT}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 51 |- | {{fb|SAU}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 60 |- | {{fb|JAR}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 61 |} {| class="wikitable" style="white-space:nowrap; display:inline-table;" |+Skupina 4{{efn|name=Identitet|Pobjednici četiri europska ''play-offa'' i pobjednici dva interkontinentalna ''play-offa'' nisu bili poznati u vrijeme formiranja jakosnih skupina.}} |- ! style="width:150px" | Reprezentacija ! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}} ! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}} |- | {{fb|JOR}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 66 |- | {{fb|ZEL}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 68 |- | {{fb|GAN}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 72 |- | {{fb|CUW}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 82 |- | {{fb|HAI}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 84 |- | {{fb|NZL}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 86 |- | <!--Do not replace with eventual Path A winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA A]]{{efn|name=UEFA A|U trenutku ždrijeba, pobjednik A puta UEFA-inih kvalifikacija nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|BIH}} (71), koja bi svakako bila svrstana u četvrtu jakosnu skupinu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik A puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto B2.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa B|B]]}}}} | style="text-align:center" rowspan="6" {{N/a}} |- | <!--Do not replace with eventual Path A winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA B]]{{efn|name=UEFA B|U trenutku ždrijeba, pobjednik B puta UEFA-inih kvalifikacija nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|ŠVE}} (43), koja bi inače išla u treću jakosnu skupinu, ali je zbog play-offa svrstana u četvrtu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik B puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto F3.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa F|F]]}}}} |- | <!--Do not replace with eventual Path A winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA C]]{{efn|name=UEFA C|U trenutku ždrijeba, pobjednik C puta UEFA-inih kvalifikacija nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|TUR}} (25), koja bi inače išla u drugu jakosnu skupinu, ali je zbog play-offa svrstana u četvrtu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik C puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto D4.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa D|D]]}}}} |- | <!--Do not replace with eventual Path A winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA D]]{{efn|name=UEFA D|U trenutku ždrijeba, pobjednik D puta UEFA-inih kvalifikacija nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|ČEŠ}} (44), koja bi inače išla u treću jakosnu skupinu, ali je zbog play-offa svrstana u četvrtu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik D puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto A4.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa A|A]]}}}} |- | <!--Do not replace with eventual Path B winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|Interkontinentalni ''play-off'' 1]]{{efn|name=DR Kongo|U trenutku ždrijeba, pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 1 nije bio poznat. U konačnici je to bio {{fb|COD}} (56), koji bi svakako bio svrstan u četvrtu jakosnu skupinu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 1 ići na mjesto K2.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa K|K]]}}}} |- | <!--Do not replace with eventual Path C winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|Interkontinentalni ''play-off'' 2]]{{efn|name=Irak|U trenutku ždrijeba, pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 2 nije bio poznat. U konačnici je to bio {{fb|IRK}} (58), koji bi svakako bio svrstan u četvrtu jakosnu skupinu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 2 ići na mjesto I3.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa I|I]]}}}} |} {{notelist}} == Suci == FIFA je [[9. travnja]] [[2026.]] godine potvrdila konačni, službeni popis od 52 glavna suca, 88 pomoćnih sudaca i 30 VAR sudaca za turnir.<ref>{{Cite web |date=April 9, 2026 |title=Match officials appointed for World Cup 2026 |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/match-officials-appointed-referees |access-date=April 9, 2026 |website=FIFA}}</ref><ref>{{Cite web |date=April 9, 2026 |title=Match officials appointed for World Cup 2026 |url=https://digitalhub.fifa.com/asset/7879a8c6-c228-4848-a8de-7dc69b37b594/Final-List-of-Match-Officials-FWC-2026.pdf |access-date=April 9, 2026 |website=FIFA}}</ref> Konačni popis svih sudaca izgledao je ovako: {| class="wikitable" width="100%" |- !colspan="4"|Lista sudaca |- !Konfederacija !Glavni sudac !Pomoćni suci !VAR suci |- |rowspan="8"|[[AFC]] |{{flagicon|UAE}} [[Omar al-Ali]] ([[Ujedinjeni Arapski Emirati]]) |rowspan="8"|{{ubl|George Lakrindis ([[Australija]]) / James Lindsay ([[Australija]])|Jun Mihara ([[Japan]]) / Zhou Fei ([[Kina]])|Muhamad al-Kalaf ([[Jordan]]) / Ahmed al-Roalle ([[Jordan]])|Taleb al-Mari ([[Katar]]) / Saud al-Makaleh ([[Katar]])|Muhamed al-Bakri ([[Saudijska Arabija]]) / Mohamed al-Hamadi ([[Ujedinjeni Arapski Emirati]])|Timur Gaynullin ([[Uzbekistan]]) / Andrey Tsapenko ([[Uzbekistan]])}} |rowspan="8"|{{ubl|{{flagicon|AUS}} [[Shaun Evans (fudbalski sudac)|Shaun Evans]] ([[Australija]])|{{flagicon|KAT}} [[Hamis al-Marri]] ([[Katar]])|{{flagicon|KIN}} [[Fu Ming]] ([[Kina]])|{{flagicon|SAU}} [[Abdullah al-Šehri]] ([[Saudijska Arabija]])}} |- |{{flagicon|JAP}} [[Yūsuke Araki]] ([[Japan]]) |- |{{flagicon|KAT}} [[Abdulrahman al-Džasim]] ([[Katar]]) |- |{{flagicon|AUS}} [[Ali-Reza Fagani]] ([[Australija]]) |- |{{flagicon|KIN}} [[Ma Ning (fudbalski sudac)|Ma Ning]] ([[Kina]]) |- |{{flagicon|JOR}} [[Adham al-Muhadamah]] ([[Jordan]]) |- |{{flagicon|UZB}} [[Ilgiz Tantashev]] ([[Uzbekistan]]) |- |{{flagicon|SAU}} [[Haled al-Turais]] ([[Saudijska Arabija]]) |- |rowspan="7"|[[CAF]] |{{flagicon|SOM}} [[Omar Abdulkadir Artan]] ([[Somalija]]) |rowspan="7"|{{ubl|Mokrane Gourari ([[Alžir]]) / Abbes Akram Zerhouni ([[Alžir]])|Jerson Emiliano dos Santos ([[Angola]]) / Elvis Noupue ([[Kamerun]])|Mahmud Aburegal ([[Egipat]]) / Ahmed Hossam Taha ([[Egipat]])|Boris Ditsoga ([[Gabon]]) / Amos Abeigne Ndong ([[Gabon]])|Zakhele Siwela ([[Južnoafrička Republika]])|Zakaria Brinsi ([[Maroko]]) / Mostafa Akarkad ([[Maroko]])}} |rowspan="7"|{{ubl|{{flagicon|EGI}} [[Mahmud Ašur]] ([[Egipat]])|{{flagicon|MAR}} [[Hamza al-Fariq]] ([[Maroko]])}} |- |{{flagicon|GAB}} [[Pierre Atcho]] ([[Gabon]]) |- |{{flagicon|Mauritanija}} [[Dahhan Bajdah]] ([[Mauritanija]]) |- |{{flagicon|ALŽ}} [[Mustapha Ghorbal]] ([[Alžir]]) |- |{{flagicon|MAR}} [[Jalal Jayed]] ([[Maroko]]) |- |{{flagicon|EGI}} [[Amin Omar]] ([[Egipat]]) |- |{{flagicon|JAR}} [[Abongile Tom]] ([[Južnoafrička Republika]]) |- |rowspan="9"|[[CONCACAF]] |{{flagicon|SAL}} [[Iván Barton]] ([[Salvador]]) |rowspan="9"|{{ubl|Walter López ([[Honduras]]) / Christian Ramírez ([[Honduras]])|Lyes Arfa ([[Kanada]]) / Micheal Barwegen ([[Kanada]])|Juan Carlos Mora ([[Kostarika]]) / Caleb Wales ([[Trinidad i Tobago]])|Alberto Morín ([[Meksiko]]) / Marco Bisguerra ([[Meksiko]])|Sandra Ramírez ([[Meksiko]])|Henry Pupiro ([[Nikaragva]]) / David Morán ([[Salvador]])|Corey Parker ([[Sjedinjene Države]]) / Kyle Atkins ([[Sjedinjene Države]])|Kathryn Nesbitt ([[Sjedinjene Države]]) / Brooke Mayo ([[Sjedinjene Države]])}} |rowspan="9"|{{ubl|{{flagicon|SAD}} [[Joe Dickerson]] ([[Sjedinjene Države]])|{{flagicon|NIK}} [[Tatiana Guzmán]] ([[Nikaragva]])|{{flagicon|MEX}} [[Erick Miranda]] ([[Meksiko]])|{{flagicon|SAD}} [[Armando Villarreal]] ([[Sjedinjene Države]])}} |- |{{flagicon|CRC}} [[Juan Gabriel Calderón]] ([[Kostarika]]) |- |{{flagicon|SAD}} [[Ismail Elfath]] ([[Sjedinjene Države]]) |- |{{flagicon|KAN}} [[Drew Fischer]] ([[Kanada]]) |- |{{flagicon|MEX}} [[Katia Itzel García]] ([[Meksiko]]) |- |{{flagicon|HON}} [[Saíd Martínez]] ([[Honduras]]) |- |{{flagicon|JAM}} [[Oshane Nation]] ([[Jamajka]]) |- |{{flagicon|SAD}} [[Tori Penso]] ([[Sjedinjene Države]]) |- |{{flagicon|MEX}} [[César Arturo Ramos]] ([[Meksiko]]) |- |rowspan="12"|[[CONMEBOL]] |{{flagicon|BRA}} [[Ramon Abatti]] ([[Brazil]]) |rowspan="12"|{{ubl|Facundo Rodríguez ([[Argentina]]) / Maximiliano Del Yesso ([[Argentina]])|Juan Pablo Belatti ([[Argentina]]) / Gabriel Chade ([[Argentina]])|Cristian Navarro ([[Argentina]]) / Rodrigo Figueiredo ([[Brazil]])|Rafael Alves ([[Brazil]]) / Danilo Manis ([[Brazil]])|Bruno Boschilia ([[Brazil]]) / Bruno Pires ([[Brazil]])|José Retamal ([[Čile]]) / Miguel Rocha ([[Čile]])|Alexander Guzmán ([[Kolumbija]]) / Michael Orué ([[Peru]])|Eduardo Cardozo ([[Paragvaj]]) / Milcíades Saldívar ([[Paragvaj]])|Nicolás Tarán ([[Urugvaj]]) / Carlos Barreiro ([[Urugvaj]])|Jorge Urrego ([[Venezuela]]) / Tulio Moreno ([[Venezuela]])}} |rowspan="12"|{{ubl|{{flagicon|KOL}} [[Nicolás Gallo]] ([[Kolumbija]])|{{flagicon|URU}} [[Antonio García (fudbalski sudac)|Antonio García]] ([[Urugvaj]])|{{flagicon|URU}} [[Leodán González]] ([[Urugvaj]])|{{flagicon|ČIL}} [[Juan Lara]] ([[Čile]])|{{flagicon|ARG}} [[Hernán Mastrángelo]] ([[Argentina]])|{{flagicon|VEN}} [[Juan Soto (fudbalski sudac)|Juan Soto]] ([[Venezuela]])|{{flagicon|BRA}} [[Rodolpho Toski]] ([[Brazil]])}} |- |{{flagicon|PAR}} [[Juan Gabriel Benítez]] ([[Paragvaj]]) |- |{{flagicon|BRA}} [[Raphael Claus]] ([[Brazil]]) |- |{{flagicon|ARG}} [[Yael Falcón]] ([[Argentina]]) |- |{{flagicon|ČIL}} [[Cristián Garay]] ([[Čile]]) |- |{{flagicon|ARG}} [[Darío Herrera (fudbalski sudac)|Darío Herrera]] ([[Argentina]]) |- |{{flagicon|PER}} [[Kevin Ortega (fudbalski sudac)|Kevin Ortega]] ([[Peru]]) |- |{{flagicon|KOL}} [[Andrés Rojas]] ([[Kolumbija]]) |- |{{flagicon|BRA}} [[Wilton Sampaio]] ([[Brazil]]) |- |{{flagicon|URU}} [[Gustavo Tejera]] ([[Urugvaj]]) |- |{{flagicon|ARG}} [[Facundo Tello]] ([[Argentina]]) |- |{{flagicon|VEN}} [[Jesús Valenzuela]] ([[Venezuela]]) |- |[[OFC]] |{{flagicon|NZL}} [[Campbell-Kirk Kawana-Waugh]] ([[Novi Zeland]]) |Isaac Trevis ([[Novi Zeland]]) |{{N/A|—}} |- |rowspan="15"|[[UEFA]] |{{flagicon|NOR}} [[Espen Eskås]] ([[Norveška]]) |rowspan="15"|{{ubl|Stuart Burt ([[Engleska]]) / James Mainwaring ([[Engleska]])|Gary Beswick ([[Engleska]]) / Adam Nunn ([[Engleska]])|Cyril Mugnier ([[Francuska]]) / Mehdi Rahmouni ([[Francuska]])|Nicolas Danos ([[Francuska]]) / Benjamin Pagès ([[Francuska]])|Daniele Bindoni ([[Italija]]) / Alberto Tegoni ([[Italija]])|Hessel Steegstra ([[Nizozemska]]) / Jan de Vries ([[Nizozemska]])|Jan Erik Engan ([[Norveška]]) / Isaak Bashevkin ([[Norveška]])|Robert Kempter ([[Njemačka]]) / Christian Dietz ([[Njemačka]])|Bruno Jesus ([[Portugal]]) / Luciano Maia ([[Portugal]])|Tomasz Listkiewicz ([[Poljska]]) / Adam Kupsik ([[Poljska]])|Mihai Marius Marica ([[Rumunjska]]) / Ferencz Tunyogi ([[Rumunjska]])|Tomaž Klančnik ([[Slovenija]]) / Andraž Kovačič ([[Slovenija]])|Jose Enrique Naranjo Perez ([[Španjolska]]) / Diego Sánchez Rojo ([[Španjolska]])|Mahbod Beigi ([[Švedska]]) / Andreas Söderkvist ([[Švedska]])|Stéphane De Almeida ([[Švicarska]])}} |rowspan="15"|{{ubl|{{flagicon|HRV}} [[Ivan Bebek]] ([[Hrvatska]])|{{flagicon|FRA}} [[Jérôme Brisard]] ([[Francuska]])|{{flagicon|ŠPA}} [[Carlos del Cerro Grande]] ([[Španjolska]])|{{flagicon|NJE}} [[Bastian Dankert]] ([[Njemačka]])|{{flagicon|ITA}} [[Marco Di Bello]] ([[Italija]])|{{flagicon|NIZ}} [[Rob Dieperink]] ([[Nizozemska]])|{{flagicon|BEL}} [[Bram Van Driessche]] ([[Belgija]])|{{flagicon|ENG}} [[Jarred Gillett]] ([[Engleska]])|{{flagicon|NIZ}} [[Dennis Higler]] ([[Nizozemska]])|{{flagicon|POLJ}} [[Tomasz Kwiatkowski]] ([[Poljska]])|{{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Fedayi San]] ([[Švicarska]])}} |- |{{flagicon|ŠPA}} [[Alejandro Hernández Hernández]] ([[Španjolska]]) |- |{{flagicon|RUM}} [[István Kovács (fudbalski sudac)|István Kovács]] ([[Rumunjska]]) |- |{{flagicon|FRA}} [[François Letexier]] ([[Francuska]]) |- |{{flagicon|NIZ}} [[Danny Makkelie]] ([[Nizozemska]]) |- |{{flagicon|POLJ}} [[Szymon Marciniak]] ([[Poljska]]) |- |{{flagicon|ITA}} [[Maurizio Mariani]] ([[Italija]]) |- |{{flagicon|ŠVE}} [[Glenn Nyberg]] ([[Švedska]]) |- |{{flagicon|ENG}} [[Michael Oliver (fudbalski sudac)|Michael Oliver]] ([[Engleska]]) |- |{{flagicon|POR}} [[João Pinheiro (fudbalski sudac)|João Pinheiro]] ([[Portugal]]) |- |{{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Sandro Schärer]] ([[Švicarska]]) |- |{{flagicon|ENG}} [[Anthony Taylor (fudbalski sudac)|Anthony Taylor]] ([[Engleska]]) |- |{{flagicon|FRA}} [[Clément Turpin]] ([[Francuska]]) |- |{{flagicon|SLO}} [[Slavko Vinčić]] ([[Slovenija]]) |- |{{flagicon|NJE}} [[Felix Zwayer]] ([[Njemačka]]) |} == Grupna faza == {{quote box| width=20%| quote = '''Legenda:''' :{{color box|#ffcccc}} Momčad ispala iz daljnjeg natjecanja. :{{color box|#ccffcc}} Momčad prolazi u osminu finala. }} '''Napomena:''' ''Sva vremena navedena su prema lokalnom vremenu.'' Sljedeći kriteriji primjenjivat će se prilikom rangiranja reprezentacija u grupnoj fazi:<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> # Broj bodova u svim utakmicama u grupi; # Gol razlika u svim utakmicama u grupi; # Broj postignutih golova u svim utakmicama u grupi; # Veći broj bodova osvojen u međusobnim susretima; # Bolja gol razlika ostvarena u međusobnim susretima; # Više postignutih golova u međusobnim susretima; # Fair play bodovi u svim utakmicama u grupi (samo jedno oduzimanje bodova može se primijeniti na jednog igrača po utakmici): ##Žuti karton: -1 bod ##Indirektni crveni karton (dva žuta kartona): -3 boda ##Direktni crveni karton: -4 boda ##Žuti i direktni crveni karton: -5 bodova # Bolji plasman na najrecentnijoj FIFA-inoj ljestvici; # Bolji plasman na progresivno starijim FIFA-inim ljestvicama do trenutka u kojem se reprezentacije mogu odvojiti. === Grupa A === === Grupa B === === Grupa C === === Grupa D === === Grupa E === === Grupa F === === Grupa G === === Grupa H === === Grupa I === === Grupa J === === Grupa K === === Grupa L === === Rangiranje trećeplasiranih momčadi === {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | {| class=wikitable style="text-align:center" |- bgcolor="#DCDCDC" ! | {{Abbr|Poz.|Pozicija}} ! | Grupa !width="200"|Reprezentacija !width="40"|Bod. !width="40"|Ut. !width="40"|Pob. !width="40"|N. !width="40"|Por. !width="40"|Pos. !width="40"|Pri. !width="40"|GR |- style="background: #ccffcc;" |1. |[[#Grupa A|A]] |align=left|A3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: #ccffcc;" |2. |[[#Grupa B|B]] |align=left|B3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: #ccffcc;" |3. |[[#Grupa C|C]] |align=left|C3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: #ccffcc;" |4. |[[#Grupa D|D]] |align=left|D3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: #ccffcc;" |5. |[[#Grupa E|E]] |align=left|E3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: #ccffcc;" |6. |[[#Grupa F|F]] |align=left|F3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: #ccffcc;" |7. |[[#Grupa G|G]] |align=left|G3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: #ccffcc;" |8. |[[#Grupa H|H]] |align=left|H3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- |9. |[[#Grupa I|I]] |align=left|I3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- |10. |[[#Grupa J|J]] |align=left|J3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- |11. |[[#Grupa K|K]] |align=left|K3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- |12. |[[#Grupa L|L]] |align=left|L3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | Osam najboljih trećeplasiranih reprezentacija određuje se prema sljedećim kriterijima:<ref name="regulations"/> # Najviše osvojenih bodova; # Bolja gol razlika; # Veći broj postignutih golova; # Manje disciplinskih bodova; # Pozicija na najrecentnijoj ljestvici; # Pozicija na starijim ljestvicama. |} == Faza na izbacivanje == == Statistike i nagrade == == Konačni poredak == == Marketing == == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|FIFA World Cup 2026|2026 FIFA World Cup}} *[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.], FIFA.com {{Svjetski kup FIFA}} {{Authority control}} [[Kategorija:2026.]] [[Kategorija:FIFA Svjetsko prvenstvo|2026M]] [[Kategorija:Fudbal u Kanadi]] [[Kategorija:Fudbal u Meksiku]] [[Kategorija:Fudbal u Sjedinjenim Američkim Državama]] fqcuz5szsif61ufdotswzxpv4oxgnni 42587327 42587325 2026-05-04T00:44:33Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42587327 wikitext text/x-wiki {{Aktualni sportski događaj}} {{Infokutija međunarodno fudbalsko takmičenje | Name = FIFA Svjetsko prvenstvo 2026. | izvorni naziv = {{ubl|FIFA World Cup 26|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | Logo = 2026_FIFA_World_Cup_emblem.svg | Size = 220px | Optional caption = | Zemlja domaćin = {{ubl|{{flag|Kanada}}|{{flag|Meksiko}}|{{flag|Sjedinjene Američke Države}}}} | datum = [[11. lipnja]] – [[19. srpnja]] [[2026.]] | Broj reprezentacija = 48 | stadioni = 16 | gradovi = 16 | Prvaci = | drugi = | treći = | četvrti = | Broj utakmica = 104 | Broj golova = | gledanost = | Najbolji strijelac = | Najbolji igrač = | ažurirano = [[2. svibnja]] [[2026]] }} '''FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.''' ([[engleski]]: ''FIFA World Cup 26''; [[španjolski]]: ''Copa Mundial de la FIFA 2026''; [[francuski]]: ''Coupe du Monde de la FIFA 2026'') bit će 23. izdanje [[FIFA Svjetsko prvenstvo|FIFA Svjetskog prvenstva]] koje će se od [[11. lipnja]] do [[19. srpnja]] [[2026.]] godine održati u [[Kanada|Kanadi]], [[Meksiko|Meksiku]] i [[SAD|Sjedinjenim Američkim Državama]]. Bit će to prvo prvenstvo nakon [[1994.]] godine koje će se održati na tlu [[Sjeverna Amerika|Sjeverne Amerike]]; [[Kanada]] će prvi put biti domaćin, dok su [[Meksiko]] (dva puta, [[1970.]] i [[1986.]]) i [[SAD|Sjedinjene Države]] (jednom, [[1994.]]) ranije već ugostili Svjetsko prvenstvo. Turnir će se igrati u ukupno 16 gradova na 16 stadiona – 11 u Sjedinjenim Državana, tri u Meksiku i dva u Kanadi. Bit će to prvi put u historiji turnira da će tri zemlje zajednički organizirati prvenstvo te prvi put da će na njemu sudjelovati 48 reprezentacija. Sjevernoamerička kandidatura za turnir [[2026.]] godine pobijedila je [[Maroko|marokansku]] kandidaturu na glasovanju u [[Moskva|Moskvi]]. Bit će to prvi turnir nakon [[2002.]] godine s više od jednog domaćina. Uz to, Meksiko će postati prva zemlja u historiji koja je čak tri puta bila domaćin ovog natjecanja. Nakon promjene termina za [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2022.|prethodno prvenstvo]], koje se igralo tijekom zime, termin je za ovaj turnir vraćen na tradicionalni ljetni termin. Proširenje s 32 na 48 reprezentacija dovelo je do velikog broja debitanata, tako da će svoje prve nastupa na ovom natjecanju imati [[Fudbalska reprezentacija Curaçaa|Curaçao]], [[Fudbalska reprezentacija Jordana|Jordan]], [[Fudbalska reprezentacija Uzbekistana|Uzbekistan]] i [[Fudbalska reprezentacija Zelenortske Republike|Zelenortska Republika]]. Istovremeno, sva tri domaćina imali su direktan plasman na turnir. Branitelj naslova je [[Fudbalska reprezentacija Argentine|Argentina]], koja je četiri godine ranije u finalu pobijedila [[Fudbalska reprezentacija Francuske|Francusku]]. == Izbor domaćina == [[File:2026 world cup bid election.png|thumb|500px|upright=1.6|{{center|'''Rezultati glasovanja'''}} {| |- !Mogli su glasovati !! Nisu mogli glasovati |- |{{legend|#867650|Glasovali za sjevernoameričku kandidaturu}}||{{legend|#FFBD41|Kanada–Meksiko–Sjedinjene Države}} |- |{{legend|#2770AB|Glasovali za marokansku kandidaturu}}||{{legend|#55208D|Maroko}} |- |{{legend|#008E2A|Nisu glasovali ni za jednu kandidaturu}}||{{legend|#000000|Pod suspenzijom FIFA-e}} |- |{{legend|#B32A2F|Nisu glasovali}}||{{legend|#C1C1C1|Nije članica FIFA-e}} |}]] [[Vijeće FIFA-e]] je u periodu od [[2013.]] do [[2017.]] godine intenzivno raspravljalo o ograničenjima u kontekstu rotacije domaćina prema kontinentalnom ključu. Inicijalno je pravilo glasilo da se za domaćinstvo mogla kandidirati samo država iz konfederacije koja nije bila domaćin prethodna dva turnira. Privremeno je ograničenje suženo na samo prethodni turnir,<ref>{{Cite news |date=May 30, 2015 |title=Current allocation of FIFA World Cup confederation slots maintained |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/worldcup/news/y=2015/m=5/news=current-allocation-of-fifa-world-cuptm-confederation-slots-maintained-2610611.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150530211217/http://www.fifa.com/worldcup/news/y%3D2015/m%3D5/news%3Dcurrent-allocation-of-fifa-world-cuptm-confederation-slots-maintained-2610611.html |archive-date=May 30, 2015}}</ref> nakon čega je opet prošireno na prethodna dva. Dogovorena je i iznimka za domaćine pretposljednjeg prethodnog turnira u slučaju da nijedna pristigla kandidatura ne ispunjava stroge tehničke i financijske kriterije.<ref name="fifacouncil">{{Cite news |date=October 14, 2016 |title=FIFA Council discusses vision for the future of football |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2016/m=10/news=fifa-council-discusses-vision-for-the-future-of-football-2843681.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161017181207/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2016/m%3D10/news%3Dfifa-council-discusses-vision-for-the-future-of-football-2843681.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |archive-date=October 17, 2016}}</ref><ref name="ap-cbc">{{Cite news |date=October 14, 2016 |title=FIFA blocks Europe from hosting 2026 World Cup, lifting Canada's chances |publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation]] |agency=Associated Press |url=http://www.cbc.ca/sports/soccer/world-cup-expanded-1.3804717 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161014191406/http://www.cbc.ca/sports/soccer/world-cup-expanded-1.3804717 |archive-date=October 14, 2016}}</ref> U ožujku [[2017.]] godine, predsjednik [[FIFA]]-e [[Gianni Infantino]] potvrdio je da se europske i azijske zemlje, zbog [[Rusija|ruskog]] i [[katar]]skog domaćinstva [[2018.]], odnosno [[2022.]] godine, neće moći kandidirati za domaćinstvo prvenstva [[2026.]] godine, što je značilo da se za prvenstvo mogu kandidirati zemlje iz [[CONCACAF]]-a (posljednje domaćinstvo bilo je [[1994.]] godine), [[CAF]]-a (posljednje domaćinstvo bilo je [[2010.]] godine), [[CONMEBOL]]a (posljednje domaćinstvo bilo je [[2014.]] godine) ili [[OFC]]-a (nikada nisu bili domaćini), odnosno potencijalno iz [[UEFA]]-e ako nijedna ponuda iz ove četiri konfederacije ne bi zadovoljila uvjete.<ref name="guardian">{{Cite news |last=Hill |first=Tim |date=March 9, 2017 |title=Trump travel ban could prevent United States hosting World Cup |url=https://www.theguardian.com/football/2017/mar/09/donald-trump-travel-ban-could-prevent-united-states-hosting-football-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211114173744/https://www.theguardian.com/football/2017/mar/09/donald-trump-travel-ban-could-prevent-united-states-hosting-football-world-cup |archive-date=November 14, 2021 |access-date=March 24, 2017 |work=The Guardian}}</ref> Sudomaćinstvo, koje je [[FIFA]] bila zabranila nakon [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2002.|prvenstva u Japanu i Južnoj Koreji]], odobreno je za prvenstvo [[2026.]] godine, ali bez ograničenja u broju domaćina, što bi se procjenjivalo od slučaja do slučaja. U konačnici su pred FIFA-u stigle dvije kandidatura – ona [[Maroko|Maroka]] i ujedinjena kandidatura triju sjevernoameričkih država. [[Kanada]], [[Meksiko]] i [[Sjedinjene Američke Države]] su, svaka posebno, razmatrale samostalne kandidature, s tim da je [[10. travnja]] [[2017.]] godine objavljeno kako će poslati zajedničku kandidaturu.<ref>{{cite magazine |url=https://www.si.com/planet-futbol/2017/04/10/2026-world-cup-usa-mexico-canada-host-bid |title=USA, Mexico, Canada announce bid to host '26 WC |date=April 10, 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411054626/https://www.si.com/planet-futbol/2017/04/10/2026-world-cup-usa-mexico-canada-host-bid|archive-date=April 11, 2017 |magazine=Sports Illustrated}}</ref><ref name=":3">{{cite web |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |first=Jeff |last=Carlise |date=April 10, 2017 |title=U.S., Mexico and Canada officially launch bid to co-host 2026 World Cup|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup|archive-date=April 11, 2017 |work=ESPN}}</ref> Glasovanje o kandidatima održano je [[13. lipnja]] [[2018.]] godine na 68. kongresu FIFA-e u [[Moskva|Moskvi]]. U glasovanju su mogla sudjelovati 203 saveza,<ref>{{Cite web |last=Graham |first=Bryan Armen |date=June 13, 2018 |title=North America to host 2026 World Cup after winning vote over Morocco – as it happened |url=https://www.theguardian.com/football/live/2018/jun/13/world-cup-2026-vote-fifa-nations-choose-between-north-america-and-morocco-live |website=The Guardian |access-date=July 12, 2018 |archive-date=July 18, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180718045428/https://www.theguardian.com/football/live/2018/jun/13/world-cup-2026-vote-fifa-nations-choose-between-north-america-and-morocco-live |url-status=live}}</ref> pri čemu je [[Gana]] bila pod suspenzijom FIFA-e zbog korupcijskog skandala pa nije mogla glasovati. Sjevernoamerička kandidatura uvjerljivo je pobijedila sa 134 glasa, dok je marokanska kandidatura dobila 65 glasova;<ref>{{cite news |date=June 13, 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913|url-status=live|access-date=June 13, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913|archive-date=January 14, 2021}}</ref><ref name=":3" /> tri zemlje ([[Kuba]], [[Slovenija]] i [[Španjolska]]) nisu glasovale, dok [[Iran]] nije glasovao ni za jednu od kandidatura.<ref>{{cite news |last1=Gyamera-Antwi |first1=Evans |title=Ghana & Kosovo excluded from Fifa Congress ahead of 2026 World Cup vote |url=http://www.goal.com/en-gh/news/ghana-kosovo-excluded-from-fifa-congress-ahead-of-2026-world-cup-/zhbmtfxdo6fe1i4r07wrr39b9 |access-date=June 13, 2018 |work=Goal.com |date=June 12, 2018 |archive-date=October 21, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021220157/https://www.goal.com/en-gh/news/ghana-kosovo-excluded-from-fifa-congress-ahead-of-2026-world-cup-/zhbmtfxdo6fe1i4r07wrr39b9 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=June 7, 2018 |title=Breaking News: President Akufo-Addo dissolves GFA |url=https://www.myjoyonline.com/news/2018/June-7th/breaking-news-president-akufo-addo-dissolves-gfa.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612162226/https://www.myjoyonline.com/news/2018/June-7th/breaking-news-president-akufo-addo-dissolves-gfa.php |archive-date=June 12, 2018 |access-date=June 14, 2018 |work=myjoyonline.com}}</ref><ref>{{cite news |title=Fifa bans Ghana football head Kwesi Nyantakyi over 'cash gift' |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-44414780 |access-date=June 14, 2018 |work=BBC News |date=June 8, 2018 |archive-date=June 9, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180609011624/https://www.bbc.com/news/world-africa-44414780 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=May 15, 2017 |title=FIFA Congress confirms next steps of the bidding process for the 2026 FIFA World Cup - FIFA.com |url=http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-congress-confirms-next-steps-of-the-bidding-process-for-the-2026--2883665.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |access-date=April 16, 2024 |archive-date=May 15, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170515003503/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-congress-confirms-next-steps-of-the-bidding-process-for-the-2026--2883665.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news |date=June 10, 2015 |title=Scandal-plagued FIFA postpones 2026 World Cup bidding |url=https://www.abc.net.au/news/2015-06-10/fifa-world-cup-2026-bidding-postponed/6536834 |access-date=April 16, 2024 |work=ABC News |language=en-AU |archive-date=April 16, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240416202847/https://www.abc.net.au/news/2015-06-10/fifa-world-cup-2026-bidding-postponed/6536834 |url-status=live}}</ref> Rezultati su izgledali ovako: {| class="wikitable" style="margin: 0 auto;text-align: center" |+ Rezultati glasovanja |- !Kandidature !1. krug<br>{{small|(glasovi)}} |- style="background:#90ee90" |align=left|'''{{ubl|{{flag|Kanada}}|{{flag|Meksiko}}|{{flag|Sjedinjene Države}}}}''' |'''134''' |- |align=left|{{flag|Maroko}} |65 |- |align=left|Nijedna kandidatura |1 |- |align=left|Nisu glasovali |3 |} == Proširenje i promjena formata == Ideja o proširenju prvenstva, odnosno povećanju broja reprezentacija, pojavila se još [[2013.]] godine kada je to predložio tadašnji predsjednik [[UEFA]]-e [[Michel Platini]],<ref>{{Cite news |date=October 28, 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=January 24, 2015 |archive-date=September 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=October 29, 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=January 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=April 21, 2014}}</ref> a ponovio ju je i [[FIFA]]-in predsjednik [[Gianni Infantino]] [[2016.]] godine.<ref>{{Cite news |date=March 30, 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=South Africa |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=December 30, 2016}}</ref> Protivnici prijedloga tvrdili su da je već sada broj utakmica pretjerano velik,<ref name="auto2">{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=December 15, 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=December 24, 2016 |publisher=CNN}}</ref> da bi proširenje smanjilo kvalitetu utakmica<ref name="auto">{{Cite news |date=October 2, 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=October 5, 2016}}</ref><ref name="auto1">{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=January 10, 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=January 12, 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}</ref> te da je odluka motivirana političkim, a ne sportskim razlozima, optužujući Infantina da koristi ideju u svrhu samopromocije pred izbore za predsjednika.<ref>{{Cite news |date=January 10, 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=January 11, 2017}}</ref> Unatoč kritikama, FIFA je [[10. siječnja]] [[2017.]] godine odobrila proširenje s 32 na 48 reprezentacija,<ref name="48teams">{{Cite news |date=January 10, 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=January 10, 2017 |access-date=January 10, 2017 |publisher=FIFA}}</ref> što je 16 više u odnosu na prethodnih sedam turnira.<ref name="48teams" /><ref>{{Cite web |last=Conn |first=David |date=January 10, 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=January 10, 2017 |access-date=January 10, 2017 |website=The Guardian}}</ref> Izvorno je promijenjeni format trebao imati 16 grupa po tri reprezentacije uz 80 odigranih utakmica, pri čemu bi prve dvije reprezentacije iz svake grupe išle dalje u fazu na izbacivanje. Prema tom formatu, broj utakmica svake momčadi i dalje bi bio maksimalno sedam, pri čemu bi svaka reprezentacija igrala jednu utakmicu manje u grupu, a turnir bi se i dalje mogao završiti unutar standardna 32 dana.<ref>{{Cite web |date=January 10, 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=March 31, 2017 |publisher=BBC Sport}}</ref> Kritičari ovog formata isticali su da bi ovo moglo dovesti do koluzije među reprezentacijama,<ref name="guyon">{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=April 30, 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free |url=https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |archive-date=2024-08-03 |access-date=2026-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |url-status=dead }}</ref> na što je FIFA predložila izvođenje penala s ciljem izbjegavanja remija u grupnoj fazi,<ref>{{cite news |date=January 18, 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=November 12, 2020 |archive-date=October 28, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}</ref> međutim ni to nije potpuno ukinulo postojeći rizik,<ref name="guyon"/> što je FIFA-u potaklo na alternativna rješenja.<ref>{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=April 1, 2022 |access-date=November 5, 2022 |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}</ref> U konačnici je format promijenjen [[14. ožujka]] [[2023.]] godine i to na način da će reprezentacije biti raspoređene u 12 grupa po četiri reprezentacije, pri čemu prve dvije iz svake grupe prolaze dalje, zajedno s osam najboljih trećeplasiranih reprezentacija iz svih grupa.<ref name="IMC">{{cite web |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |title=FIFA Council approves international match calendars |publisher=[[FIFA]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |url-status=live}}</ref> Prema novom formatu, igrat će se ukupno 104 umjesto 64 utakmice, a turnir će trajati 39 dana, duže nego prije;<ref>{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=March 14, 2023 |access-date=April 11, 2023 |archive-date=April 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=March 14, 2023 |access-date=April 11, 2023 |archive-date=April 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}</ref> iako će svaka reprezentacija i dalje igrati po tri utakmice u grupnoj fazi, broj utakmica u fazi na izbacivanje povećan je sa sedam na osam zbog uvođenja šesnaestine finala.<ref>{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}</ref> == Kvalifikacije == {{main|Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.}} [[File:2026 world cup qualification map.svg|thumb|400x400px|{{legend|#0000ff|Kvalificirani na Svjetsko prvenstvo}} {{legend|#ffbf00|Nisu se uspjeli kvalificirati}} {{legend|#000000|Diskvalificirani ili se povukli iz kvalifikacija}} {{legend|#cccccc|Nisu članice FIFA-e}}]] Zbog proširenja broja reprezentacija na 48, došlo je i do promjene formata kvalifikacija te povećanja broja kontinentalnih pozicija za svaku konfederaciju. Što se tiče domaćina, podnositelji kandidature računali su na to da će sve tri reprezentacije imati direktan plasman kao domaćini,<ref name="bid_cities">{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |publisher=united2026.com |access-date=April 30, 2018 |archive-date=September 15, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210915131958/https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |url-status=live}}</ref> što je prvo potvrdio Infantino, navodeći da će [[CONCACAF]] dobiti šest mjesta, tri od koja će ići domaćinima,<ref>{{cite web |url=https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026 |title=Presidente de la FIFA confirma cantidad de plazas de Concacaf para el Mundial de 2026 |language=es |website=ESPN Deportes |date=August 31, 2022 |access-date=October 18, 2022 |archive-date=September 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922004259/https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Vargas |first=Dinia |date=August 31, 2022 |title=Infantino anuncia cuántos cupos tendrá la Concacaf para el Mundial de 2026 |url=https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220831205624/https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/ |archive-date=August 31, 2022 |access-date=October 18, 2022 |website=CRHoy.com |language=es}}</ref> a onda i [[Vijeće FIFA-e]] na sjednici u veljači [[2023.]] godine.<ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |title=FIFA Council highlights record breaking revenue in football |publisher=[[FIFA]] |date=February 14, 2023 |access-date=February 14, 2023 |archive-date=February 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230214163245/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/ |title=FIFA confirms U.S., Mexico, Canada automatically in '26 World Cup |publisher=[[Reuters]] |date=February 14, 2023|access-date=February 14, 2023|archive-date=February 15, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215070258/https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/|url-status=live}}</ref> Ostala kontinentalna mjesta potvrđena su na sastanku u [[Manama|Manami]] prije 67. kongresa FIFA-e,<ref name="slot">{{cite web |date=March 30, 2017 |title=Bureau of the Council recommends slot allocation for the 2026 FIFA World Cup |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254 |access-date=August 5, 2022 |publisher=FIFA |archive-date=June 19, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220619161123/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |date=March 30, 2017 |title=World Cup 2026: Fifa reveals allocation for 48-team tournament |url=https://www.bbc.com/sport/football/39448474 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170330224520/http://www.bbc.com/sport/football/39448474 |archive-date=March 30, 2017 |publisher=BBC}}</ref> gdje je potvrđeno i uvođenje interkontinentalnog kvalifikacijskog turnira na koje bi se šest reprezentacija borilo za posljednja dva mjesta na završnom turniru.<ref name="fifa_council">{{Cite web |date=May 9, 2017 |title=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170618072825/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D5/news%3Dfifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html |archive-date=June 18, 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Ostatak kvalifikacija provodio se po konfederacijama kao i ranije, a branitelj naslova [[Fudbalska reprezentacija Argentine|Argentina]] također je sudjelovala u kvalifikacijama. === Kvalificirane momčadi === Od ukupno 48 reprezentacija na turniru, njih je 26 sudjelovalo i na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2022.|prethodnom turniru]]. Zbog povećanja broja reprezentacija došlo je i do povećanja broja debitanata, tako da su čak četiri reprezentacije izborile debitantski nastup, a to su [[Fudbalska reprezentacija Curaçaa|Curaçao]],<ref name=":2">{{cite news |last=Wilson |first=Jonathan |title=Curaçao complete fairytale with battling draw in Jamaica to qualify for World Cup |url=https://www.theguardian.com/football/2025/nov/19/curacao-complete-fairytale-with-battling-draw-in-jamaica-to-qualify-for-world-cup |access-date=November 19, 2025 |work=The Guardian}}</ref> [[Fudbalska reprezentacija Jordana|Jordan]], [[Fudbalska reprezentacija Uzbekistana|Uzbekistan]]<ref>{{Cite news |last=Millar |first=Colin |date=June 5, 2025 |title=Uzbekistan, Jordan qualify for World Cup for first time |url=https://www.nytimes.com/athletic/6229851/2025/06/05/uzbekistan-world-cup-qualification-2026/ |access-date=November 19, 2025 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> i [[Fudbalska reprezentacija Zelenortske Republike|Zelenortska Republika]].<ref>{{cite web |date=October 13, 2025 |title=Cabo Verde seal historic World Cup qualification |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/cabo-verde-qualify |access-date=October 14, 2025 |publisher=FIFA}}</ref> [[Fudbalska reprezentacija Katara|Katar]], koji se na prethodno izdanje kvalificirao automatski zbog domaćinstva, prvi je put izborio nastup na završnici kroz kvalifikacije.<ref>{{cite web |date=October 14, 2025 |title=Qatar and Saudi Arabia qualify for 2026 World Cup |url=https://global.espn.com/football/story/_/id/46597037/qatar-saudi-arabia-qualify-2026-fifa-world-cup|access-date=October 15, 2025 |website=ESPN |agency=Associated Press}}</ref> Velik broj reprezentacija vratio se nakon značajnijih perioda izbivanja, a to su [[Fudbalska reprezentacija Demokratske Republike Konga|DR Kongo]] i [[Fudbalska reprezentacija Haitija|Haiti]] (posljednji nastup bio im je [[1974.]] godine),<ref name=":2" /><ref>{{cite web |last=Williams |first=Ian |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn43qqy9z8xo |title=Tuanzebe sends DR Congo back to World Cup after 52 years |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |website=BBC Sport}}</ref> [[Fudbalska reprezentacija Iraka|Irak]] (posljednji nastup bio je [[1986.]] godine)<ref>{{cite web |last=Luckings |first=Steve |url=https://www.thenationalnews.com/sport/2026/04/01/iraq-beat-bolivia-to-qualify-for-2026-fifa-world-cup/ |title=Iraq beat Bolivia to qualify for 2026 Fifa World Cup |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |website=The National News}}</ref> te [[Fudbalska reprezentacija Austrije|Austrija]], [[Fudbalska reprezentacija Norveške|Norveška]]<ref>{{Cite news |date=November 16, 2025 |title=Norway Qualifies for 2026 World Cup and Sends Italy To Dreaded Playoff |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/norway-qualifies-2026-world-cup-sends-italy-dreaded-playoff |access-date=November 16, 2025 |work=Fox Sports}}</ref> i [[Fudbalska reprezentacija Škotske|Škotska]] (posljednji nastup bio im je [[1998.]] godine).<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/uefa-qualifiers-review-matchday-10-november-18 |title=Austria, Belgium, Scotland, Spain and Swiss reach World Cup |publisher=FIFA|access-date=November 19, 2025}}</ref> Što se tiče značajnijih izbivanja, četverostruki svjetski prvak [[Fudbalska reprezentacija Italije|Italija]] nije se uspjela kvalificirati na svoje treće uzastopno Svjetsko prvenstvo, što je neslavni rekord postavljen nakon novog poraza u play-offu.<ref>{{cite web |last=Bandini |first=Nicky |url=https://www.theguardian.com/football/2026/mar/31/bosnia-herzegovina-italy-world-cup-2026-qualifying-playoff-match-report |title=Italy miss out on World Cup again after Bosnia and Herzegovina's shootout triumph |date=March 31, 2026 |access-date=April 3, 2026 |website=The Guardian}}</ref> Talijani su ujedno i jedini bivši prvaci koji se nisu kvalificirali na tri uzastopna prvenstva te najbolje rangirana momčad na FIFA-inoj ljestvici koja nije ostvarila plasman. Reprezentacije koje su igrale na prethodnom turniru, a nisu se kvalificirale za ovaj su [[Fudbalska reprezentacija Danske|Danska]], [[Fudbalska reprezentacija Kameruna|Kamerun]], [[Fudbalska reprezentacija Kostarike|Kostarika]], [[Fudbalska reprezentacija Poljske|Poljska]], [[Fudbalska reprezentacija Srbije|Srbija]] i [[Fudbalska reprezentacija Walesa|Wales]]. Kvalificirane momčadi su sljedeće: {{col-begin}} {{col-4}} '''[[AFC]]''' (9) * {{NogRep|AUS}} * {{NogRep|IRK}} * {{NogRep|IRN}} * {{NogRep|JAP}} * {{NogRep|JOR}} (debi) * {{NogRep|JKO}} * {{NogRep|KAT}} * {{NogRep|SAU}} * {{NogRep|UZB}} (debi) '''[[CAF]]''' (10) * {{NogRep|ALŽ}} * {{NogRep|COD}} * {{NogRep|EGI}} * {{NogRep|GAN}} * {{NogRep|JAR}} * {{NogRep|MAR}} * {{NogRep|CIV}} * {{NogRep|SEN}} * {{NogRep|TUN}} * {{NogRep|ZEL}} (debi) {{col-4}} '''[[CONCACAF]]''' (6) * {{NogRep|CUW}} (debi) * {{NogRep|HAI}} * {{NogRep|KAN}} (domaćin) * {{NogRep|MEX}} (domaćin) * {{NogRep|PAN}} * {{NogRep|SAD}} (domaćin) '''[[CONMEBOL]]''' (6) * {{NogRep|ARG}} * {{NogRep|BRA}} * {{NogRep|EKV}} * {{NogRep|KOL}} * {{NogRep|PAR}} * {{NogRep|URU}} '''[[OFC]]''' (1) * {{NogRep|NZL}} {{col-4}} '''[[UEFA]]''' (16) * {{NogRep|AUT}} * {{NogRep|BEL}} * {{NogRep|BIH}} * {{NogRep|ČEŠ}} * {{NogRep|ENG}} * {{NogRep|FRA}} * {{NogRep|HRV}} * {{NogRep|NIZ}} * {{NogRep|NOR}} * {{NogRep|NJE}} * {{NogRep|POR}} * {{NogRep|ŠKO}} * {{flagicon|ŠPA}} [[Fudbalska reprezentacija Španije|Španjolska]] * {{NogRep|ŠVE}} * {{NogRep|ŠVI}} * {{NogRep|TUR}} {{col-end}} == Gradovi domaćini == == Finalni ždrijeb == Finalni ždrijeb za Svjetsko prvenstvo održao se [[5. prosinca]] [[2025.]] godine u [[Kennedyjev centar|Kennedyjevom centru]] u [[Washington, D.C.|Washingtonu]].<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/final-draw-results |title=Groups revealed in star-studded Final Draw |publisher=FIFA |date=December 5, 2025 |access-date=December 6, 2025}}</ref> Reprezentacije su raspoređene u četiri jakosne skupine po 12 reprezentacija. U prvoj jakosnoj skupini bili su domaćini te devet najbolje plasiranih reprezentacija prema FIFA-inoj ljestvici. Preostale tri jakosne skupine sadržavale su ostale reprezentacije, također podijeljene prema FIFA-inoj ljestvici. Izuzetak su četiri reprezentacije iz europskog ''play-offa'' te dvije reprezentacije s interkontinentalnog ''play-offa'', koje su smještene u četvrtu jakosnu skupinu jer se u trenutku ždrijeba još nije znalo koje će to reprezentacije biti.<ref>{{cite news|url=https://www.france24.com/en/sport/20251125-world-cup-draw-to-separate-spain-argentina-france-and-england-until-final-rounds|title=FIFA 2026: World Cup draw to separate Spain, Argentina, France and England until final rounds|work=France 24|access-date=November 27, 2025}}</ref> Grupe su formirane nasumično izvlačenjem po jedne reprezentacije iz svake jakosne skupine, vodeći se načelnim pravilom da, kada god je to moguće, u istoj grupi ne budu momčadi iz iste konfederacije.<ref>{{cite web |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/procedures-final-draw-world-cup-2026-revealed |title=Procedures for the Final Draw for the FIFA World Cup 2026 revealed |publisher=FIFA |date=November 25, 2025 |access-date=November 25, 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/2d1a1ac7bab78995/original/Draw-Procedures-for-the-FIFA-World-Cup-2026.pdf |title=Draw Procedures for the FIFA World Cup 2026 |publisher=FIFA |date=November 25, 2025 |access-date=November 25, 2025}}</ref> Ovo je pravilo primjenjivo na sve konfederacije osim UEFA-e, tako da su u grupi smjele biti maksimalno dvije europske momčadi. Kao što je i inače praksa, domaćini su još prije ždrijeba bili raspoređeni u grupe radi rasporeda igranja.<ref name="Schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=FIFA |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024 |archive-date=February 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Bushnell |first1=Henry |last2=Crafton |first2=Adam |date=August 22, 2025 |title=2026 World Cup draw to be held at Kennedy Center, President Trump announces |url=https://www.nytimes.com/athletic/6569842/2025/08/22/world-cup-draw-kennedy-center-trump-infantino/ |access-date=August 22, 2025 |work=The New York Times |issn=0362-4331 |url-access=limited}}</ref> Tako je [[Fudbalska reprezentacija Meksika|Meksiko]] smješten u grupu A kako bi [[11. lipnja]] igrao utakmicu otvaranja na [[Estadio Azteca|Azteci]]. [[Fudbalska reprezentacija Kanade|Kanada]] i [[Fudbalska reprezentacija Sjedinjenih Američkih Država|Sjedinjene Američke Države]] smješteni su u grupu B, odnosno grupu D. Kako bi osigurala balans u kompetitivnosti, FIFA je također osigurala da se prve četiri reprezentacije s FIFA-ine ljestvice ne mogu međusobno susresti prije polufinala,<ref>{{cite web |last=Johnson |first=Dale |date=November 25, 2025 |title=Fifa to keep top seeds apart in World Cup draw |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cvg84knn2p5o |access-date=November 25, 2025 |work=[[BBC Sport]]}}</ref> odnosno finala i to tako što je osigurala da prva ([[Fudbalska reprezentacija Španije|Španjolska]]) i druga ([[Fudbalska reprezentacija Argentine|Argentina]]), odnosno treća ([[Fudbalska reprezentacija Francuske|Francuska]]) i četvrta ([[Fudbalska reprezentacija Engleske|Engleska]]) reprezentacija svijeta budu ždrijebane u suprotnim dijelovima turnira za fazu na izbacivanje, čime se osiguralo da se ne susretnu u ranim fazama turnira u slučaju da osvoje svoje grupe. Ždrijeb je započao s prvom, a završio sa četvrtom jakosnom skupinom, pri čemu je svaka reprezentacija bila raspoređena u prvu slobodnu grupu po abecednom ključu. Zbog rasporeda igranja, momčadi iz prve jakosne skupine automatski su bile ždrijebane na prvu poziciju svake grupe. Za ostale jakosne skupine, FIFA je osmislila predeterminirani način određivanja pozicije u grupu temeljen na jakosnoj skupini i grupu u koju su ždrijebani. Jakosne skupine izgledale su ovako:<ref>{{cite web |url=https://inside.fifa.com/fifa-world-ranking/men?dateId=id14933 |title=FIFA Men's World Ranking: 19 November 2025 |publisher=FIFA |date=November 19, 2025 |access-date=November 27, 2025}}</ref> {| class="wikitable" style="white-space:nowrap; display:inline-table;" |+Skupina 1 |- ! style="width:150px" | Reprezentacija ! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}} ! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}} |- | {{fb|SAD}}{{efn|Sjedinjene Američke Države su kao sudomaćin raspoređene u prvu jakosnu skupinu te im je automatski dodijeljena pozicija D1. Po rangu, Sjedinjene Američke Države bi inače bile u drugoj jakosnoj skupini.}} | {{center|[[#Grupa D|D]]}} | style="text-align:center" | 14 |- | {{fb|MEX}}{{efn|Meksiko je kao sudomaćin raspoređen u prvu jakosnu skupinu te mu je automatski dodijeljena pozicija A1. Po rangu, Meksiko bi inače bio u drugoj jakosnoj skupini.}} | {{center|[[#Grupa A|A]]}} | style="text-align:center" | 15 |- style="border-bottom:2px solid blue;" | {{fb|KAN}}{{efn|Kanada je kao sudomaćin raspoređena u prvu jakosnu skupinu te joj je automatski dodijeljena pozicija B1. Po rangu, Kanada bi inače bila u trećoj jakosnoj skupini.}} | {{center|[[#Grupa B|B]]}} | style="text-align:center" | 27 |- | {{flagicon|ŠPA}} [[Fudbalska reprezentacija Španije|Španjolska]] | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 1 |- | {{fb|ARG}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 2 |- | {{fb|FRA}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 3 |- | {{fb|ENG}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 4 |- | {{fb|BRA}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 5 |- | {{fb|POR}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 6 |- | {{fb|NIZ}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 7 |- | {{fb|BEL}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 8 |- | {{fb|NJE}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 9 |} {| class="wikitable" style="white-space:nowrap; display:inline-table;" |+Skupina 2 |- ! style="width:150px" | Reprezentacija ! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}} ! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}} |- | {{fb|HRV}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 10 |- | {{fb|MAR}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 11 |- | {{fb|KOL}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 13 |- | {{fb|URU}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 16 |- | {{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Nogometna reprezentacija Švicarske|Švicarska]] | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 17 |- | {{fb|JAP}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 18 |- | {{fb|SEN}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 19 |- | {{fb|IRN}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 20 |- | {{fb|JKO}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 22 |- | {{fb|EKV}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 23 |- | {{fb|AUT}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 24 |- | {{fb|AUS}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 26 |} {| class="wikitable" style="white-space:nowrap; display:inline-table;" |+Skupina 3 |- ! style="width:150px" | Reprezentacija ! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}} ! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}} |- | {{fb|NOR}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 29 |- | {{fb|PAN}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 30 |- | {{fb|EGI}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 34 |- | {{fb|ALŽ}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 35 |- | {{fb|ŠKO}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 36 |- | {{fb|PAR}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 39 |- | {{fb|TUN}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 40 |- | {{fb|CIV}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 42 |- | {{fb|UZB}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 50 |- | {{fb|KAT}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 51 |- | {{fb|SAU}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 60 |- | {{fb|JAR}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 61 |} {| class="wikitable" style="white-space:nowrap; display:inline-table;" |+Skupina 4{{efn|name=Identitet|Pobjednici četiri europska ''play-offa'' i pobjednici dva interkontinentalna ''play-offa'' nisu bili poznati u vrijeme formiranja jakosnih skupina.}} |- ! style="width:150px" | Reprezentacija ! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}} ! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}} |- | {{fb|JOR}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 66 |- | {{fb|ZEL}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 68 |- | {{fb|GAN}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 72 |- | {{fb|CUW}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 82 |- | {{fb|HAI}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 84 |- | {{fb|NZL}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 86 |- | <!--Do not replace with eventual Path A winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA A]]{{efn|name=UEFA A|U trenutku ždrijeba, pobjednik A puta UEFA-inih kvalifikacija nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|BIH}} (71), koja bi svakako bila svrstana u četvrtu jakosnu skupinu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik A puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto B2.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa B|B]]}}}} | style="text-align:center" rowspan="6" {{N/a}} |- | <!--Do not replace with eventual Path A winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA B]]{{efn|name=UEFA B|U trenutku ždrijeba, pobjednik B puta UEFA-inih kvalifikacija nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|ŠVE}} (43), koja bi inače išla u treću jakosnu skupinu, ali je zbog play-offa svrstana u četvrtu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik B puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto F3.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa F|F]]}}}} |- | <!--Do not replace with eventual Path A winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA C]]{{efn|name=UEFA C|U trenutku ždrijeba, pobjednik C puta UEFA-inih kvalifikacija nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|TUR}} (25), koja bi inače išla u drugu jakosnu skupinu, ali je zbog play-offa svrstana u četvrtu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik C puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto D4.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa D|D]]}}}} |- | <!--Do not replace with eventual Path A winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA D]]{{efn|name=UEFA D|U trenutku ždrijeba, pobjednik D puta UEFA-inih kvalifikacija nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|ČEŠ}} (44), koja bi inače išla u treću jakosnu skupinu, ali je zbog play-offa svrstana u četvrtu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik D puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto A4.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa A|A]]}}}} |- | <!--Do not replace with eventual Path B winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|Interkontinentalni ''play-off'' 1]]{{efn|name=DR Kongo|U trenutku ždrijeba, pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 1 nije bio poznat. U konačnici je to bio {{fb|COD}} (56), koji bi svakako bio svrstan u četvrtu jakosnu skupinu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 1 ići na mjesto K2.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa K|K]]}}}} |- | <!--Do not replace with eventual Path C winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|Interkontinentalni ''play-off'' 2]]{{efn|name=Irak|U trenutku ždrijeba, pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 2 nije bio poznat. U konačnici je to bio {{fb|IRK}} (58), koji bi svakako bio svrstan u četvrtu jakosnu skupinu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 2 ići na mjesto I3.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa I|I]]}}}} |} {{notelist}} == Suci == FIFA je [[9. travnja]] [[2026.]] godine potvrdila konačni, službeni popis od 52 glavna suca, 88 pomoćnih sudaca i 30 VAR sudaca za turnir.<ref>{{Cite web |date=April 9, 2026 |title=Match officials appointed for World Cup 2026 |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/match-officials-appointed-referees |access-date=April 9, 2026 |website=FIFA}}</ref><ref>{{Cite web |date=April 9, 2026 |title=Match officials appointed for World Cup 2026 |url=https://digitalhub.fifa.com/asset/7879a8c6-c228-4848-a8de-7dc69b37b594/Final-List-of-Match-Officials-FWC-2026.pdf |access-date=April 9, 2026 |website=FIFA}}</ref> Konačni popis svih sudaca izgledao je ovako: {| class="wikitable" width="100%" |- !colspan="4"|Lista sudaca |- !Konfederacija !Glavni sudac !Pomoćni suci !VAR suci |- |rowspan="8"|[[AFC]] |{{flagicon|UAE}} [[Omar al-Ali]] ([[Ujedinjeni Arapski Emirati]]) |rowspan="8"|{{ubl|George Lakrindis ([[Australija]]) / James Lindsay ([[Australija]])|Jun Mihara ([[Japan]]) / Zhou Fei ([[Kina]])|Muhamad al-Kalaf ([[Jordan]]) / Ahmed al-Roalle ([[Jordan]])|Taleb al-Mari ([[Katar]]) / Saud al-Makaleh ([[Katar]])|Muhamed al-Bakri ([[Saudijska Arabija]]) / Mohamed al-Hamadi ([[Ujedinjeni Arapski Emirati]])|Timur Gaynullin ([[Uzbekistan]]) / Andrey Tsapenko ([[Uzbekistan]])}} |rowspan="8"|{{ubl|{{flagicon|AUS}} [[Shaun Evans (fudbalski sudac)|Shaun Evans]] ([[Australija]])|{{flagicon|KAT}} [[Hamis al-Marri]] ([[Katar]])|{{flagicon|KIN}} [[Fu Ming]] ([[Kina]])|{{flagicon|SAU}} [[Abdullah al-Šehri]] ([[Saudijska Arabija]])}} |- |{{flagicon|JAP}} [[Yūsuke Araki]] ([[Japan]]) |- |{{flagicon|KAT}} [[Abdulrahman al-Džasim]] ([[Katar]]) |- |{{flagicon|AUS}} [[Ali-Reza Fagani]] ([[Australija]]) |- |{{flagicon|KIN}} [[Ma Ning (fudbalski sudac)|Ma Ning]] ([[Kina]]) |- |{{flagicon|JOR}} [[Adham al-Muhadamah]] ([[Jordan]]) |- |{{flagicon|UZB}} [[Ilgiz Tantashev]] ([[Uzbekistan]]) |- |{{flagicon|SAU}} [[Haled al-Turais]] ([[Saudijska Arabija]]) |- |rowspan="7"|[[CAF]] |{{flagicon|SOM}} [[Omar Abdulkadir Artan]] ([[Somalija]]) |rowspan="7"|{{ubl|Mokrane Gourari ([[Alžir]]) / Abbes Akram Zerhouni ([[Alžir]])|Jerson Emiliano dos Santos ([[Angola]]) / Elvis Noupue ([[Kamerun]])|Mahmud Aburegal ([[Egipat]]) / Ahmed Hossam Taha ([[Egipat]])|Boris Ditsoga ([[Gabon]]) / Amos Abeigne Ndong ([[Gabon]])|Zakhele Siwela ([[Južnoafrička Republika]])|Zakaria Brinsi ([[Maroko]]) / Mostafa Akarkad ([[Maroko]])}} |rowspan="7"|{{ubl|{{flagicon|EGI}} [[Mahmud Ašur]] ([[Egipat]])|{{flagicon|MAR}} [[Hamza al-Fariq]] ([[Maroko]])}} |- |{{flagicon|GAB}} [[Pierre Atcho]] ([[Gabon]]) |- |{{flagicon|Mauritanija}} [[Dahhan Bajdah]] ([[Mauritanija]]) |- |{{flagicon|ALŽ}} [[Mustapha Ghorbal]] ([[Alžir]]) |- |{{flagicon|MAR}} [[Jalal Jayed]] ([[Maroko]]) |- |{{flagicon|EGI}} [[Amin Omar]] ([[Egipat]]) |- |{{flagicon|JAR}} [[Abongile Tom]] ([[Južnoafrička Republika]]) |- |rowspan="9"|[[CONCACAF]] |{{flagicon|SAL}} [[Iván Barton]] ([[Salvador]]) |rowspan="9"|{{ubl|Walter López ([[Honduras]]) / Christian Ramírez ([[Honduras]])|Lyes Arfa ([[Kanada]]) / Micheal Barwegen ([[Kanada]])|Juan Carlos Mora ([[Kostarika]]) / Caleb Wales ([[Trinidad i Tobago]])|Alberto Morín ([[Meksiko]]) / Marco Bisguerra ([[Meksiko]])|Sandra Ramírez ([[Meksiko]])|Henry Pupiro ([[Nikaragva]]) / David Morán ([[Salvador]])|Corey Parker ([[Sjedinjene Države]]) / Kyle Atkins ([[Sjedinjene Države]])|Kathryn Nesbitt ([[Sjedinjene Države]]) / Brooke Mayo ([[Sjedinjene Države]])}} |rowspan="9"|{{ubl|{{flagicon|SAD}} [[Joe Dickerson]] ([[Sjedinjene Države]])|{{flagicon|NIK}} [[Tatiana Guzmán]] ([[Nikaragva]])|{{flagicon|MEX}} [[Erick Miranda]] ([[Meksiko]])|{{flagicon|SAD}} [[Armando Villarreal]] ([[Sjedinjene Države]])}} |- |{{flagicon|CRC}} [[Juan Gabriel Calderón]] ([[Kostarika]]) |- |{{flagicon|SAD}} [[Ismail Elfath]] ([[Sjedinjene Države]]) |- |{{flagicon|KAN}} [[Drew Fischer]] ([[Kanada]]) |- |{{flagicon|MEX}} [[Katia Itzel García]] ([[Meksiko]]) |- |{{flagicon|HON}} [[Saíd Martínez]] ([[Honduras]]) |- |{{flagicon|JAM}} [[Oshane Nation]] ([[Jamajka]]) |- |{{flagicon|SAD}} [[Tori Penso]] ([[Sjedinjene Države]]) |- |{{flagicon|MEX}} [[César Arturo Ramos]] ([[Meksiko]]) |- |rowspan="12"|[[CONMEBOL]] |{{flagicon|BRA}} [[Ramon Abatti]] ([[Brazil]]) |rowspan="12"|{{ubl|Facundo Rodríguez ([[Argentina]]) / Maximiliano Del Yesso ([[Argentina]])|Juan Pablo Belatti ([[Argentina]]) / Gabriel Chade ([[Argentina]])|Cristian Navarro ([[Argentina]]) / Rodrigo Figueiredo ([[Brazil]])|Rafael Alves ([[Brazil]]) / Danilo Manis ([[Brazil]])|Bruno Boschilia ([[Brazil]]) / Bruno Pires ([[Brazil]])|José Retamal ([[Čile]]) / Miguel Rocha ([[Čile]])|Alexander Guzmán ([[Kolumbija]]) / Michael Orué ([[Peru]])|Eduardo Cardozo ([[Paragvaj]]) / Milcíades Saldívar ([[Paragvaj]])|Nicolás Tarán ([[Urugvaj]]) / Carlos Barreiro ([[Urugvaj]])|Jorge Urrego ([[Venezuela]]) / Tulio Moreno ([[Venezuela]])}} |rowspan="12"|{{ubl|{{flagicon|KOL}} [[Nicolás Gallo]] ([[Kolumbija]])|{{flagicon|URU}} [[Antonio García (fudbalski sudac)|Antonio García]] ([[Urugvaj]])|{{flagicon|URU}} [[Leodán González]] ([[Urugvaj]])|{{flagicon|ČIL}} [[Juan Lara]] ([[Čile]])|{{flagicon|ARG}} [[Hernán Mastrángelo]] ([[Argentina]])|{{flagicon|VEN}} [[Juan Soto (fudbalski sudac)|Juan Soto]] ([[Venezuela]])|{{flagicon|BRA}} [[Rodolpho Toski]] ([[Brazil]])}} |- |{{flagicon|PAR}} [[Juan Gabriel Benítez]] ([[Paragvaj]]) |- |{{flagicon|BRA}} [[Raphael Claus]] ([[Brazil]]) |- |{{flagicon|ARG}} [[Yael Falcón]] ([[Argentina]]) |- |{{flagicon|ČIL}} [[Cristián Garay]] ([[Čile]]) |- |{{flagicon|ARG}} [[Darío Herrera (fudbalski sudac)|Darío Herrera]] ([[Argentina]]) |- |{{flagicon|PER}} [[Kevin Ortega (fudbalski sudac)|Kevin Ortega]] ([[Peru]]) |- |{{flagicon|KOL}} [[Andrés Rojas]] ([[Kolumbija]]) |- |{{flagicon|BRA}} [[Wilton Sampaio]] ([[Brazil]]) |- |{{flagicon|URU}} [[Gustavo Tejera]] ([[Urugvaj]]) |- |{{flagicon|ARG}} [[Facundo Tello]] ([[Argentina]]) |- |{{flagicon|VEN}} [[Jesús Valenzuela]] ([[Venezuela]]) |- |[[OFC]] |{{flagicon|NZL}} [[Campbell-Kirk Kawana-Waugh]] ([[Novi Zeland]]) |Isaac Trevis ([[Novi Zeland]]) |{{N/A|—}} |- |rowspan="15"|[[UEFA]] |{{flagicon|NOR}} [[Espen Eskås]] ([[Norveška]]) |rowspan="15"|{{ubl|Stuart Burt ([[Engleska]]) / James Mainwaring ([[Engleska]])|Gary Beswick ([[Engleska]]) / Adam Nunn ([[Engleska]])|Cyril Mugnier ([[Francuska]]) / Mehdi Rahmouni ([[Francuska]])|Nicolas Danos ([[Francuska]]) / Benjamin Pagès ([[Francuska]])|Daniele Bindoni ([[Italija]]) / Alberto Tegoni ([[Italija]])|Hessel Steegstra ([[Nizozemska]]) / Jan de Vries ([[Nizozemska]])|Jan Erik Engan ([[Norveška]]) / Isaak Bashevkin ([[Norveška]])|Robert Kempter ([[Njemačka]]) / Christian Dietz ([[Njemačka]])|Bruno Jesus ([[Portugal]]) / Luciano Maia ([[Portugal]])|Tomasz Listkiewicz ([[Poljska]]) / Adam Kupsik ([[Poljska]])|Mihai Marius Marica ([[Rumunjska]]) / Ferencz Tunyogi ([[Rumunjska]])|Tomaž Klančnik ([[Slovenija]]) / Andraž Kovačič ([[Slovenija]])|Jose Enrique Naranjo Perez ([[Španjolska]]) / Diego Sánchez Rojo ([[Španjolska]])|Mahbod Beigi ([[Švedska]]) / Andreas Söderkvist ([[Švedska]])|Stéphane De Almeida ([[Švicarska]])}} |rowspan="15"|{{ubl|{{flagicon|HRV}} [[Ivan Bebek]] ([[Hrvatska]])|{{flagicon|FRA}} [[Jérôme Brisard]] ([[Francuska]])|{{flagicon|ŠPA}} [[Carlos del Cerro Grande]] ([[Španjolska]])|{{flagicon|NJE}} [[Bastian Dankert]] ([[Njemačka]])|{{flagicon|ITA}} [[Marco Di Bello]] ([[Italija]])|{{flagicon|NIZ}} [[Rob Dieperink]] ([[Nizozemska]])|{{flagicon|BEL}} [[Bram Van Driessche]] ([[Belgija]])|{{flagicon|ENG}} [[Jarred Gillett]] ([[Engleska]])|{{flagicon|NIZ}} [[Dennis Higler]] ([[Nizozemska]])|{{flagicon|POLJ}} [[Tomasz Kwiatkowski]] ([[Poljska]])|{{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Fedayi San]] ([[Švicarska]])}} |- |{{flagicon|ŠPA}} [[Alejandro Hernández Hernández]] ([[Španjolska]]) |- |{{flagicon|RUM}} [[István Kovács (fudbalski sudac)|István Kovács]] ([[Rumunjska]]) |- |{{flagicon|FRA}} [[François Letexier]] ([[Francuska]]) |- |{{flagicon|NIZ}} [[Danny Makkelie]] ([[Nizozemska]]) |- |{{flagicon|POLJ}} [[Szymon Marciniak]] ([[Poljska]]) |- |{{flagicon|ITA}} [[Maurizio Mariani]] ([[Italija]]) |- |{{flagicon|ŠVE}} [[Glenn Nyberg]] ([[Švedska]]) |- |{{flagicon|ENG}} [[Michael Oliver (fudbalski sudac)|Michael Oliver]] ([[Engleska]]) |- |{{flagicon|POR}} [[João Pinheiro (fudbalski sudac)|João Pinheiro]] ([[Portugal]]) |- |{{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Sandro Schärer]] ([[Švicarska]]) |- |{{flagicon|ENG}} [[Anthony Taylor (fudbalski sudac)|Anthony Taylor]] ([[Engleska]]) |- |{{flagicon|FRA}} [[Clément Turpin]] ([[Francuska]]) |- |{{flagicon|SLO}} [[Slavko Vinčić]] ([[Slovenija]]) |- |{{flagicon|NJE}} [[Felix Zwayer]] ([[Njemačka]]) |} == Grupna faza == {{quote box| width=20%| quote = '''Legenda:''' :{{color box|#ffcccc}} Momčad ispala iz daljnjeg natjecanja. :{{color box|#ccffcc}} Momčad prolazi u osminu finala. }} '''Napomena:''' ''Sva vremena navedena su prema lokalnom vremenu.'' Sljedeći kriteriji primjenjivat će se prilikom rangiranja reprezentacija u grupnoj fazi:<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> # Broj bodova u svim utakmicama u grupi; # Gol razlika u svim utakmicama u grupi; # Broj postignutih golova u svim utakmicama u grupi; # Veći broj bodova osvojen u međusobnim susretima; # Bolja gol razlika ostvarena u međusobnim susretima; # Više postignutih golova u međusobnim susretima; # Fair play bodovi u svim utakmicama u grupi (samo jedno oduzimanje bodova može se primijeniti na jednog igrača po utakmici): ##Žuti karton: -1 bod ##Indirektni crveni karton (dva žuta kartona): -3 boda ##Direktni crveni karton: -4 boda ##Žuti i direktni crveni karton: -5 bodova # Bolji plasman na najrecentnijoj FIFA-inoj ljestvici; # Bolji plasman na progresivno starijim FIFA-inim ljestvicama do trenutka u kojem se reprezentacije mogu odvojiti. === Grupa A === === Grupa B === === Grupa C === === Grupa D === === Grupa E === === Grupa F === === Grupa G === === Grupa H === === Grupa I === === Grupa J === === Grupa K === === Grupa L === === Rangiranje trećeplasiranih momčadi === {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | {| class=wikitable style="text-align:center" |- bgcolor="#DCDCDC" ! | {{Abbr|Poz.|Pozicija}} ! | Grupa !width="200"|Reprezentacija !width="40"|Bod. !width="40"|Ut. !width="40"|Pob. !width="40"|N. !width="40"|Por. !width="40"|Pos. !width="40"|Pri. !width="40"|GR |- style="background: #ccffcc;" |1. |[[#Grupa A|A]] |align=left|A3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: #ccffcc;" |2. |[[#Grupa B|B]] |align=left|B3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: #ccffcc;" |3. |[[#Grupa C|C]] |align=left|C3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: #ccffcc;" |4. |[[#Grupa D|D]] |align=left|D3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: #ccffcc;" |5. |[[#Grupa E|E]] |align=left|E3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: #ccffcc;" |6. |[[#Grupa F|F]] |align=left|F3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: #ccffcc;" |7. |[[#Grupa G|G]] |align=left|G3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: #ccffcc;" |8. |[[#Grupa H|H]] |align=left|H3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- |9. |[[#Grupa I|I]] |align=left|I3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- |10. |[[#Grupa J|J]] |align=left|J3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- |11. |[[#Grupa K|K]] |align=left|K3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- |12. |[[#Grupa L|L]] |align=left|L3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | Osam najboljih trećeplasiranih reprezentacija određuje se prema sljedećim kriterijima:<ref name="regulations"/> # Najviše osvojenih bodova; # Bolja gol razlika; # Veći broj postignutih golova; # Manje disciplinskih bodova; # Pozicija na najrecentnijoj ljestvici; # Pozicija na starijim ljestvicama. |} == Faza na izbacivanje == == Statistike i nagrade == == Konačni poredak == == Marketing == == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|FIFA World Cup 2026|2026 FIFA World Cup}} *[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.], FIFA.com {{Svjetski kup FIFA}} {{Authority control}} [[Kategorija:2026.]] [[Kategorija:FIFA Svjetsko prvenstvo|2026M]] [[Kategorija:Fudbal u Kanadi]] [[Kategorija:Fudbal u Meksiku]] [[Kategorija:Fudbal u Sjedinjenim Američkim Državama]] m8ry6pijvfxj17kmaj0e8zsajuhr3k0 0 4721807 42587034 2026-05-03T16:24:03Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Sveučilište u Mostaru]] na [[Univerzitet u Mostaru]] preko preusmjerenja 42587034 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Univerzitet u Mostaru]] kvvuk0y8lghmxxtqm6wrmerzmjqhrac 0 4721808 42587037 2026-05-03T16:24:34Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Sveučilište Sjever]] na [[Univerzitet Sjever]]: + 42587037 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Univerzitet Sjever]] ncnm23vf9rmkweo6q1ly8cjxx1m0io0 0 4721809 42587041 2026-05-03T16:49:14Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Uslovni nastanak]] na [[Međuzavisno nastajanje]]: prema https://hrcak.srce.hr/337957 42587041 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Međuzavisno nastajanje]] endc1y32bi32r9meg9rhns6fwhhdm44 0 4721810 42587043 2026-05-03T16:55:15Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Bezuslovna predaja]] na [[Bezuvjetna predaja]] preko preusmjerenja 42587043 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Bezuvjetna predaja]] 5u8go8v0axnbr7k4z8q6uezzp7lyev9 0 4721811 42587045 2026-05-03T17:08:00Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Federalno sveučilište na Uralu]] na [[Uralski federalni univerzitet]] 42587045 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Uralski federalni univerzitet]] 4vm7e5ve3yjonqd1nuqeznveku3k0lt 0 4721812 42587047 2026-05-03T17:09:01Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Gradska i sveučilišna knjižnica Osijek]] na [[Gradska i univerzitetska biblioteka Osijek]]: prema raspravi na Pijaci 42587047 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Gradska i univerzitetska biblioteka Osijek]] 3hz4dr6zfhalqbjp5cqaaptbujb5qbj 0 4721814 42587051 2026-05-03T17:09:46Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Grafička zbirka Nacionalne i sveučilišne knjižnice u Zagrebu]] na [[Grafička zbirka Nacionalne i univerzitetske biblioteke u Zagrebu]]: prema raspravi na Pijaci 42587051 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Grafička zbirka Nacionalne i univerzitetske biblioteke u Zagrebu]] o4lh6u1xi56hne7j35lrupj5hdbg63h 0 4721816 42587055 2026-05-03T17:18:34Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Krađa knjiga iz Nacionalne i sveučilišne knjižnice u Zagrebu]] na [[Krađa knjiga iz Nacionalne i univerzitetske biblioteke u Zagrebu]] 42587055 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Krađa knjiga iz Nacionalne i univerzitetske biblioteke u Zagrebu]] imw4rqam30hzl7nb9hz60urhl721n27 0 4721817 42587057 2026-05-03T17:19:15Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Nacionalna i sveučilišna knjižnica u Zagrebu]] na [[Nacionalna i univerzitetska biblioteka u Zagrebu]]: + 42587057 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Nacionalna i univerzitetska biblioteka u Zagrebu]] c2o29wt81i5f4ep1auxgof8pfljcfgx 0 4721818 42587059 2026-05-03T17:19:45Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Knjižnica Nag Hamadi]] na [[Biblioteka Nag Hamadi]] preko preusmjerenja: + 42587059 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Biblioteka Nag Hamadi]] pa6bmyy05vna9yx13m4wwvijpvimegs 0 4721820 42587063 2026-05-03T17:20:37Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Knjižnice grada Zagreba]] na [[Biblioteke grada Zagreba]]: + 42587063 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Biblioteke grada Zagreba]] 9lga7m17ht3yrmexro6lj3kv3thtimp 1 4721821 42587065 2026-05-03T17:20:37Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Razgovor:Knjižnice grada Zagreba]] na [[Razgovor:Biblioteke grada Zagreba]]: + 42587065 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Razgovor:Biblioteke grada Zagreba]] h5ljjml25hekca4qo38v56xt7u2pq9e 0 4721822 42587067 2026-05-03T17:21:06Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Narodno sveučilište Vrbovec]] na [[Narodni univerzitet Vrbovec]]: + 42587067 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Narodni univerzitet Vrbovec]] b6e5mxxjmgi4skjn509szkz6ldy06ab 0 4721824 42587071 2026-05-03T17:21:38Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Zbirka muzikalija i audiomaterijala Nacionalne i sveučilišne knjižnice u Zagrebu]] na [[Zbirka muzikalija i audiomaterijala Nacionalne i univerzitetske biblioteke u Zagrebu]]: + 42587071 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Zbirka muzikalija i audiomaterijala Nacionalne i univerzitetske biblioteke u Zagrebu]] dae1a3kgtk7pghl2ne9bgtt21wohmi0 0 4721826 42587075 2026-05-03T17:22:15Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Zbirka rukopisa i starih knjiga Nacionalne i sveučilišne knjižnice u Zagrebu]] na [[Zbirka rukopisa i starih knjiga Nacionalne i univerzitetske biblioteke u Zagrebu]]: + 42587075 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Zbirka rukopisa i starih knjiga Nacionalne i univerzitetske biblioteke u Zagrebu]] lp700es4mwlpczeheew8pssbehe3lfd 0 4721828 42587079 2026-05-03T17:22:53Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Zbirka zemljopisnih karata i atlasa Nacionalne i sveučilišne knjižnice u Zagrebu]] na [[Zbirka geografskih karata i atlasa Nacionalne i univerzitetske biblioteke u Zagrebu]]: + 42587079 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Zbirka geografskih karata i atlasa Nacionalne i univerzitetske biblioteke u Zagrebu]] cnbrk451zhw5cbvl728g99phqaus7c0 0 4721830 42587083 2026-05-03T17:24:24Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Biološki odsjek Prirodoslovno-matematičkog fakulteta Sveučilišta u Zagrebu]] na [[Biološki odsjek Prirodoslovno-matematičkog fakulteta Univerziteta u Zagrebu]]: + 42587083 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Biološki odsjek Prirodoslovno-matematičkog fakulteta Univerziteta u Zagrebu]] 0yflsyvni9dxh7ogxbcf6wthbinjnlv 0 4721832 42587087 2026-05-03T17:24:44Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Filozofski fakultet Sveučilišta u Rijeci]] na [[Filozofski fakultet u Rijeci]] preko preusmjerenja 42587087 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Filozofski fakultet u Rijeci]] ef2dhhbqvroqwvqvnjzbq3s2qjyhraj 0 4721833 42587089 2026-05-03T17:25:13Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[HAŠK Mladost Sveučilišta u Zagrebu]] na [[HAŠK Mladost Univerziteta u Zagrebu]]: prema raspravi na Pijaci 42587089 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[HAŠK Mladost Univerziteta u Zagrebu]] 43bo69x2txs2vv2hl9agncz6h7u02a6 0 4721835 42587093 2026-05-03T17:25:36Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Odjel za geografiju Sveučilišta u Zadru]] na [[Odjel za geografiju Univerziteta u Zadru]]: prema raspravi na Pijaci 42587093 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Odjel za geografiju Univerziteta u Zadru]] n5nduigl12miu0v76kys5cbs3wiomuy 0 4721837 42587097 2026-05-03T17:26:00Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Odjel za informatiku Sveučilišta u Rijeci]] na [[Odjel za informatiku Univerziteta u Rijeci]]: prema raspravi na Pijaci 42587097 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Odjel za informatiku Univerziteta u Rijeci]] ctt6cva6ep4knu0zsidbqw1044g2tq1 0 4721839 42587101 2026-05-03T17:26:22Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Sveučilišna knjižnica u Puli]] na [[Univerzitetska biblioteka u Puli]]: prema raspravi na Pijaci 42587101 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Univerzitetska biblioteka u Puli]] 91hv17kmde65wj1cvddt792iyf6fwrl 0 4721841 42587105 2026-05-03T17:26:43Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Sveučilišna knjižnica u Rijeci]] na [[Univerzitetska biblioteka u Rijeci]]: prema raspravi 42587105 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Univerzitetska biblioteka u Rijeci]] d9a3n3s60g7g1orwbiipe93qcg17gol 0 4721843 42587109 2026-05-03T17:27:21Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Sveučilišna knjižnica u Splitu]] na [[Univerzitetska biblioteka u Splitu]]: prema raspravi 42587109 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Univerzitetska biblioteka u Splitu]] b0ibaqr33xlwn4256z2x6xrdf9qipwx 0 4721845 42587113 2026-05-03T17:29:03Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Sveučilište Agdera]] na [[Univerzitet u Agderu]]: prema raspravi na Pijaci 42587113 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Univerzitet u Agderu]] qlngbj8jbem4dvt8vicprc859njr9pv 0 4721846 42587115 2026-05-03T17:29:59Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Knjižnica Andrija Štampar]] na [[Biblioteka Andrija Štampar]]: + 42587115 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Biblioteka Andrija Štampar]] 4p9as8pxrkms49xtxxvovi14b2eltjx 0 4721848 42587119 2026-05-03T17:30:55Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Knjižnica na Marulićevu trgu]] na [[Zgrada biblioteke i arhiva na Marulićevu trgu u Zagrebu]] 42587119 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Zgrada biblioteke i arhiva na Marulićevu trgu u Zagrebu]] kt5ei0patggt55vxr04ncwc6tl0iltu 0 4721850 42587123 2026-05-03T17:31:18Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Knjižnice Vladimira Nazora]] na [[Biblioteke Vladimira Nazora]]: + 42587123 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Biblioteke Vladimira Nazora]] kl6llykfy4564vfcg61ruzr2z81lois 0 4721852 42587127 2026-05-03T17:34:16Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Gradska knjižnica Rijeka]] na [[Gradska biblioteka Rijeka]]: + 42587127 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Gradska biblioteka Rijeka]] rm13ml0zd01eyiyxnk2cbnayjzxyn7g 0 4721854 42587131 2026-05-03T17:34:42Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Gradska knjižnica i čitaonica Pula]] na [[Gradska biblioteka i čitaonica Pula]]: + 42587131 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Gradska biblioteka i čitaonica Pula]] c862xzz18bb45y1mya9chqwde3ti3ts 0 4721856 42587135 2026-05-03T17:35:03Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Gradska knjižnica i čitaonica Vinkovci]] na [[Gradska biblioteka i čitaonica Vinkovci]]: + 42587135 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Gradska biblioteka i čitaonica Vinkovci]] 2qaoiq7nu12yhkl4gl8j19j4hj8marb 0 4721858 42587139 2026-05-03T17:35:37Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Klasifikacija Kongresne knjižnice]] na [[Klasifikacija Kongresne biblioteke]] preko preusmjerenja: [[WP:2:1]] 42587139 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Klasifikacija Kongresne biblioteke]] niphi9rw4qneoa4wg4sw6bkdypeo5fp 0 4721859 42587142 2026-05-03T17:37:07Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Znanstvena knjižnica Zadar]] na [[Naučna biblioteka Zadar]]: + 42587142 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Naučna biblioteka Zadar]] 2ouq3eldc5zhf6r8fu9n2svdf11wl71 0 4721860 42587145 2026-05-03T17:56:07Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Sustav vrijednosti]] na [[Vrijednost (etika)]] 42587145 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Vrijednost (etika)]] aciqfv9ymzq9mi225y23lky991uwtvp 0 4721861 42587147 2026-05-03T17:56:30Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Sustav jednakih polja]] na [[Sistem jednakih polja]]: WP:2:1 42587147 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Sistem jednakih polja]] 5w2hwt1lzdgtj8kebmqro9jas4vg6nz 0 4721862 42587149 2026-05-03T17:58:33Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[CGS sustav jedinica]] na [[CGS sistem jedinica]] 42587149 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[CGS sistem jedinica]] 4dxaeco7hhkoinympa4tkdzf2xicyg3 0 4721863 42587151 2026-05-03T17:58:54Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Disipativni sustav]] na [[Disipativni sistem]] preko preusmjerenja 42587151 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Disipativni sistem]] svckqlnwrvphtj4ial2apzxt5uzl0pf 0 4721864 42587153 2026-05-03T17:59:33Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Kristalni sustav]] na [[Kristalni sistem]] preko preusmjerenja 42587153 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Kristalni sistem]] 5dyohuyfuodep4ipo5etkhle6agwcha 0 4721865 42587155 2026-05-03T18:00:24Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Teorija ekosustava]] na [[Teorija ekoloških sistema]] 42587155 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Teorija ekoloških sistema]] 1n9lh5keur1tit9ux8zd0hzts4v4xkz 0 4721866 42587157 2026-05-03T18:00:38Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Termodinamički sustav]] na [[Termodinamički sistem]] preko preusmjerenja 42587157 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Termodinamički sistem]] c1tzh1eed9va5urf4jk17f1pgiubvqc 0 4721867 42587160 2026-05-03T18:03:27Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Porast razine mora]] na [[Porast nivoa mora]]: doslednost 42587160 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Porast nivoa mora]] 0z4s46pfazsdpd46dgqkzg1osnfmu6u 0 4721869 42587164 2026-05-03T18:04:06Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Programski jezik niske razine]] na [[Programski jezik niskog nivoa]] preko preusmjerenja 42587164 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Programski jezik niskog nivoa]] oow6f28ey66m9lt7j88sew0mbxdvbcb 0 4721870 42587166 2026-05-03T18:04:24Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Programski jezik visoke razine]] na [[Programski jezik visokog nivoa]] preko preusmjerenja 42587166 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Programski jezik visokog nivoa]] qrthqqtkmdueirqspfb1ncswszl3b5i 0 4721871 42587169 2026-05-03T18:13:08Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Lista internetskih domena vršne razine]] na [[Lista internetskih domena najvišeg nivoa]]: + 42587169 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Lista internetskih domena najvišeg nivoa]] 1mzadanmxe39bvg848nakz687254e48 0 4721872 42587171 2026-05-03T18:16:06Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Zrakoplovstvo NDH]] na [[Zrakoplovstvo Nezavisne Države Hrvatske]] 42587171 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Zrakoplovstvo Nezavisne Države Hrvatske]] 54h9z49tanx0lwuiyg39zh8roqpz9qz 0 4721874 42587175 2026-05-03T18:21:08Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Motorni vlak]] na [[Motorni voz]] 42587175 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Motorni voz]] mgr783d7i5rhujz5iv4vmc88bgc5bkj 0 4721875 42587177 2026-05-03T18:21:25Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Oklopni vlak]] na [[Oklopni voz]] preko preusmjerenja 42587177 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Oklopni voz]] j4ikgw1esckfac7426co2o1rb70kvhg 0 4721876 42587179 2026-05-03T18:22:26Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Tajna plavog vlaka]] na [[The Mystery of the Blue Train]] 42587179 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[The Mystery of the Blue Train]] 8f4bu2royf1mkx9l05br4g7kr25chs3 0 4721877 42587181 2026-05-03T18:22:59Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Teretni vlak]] na [[Teretni voz]] preko preusmjerenja 42587181 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Teretni voz]] rvk9ddzulyy8fgoe5t1u3ms2j7qrz81 0 4721878 42587183 2026-05-03T18:23:20Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Velika pljačka vlaka 1963.]] na [[Velika pljačka voza (1963)]] 42587183 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Velika pljačka voza (1963)]] b81xcs3j8qqt8wi4g5g78wgyoq4ihh2 0 4721879 42587185 2026-05-03T18:24:51Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Vlak smrti]] na [[Rolerkoster]] preko preusmjerenja: + 42587185 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Rolerkoster]] 57led6wvpjd0ngg6rleh8aawpanfbw5 0 4721880 42587189 2026-05-03T18:38:20Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Islamska zajednica Bosne i Hercegovine u NDH]] na [[Islamska zajednica Bosne i Hercegovine u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj]] 42587189 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Islamska zajednica Bosne i Hercegovine u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj]] fskcmlxl8rf6s0bugyx9l0yk16uobit 0 4721881 42587191 2026-05-03T18:39:05Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Kuna (NDH)]] na [[Kuna Nezavisne Države Hrvatske]] 42587191 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Kuna Nezavisne Države Hrvatske]] 4nn8kfdobml4mvbs9g0xjswvh2gvbw4 0 4721882 42587193 2026-05-03T18:39:50Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Rimski ugovori između Italije i NDH]] na [[Rimski ugovori (1941)]] 42587193 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Rimski ugovori (1941)]] 08y3gata8jribvy98h1gl9g24gzvvo4 0 4721883 42587196 2026-05-03T18:42:29Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Avijacijski napad]] na [[Zračni napad]]: + 42587196 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Zračni napad]] jqv7rtkgile99qyb2mr3zgagd195f93 0 4721885 42587316 2026-05-03T23:49:10Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Ostrvo]] na [[Otok]]: uskl. 42587316 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Otok]] 1qwdugk05uu8uvbw20ab3u9nloyhrne 1 4721886 42587318 2026-05-03T23:49:10Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Razgovor:Ostrvo]] na [[Razgovor:Otok]]: uskl. 42587318 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Razgovor:Otok]] faqrnvjkgtnj7mnu1qpq9woojp7l0om 828 4721888 42587399 2026-03-28T16:00:47Z en>RobinLeicester 0 fix align-right with-line offset bug 42587399 Scribunto text/plain require('strict') local delink=require('Module:Delink').delink local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs local p = {} local maplist={} local sgNames={} local highlightOption=false local highlightNum local visibleLinks local geoTotalPop = 0 local captionTable = '' local captionTableText = {} -- This module creates framed maps of anywhere in the world, at the required scale, and enables annotations, -- dots, shapes, lines and other ways to customise the area of the map being shown. It also provides a link -- to an interactive fullscreen version, which has locator dots instead of annotations and shapes. -- This is the 2025 successor module to a wiki-markup template version of 2024, which itself was a successor -- to the 'Graph'/VEGA driven template that was begun in 2016, until the Vega version was switched off in 2023. -- This module is called from template {{OSM Location map}}, which uses the same parameter formats as before. -- In addition it may at some point be possible to use a more concise parameter format using the template {{OSM Location dots}} -- In general the css output from the two formats will be identical, but the the concise version will allow bits of -- greater control over some of the settings. -- see the documentation on the two template pages for details of how to use the mapping features. -- If language customisation is needed, there are text items below that can be translated. Also see the color table -- below with details of how to add additional color names to allow localised alternatives. -- (Translating other language shape-types could be possible, but has not currently been contemplated. -- Parameter name translation would be harder but likely to be possible, ideally still retaining compatibility -- with template calls already written using English). -- -------------- the following text variables are used within the template, and can be translated as required --------------- -- -------------- you may wish to retain the English version as a comment, to keep track of the original phrase -------------- local negativeAnswer={no=1,'0'-1,off=1} local fullscreenlinktext = 'Click for interactive fullscreen map with links to nearby articles' local toggletext = 'List of numbered map items:' local termsOfUse = 'Maps: terms of use' local aboutOSM = 'About OpenStreetMaps' local yards = 'yds' local miles = 'miles' local metres = 'm' local km = 'km' local sqkm = 'sq.km' local year = 'year' local notFound = 'not found' local totalItems = 'Total' local sumOfDatapoints = 'sum of datapoints' local numberCol = 'No.' -- abbreviated for top of column of code numbers local wikidataLink = 'Wikidata page' local shapeList={} --This sets up the 'factoryDefault' shape group 0 shapeList["0"]={shapeType="0", Name="initialSettings", Parent="0", --sga items for the shape shape="circle", shapeSize="12px", shapeColor="blue", shapeAngle="0deg", --sgb items for border of the shape outlineWidth="0.5px", outlineColor="darkblue", outlineStyle="solid", --sgc items text settings for labels textSZ="11px", textCL="darkgrey", textNG="0deg", --sgf further text settings textSP="0px", textLH="120%", textOL="0px", textBG="transparent", --sgd items for dotTag text settings tagSize="10px", tagColor="white", tagSpacer="0px", tagAngle="0deg", --sge items for extension line to connect label to dot textEW="0px", textEC="darkgrey", textES="solid" } local colorList={} -- used by colorLookup to catch unsupported colors (eg 'LimeGreen'), to convert to generic version colorList['green']='hardgreen' -- it could also be added to to include alternative language equivelants, for a quick solution. colorList['red']='hardred' -- colorList ['source'] = target colorList['white']='white' -- converts any color that includes 'source' into its equivelent target colorList['blue']='hardblue' -- note, for translation you can add to this list, rather than replace it, colorList['brown']='brown' -- which would mean existing map definitions in english would also still work, alongside translated ones colorList['grey']='hardgrey' colorList['gray']='hardgrey' colorList['purple']='hardpurple' colorList['orange']='hardorange' colorList['leaf']='hardleaf' --for a more thorough translation, you can add all the variants of the colors as further CTB elements and hex values or redirects local CTB={} -- set up a table of color names (the CTB Color table index) and html hash colorhex values. CTB["paleblue"],CTB["softblue"],CTB["hardblue"],CTB["darkblue"]="#D6E1EC","#77A1CB","#4B77D6","#1c559e" CTB["palered"],CTB["softred"],CTB["hardred"],CTB["darkred"] = "#FCC6C0","#EC644B","#DB3123","#AA1205" CTB["palegreen"],CTB["softgreen"],CTB["hardgreen"],CTB["darkgreen"]= "#D2F0E5","#81AF81","#269F46","#0b7527" CTB["paleleaf"],CTB["softleaf"],CTB["hardleaf"],CTB["darkleaf"]= "#dff5c1","#b5e376","#8cc244","#679c21" CTB["palegrey"],CTB["softgrey"],CTB["hardgrey"],CTB["darkgrey"]= "#E8E8D6","#AAAA88","#777755","#444433" CTB["palegray"],CTB["softgray"],CTB["hardgray"],CTB["darkgray"]=CTB["palegrey"],CTB["softgrey"],CTB["hardgrey"],CTB["darkgrey"] CTB["palebrown"],CTB["softbrown"],CTB["hardbrown"],CTB["darkbrown"]="#FAF6ED","#CCB56C","#AD7F14","#754910" CTB["palepurple"],CTB["softpurple"],CTB["hardpurple"],CTB["darkpurple"]="#e0d1e6","#c784e0","#a029cf","#7a05a8" CTB["paleorange"],CTB["softorange"],CTB["hardorange"],CTB["darkorange"]="#ffedc2","#ffcf61","#EEB533","#e39f05" CTB["black"],CTB["white"],CTB["yellow"]="#000000","#FFFFFF","#FAF039" CTB["background"],CTB["paleground"],CTB["beigeground"]="#f9f6f2","#FEFEFA","#F5F5DC" CTB["beige"]=CTB["beigeground"] CTB["aqua"],CTB["teal"],CTB["fuchsia"] = "#00FFFF","#008080","#FF00FF" CTB["maroon"],CTB["olive"],CTB["navy"] = "#800000","#808000","#000080" CTB["lime"],CTB["limegreen"],CTB["aquamarine"] = "#00FF00","#32CD32","#7FFFD4" CTB["silver"],CTB["yellow"],CTB["orchid"] = "#800000","#FFFF00","#DA70D6" -- set up a table of predefined clip-paths local pathshape={} pathshape.squaredd = "M 19,1.25 l 0,18 -18,0 0,-18 18,0m-1,1 -16,0 0,16 16,0 0,-16m-1,1 0,14 -14,0 0,-14 14,0zm-1,1 -12,0 0,12 12,0 0,-12zm-1,1 0,10 -10,0 0,-10 10,0z" pathshape.squared = "M 18,2.5 l 0,15 -15,0 0,-15 15,0m-1,1 -13,0 0,13 13,0 0,-13zm-1,1 0,11 -11,0 0,-11 11,0z" pathshape.triangledd="M 0 20,20 20,10 0,0 20ZM1.5 19,10 1.7,18.5 19,1.5 19ZM3 18,17 18,10 3.8,3 18ZM4.5 17,10 5.4,15.4 17, 4.5,17ZM6 16,13.8 16,10 7.4z" pathshape.triangled ="M1,18 l 18,0 l -9,-18 l -9,18zm1.7,-1.1 l 7.3,-14.6 l 7.3,14.6 l -14.6, 0zm1.7,-1 l 11.0,0 l -5.5,-11 l -5.5,11z" pathshape.circledd = "M0,10a10,10 0 1,0 20,0a10,10 0 1,0 -20,0zm0.8,0a9.2,9.2 0 1,1 18.4,0a9.2,9.2 0 1,1 -18.4,0m1,0a8.2,8.2 0 1,0 16.4,0a8.2,8.2 0 1,0 -16.4,0zm0.8,0a7.2,7.2 0 1,1 14.8,0a7.2,7.2 0 1,1 -14.8,0m1,0 a6.4,6.4 0 1,1 12.8,0a6.4,6.4 0 1,1 -12.8,0z" pathshape.circled = "M2.5,10a7.5,7.5 0 1,0 15,0a7.5,7.5 0 1,0 -15,0zm1,0a6.5,6.5 0 1,1 13,0a6.5,6.5 0 1,1 -13,0m0.8,0 a5,5 0 1,1 11.4,0a5,5 0 1,1 -11.4,0" pathshape.diamond = "M3,10 l 7,-10 l 7,10 -7,10 -7,-10z" pathshape.diamondd = "M3,10 l 7,-10 l 7,10 -7,10 -7,-10zm1,0 l 6,8.5 l 6,-8.5 -6,-8.5 -6,8.5zm1,0 l 5,-7 5,7 -5,7 -5,-7z" pathshape.diamonddd = "M3,10 l 7,-10 l 7,10 -7,10 -7,-10zm0.75,0 l 6.25,9 l 6.25,-9 -6.25,-9 -6.25,9zm0.75,0 l 5.5,-8 5.5,8 -5.5,8 -5.5,-8zm0.75,0 l 4.75,7 l 4.75,-7 -4.75,-7 -4.75,7zm0.75,0 l 4,-6 4,6 -4,6 -4,-6z" pathshape.crossd = "M3.1,12.5 l4.2,0 l0,4.2 l5,0 l0,-4 l4.2,0 l0,-5 l-4.2,0 l0,-4.2 l-5,0 l0,4.2 l-4.2,0zM2.3,10a7.5,7.5 0 1,0 15,0a7.5,7.5 0 1,0 -15,0zm1,0a6.5,6.5 0 1,1 13,0a6.5,6.5 0 1,1 -13,0z" pathshape.cross = "M3.1,12.5 l4.2,0 l0,4.2 l5,0 l0,-4 l4.2,0 l0,-5 l-4.2,0 l0,-4.2 l-5,0 l0,4.2 l-4.2,0z" pathshape.thincross = "M2,12 l6,0 l0,6 l4,0 l0,-6 l6,0 l0,-4 l-6,0 l0,-6 l-4,0 l0,6 l-6,0z" pathshape.fivepointstar = "M10 0 L12.245 6.91 19.511 6.91 13.633 11.18 15.878 18.09 10 13.82 4.122 18.09 6.367 11.18 0.489 6.91 7.755 6.91Z" pathshape.fivepointstard = "M10 1.5 L 11.90825 7.3735 18.08435 7.3735 13.08805 11.003 14.9963 16.8765 10 13.247 5.0037 16.8765 6.91195 11.003 1.91565 7.3735 8.09175 7.3735 ZM0,10a10,10 0 1,0 20,0a10,10 0 1,0 -20,0zm1.5,0a8.5,8.5 0 1,1 17,0a8.5,8.5 0 1,1 -17,0z" pathshape.sixpointstar = "M10 0 L12.323 5.977 18.66 5 14.645 10 18.66 15 12.323 14.023 10 20 7.677 14.023 1.34 15 5.355 10 1.34 5 7.677 5.977Z" pathshape.sixpointstard = "M10 1.5 L 11.97455 6.58045 17.361 5.75 13.94825 10 17.361 14.25 11.97455 13.41955 10 18.5 8.02545 13.41955 2.639 14.25 6.05175 10 2.639 5.75 8.02545 6.58045 ZM0,10a10,10 0 1,0 20,0a10,10 0 1,0 -20,0zm1.5,0a8.5,8.5 0 1,1 17,0a8.5,8.5 0 1,1 -17,0z" pathshape.sevenpointstar = "M10 0 L12.048 5.747 17.818 3.765 14.602 8.95 19.749 12.225 13.69 12.943 14.339 19.01 10 14.72 5.661 19.01 6.31 12.943 0.251 12.225 5.398 8.95 2.182 3.765 7.952 5.747Z" pathshape.sevenpointstard = "M10 1.5 L11.7408 6.38495 16.6453 4.70025 13.9117 9.1075 18.28665 11.89125 13.1365 12.50155 13.68815 17.6585 10 14.012 6.31185 17.6585 6.8635 12.50155 1.71335 11.89125 6.0883 9.1075 3.3547 4.70025 8.2592 6.38495 ZM0,10a10,10 0 1,0 20,0a10,10 0 1,0 -20,0zm1.5,0a8.5,8.5 0 1,1 17,0a8.5,8.5 0 1,1 -17,0z" pathshape.eightpointstar = "M10 0 L11.88 5.46 17.071 2.929 14.54 8.12 20 10 14.54 11.88 17.071 17.071 11.88 14.54 10 20 8.12 14.54 2.929 17.071 5.46 11.88 0 10 5.46 8.12 2.929 2.929 8.12 5.46Z" pathshape.eightpointstard = "M10 0 L10 1.5 L11.598 6.141 16.01035 3.98965 13.859 8.402 18.5 10 13.859 11.598 16.01035 16.01035 11.598 13.859 10 18.5 8.402 13.859 3.98965 16.01035 6.141 11.598 1.5 10 6.141 8.402 3.98965 3.98965 8.402 6.141ZM0,10a10,10 0 1,0 20,0a10,10 0 1,0 -20,0zm1.5,0a8.5,8.5 0 1,1 17,0a8.5,8.5 0 1,1 -17,0z" pathshape.ring="M2.6,9.5a7.5,7.5 0 1,0 15,0a7.5,7.5 0 1,0 -15,0zm1,0a6.5,6.5 0 1,1 13,0a6.5,6.5 0 1,1 -13,0z" pathshape.semicircle = "M0,5 C0,18.3,20,18.3,20,5 L 0,5z" pathshape.arrowhead = "M 10,10.2 l 10,2.8 -2,-3 2,-3 -10,2.8 -0.2,0.2z" pathshape.boxd=pathshape.squared pathshape.boxdd=pathshape.squaredd pathshape.ellipsed=pathshape.circled pathshape.ellipsedd=pathshape.circledd local msg={} local function debugmsg(txt) table.insert(msg,txt) end local pmsg={} local function previewMsg(txt) table.insert(pmsg,txt) end local function colorLookup(color) for c,l in pairs(colorList) do if string.find(color,c) then return l end end return color end local function getColor (color,chk) local c local opacity="100" if not color or color=='' then color='hardgrey' end if color=="transparent" then return color end if color=="background1" then color='background' end if string.byte(color,1,1)==35 and (#color == 7 or #color == 9) then c=color elseif string.byte(color,1,1)==35 and #color == 4 then c=string.sub(color,1,2)..'f'..string.sub(color,3,3)..'f'..string.sub(color,4,4)..'f' else local s=color..'1' s= s:sub(0,s:find("%d")-1) opacity=string.match(color,"%d+") if not CTB[s] then s= colorList[s] end -- check for synonyms and translations if not CTB[s] then debugmsg(mw.addWarning('color = '..color..'. The color name is not defined. Used default grey instead')) end c=CTB[s] or CTB.hardgrey end if opacity and (tonumber(opacity) < 100) and string.find(c,"#")==1 and string.len(c)==7 and opacity~="" then local hexval=string.format("%x",(math.floor(tonumber(opacity)*2.55))) c=c..hexval end return c end function p.colorvalue(frame) -- enable external access to the CTB colorTable values. usage: {{#invoke:OSM Location map|colorvalue|color=hard blue}} local c if not frame.args.color or frame.args.color=='' then c='grey' else c=string.lower(string.gsub(frame.args.color,'%s+','')) end return string.upper(string.sub(getColor(c),2)) end local function checkColors(color) local c=getColor(color,'check') local opacity =1 -- calculate colour brightness and return black or white for contrast if c=='transparent' then return c,'#000000',0 end if not (string.find(c,'#')==1) then return c,'#FFFFFF',0 end if #c>8 then opacity= tonumber('0x'..(string.sub(c,8,9)))/500 end local r=tonumber('0x'..(string.sub(c,2,3)))/255 local g=tonumber('0x'..(string.sub(c,4,5)))/255 local b=tonumber('0x'..(string.sub(c,6,7)))/255 if 0.2126 * r + 0.7152 * g + 0.0722 * b / opacity < 0.7 then return c,'#FFFFFF',0.2126 * r + 0.7152 * g + 0.0722 * b / opacity else return c,'#000000',0.2126 * r + 0.7152 * g + 0.0722 * b / opacity end end local function morethan(a,b) if tonumber(string.match(a, '%f[%d]%d[,.%d]*%f[%D]')) and tonumber(string.match(b, '%f[%d]%d[,.%d]*%f[%D]')) then a = tonumber(string.match(a, '%-?%f[%d]%d[,.%d]*%f[%D]') ) b = tonumber(string.match(b, '%-?%f[%d]%d[,.%d]*%f[%D]') or '0') end return a>b end local function lessthan(a,b) if tonumber(string.match(a, '%f[%d]%d[,.%d]*%f[%D]')) and tonumber(string.match(b, '%f[%d]%d[,.%d]*%f[%D]')) then a = tonumber(string.match(a, '%-?%f[%d]%d[,.%d]*%f[%D]')) b = tonumber(string.match(b, '%-?%f[%d]%d[,.%d]*%f[%D]') or '0') end return a<b end local function getsize(size) --size1 is between 1 and 3 values, each with px, equating to width,height,corner-rounding --eg '15px 25px 5px' (spaces are optional) or '18px'. returns three numbers local sizeval = {} for v in string.gmatch(size, "[^px]+") do table.insert(sizeval,v) end sizeval[1] = tonumber(sizeval[1]) or 13 sizeval[2] = tonumber(sizeval[2]) or sizeval[1] sizeval[3] = tonumber(sizeval[3]) or 0 return sizeval[1],sizeval[2],sizeval[3] end local function coord2text(coord) -- looks through the output from {{coord}} to find the lat and long decimal values -- and converts compass points to minus or not-minus, return with separating comma. local lat = string.match(coord,'[%.%d]+°[NS]') local lon = string.match(coord,'[%.%d]+°[EW]') local neg={N="",S="-",W="-",E=""} return neg[string.match(lat, '[NS]')]..string.match(lat,'[%.%d]+')..","..neg[string.match(lon, '[EW]')]..string.match(lon,'[%.%d]+') end local function convertCoordsTrad (row) local coords='' if row and string.find (row,'<span class="geo">') then local a,b=string.find(row,'<span class="geo">') local start=b+1 a,b=string.find(row,"</span>",b) local finish=a-1 coords=string.sub(row,start,finish) coords=string.gsub(coords,'; ',',') end return coords end local function convertCoords (row) local start,finish,lat,lon,coords,says if row then local a,b=string.find(row,"<span class=") start=a while a do -- find the final span> finish=b a,b=string.find(row,"span>",b) end if start then coords= string.sub(row,start,finish) says="" if string.find(coords,'<span class="error">') then error("coord error: badly formed coordinates",0) end coords=coord2text(coords) coords = string.sub(row,1,start-1)..coords..string.sub(row,finish+1) else coords=row end return coords else return "Nothing to see here" end end local function fillCommas(val,max) local line='' if not val then line=',' -- ensure there is some content else line = val --string.lower(string.gsub(val,"%s+","")) -- or strip spaces end if string.find(line,',') == 1 then line=' '..line end -- ensure initial comma is not skipped local _, count=string.gsub(line,",","") -- add enough subsequent commas for all entries line=line..string.rep(',',max-count) while(string.find(line,",,") ) do line=string.gsub(line,",,",", ,") --ensure string.gmatch doesn't ignore any empty items by padding with spaces end return line end local function makeLinkBox(left,top,wid,label, link) local linkBoxName='Transparent square.svg' if visibleLinks or '' =='yes' then linkBoxName='Red hollow square.svg' end local builder = mw.html.create('div') --display:inline-block; local t= string.find(label,'wikidata') -- exclude wikidata from tooltip line if t then label=string.sub(label,1,t-2) -- don't show wikidata value in tooltip if string.find(link,'wikidata') then link = '' end -- don't link on click to wikidata (if there was not another link) end builder :cssText('position:absolute;left:'..tostring(left-1-wid/2)..'px;top:'..tostring(top-1 + math.min(wid/2-12,0) - wid/2)..'px') :wikitext(string.format( '[[File:%s|%dpx|link=%s|%s]]', linkBoxName, wid+2, link, label )) return tostring(builder) end local function extractItem(row,searchItem) -- remove text following a searchItem or start of line, which might be in quote-marks to allow commas local xend,xstart=1,0 if not row then return '','' end if searchItem then xend,xstart= string.find(row or '',searchItem or 'image:') end if not xstart then return string.gsub(string.gsub(row or '',"%b\"\"", ''),"%b\'\'", '') or '','' end while row:byte(xstart+1) == 32 and xstart<#row do -- skip over any leading spaces xstart=xstart+1 end local xbyte=row:byte(xstart+1) if xbyte == 34 or xbyte == 39 then -- are they wrapped in single or double quotes xstart=xstart+1 xend=row:find(string.char(xbyte),xstart+1) else xend = row:find(',',xstart+1) -- if no quotes, we assume no commas if not xend then xend=#row+1 end end -- return residual row and extracted text return row:sub(0,xstart)..row:sub(xend), row:sub(xstart+1,xend-1) end local function itemCheck(item,ext) if not item then return nil end if not ext then ext='' end return (string.match(item,"[%.%-?%d]+") or '0')..ext end local function stripdivs(line) return string.gsub(line or '',"%b<>", ' ') end local function splitItem(item,max) -- takes a commas-sep list and returns a table of lowercase items with no spaces, or nil local r={} local x=1 item=string.lower(fillCommas(item,max)) for t in string.gmatch(item,"[^,]+") do r[x]=string.gsub(t,"%s+","") if r[x]=='' then r[x]= nil else -- residual items might have commas if x>max then r[max]=(r[max] or '')..', '..r[x] end end x=x+1 end return r end local function ParseShapeTypes (result,args,sgval) -- for use with compressed, comma-separated 'sg plus dots' parameters --[[ shape table items and default values as set at top of page shapeType="0", Name="initialSettings", Parent="0", --sga items for the shape shape="circle", shapeSize="12px", shapeColor="blue", shapeAngle="0deg", --sgb items for border outlineWidth="0.5px", outlineColor="darkblue", outlineStyle="solid", --sgc items label text textSZ="11px", textCL="white", textNG="0deg", textAT=attributes ("bold" and/or "italic") --sgd items for dotTag tagSize="11px", tagColor="darkgrey", tagSpacer="0px", tagAngle="0deg", --sge extension line textEW="1px", textEC="darkblue", textES="solid" --sgf fx for text labels textSP="0px" textLH="100%" textOL="1px", textBG="paleground", <!--| sga = shape,Size,Color,Angle|sgb= outlineWidth,color,style eg: sga1=circle,14px,blue,0deg| sgb1=0px,dark grey,solid | sgc=textSize,color,angle,bold/italic | sgd=tagSize,Color,Spacer,Angle eg: sgc1=11px,dark grey,0deg,normal| sgd1=9px,white,0px,0deg | sge=lineWidth,color,style |sgf=textspacing,lineHeight%,outlinepx,backgroundcolor, [bold,italic] eg: sge1=0px,black, solid| sgf1=0px,120%,0px,background | dot=shape-group/lat/lon/title/dotTag | dotlink=link or tooltip | dotlabel=label,position,dx,dy,param1,info| dotpic=filename--> --]] if args["sgn"..sgval] then local sgname=string.match(args["sgn"..sgval],"(%w+)(.*)") sgNames[sgname]=sgval end local parent= args["sgp"..sgval] if parent then parent=string.match(parent,"(%w+)(.*)") local pos= string.find(parent,"%d+") if pos == 1 then parent=string.match(parent,"%d+") else parent=sgNames[parent] or '1' end end if sgval~='H' then if not parent or tonumber(parent) > tonumber(sgval) then if sgval=="1" then parent="0" else parent="1" end end end local itemTab, line, filename result[sgval]={} result[sgval].shapeType=sgval line,filename=extractItem(args['sga'..sgval] or '','image:') if sgval=='1' and not args.sga1 then line='circle,12px,blue,0deg' end -- ensure there is a parent=1 sga result[sgval].shapeFile=filename or '' -- sga= Attributes for shape itemTab=splitItem(line,4) result[sgval].shape = itemTab[1] or result[parent].shape result[sgval].shapeSize=itemTab[2] or result[parent].shapeSize result[sgval].shapeColor=itemTab[3] or result[parent].shapeColor result[sgval].shapeAngle=itemCheck(itemTab[4],'deg') or result[parent].shapeAngle -- sgb= Border outline attributes for shape itemTab=splitItem(args['sgb'..sgval],3) result[sgval].outlineWidth=itemCheck(itemTab[1],'px') or result[parent].outlineWidth result[sgval].outlineColor=itemTab[2] or result[parent].outlineColor result[sgval].outlineStyle=itemTab[3] or result[parent].outlineStyle --sgc=character attributes for label itemTab=splitItem(args['sgc'..sgval],4) result[sgval].textSZ=itemCheck(itemTab[1],'px') or result[parent].textSZ -- size of text in px result[sgval].textCL=itemTab[2] or result[parent].textCL -- colour for text result[sgval].textNG=itemCheck(itemTab[3],'deg') or result[parent].textNG -- Angle for text result[sgval].textAT=itemTab[4] or result[parent].textAT -- attributes bold, and/or italic --sgd=dotTag attributes itemTab=splitItem(args['sgd'..sgval],4) result[sgval].tagSize=itemCheck(itemTab[1],'px') or result[parent].tagSize result[sgval].tagColor=itemTab[2] or result[parent].tagColor result[sgval].tagSpacer=itemCheck(itemTab[3],'px') or result[parent].tagSpacer result[sgval].tagAngle=itemCheck(itemTab[4],'deg') or result[parent].tagAngle --sge= extension line attributes itemTab=splitItem(args['sge'..sgval],4) result[sgval].textEW=itemCheck(itemTab[1],'px') or result[parent].textEW -- width result[sgval].textEC=itemTab[2] or result[parent].textEC -- colour result[sgval].textES=itemTab[3] or result[parent].textES -- style --sgf= fx for label text itemTab=splitItem(args['sgf'..sgval],4) result[sgval].textSP=itemCheck(itemTab[1],'px') or result[parent].textSP -- spacing value for letters result[sgval].textLH=itemCheck(itemTab[2],'%') or result[parent].textLH -- Angle for text result[sgval].textOL=itemCheck(itemTab[3],'px') or result[parent].textOL -- width of text-border line result[sgval].textBG=itemTab[4] or result[parent].textBG -- color for text background return result end local function round(x,dec) -- x=number [, dec=integer] returns numeric value with upto dec decimals (all but first trailing zeros get truncated) if (dec or 0)==0 then return x>=0 and math.floor(x+0.5) or math.ceil(x-0.5) --this avoids .0 where dec=0 end dec =10^(dec) return x>=0 and math.floor(x*dec+0.5)/dec or math.ceil(x*dec-0.5)/dec end local function maptogrid(t,r,test) --[[ converts mercator projection longitude and latitude coordinates to x and y pixel coordinates, within a frame of given size, centre coordinates and zoom level. t is a table of named indices: {lon, lat, lonbase, latbase, width, height, zoom} output is two values, x and y, rounded to r decimal places--]] local x,y x=t.width/2 + ( ((math.rad(t.lon)*6378137) - (math.rad(t.lonbase)* 6378137) ) / (156543.03*math.cos(t.latbase/180)/(2^t.zoom) ) )*(1-(0.075*(math.abs(t.latbase)/90))) y=t.height/2 + ( ( (math.log(math.tan(math.rad(t.latbase)/2+math.pi/4))*6378137) - (math.log(math.tan(math.rad(t.lat)/2+math.pi/4))*6378137) ) / (156543.03*math.cos(t.latbase/180) / (2^t.zoom) ) )*(1-(0.075*(math.abs(t.latbase)/90))) return round(x,r),round(y,r) --source: python code at https://wiki.openstreetmap.org/wiki/Slippy_map_tilenames and https://wiki.openstreetmap.org/wiki/Mercator --[[ width and height are the size, in pixels, of the map, which will be centerd around lonbase,latbase. Method: Convert lon and lonbase to meter-offsets from coord(0,0), and subtract lonbase from lon, zoom and latbase are used to scale the resulting meter-offset to pixels, and add it to width/2. Convert lat and lat-base to meter-offsets from coord(0,0), subtract lat from latbase, scale the resulting meter-offset to pixels, add it to height/2. A correction factor '*(1-(0.075*(math.abs(t.latbase)/90) ) )' compensates for an error that seems to creep in towards the edges of the map at higher latitudes. It was identified experimentally, and ensures a dot at the edge is in the same place as if that location is positioned at the centre. Original Python code for lat,lon to x,y where 0,0 is the centre of the map print('x=',width+(((math.radians(lon1) * 6378137)- (math.radians(lonbase) * 6378137))/ (156543.03*math.cos(latbase/180)/(2**zoom))),' y=',height+(( (math.log(math.tan(math.pi / 4 + math.radians(latbase) / 2)) * 6378137)- (math.log(math.tan(math.pi / 4 + math.radians(lat1) / 2)) * 6378137))/ (156543.03*math.cos(latbase/180)/(2**zoom))) ) --]] end local function getScale(zoom, lat,magVal) if magVal and magVal>1 and magVal <=2 then zoom=zoom+(magVal-1) end local dist=(156543.03 * math.cos(math.rad(math.abs(lat))) / (2 ^ zoom))/17 local y if dist < 1 then y=(round(dist*10,1)) return tostring(y*100)..metres, tostring(round(y*109,0))..yards elseif dist <18 then y=(round(dist,0)) return tostring(y)..km, tostring(round(y*0.621371,1))..miles elseif dist <500 then y=round(dist/10) return tostring(y*10)..km, tostring(round(y*6.21371,0))..miles else y=round(dist/100) return tostring(y*100)..km, tostring(round(y*62.1371,0))..miles end end local function ParseData (args,dotval) -- for use with compressed, comma-separated 'sg plus dots' parameters -- takes a structured series of comma-separated items which get parsed as the following: -- dot(n)= (sgNumber or Name),{{coord}} or (lat,lon), (dotTag) -- dotlink(n) = single-parameter text to give wikilink and/or title used by tootlip, fullscreen dots and autocaption list -- dotlabel(n) = 'label text',pos(left,roght,top,bottom,centre,auto),(dx), (dy) pixel offsets, params, info -- dotpic(n) = single parameter wikimedia filename for an image to use in photopanel and/or fullscreen dots -- dotfeature(n)= 'mark-line' (,linewidth,style,gap) or 'photo-panel' (,image-dim,panel-width,panel-height), draws line to n-1 -- label is used if either a position and/or an x,y offset are not 0,0 ( if no label then dotTag will be put at at the x,y offset, or over the dot -- label text can be autoaligned if x,y puts it left or right of the dot, or centered if above/below) -- quote marks are not needed unless including commas within the label text -- param1 is optional items separated by spaces, and can include [nolabel nolist nomap hemisphere+1 hemisphere-1] -- info is free wikitext, to be used in the fullscreen dot box. (use dotpic to show a picture) --<!--| dotx=shape-group,[lat,lon or {{coord}} ], dotTag | dotlink=link or tooltip | dotlabel=label,position,dx,dy,param1,info| dotpic=filename--> local result={} local count=1 local row = convertCoords (args["dot"..dotval]) -- swap in any {{coord}} values so they are csv lat and lon row=fillCommas(row,4) result.code=dotval -- store the parameter name as the id code for item in string.gmatch(row,"[^,]+") do -- iterate through 'row', adding each csv item in turn, if present if count==1 then --see if it is a number or a name local pos= string.find(item,"%d+") if pos == 1 then result.group=string.lower(string.gsub(item,"%s+","")) else item=string.match(item,"(%w+)(.*)") -- ensure just a single word result.group=sgNames[item] end elseif count==2 then result.lat=tonumber(string.match(item,"[%.%-?%d]+")) or 0-- find the number, with no non-numeric stuff elseif count==3 then result.lon=tonumber(string.match(item,"[%.%-?%d]+")) or 0 elseif count==4 then result.dotTag=item:match( "^%s*(.-)%s*$" ) or "" -- dotTag allows for internal spaces, but no commas end count=count+1 end row, result.labelText= extractItem(args["dotlabel"..dotval]) result.labelText= string.gsub(result.labelText,"[%^]+","<br>") -- convert hats to line breaks local item=splitItem(row,6) result.labelPos=item[2] or 'center' result.dx=tonumber(string.match(item[3] or '0',"[%.%-?%d]+")) or 0 result.dy=tonumber(string.match(item[4] or '0',"[%.%-?%d]+")) or 0 result.param1=string.lower(item[5] or '') if string.find(result.param1,"hemisphere-1",1,true) then result.lon=result.lon-360 elseif string.find(result.param1,"hemisphere+1",1,true) then result.lon=result.lon+360 end local txt = '' if item[6] then -- ensure all info elements are included, including commas count=1 local max=6 for t1 in string.gmatch(fillCommas(row,max),"[^,]+") do if count>max then txt=txt..',' end if count>=max then txt=txt..t1 end count=count+1 end end result.info=txt result.imageName = args['dotpic'..dotval] -- Get first wikilinked item (if any) from the args.dotlink and set this plus the delinked text local testx=args["dotlink"..dotval] or '' result.dotLink=testx if testx ~= '' then testx=stripdivs(testx) result.title=delink({ testx }) local linkstart= string.find(testx,'[[',1,true) -- use true to ensure a plain search (no pattern) if linkstart then result.dlink=delink( { string.sub(testx,linkstart,string.find(testx,']]',1,true)+1),wikilinks='target' } ) else result.dlink='' end else result.dlink='' result.title='' end if args['dotfeature'..dotval] then local item=splitItem(args['dotfeature'..dotval],6) if (item[1] or '') =='photo-panel' then result.ppwidth= tonumber(string.match((item[3] or '110'),"%d+")) -- panel width result.ppheight= tonumber(string.match((item[4] or '48'),"%d+") ) --panel height result.photowidth=round(tonumber(string.match((item[2] or '1.3'),"[%.%-?%d]+")) * result.ppheight+1,0) -- dimension to set image size result.photoImage=result.imageName result.posType='photo-panel' elseif (item[1] or '') == 'mark-line' then local x=tonumber(dotval or '0') result.markDest=item[5] or tostring(x-1) result.mlWidth= tonumber(string.match((item[2]) or '',"%d+") or '1') result.mlStyle= item[3] or 'solid' result.mlGap=tonumber(string.match((item[4] or ''),"[%d]+") or '0') result.posType='mark-line' end --debugmsg('photo-panel, '..shapePos[2]..', 3='..shapePos[3]..', 4='..shapePos[4]..', 5='..(shapePos[5] or '(48')..'photowidth='..tostring(dotItem.photowidth)) end maplist.lon=result.lon maplist.lat=result.lat result.gridx, result.gridy = maptogrid(maplist,1) -- convert geo coords to grid xy - using values from maplist table return result end local function multiCheck (args, argName, argVal, defVal, alt) if not alt then alt='nonexistant' end if argVal=='H' and not args[argName..'H'] then argVal=highlightNum or '1' end if argVal=='' then return (args[argName] or args[alt] or (args[argName..'D']) or args[alt..'D'] or defVal) -- unnumbered args do not inherit from D or 1 else return (args[argName..argVal]) or (args[alt..argVal]) or (args[argName..'D']) or (args[alt..'D']) or (args[argName..'1']) or (args[alt..'1']) or defVal end end local function htmlTableLine (htmlTable,h1,h2,h3,h4,h5,type) if type == 'header' then if (h4 or '') ~= 'no-year' then h4='<th class="unsortable">'..h4 or ''..'</th>' else h4 = '' end if (h5 or '') ~= '' then h5='<th class="unsortable">'..h5..'</th>' else h5 = '' end return htmlTable..'<tr><th>'..(h1 or '')..'</th><th>'..(h2 or '')..'</th><th>'..(h3 or '')..'</th>'..h4..h5..'</tr>' else if (h4 or '') ~= 'no-year' then h4='<td>'..h4 or ''..'</td>' else h4 = '' end if (h5 or '') ~= '' then h5='<td>'..h5..'</td>' else h5 = '' end return htmlTable..'<tr><td>'..(h1 or '')..'</td><td>'..(h2 or '')..'</td><td>'..(h3 or '')..'</td>'..h4..h5..'</tr>' end end local function formatInt(number) if number == 0 then return notFound end local i, j, minus, int, fraction = tostring(number):find('([-]?)(%d+)([.]?%d*)') int = int:reverse():gsub("(%d%d%d)", "%1,") return minus .. int:reverse():gsub("^,", "") .. fraction end local function convertToSqKm (value,punit) if string.find(punit, 'Q35852') then value = value / 100 -- convert to sq km if it's hectares elseif string.find(punit, 'Q232291') then value = value /(1/2.59) -- or this if it's square miles elseif string.find(punit, 'Q81292') then value = value / 247.1 -- or this if it's acres end return value end local function assignTradstyleShape(shapeResult,default,dotResult,args,nval) local item,itemTab local autoDotTag='' local shapeWidth,shapeHeight=0,0 local argval=nval -- to catch the unnumbered shape series local qvalue='' if argval=='0' then argval='' end if nval=='H' then shapeResult.H={} end -- Assign autovalues if a wikidata Qvalue has been supplied -- some preliminary documentation -- geo-data-type= default is P1082 (population) -- other options might include number of households (P1538) and per capita income (P10622) or land area (P2046) -- geo-data-list= this is a comma-separated list of Q values, for a manually generated list that doesn't require nymbered parameters -- geo-scalefactor = can enlarge or shrink all the dots in proportion, depending an what the map needs -- geo-region = needs to be a Qvalue of the larger administrative region that the settlements/sub-regions are in -- geo-sub-region needs to be a Pvalue, but will default to P150 (some pages use 'has parts' = P527) -- geo-data3= etc numbered Qvalue item, if used in conjunction with other shape/label parameters -- shapeD= sets default shape, which migh be n-circle to include numbers. -- geo-number-size= will give a fixed size for shape numbers. (defaults to 12 when using proportional dots) -- geo-boundaries= if set to 1 will add any Qvalues for the sub-regions to 'map-data-light'. -- show-geo-dots= to use proportional dots. Will be fixed size if 0. (set mark-sizeD=0 to have no dot at all, eg to show labels or boundaries) -- find-geo-dots=1 or 0 (needs to also include geo-region) -- label-posD = gets additional options: [off] gives no label, [on] will position lower centre, -- [on+] includes numeric values beside/below label, [on^] will always put it below. [on-] always puts values beside if args['geo-data'..argval] then -- and (args['mark-title'..argval] or '') ~= 'none' then local pvalue = args['geo-data-type'] or 'P1082' local plabel = mw.wikibase.getLabel(pvalue) if not args['geo-number-size'] then args['geo-number-size']=12 end if not args['label-posD'] then args['label-posD'] = 'on' end qvalue=args['geo-data'..argval] -- total poulation is a Qvalue wikidata page entry, or add up all the geo-data values or use a random 10000 local region = args['geo-region'] -- or mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() local thisPop=0 local areatxt='' local yearVal='' if mw.wikibase.getBestStatements(qvalue,pvalue)[1] then thisPop=tonumber(mw.wikibase.getBestStatements(qvalue,pvalue)[1].mainsnak.datavalue.value.amount) or 0 if pvalue == 'P2046' then -- area, so convert from ha to sq km if needed (/100) thisPop = convertToSqKm(thisPop, mw.wikibase.getBestStatements(qvalue,pvalue)[1].mainsnak.datavalue.value.unit) end if mw.wikibase.getBestStatements(qvalue,pvalue)[1].qualifiers and mw.wikibase.getBestStatements(qvalue,pvalue)[1].qualifiers.P585 then yearVal = mw.wikibase.getBestStatements(qvalue,pvalue)[1].qualifiers.P585[1].datavalue.value.time if yearVal then yearVal = yearVal:sub(2,5) end -- wikidata reports an entire date and time, so extract the year end else debugmsg(mw.addWarning(mw.wikibase.getLabel(qvalue)..' ('..qvalue..') has no recorded '..plabel)) end local scalefactor=args['geo-scalefactor'] or 1 if argval=='1' and args['mark-size1'] and not args['mark-sizeD'] then args['mark-sizeD'] = args['mark-size1'] end if argval=='1' and args['label-pos1'] and not args['label-posD'] then args['label-posD'] = args['label-pos1'] end if not args['mark-size'..argval] then if args['show-geo-dots'] == '0' then args['mark-size'..argval] = args['mark-sizeD'] or '1' -- just use a 'point' for the label to attach to else if thisPop>0 then args['mark-size'..argval] = round(math.sqrt(thisPop/geoTotalPop*100) * 8 * scalefactor,0) else args['mark-size'..argval] = args['mark-sizeD'] or '1' args['shape-outline'..argval]=args['shape-outline'..argval] or args['shape-outlineH'] end end end local posTemp=string.lower(multiCheck(args,'label-pos',argval,'on')) args['label-pos'..argval] = posTemp posTemp=splitItem(posTemp,2)[1] if pvalue == 'P2046' then thisPop = round(thisPop,2) areatxt=sqkm..areatxt -- round decimals if sq km area elseif pvalue == 'P10622' then if mw.wikibase.getBestStatements(qvalue,pvalue)[1] then local punit=(mw.wikibase.getBestStatements(qvalue,pvalue)[1].mainsnak.datavalue.value.unit or ''):match("Q.*") -- extract Q value if punit == 'Q4917' then areatxt=' US$' elseif punit == 'Q4916' then areatxt=' euro' elseif punit == 'Q25224' then areatxt=' £GBP' else areatxt=mw.wikibase.getLabel(punit)..areatxt end end end if posTemp=='off' then else if not args['label'..argval] then args['label'..argval] = mw.wikibase.getLabel(qvalue) end local tline=posTemp:find("[%+%^%-]") if tline then local tval=posTemp:sub(tline,tline) local eline posTemp=posTemp:sub(1,tline-1) if posTemp == 'left' or posTemp == 'right' or string.find(posTemp,'east') or string.find(posTemp,'west') then if tval == '^' then eline = '^' else eline = ' ' end -- only add line break if 'forced', used for left/right elseif tval == '+' or tval == '^' then eline = '^' -- add linebreak unless 'forced' not to else eline = ' ' -- must be a dash, so no line break end args['label'..argval] = args['label'..argval]..eline..'('..formatInt(thisPop)..')' args['label-pos'..argval] = posTemp..args['label-pos'..argval]:sub(tline+1,#args['label-pos'..argval]) end end if posTemp=='on' then if argval=='1' and (not args.ldyD) then args.ldyD = args['ldy'..argval] or '0' end if not args['ldy'..argval] then args['ldy'..argval] = args.ldyD end -- ensure ldy for that dot is added to the position args['label-pos'..argval]='center' local _,br = string.gsub(args['label'..argval],'%^','') local item=splitItem(args['label-size'..argval],2) args['ldy'..argval] = (args['ldy'..argval] or 0) + ((item[1] or 11) * ((br+1)*0.6)) + ((args['geo-number-size'] or 12) / 2) end local nt='' if args['mark-title'..argval] == 'nolist' then nt='nolist,' end if not args['mark-title'..argval] or args['mark-title'..argval] == '' or args['mark-title'..argval] == 'nolist' then if mw.wikibase.getSitelink(qvalue) then args['mark-title'..argval] = nt..'[['..mw.wikibase.getSitelink(qvalue)..']]' else args['mark-title'..argval] = nt..mw.wikibase.getLabel(qvalue) end end -- If mark-title is not set locally then attempt Sitelink value, or use label if thisPop == 0 then areatxt='' end captionTableText[argval]={} captionTableText[argval][1]= args['mark-title'..argval] captionTableText[argval][2]= formatInt(thisPop) if maplist.width >= 280 then captionTableText[argval][3]= yearVal else captionTableText[argval][3]='no-year' end if args['show-q-values'] == '1' then captionTableText[argval][4]='<small>[[wikidata:'..qvalue..'|'..qvalue..']]</small>' else local nbsp = '&nbsp;' if maplist.width < 230 then nbsp = ' ' end captionTableText[argval][4]='' if captionTableText[argval][3] == 'no-year' then captionTableText[argval][2] = captionTableText[argval][2]..'<small>^{'..nbsp..'[[wikidata:'..qvalue..'|WD]]}</small>' else captionTableText[argval][3] = captionTableText[argval][3]..'<small>^{'..nbsp..'[[wikidata:'..qvalue..'|WD]]}</small>' end end if args['mark-title'..argval] == 'none' then -- no title else args['mark-title'..argval] = args['mark-title'..argval]..' ('..plabel..' '..formatInt(thisPop)..areatxt..')' end if not args['mark-description'..argval] then args['mark-description'..argval] = (mw.wikibase.getDescription(qvalue) or '')..'<br>' end if (not args['mark-image'..argval]) and (mw.wikibase.getBestStatements(qvalue,'P18')[1]) then args['mark-image'..argval] = mw.wikibase.getBestStatements(qvalue,'P18')[1].mainsnak.datavalue.value end item = multiCheck(args,'shape',argval,'circle') --default to circle if geo-data if not string.find(item,'svgpath,') then item=string.lower(item) end -- ensure svgpath items retain original case values else item = multiCheck(args,'shape',argval,'image') if not string.find(item,'svgpath,') then item=string.lower(item) end -- ensure svgpath items retain original case values end if string.find(item,'n-',0,true)==1 or string.find(item,'l-',0,true)==1 then autoDotTag=string.sub(item,0,1) item=string.sub(item,3) end if item == 'image' then shapeResult[nval].shape = 'image:' shapeResult[nval].shapeFile =multiCheck(args,'mark',argval,'Red pog.svg') shapeWidth=-1 else shapeResult[nval].shape = item end item= multiCheck(args,'mark-size',argval,(shapeResult[nval].shapeSize or '14px')) -- add geo-data as fallback if already assigned local a,b,c= getsize(string.gsub(string.gsub(item,',','px')..'px','pxpx','px')) if b==a and args['mark-dim'..argval] then b= b / tonumber(string.match(args['mark-dim'..argval],"[%.%-?%d]+")) end shapeHeight=b/2 item=tostring(a)..'px'..tostring(b)..'px'..tostring(c)..'px' shapeResult[nval].shapeSize= item itemTab=splitItem(multiCheck(args,'shape-color',argval,'hard red'),2) shapeResult[nval].shapeColor=itemTab[1] or 'hardred' item=itemCheck(itemTab[2],'%') -- jump through the various opacity hoops and add to color if needed if not item then item=itemCheck(args['shape-opacity'..argval],'%') end if item and item~='0%' and item~='100%' then shapeResult[nval].shapeColor=shapeResult[nval].shapeColor..item end shapeResult[nval].shapeAngle=itemCheck(multiCheck(args,'shape-angle',argval,'0'),'deg') or '0deg' if args['shape-angle'..argval] then shapeResult[nval].shapeAngleArg=true else shapeResult[nval].shapeAngleArg=false end --sort out the outline entry itemTab=splitItem(multiCheck(args,'shape-outline',argval,'transparent,0,100,solid'),4) shapeResult[nval].outlineColor=itemTab[1] or 'dark grey' shapeResult[nval].outlineWidth=itemCheck(itemTab[2],'px') or '1px' if itemTab[3] and itemTab[3]~='100' and itemTab[3]~='0' then shapeResult[nval].outlineColor=shapeResult[nval].outlineColor..itemCheck(itemTab[3],'%') end shapeResult[nval].outlineStyle=itemTab[4] or 'solid' -- label size, background, outline shapeResult[nval].textAT=args['label-attribute'..argval] or '' itemTab=splitItem( multiCheck(args,'label-size',argval,'12'),3) shapeResult[nval].textSZ=itemCheck(itemTab[1],'px') or '12px' if itemTab[2]=='outline' then shapeResult[nval].textBG=itemTab[3] or 'transparent' shapeResult[nval].textOL='1px' elseif itemTab[3]=='outline' then shapeResult[nval].textBG=itemTab[2] or 'transparent' shapeResult[nval].textOL='1px' else shapeResult[nval].textOL='0px' shapeResult[nval].textBG=itemTab[2] or 'transparent' end if getColor(shapeResult[nval].textBG)==CTB['hardgrey'] and shapeResult[nval].textBG~='hardgrey' then shapeResult[nval].textBG= 'transparent' end --label color etc itemTab=splitItem(multiCheck(args,'label-color',argval, 'darkgrey','label-colour'),2) shapeResult[nval].textCL=itemTab[1] or 'darkgrey' if itemTab[2] and itemTab[2]~='0%' and itemTab[2]~='100%' then shapeResult[nval].textCL=shapeResult[nval].textCL..itemTab[2] end shapeResult[nval].textSP=itemCheck( multiCheck(args,'label-spacing',argval,'0'),'px') -- sets letter-spacing in px shapeResult[nval].textLH=itemCheck( multiCheck(args,'label-height',argval,'120'),'%') -- sets line height, 120% default shapeResult[nval].textNG=itemCheck(multiCheck(args,'label-angle',argval,'0'),'deg') if args['label-angle'..argval] then shapeResult[nval].textNGarg=true else shapeResult[nval].textNGarg=false end --sgd=dotTag attributes shapeResult[nval].tagSize=(args['geo-number-size'] or tostring(shapeHeight*1.5))..'px' local c1,c2=checkColors(shapeResult[nval].shapeColor) shapeResult[nval].tagColor=c2 shapeResult[nval].tagSpacer='0px' shapeResult[nval].tagAngle='0deg' -- sge extension line attributes local shapePos=splitItem(multiCheck(args,'label-pos',argval,'right'),6) if shapePos[2]=='with-line' or shapePos[2]=='n-line' then shapeResult[nval].textEW=(shapePos[3] or '1')..'px' -- width shapeResult[nval].textEC=(shapePos[4] or shapeResult[nval].shapeColor or 'darkgrey') elseif shapePos[2]=='photo-panel' then shapeResult[nval].textEW='2px' -- width shapeResult[nval].textEC=shapeResult[nval].textCL else shapeResult[nval].textEW='0px' -- width shapeResult[nval].textEC='grey'-- colour end shapeResult[nval].textES='solid' if argval=='H' then return dotResult end --Assign dot values local dotItem={} dotItem.group=nval dotItem.code=nval dotItem.posType=shapePos[2] or 'nil' if (shapePos[2] or '') =='photo-panel' then dotItem.ppwidth= tonumber(string.match((shapePos[4] or '110'),"%d+")) dotItem.ppheight= tonumber(string.match((shapePos[5] or '48'),"%d+") ) dotItem.photowidth=round(tonumber(string.match((shapePos[3] or '1.3'),"[%.%-?%d]+")) * dotItem.ppheight+1,0) dotItem.photoImage=args['mark-image'..argval] --debugmsg('photo-panel, '..shapePos[2]..', 3='..shapePos[3]..', 4='..shapePos[4]..', 5='..(shapePos[5] or '(48')..'photowidth='..tostring(dotItem.photowidth)) end if (shapePos[2] or '') =='mark-line' then local x=tonumber(argval or '1') dotItem.markDest=shapePos[6] or tostring(x-1) dotItem.mlWidth= tonumber(string.match((shapePos[3] or '1'),"%d+")) dotItem.mlStyle= shapePos[4] or 'solid' dotItem.mlGap=tonumber(string.match((shapePos[5] or '0'),"[%d]+")) shapeResult[nval].textEC=shapeResult[nval].outlineColor or 'darkgrey' end if args['mark-coord'..argval] then itemTab=splitItem(convertCoordsTrad (args['mark-coord'..argval]),2) if itemTab[1] == nil or itemTab[2] == nil then debugmsg(mw.addWarning('Unable to read coordinates for mark-coord'..argval)) else dotItem.lat=tonumber(string.match(itemTab[1],"[%.%-?%d]+")) or 0 dotItem.lon=tonumber(string.match(itemTab[2],"[%.%-?%d]+")) or 0 end else dotItem.lat=tonumber(string.match(args['mark-lat'..argval],"[%.%-?%d]+")) or 0 dotItem.lon=tonumber(string.match(args['mark-lon'..argval],"[%.%-?%d]+")) or 0 end if args['dateline'..argval] and (args['dateline'..argval]=='1' or args['dateline'..argval]=='-1') then dotItem.lon=dotItem.lon+(tonumber(args['dateline'..argval] ) *360) end maplist.lon=dotItem.lon maplist.lat=dotItem.lat dotItem.gridx, dotItem.gridy = maptogrid(maplist,1) local item=args['mark-title'..argval] or '' -- sort out the caption, wikilink and plaintext tooltip items from dotLink if item=='none' then dotItem.param1='nomap nolist' item='' end if string.find(item,'nolist') then dotItem.param1='nolist,' item = string.sub(args['mark-title'..argval],8) or args['label'..argval] end dotItem.dotLink=item if item ~= '' then item=stripdivs(item) dotItem.title=delink({item}) local linkstart= string.find(item,'[[',1,true) -- use true to ensure a plain search (no pattern) if linkstart then dotItem.dlink=delink({string.sub(item,linkstart,string.find(item,']]',1,true)+1),wikilinks='target'}) -- debugmsg('dlink for '..item..' is '..dotItem.dlink) else dotItem.dlink='' end else dotItem.dlink='' dotItem.title='' end if autoDotTag=='n' then item=nval elseif autoDotTag=='l' then item=string.char(64+tonumber(nval)) else item='' end dotItem.dotTag = args['numbered'..argval] or item if shapePos[2]=='n-line' and (args['label'..argval] or args['label'..argval]=='') then if dotItem.dlink =='' then item=dotItem.dotTag..' '..args['label'..argval] else item='[['..dotItem.dlink..'|'..dotItem.dotTag..']] '..args['label'..argval] end else item=(args['label'..argval] or '') end if args['labela'..argval] then item = item..'^'..args['labela'..argval] end if args['labelb'..argval] then item = item..'^'..args['labelb'..argval] end local a='' for c in item:gmatch('.') do a=a..(c:gsub('%^','<br>') or c) end dotItem.labelText = a -- convert hats to line breaks if argval=='' then item = (args['label-offset-x']) or (args.ldx) or '0' else item=args['label-offset-x'..argval] or args['ldx'..argval] or args['label-offset-xD'] or args.ldxD or args['label-offset-x1'] or args.ldx1 or '0' end dotItem.dx=tonumber(string.match(item,"[%.%-?%d]+")) if argval=='' then item = (args['label-offset-y']) or (args.ldy) or '0' else item=args['label-offset-y'..argval] or args['ldy'..argval] or args['label-offset-yD'] or args.ldyD or args['label-offset-y1'] or args.ldy1 or '0' end dotItem.dy=tonumber(string.match(item,"[%.%-?%d]+")) dotItem.labelPos=shapePos[1] if args['mark-image'..argval] then dotItem.imageName= args['mark-image'..argval] end dotItem.info=args['mark-description'..argval] or '' table.insert(dotResult,1,dotItem) -- add to start of list, so they are in reverese order for displaying -- debugmsg(dotItem.code..' = '..dotItem.lat..','..dotItem.lon..': '..dotItem.labelText..' - '..dotItem.title..', '..shapeResult[nval].shapeSize) return dotResult end local function tradstyleParseShapes(args,dotTable,dotmax) local sgNumbers,sgSortable={},{} for argindex=1,dotmax do -- build a list of all the numbered coords or lat,lons that have been used local x=tostring(argindex) if args['geo-data'..x] and (not args['mark-coord'..x]) and (not args['mark-lat'..x]) then -- get lat and lon values from wikidata and put them into the args.lat and args.lon for use wherever needed if (mw.wikibase.getBestStatements(args['geo-data'..x],'P625')[1]) then args['mark-lat'..x] = (mw.wikibase.getBestStatements(args['geo-data'..x],'P625')[1].mainsnak.datavalue.value.latitude) or '0' args['mark-lon'..x] = (mw.wikibase.getBestStatements(args['geo-data'..x],'P625')[1].mainsnak.datavalue.value.longitude) or '0' local p=args['geo-data-type'] or 'P1082' if mw.wikibase.getBestStatements(args['geo-data'..x],p)[1] then local n = tonumber(mw.wikibase.getBestStatements(args['geo-data'..x],p)[1].mainsnak.datavalue.value.amount) or 0 if p == 'P2046' then -- area, so convert to sq km if needed (/100) n = convertToSqKm( n, mw.wikibase.getBestStatements(args['geo-data'..x],p)[1].mainsnak.datavalue.value.unit) end geoTotalPop = geoTotalPop + n end else debugmsg(mw.addWarning('could not find coords for '..mw.wikibase.getLabel(args['geo-data'..x])..', '..args['geo-data'..x])) end end if args['mark-coord'..x] or (args['mark-lat'..x] and args['mark-lon'..x]) then sgNumbers[x]=x -- add it to the list end end for indx,sgnum in pairs(sgNumbers) do table.insert(sgSortable,sgnum) end table.sort(sgSortable,lessthan) -- put the list in a sortable form (needs a second table, seemingly) if args['mark-coord'] or (args['mark-lat'] and args['mark-lon']) then table.insert(sgSortable,'0') end -- add it to the end of the list local default={} default.D={} local dotResult={} for k,sgnum in pairs(sgSortable) do -- work through the sorted list, parsing each set of shapes in turn, from 1 upwards shapeList[sgnum]={} dotTable=assignTradstyleShape(shapeList,default,dotTable,args,sgnum) end dotTable=assignTradstyleShape(shapeList,default,dotTable,args,'H') -- construct an extra highlight shapeitem local unitConvert=1 local areaUnits='' if args['geo-region'] and (args['find-geo-dots'] or '1') ~= '0' then local region = args['geo-region'] -- or mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() local pvalue = args['geo-data-type'] or 'P1082' local plabel = mw.wikibase.getLabel(pvalue) local subhead='' -- Assemble the subhead content, a line of text about the region as a whole if region and mw.wikibase.getBestStatements(region,pvalue)[1] then local punit=mw.wikibase.getBestStatements(region,pvalue)[1].mainsnak.datavalue.value.unit:match("Q.*") -- extract Q value if pvalue == 'P10622' then -- add other currency-based pvalues here areaUnits=mw.wikibase.getLabel(punit) end if punit == 'Q35852' then unitConvert=100 areaUnits = ' '..sqkm -- if its hectares, convert to sq km elseif punit == 'Q232291' then unitConvert = (1/2.59) areaUnits = ' '..sqkm -- or this if it's square miles elseif punit == 'Q81292' then unitConvert = 247.1 areaUnits = ' '..sqkm -- or this if it's acres elseif punit == 'Q712226' then unitConvert = 1 areaUnits = ' '..sqkm -- or this if it's already sq km elseif punit == 'Q4917' then areaUnits=' US$' -- replace long version with some shortform currencies () elseif punit == 'Q4916' then areaUnits=' euro' elseif punit == 'Q25224' then areaUnits=' £GBP' end -- if pvalue == 'P2046' then -- may need to add other instances of sq km so add in other P-items here if they need units showing -- end geoTotalPop=(mw.wikibase.getBestStatements(region,pvalue)[1].mainsnak.datavalue.value.amount) / unitConvert local yearVal if mw.wikibase.getBestStatements(region,pvalue)[1].qualifiers then yearVal = mw.wikibase.getBestStatements(region,pvalue)[1].qualifiers.P585[1].datavalue.value.time if yearVal and yearVal:sub(1,1) == '+' then yearVal = yearVal:sub(2,5) if mw.wikibase.getBestStatements(region,pvalue)[1].qualifiers.P459 and mw.wikibase.getBestStatements(region,pvalue)[1].qualifiers.P459[1] then local methodVal = mw.wikibase.getBestStatements(region,pvalue)[1].qualifiers.P459[1].datavalue.value.id if methodVal then yearVal=yearVal..' '..mw.wikibase.getLabel(methodVal) end end yearVal = ' ('..yearVal..')' else yearVal ='' end end subhead=totalItems..' '..mw.wikibase.getLabel(region)..' '..plabel..' ([[wikidata:'..region..']]) = '..formatInt(round(geoTotalPop),1)..areaUnits..yearVal else if pvalue == 'P2046' then areaUnits = sqkm end subhead=totalItems..' '..mw.wikibase.getLabel(region)..' '..plabel..' ('..sumOfDatapoints..') = '..formatInt(round(geoTotalPop),1)..areaUnits end if maplist.width < 350 and #plabel > 4 then plabel=string.sub((plabel or ' '),1,3)..'.' end if maplist.width < 330 then numberCol = ' ' end if maplist.width < 280 then year = 'no-year' end captionTable = subhead if (args['show-q-values'] or '') ~= '1' then captionTable = captionTable..'<div style="float:right;"><small> (WD&nbsp;=&nbsp;'..wikidataLink..')</small></div><br>' wikidataLink='' end captionTable = captionTable..'<table class="wikitable plainrowheaders sortable mw-collapsible mw-collapsed" style="width: 100%;"><caption>'..(args.toggletext or toggletext)..' </caption>' captionTable = htmlTableLine(captionTable,numberCol,mw.wikibase.getLabel(region),plabel..' '..areaUnits, year, wikidataLink,'header') end return dotTable end local function checkfortooltip (title,dx,dy,dotlabel,dlink,nolabel) -- returns tlink if available, and dlink, if needed and tshape=true if shape needed local tshape,tlink = false,"" if dlink~='' and not nolabel then tlink=dlink end if (tlink=="" or nolabel) and title~="" then tshape=true end -- tshape flags True if title is wanted for shape if (not (dx==0 or dy==0) or dotlabel=='') and title~='' then tshape=true end -- add tooltip to shape if its number has moved return tshape,tlink end local function tshift(angle) -- adjustment to place text near the centre of a triangle, shifted to allow rotation of triangle shape local x=tonumber(string.match(angle,"%-?%d+")) if x<0 then x=360+x end -- set to a single degree direction, 0 to 360 if x>359 then return 0,0 end -- shift the centre of the triangle based on rotation value if x <=40 or x>=320 then return -0.17,0 -- triangle up= -shiftv elseif x>=140 and x<=220 then return 0.17,0 --triangle down= +shiftv elseif x >220 then return 0,-0.17 --triangle left= -shifth elseif x >40 then return 0,0.22 --triangle right= +shifth end return 0,0 end local function makeTriangle(result,row,shape,outline,tlink) local w,h,r=getsize(shape.shapeSize) if outline then local p=tonumber(string.match(shape.outlineWidth,"[%.%d]+")) w=w+p*2 h=h+p*2 end table.insert(result,'<div ') if tlink then table.insert(result,' title="'..row.title..'" ') end table.insert(result,'style="display:inline-block; position: absolute') if shape.shapeAngle ~= '0deg' then table.insert(result,'; transform: rotate('..shape.shapeAngle..')') end local shiftv,shifth=0,0 shiftv,shifth=tshift(shape.shapeAngle) table.insert(result,'; top: '..tostring(row.gridy-h/2+h*shiftv)..'px') table.insert(result,'; left: '..tostring(row.gridx-w/2+w*shifth)..'px; width: 0; height: 0; outline-width: 0px') table.insert(result,'; border-left: '..tostring(w/2)..'px solid transparent') table.insert(result,'; border-right: '..tostring(w/2)..'px solid transparent') if outline then -- fill with outline colour, to make a 'base layer' or shape colour table.insert(result,'; border-bottom: '..tostring(h)..'px solid '..getColor(shape.outlineColor).. '">') else table.insert(result,'; border-bottom: '..tostring(h)..'px solid '..getColor(shape.shapeColor).. '">') end table.insert(result,'</div>') end local function makeSquare(result,row,shape,tshape) local w,h,r=getsize(shape.shapeSize) if shape.shape=='square' then h=w end -- squares are always square!. box can stretch local div=mw.html.create ('div') if tshape then -- Add tooltip if needed div:attr('title',row.title) end div:css('position', "absolute") if shape.outlineWidth ~= "0px" then div:css('outline', shape.outlineWidth.." "..shape.outlineStyle.." "..getColor(shape.outlineColor)) end if shape.shapeAngle ~= "0deg" then div:css('transform',"rotate("..shape.shapeAngle..")") end if r~=0 then div:css('border-radius',tostring(r).."px") end if shape.shape=='panel' then div:css('top', tostring(row.gridy).."px") div:css('left', tostring(row.gridx).."px") else div:css('top', tostring(row.gridy-h/2).."px") div:css('left', tostring(row.gridx-w/2).."px") end div:css('width', tostring(w).."px") div:css('height', tostring(h).."px") div:css('background-color', getColor(shape.shapeColor) ) div:css('color', 'inherit') table.insert(result,tostring(div)) end local function makeCircle(result,row,shape,tshape) local w,h,r=getsize(shape.shapeSize) -- = width,height,rounding if shape.shape=='circle' then h=w end -- circles are always round. ellipse can stretch local div=mw.html.create ('div') if tshape then -- Add tooltip if needed div:attr('title',row.title) end div:css('position', "absolute") if shape.outlineWidth ~= "0px" then div:css('outline', shape.outlineWidth.." "..shape.outlineStyle.." "..getColor(shape.outlineColor)) end if shape.shapeAngle ~= "0deg" then div:css('transform',"rotate("..shape.shapeAngle..")") end div :css('top', tostring(row.gridy-h/2).."px") :css('left', tostring(row.gridx-w/2).."px") :css('width', tostring(w).."px") :css('height', tostring(h).."px") :css('border-radius', "50%") :css('background-color', getColor(shape.shapeColor) ) :css('color', 'inherit') table.insert(result,tostring(div)) end local function makeRuleA(result,row,shape) local w,h,r=getsize(shape.shapeSize) -- = width,height,rounding local oWid=tonumber(string.match(shape.outlineWidth,"[%.%d]+")) local lineV=0 if shape.shape=='rulea' then lineV=oWid*3+16 end table.insert(result,"<div style=\"display:inline-block; position: absolute") -- create a square transparent container, which will rotate line and arrow together table.insert(result,"; top:"..tostring(row.gridy - w/2).."px") table.insert(result,"; left:"..tostring(row.gridx - w/2).."px") table.insert(result,"; width:"..tostring(w).."px") table.insert(result,"; height:"..tostring(w).."px; background:transparent; color:inherit;") table.insert(result,"; transform: rotate( "..tostring(tonumber(string.match(shape.shapeAngle,"[%.%-?%d]+")) - 90).."deg);\">" ) table.insert(result,"<div style=\"display:inline-block; position: absolute") -- put the line (as a border-right) across the container table.insert(result,"; top:"..tostring(lineV).."px") table.insert(result,"; left:"..tostring((w - oWid )/2).."px; width: 0px") table.insert(result,"; height: "..tostring(w -lineV).."px") table.insert(result,"; border-right: "..shape.outlineWidth.." "..shape.outlineStyle.." "..getColor(shape.outlineColor)) table.insert(result,"; background:transparent; color:inherit;\"></div>") if shape.shape=='rulea' then table.insert(result,"<div style=\"display:inline-block; position: absolute; top: 0px") --and add arrow head table.insert(result,"; left:"..tostring(w/2-( oWid/2)-oWid*0.55-2).."px; width: 0; height: 0; outline-width: 0px") table.insert(result,"; border-left: "..tostring(oWid*1.1+2).."px solid transparent") table.insert(result,"; border-right: "..tostring(oWid*1.1+2).."px solid transparent") table.insert(result,"; border-bottom: "..tostring(oWid*3+16).."px solid "..getColor(shape.outlineColor).."\"></div>") end table.insert(result,"</div>") end local function makeCurveA(result,row,shape) -- draw a curve with Arrow ----- local w,h=getsize(shape.shapeSize) -- = width,height local oWid=tonumber(string.match(shape.outlineWidth,"[%.%d]+")) local Angle=tonumber(string.match(shape.shapeAngle,"[%.%d]+")) table.insert(result,'<div style="position: absolute;') --set up out div, which will allow the whole to rotate table.insert(result,'top:'..tostring(row.gridy - (w + oWid*3+16)/2)..'px;') table.insert(result,'left:'..tostring(row.gridx - ( w + oWid*3+16)/2)..'px; ') table.insert(result,'width: '..tostring(w+oWid*3+16)..'px; ') table.insert(result,'height: '..tostring(w+oWid*3+16)..'px; ') if shape.shape=='curvea' then table.insert(result,'transform: rotate( '..tostring(Angle-120)..'deg);">') else table.insert(result,'transform: rotate( '..tostring(Angle -62)..'deg);">') end table.insert(result,'<div style="position: absolute;') --set up div for the rounded corner of a rectangle table.insert(result,'border-left: '..shape.outlineWidth..' '..shape.outlineStyle..' '..getColor(shape.outlineColor)..';') if shape.shape=='curvea' then table.insert(result,'border-radius: 10000px 0 0 '..tostring(w)..'px; top:0px; left:'..tostring(w*0.25)..'px;') else table.insert(result,'border-radius: '..tostring(w)..'px 0 0 10000px;') table.insert(result,'top:'..tostring((oWid*3+16)/2+w*0.15)..'px; left:'..tostring(w*0.25)..'px;') end -- and add a triangular arrow head table.insert(result,'width: '..tostring(w)..'px; height: '..tostring(w)..'px;"></div><div style="position: absolute; ') if shape.shape=='curvea' then table.insert(result,'transform: rotate(180deg); top:'..tostring(w-1)..'px; ') else table.insert(result,'transform: rotate(0deg); top: '..tostring(0-( ( oWid*3+16)/2)+1+( w*0.15) )..'px;') end -- reverse table.insert(result,'left:'..tostring(0-( oWid*0.6)-2+(w*0.25))..'px;') table.insert(result,'width: 0; height: 0; outline-width: 0px; border-left: '..tostring(oWid*1.1+2)..'px solid transparent;') table.insert(result,'border-right: '..tostring(oWid*1.1+2)..'px solid transparent;') table.insert(result,'border-bottom: '..tostring(oWid*3+16)..'px solid '..getColor(shape.outlineColor)..';"></div></div>') end local function makeLineTo (result,x1,y1,x2,y2,oWid, oStyle, oCol,double,shape) table.insert(result,"<div style=\"display:inline-block; position: absolute;") -- draw a line between x1,y1 and x2,y2, px-coords where 0,0 is centre of frame -- Maths calculations thanks to ES local tw if double <= 1 then tw = tonumber(string.match(oWid,"[%.%d]+"))/2 -- shift centre by half the line width else tw = tonumber(string.match(oWid,"[%.%d]+")) + (double/2) - 0.5 -- shift centre by a line width + half the gap end -- debugmsg(oWid..'+'..double..'/2='..tw) table.insert(result,"left: "..tostring(x1+( (x2-x1)/2) - (math.sqrt( ( x2-x1)^2 + (y2-y1)^2 )/2) ).."px;") table.insert(result,"top: "..tostring(y1+( ( y2-y1 )/2) - tw).."px;") table.insert(result,"width: "..tostring(math.sqrt( (x2-x1 )^2 + ( y2-y1 )^2) ).."px;") table.insert(result,"height: "..tostring(double).."px; background-color:transparent; color:inherit; ") table.insert(result,"outline-width: 0; border-bottom: "..oWid.." "..oStyle.." "..getColor(oCol)..";" ) if double>1 then table.insert(result,"border-top: "..oWid.." "..oStyle.." "..getColor(oCol)..";" ) end local lineAngle=math.atan(( y2-y1)/( x2-x1 ) )*180/math.pi -- if x1 == x2 then lineAngle=90 end table.insert(result,"transform: rotate("..lineAngle.."deg);\"></div>") -- debugmsg('text angle started as '..shape.textNG..' and lineAngle = '..lineAngle) if (lineAngle < -90) or (lineAngle >90) then lineAngle=lineAngle-180 end if shape and not shape.textNGarg then shape.textNG=tostring(round(lineAngle,0))..'deg' end -- Put in line angle for a default text angle as well -- if (y2 >= y1) and (x2 <= x1) then lineAngle=lineAngle-180 debugmsg('arrow angle corrected') end if x2 < x1 then lineAngle=lineAngle-180 end if shape and not shape.shapeAngleArg and shape.shape == 'arrowhead' then shape.shapeAngle=tostring(round(lineAngle,0))..'deg' end -- line angle for arrowhead -- debugmsg('text angle is now '..shape.textNG..'with arrow at '..lineAngle) end local function makeClipPath(result,row,shape,outline,tshape) --tshape is a flag to show if the tooltip (title=) is wanted -- return the text css div code to position and draw a shape occupying a specified clippath if string.find(shape.shape, 'svgpath,') and #shape.shape > 9 then pathshape.svgpath=string.sub(shape.shape,9) shape.shape='svgpath' end if not pathshape[shape.shape] then debugmsg(mw.addWarning('shape'..row.code..' = '..shape.shape..'. The shape name is not defined')) return end local w,h,r=getsize(shape.shapeSize) if shape.shape == 'arrowhead' then -- enlarge arrowheads, as they only go to the middle of the notional shape-size w=w*2.5 h=h*2.5 end if string.match(shape.shape,"circle") or string.match(shape.shape,"square") then h=w end -- use ellipse and box for stretched shapes local shifth,shiftv = 0,0 if string.match(shape.shape,"triangle") then shiftv,shifth =tshift(shape.shapeAngle) end if outline then local p=tonumber(string.match(shape.outlineWidth,"[%.%d]+")) or 0 w=w+p*2 h=h+p*2 end table.insert(result,"<div ") if tshape then -- Add tooltip if needed table.insert(result," title=\""..row.title.."\" ") end table.insert(result,"style=\"display:inline-block; position: absolute; background-color:") if outline then table.insert(result,getColor(shape.outlineColor)) -- fill with outline colour, to make a 'base layer' else table.insert(result,getColor(shape.shapeColor)) end table.insert(result,"; color:inherit; clip-path:path(nonzero, &#39;"..pathshape[shape.shape].."&#39;) ") -- adds the required clippath data from the table of pathshape string literals table.insert(result,"; top:"..tostring(row.gridy - 10 + h*shiftv).."px") table.insert(result,"; left:"..tostring(row.gridx - 10 + w*shifth).."px") table.insert(result,"; width:20px") -- needs to be a path within a 20px20px box, and then rescales using size values to match other shape sizes table.insert(result,"; height:20px; transform:") if shape.shapeAngle ~= "0deg" then table.insert(result," rotate("..shape.shapeAngle..")") end table.insert(result," scale("..tostring(w/16)..", "..tostring(h/16)..")") table.insert(result,"\"></div>") end local function makeImage(result,row,shape) local w,h,r=getsize(shape.shapeSize) local image=shape.shapeFile if not image or image=='' then image='Red pog.svg' end local imagediv=mw.html.create ('div') imagediv:css('position', "absolute") if shape.shapeAngle ~= "0deg" then imagediv:css('transform',"rotate("..shape.shapeAngle..")") end imagediv :css('top', (row.gridy+2 + math.min(h/2-12,0) - h/2).."px") --File seems to adjust pos for small images :css('left', (row.gridx-1-w/2).."px") :css('background-color', "transparent" ) :css('color','inherit') :wikitext('[[file:'..image..'|'..tostring(w+2)..'px|alt='..(row.title or '')..'|link=]]') table.insert(result,tostring(imagediv)) end local function makePhotoPanel(result,row,shape) local h=row.ppheight table.insert(result, '<div style="position: absolute; top: '..tostring(row.gridy+row.dy-h/2)..'px;' ) table.insert(result, 'left: '..tostring(row.gridx+row.dx - row.ppwidth/2)..'px;') table.insert(result, 'width: '..tostring(row.ppwidth)..'px; height: '..tostring(h)..'px; border-radius: 2px; color:inherit;') table.insert(result, 'background-color: #E8E8D6; outline: 2px solid '..getColor(shape.textCL)..'; box-shadow: 2px 2px 4px #33203335;"></div>') if row.photoImage and row.photowidth >0 then table.insert(result, '<div style="position: absolute; top: '..tostring(row.gridy+row.dy-h/2)..'px;') if row.labelPos=='left' or string.find(row.labelPos,'west') then table.insert(result, 'left: '..tostring(row.gridx+row.dx - row.ppwidth/2)..'px;') row.dx=row.dx+row.photowidth/2 else table.insert(result, 'left: '..tostring(row.gridx+row.dx + (row.ppwidth-row.photowidth) - row.ppwidth/2)..'px;') row.dx=row.dx-row.photowidth/2 end table.insert(result, 'background-color:transparent; color:inherit; border-radius: 2px;">') table.insert(result,'[[File:'..row.photoImage..'|x'..tostring(h)..'px|File:'..row.photoImage..']]</div>') row.labelPos='center' end end local function makePanelText(result, row, shape) local w,h,r=getsize(shape.shapeSize) local ty=tonumber(string.match(shape.textSZ or '11',"%d+") ) table.insert(result,'<div style="position:absolute; line-height: 120%; font-size: '..shape.textSZ..'; color:'..getColor(shape.textCL)..';') if row.labelPos == 'left' or string.find(row.labelPos,'west') then table.insert(result,'top: '..tostring(row.dy+row.gridy+(ty/3))..'px;') table.insert(result,'left: '..tostring(row.gridx+3)..'px; text-align: left; width:'..tostring(w)..'px;') elseif row.labelPos == 'right' or string.find(row.labelPos,'east') then table.insert(result,'top: '..tostring(row.gridy+(ty/3))..'px;') table.insert(result,'left: '..tostring(row.gridx+w-3)..'px; text-align: right; width: max-content; transform: translateX(-100%);') elseif row.labelPos == 'top' or row.labelPos== 'north' then table.insert(result,'top: '..tostring(row.gridy+(ty/3))..'px;') table.insert(result,'left: '..tostring(row.gridx+(w/2))..'px; text-align: center; width:max-content; transform: translateX(-50%);') elseif row.labelPos == 'bottom' or row.labelPos=='south' then local bry=(select(2, string.gsub(row.labelText,"<br>", ""))+1)*1.1 table.insert(result,'top: '..tostring(row.gridy+w-(ty*bry))..'px;') table.insert(result,'left: '..tostring(row.gridx+(w/2))..'px; text-align: center; width:max-content; transform: translateX(-50%);') else -- center or centre local bry=(select(2, string.gsub(row.labelText,"<br>", ""))+1)*0.6 table.insert(result,'top: '..tostring(row.gridy+(h/2)-(ty*bry))..'px;') table.insert(result,'left: '..tostring(row.gridx+(w/2))..'px; text-align: center; width:max-content; transform: translateX(-50%);') end if shape.textSP and shape.textSP ~='0px' then table.insert(result,"letter-spacing: "..shape.textSP..';') end if shape.textLH and shape.textLH ~='120%' then table.insert(result,"line-height: "..shape.textLH..';') end table.insert(result,"vertical-align: middle;\">"..row.labelText.."</div>") end local function makeTextItem(result, row, shape, align, tlink, textItem, dotItem) local w,h,r=getsize(shape.shapeSize) table.insert(result,"<div ") if row.title ~= "" then table.insert(result," title=\""..row.title.."\" ") end local ty,bry,linkoffset = 0,0,0 local compy=0 local lh=tonumber(string.match(shape.textLH or '120',"%d+"))/100 if dotItem==1 or (dotItem==2 and row.posType~='n-line') then -- if there is a dotTag in the middle of the shape then use the tag settings ty=tonumber(string.match(shape.tagSize,"%d+")) or 0 table.insert(result,"style=\"position:absolute; line-height: 120%; top: "..tostring(row.gridy-ty*0.62)) table.insert(result,"px; left: "..tostring(row.gridx).."px; width: fit-content; ") table.insert(result,"text-align: center; color: "..getColor(shape.tagColor).."; background-color: transparent;") local trf="" if shape.tagAngle ~="0deg" then trf=" rotate("..shape.tagAngle..")" end table.insert(result, "transform: translateX(-50%)"..trf.."; font-size: "..shape.tagSize..";") if shape.tagSpacer~='0px' then table.insert(result, "letter-spacing:"..shape.tagSpacer..";") end else -- or add tfx settings for left, right or center align, colors, backgrounds, border-outline table.insert(result,'style="position:absolute; ') if dotItem==2 then -- dotTag is out at x,y so 85% ty=tonumber(string.match(shape.tagSize or '0',"%d+")) table.insert(result,'font-size: '..shape.tagSize..'; padding:0px 2px;line-height: 85%; top: '..tostring(row.dy+row.gridy-ty*0.52)) else -- it is labelText, so use textLH or 120% ty=tonumber(string.match(shape.textSZ or '11',"%d+")) if row.labelPos=='northwest' or row.labelPos=='northeast' then compy=-ty elseif row.labelPos=='southeast' or row.labelPos=='southwest' then compy=ty/2 end if row.labelPos and not (row.labelPos== 'auto' or row.labelPos=='') then bry=(select(2, string.gsub(row.labelText,"<br>", ""))*lh) -- is it a multiline text? expand by line-height /120%? if row.posType == 'with-line' then bry=0 end if row.labelPos=='bottom' or row.labelPos == 'south' then bry = 0 -- and shift by none, all or half elseif row.labelPos=='top' or row.labelPos == 'north' then if shape.shape=='image:' then bry= 1 + math.min(w/2-10,0)-bry*ty else bry= -bry*ty+2 end else bry=-bry*(ty/2 * lh) end end if row.posType == 'photo-panel' then bry=bry+3 end table.insert(result,'font-size: '..shape.textSZ..'; padding:0px 3px;line-height: '..shape.textLH..'; ') table.insert(result,'top: '..tostring(row.dy+row.gridy+compy+bry-ty*lh/2)) end table.insert(result,"px; left: "..tostring(row.dx+row.gridx).."px; color: "..getColor(shape.textCL).."; ") table.insert(result,"width: max-content; ") local trf="" if shape.textNG ~="0deg" then trf="rotate("..shape.textNG..")" end if shape.textOL~="0px" then table.insert(result,"background-color: "..getColor(shape.textBG).."; ") table.insert(result,"border: "..shape.textOL.." solid "..getColor(shape.textCL).."; border-radius:6px;") else table.insert(result,"background-color: transparent;") end if row.labelPos=="right" or string.find(row.labelPos,'east') then table.insert(result,"text-align: left; ") linkoffset=w if shape.textNG ~="0px" then table.insert(result,"transform-origin: left; transform: rotate("..shape.textNG.."); ") end elseif row.labelPos=="left" or string.find(row.labelPos,'west') then if shape.textNG ~="0px" then table.insert(result,"transform-origin: right;") end linkoffset=-w table.insert(result,"text-align: right; transform: translateX(-100%) "..trf.."; ") else table.insert(result,"text-align: center; transform: translateX(-50%) "..trf.."; ") end table.insert(result,'font-weight: normal; line-height: '..shape.textLH..'; letter-spacing:'..shape.textSP..'; vertical-align: bottom;') end if string.find(shape.textAT or '','bold') then textItem='<b>'..textItem..'</b>' end if string.find(shape.textAT or '','italic') then textItem='<i>'..textItem..'</i>' end if shape.textOL=='0px' and shape.textBG~='transparent' and dotItem==0 then table.insert(result,'\"><span style=\"background-color: '..getColor(shape.textBG)..'; color:inherit;\">'..textItem..'</span></div>') else table.insert(result,"\">"..textItem.."</div>") end if tlink~='' and not string.match(row.param1 or "","nolink") then table.insert(result,makeLinkBox(row.gridx+row.dx+linkoffset, row.gridy+row.dy+bry, 16, row.dotTag..' '..row.title,tlink)) end end local function getshapetable(row,shape) -- Construct CSS divs for a dot from shape and map data local result={} local w,h,rndg=getsize(shape.shapeSize) local tshape,tlink=checkfortooltip(row.title,row.dx,row.dy,row.dotTag,row.dlink,string.match(row.param1 or "","nolink") ) local align=row.labelPos or '' local offsetx,offsety=0,0 local ty=tonumber(string.match((shape.tagSize or 9),"%d+" )) if row.labelText and row.labelText~='' then ty=tonumber(string.match((shape.textSZ or 11),"%d+" )) else align='center' end -- it is just for dotTag, so justify center -- identify align value and extend offsets local widthzone,heightzone = (w/2)+1,(h/2)+1 local theta,r = math.deg( math.atan2(row.dy, row.dx)) , math.sqrt(row.dx^2 + row.dy^2) if align=='auto' or align=='' then if (theta < -112 or theta > 112) and math.abs(row.dx)>=w/2 and math.abs(row.dy)<w/1.4 then align = "left" offsetx=1 elseif (theta > -68 and theta < 68) and math.abs(row.dx)>=w/2 and math.abs(row.dy)<w/1.4 then align = "right" offsetx=-1 elseif theta <0 then offsety=ty/2-1 -- bottom else offsety=0-ty/2+1 -- top end elseif align=='left' or string.find(align,'west') then row.dx=row.dx - w/2 widthzone=4 offsetx=-1 elseif align=='right' or string.find(align,'east') then row.dx=row.dx + w/2 widthzone=4 offsetx=1 elseif align=='top' or align=='north' then if string.find(shape.shape,'curve') then row.dy=row.dy-(h/2)-12 heightzone=4 offsety=ty/2-1 else row.dy=row.dy - h-2 heightzone=4 offsety=ty/2-1 end elseif align=='bottom' or align=='south' then if string.find(shape.shape,'curve') then row.dy=row.dy+(h/2) heightzone=4 offsety=ty/2-1 else row.dy=row.dy + h+2 heightzone=4 offsety=0-ty/2-1 end end if shape.textEW ~= "0px" and not string.match(row.param1 or "","noline") then -- debugmsg('r-(w/2) > widthzone r-w/2='..tostring(r-(w/2))..', widthzone='..widthzone..', label='..(row.labelText or '')..', postype='..(row.posType or '')) makeLineTo(result, row.gridx+1, row.gridy-1, row.gridx+row.dx+offsetx, row.gridy+row.dy+offsety, shape.textEW, shape.textES,shape.textEC,1) -- debugmsg('n-line for '..row.code..':'..tostring(row.gridx+1)..', '..tostring(row.gridy-1)..', '..tostring(row.gridx+row.dx+offsetx)..', '..tostring(row.gridy+row.dy+offsety)..', with width '..tostring(shape.textEW)..'px '..(shape.textES or 'no style')..' and color '..shape.textEC) end if row.posType and row.posType=='mark-line' then if row.gridx2 and row.gridy2 then makeLineTo(result, row.gridx, row.gridy, row.gridx2, row.gridy2, tostring(row.mlWidth)..'px', row.mlStyle, getColor(shape.textEC),row.mlGap,shape) -- debugmsg('mark-line line drawn from '..row.code..' with width '..tostring(row.mlWidth)..'px '..(row.mlStyle or 'no style')..' and color '..getColor(shape.textEC)) end end if w ~= 0 then if shape.shape=='itriangle' then shape.shape='triangle' shape.shapeSize=tostring(w)..'px'..tostring(w/2)..'px' end if shape.shape=="triangle" then if shape.outlineWidth ~= "0px" then makeTriangle(result,row,shape,true,false) -- larger triangle to give the outline, if required end makeTriangle(result,row,shape,false,tshape) -- smaller triangle to fit over the top elseif shape.shape=="square" or shape.shape=="box" or shape.shape=='panel' then makeSquare(result,row,shape,tshape) elseif shape.shape=="circle" or shape.shape=="ellipse" then makeCircle(result,row,shape,tshape) elseif string.find(shape.shape,'image:')==1 then makeImage(result,row,shape) elseif shape.shape=="rulea" or shape.shape=='rule' then makeRuleA(result,row,shape) elseif shape.shape=="curvea" or shape.shape=="curvec" then makeCurveA(result,row,shape) else -- use a pathshape clipPath if shape.outlineWidth ~= "0px" then makeClipPath(result,row,shape,true,false) -- larger path-shape to give the outline, if required end makeClipPath(result,row,shape,false,tshape) end end if row.ppwidth and row.ppwidth>0 then makePhotoPanel(result,row,shape) end if shape.shape=='panel' and row.labelText then makePanelText(result, row, shape) else if row.dotTag and row.dotTag ~= "" then -- there is a dotTag if (row.dx==0 and row.dy==0) and w>0 then -- it is on the dot so if dotsize is not 0 any label is ignored makeTextItem(result, row, shape, align, tlink, '<b>'..row.dotTag..'</b>', 1) else if row.labelText and row.labelText~='' then -- tag and label both used makeTextItem(result, row, shape, align, '', '<b>'..row.dotTag..'</b>', 1) makeTextItem(result, row, shape, align, tlink, row.labelText, 0) else makeTextItem(result, row, shape, align, '', '<b>'..row.dotTag..'</b>', 1) makeTextItem(result, row, shape, align, tlink, row.dotTag, 2) -- tag is ouside the dot end end else if (row.labelText and row.labelText~='') then -- just the label. No tag makeTextItem(result, row, shape, align, tlink, row.labelText, 0) end end end if tlink and tlink~='' then table.insert(result,makeLinkBox(row.gridx, row.gridy,w+3,row.dotTag..' '..row.title,tlink)) end return table.concat(result) end local function getmapframecontent(args,use) local result, comma= {}, '' local propertyTable= {} local color=splitItem(string.lower( args['map-data-color'] or 'dark orange'), 2) if use == 'basemap' then table.insert(result, '[') propertyTable.stroke = "#000000" propertyTable['stroke-width'] = tonumber(args['map-data-width'] or '6') if color[2] then propertyTable['stroke-opacity'] = tonumber(color[2] or '20')/100 end else propertyTable.title = args['map-data-text'] or args['map-data'] or '' propertyTable.stroke = getColor(color[1]) propertyTable['stroke-width'] = tonumber(args['map-data-width'] or '6') propertyTable['stroke-opacity'] = tonumber(color[2] or '100')/100 end if args['map-data-inverse'] then local mapJson = mw.text.jsonEncode{ type = 'ExternalData', service = 'geomask', ids = args['map-data-inverse'], properties = {title = (args['map-data-text'] or ''), stroke = '#555555', fill = '#555555', ['fill-opacity'] = 0.1, ['stroke-width'] = 1, ['stroke-opacity'] = 0.5 } } table.insert(result, mapJson) comma=', ' end if args['map-data-heavy'] then local mapJson = mw.text.jsonEncode{ type = 'ExternalData', service = 'geoline', ids = args['map-data-heavy'], properties = { title = args['map-data-heavy'], stroke = propertyTable.stroke, ['stroke-width'] = 9, ['stroke-opacity'] = propertyTable['stroke-opacity'] or 0.2 } } table.insert(result, comma .. mapJson) comma=', ' end if args['map-data-light'] and args['map-data-light'] ~= '' then local mapJson = mw.text.jsonEncode{ type = 'ExternalData', service = 'geoline', ids = args['map-data-light'], properties = { title = args['map-data-light'], stroke = propertyTable.stroke, ['stroke-width'] = 3, ['stroke-opacity'] = propertyTable['stroke-opacity'] or 0.4 } } table.insert(result, comma .. mapJson) comma=', ' end if args['map-data'] then propertyTable['stroke-opacity'] = propertyTable['stroke-opacity'] or 0.2 local mapJson = mw.text.jsonEncode{ type = 'ExternalData', service = 'geoline', ids = args['map-data'], properties = propertyTable } table.insert(result, comma .. mapJson) comma=', ' end if args['map-wdqs'] then -- inserts a SPARQL wdqs query to find geopoints, geoshapes etc from wikidata local mapSparql = mw.text.jsonEncode{ type = 'ExternalData', service = args['map-wdqs-type'] or 'geopoint', query = args['map-wdqs'], } table.insert(result, comma .. mapSparql) -- debugmsg('mapSparql = ' .. mapSparql) comma=', ' end if args['map-raw'] then table.insert(result, comma .. args['map-raw']) end if use=='basemap' then table.insert(result,']') end return table.concat(result) end --eg | minilocator=filename,bottom right,132px153px, 38%,60%, 22px local function makeLocatorMap (args, result) local miniFile,pos,itemlist,miniW,miniH, miniX,miniY,miniBox, miniBH if args['mini-locator'] then pos,miniFile=extractItem(args['mini-locator']) -- first item is filename, in quotes if it includes commas itemlist=splitItem(pos,5) -- put items in a table filename removed, position,WpxHpx, x%y%,box pos=itemlist[2] or 'right' miniW,miniH=getsize(itemlist[3]) miniX=tonumber(string.match(itemlist[4] or '0','[%d]+'))*miniW/100 miniY=tonumber(string.match(itemlist[5] or '0','[%d]+'))*miniH/100 miniBox=tonumber(string.match(itemlist[6] or '0','[%d]+')) miniBox=miniBox*miniW/100 miniBH=miniBox * maplist.height/maplist.width elseif args['mini-file'] then miniFile = args['mini-file'] pos=string.lower(args.minimap or 'right') if pos=='file' then pos='right' end miniW,miniH = tonumber(args['mini-width'] or 60), tonumber(args['mini-height'] or 60) -- find top left corner of locator miniBox,miniBH=tonumber(args['minimap-boxwidth'] or '0'),0 -- firm up pos offsets for dot (with % or not) and boxsize if any, miniX, miniY=args['minipog-gx'],args['minipog-gy'] if not miniX then miniX=tonumber(args['minipog-x'] or '0') else miniX=tonumber(miniX)*tonumber(miniW)/100 end if not miniY then miniY=tonumber(args['minipog-y'] or '0') else miniY=tonumber(miniY)*tonumber(miniH)/100 end if args['minipog-gx'] then miniBox=miniBox*miniW/100 end miniBH=miniBox * maplist.height/maplist.width else return end local miniTop,miniLeft=0,1 if not string.find(pos,'top') then --only use top left, as link box is in top right or put bottom left or right miniTop=maplist.height+2-miniH if string.find(pos,'right') then miniTop=miniTop-15 -- to avoid (c) line miniLeft=maplist.width-1-miniW end end table.insert(result,'<div style="position: absolute; outline-width: 1px; outline-style: solid; outline-color: white;') table.insert(result,'top: '..tostring(miniTop)..'px; left:'..tostring(miniLeft)..'px; width:'..tostring(miniW)..'px;' ) table.insert(result,'background-color:transparent; color:inherit;">[[File:'..miniFile..'|'..tostring(miniW)..'px|File:'..miniFile..']]</div>') if miniX and miniX>0 then if args['minipog-y'] then miniY=miniY/1.04 end if args['minipog-x'] then miniX=miniX/1.04 end if miniBox<1 then table.insert(result,'<div style="position: absolute; top: '..tostring(miniY+miniTop-3-6)..'px; left:'..tostring(miniX+miniLeft-3)..'px;') table.insert(result, 'width: 6px; background-color:transparent; color:inherit;">[[File:Red pog.svg|6px|link=]]</div>') else table.insert(result,'<div style="position: absolute; top: '..tostring(miniY+miniTop-miniBH/2)..'px; left:'..tostring(miniX+miniLeft-miniBox/2)..'px;') table.insert(result, 'width: '..tostring(miniBox)..'px; height:'..tostring(miniBH)..'px; outline:1px solid #AA1205; background-color:#AA120522; color:inherit;"></div>') end end end local function makeArcText(args,result,nval) local items, itemlist='',{} local arcText='' if args['arc'..nval] then items=convertCoords (args['arc'..nval]) items,arcText=extractItem(items) -- first item is text, in quotes if it includes commas itemlist=splitItem(items,9) -- put items in a table: text, lat,lon,size,color,angle,gap,radius,ellipse if itemlist[4]=='' then itemlist[4]='12' end itemlist[4]=string.match((itemlist[4] or '12'),"[%.%-?%d]+") if itemlist[5]=='' then itemlist[5]='grey' end itemlist[6]=string.match((itemlist[6] or '0'),"[%.%-?%d]+") itemlist[7]=string.match((itemlist[7] or '0'),"[%.%-?%d]+") itemlist[8]=string.match((itemlist[8] or '0'),"[%.%-?%d]+") end if args['arc-coord'..nval] then local itemTab=splitItem(convertCoordsTrad (args['arc-coord'..nval]),2) maplist.lat=tonumber(string.match(itemTab[1],"[%.%-?%d]+")) maplist.lon=tonumber(string.match(itemTab[2],"[%.%-?%d]+")) else maplist.lat=tonumber(string.match(args['arc-lat'..nval] or itemlist[2] or '0',"[%.%-?%d]+")) maplist.lon=tonumber(string.match(args['arc-lon'..nval] or itemlist[3] or '0',"[%.%-?%d]+")) end local arcX,arcY=maptogrid(maplist,6) arcText = args['arc-text'..nval] or arcText local fontSize =tonumber(args['arc-text-size'..nval] or itemlist[4] or '12') local textColor=getColor(string.gsub(args['arc-text-color'..nval] or itemlist[5] or 'grey','[%s]+','') ) local arcAngle= tonumber((args['arc-angle'..nval]) or (itemlist[6]) or '45')-90 local arcRadius =tonumber(args['arc-radius'..nval] or itemlist[8] or '0.05') local arcGap = tonumber(args['arc-gap'..nval] or itemlist[7] or '1')* ( ( math.sin(8-math.rad(arcRadius))^8 )+0.4 )*( ( fontSize+6 )/15 ) arcRadius=450*arcRadius*0.75 local ellipseFactor=tonumber(args['ellipse-factor'..nval] or itemlist[9] or '1') local arcRotate =arcAngle+90 if arcGap<0 then arcRotate=arcAngle-90 end local latF=arcY - fontSize + (0-(math.sin(math.rad(arcAngle))) * arcRadius) local lonF=arcX - fontSize +(0-(math.cos(math.rad(arcAngle))) * arcRadius) local step=1 for codepoint in mw.ustring.gcodepoint( arcText ) do -- block step=1,#arcText do table.insert(result,'<div style="position: absolute;') local posY=tostring(round( (latF + (math.sin(math.rad(arcAngle+((step-1)*arcGap))) * arcRadius)) *ellipseFactor,2))..'px;' local posX=tostring(round( (lonF + (math.cos(math.rad(arcAngle+((step-1)*arcGap))) * arcRadius))/ellipseFactor,2))..'px;' table.insert(result,' top: '..posY..' left: '..posX..' transform: rotate( '..tostring(round(arcRotate +((step-1)*arcGap)),2)..'deg);') table.insert(result,'width:'..tostring(fontSize*2)..'px; text-align: center; background-color:transparent; color: '..textColor..';') table.insert(result,'vertical-align: baseline; font-size: '..tostring(fontSize)..'px;">'..mw.ustring.char(codepoint)..'</div>') step=step+1 end end local function makeFullscreenItem (itemtitle,itemdescription,lat,lon,group,itemcolor) local item={} itemdescription=stripdivs(itemdescription or '') local templon=lon if lon > 180 then templon=lon-360 end --for hemisphere+ or -1 dots if lon < -180 then templon=lon+360 end -- use 'real' coordinates for geohack label, while retaining shifted coords for plot if itemcolor=='transparent' then itemcolor='white' end itemcolor=getColor(itemcolor) -- ensure no opacity, which breaks maplink if string.find(itemcolor,'#')==1 and #itemcolor>7 then itemcolor=string.sub(itemcolor,1,7) end table.insert(item, '{ "type": "Feature", "properties": {') table.insert(item, ' "title": "'..itemtitle..'",') table.insert(item, ' "description": "'..itemdescription) table.insert(item, ' ([https://geohack.toolforge.org/geohack.php?params='..tostring(lat)..';'..tostring(templon)) table.insert(item, '_dim:2000 '..tostring(lat)..','..tostring(templon)..'])",') table.insert(item, ' "marker-symbol": "-number-'..string.gsub(group,'%W','')..'", "marker-size": "medium", "marker-color": "'..itemcolor..'" },') table.insert(item, ' "geometry": {"type": "Point", "coordinates": ['..tostring(lon)..','..tostring(lat)..'] } }') return table.concat(item) end local function makeLegendBox(result,args) local legend ={} local line,count, maxWidth='',1,8 local item line,item=extractItem(args.legendBox or '') local a='' for c in item:gmatch('.') do a=a..(c:gsub('%^','<br>') or c) end legend.Text = a -- convert hats to line breaks line=splitItem(line,6) -- (text, size, poition,background color, text/outline color, param options) legend.Size=line[2] or '150px80px1px' legend.Pos=line[3] or '10px10px' legend.Background=line[4] or 'beigeground' legend.Color=line[5] or 'darkbrown' legend.Param= line[6] or '' local argnum,legendCount,titleHeight='1',1,0 if (legend.Text and legend.Text~='') then titleHeight=15+(13.4*(select(2, string.gsub(legend.Text,"<br>", "")))) end local legendLine,legendGroup,legendY={},{},{} while args['legendItem'..argnum] do -- assign legendLine, legendGroup, legendY for each dot line,legendLine[legendCount] = extractItem(args['legendItem'..argnum] or '') line=splitItem(line,3) legendGroup[legendCount]=line[2] or argnum if shapeList[legendGroup[legendCount]] then maxWidth=math.max(tonumber(string.match(shapeList[legendGroup[legendCount]].shapeSize or '10','[%d]+')),maxWidth) else maxWidth=math.max(tonumber(string.match(shapeList['1'].shapeSize or '10','[%d]+')),maxWidth) end maxWidth=maxWidth+1 if line[3] then legendY[legendCount]=tonumber(string.match(line[3],'[%d]+')) else legendY[legendCount] = 3+maxWidth*(legendCount-1)+titleHeight -- if (legend.Text and legend.Text~='') then legendY[legendCount]=legendY[legendCount]+15 end end legendCount=legendCount+1 argnum=tostring(legendCount) end local w,h,r=getsize(legend.Size or '') local x,y=getsize(legend.Pos or '') local div=mw.html.create ('div') div:css('position', 'absolute') div:css('outline', '1px solid'..getColor(legend.Color)) if r~=0 then div:css('border-radius',tostring(r).."px") end div :css('top', y.."px") :css('left', x.."px") :css('width', w.."px") :css('height', h.."px") :css('line-height','105%') :css('background-color', getColor(legend.Background) ) :css('color','inherit') if not string.find(legend.Param,'noshadow') then div:css('box-shadow', '2px 2px 4px #33203335') end div:tag( 'div' ) :css('position', 'absolute') :css('top','1px') :css('left', (w/2).."px") :css('width',(w-8)..'px') :css('text-align', 'center') :css('color', getColor(legend.Color)) :css('transform', 'translateX(-50%)') :css('font-size','11px') :wikitext(legend.Text) :done() for lct=1,legendCount-1 do --local t=legendGroup[lct] local shape=shapeList[legendGroup[lct]] or shapeList['1'] local row={} row.gridx=3+maxWidth/2 row.gridy=(legendY[lct] or 0) + 5 if shape.shape=='image:' then row.gridy=row.gridy+6 end row.dx=0 row.dy=0 local legendShape= getshapetable(row,shape) div:wikitext(legendShape) :tag( 'div' ) :css('position', 'absolute') :css('top',(legendY[lct] or 0)..'px') :css('left', (maxWidth+6)..'px') :css('width', (w-maxWidth-6)..'px') :css('text-align', 'left') :css('line-height','103%') :css('color', getColor(legend.Color)) :css('font-size','10px') :wikitext(legendLine[lct]) :done() end div:allDone() table.insert(result,tostring(div)) end local function getQset (qValue,pValue,argNumber,args) local result={} local sortType=string.lower(args['geo-list-sort'] or 'a') local testValue='0' if sortType == 'alpha' or sortType == 'a' or sortType == 'ah' or sortType == 'al' then testValue = mw.wikibase.getLabel(qValue) elseif sortType == 'value' or sortType == 'v' or sortType == 'vh' or sortType == 'vl'then if qValue==nil or pValue == nil then debugmsg(mw.addWarning((qValue or 'nil')..' Qnumber for '..(pValue or 'nil'))) else if mw.wikibase.getBestStatements(qValue,pValue)[1] then testValue = mw.wikibase.getBestStatements(qValue,pValue)[1].mainsnak.datavalue.value.amount or '0' if pValue == 'P2046' then testValue = convertToSqKm(testValue, mw.wikibase.getBestStatements(qValue,pValue)[1].mainsnak.datavalue.value.unit) end end end elseif sortType == 'north' or sortType == 'n' or sortType == 'nh' or sortType == 'nl' then if mw.wikibase.getBestStatements(qValue,'P625')[1] then testValue = mw.wikibase.getBestStatements(qValue,'P625')[1].mainsnak.datavalue.value.latitude or 0 end elseif sortType == 'west' or sortType == 'w' or sortType == 'wh' or sortType == 'wl' then if mw.wikibase.getBestStatements(qValue,'P625')[1] then testValue = mw.wikibase.getBestStatements(qValue,'P625')[1].mainsnak.datavalue.value.longitude or 0 end end result[1]=testValue result[2]=argNumber return result end function p._main ( args ) local result={} local frame=mw.getCurrentFrame() local dotTable={} local magVal,scaleVal = args.magnify,'' local origH,origW=maplist.height,maplist.width if magVal then --set up the values needed to magnify the top-right portion of the map magVal=tonumber(string.match(magVal or '0',"[%.%-?%d]+")) or 1 if magVal>1 and magVal <=2 then maplist.height= round(maplist.height/magVal,0) maplist.width=round(maplist.width/magVal,0) scaleVal='transform: scale('..magVal..') translateY('..tostring((origH-maplist.height)/2)..'px);' else magVal=1 end end -- set up the three nested div boxes (plus an extra if centered) to put the map plus title/caption area, in an appropriate frame on the page if args.float=='center' or args.float=='centre' then table.insert(result,'<div class="center"><div class="thumb tnone">') elseif args.float=='left' then table.insert(result,'<div class="thumb tleft">') else table.insert(result,'<div class="thumb tright">') end table.insert(result,'<div class="thumbinner" style="position: relative; top: 0px; right: 0px; width: '..(args.width or "400")..'px;">') if args.title then table.insert(result,'<div class="center" style="font-weight:bold">'..args.title..'</div>') end if magVal and magVal >1 and magVal<=2 then table.insert(result,'<div class="thumbinner noresize" style="display:block; position: relative; outline:0px; border:0px; padding:0px; background-color:transparent; color:inherit;') table.insert(result,'top: 50%; right: '..tostring(0-((origW-maplist.width))/2)..'px; ') table.insert(result,'height: '..origH..'px; width: '..maplist.width..'px; '..scaleVal..'">') else magVal=1 table.insert(result,'<div class="thumbinner noresize" style="position: relative; outline:0px; border:0px; padding:0px;') table.insert(result,'top: 0px; right: 0px; ') table.insert(result,'height: '..maplist.height..'px; width: '..maplist.width..'px ">') end --add any boundary Qvalues to map-data-light if requested if args['geo-region'] and (args['geo-boundaries'] == '1') then local qmaps=args['map-data-light'] or '' if qmaps ~='' and string.sub(qmaps,#qmaps) ~= ',' then qmaps=qmaps..',' end local geoRegion = args['geo-region'] -- or add base-page here local geoSubRegion = args['geo-sub-region'] or 'P150' if not mw.wikibase.isValidEntityId(geoSubRegion) then geoSubRegion = 'P150' end if mw.wikibase.isValidEntityId(geoRegion) then local ct=1 local qtemp while (mw.wikibase.getBestStatements(geoRegion,geoSubRegion)[ct]) do -- debugmsg('table '..ct..' - '..mw.wikibase.getBestStatements(geoRegion,geoSubRegion)[ct].mainsnak.datavalue.value.id) qtemp = mw.wikibase.getBestStatements(geoRegion,geoSubRegion)[ct].mainsnak.datavalue.value.id or nil if qtemp then if mw.wikibase.entityExists(qtemp) then qmaps=qmaps..qtemp..',' -- see if there is a geocode boundary Qvalue to add else debugmsg(mw.addWarning('unable to add geocode value for '..mw.wikibase.getLabel..','..qtemp)) end end ct=ct+1 end end if qmaps and qmaps ~= '' then -- add back the created/expanded list of boundary Qvalues, and remove trailing comma args['map-data-light'] = string.sub(qmaps,1,#qmaps-1) end end -- Create the basemap using mapframe local mapframecontent=getmapframecontent(args,'basemap') table.insert(result, frame:extensionTag{ name ='mapframe', content=mapframecontent, args={width=tostring(maplist.width), height=tostring(maplist.height), zoom=tostring(maplist.zoom), longitude=tostring(maplist.lonbase), latitude=tostring(maplist.latbase), mapstyle=maplist.mapstyle, frameless=true } } ) --Add coverall box to block the unhelpful links from mapframe - which wouldn't include all the dots. Reinstate some links to osm and wikimedia table.insert(result,'<div style="position: absolute;width:'..tostring(maplist.width)..'px; height:'..tostring(maplist.height)..'px;') table.insert(result,'top:0px;left:0px;background-color:#FFFFFF00; color:inherit;"></div>') --Add replacent hover-links for OpenStreetMap and maps terms and conditions table.insert(result,'<div style="position: absolute; top: '..tostring(maplist.height-18)..'px; left: '..tostring(maplist.width-13)..'px; width: 12px; height: 12px">') table.insert(result,'[[file:Transparent.svg|12px|link=https://www.openstreetmap.org/copyright|'..aboutOSM..']]</div>') table.insert(result,'<div style="position: absolute; top: '..tostring(maplist.height-18)..'px; left: '..tostring(maplist.width-110)..'px;') table.insert(result,'width: 12px; height: 12px background-color: transparent; color:inherit;">') table.insert(result,'[[file:Transparent.svg|12px| link=https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Maps_Terms_of_Use|'..termsOfUse..']]</div>') -- Add scale-line if not args.scalemark or args.scalemark~='0' then local top=maplist.height-42 local left=maplist.width-61-(tonumber(args.scalemark or '1')) local minipos=string.lower(args.minimap or '') -- scalemark gets pushed left if it would be behind the minimap if minipos~='' and not(string.find(minipos,'left') or string.find(minipos,'top') ) then local offset=tonumber(args.scalemark or '1')-tonumber(args['mini-width'] or '60') if offset<1 then left=maplist.width-61-tonumber(args['mini-width'] or '60') end end if maplist.width-left >216 then top=top+14 end -- shunt scaleline down if it is beyond the copyright stuff local scalek,scalem=getScale(maplist.zoom, maplist.latbase, magVal) local magReduce='' table.insert(result,"<div style=\"display:inline-block; position: absolute; background-color: #111111") table.insert(result,"; color:inherit; clip-path:path(nonzero, &#39;M0,8 l0,4 l20,0 l0,-4 l-0.3,0 l0,3.7 l-19.4,0 l0,-3.7 z&#39;) ") table.insert(result,"; width:20px") -- path is a 20px20px box, and then rescales if magVal==1 then table.insert(result,"; top:"..tostring(top-1).."px") table.insert(result,"; left:"..tostring(left+16).."px") table.insert(result,"; height:20px; transform:scale("..tostring(2.5)..", "..tostring(1.5)..")") else -- shrink the scalemark to compensate for magnification table.insert(result,"; top:"..tostring(top-(magVal*0.28)).."px") table.insert(result,"; left:"..tostring(left+(16*(magVal*1.15))).."px") table.insert(result,"; height:20px; transform:scale("..tostring(2.5*(1/magVal))..", "..tostring(1.5*(1/magVal))..")") magReduce= 'scale('..tostring(1/magVal)..')' end table.insert(result,"\"></div>") table.insert(result,'<div style="position: absolute; top: '..tostring(top)..'px; left: '..tostring(left+47)..'px; font-size: 9.5px; line-height: 126%; width: fit-content;') table.insert(result,'color: #444433; background-color: transparent; text-align: right; transform: '..magReduce..' translateX(-100%);">'..scalek..'<br>'..scalem..'</div>') end --Set up the shapeList and dotList tables, to provide data to go on the map local sgNumbers,sgSortable={},{} --s1,s2 sgNumbers["1"]="1" if args.useFormatStyle and args.useFormatStyle=='shortstyle' then shapeList=ParseShapeTypes (shapeList,args,"1") for argindex,argv in pairs(args) do -- build a list of all the numbered sg's that have been used if string.find(argindex,"sg[a-f,n%d]+") == 1 then -- only look through the sga,sgb, sgc,sgd,sge,sgf and sgn args local x=string.match(argindex,"[%d]+") -- find its number if x and not sgNumbers[x] then sgNumbers[x]=x end -- only add if not already found end if string.find(argindex,"sg[a-f]H") == 1 and highlightNum then highlightOption=true end end for indx,sgnum in pairs(sgNumbers) do table.insert(sgSortable,sgnum) end table.sort(sgSortable,lessthan) -- put the list in a sortable form for k,v in pairs(sgSortable) do -- work through the sorted list, parsing each set of sg's in turn, from 1 upwards shapeList=ParseShapeTypes (shapeList,args,v) end if highlightOption==true then shapeList=ParseShapeTypes (shapeList,args,'H') end end local dotList,dotresult,dotItemTable,dotGroupList={},{},{},{} if (not args.useFormatStyle) or args.useFormatStyle=='standardstyle' then local dotmax=0 local qset={} for indx,val in pairs(args) do if string.match(indx,'mark%-coord[%d]+') or string.match(indx,'lat[%d]+') or string.match(indx,'geo%-data[%d]+') then dotmax=math.max(dotmax, tonumber(string.match(indx,"[%d]+"))) if string.match(indx,'geo%-data[%d]+') then local argnum=string.sub(indx,9,#indx) or '' if args['mark-title'..argnum] == 'none' or (string.find(args['mark-title'..argnum] or 'x','nolist')== 1) then -- debugmsg('sort values ignored '..argnum..', '..args['mark-title'..argnum]) else qset[val]=getQset (val, (args['geo-data-type'] or 'P1082'), argnum, args) end end end if (indx=='shapeH') or (indx=='shape-colorH') or (indx=='shape-outlineH') or (indx=='label-colorH') then highlightOption=true end end local qlist=args['geo-data-list'] if qlist then if string.sub(qlist,#qlist) ~= ',' then qlist=qlist..',' end else qlist='' end local geoRegion = args['geo-region'] -- or add base-page here local geoSubRegion = args['geo-sub-region'] or 'P150' if not mw.wikibase.isValidEntityId(geoSubRegion) then geoSubRegion = 'P150' end if (args['find-geo-dots'] or '1') ~= '0' and geoRegion and mw.wikibase.isValidEntityId(geoRegion) then local ct=1 local qtemp while (mw.wikibase.getBestStatements(geoRegion,geoSubRegion)[ct]) do -- debugmsg('table '..ct..' - '..mw.wikibase.getBestStatements(adminRegion,adminSubRegion)[ct].mainsnak.datavalue.value.id) qtemp = mw.wikibase.getBestStatements(geoRegion,geoSubRegion)[ct].mainsnak.datavalue.value.id or nil if qtemp then qlist=qlist..qtemp..',' -- add subregion Qvalue to the list end ct=ct+1 end end if qlist and #qlist>1 then -- create a table from the csv list local _, c = qlist:gsub(",","") local qtab=splitItem(qlist,c) for xd,yd in pairs(qtab) do yd=string.upper(yd) if qset[yd] == nil and mw.wikibase.isValidEntityId(yd) then dotmax=dotmax+1 qset[yd]=getQset (yd, (args['geo-data-type'] or 'P1082'), tostring(dotmax), args) args['geo-data'..tostring(dotmax)] = yd -- debugmsg(dotmax..' = '..(string.upper(yd) or 'Q Not found')..': '..(mw.wikibase.getLabel(yd) or 'label Not found')..': '..(mw.wikibase.getSitelink(yd) or 'link Not found')) elseif not mw.wikibase.isValidEntityId(yd) then debugmsg(mw.addWarning(yd..' is not a [[wikidata]] page. geo-data-list needs comma-separated Qvalues' )) else debugmsg(mw.addWarning(yd..' is duplicate')) end end end -- qset contains set of Qvalues and can be from wikidata geo-region, list of geo-data-list Q values or individual geo-data1= etc local ts = {} -- table to hold the keys local useQset=false for ky, val in pairs(qset) do table.insert(ts, {key = ky, value = val[1], num=val[2]}) useQset=true end if useQset then local order = string.lower(args['geo-list-sort'] or 'a') -- sort the list from previously stored sortkey, either Lowest or Highest first if string.find(',al,vl,nl,wl,west,w,alpha,a,' , ','..order..',') then table.sort(ts, function (a,b) return lessthan(a.value, b.value) end) else table.sort(ts, function (a,b) return morethan(a.value, b.value) end) end for ky,val in ipairs(ts) do -- assign values from sorted list to numbered parameter args['numbered'..val.num] = ky -- The numbered parameter becomes the value for each dot that has a geo Qvalue, from manual, list or wiki sources. end end dotItemTable=tradstyleParseShapes(args,dotItemTable,dotmax) for argindex=1,dotmax do -- build a list of all the numbered coords or lat,lons that have been used local x=tostring(argindex) if args['mark-coord'..x] or (args['mark-lat'..x] and args['mark-lon'..x]) or args['geo-data'..x] then sgNumbers[x]=x -- add it to the list end end else for indx in pairs(args) do if string.match(indx,'dot[%d]+') then table.insert(dotList,indx) end --add the index name for dot1, dot2 etc to dotList end table.sort(dotList,morethan) for indx,dotName in pairs(dotList) do dotresult=ParseData(args,string.match(dotName,'[%d]+') ) -- using each dot number, assign the settings for each dot to a dotresult item line table.insert(dotItemTable,dotresult) -- and store that item line within the dotItemTable end end for arcVal = 65,91 do -- check through args looking for any arcs local arcLetter=string.char(arcVal) if args['arc-text'..arcLetter] or args['arc'..arcLetter] then makeArcText(args,result,arcLetter) end end local dotdivs='' local ddots=0 if dotItemTable[1] then local ddots=(dotItemTable[1].lat or 0)+(dotItemTable[1].lon or 0) end local fgroup='F'..tostring(maplist.latbase+maplist.lonbase+ddots ) local FullscreenList={} local addcomma='' for i,dotitem in pairs(dotItemTable) do -- working throug each dot item, merge the dot and shape values into a full set of css text local dotgroup= dotitem.group or "0" if dotitem.posType=='mark-line' and dotitem.markDest then --find destination xy values for any mark-lines for n,v in pairs(dotItemTable) do if v.code == dotitem.markDest then dotitem.gridx2=v.gridx dotitem.gridy2=v.gridy break end end end local qtype=dotitem.group -- find which shape group each dot has been assigned --debugmsg('dotgroup='..qtype..', sg='..(sgNumbers[qtype] or 'nil')..' , shapeList='..shapeList[qtype].shape) if not sgNumbers[qtype] then qtype="0" end --shapeList[dotitem.group] will give access to the shape values for that dot if highlightNum==dotitem.code and highlightOption==true and shapeList['H'] then table.insert(result, getshapetable(dotitem,shapeList['H'])) else table.insert(result, getshapetable(dotitem,shapeList[qtype])) -- Add the actual css instructions for each dot end if shapeList[dotgroup] and not string.find((dotitem.param1 or ''),'nomap') then -- only add if not excluded with 'nomap' labelText local ftext='' if dotitem.dotTag~='' and not string.match(dotitem.labelText or '','[%d]') then ftext=stripdivs(dotitem.dotTag or '')..' <br>' end if (dotitem.labelText ~= ftext) and dotitem.dotLink =='' then ftext=ftext..' '..stripdivs(dotitem.labelText)..'<br>' end if (dotitem.dotLink) and (dotitem.dotLink ~='') then ftext=ftext..dotitem.dotLink..'<br>' end if dotitem.imageName then ftext=ftext..'[[File:'..dotitem.imageName..'|250px]]' end table.insert(FullscreenList,1, makeFullscreenItem (string.gsub(ftext,"[\n]+"," "), dotitem.info,round(dotitem.lat,5),round(dotitem.lon,5),fgroup,shapeList[dotgroup].shapeColor)..addcomma ) addcomma=', ' end -- makeFullscreenItem (itemtitle,itemdescription,lat,lon,group,itemcolor) -- Always add to start of list, to reverse the sequence, and separate with commas except for first item, which is now at the end end if args.legendBox then makeLegendBox(result,args) end if args.minimap or args['mini-locator'] then makeLocatorMap(args,result) end -- add tag link and details for fullscreen version addcomma='' if (mapframecontent or '[]') ~= '[]' then addcomma=',' end mapframecontent=getmapframecontent(args,'fullscreen') local contentstart='[ '..mapframecontent..addcomma..'{ "type": "FeatureCollection", "features": [ ' --extra features after first square bracket local contentend=' ] } ]' table.insert(result, '<div style="position: absolute;top: 9px;left: '..tostring(maplist.width-34)..'px">') table.insert(result, '<div style="color: white; opacity:100; font-size: 19px; font-weight:normal; text-align: left;">') table.insert(result, frame:extensionTag{ name ='maplink', content=contentstart..table.concat(FullscreenList)..contentend, args={zoom=tostring(maplist.zoom+1), class='no-icon', frameless='1', latitude=tostring(maplist.latbase), longitude=tostring(maplist.lonbase), --add invisble 'en-spaces' for tooltip text='<div title="'..fullscreenlinktext..'">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</div>'} } ) table.insert(result,'</div></div>') -- end of maplink ----- -- add closing div for main map table.insert(result,'</div>') -- collate caption material to go in the outer div class if captionTable ~= '' and (not args['auto-caption']) then args['auto-caption']='on' end --default to include list if using geo values local autocaption=string.lower(args['auto-caption'] or 'no') local autoOff=autocaption:match("(%w+)(.*)") -- select the first word in autocaption and see if it is a negativeAnswer) if negativeAnswer[autoOff] then captionTable='' end if args.caption or (not negativeAnswer[autoOff]) then table.insert(result,'<div class="thumbcaption" style="text-align:left">') if args.caption then table.insert(result,args.caption) if captionTable ~= '' then table.insert(result,'<hr>') end end end local columns=tonumber(autoOff:match("[%d]+") or '1') if columns>1 then columns=round(maplist.width/(columns*17), 0) end -- convert from em to px for historical reasons --for k in pairs(dotList) do capchk=capchk..(args["dotlink"..k] or '') end local capchk=nil local captionList = {} for key, value in pairs(dotItemTable) do -- only add an autocaption line if there is both a dotTag and a dotLink line available and it is not marked as nolist if value.dotTag and value.dotTag~='' and (not string.find(value.param1 or '','nolist')) and string.gsub(value.dotLink or '',"%s+","")~='' then table.insert(captionList, {key = key, value = value}) if captionTable == '' then capchk=true else -- add the next line of content to the html table capchk=false end end end if captionTable ~= '' then table.sort(captionList, function (a,b) return lessthan(string.match(a.value.dotTag,'[%w]+'), string.match(b.value.dotTag,'[%w]+')) end) for k,v in pairs(captionList) do local nval=string.match(v.value.dotTag,'[%w]+') -- find the first alphanumeric item in the dotTag local ngrp=v.value.group if captionTableText[ngrp] then -- debugmsg('table text for'..v.value.dotTag..', '..captionTableText[v.value.group][1]..', '..captionTableText[v.value.group][2]..', '..captionTableText[v.value.group][3]..' ('..captionTableText[v.value.group][4]..')') local c1,c2 c1,c2=checkColors(shapeList[ngrp].shapeColor) local cDot='<div style="display:inline-block;line-height:110%;vertical-align:middle; padding:1px 4px;border-radius:8px;border: 0.5px solid black;' cDot=cDot..'background-color:'..c1..';color:'..c2..';font-size:88%;font-weight:bold">'..nval..'</div>' captionTable = htmlTableLine(captionTable,cDot,captionTableText[ngrp][1], captionTableText[ngrp][2], captionTableText[ngrp][3], captionTableText[ngrp][4]) end end end if capchk and (not negativeAnswer[autoOff]) then table.sort(captionList, function (a,b) return lessthan(string.match(a.value.dotTag,'[%w]+'), string.match(b.value.dotTag,'[%w]+')) end) -- local myDivision = string.gsub((args.toggletext or toggletext), "%s+", "") if string.find(autocaption,'collaps') then table.insert(result,'<div class = "wikitable mw-collapsible ') if string.find(autocaption,'collapsed') then table.insert(result,'mw-collapsed') end table.insert(result,'" style="width:100%; line-height: 17px; border-style:none; text-align: center"><b>'..(args.toggletext or toggletext)..'</b>') end if string.find(autocaption, 'columns=') then columns=string.match(autocaption,'[%d]+',string.find(autocaption, 'columns=') ) end table.insert(result,'<div class="mw-collapsible-content" style="column-count:'..columns..'; column-rule:solid 1px;text-align:left;padding-top:5px">') table.sort(dotList,lessthan) local nval,ngrp='','0' for k,v in pairs(captionList) do nval=string.match(v.value.dotTag,'[%w]+') -- find the first alphanumeric item in the dotTag ngrp=v.value.group or '0' if v.value.dotLink and v.value.dotLink~='' and nval and nval~='' then local c1,c2 if nval==args.highlight then c1,c2=checkColors(shapeList['H'].shapeColor) else c1,c2=checkColors(shapeList[ngrp].shapeColor) end table.insert(result,'<div style="display:inline-block;line-height:110%;vertical-align:middle; padding:1px 4px;border-radius:8px;border: 0.5px solid black;') table.insert(result,'background-color:'..c1..';color:'..c2..';font-size:88%;font-weight:bold">'..nval..'</div> '..v.value.dotLink..'<br>') end end table.insert(result,'</div>') -- end for caption-content div if string.find(autocaption,'collaps') then table.insert(result,'</div>') end -- end for toggle frame end if captionTable ~= '' then table.insert(result,captionTable..'</table>') end if args.caption or (not negativeAnswer[autoOff]) then table.insert(result,'</div>') end -- end for whole caption frame table.insert(result,'</div></div>') -- outer two frames if args.float == 'center' or args.float=='centre' then table.insert(result,'</div>') end if args['show-new-format'] == 'hints' then -- provide a 'format hint panel' in the 'Preview Box' local w="<small>Below are some template hints for the 'sga' compressed version, " w=w..'{{tl|OSM Location dots}}. It can use these, instead of the more verbose {{tl|OSM Location map}} parameter format. ' w=w..'Data is divided between a "ShapeGroup" and the "Dots", so that a single shapeGroup can be used for multiple dots on the map. ' previewMsg(w..'(nb. the "group" value can be the number or an assigned name of a shapeGroup)</small>') w='<small>{{tl|OSM Location dots}}: | dot(n)=group,lat,lon,dotTag | ' w=w..'dotlink=link/tooltip | dotlabel=label,position,dx,dy,param1,info | dotpic=filename <br>' w=w.."(nb. param1 options include 'nolink' 'nolist' 'nomap' 'hemisphere-1' 'hemisphere+1', 'noline' - quotes not required, separate with spaces).<br>" w=w..'| sga = Shape,Sizepx,Color,Angledeg | sgb= OutlineWidth,Color,Style | sgc=TextSize,Color,Angle,bold italic <br>' w=w..'| sgd=TagSizepx,Color,Spacer,Angledeg | sge=LineWidth,Color,Style | sgf=TextSpacingpx,LineHeight%,Outlinepx,backgroundColor<br>' w=w..'| sgn=Name (optional, to assign a meaningful name) | sgp=Parent (can be the name or number of the parent shapeGroup. ' previewMsg(w..'Each shapegroup will inherit values from a parent, stretching back to "sga1" and its default values.)</small>') if #pmsg then local dbg={} for i,x in pairs(pmsg) do table.insert(dbg,x..'<br>') end dbg=mw.addWarning(table.concat(dbg)) table.insert(result, dbg) end end if args.coordtest then debugmsg(mw.text.nowiki(args.coordtest)) end for i,x in pairs(msg) do table.insert(result, x..'<br>') end return table.concat(result) end function p.main(frame) local args = getArgs(frame) local itemTab={} maplist.width=tonumber(args.width) or 400 maplist.height=tonumber(args.height) or 300 if args.coord then itemTab=splitItem(convertCoordsTrad (args.coord),2) maplist.latbase=itemTab[1] maplist.lonbase=itemTab[2] else maplist.lonbase=tonumber(args.lon) or 5 maplist.latbase=tonumber(args.lat) or 0 end maplist.zoom=tonumber(args.zoom) or 1 visibleLinks=args.showlinks highlightNum=args.highlight if args.nolabels=='1' then maplist.mapstyle='osm' else maplist.mapstyle='osm-intl' end if maplist.width >= 400 and not(args['show-q-values']) then args['show-q-values'] = '1' -- default to on if wider than 400px elseif maplist.width < 320 then args['show-q-values'] = '0' end -- turn off Qvalus if frame is too narrow, even if requested return p._main(args) end return p 4ikp7ewfasnxm4bpjozepwasoatabu9 42587400 42587399 2026-05-04T10:59:55Z Vipz 151311 Uvezena je jedna revizija sa [[:en:Module:OSM_Location_map]] 42587399 Scribunto text/plain require('strict') local delink=require('Module:Delink').delink local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs local p = {} local maplist={} local sgNames={} local highlightOption=false local highlightNum local visibleLinks local geoTotalPop = 0 local captionTable = '' local captionTableText = {} -- This module creates framed maps of anywhere in the world, at the required scale, and enables annotations, -- dots, shapes, lines and other ways to customise the area of the map being shown. It also provides a link -- to an interactive fullscreen version, which has locator dots instead of annotations and shapes. -- This is the 2025 successor module to a wiki-markup template version of 2024, which itself was a successor -- to the 'Graph'/VEGA driven template that was begun in 2016, until the Vega version was switched off in 2023. -- This module is called from template {{OSM Location map}}, which uses the same parameter formats as before. -- In addition it may at some point be possible to use a more concise parameter format using the template {{OSM Location dots}} -- In general the css output from the two formats will be identical, but the the concise version will allow bits of -- greater control over some of the settings. -- see the documentation on the two template pages for details of how to use the mapping features. -- If language customisation is needed, there are text items below that can be translated. Also see the color table -- below with details of how to add additional color names to allow localised alternatives. -- (Translating other language shape-types could be possible, but has not currently been contemplated. -- Parameter name translation would be harder but likely to be possible, ideally still retaining compatibility -- with template calls already written using English). -- -------------- the following text variables are used within the template, and can be translated as required --------------- -- -------------- you may wish to retain the English version as a comment, to keep track of the original phrase -------------- local negativeAnswer={no=1,'0'-1,off=1} local fullscreenlinktext = 'Click for interactive fullscreen map with links to nearby articles' local toggletext = 'List of numbered map items:' local termsOfUse = 'Maps: terms of use' local aboutOSM = 'About OpenStreetMaps' local yards = 'yds' local miles = 'miles' local metres = 'm' local km = 'km' local sqkm = 'sq.km' local year = 'year' local notFound = 'not found' local totalItems = 'Total' local sumOfDatapoints = 'sum of datapoints' local numberCol = 'No.' -- abbreviated for top of column of code numbers local wikidataLink = 'Wikidata page' local shapeList={} --This sets up the 'factoryDefault' shape group 0 shapeList["0"]={shapeType="0", Name="initialSettings", Parent="0", --sga items for the shape shape="circle", shapeSize="12px", shapeColor="blue", shapeAngle="0deg", --sgb items for border of the shape outlineWidth="0.5px", outlineColor="darkblue", outlineStyle="solid", --sgc items text settings for labels textSZ="11px", textCL="darkgrey", textNG="0deg", --sgf further text settings textSP="0px", textLH="120%", textOL="0px", textBG="transparent", --sgd items for dotTag text settings tagSize="10px", tagColor="white", tagSpacer="0px", tagAngle="0deg", --sge items for extension line to connect label to dot textEW="0px", textEC="darkgrey", textES="solid" } local colorList={} -- used by colorLookup to catch unsupported colors (eg 'LimeGreen'), to convert to generic version colorList['green']='hardgreen' -- it could also be added to to include alternative language equivelants, for a quick solution. colorList['red']='hardred' -- colorList ['source'] = target colorList['white']='white' -- converts any color that includes 'source' into its equivelent target colorList['blue']='hardblue' -- note, for translation you can add to this list, rather than replace it, colorList['brown']='brown' -- which would mean existing map definitions in english would also still work, alongside translated ones colorList['grey']='hardgrey' colorList['gray']='hardgrey' colorList['purple']='hardpurple' colorList['orange']='hardorange' colorList['leaf']='hardleaf' --for a more thorough translation, you can add all the variants of the colors as further CTB elements and hex values or redirects local CTB={} -- set up a table of color names (the CTB Color table index) and html hash colorhex values. CTB["paleblue"],CTB["softblue"],CTB["hardblue"],CTB["darkblue"]="#D6E1EC","#77A1CB","#4B77D6","#1c559e" CTB["palered"],CTB["softred"],CTB["hardred"],CTB["darkred"] = "#FCC6C0","#EC644B","#DB3123","#AA1205" CTB["palegreen"],CTB["softgreen"],CTB["hardgreen"],CTB["darkgreen"]= "#D2F0E5","#81AF81","#269F46","#0b7527" CTB["paleleaf"],CTB["softleaf"],CTB["hardleaf"],CTB["darkleaf"]= "#dff5c1","#b5e376","#8cc244","#679c21" CTB["palegrey"],CTB["softgrey"],CTB["hardgrey"],CTB["darkgrey"]= "#E8E8D6","#AAAA88","#777755","#444433" CTB["palegray"],CTB["softgray"],CTB["hardgray"],CTB["darkgray"]=CTB["palegrey"],CTB["softgrey"],CTB["hardgrey"],CTB["darkgrey"] CTB["palebrown"],CTB["softbrown"],CTB["hardbrown"],CTB["darkbrown"]="#FAF6ED","#CCB56C","#AD7F14","#754910" CTB["palepurple"],CTB["softpurple"],CTB["hardpurple"],CTB["darkpurple"]="#e0d1e6","#c784e0","#a029cf","#7a05a8" CTB["paleorange"],CTB["softorange"],CTB["hardorange"],CTB["darkorange"]="#ffedc2","#ffcf61","#EEB533","#e39f05" CTB["black"],CTB["white"],CTB["yellow"]="#000000","#FFFFFF","#FAF039" CTB["background"],CTB["paleground"],CTB["beigeground"]="#f9f6f2","#FEFEFA","#F5F5DC" CTB["beige"]=CTB["beigeground"] CTB["aqua"],CTB["teal"],CTB["fuchsia"] = "#00FFFF","#008080","#FF00FF" CTB["maroon"],CTB["olive"],CTB["navy"] = "#800000","#808000","#000080" CTB["lime"],CTB["limegreen"],CTB["aquamarine"] = "#00FF00","#32CD32","#7FFFD4" CTB["silver"],CTB["yellow"],CTB["orchid"] = "#800000","#FFFF00","#DA70D6" -- set up a table of predefined clip-paths local pathshape={} pathshape.squaredd = "M 19,1.25 l 0,18 -18,0 0,-18 18,0m-1,1 -16,0 0,16 16,0 0,-16m-1,1 0,14 -14,0 0,-14 14,0zm-1,1 -12,0 0,12 12,0 0,-12zm-1,1 0,10 -10,0 0,-10 10,0z" pathshape.squared = "M 18,2.5 l 0,15 -15,0 0,-15 15,0m-1,1 -13,0 0,13 13,0 0,-13zm-1,1 0,11 -11,0 0,-11 11,0z" pathshape.triangledd="M 0 20,20 20,10 0,0 20ZM1.5 19,10 1.7,18.5 19,1.5 19ZM3 18,17 18,10 3.8,3 18ZM4.5 17,10 5.4,15.4 17, 4.5,17ZM6 16,13.8 16,10 7.4z" pathshape.triangled ="M1,18 l 18,0 l -9,-18 l -9,18zm1.7,-1.1 l 7.3,-14.6 l 7.3,14.6 l -14.6, 0zm1.7,-1 l 11.0,0 l -5.5,-11 l -5.5,11z" pathshape.circledd = "M0,10a10,10 0 1,0 20,0a10,10 0 1,0 -20,0zm0.8,0a9.2,9.2 0 1,1 18.4,0a9.2,9.2 0 1,1 -18.4,0m1,0a8.2,8.2 0 1,0 16.4,0a8.2,8.2 0 1,0 -16.4,0zm0.8,0a7.2,7.2 0 1,1 14.8,0a7.2,7.2 0 1,1 -14.8,0m1,0 a6.4,6.4 0 1,1 12.8,0a6.4,6.4 0 1,1 -12.8,0z" pathshape.circled = "M2.5,10a7.5,7.5 0 1,0 15,0a7.5,7.5 0 1,0 -15,0zm1,0a6.5,6.5 0 1,1 13,0a6.5,6.5 0 1,1 -13,0m0.8,0 a5,5 0 1,1 11.4,0a5,5 0 1,1 -11.4,0" pathshape.diamond = "M3,10 l 7,-10 l 7,10 -7,10 -7,-10z" pathshape.diamondd = "M3,10 l 7,-10 l 7,10 -7,10 -7,-10zm1,0 l 6,8.5 l 6,-8.5 -6,-8.5 -6,8.5zm1,0 l 5,-7 5,7 -5,7 -5,-7z" pathshape.diamonddd = "M3,10 l 7,-10 l 7,10 -7,10 -7,-10zm0.75,0 l 6.25,9 l 6.25,-9 -6.25,-9 -6.25,9zm0.75,0 l 5.5,-8 5.5,8 -5.5,8 -5.5,-8zm0.75,0 l 4.75,7 l 4.75,-7 -4.75,-7 -4.75,7zm0.75,0 l 4,-6 4,6 -4,6 -4,-6z" pathshape.crossd = "M3.1,12.5 l4.2,0 l0,4.2 l5,0 l0,-4 l4.2,0 l0,-5 l-4.2,0 l0,-4.2 l-5,0 l0,4.2 l-4.2,0zM2.3,10a7.5,7.5 0 1,0 15,0a7.5,7.5 0 1,0 -15,0zm1,0a6.5,6.5 0 1,1 13,0a6.5,6.5 0 1,1 -13,0z" pathshape.cross = "M3.1,12.5 l4.2,0 l0,4.2 l5,0 l0,-4 l4.2,0 l0,-5 l-4.2,0 l0,-4.2 l-5,0 l0,4.2 l-4.2,0z" pathshape.thincross = "M2,12 l6,0 l0,6 l4,0 l0,-6 l6,0 l0,-4 l-6,0 l0,-6 l-4,0 l0,6 l-6,0z" pathshape.fivepointstar = "M10 0 L12.245 6.91 19.511 6.91 13.633 11.18 15.878 18.09 10 13.82 4.122 18.09 6.367 11.18 0.489 6.91 7.755 6.91Z" pathshape.fivepointstard = "M10 1.5 L 11.90825 7.3735 18.08435 7.3735 13.08805 11.003 14.9963 16.8765 10 13.247 5.0037 16.8765 6.91195 11.003 1.91565 7.3735 8.09175 7.3735 ZM0,10a10,10 0 1,0 20,0a10,10 0 1,0 -20,0zm1.5,0a8.5,8.5 0 1,1 17,0a8.5,8.5 0 1,1 -17,0z" pathshape.sixpointstar = "M10 0 L12.323 5.977 18.66 5 14.645 10 18.66 15 12.323 14.023 10 20 7.677 14.023 1.34 15 5.355 10 1.34 5 7.677 5.977Z" pathshape.sixpointstard = "M10 1.5 L 11.97455 6.58045 17.361 5.75 13.94825 10 17.361 14.25 11.97455 13.41955 10 18.5 8.02545 13.41955 2.639 14.25 6.05175 10 2.639 5.75 8.02545 6.58045 ZM0,10a10,10 0 1,0 20,0a10,10 0 1,0 -20,0zm1.5,0a8.5,8.5 0 1,1 17,0a8.5,8.5 0 1,1 -17,0z" pathshape.sevenpointstar = "M10 0 L12.048 5.747 17.818 3.765 14.602 8.95 19.749 12.225 13.69 12.943 14.339 19.01 10 14.72 5.661 19.01 6.31 12.943 0.251 12.225 5.398 8.95 2.182 3.765 7.952 5.747Z" pathshape.sevenpointstard = "M10 1.5 L11.7408 6.38495 16.6453 4.70025 13.9117 9.1075 18.28665 11.89125 13.1365 12.50155 13.68815 17.6585 10 14.012 6.31185 17.6585 6.8635 12.50155 1.71335 11.89125 6.0883 9.1075 3.3547 4.70025 8.2592 6.38495 ZM0,10a10,10 0 1,0 20,0a10,10 0 1,0 -20,0zm1.5,0a8.5,8.5 0 1,1 17,0a8.5,8.5 0 1,1 -17,0z" pathshape.eightpointstar = "M10 0 L11.88 5.46 17.071 2.929 14.54 8.12 20 10 14.54 11.88 17.071 17.071 11.88 14.54 10 20 8.12 14.54 2.929 17.071 5.46 11.88 0 10 5.46 8.12 2.929 2.929 8.12 5.46Z" pathshape.eightpointstard = "M10 0 L10 1.5 L11.598 6.141 16.01035 3.98965 13.859 8.402 18.5 10 13.859 11.598 16.01035 16.01035 11.598 13.859 10 18.5 8.402 13.859 3.98965 16.01035 6.141 11.598 1.5 10 6.141 8.402 3.98965 3.98965 8.402 6.141ZM0,10a10,10 0 1,0 20,0a10,10 0 1,0 -20,0zm1.5,0a8.5,8.5 0 1,1 17,0a8.5,8.5 0 1,1 -17,0z" pathshape.ring="M2.6,9.5a7.5,7.5 0 1,0 15,0a7.5,7.5 0 1,0 -15,0zm1,0a6.5,6.5 0 1,1 13,0a6.5,6.5 0 1,1 -13,0z" pathshape.semicircle = "M0,5 C0,18.3,20,18.3,20,5 L 0,5z" pathshape.arrowhead = "M 10,10.2 l 10,2.8 -2,-3 2,-3 -10,2.8 -0.2,0.2z" pathshape.boxd=pathshape.squared pathshape.boxdd=pathshape.squaredd pathshape.ellipsed=pathshape.circled pathshape.ellipsedd=pathshape.circledd local msg={} local function debugmsg(txt) table.insert(msg,txt) end local pmsg={} local function previewMsg(txt) table.insert(pmsg,txt) end local function colorLookup(color) for c,l in pairs(colorList) do if string.find(color,c) then return l end end return color end local function getColor (color,chk) local c local opacity="100" if not color or color=='' then color='hardgrey' end if color=="transparent" then return color end if color=="background1" then color='background' end if string.byte(color,1,1)==35 and (#color == 7 or #color == 9) then c=color elseif string.byte(color,1,1)==35 and #color == 4 then c=string.sub(color,1,2)..'f'..string.sub(color,3,3)..'f'..string.sub(color,4,4)..'f' else local s=color..'1' s= s:sub(0,s:find("%d")-1) opacity=string.match(color,"%d+") if not CTB[s] then s= colorList[s] end -- check for synonyms and translations if not CTB[s] then debugmsg(mw.addWarning('color = '..color..'. The color name is not defined. Used default grey instead')) end c=CTB[s] or CTB.hardgrey end if opacity and (tonumber(opacity) < 100) and string.find(c,"#")==1 and string.len(c)==7 and opacity~="" then local hexval=string.format("%x",(math.floor(tonumber(opacity)*2.55))) c=c..hexval end return c end function p.colorvalue(frame) -- enable external access to the CTB colorTable values. usage: {{#invoke:OSM Location map|colorvalue|color=hard blue}} local c if not frame.args.color or frame.args.color=='' then c='grey' else c=string.lower(string.gsub(frame.args.color,'%s+','')) end return string.upper(string.sub(getColor(c),2)) end local function checkColors(color) local c=getColor(color,'check') local opacity =1 -- calculate colour brightness and return black or white for contrast if c=='transparent' then return c,'#000000',0 end if not (string.find(c,'#')==1) then return c,'#FFFFFF',0 end if #c>8 then opacity= tonumber('0x'..(string.sub(c,8,9)))/500 end local r=tonumber('0x'..(string.sub(c,2,3)))/255 local g=tonumber('0x'..(string.sub(c,4,5)))/255 local b=tonumber('0x'..(string.sub(c,6,7)))/255 if 0.2126 * r + 0.7152 * g + 0.0722 * b / opacity < 0.7 then return c,'#FFFFFF',0.2126 * r + 0.7152 * g + 0.0722 * b / opacity else return c,'#000000',0.2126 * r + 0.7152 * g + 0.0722 * b / opacity end end local function morethan(a,b) if tonumber(string.match(a, '%f[%d]%d[,.%d]*%f[%D]')) and tonumber(string.match(b, '%f[%d]%d[,.%d]*%f[%D]')) then a = tonumber(string.match(a, '%-?%f[%d]%d[,.%d]*%f[%D]') ) b = tonumber(string.match(b, '%-?%f[%d]%d[,.%d]*%f[%D]') or '0') end return a>b end local function lessthan(a,b) if tonumber(string.match(a, '%f[%d]%d[,.%d]*%f[%D]')) and tonumber(string.match(b, '%f[%d]%d[,.%d]*%f[%D]')) then a = tonumber(string.match(a, '%-?%f[%d]%d[,.%d]*%f[%D]')) b = tonumber(string.match(b, '%-?%f[%d]%d[,.%d]*%f[%D]') or '0') end return a<b end local function getsize(size) --size1 is between 1 and 3 values, each with px, equating to width,height,corner-rounding --eg '15px 25px 5px' (spaces are optional) or '18px'. returns three numbers local sizeval = {} for v in string.gmatch(size, "[^px]+") do table.insert(sizeval,v) end sizeval[1] = tonumber(sizeval[1]) or 13 sizeval[2] = tonumber(sizeval[2]) or sizeval[1] sizeval[3] = tonumber(sizeval[3]) or 0 return sizeval[1],sizeval[2],sizeval[3] end local function coord2text(coord) -- looks through the output from {{coord}} to find the lat and long decimal values -- and converts compass points to minus or not-minus, return with separating comma. local lat = string.match(coord,'[%.%d]+°[NS]') local lon = string.match(coord,'[%.%d]+°[EW]') local neg={N="",S="-",W="-",E=""} return neg[string.match(lat, '[NS]')]..string.match(lat,'[%.%d]+')..","..neg[string.match(lon, '[EW]')]..string.match(lon,'[%.%d]+') end local function convertCoordsTrad (row) local coords='' if row and string.find (row,'<span class="geo">') then local a,b=string.find(row,'<span class="geo">') local start=b+1 a,b=string.find(row,"</span>",b) local finish=a-1 coords=string.sub(row,start,finish) coords=string.gsub(coords,'; ',',') end return coords end local function convertCoords (row) local start,finish,lat,lon,coords,says if row then local a,b=string.find(row,"<span class=") start=a while a do -- find the final span> finish=b a,b=string.find(row,"span>",b) end if start then coords= string.sub(row,start,finish) says="" if string.find(coords,'<span class="error">') then error("coord error: badly formed coordinates",0) end coords=coord2text(coords) coords = string.sub(row,1,start-1)..coords..string.sub(row,finish+1) else coords=row end return coords else return "Nothing to see here" end end local function fillCommas(val,max) local line='' if not val then line=',' -- ensure there is some content else line = val --string.lower(string.gsub(val,"%s+","")) -- or strip spaces end if string.find(line,',') == 1 then line=' '..line end -- ensure initial comma is not skipped local _, count=string.gsub(line,",","") -- add enough subsequent commas for all entries line=line..string.rep(',',max-count) while(string.find(line,",,") ) do line=string.gsub(line,",,",", ,") --ensure string.gmatch doesn't ignore any empty items by padding with spaces end return line end local function makeLinkBox(left,top,wid,label, link) local linkBoxName='Transparent square.svg' if visibleLinks or '' =='yes' then linkBoxName='Red hollow square.svg' end local builder = mw.html.create('div') --display:inline-block; local t= string.find(label,'wikidata') -- exclude wikidata from tooltip line if t then label=string.sub(label,1,t-2) -- don't show wikidata value in tooltip if string.find(link,'wikidata') then link = '' end -- don't link on click to wikidata (if there was not another link) end builder :cssText('position:absolute;left:'..tostring(left-1-wid/2)..'px;top:'..tostring(top-1 + math.min(wid/2-12,0) - wid/2)..'px') :wikitext(string.format( '[[File:%s|%dpx|link=%s|%s]]', linkBoxName, wid+2, link, label )) return tostring(builder) end local function extractItem(row,searchItem) -- remove text following a searchItem or start of line, which might be in quote-marks to allow commas local xend,xstart=1,0 if not row then return '','' end if searchItem then xend,xstart= string.find(row or '',searchItem or 'image:') end if not xstart then return string.gsub(string.gsub(row or '',"%b\"\"", ''),"%b\'\'", '') or '','' end while row:byte(xstart+1) == 32 and xstart<#row do -- skip over any leading spaces xstart=xstart+1 end local xbyte=row:byte(xstart+1) if xbyte == 34 or xbyte == 39 then -- are they wrapped in single or double quotes xstart=xstart+1 xend=row:find(string.char(xbyte),xstart+1) else xend = row:find(',',xstart+1) -- if no quotes, we assume no commas if not xend then xend=#row+1 end end -- return residual row and extracted text return row:sub(0,xstart)..row:sub(xend), row:sub(xstart+1,xend-1) end local function itemCheck(item,ext) if not item then return nil end if not ext then ext='' end return (string.match(item,"[%.%-?%d]+") or '0')..ext end local function stripdivs(line) return string.gsub(line or '',"%b<>", ' ') end local function splitItem(item,max) -- takes a commas-sep list and returns a table of lowercase items with no spaces, or nil local r={} local x=1 item=string.lower(fillCommas(item,max)) for t in string.gmatch(item,"[^,]+") do r[x]=string.gsub(t,"%s+","") if r[x]=='' then r[x]= nil else -- residual items might have commas if x>max then r[max]=(r[max] or '')..', '..r[x] end end x=x+1 end return r end local function ParseShapeTypes (result,args,sgval) -- for use with compressed, comma-separated 'sg plus dots' parameters --[[ shape table items and default values as set at top of page shapeType="0", Name="initialSettings", Parent="0", --sga items for the shape shape="circle", shapeSize="12px", shapeColor="blue", shapeAngle="0deg", --sgb items for border outlineWidth="0.5px", outlineColor="darkblue", outlineStyle="solid", --sgc items label text textSZ="11px", textCL="white", textNG="0deg", textAT=attributes ("bold" and/or "italic") --sgd items for dotTag tagSize="11px", tagColor="darkgrey", tagSpacer="0px", tagAngle="0deg", --sge extension line textEW="1px", textEC="darkblue", textES="solid" --sgf fx for text labels textSP="0px" textLH="100%" textOL="1px", textBG="paleground", <!--| sga = shape,Size,Color,Angle|sgb= outlineWidth,color,style eg: sga1=circle,14px,blue,0deg| sgb1=0px,dark grey,solid | sgc=textSize,color,angle,bold/italic | sgd=tagSize,Color,Spacer,Angle eg: sgc1=11px,dark grey,0deg,normal| sgd1=9px,white,0px,0deg | sge=lineWidth,color,style |sgf=textspacing,lineHeight%,outlinepx,backgroundcolor, [bold,italic] eg: sge1=0px,black, solid| sgf1=0px,120%,0px,background | dot=shape-group/lat/lon/title/dotTag | dotlink=link or tooltip | dotlabel=label,position,dx,dy,param1,info| dotpic=filename--> --]] if args["sgn"..sgval] then local sgname=string.match(args["sgn"..sgval],"(%w+)(.*)") sgNames[sgname]=sgval end local parent= args["sgp"..sgval] if parent then parent=string.match(parent,"(%w+)(.*)") local pos= string.find(parent,"%d+") if pos == 1 then parent=string.match(parent,"%d+") else parent=sgNames[parent] or '1' end end if sgval~='H' then if not parent or tonumber(parent) > tonumber(sgval) then if sgval=="1" then parent="0" else parent="1" end end end local itemTab, line, filename result[sgval]={} result[sgval].shapeType=sgval line,filename=extractItem(args['sga'..sgval] or '','image:') if sgval=='1' and not args.sga1 then line='circle,12px,blue,0deg' end -- ensure there is a parent=1 sga result[sgval].shapeFile=filename or '' -- sga= Attributes for shape itemTab=splitItem(line,4) result[sgval].shape = itemTab[1] or result[parent].shape result[sgval].shapeSize=itemTab[2] or result[parent].shapeSize result[sgval].shapeColor=itemTab[3] or result[parent].shapeColor result[sgval].shapeAngle=itemCheck(itemTab[4],'deg') or result[parent].shapeAngle -- sgb= Border outline attributes for shape itemTab=splitItem(args['sgb'..sgval],3) result[sgval].outlineWidth=itemCheck(itemTab[1],'px') or result[parent].outlineWidth result[sgval].outlineColor=itemTab[2] or result[parent].outlineColor result[sgval].outlineStyle=itemTab[3] or result[parent].outlineStyle --sgc=character attributes for label itemTab=splitItem(args['sgc'..sgval],4) result[sgval].textSZ=itemCheck(itemTab[1],'px') or result[parent].textSZ -- size of text in px result[sgval].textCL=itemTab[2] or result[parent].textCL -- colour for text result[sgval].textNG=itemCheck(itemTab[3],'deg') or result[parent].textNG -- Angle for text result[sgval].textAT=itemTab[4] or result[parent].textAT -- attributes bold, and/or italic --sgd=dotTag attributes itemTab=splitItem(args['sgd'..sgval],4) result[sgval].tagSize=itemCheck(itemTab[1],'px') or result[parent].tagSize result[sgval].tagColor=itemTab[2] or result[parent].tagColor result[sgval].tagSpacer=itemCheck(itemTab[3],'px') or result[parent].tagSpacer result[sgval].tagAngle=itemCheck(itemTab[4],'deg') or result[parent].tagAngle --sge= extension line attributes itemTab=splitItem(args['sge'..sgval],4) result[sgval].textEW=itemCheck(itemTab[1],'px') or result[parent].textEW -- width result[sgval].textEC=itemTab[2] or result[parent].textEC -- colour result[sgval].textES=itemTab[3] or result[parent].textES -- style --sgf= fx for label text itemTab=splitItem(args['sgf'..sgval],4) result[sgval].textSP=itemCheck(itemTab[1],'px') or result[parent].textSP -- spacing value for letters result[sgval].textLH=itemCheck(itemTab[2],'%') or result[parent].textLH -- Angle for text result[sgval].textOL=itemCheck(itemTab[3],'px') or result[parent].textOL -- width of text-border line result[sgval].textBG=itemTab[4] or result[parent].textBG -- color for text background return result end local function round(x,dec) -- x=number [, dec=integer] returns numeric value with upto dec decimals (all but first trailing zeros get truncated) if (dec or 0)==0 then return x>=0 and math.floor(x+0.5) or math.ceil(x-0.5) --this avoids .0 where dec=0 end dec =10^(dec) return x>=0 and math.floor(x*dec+0.5)/dec or math.ceil(x*dec-0.5)/dec end local function maptogrid(t,r,test) --[[ converts mercator projection longitude and latitude coordinates to x and y pixel coordinates, within a frame of given size, centre coordinates and zoom level. t is a table of named indices: {lon, lat, lonbase, latbase, width, height, zoom} output is two values, x and y, rounded to r decimal places--]] local x,y x=t.width/2 + ( ((math.rad(t.lon)*6378137) - (math.rad(t.lonbase)* 6378137) ) / (156543.03*math.cos(t.latbase/180)/(2^t.zoom) ) )*(1-(0.075*(math.abs(t.latbase)/90))) y=t.height/2 + ( ( (math.log(math.tan(math.rad(t.latbase)/2+math.pi/4))*6378137) - (math.log(math.tan(math.rad(t.lat)/2+math.pi/4))*6378137) ) / (156543.03*math.cos(t.latbase/180) / (2^t.zoom) ) )*(1-(0.075*(math.abs(t.latbase)/90))) return round(x,r),round(y,r) --source: python code at https://wiki.openstreetmap.org/wiki/Slippy_map_tilenames and https://wiki.openstreetmap.org/wiki/Mercator --[[ width and height are the size, in pixels, of the map, which will be centerd around lonbase,latbase. Method: Convert lon and lonbase to meter-offsets from coord(0,0), and subtract lonbase from lon, zoom and latbase are used to scale the resulting meter-offset to pixels, and add it to width/2. Convert lat and lat-base to meter-offsets from coord(0,0), subtract lat from latbase, scale the resulting meter-offset to pixels, add it to height/2. A correction factor '*(1-(0.075*(math.abs(t.latbase)/90) ) )' compensates for an error that seems to creep in towards the edges of the map at higher latitudes. It was identified experimentally, and ensures a dot at the edge is in the same place as if that location is positioned at the centre. Original Python code for lat,lon to x,y where 0,0 is the centre of the map print('x=',width+(((math.radians(lon1) * 6378137)- (math.radians(lonbase) * 6378137))/ (156543.03*math.cos(latbase/180)/(2**zoom))),' y=',height+(( (math.log(math.tan(math.pi / 4 + math.radians(latbase) / 2)) * 6378137)- (math.log(math.tan(math.pi / 4 + math.radians(lat1) / 2)) * 6378137))/ (156543.03*math.cos(latbase/180)/(2**zoom))) ) --]] end local function getScale(zoom, lat,magVal) if magVal and magVal>1 and magVal <=2 then zoom=zoom+(magVal-1) end local dist=(156543.03 * math.cos(math.rad(math.abs(lat))) / (2 ^ zoom))/17 local y if dist < 1 then y=(round(dist*10,1)) return tostring(y*100)..metres, tostring(round(y*109,0))..yards elseif dist <18 then y=(round(dist,0)) return tostring(y)..km, tostring(round(y*0.621371,1))..miles elseif dist <500 then y=round(dist/10) return tostring(y*10)..km, tostring(round(y*6.21371,0))..miles else y=round(dist/100) return tostring(y*100)..km, tostring(round(y*62.1371,0))..miles end end local function ParseData (args,dotval) -- for use with compressed, comma-separated 'sg plus dots' parameters -- takes a structured series of comma-separated items which get parsed as the following: -- dot(n)= (sgNumber or Name),{{coord}} or (lat,lon), (dotTag) -- dotlink(n) = single-parameter text to give wikilink and/or title used by tootlip, fullscreen dots and autocaption list -- dotlabel(n) = 'label text',pos(left,roght,top,bottom,centre,auto),(dx), (dy) pixel offsets, params, info -- dotpic(n) = single parameter wikimedia filename for an image to use in photopanel and/or fullscreen dots -- dotfeature(n)= 'mark-line' (,linewidth,style,gap) or 'photo-panel' (,image-dim,panel-width,panel-height), draws line to n-1 -- label is used if either a position and/or an x,y offset are not 0,0 ( if no label then dotTag will be put at at the x,y offset, or over the dot -- label text can be autoaligned if x,y puts it left or right of the dot, or centered if above/below) -- quote marks are not needed unless including commas within the label text -- param1 is optional items separated by spaces, and can include [nolabel nolist nomap hemisphere+1 hemisphere-1] -- info is free wikitext, to be used in the fullscreen dot box. (use dotpic to show a picture) --<!--| dotx=shape-group,[lat,lon or {{coord}} ], dotTag | dotlink=link or tooltip | dotlabel=label,position,dx,dy,param1,info| dotpic=filename--> local result={} local count=1 local row = convertCoords (args["dot"..dotval]) -- swap in any {{coord}} values so they are csv lat and lon row=fillCommas(row,4) result.code=dotval -- store the parameter name as the id code for item in string.gmatch(row,"[^,]+") do -- iterate through 'row', adding each csv item in turn, if present if count==1 then --see if it is a number or a name local pos= string.find(item,"%d+") if pos == 1 then result.group=string.lower(string.gsub(item,"%s+","")) else item=string.match(item,"(%w+)(.*)") -- ensure just a single word result.group=sgNames[item] end elseif count==2 then result.lat=tonumber(string.match(item,"[%.%-?%d]+")) or 0-- find the number, with no non-numeric stuff elseif count==3 then result.lon=tonumber(string.match(item,"[%.%-?%d]+")) or 0 elseif count==4 then result.dotTag=item:match( "^%s*(.-)%s*$" ) or "" -- dotTag allows for internal spaces, but no commas end count=count+1 end row, result.labelText= extractItem(args["dotlabel"..dotval]) result.labelText= string.gsub(result.labelText,"[%^]+","<br>") -- convert hats to line breaks local item=splitItem(row,6) result.labelPos=item[2] or 'center' result.dx=tonumber(string.match(item[3] or '0',"[%.%-?%d]+")) or 0 result.dy=tonumber(string.match(item[4] or '0',"[%.%-?%d]+")) or 0 result.param1=string.lower(item[5] or '') if string.find(result.param1,"hemisphere-1",1,true) then result.lon=result.lon-360 elseif string.find(result.param1,"hemisphere+1",1,true) then result.lon=result.lon+360 end local txt = '' if item[6] then -- ensure all info elements are included, including commas count=1 local max=6 for t1 in string.gmatch(fillCommas(row,max),"[^,]+") do if count>max then txt=txt..',' end if count>=max then txt=txt..t1 end count=count+1 end end result.info=txt result.imageName = args['dotpic'..dotval] -- Get first wikilinked item (if any) from the args.dotlink and set this plus the delinked text local testx=args["dotlink"..dotval] or '' result.dotLink=testx if testx ~= '' then testx=stripdivs(testx) result.title=delink({ testx }) local linkstart= string.find(testx,'[[',1,true) -- use true to ensure a plain search (no pattern) if linkstart then result.dlink=delink( { string.sub(testx,linkstart,string.find(testx,']]',1,true)+1),wikilinks='target' } ) else result.dlink='' end else result.dlink='' result.title='' end if args['dotfeature'..dotval] then local item=splitItem(args['dotfeature'..dotval],6) if (item[1] or '') =='photo-panel' then result.ppwidth= tonumber(string.match((item[3] or '110'),"%d+")) -- panel width result.ppheight= tonumber(string.match((item[4] or '48'),"%d+") ) --panel height result.photowidth=round(tonumber(string.match((item[2] or '1.3'),"[%.%-?%d]+")) * result.ppheight+1,0) -- dimension to set image size result.photoImage=result.imageName result.posType='photo-panel' elseif (item[1] or '') == 'mark-line' then local x=tonumber(dotval or '0') result.markDest=item[5] or tostring(x-1) result.mlWidth= tonumber(string.match((item[2]) or '',"%d+") or '1') result.mlStyle= item[3] or 'solid' result.mlGap=tonumber(string.match((item[4] or ''),"[%d]+") or '0') result.posType='mark-line' end --debugmsg('photo-panel, '..shapePos[2]..', 3='..shapePos[3]..', 4='..shapePos[4]..', 5='..(shapePos[5] or '(48')..'photowidth='..tostring(dotItem.photowidth)) end maplist.lon=result.lon maplist.lat=result.lat result.gridx, result.gridy = maptogrid(maplist,1) -- convert geo coords to grid xy - using values from maplist table return result end local function multiCheck (args, argName, argVal, defVal, alt) if not alt then alt='nonexistant' end if argVal=='H' and not args[argName..'H'] then argVal=highlightNum or '1' end if argVal=='' then return (args[argName] or args[alt] or (args[argName..'D']) or args[alt..'D'] or defVal) -- unnumbered args do not inherit from D or 1 else return (args[argName..argVal]) or (args[alt..argVal]) or (args[argName..'D']) or (args[alt..'D']) or (args[argName..'1']) or (args[alt..'1']) or defVal end end local function htmlTableLine (htmlTable,h1,h2,h3,h4,h5,type) if type == 'header' then if (h4 or '') ~= 'no-year' then h4='<th class="unsortable">'..h4 or ''..'</th>' else h4 = '' end if (h5 or '') ~= '' then h5='<th class="unsortable">'..h5..'</th>' else h5 = '' end return htmlTable..'<tr><th>'..(h1 or '')..'</th><th>'..(h2 or '')..'</th><th>'..(h3 or '')..'</th>'..h4..h5..'</tr>' else if (h4 or '') ~= 'no-year' then h4='<td>'..h4 or ''..'</td>' else h4 = '' end if (h5 or '') ~= '' then h5='<td>'..h5..'</td>' else h5 = '' end return htmlTable..'<tr><td>'..(h1 or '')..'</td><td>'..(h2 or '')..'</td><td>'..(h3 or '')..'</td>'..h4..h5..'</tr>' end end local function formatInt(number) if number == 0 then return notFound end local i, j, minus, int, fraction = tostring(number):find('([-]?)(%d+)([.]?%d*)') int = int:reverse():gsub("(%d%d%d)", "%1,") return minus .. int:reverse():gsub("^,", "") .. fraction end local function convertToSqKm (value,punit) if string.find(punit, 'Q35852') then value = value / 100 -- convert to sq km if it's hectares elseif string.find(punit, 'Q232291') then value = value /(1/2.59) -- or this if it's square miles elseif string.find(punit, 'Q81292') then value = value / 247.1 -- or this if it's acres end return value end local function assignTradstyleShape(shapeResult,default,dotResult,args,nval) local item,itemTab local autoDotTag='' local shapeWidth,shapeHeight=0,0 local argval=nval -- to catch the unnumbered shape series local qvalue='' if argval=='0' then argval='' end if nval=='H' then shapeResult.H={} end -- Assign autovalues if a wikidata Qvalue has been supplied -- some preliminary documentation -- geo-data-type= default is P1082 (population) -- other options might include number of households (P1538) and per capita income (P10622) or land area (P2046) -- geo-data-list= this is a comma-separated list of Q values, for a manually generated list that doesn't require nymbered parameters -- geo-scalefactor = can enlarge or shrink all the dots in proportion, depending an what the map needs -- geo-region = needs to be a Qvalue of the larger administrative region that the settlements/sub-regions are in -- geo-sub-region needs to be a Pvalue, but will default to P150 (some pages use 'has parts' = P527) -- geo-data3= etc numbered Qvalue item, if used in conjunction with other shape/label parameters -- shapeD= sets default shape, which migh be n-circle to include numbers. -- geo-number-size= will give a fixed size for shape numbers. (defaults to 12 when using proportional dots) -- geo-boundaries= if set to 1 will add any Qvalues for the sub-regions to 'map-data-light'. -- show-geo-dots= to use proportional dots. Will be fixed size if 0. (set mark-sizeD=0 to have no dot at all, eg to show labels or boundaries) -- find-geo-dots=1 or 0 (needs to also include geo-region) -- label-posD = gets additional options: [off] gives no label, [on] will position lower centre, -- [on+] includes numeric values beside/below label, [on^] will always put it below. [on-] always puts values beside if args['geo-data'..argval] then -- and (args['mark-title'..argval] or '') ~= 'none' then local pvalue = args['geo-data-type'] or 'P1082' local plabel = mw.wikibase.getLabel(pvalue) if not args['geo-number-size'] then args['geo-number-size']=12 end if not args['label-posD'] then args['label-posD'] = 'on' end qvalue=args['geo-data'..argval] -- total poulation is a Qvalue wikidata page entry, or add up all the geo-data values or use a random 10000 local region = args['geo-region'] -- or mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() local thisPop=0 local areatxt='' local yearVal='' if mw.wikibase.getBestStatements(qvalue,pvalue)[1] then thisPop=tonumber(mw.wikibase.getBestStatements(qvalue,pvalue)[1].mainsnak.datavalue.value.amount) or 0 if pvalue == 'P2046' then -- area, so convert from ha to sq km if needed (/100) thisPop = convertToSqKm(thisPop, mw.wikibase.getBestStatements(qvalue,pvalue)[1].mainsnak.datavalue.value.unit) end if mw.wikibase.getBestStatements(qvalue,pvalue)[1].qualifiers and mw.wikibase.getBestStatements(qvalue,pvalue)[1].qualifiers.P585 then yearVal = mw.wikibase.getBestStatements(qvalue,pvalue)[1].qualifiers.P585[1].datavalue.value.time if yearVal then yearVal = yearVal:sub(2,5) end -- wikidata reports an entire date and time, so extract the year end else debugmsg(mw.addWarning(mw.wikibase.getLabel(qvalue)..' ('..qvalue..') has no recorded '..plabel)) end local scalefactor=args['geo-scalefactor'] or 1 if argval=='1' and args['mark-size1'] and not args['mark-sizeD'] then args['mark-sizeD'] = args['mark-size1'] end if argval=='1' and args['label-pos1'] and not args['label-posD'] then args['label-posD'] = args['label-pos1'] end if not args['mark-size'..argval] then if args['show-geo-dots'] == '0' then args['mark-size'..argval] = args['mark-sizeD'] or '1' -- just use a 'point' for the label to attach to else if thisPop>0 then args['mark-size'..argval] = round(math.sqrt(thisPop/geoTotalPop*100) * 8 * scalefactor,0) else args['mark-size'..argval] = args['mark-sizeD'] or '1' args['shape-outline'..argval]=args['shape-outline'..argval] or args['shape-outlineH'] end end end local posTemp=string.lower(multiCheck(args,'label-pos',argval,'on')) args['label-pos'..argval] = posTemp posTemp=splitItem(posTemp,2)[1] if pvalue == 'P2046' then thisPop = round(thisPop,2) areatxt=sqkm..areatxt -- round decimals if sq km area elseif pvalue == 'P10622' then if mw.wikibase.getBestStatements(qvalue,pvalue)[1] then local punit=(mw.wikibase.getBestStatements(qvalue,pvalue)[1].mainsnak.datavalue.value.unit or ''):match("Q.*") -- extract Q value if punit == 'Q4917' then areatxt=' US$' elseif punit == 'Q4916' then areatxt=' euro' elseif punit == 'Q25224' then areatxt=' £GBP' else areatxt=mw.wikibase.getLabel(punit)..areatxt end end end if posTemp=='off' then else if not args['label'..argval] then args['label'..argval] = mw.wikibase.getLabel(qvalue) end local tline=posTemp:find("[%+%^%-]") if tline then local tval=posTemp:sub(tline,tline) local eline posTemp=posTemp:sub(1,tline-1) if posTemp == 'left' or posTemp == 'right' or string.find(posTemp,'east') or string.find(posTemp,'west') then if tval == '^' then eline = '^' else eline = ' ' end -- only add line break if 'forced', used for left/right elseif tval == '+' or tval == '^' then eline = '^' -- add linebreak unless 'forced' not to else eline = ' ' -- must be a dash, so no line break end args['label'..argval] = args['label'..argval]..eline..'('..formatInt(thisPop)..')' args['label-pos'..argval] = posTemp..args['label-pos'..argval]:sub(tline+1,#args['label-pos'..argval]) end end if posTemp=='on' then if argval=='1' and (not args.ldyD) then args.ldyD = args['ldy'..argval] or '0' end if not args['ldy'..argval] then args['ldy'..argval] = args.ldyD end -- ensure ldy for that dot is added to the position args['label-pos'..argval]='center' local _,br = string.gsub(args['label'..argval],'%^','') local item=splitItem(args['label-size'..argval],2) args['ldy'..argval] = (args['ldy'..argval] or 0) + ((item[1] or 11) * ((br+1)*0.6)) + ((args['geo-number-size'] or 12) / 2) end local nt='' if args['mark-title'..argval] == 'nolist' then nt='nolist,' end if not args['mark-title'..argval] or args['mark-title'..argval] == '' or args['mark-title'..argval] == 'nolist' then if mw.wikibase.getSitelink(qvalue) then args['mark-title'..argval] = nt..'[['..mw.wikibase.getSitelink(qvalue)..']]' else args['mark-title'..argval] = nt..mw.wikibase.getLabel(qvalue) end end -- If mark-title is not set locally then attempt Sitelink value, or use label if thisPop == 0 then areatxt='' end captionTableText[argval]={} captionTableText[argval][1]= args['mark-title'..argval] captionTableText[argval][2]= formatInt(thisPop) if maplist.width >= 280 then captionTableText[argval][3]= yearVal else captionTableText[argval][3]='no-year' end if args['show-q-values'] == '1' then captionTableText[argval][4]='<small>[[wikidata:'..qvalue..'|'..qvalue..']]</small>' else local nbsp = '&nbsp;' if maplist.width < 230 then nbsp = ' ' end captionTableText[argval][4]='' if captionTableText[argval][3] == 'no-year' then captionTableText[argval][2] = captionTableText[argval][2]..'<small>^{'..nbsp..'[[wikidata:'..qvalue..'|WD]]}</small>' else captionTableText[argval][3] = captionTableText[argval][3]..'<small>^{'..nbsp..'[[wikidata:'..qvalue..'|WD]]}</small>' end end if args['mark-title'..argval] == 'none' then -- no title else args['mark-title'..argval] = args['mark-title'..argval]..' ('..plabel..' '..formatInt(thisPop)..areatxt..')' end if not args['mark-description'..argval] then args['mark-description'..argval] = (mw.wikibase.getDescription(qvalue) or '')..'<br>' end if (not args['mark-image'..argval]) and (mw.wikibase.getBestStatements(qvalue,'P18')[1]) then args['mark-image'..argval] = mw.wikibase.getBestStatements(qvalue,'P18')[1].mainsnak.datavalue.value end item = multiCheck(args,'shape',argval,'circle') --default to circle if geo-data if not string.find(item,'svgpath,') then item=string.lower(item) end -- ensure svgpath items retain original case values else item = multiCheck(args,'shape',argval,'image') if not string.find(item,'svgpath,') then item=string.lower(item) end -- ensure svgpath items retain original case values end if string.find(item,'n-',0,true)==1 or string.find(item,'l-',0,true)==1 then autoDotTag=string.sub(item,0,1) item=string.sub(item,3) end if item == 'image' then shapeResult[nval].shape = 'image:' shapeResult[nval].shapeFile =multiCheck(args,'mark',argval,'Red pog.svg') shapeWidth=-1 else shapeResult[nval].shape = item end item= multiCheck(args,'mark-size',argval,(shapeResult[nval].shapeSize or '14px')) -- add geo-data as fallback if already assigned local a,b,c= getsize(string.gsub(string.gsub(item,',','px')..'px','pxpx','px')) if b==a and args['mark-dim'..argval] then b= b / tonumber(string.match(args['mark-dim'..argval],"[%.%-?%d]+")) end shapeHeight=b/2 item=tostring(a)..'px'..tostring(b)..'px'..tostring(c)..'px' shapeResult[nval].shapeSize= item itemTab=splitItem(multiCheck(args,'shape-color',argval,'hard red'),2) shapeResult[nval].shapeColor=itemTab[1] or 'hardred' item=itemCheck(itemTab[2],'%') -- jump through the various opacity hoops and add to color if needed if not item then item=itemCheck(args['shape-opacity'..argval],'%') end if item and item~='0%' and item~='100%' then shapeResult[nval].shapeColor=shapeResult[nval].shapeColor..item end shapeResult[nval].shapeAngle=itemCheck(multiCheck(args,'shape-angle',argval,'0'),'deg') or '0deg' if args['shape-angle'..argval] then shapeResult[nval].shapeAngleArg=true else shapeResult[nval].shapeAngleArg=false end --sort out the outline entry itemTab=splitItem(multiCheck(args,'shape-outline',argval,'transparent,0,100,solid'),4) shapeResult[nval].outlineColor=itemTab[1] or 'dark grey' shapeResult[nval].outlineWidth=itemCheck(itemTab[2],'px') or '1px' if itemTab[3] and itemTab[3]~='100' and itemTab[3]~='0' then shapeResult[nval].outlineColor=shapeResult[nval].outlineColor..itemCheck(itemTab[3],'%') end shapeResult[nval].outlineStyle=itemTab[4] or 'solid' -- label size, background, outline shapeResult[nval].textAT=args['label-attribute'..argval] or '' itemTab=splitItem( multiCheck(args,'label-size',argval,'12'),3) shapeResult[nval].textSZ=itemCheck(itemTab[1],'px') or '12px' if itemTab[2]=='outline' then shapeResult[nval].textBG=itemTab[3] or 'transparent' shapeResult[nval].textOL='1px' elseif itemTab[3]=='outline' then shapeResult[nval].textBG=itemTab[2] or 'transparent' shapeResult[nval].textOL='1px' else shapeResult[nval].textOL='0px' shapeResult[nval].textBG=itemTab[2] or 'transparent' end if getColor(shapeResult[nval].textBG)==CTB['hardgrey'] and shapeResult[nval].textBG~='hardgrey' then shapeResult[nval].textBG= 'transparent' end --label color etc itemTab=splitItem(multiCheck(args,'label-color',argval, 'darkgrey','label-colour'),2) shapeResult[nval].textCL=itemTab[1] or 'darkgrey' if itemTab[2] and itemTab[2]~='0%' and itemTab[2]~='100%' then shapeResult[nval].textCL=shapeResult[nval].textCL..itemTab[2] end shapeResult[nval].textSP=itemCheck( multiCheck(args,'label-spacing',argval,'0'),'px') -- sets letter-spacing in px shapeResult[nval].textLH=itemCheck( multiCheck(args,'label-height',argval,'120'),'%') -- sets line height, 120% default shapeResult[nval].textNG=itemCheck(multiCheck(args,'label-angle',argval,'0'),'deg') if args['label-angle'..argval] then shapeResult[nval].textNGarg=true else shapeResult[nval].textNGarg=false end --sgd=dotTag attributes shapeResult[nval].tagSize=(args['geo-number-size'] or tostring(shapeHeight*1.5))..'px' local c1,c2=checkColors(shapeResult[nval].shapeColor) shapeResult[nval].tagColor=c2 shapeResult[nval].tagSpacer='0px' shapeResult[nval].tagAngle='0deg' -- sge extension line attributes local shapePos=splitItem(multiCheck(args,'label-pos',argval,'right'),6) if shapePos[2]=='with-line' or shapePos[2]=='n-line' then shapeResult[nval].textEW=(shapePos[3] or '1')..'px' -- width shapeResult[nval].textEC=(shapePos[4] or shapeResult[nval].shapeColor or 'darkgrey') elseif shapePos[2]=='photo-panel' then shapeResult[nval].textEW='2px' -- width shapeResult[nval].textEC=shapeResult[nval].textCL else shapeResult[nval].textEW='0px' -- width shapeResult[nval].textEC='grey'-- colour end shapeResult[nval].textES='solid' if argval=='H' then return dotResult end --Assign dot values local dotItem={} dotItem.group=nval dotItem.code=nval dotItem.posType=shapePos[2] or 'nil' if (shapePos[2] or '') =='photo-panel' then dotItem.ppwidth= tonumber(string.match((shapePos[4] or '110'),"%d+")) dotItem.ppheight= tonumber(string.match((shapePos[5] or '48'),"%d+") ) dotItem.photowidth=round(tonumber(string.match((shapePos[3] or '1.3'),"[%.%-?%d]+")) * dotItem.ppheight+1,0) dotItem.photoImage=args['mark-image'..argval] --debugmsg('photo-panel, '..shapePos[2]..', 3='..shapePos[3]..', 4='..shapePos[4]..', 5='..(shapePos[5] or '(48')..'photowidth='..tostring(dotItem.photowidth)) end if (shapePos[2] or '') =='mark-line' then local x=tonumber(argval or '1') dotItem.markDest=shapePos[6] or tostring(x-1) dotItem.mlWidth= tonumber(string.match((shapePos[3] or '1'),"%d+")) dotItem.mlStyle= shapePos[4] or 'solid' dotItem.mlGap=tonumber(string.match((shapePos[5] or '0'),"[%d]+")) shapeResult[nval].textEC=shapeResult[nval].outlineColor or 'darkgrey' end if args['mark-coord'..argval] then itemTab=splitItem(convertCoordsTrad (args['mark-coord'..argval]),2) if itemTab[1] == nil or itemTab[2] == nil then debugmsg(mw.addWarning('Unable to read coordinates for mark-coord'..argval)) else dotItem.lat=tonumber(string.match(itemTab[1],"[%.%-?%d]+")) or 0 dotItem.lon=tonumber(string.match(itemTab[2],"[%.%-?%d]+")) or 0 end else dotItem.lat=tonumber(string.match(args['mark-lat'..argval],"[%.%-?%d]+")) or 0 dotItem.lon=tonumber(string.match(args['mark-lon'..argval],"[%.%-?%d]+")) or 0 end if args['dateline'..argval] and (args['dateline'..argval]=='1' or args['dateline'..argval]=='-1') then dotItem.lon=dotItem.lon+(tonumber(args['dateline'..argval] ) *360) end maplist.lon=dotItem.lon maplist.lat=dotItem.lat dotItem.gridx, dotItem.gridy = maptogrid(maplist,1) local item=args['mark-title'..argval] or '' -- sort out the caption, wikilink and plaintext tooltip items from dotLink if item=='none' then dotItem.param1='nomap nolist' item='' end if string.find(item,'nolist') then dotItem.param1='nolist,' item = string.sub(args['mark-title'..argval],8) or args['label'..argval] end dotItem.dotLink=item if item ~= '' then item=stripdivs(item) dotItem.title=delink({item}) local linkstart= string.find(item,'[[',1,true) -- use true to ensure a plain search (no pattern) if linkstart then dotItem.dlink=delink({string.sub(item,linkstart,string.find(item,']]',1,true)+1),wikilinks='target'}) -- debugmsg('dlink for '..item..' is '..dotItem.dlink) else dotItem.dlink='' end else dotItem.dlink='' dotItem.title='' end if autoDotTag=='n' then item=nval elseif autoDotTag=='l' then item=string.char(64+tonumber(nval)) else item='' end dotItem.dotTag = args['numbered'..argval] or item if shapePos[2]=='n-line' and (args['label'..argval] or args['label'..argval]=='') then if dotItem.dlink =='' then item=dotItem.dotTag..' '..args['label'..argval] else item='[['..dotItem.dlink..'|'..dotItem.dotTag..']] '..args['label'..argval] end else item=(args['label'..argval] or '') end if args['labela'..argval] then item = item..'^'..args['labela'..argval] end if args['labelb'..argval] then item = item..'^'..args['labelb'..argval] end local a='' for c in item:gmatch('.') do a=a..(c:gsub('%^','<br>') or c) end dotItem.labelText = a -- convert hats to line breaks if argval=='' then item = (args['label-offset-x']) or (args.ldx) or '0' else item=args['label-offset-x'..argval] or args['ldx'..argval] or args['label-offset-xD'] or args.ldxD or args['label-offset-x1'] or args.ldx1 or '0' end dotItem.dx=tonumber(string.match(item,"[%.%-?%d]+")) if argval=='' then item = (args['label-offset-y']) or (args.ldy) or '0' else item=args['label-offset-y'..argval] or args['ldy'..argval] or args['label-offset-yD'] or args.ldyD or args['label-offset-y1'] or args.ldy1 or '0' end dotItem.dy=tonumber(string.match(item,"[%.%-?%d]+")) dotItem.labelPos=shapePos[1] if args['mark-image'..argval] then dotItem.imageName= args['mark-image'..argval] end dotItem.info=args['mark-description'..argval] or '' table.insert(dotResult,1,dotItem) -- add to start of list, so they are in reverese order for displaying -- debugmsg(dotItem.code..' = '..dotItem.lat..','..dotItem.lon..': '..dotItem.labelText..' - '..dotItem.title..', '..shapeResult[nval].shapeSize) return dotResult end local function tradstyleParseShapes(args,dotTable,dotmax) local sgNumbers,sgSortable={},{} for argindex=1,dotmax do -- build a list of all the numbered coords or lat,lons that have been used local x=tostring(argindex) if args['geo-data'..x] and (not args['mark-coord'..x]) and (not args['mark-lat'..x]) then -- get lat and lon values from wikidata and put them into the args.lat and args.lon for use wherever needed if (mw.wikibase.getBestStatements(args['geo-data'..x],'P625')[1]) then args['mark-lat'..x] = (mw.wikibase.getBestStatements(args['geo-data'..x],'P625')[1].mainsnak.datavalue.value.latitude) or '0' args['mark-lon'..x] = (mw.wikibase.getBestStatements(args['geo-data'..x],'P625')[1].mainsnak.datavalue.value.longitude) or '0' local p=args['geo-data-type'] or 'P1082' if mw.wikibase.getBestStatements(args['geo-data'..x],p)[1] then local n = tonumber(mw.wikibase.getBestStatements(args['geo-data'..x],p)[1].mainsnak.datavalue.value.amount) or 0 if p == 'P2046' then -- area, so convert to sq km if needed (/100) n = convertToSqKm( n, mw.wikibase.getBestStatements(args['geo-data'..x],p)[1].mainsnak.datavalue.value.unit) end geoTotalPop = geoTotalPop + n end else debugmsg(mw.addWarning('could not find coords for '..mw.wikibase.getLabel(args['geo-data'..x])..', '..args['geo-data'..x])) end end if args['mark-coord'..x] or (args['mark-lat'..x] and args['mark-lon'..x]) then sgNumbers[x]=x -- add it to the list end end for indx,sgnum in pairs(sgNumbers) do table.insert(sgSortable,sgnum) end table.sort(sgSortable,lessthan) -- put the list in a sortable form (needs a second table, seemingly) if args['mark-coord'] or (args['mark-lat'] and args['mark-lon']) then table.insert(sgSortable,'0') end -- add it to the end of the list local default={} default.D={} local dotResult={} for k,sgnum in pairs(sgSortable) do -- work through the sorted list, parsing each set of shapes in turn, from 1 upwards shapeList[sgnum]={} dotTable=assignTradstyleShape(shapeList,default,dotTable,args,sgnum) end dotTable=assignTradstyleShape(shapeList,default,dotTable,args,'H') -- construct an extra highlight shapeitem local unitConvert=1 local areaUnits='' if args['geo-region'] and (args['find-geo-dots'] or '1') ~= '0' then local region = args['geo-region'] -- or mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() local pvalue = args['geo-data-type'] or 'P1082' local plabel = mw.wikibase.getLabel(pvalue) local subhead='' -- Assemble the subhead content, a line of text about the region as a whole if region and mw.wikibase.getBestStatements(region,pvalue)[1] then local punit=mw.wikibase.getBestStatements(region,pvalue)[1].mainsnak.datavalue.value.unit:match("Q.*") -- extract Q value if pvalue == 'P10622' then -- add other currency-based pvalues here areaUnits=mw.wikibase.getLabel(punit) end if punit == 'Q35852' then unitConvert=100 areaUnits = ' '..sqkm -- if its hectares, convert to sq km elseif punit == 'Q232291' then unitConvert = (1/2.59) areaUnits = ' '..sqkm -- or this if it's square miles elseif punit == 'Q81292' then unitConvert = 247.1 areaUnits = ' '..sqkm -- or this if it's acres elseif punit == 'Q712226' then unitConvert = 1 areaUnits = ' '..sqkm -- or this if it's already sq km elseif punit == 'Q4917' then areaUnits=' US$' -- replace long version with some shortform currencies () elseif punit == 'Q4916' then areaUnits=' euro' elseif punit == 'Q25224' then areaUnits=' £GBP' end -- if pvalue == 'P2046' then -- may need to add other instances of sq km so add in other P-items here if they need units showing -- end geoTotalPop=(mw.wikibase.getBestStatements(region,pvalue)[1].mainsnak.datavalue.value.amount) / unitConvert local yearVal if mw.wikibase.getBestStatements(region,pvalue)[1].qualifiers then yearVal = mw.wikibase.getBestStatements(region,pvalue)[1].qualifiers.P585[1].datavalue.value.time if yearVal and yearVal:sub(1,1) == '+' then yearVal = yearVal:sub(2,5) if mw.wikibase.getBestStatements(region,pvalue)[1].qualifiers.P459 and mw.wikibase.getBestStatements(region,pvalue)[1].qualifiers.P459[1] then local methodVal = mw.wikibase.getBestStatements(region,pvalue)[1].qualifiers.P459[1].datavalue.value.id if methodVal then yearVal=yearVal..' '..mw.wikibase.getLabel(methodVal) end end yearVal = ' ('..yearVal..')' else yearVal ='' end end subhead=totalItems..' '..mw.wikibase.getLabel(region)..' '..plabel..' ([[wikidata:'..region..']]) = '..formatInt(round(geoTotalPop),1)..areaUnits..yearVal else if pvalue == 'P2046' then areaUnits = sqkm end subhead=totalItems..' '..mw.wikibase.getLabel(region)..' '..plabel..' ('..sumOfDatapoints..') = '..formatInt(round(geoTotalPop),1)..areaUnits end if maplist.width < 350 and #plabel > 4 then plabel=string.sub((plabel or ' '),1,3)..'.' end if maplist.width < 330 then numberCol = ' ' end if maplist.width < 280 then year = 'no-year' end captionTable = subhead if (args['show-q-values'] or '') ~= '1' then captionTable = captionTable..'<div style="float:right;"><small> (WD&nbsp;=&nbsp;'..wikidataLink..')</small></div><br>' wikidataLink='' end captionTable = captionTable..'<table class="wikitable plainrowheaders sortable mw-collapsible mw-collapsed" style="width: 100%;"><caption>'..(args.toggletext or toggletext)..' </caption>' captionTable = htmlTableLine(captionTable,numberCol,mw.wikibase.getLabel(region),plabel..' '..areaUnits, year, wikidataLink,'header') end return dotTable end local function checkfortooltip (title,dx,dy,dotlabel,dlink,nolabel) -- returns tlink if available, and dlink, if needed and tshape=true if shape needed local tshape,tlink = false,"" if dlink~='' and not nolabel then tlink=dlink end if (tlink=="" or nolabel) and title~="" then tshape=true end -- tshape flags True if title is wanted for shape if (not (dx==0 or dy==0) or dotlabel=='') and title~='' then tshape=true end -- add tooltip to shape if its number has moved return tshape,tlink end local function tshift(angle) -- adjustment to place text near the centre of a triangle, shifted to allow rotation of triangle shape local x=tonumber(string.match(angle,"%-?%d+")) if x<0 then x=360+x end -- set to a single degree direction, 0 to 360 if x>359 then return 0,0 end -- shift the centre of the triangle based on rotation value if x <=40 or x>=320 then return -0.17,0 -- triangle up= -shiftv elseif x>=140 and x<=220 then return 0.17,0 --triangle down= +shiftv elseif x >220 then return 0,-0.17 --triangle left= -shifth elseif x >40 then return 0,0.22 --triangle right= +shifth end return 0,0 end local function makeTriangle(result,row,shape,outline,tlink) local w,h,r=getsize(shape.shapeSize) if outline then local p=tonumber(string.match(shape.outlineWidth,"[%.%d]+")) w=w+p*2 h=h+p*2 end table.insert(result,'<div ') if tlink then table.insert(result,' title="'..row.title..'" ') end table.insert(result,'style="display:inline-block; position: absolute') if shape.shapeAngle ~= '0deg' then table.insert(result,'; transform: rotate('..shape.shapeAngle..')') end local shiftv,shifth=0,0 shiftv,shifth=tshift(shape.shapeAngle) table.insert(result,'; top: '..tostring(row.gridy-h/2+h*shiftv)..'px') table.insert(result,'; left: '..tostring(row.gridx-w/2+w*shifth)..'px; width: 0; height: 0; outline-width: 0px') table.insert(result,'; border-left: '..tostring(w/2)..'px solid transparent') table.insert(result,'; border-right: '..tostring(w/2)..'px solid transparent') if outline then -- fill with outline colour, to make a 'base layer' or shape colour table.insert(result,'; border-bottom: '..tostring(h)..'px solid '..getColor(shape.outlineColor).. '">') else table.insert(result,'; border-bottom: '..tostring(h)..'px solid '..getColor(shape.shapeColor).. '">') end table.insert(result,'</div>') end local function makeSquare(result,row,shape,tshape) local w,h,r=getsize(shape.shapeSize) if shape.shape=='square' then h=w end -- squares are always square!. box can stretch local div=mw.html.create ('div') if tshape then -- Add tooltip if needed div:attr('title',row.title) end div:css('position', "absolute") if shape.outlineWidth ~= "0px" then div:css('outline', shape.outlineWidth.." "..shape.outlineStyle.." "..getColor(shape.outlineColor)) end if shape.shapeAngle ~= "0deg" then div:css('transform',"rotate("..shape.shapeAngle..")") end if r~=0 then div:css('border-radius',tostring(r).."px") end if shape.shape=='panel' then div:css('top', tostring(row.gridy).."px") div:css('left', tostring(row.gridx).."px") else div:css('top', tostring(row.gridy-h/2).."px") div:css('left', tostring(row.gridx-w/2).."px") end div:css('width', tostring(w).."px") div:css('height', tostring(h).."px") div:css('background-color', getColor(shape.shapeColor) ) div:css('color', 'inherit') table.insert(result,tostring(div)) end local function makeCircle(result,row,shape,tshape) local w,h,r=getsize(shape.shapeSize) -- = width,height,rounding if shape.shape=='circle' then h=w end -- circles are always round. ellipse can stretch local div=mw.html.create ('div') if tshape then -- Add tooltip if needed div:attr('title',row.title) end div:css('position', "absolute") if shape.outlineWidth ~= "0px" then div:css('outline', shape.outlineWidth.." "..shape.outlineStyle.." "..getColor(shape.outlineColor)) end if shape.shapeAngle ~= "0deg" then div:css('transform',"rotate("..shape.shapeAngle..")") end div :css('top', tostring(row.gridy-h/2).."px") :css('left', tostring(row.gridx-w/2).."px") :css('width', tostring(w).."px") :css('height', tostring(h).."px") :css('border-radius', "50%") :css('background-color', getColor(shape.shapeColor) ) :css('color', 'inherit') table.insert(result,tostring(div)) end local function makeRuleA(result,row,shape) local w,h,r=getsize(shape.shapeSize) -- = width,height,rounding local oWid=tonumber(string.match(shape.outlineWidth,"[%.%d]+")) local lineV=0 if shape.shape=='rulea' then lineV=oWid*3+16 end table.insert(result,"<div style=\"display:inline-block; position: absolute") -- create a square transparent container, which will rotate line and arrow together table.insert(result,"; top:"..tostring(row.gridy - w/2).."px") table.insert(result,"; left:"..tostring(row.gridx - w/2).."px") table.insert(result,"; width:"..tostring(w).."px") table.insert(result,"; height:"..tostring(w).."px; background:transparent; color:inherit;") table.insert(result,"; transform: rotate( "..tostring(tonumber(string.match(shape.shapeAngle,"[%.%-?%d]+")) - 90).."deg);\">" ) table.insert(result,"<div style=\"display:inline-block; position: absolute") -- put the line (as a border-right) across the container table.insert(result,"; top:"..tostring(lineV).."px") table.insert(result,"; left:"..tostring((w - oWid )/2).."px; width: 0px") table.insert(result,"; height: "..tostring(w -lineV).."px") table.insert(result,"; border-right: "..shape.outlineWidth.." "..shape.outlineStyle.." "..getColor(shape.outlineColor)) table.insert(result,"; background:transparent; color:inherit;\"></div>") if shape.shape=='rulea' then table.insert(result,"<div style=\"display:inline-block; position: absolute; top: 0px") --and add arrow head table.insert(result,"; left:"..tostring(w/2-( oWid/2)-oWid*0.55-2).."px; width: 0; height: 0; outline-width: 0px") table.insert(result,"; border-left: "..tostring(oWid*1.1+2).."px solid transparent") table.insert(result,"; border-right: "..tostring(oWid*1.1+2).."px solid transparent") table.insert(result,"; border-bottom: "..tostring(oWid*3+16).."px solid "..getColor(shape.outlineColor).."\"></div>") end table.insert(result,"</div>") end local function makeCurveA(result,row,shape) -- draw a curve with Arrow ----- local w,h=getsize(shape.shapeSize) -- = width,height local oWid=tonumber(string.match(shape.outlineWidth,"[%.%d]+")) local Angle=tonumber(string.match(shape.shapeAngle,"[%.%d]+")) table.insert(result,'<div style="position: absolute;') --set up out div, which will allow the whole to rotate table.insert(result,'top:'..tostring(row.gridy - (w + oWid*3+16)/2)..'px;') table.insert(result,'left:'..tostring(row.gridx - ( w + oWid*3+16)/2)..'px; ') table.insert(result,'width: '..tostring(w+oWid*3+16)..'px; ') table.insert(result,'height: '..tostring(w+oWid*3+16)..'px; ') if shape.shape=='curvea' then table.insert(result,'transform: rotate( '..tostring(Angle-120)..'deg);">') else table.insert(result,'transform: rotate( '..tostring(Angle -62)..'deg);">') end table.insert(result,'<div style="position: absolute;') --set up div for the rounded corner of a rectangle table.insert(result,'border-left: '..shape.outlineWidth..' '..shape.outlineStyle..' '..getColor(shape.outlineColor)..';') if shape.shape=='curvea' then table.insert(result,'border-radius: 10000px 0 0 '..tostring(w)..'px; top:0px; left:'..tostring(w*0.25)..'px;') else table.insert(result,'border-radius: '..tostring(w)..'px 0 0 10000px;') table.insert(result,'top:'..tostring((oWid*3+16)/2+w*0.15)..'px; left:'..tostring(w*0.25)..'px;') end -- and add a triangular arrow head table.insert(result,'width: '..tostring(w)..'px; height: '..tostring(w)..'px;"></div><div style="position: absolute; ') if shape.shape=='curvea' then table.insert(result,'transform: rotate(180deg); top:'..tostring(w-1)..'px; ') else table.insert(result,'transform: rotate(0deg); top: '..tostring(0-( ( oWid*3+16)/2)+1+( w*0.15) )..'px;') end -- reverse table.insert(result,'left:'..tostring(0-( oWid*0.6)-2+(w*0.25))..'px;') table.insert(result,'width: 0; height: 0; outline-width: 0px; border-left: '..tostring(oWid*1.1+2)..'px solid transparent;') table.insert(result,'border-right: '..tostring(oWid*1.1+2)..'px solid transparent;') table.insert(result,'border-bottom: '..tostring(oWid*3+16)..'px solid '..getColor(shape.outlineColor)..';"></div></div>') end local function makeLineTo (result,x1,y1,x2,y2,oWid, oStyle, oCol,double,shape) table.insert(result,"<div style=\"display:inline-block; position: absolute;") -- draw a line between x1,y1 and x2,y2, px-coords where 0,0 is centre of frame -- Maths calculations thanks to ES local tw if double <= 1 then tw = tonumber(string.match(oWid,"[%.%d]+"))/2 -- shift centre by half the line width else tw = tonumber(string.match(oWid,"[%.%d]+")) + (double/2) - 0.5 -- shift centre by a line width + half the gap end -- debugmsg(oWid..'+'..double..'/2='..tw) table.insert(result,"left: "..tostring(x1+( (x2-x1)/2) - (math.sqrt( ( x2-x1)^2 + (y2-y1)^2 )/2) ).."px;") table.insert(result,"top: "..tostring(y1+( ( y2-y1 )/2) - tw).."px;") table.insert(result,"width: "..tostring(math.sqrt( (x2-x1 )^2 + ( y2-y1 )^2) ).."px;") table.insert(result,"height: "..tostring(double).."px; background-color:transparent; color:inherit; ") table.insert(result,"outline-width: 0; border-bottom: "..oWid.." "..oStyle.." "..getColor(oCol)..";" ) if double>1 then table.insert(result,"border-top: "..oWid.." "..oStyle.." "..getColor(oCol)..";" ) end local lineAngle=math.atan(( y2-y1)/( x2-x1 ) )*180/math.pi -- if x1 == x2 then lineAngle=90 end table.insert(result,"transform: rotate("..lineAngle.."deg);\"></div>") -- debugmsg('text angle started as '..shape.textNG..' and lineAngle = '..lineAngle) if (lineAngle < -90) or (lineAngle >90) then lineAngle=lineAngle-180 end if shape and not shape.textNGarg then shape.textNG=tostring(round(lineAngle,0))..'deg' end -- Put in line angle for a default text angle as well -- if (y2 >= y1) and (x2 <= x1) then lineAngle=lineAngle-180 debugmsg('arrow angle corrected') end if x2 < x1 then lineAngle=lineAngle-180 end if shape and not shape.shapeAngleArg and shape.shape == 'arrowhead' then shape.shapeAngle=tostring(round(lineAngle,0))..'deg' end -- line angle for arrowhead -- debugmsg('text angle is now '..shape.textNG..'with arrow at '..lineAngle) end local function makeClipPath(result,row,shape,outline,tshape) --tshape is a flag to show if the tooltip (title=) is wanted -- return the text css div code to position and draw a shape occupying a specified clippath if string.find(shape.shape, 'svgpath,') and #shape.shape > 9 then pathshape.svgpath=string.sub(shape.shape,9) shape.shape='svgpath' end if not pathshape[shape.shape] then debugmsg(mw.addWarning('shape'..row.code..' = '..shape.shape..'. The shape name is not defined')) return end local w,h,r=getsize(shape.shapeSize) if shape.shape == 'arrowhead' then -- enlarge arrowheads, as they only go to the middle of the notional shape-size w=w*2.5 h=h*2.5 end if string.match(shape.shape,"circle") or string.match(shape.shape,"square") then h=w end -- use ellipse and box for stretched shapes local shifth,shiftv = 0,0 if string.match(shape.shape,"triangle") then shiftv,shifth =tshift(shape.shapeAngle) end if outline then local p=tonumber(string.match(shape.outlineWidth,"[%.%d]+")) or 0 w=w+p*2 h=h+p*2 end table.insert(result,"<div ") if tshape then -- Add tooltip if needed table.insert(result," title=\""..row.title.."\" ") end table.insert(result,"style=\"display:inline-block; position: absolute; background-color:") if outline then table.insert(result,getColor(shape.outlineColor)) -- fill with outline colour, to make a 'base layer' else table.insert(result,getColor(shape.shapeColor)) end table.insert(result,"; color:inherit; clip-path:path(nonzero, &#39;"..pathshape[shape.shape].."&#39;) ") -- adds the required clippath data from the table of pathshape string literals table.insert(result,"; top:"..tostring(row.gridy - 10 + h*shiftv).."px") table.insert(result,"; left:"..tostring(row.gridx - 10 + w*shifth).."px") table.insert(result,"; width:20px") -- needs to be a path within a 20px20px box, and then rescales using size values to match other shape sizes table.insert(result,"; height:20px; transform:") if shape.shapeAngle ~= "0deg" then table.insert(result," rotate("..shape.shapeAngle..")") end table.insert(result," scale("..tostring(w/16)..", "..tostring(h/16)..")") table.insert(result,"\"></div>") end local function makeImage(result,row,shape) local w,h,r=getsize(shape.shapeSize) local image=shape.shapeFile if not image or image=='' then image='Red pog.svg' end local imagediv=mw.html.create ('div') imagediv:css('position', "absolute") if shape.shapeAngle ~= "0deg" then imagediv:css('transform',"rotate("..shape.shapeAngle..")") end imagediv :css('top', (row.gridy+2 + math.min(h/2-12,0) - h/2).."px") --File seems to adjust pos for small images :css('left', (row.gridx-1-w/2).."px") :css('background-color', "transparent" ) :css('color','inherit') :wikitext('[[file:'..image..'|'..tostring(w+2)..'px|alt='..(row.title or '')..'|link=]]') table.insert(result,tostring(imagediv)) end local function makePhotoPanel(result,row,shape) local h=row.ppheight table.insert(result, '<div style="position: absolute; top: '..tostring(row.gridy+row.dy-h/2)..'px;' ) table.insert(result, 'left: '..tostring(row.gridx+row.dx - row.ppwidth/2)..'px;') table.insert(result, 'width: '..tostring(row.ppwidth)..'px; height: '..tostring(h)..'px; border-radius: 2px; color:inherit;') table.insert(result, 'background-color: #E8E8D6; outline: 2px solid '..getColor(shape.textCL)..'; box-shadow: 2px 2px 4px #33203335;"></div>') if row.photoImage and row.photowidth >0 then table.insert(result, '<div style="position: absolute; top: '..tostring(row.gridy+row.dy-h/2)..'px;') if row.labelPos=='left' or string.find(row.labelPos,'west') then table.insert(result, 'left: '..tostring(row.gridx+row.dx - row.ppwidth/2)..'px;') row.dx=row.dx+row.photowidth/2 else table.insert(result, 'left: '..tostring(row.gridx+row.dx + (row.ppwidth-row.photowidth) - row.ppwidth/2)..'px;') row.dx=row.dx-row.photowidth/2 end table.insert(result, 'background-color:transparent; color:inherit; border-radius: 2px;">') table.insert(result,'[[File:'..row.photoImage..'|x'..tostring(h)..'px|File:'..row.photoImage..']]</div>') row.labelPos='center' end end local function makePanelText(result, row, shape) local w,h,r=getsize(shape.shapeSize) local ty=tonumber(string.match(shape.textSZ or '11',"%d+") ) table.insert(result,'<div style="position:absolute; line-height: 120%; font-size: '..shape.textSZ..'; color:'..getColor(shape.textCL)..';') if row.labelPos == 'left' or string.find(row.labelPos,'west') then table.insert(result,'top: '..tostring(row.dy+row.gridy+(ty/3))..'px;') table.insert(result,'left: '..tostring(row.gridx+3)..'px; text-align: left; width:'..tostring(w)..'px;') elseif row.labelPos == 'right' or string.find(row.labelPos,'east') then table.insert(result,'top: '..tostring(row.gridy+(ty/3))..'px;') table.insert(result,'left: '..tostring(row.gridx+w-3)..'px; text-align: right; width: max-content; transform: translateX(-100%);') elseif row.labelPos == 'top' or row.labelPos== 'north' then table.insert(result,'top: '..tostring(row.gridy+(ty/3))..'px;') table.insert(result,'left: '..tostring(row.gridx+(w/2))..'px; text-align: center; width:max-content; transform: translateX(-50%);') elseif row.labelPos == 'bottom' or row.labelPos=='south' then local bry=(select(2, string.gsub(row.labelText,"<br>", ""))+1)*1.1 table.insert(result,'top: '..tostring(row.gridy+w-(ty*bry))..'px;') table.insert(result,'left: '..tostring(row.gridx+(w/2))..'px; text-align: center; width:max-content; transform: translateX(-50%);') else -- center or centre local bry=(select(2, string.gsub(row.labelText,"<br>", ""))+1)*0.6 table.insert(result,'top: '..tostring(row.gridy+(h/2)-(ty*bry))..'px;') table.insert(result,'left: '..tostring(row.gridx+(w/2))..'px; text-align: center; width:max-content; transform: translateX(-50%);') end if shape.textSP and shape.textSP ~='0px' then table.insert(result,"letter-spacing: "..shape.textSP..';') end if shape.textLH and shape.textLH ~='120%' then table.insert(result,"line-height: "..shape.textLH..';') end table.insert(result,"vertical-align: middle;\">"..row.labelText.."</div>") end local function makeTextItem(result, row, shape, align, tlink, textItem, dotItem) local w,h,r=getsize(shape.shapeSize) table.insert(result,"<div ") if row.title ~= "" then table.insert(result," title=\""..row.title.."\" ") end local ty,bry,linkoffset = 0,0,0 local compy=0 local lh=tonumber(string.match(shape.textLH or '120',"%d+"))/100 if dotItem==1 or (dotItem==2 and row.posType~='n-line') then -- if there is a dotTag in the middle of the shape then use the tag settings ty=tonumber(string.match(shape.tagSize,"%d+")) or 0 table.insert(result,"style=\"position:absolute; line-height: 120%; top: "..tostring(row.gridy-ty*0.62)) table.insert(result,"px; left: "..tostring(row.gridx).."px; width: fit-content; ") table.insert(result,"text-align: center; color: "..getColor(shape.tagColor).."; background-color: transparent;") local trf="" if shape.tagAngle ~="0deg" then trf=" rotate("..shape.tagAngle..")" end table.insert(result, "transform: translateX(-50%)"..trf.."; font-size: "..shape.tagSize..";") if shape.tagSpacer~='0px' then table.insert(result, "letter-spacing:"..shape.tagSpacer..";") end else -- or add tfx settings for left, right or center align, colors, backgrounds, border-outline table.insert(result,'style="position:absolute; ') if dotItem==2 then -- dotTag is out at x,y so 85% ty=tonumber(string.match(shape.tagSize or '0',"%d+")) table.insert(result,'font-size: '..shape.tagSize..'; padding:0px 2px;line-height: 85%; top: '..tostring(row.dy+row.gridy-ty*0.52)) else -- it is labelText, so use textLH or 120% ty=tonumber(string.match(shape.textSZ or '11',"%d+")) if row.labelPos=='northwest' or row.labelPos=='northeast' then compy=-ty elseif row.labelPos=='southeast' or row.labelPos=='southwest' then compy=ty/2 end if row.labelPos and not (row.labelPos== 'auto' or row.labelPos=='') then bry=(select(2, string.gsub(row.labelText,"<br>", ""))*lh) -- is it a multiline text? expand by line-height /120%? if row.posType == 'with-line' then bry=0 end if row.labelPos=='bottom' or row.labelPos == 'south' then bry = 0 -- and shift by none, all or half elseif row.labelPos=='top' or row.labelPos == 'north' then if shape.shape=='image:' then bry= 1 + math.min(w/2-10,0)-bry*ty else bry= -bry*ty+2 end else bry=-bry*(ty/2 * lh) end end if row.posType == 'photo-panel' then bry=bry+3 end table.insert(result,'font-size: '..shape.textSZ..'; padding:0px 3px;line-height: '..shape.textLH..'; ') table.insert(result,'top: '..tostring(row.dy+row.gridy+compy+bry-ty*lh/2)) end table.insert(result,"px; left: "..tostring(row.dx+row.gridx).."px; color: "..getColor(shape.textCL).."; ") table.insert(result,"width: max-content; ") local trf="" if shape.textNG ~="0deg" then trf="rotate("..shape.textNG..")" end if shape.textOL~="0px" then table.insert(result,"background-color: "..getColor(shape.textBG).."; ") table.insert(result,"border: "..shape.textOL.." solid "..getColor(shape.textCL).."; border-radius:6px;") else table.insert(result,"background-color: transparent;") end if row.labelPos=="right" or string.find(row.labelPos,'east') then table.insert(result,"text-align: left; ") linkoffset=w if shape.textNG ~="0px" then table.insert(result,"transform-origin: left; transform: rotate("..shape.textNG.."); ") end elseif row.labelPos=="left" or string.find(row.labelPos,'west') then if shape.textNG ~="0px" then table.insert(result,"transform-origin: right;") end linkoffset=-w table.insert(result,"text-align: right; transform: translateX(-100%) "..trf.."; ") else table.insert(result,"text-align: center; transform: translateX(-50%) "..trf.."; ") end table.insert(result,'font-weight: normal; line-height: '..shape.textLH..'; letter-spacing:'..shape.textSP..'; vertical-align: bottom;') end if string.find(shape.textAT or '','bold') then textItem='<b>'..textItem..'</b>' end if string.find(shape.textAT or '','italic') then textItem='<i>'..textItem..'</i>' end if shape.textOL=='0px' and shape.textBG~='transparent' and dotItem==0 then table.insert(result,'\"><span style=\"background-color: '..getColor(shape.textBG)..'; color:inherit;\">'..textItem..'</span></div>') else table.insert(result,"\">"..textItem.."</div>") end if tlink~='' and not string.match(row.param1 or "","nolink") then table.insert(result,makeLinkBox(row.gridx+row.dx+linkoffset, row.gridy+row.dy+bry, 16, row.dotTag..' '..row.title,tlink)) end end local function getshapetable(row,shape) -- Construct CSS divs for a dot from shape and map data local result={} local w,h,rndg=getsize(shape.shapeSize) local tshape,tlink=checkfortooltip(row.title,row.dx,row.dy,row.dotTag,row.dlink,string.match(row.param1 or "","nolink") ) local align=row.labelPos or '' local offsetx,offsety=0,0 local ty=tonumber(string.match((shape.tagSize or 9),"%d+" )) if row.labelText and row.labelText~='' then ty=tonumber(string.match((shape.textSZ or 11),"%d+" )) else align='center' end -- it is just for dotTag, so justify center -- identify align value and extend offsets local widthzone,heightzone = (w/2)+1,(h/2)+1 local theta,r = math.deg( math.atan2(row.dy, row.dx)) , math.sqrt(row.dx^2 + row.dy^2) if align=='auto' or align=='' then if (theta < -112 or theta > 112) and math.abs(row.dx)>=w/2 and math.abs(row.dy)<w/1.4 then align = "left" offsetx=1 elseif (theta > -68 and theta < 68) and math.abs(row.dx)>=w/2 and math.abs(row.dy)<w/1.4 then align = "right" offsetx=-1 elseif theta <0 then offsety=ty/2-1 -- bottom else offsety=0-ty/2+1 -- top end elseif align=='left' or string.find(align,'west') then row.dx=row.dx - w/2 widthzone=4 offsetx=-1 elseif align=='right' or string.find(align,'east') then row.dx=row.dx + w/2 widthzone=4 offsetx=1 elseif align=='top' or align=='north' then if string.find(shape.shape,'curve') then row.dy=row.dy-(h/2)-12 heightzone=4 offsety=ty/2-1 else row.dy=row.dy - h-2 heightzone=4 offsety=ty/2-1 end elseif align=='bottom' or align=='south' then if string.find(shape.shape,'curve') then row.dy=row.dy+(h/2) heightzone=4 offsety=ty/2-1 else row.dy=row.dy + h+2 heightzone=4 offsety=0-ty/2-1 end end if shape.textEW ~= "0px" and not string.match(row.param1 or "","noline") then -- debugmsg('r-(w/2) > widthzone r-w/2='..tostring(r-(w/2))..', widthzone='..widthzone..', label='..(row.labelText or '')..', postype='..(row.posType or '')) makeLineTo(result, row.gridx+1, row.gridy-1, row.gridx+row.dx+offsetx, row.gridy+row.dy+offsety, shape.textEW, shape.textES,shape.textEC,1) -- debugmsg('n-line for '..row.code..':'..tostring(row.gridx+1)..', '..tostring(row.gridy-1)..', '..tostring(row.gridx+row.dx+offsetx)..', '..tostring(row.gridy+row.dy+offsety)..', with width '..tostring(shape.textEW)..'px '..(shape.textES or 'no style')..' and color '..shape.textEC) end if row.posType and row.posType=='mark-line' then if row.gridx2 and row.gridy2 then makeLineTo(result, row.gridx, row.gridy, row.gridx2, row.gridy2, tostring(row.mlWidth)..'px', row.mlStyle, getColor(shape.textEC),row.mlGap,shape) -- debugmsg('mark-line line drawn from '..row.code..' with width '..tostring(row.mlWidth)..'px '..(row.mlStyle or 'no style')..' and color '..getColor(shape.textEC)) end end if w ~= 0 then if shape.shape=='itriangle' then shape.shape='triangle' shape.shapeSize=tostring(w)..'px'..tostring(w/2)..'px' end if shape.shape=="triangle" then if shape.outlineWidth ~= "0px" then makeTriangle(result,row,shape,true,false) -- larger triangle to give the outline, if required end makeTriangle(result,row,shape,false,tshape) -- smaller triangle to fit over the top elseif shape.shape=="square" or shape.shape=="box" or shape.shape=='panel' then makeSquare(result,row,shape,tshape) elseif shape.shape=="circle" or shape.shape=="ellipse" then makeCircle(result,row,shape,tshape) elseif string.find(shape.shape,'image:')==1 then makeImage(result,row,shape) elseif shape.shape=="rulea" or shape.shape=='rule' then makeRuleA(result,row,shape) elseif shape.shape=="curvea" or shape.shape=="curvec" then makeCurveA(result,row,shape) else -- use a pathshape clipPath if shape.outlineWidth ~= "0px" then makeClipPath(result,row,shape,true,false) -- larger path-shape to give the outline, if required end makeClipPath(result,row,shape,false,tshape) end end if row.ppwidth and row.ppwidth>0 then makePhotoPanel(result,row,shape) end if shape.shape=='panel' and row.labelText then makePanelText(result, row, shape) else if row.dotTag and row.dotTag ~= "" then -- there is a dotTag if (row.dx==0 and row.dy==0) and w>0 then -- it is on the dot so if dotsize is not 0 any label is ignored makeTextItem(result, row, shape, align, tlink, '<b>'..row.dotTag..'</b>', 1) else if row.labelText and row.labelText~='' then -- tag and label both used makeTextItem(result, row, shape, align, '', '<b>'..row.dotTag..'</b>', 1) makeTextItem(result, row, shape, align, tlink, row.labelText, 0) else makeTextItem(result, row, shape, align, '', '<b>'..row.dotTag..'</b>', 1) makeTextItem(result, row, shape, align, tlink, row.dotTag, 2) -- tag is ouside the dot end end else if (row.labelText and row.labelText~='') then -- just the label. No tag makeTextItem(result, row, shape, align, tlink, row.labelText, 0) end end end if tlink and tlink~='' then table.insert(result,makeLinkBox(row.gridx, row.gridy,w+3,row.dotTag..' '..row.title,tlink)) end return table.concat(result) end local function getmapframecontent(args,use) local result, comma= {}, '' local propertyTable= {} local color=splitItem(string.lower( args['map-data-color'] or 'dark orange'), 2) if use == 'basemap' then table.insert(result, '[') propertyTable.stroke = "#000000" propertyTable['stroke-width'] = tonumber(args['map-data-width'] or '6') if color[2] then propertyTable['stroke-opacity'] = tonumber(color[2] or '20')/100 end else propertyTable.title = args['map-data-text'] or args['map-data'] or '' propertyTable.stroke = getColor(color[1]) propertyTable['stroke-width'] = tonumber(args['map-data-width'] or '6') propertyTable['stroke-opacity'] = tonumber(color[2] or '100')/100 end if args['map-data-inverse'] then local mapJson = mw.text.jsonEncode{ type = 'ExternalData', service = 'geomask', ids = args['map-data-inverse'], properties = {title = (args['map-data-text'] or ''), stroke = '#555555', fill = '#555555', ['fill-opacity'] = 0.1, ['stroke-width'] = 1, ['stroke-opacity'] = 0.5 } } table.insert(result, mapJson) comma=', ' end if args['map-data-heavy'] then local mapJson = mw.text.jsonEncode{ type = 'ExternalData', service = 'geoline', ids = args['map-data-heavy'], properties = { title = args['map-data-heavy'], stroke = propertyTable.stroke, ['stroke-width'] = 9, ['stroke-opacity'] = propertyTable['stroke-opacity'] or 0.2 } } table.insert(result, comma .. mapJson) comma=', ' end if args['map-data-light'] and args['map-data-light'] ~= '' then local mapJson = mw.text.jsonEncode{ type = 'ExternalData', service = 'geoline', ids = args['map-data-light'], properties = { title = args['map-data-light'], stroke = propertyTable.stroke, ['stroke-width'] = 3, ['stroke-opacity'] = propertyTable['stroke-opacity'] or 0.4 } } table.insert(result, comma .. mapJson) comma=', ' end if args['map-data'] then propertyTable['stroke-opacity'] = propertyTable['stroke-opacity'] or 0.2 local mapJson = mw.text.jsonEncode{ type = 'ExternalData', service = 'geoline', ids = args['map-data'], properties = propertyTable } table.insert(result, comma .. mapJson) comma=', ' end if args['map-wdqs'] then -- inserts a SPARQL wdqs query to find geopoints, geoshapes etc from wikidata local mapSparql = mw.text.jsonEncode{ type = 'ExternalData', service = args['map-wdqs-type'] or 'geopoint', query = args['map-wdqs'], } table.insert(result, comma .. mapSparql) -- debugmsg('mapSparql = ' .. mapSparql) comma=', ' end if args['map-raw'] then table.insert(result, comma .. args['map-raw']) end if use=='basemap' then table.insert(result,']') end return table.concat(result) end --eg | minilocator=filename,bottom right,132px153px, 38%,60%, 22px local function makeLocatorMap (args, result) local miniFile,pos,itemlist,miniW,miniH, miniX,miniY,miniBox, miniBH if args['mini-locator'] then pos,miniFile=extractItem(args['mini-locator']) -- first item is filename, in quotes if it includes commas itemlist=splitItem(pos,5) -- put items in a table filename removed, position,WpxHpx, x%y%,box pos=itemlist[2] or 'right' miniW,miniH=getsize(itemlist[3]) miniX=tonumber(string.match(itemlist[4] or '0','[%d]+'))*miniW/100 miniY=tonumber(string.match(itemlist[5] or '0','[%d]+'))*miniH/100 miniBox=tonumber(string.match(itemlist[6] or '0','[%d]+')) miniBox=miniBox*miniW/100 miniBH=miniBox * maplist.height/maplist.width elseif args['mini-file'] then miniFile = args['mini-file'] pos=string.lower(args.minimap or 'right') if pos=='file' then pos='right' end miniW,miniH = tonumber(args['mini-width'] or 60), tonumber(args['mini-height'] or 60) -- find top left corner of locator miniBox,miniBH=tonumber(args['minimap-boxwidth'] or '0'),0 -- firm up pos offsets for dot (with % or not) and boxsize if any, miniX, miniY=args['minipog-gx'],args['minipog-gy'] if not miniX then miniX=tonumber(args['minipog-x'] or '0') else miniX=tonumber(miniX)*tonumber(miniW)/100 end if not miniY then miniY=tonumber(args['minipog-y'] or '0') else miniY=tonumber(miniY)*tonumber(miniH)/100 end if args['minipog-gx'] then miniBox=miniBox*miniW/100 end miniBH=miniBox * maplist.height/maplist.width else return end local miniTop,miniLeft=0,1 if not string.find(pos,'top') then --only use top left, as link box is in top right or put bottom left or right miniTop=maplist.height+2-miniH if string.find(pos,'right') then miniTop=miniTop-15 -- to avoid (c) line miniLeft=maplist.width-1-miniW end end table.insert(result,'<div style="position: absolute; outline-width: 1px; outline-style: solid; outline-color: white;') table.insert(result,'top: '..tostring(miniTop)..'px; left:'..tostring(miniLeft)..'px; width:'..tostring(miniW)..'px;' ) table.insert(result,'background-color:transparent; color:inherit;">[[File:'..miniFile..'|'..tostring(miniW)..'px|File:'..miniFile..']]</div>') if miniX and miniX>0 then if args['minipog-y'] then miniY=miniY/1.04 end if args['minipog-x'] then miniX=miniX/1.04 end if miniBox<1 then table.insert(result,'<div style="position: absolute; top: '..tostring(miniY+miniTop-3-6)..'px; left:'..tostring(miniX+miniLeft-3)..'px;') table.insert(result, 'width: 6px; background-color:transparent; color:inherit;">[[File:Red pog.svg|6px|link=]]</div>') else table.insert(result,'<div style="position: absolute; top: '..tostring(miniY+miniTop-miniBH/2)..'px; left:'..tostring(miniX+miniLeft-miniBox/2)..'px;') table.insert(result, 'width: '..tostring(miniBox)..'px; height:'..tostring(miniBH)..'px; outline:1px solid #AA1205; background-color:#AA120522; color:inherit;"></div>') end end end local function makeArcText(args,result,nval) local items, itemlist='',{} local arcText='' if args['arc'..nval] then items=convertCoords (args['arc'..nval]) items,arcText=extractItem(items) -- first item is text, in quotes if it includes commas itemlist=splitItem(items,9) -- put items in a table: text, lat,lon,size,color,angle,gap,radius,ellipse if itemlist[4]=='' then itemlist[4]='12' end itemlist[4]=string.match((itemlist[4] or '12'),"[%.%-?%d]+") if itemlist[5]=='' then itemlist[5]='grey' end itemlist[6]=string.match((itemlist[6] or '0'),"[%.%-?%d]+") itemlist[7]=string.match((itemlist[7] or '0'),"[%.%-?%d]+") itemlist[8]=string.match((itemlist[8] or '0'),"[%.%-?%d]+") end if args['arc-coord'..nval] then local itemTab=splitItem(convertCoordsTrad (args['arc-coord'..nval]),2) maplist.lat=tonumber(string.match(itemTab[1],"[%.%-?%d]+")) maplist.lon=tonumber(string.match(itemTab[2],"[%.%-?%d]+")) else maplist.lat=tonumber(string.match(args['arc-lat'..nval] or itemlist[2] or '0',"[%.%-?%d]+")) maplist.lon=tonumber(string.match(args['arc-lon'..nval] or itemlist[3] or '0',"[%.%-?%d]+")) end local arcX,arcY=maptogrid(maplist,6) arcText = args['arc-text'..nval] or arcText local fontSize =tonumber(args['arc-text-size'..nval] or itemlist[4] or '12') local textColor=getColor(string.gsub(args['arc-text-color'..nval] or itemlist[5] or 'grey','[%s]+','') ) local arcAngle= tonumber((args['arc-angle'..nval]) or (itemlist[6]) or '45')-90 local arcRadius =tonumber(args['arc-radius'..nval] or itemlist[8] or '0.05') local arcGap = tonumber(args['arc-gap'..nval] or itemlist[7] or '1')* ( ( math.sin(8-math.rad(arcRadius))^8 )+0.4 )*( ( fontSize+6 )/15 ) arcRadius=450*arcRadius*0.75 local ellipseFactor=tonumber(args['ellipse-factor'..nval] or itemlist[9] or '1') local arcRotate =arcAngle+90 if arcGap<0 then arcRotate=arcAngle-90 end local latF=arcY - fontSize + (0-(math.sin(math.rad(arcAngle))) * arcRadius) local lonF=arcX - fontSize +(0-(math.cos(math.rad(arcAngle))) * arcRadius) local step=1 for codepoint in mw.ustring.gcodepoint( arcText ) do -- block step=1,#arcText do table.insert(result,'<div style="position: absolute;') local posY=tostring(round( (latF + (math.sin(math.rad(arcAngle+((step-1)*arcGap))) * arcRadius)) *ellipseFactor,2))..'px;' local posX=tostring(round( (lonF + (math.cos(math.rad(arcAngle+((step-1)*arcGap))) * arcRadius))/ellipseFactor,2))..'px;' table.insert(result,' top: '..posY..' left: '..posX..' transform: rotate( '..tostring(round(arcRotate +((step-1)*arcGap)),2)..'deg);') table.insert(result,'width:'..tostring(fontSize*2)..'px; text-align: center; background-color:transparent; color: '..textColor..';') table.insert(result,'vertical-align: baseline; font-size: '..tostring(fontSize)..'px;">'..mw.ustring.char(codepoint)..'</div>') step=step+1 end end local function makeFullscreenItem (itemtitle,itemdescription,lat,lon,group,itemcolor) local item={} itemdescription=stripdivs(itemdescription or '') local templon=lon if lon > 180 then templon=lon-360 end --for hemisphere+ or -1 dots if lon < -180 then templon=lon+360 end -- use 'real' coordinates for geohack label, while retaining shifted coords for plot if itemcolor=='transparent' then itemcolor='white' end itemcolor=getColor(itemcolor) -- ensure no opacity, which breaks maplink if string.find(itemcolor,'#')==1 and #itemcolor>7 then itemcolor=string.sub(itemcolor,1,7) end table.insert(item, '{ "type": "Feature", "properties": {') table.insert(item, ' "title": "'..itemtitle..'",') table.insert(item, ' "description": "'..itemdescription) table.insert(item, ' ([https://geohack.toolforge.org/geohack.php?params='..tostring(lat)..';'..tostring(templon)) table.insert(item, '_dim:2000 '..tostring(lat)..','..tostring(templon)..'])",') table.insert(item, ' "marker-symbol": "-number-'..string.gsub(group,'%W','')..'", "marker-size": "medium", "marker-color": "'..itemcolor..'" },') table.insert(item, ' "geometry": {"type": "Point", "coordinates": ['..tostring(lon)..','..tostring(lat)..'] } }') return table.concat(item) end local function makeLegendBox(result,args) local legend ={} local line,count, maxWidth='',1,8 local item line,item=extractItem(args.legendBox or '') local a='' for c in item:gmatch('.') do a=a..(c:gsub('%^','<br>') or c) end legend.Text = a -- convert hats to line breaks line=splitItem(line,6) -- (text, size, poition,background color, text/outline color, param options) legend.Size=line[2] or '150px80px1px' legend.Pos=line[3] or '10px10px' legend.Background=line[4] or 'beigeground' legend.Color=line[5] or 'darkbrown' legend.Param= line[6] or '' local argnum,legendCount,titleHeight='1',1,0 if (legend.Text and legend.Text~='') then titleHeight=15+(13.4*(select(2, string.gsub(legend.Text,"<br>", "")))) end local legendLine,legendGroup,legendY={},{},{} while args['legendItem'..argnum] do -- assign legendLine, legendGroup, legendY for each dot line,legendLine[legendCount] = extractItem(args['legendItem'..argnum] or '') line=splitItem(line,3) legendGroup[legendCount]=line[2] or argnum if shapeList[legendGroup[legendCount]] then maxWidth=math.max(tonumber(string.match(shapeList[legendGroup[legendCount]].shapeSize or '10','[%d]+')),maxWidth) else maxWidth=math.max(tonumber(string.match(shapeList['1'].shapeSize or '10','[%d]+')),maxWidth) end maxWidth=maxWidth+1 if line[3] then legendY[legendCount]=tonumber(string.match(line[3],'[%d]+')) else legendY[legendCount] = 3+maxWidth*(legendCount-1)+titleHeight -- if (legend.Text and legend.Text~='') then legendY[legendCount]=legendY[legendCount]+15 end end legendCount=legendCount+1 argnum=tostring(legendCount) end local w,h,r=getsize(legend.Size or '') local x,y=getsize(legend.Pos or '') local div=mw.html.create ('div') div:css('position', 'absolute') div:css('outline', '1px solid'..getColor(legend.Color)) if r~=0 then div:css('border-radius',tostring(r).."px") end div :css('top', y.."px") :css('left', x.."px") :css('width', w.."px") :css('height', h.."px") :css('line-height','105%') :css('background-color', getColor(legend.Background) ) :css('color','inherit') if not string.find(legend.Param,'noshadow') then div:css('box-shadow', '2px 2px 4px #33203335') end div:tag( 'div' ) :css('position', 'absolute') :css('top','1px') :css('left', (w/2).."px") :css('width',(w-8)..'px') :css('text-align', 'center') :css('color', getColor(legend.Color)) :css('transform', 'translateX(-50%)') :css('font-size','11px') :wikitext(legend.Text) :done() for lct=1,legendCount-1 do --local t=legendGroup[lct] local shape=shapeList[legendGroup[lct]] or shapeList['1'] local row={} row.gridx=3+maxWidth/2 row.gridy=(legendY[lct] or 0) + 5 if shape.shape=='image:' then row.gridy=row.gridy+6 end row.dx=0 row.dy=0 local legendShape= getshapetable(row,shape) div:wikitext(legendShape) :tag( 'div' ) :css('position', 'absolute') :css('top',(legendY[lct] or 0)..'px') :css('left', (maxWidth+6)..'px') :css('width', (w-maxWidth-6)..'px') :css('text-align', 'left') :css('line-height','103%') :css('color', getColor(legend.Color)) :css('font-size','10px') :wikitext(legendLine[lct]) :done() end div:allDone() table.insert(result,tostring(div)) end local function getQset (qValue,pValue,argNumber,args) local result={} local sortType=string.lower(args['geo-list-sort'] or 'a') local testValue='0' if sortType == 'alpha' or sortType == 'a' or sortType == 'ah' or sortType == 'al' then testValue = mw.wikibase.getLabel(qValue) elseif sortType == 'value' or sortType == 'v' or sortType == 'vh' or sortType == 'vl'then if qValue==nil or pValue == nil then debugmsg(mw.addWarning((qValue or 'nil')..' Qnumber for '..(pValue or 'nil'))) else if mw.wikibase.getBestStatements(qValue,pValue)[1] then testValue = mw.wikibase.getBestStatements(qValue,pValue)[1].mainsnak.datavalue.value.amount or '0' if pValue == 'P2046' then testValue = convertToSqKm(testValue, mw.wikibase.getBestStatements(qValue,pValue)[1].mainsnak.datavalue.value.unit) end end end elseif sortType == 'north' or sortType == 'n' or sortType == 'nh' or sortType == 'nl' then if mw.wikibase.getBestStatements(qValue,'P625')[1] then testValue = mw.wikibase.getBestStatements(qValue,'P625')[1].mainsnak.datavalue.value.latitude or 0 end elseif sortType == 'west' or sortType == 'w' or sortType == 'wh' or sortType == 'wl' then if mw.wikibase.getBestStatements(qValue,'P625')[1] then testValue = mw.wikibase.getBestStatements(qValue,'P625')[1].mainsnak.datavalue.value.longitude or 0 end end result[1]=testValue result[2]=argNumber return result end function p._main ( args ) local result={} local frame=mw.getCurrentFrame() local dotTable={} local magVal,scaleVal = args.magnify,'' local origH,origW=maplist.height,maplist.width if magVal then --set up the values needed to magnify the top-right portion of the map magVal=tonumber(string.match(magVal or '0',"[%.%-?%d]+")) or 1 if magVal>1 and magVal <=2 then maplist.height= round(maplist.height/magVal,0) maplist.width=round(maplist.width/magVal,0) scaleVal='transform: scale('..magVal..') translateY('..tostring((origH-maplist.height)/2)..'px);' else magVal=1 end end -- set up the three nested div boxes (plus an extra if centered) to put the map plus title/caption area, in an appropriate frame on the page if args.float=='center' or args.float=='centre' then table.insert(result,'<div class="center"><div class="thumb tnone">') elseif args.float=='left' then table.insert(result,'<div class="thumb tleft">') else table.insert(result,'<div class="thumb tright">') end table.insert(result,'<div class="thumbinner" style="position: relative; top: 0px; right: 0px; width: '..(args.width or "400")..'px;">') if args.title then table.insert(result,'<div class="center" style="font-weight:bold">'..args.title..'</div>') end if magVal and magVal >1 and magVal<=2 then table.insert(result,'<div class="thumbinner noresize" style="display:block; position: relative; outline:0px; border:0px; padding:0px; background-color:transparent; color:inherit;') table.insert(result,'top: 50%; right: '..tostring(0-((origW-maplist.width))/2)..'px; ') table.insert(result,'height: '..origH..'px; width: '..maplist.width..'px; '..scaleVal..'">') else magVal=1 table.insert(result,'<div class="thumbinner noresize" style="position: relative; outline:0px; border:0px; padding:0px;') table.insert(result,'top: 0px; right: 0px; ') table.insert(result,'height: '..maplist.height..'px; width: '..maplist.width..'px ">') end --add any boundary Qvalues to map-data-light if requested if args['geo-region'] and (args['geo-boundaries'] == '1') then local qmaps=args['map-data-light'] or '' if qmaps ~='' and string.sub(qmaps,#qmaps) ~= ',' then qmaps=qmaps..',' end local geoRegion = args['geo-region'] -- or add base-page here local geoSubRegion = args['geo-sub-region'] or 'P150' if not mw.wikibase.isValidEntityId(geoSubRegion) then geoSubRegion = 'P150' end if mw.wikibase.isValidEntityId(geoRegion) then local ct=1 local qtemp while (mw.wikibase.getBestStatements(geoRegion,geoSubRegion)[ct]) do -- debugmsg('table '..ct..' - '..mw.wikibase.getBestStatements(geoRegion,geoSubRegion)[ct].mainsnak.datavalue.value.id) qtemp = mw.wikibase.getBestStatements(geoRegion,geoSubRegion)[ct].mainsnak.datavalue.value.id or nil if qtemp then if mw.wikibase.entityExists(qtemp) then qmaps=qmaps..qtemp..',' -- see if there is a geocode boundary Qvalue to add else debugmsg(mw.addWarning('unable to add geocode value for '..mw.wikibase.getLabel..','..qtemp)) end end ct=ct+1 end end if qmaps and qmaps ~= '' then -- add back the created/expanded list of boundary Qvalues, and remove trailing comma args['map-data-light'] = string.sub(qmaps,1,#qmaps-1) end end -- Create the basemap using mapframe local mapframecontent=getmapframecontent(args,'basemap') table.insert(result, frame:extensionTag{ name ='mapframe', content=mapframecontent, args={width=tostring(maplist.width), height=tostring(maplist.height), zoom=tostring(maplist.zoom), longitude=tostring(maplist.lonbase), latitude=tostring(maplist.latbase), mapstyle=maplist.mapstyle, frameless=true } } ) --Add coverall box to block the unhelpful links from mapframe - which wouldn't include all the dots. Reinstate some links to osm and wikimedia table.insert(result,'<div style="position: absolute;width:'..tostring(maplist.width)..'px; height:'..tostring(maplist.height)..'px;') table.insert(result,'top:0px;left:0px;background-color:#FFFFFF00; color:inherit;"></div>') --Add replacent hover-links for OpenStreetMap and maps terms and conditions table.insert(result,'<div style="position: absolute; top: '..tostring(maplist.height-18)..'px; left: '..tostring(maplist.width-13)..'px; width: 12px; height: 12px">') table.insert(result,'[[file:Transparent.svg|12px|link=https://www.openstreetmap.org/copyright|'..aboutOSM..']]</div>') table.insert(result,'<div style="position: absolute; top: '..tostring(maplist.height-18)..'px; left: '..tostring(maplist.width-110)..'px;') table.insert(result,'width: 12px; height: 12px background-color: transparent; color:inherit;">') table.insert(result,'[[file:Transparent.svg|12px| link=https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Maps_Terms_of_Use|'..termsOfUse..']]</div>') -- Add scale-line if not args.scalemark or args.scalemark~='0' then local top=maplist.height-42 local left=maplist.width-61-(tonumber(args.scalemark or '1')) local minipos=string.lower(args.minimap or '') -- scalemark gets pushed left if it would be behind the minimap if minipos~='' and not(string.find(minipos,'left') or string.find(minipos,'top') ) then local offset=tonumber(args.scalemark or '1')-tonumber(args['mini-width'] or '60') if offset<1 then left=maplist.width-61-tonumber(args['mini-width'] or '60') end end if maplist.width-left >216 then top=top+14 end -- shunt scaleline down if it is beyond the copyright stuff local scalek,scalem=getScale(maplist.zoom, maplist.latbase, magVal) local magReduce='' table.insert(result,"<div style=\"display:inline-block; position: absolute; background-color: #111111") table.insert(result,"; color:inherit; clip-path:path(nonzero, &#39;M0,8 l0,4 l20,0 l0,-4 l-0.3,0 l0,3.7 l-19.4,0 l0,-3.7 z&#39;) ") table.insert(result,"; width:20px") -- path is a 20px20px box, and then rescales if magVal==1 then table.insert(result,"; top:"..tostring(top-1).."px") table.insert(result,"; left:"..tostring(left+16).."px") table.insert(result,"; height:20px; transform:scale("..tostring(2.5)..", "..tostring(1.5)..")") else -- shrink the scalemark to compensate for magnification table.insert(result,"; top:"..tostring(top-(magVal*0.28)).."px") table.insert(result,"; left:"..tostring(left+(16*(magVal*1.15))).."px") table.insert(result,"; height:20px; transform:scale("..tostring(2.5*(1/magVal))..", "..tostring(1.5*(1/magVal))..")") magReduce= 'scale('..tostring(1/magVal)..')' end table.insert(result,"\"></div>") table.insert(result,'<div style="position: absolute; top: '..tostring(top)..'px; left: '..tostring(left+47)..'px; font-size: 9.5px; line-height: 126%; width: fit-content;') table.insert(result,'color: #444433; background-color: transparent; text-align: right; transform: '..magReduce..' translateX(-100%);">'..scalek..'<br>'..scalem..'</div>') end --Set up the shapeList and dotList tables, to provide data to go on the map local sgNumbers,sgSortable={},{} --s1,s2 sgNumbers["1"]="1" if args.useFormatStyle and args.useFormatStyle=='shortstyle' then shapeList=ParseShapeTypes (shapeList,args,"1") for argindex,argv in pairs(args) do -- build a list of all the numbered sg's that have been used if string.find(argindex,"sg[a-f,n%d]+") == 1 then -- only look through the sga,sgb, sgc,sgd,sge,sgf and sgn args local x=string.match(argindex,"[%d]+") -- find its number if x and not sgNumbers[x] then sgNumbers[x]=x end -- only add if not already found end if string.find(argindex,"sg[a-f]H") == 1 and highlightNum then highlightOption=true end end for indx,sgnum in pairs(sgNumbers) do table.insert(sgSortable,sgnum) end table.sort(sgSortable,lessthan) -- put the list in a sortable form for k,v in pairs(sgSortable) do -- work through the sorted list, parsing each set of sg's in turn, from 1 upwards shapeList=ParseShapeTypes (shapeList,args,v) end if highlightOption==true then shapeList=ParseShapeTypes (shapeList,args,'H') end end local dotList,dotresult,dotItemTable,dotGroupList={},{},{},{} if (not args.useFormatStyle) or args.useFormatStyle=='standardstyle' then local dotmax=0 local qset={} for indx,val in pairs(args) do if string.match(indx,'mark%-coord[%d]+') or string.match(indx,'lat[%d]+') or string.match(indx,'geo%-data[%d]+') then dotmax=math.max(dotmax, tonumber(string.match(indx,"[%d]+"))) if string.match(indx,'geo%-data[%d]+') then local argnum=string.sub(indx,9,#indx) or '' if args['mark-title'..argnum] == 'none' or (string.find(args['mark-title'..argnum] or 'x','nolist')== 1) then -- debugmsg('sort values ignored '..argnum..', '..args['mark-title'..argnum]) else qset[val]=getQset (val, (args['geo-data-type'] or 'P1082'), argnum, args) end end end if (indx=='shapeH') or (indx=='shape-colorH') or (indx=='shape-outlineH') or (indx=='label-colorH') then highlightOption=true end end local qlist=args['geo-data-list'] if qlist then if string.sub(qlist,#qlist) ~= ',' then qlist=qlist..',' end else qlist='' end local geoRegion = args['geo-region'] -- or add base-page here local geoSubRegion = args['geo-sub-region'] or 'P150' if not mw.wikibase.isValidEntityId(geoSubRegion) then geoSubRegion = 'P150' end if (args['find-geo-dots'] or '1') ~= '0' and geoRegion and mw.wikibase.isValidEntityId(geoRegion) then local ct=1 local qtemp while (mw.wikibase.getBestStatements(geoRegion,geoSubRegion)[ct]) do -- debugmsg('table '..ct..' - '..mw.wikibase.getBestStatements(adminRegion,adminSubRegion)[ct].mainsnak.datavalue.value.id) qtemp = mw.wikibase.getBestStatements(geoRegion,geoSubRegion)[ct].mainsnak.datavalue.value.id or nil if qtemp then qlist=qlist..qtemp..',' -- add subregion Qvalue to the list end ct=ct+1 end end if qlist and #qlist>1 then -- create a table from the csv list local _, c = qlist:gsub(",","") local qtab=splitItem(qlist,c) for xd,yd in pairs(qtab) do yd=string.upper(yd) if qset[yd] == nil and mw.wikibase.isValidEntityId(yd) then dotmax=dotmax+1 qset[yd]=getQset (yd, (args['geo-data-type'] or 'P1082'), tostring(dotmax), args) args['geo-data'..tostring(dotmax)] = yd -- debugmsg(dotmax..' = '..(string.upper(yd) or 'Q Not found')..': '..(mw.wikibase.getLabel(yd) or 'label Not found')..': '..(mw.wikibase.getSitelink(yd) or 'link Not found')) elseif not mw.wikibase.isValidEntityId(yd) then debugmsg(mw.addWarning(yd..' is not a [[wikidata]] page. geo-data-list needs comma-separated Qvalues' )) else debugmsg(mw.addWarning(yd..' is duplicate')) end end end -- qset contains set of Qvalues and can be from wikidata geo-region, list of geo-data-list Q values or individual geo-data1= etc local ts = {} -- table to hold the keys local useQset=false for ky, val in pairs(qset) do table.insert(ts, {key = ky, value = val[1], num=val[2]}) useQset=true end if useQset then local order = string.lower(args['geo-list-sort'] or 'a') -- sort the list from previously stored sortkey, either Lowest or Highest first if string.find(',al,vl,nl,wl,west,w,alpha,a,' , ','..order..',') then table.sort(ts, function (a,b) return lessthan(a.value, b.value) end) else table.sort(ts, function (a,b) return morethan(a.value, b.value) end) end for ky,val in ipairs(ts) do -- assign values from sorted list to numbered parameter args['numbered'..val.num] = ky -- The numbered parameter becomes the value for each dot that has a geo Qvalue, from manual, list or wiki sources. end end dotItemTable=tradstyleParseShapes(args,dotItemTable,dotmax) for argindex=1,dotmax do -- build a list of all the numbered coords or lat,lons that have been used local x=tostring(argindex) if args['mark-coord'..x] or (args['mark-lat'..x] and args['mark-lon'..x]) or args['geo-data'..x] then sgNumbers[x]=x -- add it to the list end end else for indx in pairs(args) do if string.match(indx,'dot[%d]+') then table.insert(dotList,indx) end --add the index name for dot1, dot2 etc to dotList end table.sort(dotList,morethan) for indx,dotName in pairs(dotList) do dotresult=ParseData(args,string.match(dotName,'[%d]+') ) -- using each dot number, assign the settings for each dot to a dotresult item line table.insert(dotItemTable,dotresult) -- and store that item line within the dotItemTable end end for arcVal = 65,91 do -- check through args looking for any arcs local arcLetter=string.char(arcVal) if args['arc-text'..arcLetter] or args['arc'..arcLetter] then makeArcText(args,result,arcLetter) end end local dotdivs='' local ddots=0 if dotItemTable[1] then local ddots=(dotItemTable[1].lat or 0)+(dotItemTable[1].lon or 0) end local fgroup='F'..tostring(maplist.latbase+maplist.lonbase+ddots ) local FullscreenList={} local addcomma='' for i,dotitem in pairs(dotItemTable) do -- working throug each dot item, merge the dot and shape values into a full set of css text local dotgroup= dotitem.group or "0" if dotitem.posType=='mark-line' and dotitem.markDest then --find destination xy values for any mark-lines for n,v in pairs(dotItemTable) do if v.code == dotitem.markDest then dotitem.gridx2=v.gridx dotitem.gridy2=v.gridy break end end end local qtype=dotitem.group -- find which shape group each dot has been assigned --debugmsg('dotgroup='..qtype..', sg='..(sgNumbers[qtype] or 'nil')..' , shapeList='..shapeList[qtype].shape) if not sgNumbers[qtype] then qtype="0" end --shapeList[dotitem.group] will give access to the shape values for that dot if highlightNum==dotitem.code and highlightOption==true and shapeList['H'] then table.insert(result, getshapetable(dotitem,shapeList['H'])) else table.insert(result, getshapetable(dotitem,shapeList[qtype])) -- Add the actual css instructions for each dot end if shapeList[dotgroup] and not string.find((dotitem.param1 or ''),'nomap') then -- only add if not excluded with 'nomap' labelText local ftext='' if dotitem.dotTag~='' and not string.match(dotitem.labelText or '','[%d]') then ftext=stripdivs(dotitem.dotTag or '')..' <br>' end if (dotitem.labelText ~= ftext) and dotitem.dotLink =='' then ftext=ftext..' '..stripdivs(dotitem.labelText)..'<br>' end if (dotitem.dotLink) and (dotitem.dotLink ~='') then ftext=ftext..dotitem.dotLink..'<br>' end if dotitem.imageName then ftext=ftext..'[[File:'..dotitem.imageName..'|250px]]' end table.insert(FullscreenList,1, makeFullscreenItem (string.gsub(ftext,"[\n]+"," "), dotitem.info,round(dotitem.lat,5),round(dotitem.lon,5),fgroup,shapeList[dotgroup].shapeColor)..addcomma ) addcomma=', ' end -- makeFullscreenItem (itemtitle,itemdescription,lat,lon,group,itemcolor) -- Always add to start of list, to reverse the sequence, and separate with commas except for first item, which is now at the end end if args.legendBox then makeLegendBox(result,args) end if args.minimap or args['mini-locator'] then makeLocatorMap(args,result) end -- add tag link and details for fullscreen version addcomma='' if (mapframecontent or '[]') ~= '[]' then addcomma=',' end mapframecontent=getmapframecontent(args,'fullscreen') local contentstart='[ '..mapframecontent..addcomma..'{ "type": "FeatureCollection", "features": [ ' --extra features after first square bracket local contentend=' ] } ]' table.insert(result, '<div style="position: absolute;top: 9px;left: '..tostring(maplist.width-34)..'px">') table.insert(result, '<div style="color: white; opacity:100; font-size: 19px; font-weight:normal; text-align: left;">') table.insert(result, frame:extensionTag{ name ='maplink', content=contentstart..table.concat(FullscreenList)..contentend, args={zoom=tostring(maplist.zoom+1), class='no-icon', frameless='1', latitude=tostring(maplist.latbase), longitude=tostring(maplist.lonbase), --add invisble 'en-spaces' for tooltip text='<div title="'..fullscreenlinktext..'">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</div>'} } ) table.insert(result,'</div></div>') -- end of maplink ----- -- add closing div for main map table.insert(result,'</div>') -- collate caption material to go in the outer div class if captionTable ~= '' and (not args['auto-caption']) then args['auto-caption']='on' end --default to include list if using geo values local autocaption=string.lower(args['auto-caption'] or 'no') local autoOff=autocaption:match("(%w+)(.*)") -- select the first word in autocaption and see if it is a negativeAnswer) if negativeAnswer[autoOff] then captionTable='' end if args.caption or (not negativeAnswer[autoOff]) then table.insert(result,'<div class="thumbcaption" style="text-align:left">') if args.caption then table.insert(result,args.caption) if captionTable ~= '' then table.insert(result,'<hr>') end end end local columns=tonumber(autoOff:match("[%d]+") or '1') if columns>1 then columns=round(maplist.width/(columns*17), 0) end -- convert from em to px for historical reasons --for k in pairs(dotList) do capchk=capchk..(args["dotlink"..k] or '') end local capchk=nil local captionList = {} for key, value in pairs(dotItemTable) do -- only add an autocaption line if there is both a dotTag and a dotLink line available and it is not marked as nolist if value.dotTag and value.dotTag~='' and (not string.find(value.param1 or '','nolist')) and string.gsub(value.dotLink or '',"%s+","")~='' then table.insert(captionList, {key = key, value = value}) if captionTable == '' then capchk=true else -- add the next line of content to the html table capchk=false end end end if captionTable ~= '' then table.sort(captionList, function (a,b) return lessthan(string.match(a.value.dotTag,'[%w]+'), string.match(b.value.dotTag,'[%w]+')) end) for k,v in pairs(captionList) do local nval=string.match(v.value.dotTag,'[%w]+') -- find the first alphanumeric item in the dotTag local ngrp=v.value.group if captionTableText[ngrp] then -- debugmsg('table text for'..v.value.dotTag..', '..captionTableText[v.value.group][1]..', '..captionTableText[v.value.group][2]..', '..captionTableText[v.value.group][3]..' ('..captionTableText[v.value.group][4]..')') local c1,c2 c1,c2=checkColors(shapeList[ngrp].shapeColor) local cDot='<div style="display:inline-block;line-height:110%;vertical-align:middle; padding:1px 4px;border-radius:8px;border: 0.5px solid black;' cDot=cDot..'background-color:'..c1..';color:'..c2..';font-size:88%;font-weight:bold">'..nval..'</div>' captionTable = htmlTableLine(captionTable,cDot,captionTableText[ngrp][1], captionTableText[ngrp][2], captionTableText[ngrp][3], captionTableText[ngrp][4]) end end end if capchk and (not negativeAnswer[autoOff]) then table.sort(captionList, function (a,b) return lessthan(string.match(a.value.dotTag,'[%w]+'), string.match(b.value.dotTag,'[%w]+')) end) -- local myDivision = string.gsub((args.toggletext or toggletext), "%s+", "") if string.find(autocaption,'collaps') then table.insert(result,'<div class = "wikitable mw-collapsible ') if string.find(autocaption,'collapsed') then table.insert(result,'mw-collapsed') end table.insert(result,'" style="width:100%; line-height: 17px; border-style:none; text-align: center"><b>'..(args.toggletext or toggletext)..'</b>') end if string.find(autocaption, 'columns=') then columns=string.match(autocaption,'[%d]+',string.find(autocaption, 'columns=') ) end table.insert(result,'<div class="mw-collapsible-content" style="column-count:'..columns..'; column-rule:solid 1px;text-align:left;padding-top:5px">') table.sort(dotList,lessthan) local nval,ngrp='','0' for k,v in pairs(captionList) do nval=string.match(v.value.dotTag,'[%w]+') -- find the first alphanumeric item in the dotTag ngrp=v.value.group or '0' if v.value.dotLink and v.value.dotLink~='' and nval and nval~='' then local c1,c2 if nval==args.highlight then c1,c2=checkColors(shapeList['H'].shapeColor) else c1,c2=checkColors(shapeList[ngrp].shapeColor) end table.insert(result,'<div style="display:inline-block;line-height:110%;vertical-align:middle; padding:1px 4px;border-radius:8px;border: 0.5px solid black;') table.insert(result,'background-color:'..c1..';color:'..c2..';font-size:88%;font-weight:bold">'..nval..'</div> '..v.value.dotLink..'<br>') end end table.insert(result,'</div>') -- end for caption-content div if string.find(autocaption,'collaps') then table.insert(result,'</div>') end -- end for toggle frame end if captionTable ~= '' then table.insert(result,captionTable..'</table>') end if args.caption or (not negativeAnswer[autoOff]) then table.insert(result,'</div>') end -- end for whole caption frame table.insert(result,'</div></div>') -- outer two frames if args.float == 'center' or args.float=='centre' then table.insert(result,'</div>') end if args['show-new-format'] == 'hints' then -- provide a 'format hint panel' in the 'Preview Box' local w="<small>Below are some template hints for the 'sga' compressed version, " w=w..'{{tl|OSM Location dots}}. It can use these, instead of the more verbose {{tl|OSM Location map}} parameter format. ' w=w..'Data is divided between a "ShapeGroup" and the "Dots", so that a single shapeGroup can be used for multiple dots on the map. ' previewMsg(w..'(nb. the "group" value can be the number or an assigned name of a shapeGroup)</small>') w='<small>{{tl|OSM Location dots}}: | dot(n)=group,lat,lon,dotTag | ' w=w..'dotlink=link/tooltip | dotlabel=label,position,dx,dy,param1,info | dotpic=filename <br>' w=w.."(nb. param1 options include 'nolink' 'nolist' 'nomap' 'hemisphere-1' 'hemisphere+1', 'noline' - quotes not required, separate with spaces).<br>" w=w..'| sga = Shape,Sizepx,Color,Angledeg | sgb= OutlineWidth,Color,Style | sgc=TextSize,Color,Angle,bold italic <br>' w=w..'| sgd=TagSizepx,Color,Spacer,Angledeg | sge=LineWidth,Color,Style | sgf=TextSpacingpx,LineHeight%,Outlinepx,backgroundColor<br>' w=w..'| sgn=Name (optional, to assign a meaningful name) | sgp=Parent (can be the name or number of the parent shapeGroup. ' previewMsg(w..'Each shapegroup will inherit values from a parent, stretching back to "sga1" and its default values.)</small>') if #pmsg then local dbg={} for i,x in pairs(pmsg) do table.insert(dbg,x..'<br>') end dbg=mw.addWarning(table.concat(dbg)) table.insert(result, dbg) end end if args.coordtest then debugmsg(mw.text.nowiki(args.coordtest)) end for i,x in pairs(msg) do table.insert(result, x..'<br>') end return table.concat(result) end function p.main(frame) local args = getArgs(frame) local itemTab={} maplist.width=tonumber(args.width) or 400 maplist.height=tonumber(args.height) or 300 if args.coord then itemTab=splitItem(convertCoordsTrad (args.coord),2) maplist.latbase=itemTab[1] maplist.lonbase=itemTab[2] else maplist.lonbase=tonumber(args.lon) or 5 maplist.latbase=tonumber(args.lat) or 0 end maplist.zoom=tonumber(args.zoom) or 1 visibleLinks=args.showlinks highlightNum=args.highlight if args.nolabels=='1' then maplist.mapstyle='osm' else maplist.mapstyle='osm-intl' end if maplist.width >= 400 and not(args['show-q-values']) then args['show-q-values'] = '1' -- default to on if wider than 400px elseif maplist.width < 320 then args['show-q-values'] = '0' end -- turn off Qvalus if frame is too narrow, even if requested return p._main(args) end return p 4ikp7ewfasnxm4bpjozepwasoatabu9 42587411 42587400 2026-05-04T11:25:53Z Vipz 151311 prijevod poruka 42587411 Scribunto text/plain require('strict') local delink=require('Module:Delink').delink local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs local p = {} local maplist={} local sgNames={} local highlightOption=false local highlightNum local visibleLinks local geoTotalPop = 0 local captionTable = '' local captionTableText = {} -- This module creates framed maps of anywhere in the world, at the required scale, and enables annotations, -- dots, shapes, lines and other ways to customise the area of the map being shown. It also provides a link -- to an interactive fullscreen version, which has locator dots instead of annotations and shapes. -- This is the 2025 successor module to a wiki-markup template version of 2024, which itself was a successor -- to the 'Graph'/VEGA driven template that was begun in 2016, until the Vega version was switched off in 2023. -- This module is called from template {{OSM Location map}}, which uses the same parameter formats as before. -- In addition it may at some point be possible to use a more concise parameter format using the template {{OSM Location dots}} -- In general the css output from the two formats will be identical, but the the concise version will allow bits of -- greater control over some of the settings. -- see the documentation on the two template pages for details of how to use the mapping features. -- If language customisation is needed, there are text items below that can be translated. Also see the color table -- below with details of how to add additional color names to allow localised alternatives. -- (Translating other language shape-types could be possible, but has not currently been contemplated. -- Parameter name translation would be harder but likely to be possible, ideally still retaining compatibility -- with template calls already written using English). -- -------------- the following text variables are used within the template, and can be translated as required --------------- -- -------------- you may wish to retain the English version as a comment, to keep track of the original phrase -------------- --[[ local negativeAnswer={no=1,'0'-1,off=1} local fullscreenlinktext = 'Click for interactive fullscreen map with links to nearby articles' local toggletext = 'List of numbered map items:' local termsOfUse = 'Maps: terms of use' local aboutOSM = 'About OpenStreetMaps' local yards = 'yds' local miles = 'miles' local metres = 'm' local km = 'km' local sqkm = 'sq.km' local year = 'year' local notFound = 'not found' local totalItems = 'Total' local sumOfDatapoints = 'sum of datapoints' local numberCol = 'No.' -- abbreviated for top of column of code numbers local wikidataLink = 'Wikidata page' ]]-- local negativeAnswer={no=1,'0'-1,off=1} local fullscreenlinktext = 'Kliknite za interaktivnu kartu preko cijelog ekrana s poveznicama na obližnje članke' local toggletext = 'Lista numeriranih stavki na karti:' local termsOfUse = 'Karte: uslovi korištenja' local aboutOSM = 'O OpenStreetMapu' local yards = 'jardi' local miles = 'milje' local metres = 'm' local km = 'km' local sqkm = 'km²' local year = 'godina' local notFound = 'nije pronađeno' local totalItems = 'Ukupno' local sumOfDatapoints = 'suma podatkovnih tačaka' local numberCol = 'Br.' -- abbreviated for top of column of code numbers local wikidataLink = 'stranica na Wikipodacima' local shapeList={} --This sets up the 'factoryDefault' shape group 0 shapeList["0"]={shapeType="0", Name="initialSettings", Parent="0", --sga items for the shape shape="circle", shapeSize="12px", shapeColor="blue", shapeAngle="0deg", --sgb items for border of the shape outlineWidth="0.5px", outlineColor="darkblue", outlineStyle="solid", --sgc items text settings for labels textSZ="11px", textCL="darkgrey", textNG="0deg", --sgf further text settings textSP="0px", textLH="120%", textOL="0px", textBG="transparent", --sgd items for dotTag text settings tagSize="10px", tagColor="white", tagSpacer="0px", tagAngle="0deg", --sge items for extension line to connect label to dot textEW="0px", textEC="darkgrey", textES="solid" } local colorList={} -- used by colorLookup to catch unsupported colors (eg 'LimeGreen'), to convert to generic version colorList['green']='hardgreen' -- it could also be added to to include alternative language equivelants, for a quick solution. colorList['red']='hardred' -- colorList ['source'] = target colorList['white']='white' -- converts any color that includes 'source' into its equivelent target colorList['blue']='hardblue' -- note, for translation you can add to this list, rather than replace it, colorList['brown']='brown' -- which would mean existing map definitions in english would also still work, alongside translated ones colorList['grey']='hardgrey' colorList['gray']='hardgrey' colorList['purple']='hardpurple' colorList['orange']='hardorange' colorList['leaf']='hardleaf' --for a more thorough translation, you can add all the variants of the colors as further CTB elements and hex values or redirects local CTB={} -- set up a table of color names (the CTB Color table index) and html hash colorhex values. CTB["paleblue"],CTB["softblue"],CTB["hardblue"],CTB["darkblue"]="#D6E1EC","#77A1CB","#4B77D6","#1c559e" CTB["palered"],CTB["softred"],CTB["hardred"],CTB["darkred"] = "#FCC6C0","#EC644B","#DB3123","#AA1205" CTB["palegreen"],CTB["softgreen"],CTB["hardgreen"],CTB["darkgreen"]= "#D2F0E5","#81AF81","#269F46","#0b7527" CTB["paleleaf"],CTB["softleaf"],CTB["hardleaf"],CTB["darkleaf"]= "#dff5c1","#b5e376","#8cc244","#679c21" CTB["palegrey"],CTB["softgrey"],CTB["hardgrey"],CTB["darkgrey"]= "#E8E8D6","#AAAA88","#777755","#444433" CTB["palegray"],CTB["softgray"],CTB["hardgray"],CTB["darkgray"]=CTB["palegrey"],CTB["softgrey"],CTB["hardgrey"],CTB["darkgrey"] CTB["palebrown"],CTB["softbrown"],CTB["hardbrown"],CTB["darkbrown"]="#FAF6ED","#CCB56C","#AD7F14","#754910" CTB["palepurple"],CTB["softpurple"],CTB["hardpurple"],CTB["darkpurple"]="#e0d1e6","#c784e0","#a029cf","#7a05a8" CTB["paleorange"],CTB["softorange"],CTB["hardorange"],CTB["darkorange"]="#ffedc2","#ffcf61","#EEB533","#e39f05" CTB["black"],CTB["white"],CTB["yellow"]="#000000","#FFFFFF","#FAF039" CTB["background"],CTB["paleground"],CTB["beigeground"]="#f9f6f2","#FEFEFA","#F5F5DC" CTB["beige"]=CTB["beigeground"] CTB["aqua"],CTB["teal"],CTB["fuchsia"] = "#00FFFF","#008080","#FF00FF" CTB["maroon"],CTB["olive"],CTB["navy"] = "#800000","#808000","#000080" CTB["lime"],CTB["limegreen"],CTB["aquamarine"] = "#00FF00","#32CD32","#7FFFD4" CTB["silver"],CTB["yellow"],CTB["orchid"] = "#800000","#FFFF00","#DA70D6" -- set up a table of predefined clip-paths local pathshape={} pathshape.squaredd = "M 19,1.25 l 0,18 -18,0 0,-18 18,0m-1,1 -16,0 0,16 16,0 0,-16m-1,1 0,14 -14,0 0,-14 14,0zm-1,1 -12,0 0,12 12,0 0,-12zm-1,1 0,10 -10,0 0,-10 10,0z" pathshape.squared = "M 18,2.5 l 0,15 -15,0 0,-15 15,0m-1,1 -13,0 0,13 13,0 0,-13zm-1,1 0,11 -11,0 0,-11 11,0z" pathshape.triangledd="M 0 20,20 20,10 0,0 20ZM1.5 19,10 1.7,18.5 19,1.5 19ZM3 18,17 18,10 3.8,3 18ZM4.5 17,10 5.4,15.4 17, 4.5,17ZM6 16,13.8 16,10 7.4z" pathshape.triangled ="M1,18 l 18,0 l -9,-18 l -9,18zm1.7,-1.1 l 7.3,-14.6 l 7.3,14.6 l -14.6, 0zm1.7,-1 l 11.0,0 l -5.5,-11 l -5.5,11z" pathshape.circledd = "M0,10a10,10 0 1,0 20,0a10,10 0 1,0 -20,0zm0.8,0a9.2,9.2 0 1,1 18.4,0a9.2,9.2 0 1,1 -18.4,0m1,0a8.2,8.2 0 1,0 16.4,0a8.2,8.2 0 1,0 -16.4,0zm0.8,0a7.2,7.2 0 1,1 14.8,0a7.2,7.2 0 1,1 -14.8,0m1,0 a6.4,6.4 0 1,1 12.8,0a6.4,6.4 0 1,1 -12.8,0z" pathshape.circled = "M2.5,10a7.5,7.5 0 1,0 15,0a7.5,7.5 0 1,0 -15,0zm1,0a6.5,6.5 0 1,1 13,0a6.5,6.5 0 1,1 -13,0m0.8,0 a5,5 0 1,1 11.4,0a5,5 0 1,1 -11.4,0" pathshape.diamond = "M3,10 l 7,-10 l 7,10 -7,10 -7,-10z" pathshape.diamondd = "M3,10 l 7,-10 l 7,10 -7,10 -7,-10zm1,0 l 6,8.5 l 6,-8.5 -6,-8.5 -6,8.5zm1,0 l 5,-7 5,7 -5,7 -5,-7z" pathshape.diamonddd = "M3,10 l 7,-10 l 7,10 -7,10 -7,-10zm0.75,0 l 6.25,9 l 6.25,-9 -6.25,-9 -6.25,9zm0.75,0 l 5.5,-8 5.5,8 -5.5,8 -5.5,-8zm0.75,0 l 4.75,7 l 4.75,-7 -4.75,-7 -4.75,7zm0.75,0 l 4,-6 4,6 -4,6 -4,-6z" pathshape.crossd = "M3.1,12.5 l4.2,0 l0,4.2 l5,0 l0,-4 l4.2,0 l0,-5 l-4.2,0 l0,-4.2 l-5,0 l0,4.2 l-4.2,0zM2.3,10a7.5,7.5 0 1,0 15,0a7.5,7.5 0 1,0 -15,0zm1,0a6.5,6.5 0 1,1 13,0a6.5,6.5 0 1,1 -13,0z" pathshape.cross = "M3.1,12.5 l4.2,0 l0,4.2 l5,0 l0,-4 l4.2,0 l0,-5 l-4.2,0 l0,-4.2 l-5,0 l0,4.2 l-4.2,0z" pathshape.thincross = "M2,12 l6,0 l0,6 l4,0 l0,-6 l6,0 l0,-4 l-6,0 l0,-6 l-4,0 l0,6 l-6,0z" pathshape.fivepointstar = "M10 0 L12.245 6.91 19.511 6.91 13.633 11.18 15.878 18.09 10 13.82 4.122 18.09 6.367 11.18 0.489 6.91 7.755 6.91Z" pathshape.fivepointstard = "M10 1.5 L 11.90825 7.3735 18.08435 7.3735 13.08805 11.003 14.9963 16.8765 10 13.247 5.0037 16.8765 6.91195 11.003 1.91565 7.3735 8.09175 7.3735 ZM0,10a10,10 0 1,0 20,0a10,10 0 1,0 -20,0zm1.5,0a8.5,8.5 0 1,1 17,0a8.5,8.5 0 1,1 -17,0z" pathshape.sixpointstar = "M10 0 L12.323 5.977 18.66 5 14.645 10 18.66 15 12.323 14.023 10 20 7.677 14.023 1.34 15 5.355 10 1.34 5 7.677 5.977Z" pathshape.sixpointstard = "M10 1.5 L 11.97455 6.58045 17.361 5.75 13.94825 10 17.361 14.25 11.97455 13.41955 10 18.5 8.02545 13.41955 2.639 14.25 6.05175 10 2.639 5.75 8.02545 6.58045 ZM0,10a10,10 0 1,0 20,0a10,10 0 1,0 -20,0zm1.5,0a8.5,8.5 0 1,1 17,0a8.5,8.5 0 1,1 -17,0z" pathshape.sevenpointstar = "M10 0 L12.048 5.747 17.818 3.765 14.602 8.95 19.749 12.225 13.69 12.943 14.339 19.01 10 14.72 5.661 19.01 6.31 12.943 0.251 12.225 5.398 8.95 2.182 3.765 7.952 5.747Z" pathshape.sevenpointstard = "M10 1.5 L11.7408 6.38495 16.6453 4.70025 13.9117 9.1075 18.28665 11.89125 13.1365 12.50155 13.68815 17.6585 10 14.012 6.31185 17.6585 6.8635 12.50155 1.71335 11.89125 6.0883 9.1075 3.3547 4.70025 8.2592 6.38495 ZM0,10a10,10 0 1,0 20,0a10,10 0 1,0 -20,0zm1.5,0a8.5,8.5 0 1,1 17,0a8.5,8.5 0 1,1 -17,0z" pathshape.eightpointstar = "M10 0 L11.88 5.46 17.071 2.929 14.54 8.12 20 10 14.54 11.88 17.071 17.071 11.88 14.54 10 20 8.12 14.54 2.929 17.071 5.46 11.88 0 10 5.46 8.12 2.929 2.929 8.12 5.46Z" pathshape.eightpointstard = "M10 0 L10 1.5 L11.598 6.141 16.01035 3.98965 13.859 8.402 18.5 10 13.859 11.598 16.01035 16.01035 11.598 13.859 10 18.5 8.402 13.859 3.98965 16.01035 6.141 11.598 1.5 10 6.141 8.402 3.98965 3.98965 8.402 6.141ZM0,10a10,10 0 1,0 20,0a10,10 0 1,0 -20,0zm1.5,0a8.5,8.5 0 1,1 17,0a8.5,8.5 0 1,1 -17,0z" pathshape.ring="M2.6,9.5a7.5,7.5 0 1,0 15,0a7.5,7.5 0 1,0 -15,0zm1,0a6.5,6.5 0 1,1 13,0a6.5,6.5 0 1,1 -13,0z" pathshape.semicircle = "M0,5 C0,18.3,20,18.3,20,5 L 0,5z" pathshape.arrowhead = "M 10,10.2 l 10,2.8 -2,-3 2,-3 -10,2.8 -0.2,0.2z" pathshape.boxd=pathshape.squared pathshape.boxdd=pathshape.squaredd pathshape.ellipsed=pathshape.circled pathshape.ellipsedd=pathshape.circledd local msg={} local function debugmsg(txt) table.insert(msg,txt) end local pmsg={} local function previewMsg(txt) table.insert(pmsg,txt) end local function colorLookup(color) for c,l in pairs(colorList) do if string.find(color,c) then return l end end return color end local function getColor (color,chk) local c local opacity="100" if not color or color=='' then color='hardgrey' end if color=="transparent" then return color end if color=="background1" then color='background' end if string.byte(color,1,1)==35 and (#color == 7 or #color == 9) then c=color elseif string.byte(color,1,1)==35 and #color == 4 then c=string.sub(color,1,2)..'f'..string.sub(color,3,3)..'f'..string.sub(color,4,4)..'f' else local s=color..'1' s= s:sub(0,s:find("%d")-1) opacity=string.match(color,"%d+") if not CTB[s] then s= colorList[s] end -- check for synonyms and translations if not CTB[s] then debugmsg(mw.addWarning('color = '..color..'. Naziv boje nije definiran. Umjesto toga korištena je zadana siva boja')) end c=CTB[s] or CTB.hardgrey end if opacity and (tonumber(opacity) < 100) and string.find(c,"#")==1 and string.len(c)==7 and opacity~="" then local hexval=string.format("%x",(math.floor(tonumber(opacity)*2.55))) c=c..hexval end return c end function p.colorvalue(frame) -- enable external access to the CTB colorTable values. usage: {{#invoke:OSM Location map|colorvalue|color=hard blue}} local c if not frame.args.color or frame.args.color=='' then c='grey' else c=string.lower(string.gsub(frame.args.color,'%s+','')) end return string.upper(string.sub(getColor(c),2)) end local function checkColors(color) local c=getColor(color,'check') local opacity =1 -- calculate colour brightness and return black or white for contrast if c=='transparent' then return c,'#000000',0 end if not (string.find(c,'#')==1) then return c,'#FFFFFF',0 end if #c>8 then opacity= tonumber('0x'..(string.sub(c,8,9)))/500 end local r=tonumber('0x'..(string.sub(c,2,3)))/255 local g=tonumber('0x'..(string.sub(c,4,5)))/255 local b=tonumber('0x'..(string.sub(c,6,7)))/255 if 0.2126 * r + 0.7152 * g + 0.0722 * b / opacity < 0.7 then return c,'#FFFFFF',0.2126 * r + 0.7152 * g + 0.0722 * b / opacity else return c,'#000000',0.2126 * r + 0.7152 * g + 0.0722 * b / opacity end end local function morethan(a,b) if tonumber(string.match(a, '%f[%d]%d[,.%d]*%f[%D]')) and tonumber(string.match(b, '%f[%d]%d[,.%d]*%f[%D]')) then a = tonumber(string.match(a, '%-?%f[%d]%d[,.%d]*%f[%D]') ) b = tonumber(string.match(b, '%-?%f[%d]%d[,.%d]*%f[%D]') or '0') end return a>b end local function lessthan(a,b) if tonumber(string.match(a, '%f[%d]%d[,.%d]*%f[%D]')) and tonumber(string.match(b, '%f[%d]%d[,.%d]*%f[%D]')) then a = tonumber(string.match(a, '%-?%f[%d]%d[,.%d]*%f[%D]')) b = tonumber(string.match(b, '%-?%f[%d]%d[,.%d]*%f[%D]') or '0') end return a<b end local function getsize(size) --size1 is between 1 and 3 values, each with px, equating to width,height,corner-rounding --eg '15px 25px 5px' (spaces are optional) or '18px'. returns three numbers local sizeval = {} for v in string.gmatch(size, "[^px]+") do table.insert(sizeval,v) end sizeval[1] = tonumber(sizeval[1]) or 13 sizeval[2] = tonumber(sizeval[2]) or sizeval[1] sizeval[3] = tonumber(sizeval[3]) or 0 return sizeval[1],sizeval[2],sizeval[3] end local function coord2text(coord) -- looks through the output from {{coord}} to find the lat and long decimal values -- and converts compass points to minus or not-minus, return with separating comma. local lat = string.match(coord,'[%.%d]+°[NS]') local lon = string.match(coord,'[%.%d]+°[EW]') local neg={N="",S="-",W="-",E=""} return neg[string.match(lat, '[NS]')]..string.match(lat,'[%.%d]+')..","..neg[string.match(lon, '[EW]')]..string.match(lon,'[%.%d]+') end local function convertCoordsTrad (row) local coords='' if row and string.find (row,'<span class="geo">') then local a,b=string.find(row,'<span class="geo">') local start=b+1 a,b=string.find(row,"</span>",b) local finish=a-1 coords=string.sub(row,start,finish) coords=string.gsub(coords,'; ',',') end return coords end local function convertCoords (row) local start,finish,lat,lon,coords,says if row then local a,b=string.find(row,"<span class=") start=a while a do -- find the final span> finish=b a,b=string.find(row,"span>",b) end if start then coords= string.sub(row,start,finish) says="" if string.find(coords,'<span class="error">') then error("coord greška: loše oblikovane koordinate",0) end coords=coord2text(coords) coords = string.sub(row,1,start-1)..coords..string.sub(row,finish+1) else coords=row end return coords else return "Ovdje se nema što vidjeti" end end local function fillCommas(val,max) local line='' if not val then line=',' -- ensure there is some content else line = val --string.lower(string.gsub(val,"%s+","")) -- or strip spaces end if string.find(line,',') == 1 then line=' '..line end -- ensure initial comma is not skipped local _, count=string.gsub(line,",","") -- add enough subsequent commas for all entries line=line..string.rep(',',max-count) while(string.find(line,",,") ) do line=string.gsub(line,",,",", ,") --ensure string.gmatch doesn't ignore any empty items by padding with spaces end return line end local function makeLinkBox(left,top,wid,label, link) local linkBoxName='Transparent square.svg' if visibleLinks or '' =='yes' then linkBoxName='Red hollow square.svg' end local builder = mw.html.create('div') --display:inline-block; local t= string.find(label,'wikidata') -- exclude wikidata from tooltip line if t then label=string.sub(label,1,t-2) -- don't show wikidata value in tooltip if string.find(link,'wikidata') then link = '' end -- don't link on click to wikidata (if there was not another link) end builder :cssText('position:absolute;left:'..tostring(left-1-wid/2)..'px;top:'..tostring(top-1 + math.min(wid/2-12,0) - wid/2)..'px') :wikitext(string.format( '[[File:%s|%dpx|link=%s|%s]]', linkBoxName, wid+2, link, label )) return tostring(builder) end local function extractItem(row,searchItem) -- remove text following a searchItem or start of line, which might be in quote-marks to allow commas local xend,xstart=1,0 if not row then return '','' end if searchItem then xend,xstart= string.find(row or '',searchItem or 'image:') end if not xstart then return string.gsub(string.gsub(row or '',"%b\"\"", ''),"%b\'\'", '') or '','' end while row:byte(xstart+1) == 32 and xstart<#row do -- skip over any leading spaces xstart=xstart+1 end local xbyte=row:byte(xstart+1) if xbyte == 34 or xbyte == 39 then -- are they wrapped in single or double quotes xstart=xstart+1 xend=row:find(string.char(xbyte),xstart+1) else xend = row:find(',',xstart+1) -- if no quotes, we assume no commas if not xend then xend=#row+1 end end -- return residual row and extracted text return row:sub(0,xstart)..row:sub(xend), row:sub(xstart+1,xend-1) end local function itemCheck(item,ext) if not item then return nil end if not ext then ext='' end return (string.match(item,"[%.%-?%d]+") or '0')..ext end local function stripdivs(line) return string.gsub(line or '',"%b<>", ' ') end local function splitItem(item,max) -- takes a commas-sep list and returns a table of lowercase items with no spaces, or nil local r={} local x=1 item=string.lower(fillCommas(item,max)) for t in string.gmatch(item,"[^,]+") do r[x]=string.gsub(t,"%s+","") if r[x]=='' then r[x]= nil else -- residual items might have commas if x>max then r[max]=(r[max] or '')..', '..r[x] end end x=x+1 end return r end local function ParseShapeTypes (result,args,sgval) -- for use with compressed, comma-separated 'sg plus dots' parameters --[[ shape table items and default values as set at top of page shapeType="0", Name="initialSettings", Parent="0", --sga items for the shape shape="circle", shapeSize="12px", shapeColor="blue", shapeAngle="0deg", --sgb items for border outlineWidth="0.5px", outlineColor="darkblue", outlineStyle="solid", --sgc items label text textSZ="11px", textCL="white", textNG="0deg", textAT=attributes ("bold" and/or "italic") --sgd items for dotTag tagSize="11px", tagColor="darkgrey", tagSpacer="0px", tagAngle="0deg", --sge extension line textEW="1px", textEC="darkblue", textES="solid" --sgf fx for text labels textSP="0px" textLH="100%" textOL="1px", textBG="paleground", <!--| sga = shape,Size,Color,Angle|sgb= outlineWidth,color,style eg: sga1=circle,14px,blue,0deg| sgb1=0px,dark grey,solid | sgc=textSize,color,angle,bold/italic | sgd=tagSize,Color,Spacer,Angle eg: sgc1=11px,dark grey,0deg,normal| sgd1=9px,white,0px,0deg | sge=lineWidth,color,style |sgf=textspacing,lineHeight%,outlinepx,backgroundcolor, [bold,italic] eg: sge1=0px,black, solid| sgf1=0px,120%,0px,background | dot=shape-group/lat/lon/title/dotTag | dotlink=link or tooltip | dotlabel=label,position,dx,dy,param1,info| dotpic=filename--> --]] if args["sgn"..sgval] then local sgname=string.match(args["sgn"..sgval],"(%w+)(.*)") sgNames[sgname]=sgval end local parent= args["sgp"..sgval] if parent then parent=string.match(parent,"(%w+)(.*)") local pos= string.find(parent,"%d+") if pos == 1 then parent=string.match(parent,"%d+") else parent=sgNames[parent] or '1' end end if sgval~='H' then if not parent or tonumber(parent) > tonumber(sgval) then if sgval=="1" then parent="0" else parent="1" end end end local itemTab, line, filename result[sgval]={} result[sgval].shapeType=sgval line,filename=extractItem(args['sga'..sgval] or '','image:') if sgval=='1' and not args.sga1 then line='circle,12px,blue,0deg' end -- ensure there is a parent=1 sga result[sgval].shapeFile=filename or '' -- sga= Attributes for shape itemTab=splitItem(line,4) result[sgval].shape = itemTab[1] or result[parent].shape result[sgval].shapeSize=itemTab[2] or result[parent].shapeSize result[sgval].shapeColor=itemTab[3] or result[parent].shapeColor result[sgval].shapeAngle=itemCheck(itemTab[4],'deg') or result[parent].shapeAngle -- sgb= Border outline attributes for shape itemTab=splitItem(args['sgb'..sgval],3) result[sgval].outlineWidth=itemCheck(itemTab[1],'px') or result[parent].outlineWidth result[sgval].outlineColor=itemTab[2] or result[parent].outlineColor result[sgval].outlineStyle=itemTab[3] or result[parent].outlineStyle --sgc=character attributes for label itemTab=splitItem(args['sgc'..sgval],4) result[sgval].textSZ=itemCheck(itemTab[1],'px') or result[parent].textSZ -- size of text in px result[sgval].textCL=itemTab[2] or result[parent].textCL -- colour for text result[sgval].textNG=itemCheck(itemTab[3],'deg') or result[parent].textNG -- Angle for text result[sgval].textAT=itemTab[4] or result[parent].textAT -- attributes bold, and/or italic --sgd=dotTag attributes itemTab=splitItem(args['sgd'..sgval],4) result[sgval].tagSize=itemCheck(itemTab[1],'px') or result[parent].tagSize result[sgval].tagColor=itemTab[2] or result[parent].tagColor result[sgval].tagSpacer=itemCheck(itemTab[3],'px') or result[parent].tagSpacer result[sgval].tagAngle=itemCheck(itemTab[4],'deg') or result[parent].tagAngle --sge= extension line attributes itemTab=splitItem(args['sge'..sgval],4) result[sgval].textEW=itemCheck(itemTab[1],'px') or result[parent].textEW -- width result[sgval].textEC=itemTab[2] or result[parent].textEC -- colour result[sgval].textES=itemTab[3] or result[parent].textES -- style --sgf= fx for label text itemTab=splitItem(args['sgf'..sgval],4) result[sgval].textSP=itemCheck(itemTab[1],'px') or result[parent].textSP -- spacing value for letters result[sgval].textLH=itemCheck(itemTab[2],'%') or result[parent].textLH -- Angle for text result[sgval].textOL=itemCheck(itemTab[3],'px') or result[parent].textOL -- width of text-border line result[sgval].textBG=itemTab[4] or result[parent].textBG -- color for text background return result end local function round(x,dec) -- x=number [, dec=integer] returns numeric value with upto dec decimals (all but first trailing zeros get truncated) if (dec or 0)==0 then return x>=0 and math.floor(x+0.5) or math.ceil(x-0.5) --this avoids .0 where dec=0 end dec =10^(dec) return x>=0 and math.floor(x*dec+0.5)/dec or math.ceil(x*dec-0.5)/dec end local function maptogrid(t,r,test) --[[ converts mercator projection longitude and latitude coordinates to x and y pixel coordinates, within a frame of given size, centre coordinates and zoom level. t is a table of named indices: {lon, lat, lonbase, latbase, width, height, zoom} output is two values, x and y, rounded to r decimal places--]] local x,y x=t.width/2 + ( ((math.rad(t.lon)*6378137) - (math.rad(t.lonbase)* 6378137) ) / (156543.03*math.cos(t.latbase/180)/(2^t.zoom) ) )*(1-(0.075*(math.abs(t.latbase)/90))) y=t.height/2 + ( ( (math.log(math.tan(math.rad(t.latbase)/2+math.pi/4))*6378137) - (math.log(math.tan(math.rad(t.lat)/2+math.pi/4))*6378137) ) / (156543.03*math.cos(t.latbase/180) / (2^t.zoom) ) )*(1-(0.075*(math.abs(t.latbase)/90))) return round(x,r),round(y,r) --source: python code at https://wiki.openstreetmap.org/wiki/Slippy_map_tilenames and https://wiki.openstreetmap.org/wiki/Mercator --[[ width and height are the size, in pixels, of the map, which will be centerd around lonbase,latbase. Method: Convert lon and lonbase to meter-offsets from coord(0,0), and subtract lonbase from lon, zoom and latbase are used to scale the resulting meter-offset to pixels, and add it to width/2. Convert lat and lat-base to meter-offsets from coord(0,0), subtract lat from latbase, scale the resulting meter-offset to pixels, add it to height/2. A correction factor '*(1-(0.075*(math.abs(t.latbase)/90) ) )' compensates for an error that seems to creep in towards the edges of the map at higher latitudes. It was identified experimentally, and ensures a dot at the edge is in the same place as if that location is positioned at the centre. Original Python code for lat,lon to x,y where 0,0 is the centre of the map print('x=',width+(((math.radians(lon1) * 6378137)- (math.radians(lonbase) * 6378137))/ (156543.03*math.cos(latbase/180)/(2**zoom))),' y=',height+(( (math.log(math.tan(math.pi / 4 + math.radians(latbase) / 2)) * 6378137)- (math.log(math.tan(math.pi / 4 + math.radians(lat1) / 2)) * 6378137))/ (156543.03*math.cos(latbase/180)/(2**zoom))) ) --]] end local function getScale(zoom, lat,magVal) if magVal and magVal>1 and magVal <=2 then zoom=zoom+(magVal-1) end local dist=(156543.03 * math.cos(math.rad(math.abs(lat))) / (2 ^ zoom))/17 local y if dist < 1 then y=(round(dist*10,1)) return tostring(y*100)..metres, tostring(round(y*109,0))..yards elseif dist <18 then y=(round(dist,0)) return tostring(y)..km, tostring(round(y*0.621371,1))..miles elseif dist <500 then y=round(dist/10) return tostring(y*10)..km, tostring(round(y*6.21371,0))..miles else y=round(dist/100) return tostring(y*100)..km, tostring(round(y*62.1371,0))..miles end end local function ParseData (args,dotval) -- for use with compressed, comma-separated 'sg plus dots' parameters -- takes a structured series of comma-separated items which get parsed as the following: -- dot(n)= (sgNumber or Name),{{coord}} or (lat,lon), (dotTag) -- dotlink(n) = single-parameter text to give wikilink and/or title used by tootlip, fullscreen dots and autocaption list -- dotlabel(n) = 'label text',pos(left,roght,top,bottom,centre,auto),(dx), (dy) pixel offsets, params, info -- dotpic(n) = single parameter wikimedia filename for an image to use in photopanel and/or fullscreen dots -- dotfeature(n)= 'mark-line' (,linewidth,style,gap) or 'photo-panel' (,image-dim,panel-width,panel-height), draws line to n-1 -- label is used if either a position and/or an x,y offset are not 0,0 ( if no label then dotTag will be put at at the x,y offset, or over the dot -- label text can be autoaligned if x,y puts it left or right of the dot, or centered if above/below) -- quote marks are not needed unless including commas within the label text -- param1 is optional items separated by spaces, and can include [nolabel nolist nomap hemisphere+1 hemisphere-1] -- info is free wikitext, to be used in the fullscreen dot box. (use dotpic to show a picture) --<!--| dotx=shape-group,[lat,lon or {{coord}} ], dotTag | dotlink=link or tooltip | dotlabel=label,position,dx,dy,param1,info| dotpic=filename--> local result={} local count=1 local row = convertCoords (args["dot"..dotval]) -- swap in any {{coord}} values so they are csv lat and lon row=fillCommas(row,4) result.code=dotval -- store the parameter name as the id code for item in string.gmatch(row,"[^,]+") do -- iterate through 'row', adding each csv item in turn, if present if count==1 then --see if it is a number or a name local pos= string.find(item,"%d+") if pos == 1 then result.group=string.lower(string.gsub(item,"%s+","")) else item=string.match(item,"(%w+)(.*)") -- ensure just a single word result.group=sgNames[item] end elseif count==2 then result.lat=tonumber(string.match(item,"[%.%-?%d]+")) or 0-- find the number, with no non-numeric stuff elseif count==3 then result.lon=tonumber(string.match(item,"[%.%-?%d]+")) or 0 elseif count==4 then result.dotTag=item:match( "^%s*(.-)%s*$" ) or "" -- dotTag allows for internal spaces, but no commas end count=count+1 end row, result.labelText= extractItem(args["dotlabel"..dotval]) result.labelText= string.gsub(result.labelText,"[%^]+","<br>") -- convert hats to line breaks local item=splitItem(row,6) result.labelPos=item[2] or 'center' result.dx=tonumber(string.match(item[3] or '0',"[%.%-?%d]+")) or 0 result.dy=tonumber(string.match(item[4] or '0',"[%.%-?%d]+")) or 0 result.param1=string.lower(item[5] or '') if string.find(result.param1,"hemisphere-1",1,true) then result.lon=result.lon-360 elseif string.find(result.param1,"hemisphere+1",1,true) then result.lon=result.lon+360 end local txt = '' if item[6] then -- ensure all info elements are included, including commas count=1 local max=6 for t1 in string.gmatch(fillCommas(row,max),"[^,]+") do if count>max then txt=txt..',' end if count>=max then txt=txt..t1 end count=count+1 end end result.info=txt result.imageName = args['dotpic'..dotval] -- Get first wikilinked item (if any) from the args.dotlink and set this plus the delinked text local testx=args["dotlink"..dotval] or '' result.dotLink=testx if testx ~= '' then testx=stripdivs(testx) result.title=delink({ testx }) local linkstart= string.find(testx,'[[',1,true) -- use true to ensure a plain search (no pattern) if linkstart then result.dlink=delink( { string.sub(testx,linkstart,string.find(testx,']]',1,true)+1),wikilinks='target' } ) else result.dlink='' end else result.dlink='' result.title='' end if args['dotfeature'..dotval] then local item=splitItem(args['dotfeature'..dotval],6) if (item[1] or '') =='photo-panel' then result.ppwidth= tonumber(string.match((item[3] or '110'),"%d+")) -- panel width result.ppheight= tonumber(string.match((item[4] or '48'),"%d+") ) --panel height result.photowidth=round(tonumber(string.match((item[2] or '1.3'),"[%.%-?%d]+")) * result.ppheight+1,0) -- dimension to set image size result.photoImage=result.imageName result.posType='photo-panel' elseif (item[1] or '') == 'mark-line' then local x=tonumber(dotval or '0') result.markDest=item[5] or tostring(x-1) result.mlWidth= tonumber(string.match((item[2]) or '',"%d+") or '1') result.mlStyle= item[3] or 'solid' result.mlGap=tonumber(string.match((item[4] or ''),"[%d]+") or '0') result.posType='mark-line' end --debugmsg('photo-panel, '..shapePos[2]..', 3='..shapePos[3]..', 4='..shapePos[4]..', 5='..(shapePos[5] or '(48')..'photowidth='..tostring(dotItem.photowidth)) end maplist.lon=result.lon maplist.lat=result.lat result.gridx, result.gridy = maptogrid(maplist,1) -- convert geo coords to grid xy - using values from maplist table return result end local function multiCheck (args, argName, argVal, defVal, alt) if not alt then alt='nonexistant' end if argVal=='H' and not args[argName..'H'] then argVal=highlightNum or '1' end if argVal=='' then return (args[argName] or args[alt] or (args[argName..'D']) or args[alt..'D'] or defVal) -- unnumbered args do not inherit from D or 1 else return (args[argName..argVal]) or (args[alt..argVal]) or (args[argName..'D']) or (args[alt..'D']) or (args[argName..'1']) or (args[alt..'1']) or defVal end end local function htmlTableLine (htmlTable,h1,h2,h3,h4,h5,type) if type == 'header' then if (h4 or '') ~= 'no-year' then h4='<th class="unsortable">'..h4 or ''..'</th>' else h4 = '' end if (h5 or '') ~= '' then h5='<th class="unsortable">'..h5..'</th>' else h5 = '' end return htmlTable..'<tr><th>'..(h1 or '')..'</th><th>'..(h2 or '')..'</th><th>'..(h3 or '')..'</th>'..h4..h5..'</tr>' else if (h4 or '') ~= 'no-year' then h4='<td>'..h4 or ''..'</td>' else h4 = '' end if (h5 or '') ~= '' then h5='<td>'..h5..'</td>' else h5 = '' end return htmlTable..'<tr><td>'..(h1 or '')..'</td><td>'..(h2 or '')..'</td><td>'..(h3 or '')..'</td>'..h4..h5..'</tr>' end end local function formatInt(number) if number == 0 then return notFound end local i, j, minus, int, fraction = tostring(number):find('([-]?)(%d+)([.]?%d*)') int = int:reverse():gsub("(%d%d%d)", "%1,") return minus .. int:reverse():gsub("^,", "") .. fraction end local function convertToSqKm (value,punit) if string.find(punit, 'Q35852') then value = value / 100 -- convert to sq km if it's hectares elseif string.find(punit, 'Q232291') then value = value /(1/2.59) -- or this if it's square miles elseif string.find(punit, 'Q81292') then value = value / 247.1 -- or this if it's acres end return value end local function assignTradstyleShape(shapeResult,default,dotResult,args,nval) local item,itemTab local autoDotTag='' local shapeWidth,shapeHeight=0,0 local argval=nval -- to catch the unnumbered shape series local qvalue='' if argval=='0' then argval='' end if nval=='H' then shapeResult.H={} end -- Assign autovalues if a wikidata Qvalue has been supplied -- some preliminary documentation -- geo-data-type= default is P1082 (population) -- other options might include number of households (P1538) and per capita income (P10622) or land area (P2046) -- geo-data-list= this is a comma-separated list of Q values, for a manually generated list that doesn't require nymbered parameters -- geo-scalefactor = can enlarge or shrink all the dots in proportion, depending an what the map needs -- geo-region = needs to be a Qvalue of the larger administrative region that the settlements/sub-regions are in -- geo-sub-region needs to be a Pvalue, but will default to P150 (some pages use 'has parts' = P527) -- geo-data3= etc numbered Qvalue item, if used in conjunction with other shape/label parameters -- shapeD= sets default shape, which migh be n-circle to include numbers. -- geo-number-size= will give a fixed size for shape numbers. (defaults to 12 when using proportional dots) -- geo-boundaries= if set to 1 will add any Qvalues for the sub-regions to 'map-data-light'. -- show-geo-dots= to use proportional dots. Will be fixed size if 0. (set mark-sizeD=0 to have no dot at all, eg to show labels or boundaries) -- find-geo-dots=1 or 0 (needs to also include geo-region) -- label-posD = gets additional options: [off] gives no label, [on] will position lower centre, -- [on+] includes numeric values beside/below label, [on^] will always put it below. [on-] always puts values beside if args['geo-data'..argval] then -- and (args['mark-title'..argval] or '') ~= 'none' then local pvalue = args['geo-data-type'] or 'P1082' local plabel = mw.wikibase.getLabel(pvalue) if not args['geo-number-size'] then args['geo-number-size']=12 end if not args['label-posD'] then args['label-posD'] = 'on' end qvalue=args['geo-data'..argval] -- total poulation is a Qvalue wikidata page entry, or add up all the geo-data values or use a random 10000 local region = args['geo-region'] -- or mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() local thisPop=0 local areatxt='' local yearVal='' if mw.wikibase.getBestStatements(qvalue,pvalue)[1] then thisPop=tonumber(mw.wikibase.getBestStatements(qvalue,pvalue)[1].mainsnak.datavalue.value.amount) or 0 if pvalue == 'P2046' then -- area, so convert from ha to sq km if needed (/100) thisPop = convertToSqKm(thisPop, mw.wikibase.getBestStatements(qvalue,pvalue)[1].mainsnak.datavalue.value.unit) end if mw.wikibase.getBestStatements(qvalue,pvalue)[1].qualifiers and mw.wikibase.getBestStatements(qvalue,pvalue)[1].qualifiers.P585 then yearVal = mw.wikibase.getBestStatements(qvalue,pvalue)[1].qualifiers.P585[1].datavalue.value.time if yearVal then yearVal = yearVal:sub(2,5) end -- wikidata reports an entire date and time, so extract the year end else debugmsg(mw.addWarning(mw.wikibase.getLabel(qvalue)..' ('..qvalue..') nema zabilježenu vrijednost za svojstvo '..plabel)) end local scalefactor=args['geo-scalefactor'] or 1 if argval=='1' and args['mark-size1'] and not args['mark-sizeD'] then args['mark-sizeD'] = args['mark-size1'] end if argval=='1' and args['label-pos1'] and not args['label-posD'] then args['label-posD'] = args['label-pos1'] end if not args['mark-size'..argval] then if args['show-geo-dots'] == '0' then args['mark-size'..argval] = args['mark-sizeD'] or '1' -- just use a 'point' for the label to attach to else if thisPop>0 then args['mark-size'..argval] = round(math.sqrt(thisPop/geoTotalPop*100) * 8 * scalefactor,0) else args['mark-size'..argval] = args['mark-sizeD'] or '1' args['shape-outline'..argval]=args['shape-outline'..argval] or args['shape-outlineH'] end end end local posTemp=string.lower(multiCheck(args,'label-pos',argval,'on')) args['label-pos'..argval] = posTemp posTemp=splitItem(posTemp,2)[1] if pvalue == 'P2046' then thisPop = round(thisPop,2) areatxt=sqkm..areatxt -- round decimals if sq km area elseif pvalue == 'P10622' then if mw.wikibase.getBestStatements(qvalue,pvalue)[1] then local punit=(mw.wikibase.getBestStatements(qvalue,pvalue)[1].mainsnak.datavalue.value.unit or ''):match("Q.*") -- extract Q value if punit == 'Q4917' then areatxt=' US$' elseif punit == 'Q4916' then areatxt=' euro' elseif punit == 'Q25224' then areatxt=' £GBP' else areatxt=mw.wikibase.getLabel(punit)..areatxt end end end if posTemp=='off' then else if not args['label'..argval] then args['label'..argval] = mw.wikibase.getLabel(qvalue) end local tline=posTemp:find("[%+%^%-]") if tline then local tval=posTemp:sub(tline,tline) local eline posTemp=posTemp:sub(1,tline-1) if posTemp == 'left' or posTemp == 'right' or string.find(posTemp,'east') or string.find(posTemp,'west') then if tval == '^' then eline = '^' else eline = ' ' end -- only add line break if 'forced', used for left/right elseif tval == '+' or tval == '^' then eline = '^' -- add linebreak unless 'forced' not to else eline = ' ' -- must be a dash, so no line break end args['label'..argval] = args['label'..argval]..eline..'('..formatInt(thisPop)..')' args['label-pos'..argval] = posTemp..args['label-pos'..argval]:sub(tline+1,#args['label-pos'..argval]) end end if posTemp=='on' then if argval=='1' and (not args.ldyD) then args.ldyD = args['ldy'..argval] or '0' end if not args['ldy'..argval] then args['ldy'..argval] = args.ldyD end -- ensure ldy for that dot is added to the position args['label-pos'..argval]='center' local _,br = string.gsub(args['label'..argval],'%^','') local item=splitItem(args['label-size'..argval],2) args['ldy'..argval] = (args['ldy'..argval] or 0) + ((item[1] or 11) * ((br+1)*0.6)) + ((args['geo-number-size'] or 12) / 2) end local nt='' if args['mark-title'..argval] == 'nolist' then nt='nolist,' end if not args['mark-title'..argval] or args['mark-title'..argval] == '' or args['mark-title'..argval] == 'nolist' then if mw.wikibase.getSitelink(qvalue) then args['mark-title'..argval] = nt..'[['..mw.wikibase.getSitelink(qvalue)..']]' else args['mark-title'..argval] = nt..mw.wikibase.getLabel(qvalue) end end -- If mark-title is not set locally then attempt Sitelink value, or use label if thisPop == 0 then areatxt='' end captionTableText[argval]={} captionTableText[argval][1]= args['mark-title'..argval] captionTableText[argval][2]= formatInt(thisPop) if maplist.width >= 280 then captionTableText[argval][3]= yearVal else captionTableText[argval][3]='no-year' end if args['show-q-values'] == '1' then captionTableText[argval][4]='<small>[[wikidata:'..qvalue..'|'..qvalue..']]</small>' else local nbsp = '&nbsp;' if maplist.width < 230 then nbsp = ' ' end captionTableText[argval][4]='' if captionTableText[argval][3] == 'no-year' then captionTableText[argval][2] = captionTableText[argval][2]..'<small>^{'..nbsp..'[[wikidata:'..qvalue..'|WD]]}</small>' else captionTableText[argval][3] = captionTableText[argval][3]..'<small>^{'..nbsp..'[[wikidata:'..qvalue..'|WD]]}</small>' end end if args['mark-title'..argval] == 'none' then -- no title else args['mark-title'..argval] = args['mark-title'..argval]..' ('..plabel..' '..formatInt(thisPop)..areatxt..')' end if not args['mark-description'..argval] then args['mark-description'..argval] = (mw.wikibase.getDescription(qvalue) or '')..'<br>' end if (not args['mark-image'..argval]) and (mw.wikibase.getBestStatements(qvalue,'P18')[1]) then args['mark-image'..argval] = mw.wikibase.getBestStatements(qvalue,'P18')[1].mainsnak.datavalue.value end item = multiCheck(args,'shape',argval,'circle') --default to circle if geo-data if not string.find(item,'svgpath,') then item=string.lower(item) end -- ensure svgpath items retain original case values else item = multiCheck(args,'shape',argval,'image') if not string.find(item,'svgpath,') then item=string.lower(item) end -- ensure svgpath items retain original case values end if string.find(item,'n-',0,true)==1 or string.find(item,'l-',0,true)==1 then autoDotTag=string.sub(item,0,1) item=string.sub(item,3) end if item == 'image' then shapeResult[nval].shape = 'image:' shapeResult[nval].shapeFile =multiCheck(args,'mark',argval,'Red pog.svg') shapeWidth=-1 else shapeResult[nval].shape = item end item= multiCheck(args,'mark-size',argval,(shapeResult[nval].shapeSize or '14px')) -- add geo-data as fallback if already assigned local a,b,c= getsize(string.gsub(string.gsub(item,',','px')..'px','pxpx','px')) if b==a and args['mark-dim'..argval] then b= b / tonumber(string.match(args['mark-dim'..argval],"[%.%-?%d]+")) end shapeHeight=b/2 item=tostring(a)..'px'..tostring(b)..'px'..tostring(c)..'px' shapeResult[nval].shapeSize= item itemTab=splitItem(multiCheck(args,'shape-color',argval,'hard red'),2) shapeResult[nval].shapeColor=itemTab[1] or 'hardred' item=itemCheck(itemTab[2],'%') -- jump through the various opacity hoops and add to color if needed if not item then item=itemCheck(args['shape-opacity'..argval],'%') end if item and item~='0%' and item~='100%' then shapeResult[nval].shapeColor=shapeResult[nval].shapeColor..item end shapeResult[nval].shapeAngle=itemCheck(multiCheck(args,'shape-angle',argval,'0'),'deg') or '0deg' if args['shape-angle'..argval] then shapeResult[nval].shapeAngleArg=true else shapeResult[nval].shapeAngleArg=false end --sort out the outline entry itemTab=splitItem(multiCheck(args,'shape-outline',argval,'transparent,0,100,solid'),4) shapeResult[nval].outlineColor=itemTab[1] or 'dark grey' shapeResult[nval].outlineWidth=itemCheck(itemTab[2],'px') or '1px' if itemTab[3] and itemTab[3]~='100' and itemTab[3]~='0' then shapeResult[nval].outlineColor=shapeResult[nval].outlineColor..itemCheck(itemTab[3],'%') end shapeResult[nval].outlineStyle=itemTab[4] or 'solid' -- label size, background, outline shapeResult[nval].textAT=args['label-attribute'..argval] or '' itemTab=splitItem( multiCheck(args,'label-size',argval,'12'),3) shapeResult[nval].textSZ=itemCheck(itemTab[1],'px') or '12px' if itemTab[2]=='outline' then shapeResult[nval].textBG=itemTab[3] or 'transparent' shapeResult[nval].textOL='1px' elseif itemTab[3]=='outline' then shapeResult[nval].textBG=itemTab[2] or 'transparent' shapeResult[nval].textOL='1px' else shapeResult[nval].textOL='0px' shapeResult[nval].textBG=itemTab[2] or 'transparent' end if getColor(shapeResult[nval].textBG)==CTB['hardgrey'] and shapeResult[nval].textBG~='hardgrey' then shapeResult[nval].textBG= 'transparent' end --label color etc itemTab=splitItem(multiCheck(args,'label-color',argval, 'darkgrey','label-colour'),2) shapeResult[nval].textCL=itemTab[1] or 'darkgrey' if itemTab[2] and itemTab[2]~='0%' and itemTab[2]~='100%' then shapeResult[nval].textCL=shapeResult[nval].textCL..itemTab[2] end shapeResult[nval].textSP=itemCheck( multiCheck(args,'label-spacing',argval,'0'),'px') -- sets letter-spacing in px shapeResult[nval].textLH=itemCheck( multiCheck(args,'label-height',argval,'120'),'%') -- sets line height, 120% default shapeResult[nval].textNG=itemCheck(multiCheck(args,'label-angle',argval,'0'),'deg') if args['label-angle'..argval] then shapeResult[nval].textNGarg=true else shapeResult[nval].textNGarg=false end --sgd=dotTag attributes shapeResult[nval].tagSize=(args['geo-number-size'] or tostring(shapeHeight*1.5))..'px' local c1,c2=checkColors(shapeResult[nval].shapeColor) shapeResult[nval].tagColor=c2 shapeResult[nval].tagSpacer='0px' shapeResult[nval].tagAngle='0deg' -- sge extension line attributes local shapePos=splitItem(multiCheck(args,'label-pos',argval,'right'),6) if shapePos[2]=='with-line' or shapePos[2]=='n-line' then shapeResult[nval].textEW=(shapePos[3] or '1')..'px' -- width shapeResult[nval].textEC=(shapePos[4] or shapeResult[nval].shapeColor or 'darkgrey') elseif shapePos[2]=='photo-panel' then shapeResult[nval].textEW='2px' -- width shapeResult[nval].textEC=shapeResult[nval].textCL else shapeResult[nval].textEW='0px' -- width shapeResult[nval].textEC='grey'-- colour end shapeResult[nval].textES='solid' if argval=='H' then return dotResult end --Assign dot values local dotItem={} dotItem.group=nval dotItem.code=nval dotItem.posType=shapePos[2] or 'nil' if (shapePos[2] or '') =='photo-panel' then dotItem.ppwidth= tonumber(string.match((shapePos[4] or '110'),"%d+")) dotItem.ppheight= tonumber(string.match((shapePos[5] or '48'),"%d+") ) dotItem.photowidth=round(tonumber(string.match((shapePos[3] or '1.3'),"[%.%-?%d]+")) * dotItem.ppheight+1,0) dotItem.photoImage=args['mark-image'..argval] --debugmsg('photo-panel, '..shapePos[2]..', 3='..shapePos[3]..', 4='..shapePos[4]..', 5='..(shapePos[5] or '(48')..'photowidth='..tostring(dotItem.photowidth)) end if (shapePos[2] or '') =='mark-line' then local x=tonumber(argval or '1') dotItem.markDest=shapePos[6] or tostring(x-1) dotItem.mlWidth= tonumber(string.match((shapePos[3] or '1'),"%d+")) dotItem.mlStyle= shapePos[4] or 'solid' dotItem.mlGap=tonumber(string.match((shapePos[5] or '0'),"[%d]+")) shapeResult[nval].textEC=shapeResult[nval].outlineColor or 'darkgrey' end if args['mark-coord'..argval] then itemTab=splitItem(convertCoordsTrad (args['mark-coord'..argval]),2) if itemTab[1] == nil or itemTab[2] == nil then debugmsg(mw.addWarning('Nije moguće pročitati koordinate za mark-coord'..argval)) else dotItem.lat=tonumber(string.match(itemTab[1],"[%.%-?%d]+")) or 0 dotItem.lon=tonumber(string.match(itemTab[2],"[%.%-?%d]+")) or 0 end else dotItem.lat=tonumber(string.match(args['mark-lat'..argval],"[%.%-?%d]+")) or 0 dotItem.lon=tonumber(string.match(args['mark-lon'..argval],"[%.%-?%d]+")) or 0 end if args['dateline'..argval] and (args['dateline'..argval]=='1' or args['dateline'..argval]=='-1') then dotItem.lon=dotItem.lon+(tonumber(args['dateline'..argval] ) *360) end maplist.lon=dotItem.lon maplist.lat=dotItem.lat dotItem.gridx, dotItem.gridy = maptogrid(maplist,1) local item=args['mark-title'..argval] or '' -- sort out the caption, wikilink and plaintext tooltip items from dotLink if item=='none' then dotItem.param1='nomap nolist' item='' end if string.find(item,'nolist') then dotItem.param1='nolist,' item = string.sub(args['mark-title'..argval],8) or args['label'..argval] end dotItem.dotLink=item if item ~= '' then item=stripdivs(item) dotItem.title=delink({item}) local linkstart= string.find(item,'[[',1,true) -- use true to ensure a plain search (no pattern) if linkstart then dotItem.dlink=delink({string.sub(item,linkstart,string.find(item,']]',1,true)+1),wikilinks='target'}) -- debugmsg('dlink for '..item..' is '..dotItem.dlink) else dotItem.dlink='' end else dotItem.dlink='' dotItem.title='' end if autoDotTag=='n' then item=nval elseif autoDotTag=='l' then item=string.char(64+tonumber(nval)) else item='' end dotItem.dotTag = args['numbered'..argval] or item if shapePos[2]=='n-line' and (args['label'..argval] or args['label'..argval]=='') then if dotItem.dlink =='' then item=dotItem.dotTag..' '..args['label'..argval] else item='[['..dotItem.dlink..'|'..dotItem.dotTag..']] '..args['label'..argval] end else item=(args['label'..argval] or '') end if args['labela'..argval] then item = item..'^'..args['labela'..argval] end if args['labelb'..argval] then item = item..'^'..args['labelb'..argval] end local a='' for c in item:gmatch('.') do a=a..(c:gsub('%^','<br>') or c) end dotItem.labelText = a -- convert hats to line breaks if argval=='' then item = (args['label-offset-x']) or (args.ldx) or '0' else item=args['label-offset-x'..argval] or args['ldx'..argval] or args['label-offset-xD'] or args.ldxD or args['label-offset-x1'] or args.ldx1 or '0' end dotItem.dx=tonumber(string.match(item,"[%.%-?%d]+")) if argval=='' then item = (args['label-offset-y']) or (args.ldy) or '0' else item=args['label-offset-y'..argval] or args['ldy'..argval] or args['label-offset-yD'] or args.ldyD or args['label-offset-y1'] or args.ldy1 or '0' end dotItem.dy=tonumber(string.match(item,"[%.%-?%d]+")) dotItem.labelPos=shapePos[1] if args['mark-image'..argval] then dotItem.imageName= args['mark-image'..argval] end dotItem.info=args['mark-description'..argval] or '' table.insert(dotResult,1,dotItem) -- add to start of list, so they are in reverese order for displaying -- debugmsg(dotItem.code..' = '..dotItem.lat..','..dotItem.lon..': '..dotItem.labelText..' - '..dotItem.title..', '..shapeResult[nval].shapeSize) return dotResult end local function tradstyleParseShapes(args,dotTable,dotmax) local sgNumbers,sgSortable={},{} for argindex=1,dotmax do -- build a list of all the numbered coords or lat,lons that have been used local x=tostring(argindex) if args['geo-data'..x] and (not args['mark-coord'..x]) and (not args['mark-lat'..x]) then -- get lat and lon values from wikidata and put them into the args.lat and args.lon for use wherever needed if (mw.wikibase.getBestStatements(args['geo-data'..x],'P625')[1]) then args['mark-lat'..x] = (mw.wikibase.getBestStatements(args['geo-data'..x],'P625')[1].mainsnak.datavalue.value.latitude) or '0' args['mark-lon'..x] = (mw.wikibase.getBestStatements(args['geo-data'..x],'P625')[1].mainsnak.datavalue.value.longitude) or '0' local p=args['geo-data-type'] or 'P1082' if mw.wikibase.getBestStatements(args['geo-data'..x],p)[1] then local n = tonumber(mw.wikibase.getBestStatements(args['geo-data'..x],p)[1].mainsnak.datavalue.value.amount) or 0 if p == 'P2046' then -- area, so convert to sq km if needed (/100) n = convertToSqKm( n, mw.wikibase.getBestStatements(args['geo-data'..x],p)[1].mainsnak.datavalue.value.unit) end geoTotalPop = geoTotalPop + n end else debugmsg(mw.addWarning('nije moguće pronaći koordinate za '..mw.wikibase.getLabel(args['geo-data'..x])..', '..args['geo-data'..x])) end end if args['mark-coord'..x] or (args['mark-lat'..x] and args['mark-lon'..x]) then sgNumbers[x]=x -- add it to the list end end for indx,sgnum in pairs(sgNumbers) do table.insert(sgSortable,sgnum) end table.sort(sgSortable,lessthan) -- put the list in a sortable form (needs a second table, seemingly) if args['mark-coord'] or (args['mark-lat'] and args['mark-lon']) then table.insert(sgSortable,'0') end -- add it to the end of the list local default={} default.D={} local dotResult={} for k,sgnum in pairs(sgSortable) do -- work through the sorted list, parsing each set of shapes in turn, from 1 upwards shapeList[sgnum]={} dotTable=assignTradstyleShape(shapeList,default,dotTable,args,sgnum) end dotTable=assignTradstyleShape(shapeList,default,dotTable,args,'H') -- construct an extra highlight shapeitem local unitConvert=1 local areaUnits='' if args['geo-region'] and (args['find-geo-dots'] or '1') ~= '0' then local region = args['geo-region'] -- or mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() local pvalue = args['geo-data-type'] or 'P1082' local plabel = mw.wikibase.getLabel(pvalue) local subhead='' -- Assemble the subhead content, a line of text about the region as a whole if region and mw.wikibase.getBestStatements(region,pvalue)[1] then local punit=mw.wikibase.getBestStatements(region,pvalue)[1].mainsnak.datavalue.value.unit:match("Q.*") -- extract Q value if pvalue == 'P10622' then -- add other currency-based pvalues here areaUnits=mw.wikibase.getLabel(punit) end if punit == 'Q35852' then unitConvert=100 areaUnits = ' '..sqkm -- if its hectares, convert to sq km elseif punit == 'Q232291' then unitConvert = (1/2.59) areaUnits = ' '..sqkm -- or this if it's square miles elseif punit == 'Q81292' then unitConvert = 247.1 areaUnits = ' '..sqkm -- or this if it's acres elseif punit == 'Q712226' then unitConvert = 1 areaUnits = ' '..sqkm -- or this if it's already sq km elseif punit == 'Q4917' then areaUnits=' US$' -- replace long version with some shortform currencies () elseif punit == 'Q4916' then areaUnits=' euro' elseif punit == 'Q25224' then areaUnits=' £GBP' end -- if pvalue == 'P2046' then -- may need to add other instances of sq km so add in other P-items here if they need units showing -- end geoTotalPop=(mw.wikibase.getBestStatements(region,pvalue)[1].mainsnak.datavalue.value.amount) / unitConvert local yearVal if mw.wikibase.getBestStatements(region,pvalue)[1].qualifiers then yearVal = mw.wikibase.getBestStatements(region,pvalue)[1].qualifiers.P585[1].datavalue.value.time if yearVal and yearVal:sub(1,1) == '+' then yearVal = yearVal:sub(2,5) if mw.wikibase.getBestStatements(region,pvalue)[1].qualifiers.P459 and mw.wikibase.getBestStatements(region,pvalue)[1].qualifiers.P459[1] then local methodVal = mw.wikibase.getBestStatements(region,pvalue)[1].qualifiers.P459[1].datavalue.value.id if methodVal then yearVal=yearVal..' '..mw.wikibase.getLabel(methodVal) end end yearVal = ' ('..yearVal..')' else yearVal ='' end end subhead=totalItems..' '..mw.wikibase.getLabel(region)..' '..plabel..' ([[wikidata:'..region..']]) = '..formatInt(round(geoTotalPop),1)..areaUnits..yearVal else if pvalue == 'P2046' then areaUnits = sqkm end subhead=totalItems..' '..mw.wikibase.getLabel(region)..' '..plabel..' ('..sumOfDatapoints..') = '..formatInt(round(geoTotalPop),1)..areaUnits end if maplist.width < 350 and #plabel > 4 then plabel=string.sub((plabel or ' '),1,3)..'.' end if maplist.width < 330 then numberCol = ' ' end if maplist.width < 280 then year = 'no-year' end captionTable = subhead if (args['show-q-values'] or '') ~= '1' then captionTable = captionTable..'<div style="float:right;"><small> (WD&nbsp;=&nbsp;'..wikidataLink..')</small></div><br>' wikidataLink='' end captionTable = captionTable..'<table class="wikitable plainrowheaders sortable mw-collapsible mw-collapsed" style="width: 100%;"><caption>'..(args.toggletext or toggletext)..' </caption>' captionTable = htmlTableLine(captionTable,numberCol,mw.wikibase.getLabel(region),plabel..' '..areaUnits, year, wikidataLink,'header') end return dotTable end local function checkfortooltip (title,dx,dy,dotlabel,dlink,nolabel) -- returns tlink if available, and dlink, if needed and tshape=true if shape needed local tshape,tlink = false,"" if dlink~='' and not nolabel then tlink=dlink end if (tlink=="" or nolabel) and title~="" then tshape=true end -- tshape flags True if title is wanted for shape if (not (dx==0 or dy==0) or dotlabel=='') and title~='' then tshape=true end -- add tooltip to shape if its number has moved return tshape,tlink end local function tshift(angle) -- adjustment to place text near the centre of a triangle, shifted to allow rotation of triangle shape local x=tonumber(string.match(angle,"%-?%d+")) if x<0 then x=360+x end -- set to a single degree direction, 0 to 360 if x>359 then return 0,0 end -- shift the centre of the triangle based on rotation value if x <=40 or x>=320 then return -0.17,0 -- triangle up= -shiftv elseif x>=140 and x<=220 then return 0.17,0 --triangle down= +shiftv elseif x >220 then return 0,-0.17 --triangle left= -shifth elseif x >40 then return 0,0.22 --triangle right= +shifth end return 0,0 end local function makeTriangle(result,row,shape,outline,tlink) local w,h,r=getsize(shape.shapeSize) if outline then local p=tonumber(string.match(shape.outlineWidth,"[%.%d]+")) w=w+p*2 h=h+p*2 end table.insert(result,'<div ') if tlink then table.insert(result,' title="'..row.title..'" ') end table.insert(result,'style="display:inline-block; position: absolute') if shape.shapeAngle ~= '0deg' then table.insert(result,'; transform: rotate('..shape.shapeAngle..')') end local shiftv,shifth=0,0 shiftv,shifth=tshift(shape.shapeAngle) table.insert(result,'; top: '..tostring(row.gridy-h/2+h*shiftv)..'px') table.insert(result,'; left: '..tostring(row.gridx-w/2+w*shifth)..'px; width: 0; height: 0; outline-width: 0px') table.insert(result,'; border-left: '..tostring(w/2)..'px solid transparent') table.insert(result,'; border-right: '..tostring(w/2)..'px solid transparent') if outline then -- fill with outline colour, to make a 'base layer' or shape colour table.insert(result,'; border-bottom: '..tostring(h)..'px solid '..getColor(shape.outlineColor).. '">') else table.insert(result,'; border-bottom: '..tostring(h)..'px solid '..getColor(shape.shapeColor).. '">') end table.insert(result,'</div>') end local function makeSquare(result,row,shape,tshape) local w,h,r=getsize(shape.shapeSize) if shape.shape=='square' then h=w end -- squares are always square!. box can stretch local div=mw.html.create ('div') if tshape then -- Add tooltip if needed div:attr('title',row.title) end div:css('position', "absolute") if shape.outlineWidth ~= "0px" then div:css('outline', shape.outlineWidth.." "..shape.outlineStyle.." "..getColor(shape.outlineColor)) end if shape.shapeAngle ~= "0deg" then div:css('transform',"rotate("..shape.shapeAngle..")") end if r~=0 then div:css('border-radius',tostring(r).."px") end if shape.shape=='panel' then div:css('top', tostring(row.gridy).."px") div:css('left', tostring(row.gridx).."px") else div:css('top', tostring(row.gridy-h/2).."px") div:css('left', tostring(row.gridx-w/2).."px") end div:css('width', tostring(w).."px") div:css('height', tostring(h).."px") div:css('background-color', getColor(shape.shapeColor) ) div:css('color', 'inherit') table.insert(result,tostring(div)) end local function makeCircle(result,row,shape,tshape) local w,h,r=getsize(shape.shapeSize) -- = width,height,rounding if shape.shape=='circle' then h=w end -- circles are always round. ellipse can stretch local div=mw.html.create ('div') if tshape then -- Add tooltip if needed div:attr('title',row.title) end div:css('position', "absolute") if shape.outlineWidth ~= "0px" then div:css('outline', shape.outlineWidth.." "..shape.outlineStyle.." "..getColor(shape.outlineColor)) end if shape.shapeAngle ~= "0deg" then div:css('transform',"rotate("..shape.shapeAngle..")") end div :css('top', tostring(row.gridy-h/2).."px") :css('left', tostring(row.gridx-w/2).."px") :css('width', tostring(w).."px") :css('height', tostring(h).."px") :css('border-radius', "50%") :css('background-color', getColor(shape.shapeColor) ) :css('color', 'inherit') table.insert(result,tostring(div)) end local function makeRuleA(result,row,shape) local w,h,r=getsize(shape.shapeSize) -- = width,height,rounding local oWid=tonumber(string.match(shape.outlineWidth,"[%.%d]+")) local lineV=0 if shape.shape=='rulea' then lineV=oWid*3+16 end table.insert(result,"<div style=\"display:inline-block; position: absolute") -- create a square transparent container, which will rotate line and arrow together table.insert(result,"; top:"..tostring(row.gridy - w/2).."px") table.insert(result,"; left:"..tostring(row.gridx - w/2).."px") table.insert(result,"; width:"..tostring(w).."px") table.insert(result,"; height:"..tostring(w).."px; background:transparent; color:inherit;") table.insert(result,"; transform: rotate( "..tostring(tonumber(string.match(shape.shapeAngle,"[%.%-?%d]+")) - 90).."deg);\">" ) table.insert(result,"<div style=\"display:inline-block; position: absolute") -- put the line (as a border-right) across the container table.insert(result,"; top:"..tostring(lineV).."px") table.insert(result,"; left:"..tostring((w - oWid )/2).."px; width: 0px") table.insert(result,"; height: "..tostring(w -lineV).."px") table.insert(result,"; border-right: "..shape.outlineWidth.." "..shape.outlineStyle.." "..getColor(shape.outlineColor)) table.insert(result,"; background:transparent; color:inherit;\"></div>") if shape.shape=='rulea' then table.insert(result,"<div style=\"display:inline-block; position: absolute; top: 0px") --and add arrow head table.insert(result,"; left:"..tostring(w/2-( oWid/2)-oWid*0.55-2).."px; width: 0; height: 0; outline-width: 0px") table.insert(result,"; border-left: "..tostring(oWid*1.1+2).."px solid transparent") table.insert(result,"; border-right: "..tostring(oWid*1.1+2).."px solid transparent") table.insert(result,"; border-bottom: "..tostring(oWid*3+16).."px solid "..getColor(shape.outlineColor).."\"></div>") end table.insert(result,"</div>") end local function makeCurveA(result,row,shape) -- draw a curve with Arrow ----- local w,h=getsize(shape.shapeSize) -- = width,height local oWid=tonumber(string.match(shape.outlineWidth,"[%.%d]+")) local Angle=tonumber(string.match(shape.shapeAngle,"[%.%d]+")) table.insert(result,'<div style="position: absolute;') --set up out div, which will allow the whole to rotate table.insert(result,'top:'..tostring(row.gridy - (w + oWid*3+16)/2)..'px;') table.insert(result,'left:'..tostring(row.gridx - ( w + oWid*3+16)/2)..'px; ') table.insert(result,'width: '..tostring(w+oWid*3+16)..'px; ') table.insert(result,'height: '..tostring(w+oWid*3+16)..'px; ') if shape.shape=='curvea' then table.insert(result,'transform: rotate( '..tostring(Angle-120)..'deg);">') else table.insert(result,'transform: rotate( '..tostring(Angle -62)..'deg);">') end table.insert(result,'<div style="position: absolute;') --set up div for the rounded corner of a rectangle table.insert(result,'border-left: '..shape.outlineWidth..' '..shape.outlineStyle..' '..getColor(shape.outlineColor)..';') if shape.shape=='curvea' then table.insert(result,'border-radius: 10000px 0 0 '..tostring(w)..'px; top:0px; left:'..tostring(w*0.25)..'px;') else table.insert(result,'border-radius: '..tostring(w)..'px 0 0 10000px;') table.insert(result,'top:'..tostring((oWid*3+16)/2+w*0.15)..'px; left:'..tostring(w*0.25)..'px;') end -- and add a triangular arrow head table.insert(result,'width: '..tostring(w)..'px; height: '..tostring(w)..'px;"></div><div style="position: absolute; ') if shape.shape=='curvea' then table.insert(result,'transform: rotate(180deg); top:'..tostring(w-1)..'px; ') else table.insert(result,'transform: rotate(0deg); top: '..tostring(0-( ( oWid*3+16)/2)+1+( w*0.15) )..'px;') end -- reverse table.insert(result,'left:'..tostring(0-( oWid*0.6)-2+(w*0.25))..'px;') table.insert(result,'width: 0; height: 0; outline-width: 0px; border-left: '..tostring(oWid*1.1+2)..'px solid transparent;') table.insert(result,'border-right: '..tostring(oWid*1.1+2)..'px solid transparent;') table.insert(result,'border-bottom: '..tostring(oWid*3+16)..'px solid '..getColor(shape.outlineColor)..';"></div></div>') end local function makeLineTo (result,x1,y1,x2,y2,oWid, oStyle, oCol,double,shape) table.insert(result,"<div style=\"display:inline-block; position: absolute;") -- draw a line between x1,y1 and x2,y2, px-coords where 0,0 is centre of frame -- Maths calculations thanks to ES local tw if double <= 1 then tw = tonumber(string.match(oWid,"[%.%d]+"))/2 -- shift centre by half the line width else tw = tonumber(string.match(oWid,"[%.%d]+")) + (double/2) - 0.5 -- shift centre by a line width + half the gap end -- debugmsg(oWid..'+'..double..'/2='..tw) table.insert(result,"left: "..tostring(x1+( (x2-x1)/2) - (math.sqrt( ( x2-x1)^2 + (y2-y1)^2 )/2) ).."px;") table.insert(result,"top: "..tostring(y1+( ( y2-y1 )/2) - tw).."px;") table.insert(result,"width: "..tostring(math.sqrt( (x2-x1 )^2 + ( y2-y1 )^2) ).."px;") table.insert(result,"height: "..tostring(double).."px; background-color:transparent; color:inherit; ") table.insert(result,"outline-width: 0; border-bottom: "..oWid.." "..oStyle.." "..getColor(oCol)..";" ) if double>1 then table.insert(result,"border-top: "..oWid.." "..oStyle.." "..getColor(oCol)..";" ) end local lineAngle=math.atan(( y2-y1)/( x2-x1 ) )*180/math.pi -- if x1 == x2 then lineAngle=90 end table.insert(result,"transform: rotate("..lineAngle.."deg);\"></div>") -- debugmsg('text angle started as '..shape.textNG..' and lineAngle = '..lineAngle) if (lineAngle < -90) or (lineAngle >90) then lineAngle=lineAngle-180 end if shape and not shape.textNGarg then shape.textNG=tostring(round(lineAngle,0))..'deg' end -- Put in line angle for a default text angle as well -- if (y2 >= y1) and (x2 <= x1) then lineAngle=lineAngle-180 debugmsg('arrow angle corrected') end if x2 < x1 then lineAngle=lineAngle-180 end if shape and not shape.shapeAngleArg and shape.shape == 'arrowhead' then shape.shapeAngle=tostring(round(lineAngle,0))..'deg' end -- line angle for arrowhead -- debugmsg('text angle is now '..shape.textNG..'with arrow at '..lineAngle) end local function makeClipPath(result,row,shape,outline,tshape) --tshape is a flag to show if the tooltip (title=) is wanted -- return the text css div code to position and draw a shape occupying a specified clippath if string.find(shape.shape, 'svgpath,') and #shape.shape > 9 then pathshape.svgpath=string.sub(shape.shape,9) shape.shape='svgpath' end if not pathshape[shape.shape] then debugmsg(mw.addWarning('shape'..row.code..' = '..shape.shape..'. Naziv oblika nije definiran')) return end local w,h,r=getsize(shape.shapeSize) if shape.shape == 'arrowhead' then -- enlarge arrowheads, as they only go to the middle of the notional shape-size w=w*2.5 h=h*2.5 end if string.match(shape.shape,"circle") or string.match(shape.shape,"square") then h=w end -- use ellipse and box for stretched shapes local shifth,shiftv = 0,0 if string.match(shape.shape,"triangle") then shiftv,shifth =tshift(shape.shapeAngle) end if outline then local p=tonumber(string.match(shape.outlineWidth,"[%.%d]+")) or 0 w=w+p*2 h=h+p*2 end table.insert(result,"<div ") if tshape then -- Add tooltip if needed table.insert(result," title=\""..row.title.."\" ") end table.insert(result,"style=\"display:inline-block; position: absolute; background-color:") if outline then table.insert(result,getColor(shape.outlineColor)) -- fill with outline colour, to make a 'base layer' else table.insert(result,getColor(shape.shapeColor)) end table.insert(result,"; color:inherit; clip-path:path(nonzero, &#39;"..pathshape[shape.shape].."&#39;) ") -- adds the required clippath data from the table of pathshape string literals table.insert(result,"; top:"..tostring(row.gridy - 10 + h*shiftv).."px") table.insert(result,"; left:"..tostring(row.gridx - 10 + w*shifth).."px") table.insert(result,"; width:20px") -- needs to be a path within a 20px20px box, and then rescales using size values to match other shape sizes table.insert(result,"; height:20px; transform:") if shape.shapeAngle ~= "0deg" then table.insert(result," rotate("..shape.shapeAngle..")") end table.insert(result," scale("..tostring(w/16)..", "..tostring(h/16)..")") table.insert(result,"\"></div>") end local function makeImage(result,row,shape) local w,h,r=getsize(shape.shapeSize) local image=shape.shapeFile if not image or image=='' then image='Red pog.svg' end local imagediv=mw.html.create ('div') imagediv:css('position', "absolute") if shape.shapeAngle ~= "0deg" then imagediv:css('transform',"rotate("..shape.shapeAngle..")") end imagediv :css('top', (row.gridy+2 + math.min(h/2-12,0) - h/2).."px") --File seems to adjust pos for small images :css('left', (row.gridx-1-w/2).."px") :css('background-color', "transparent" ) :css('color','inherit') :wikitext('[[file:'..image..'|'..tostring(w+2)..'px|alt='..(row.title or '')..'|link=]]') table.insert(result,tostring(imagediv)) end local function makePhotoPanel(result,row,shape) local h=row.ppheight table.insert(result, '<div style="position: absolute; top: '..tostring(row.gridy+row.dy-h/2)..'px;' ) table.insert(result, 'left: '..tostring(row.gridx+row.dx - row.ppwidth/2)..'px;') table.insert(result, 'width: '..tostring(row.ppwidth)..'px; height: '..tostring(h)..'px; border-radius: 2px; color:inherit;') table.insert(result, 'background-color: #E8E8D6; outline: 2px solid '..getColor(shape.textCL)..'; box-shadow: 2px 2px 4px #33203335;"></div>') if row.photoImage and row.photowidth >0 then table.insert(result, '<div style="position: absolute; top: '..tostring(row.gridy+row.dy-h/2)..'px;') if row.labelPos=='left' or string.find(row.labelPos,'west') then table.insert(result, 'left: '..tostring(row.gridx+row.dx - row.ppwidth/2)..'px;') row.dx=row.dx+row.photowidth/2 else table.insert(result, 'left: '..tostring(row.gridx+row.dx + (row.ppwidth-row.photowidth) - row.ppwidth/2)..'px;') row.dx=row.dx-row.photowidth/2 end table.insert(result, 'background-color:transparent; color:inherit; border-radius: 2px;">') table.insert(result,'[[File:'..row.photoImage..'|x'..tostring(h)..'px|File:'..row.photoImage..']]</div>') row.labelPos='center' end end local function makePanelText(result, row, shape) local w,h,r=getsize(shape.shapeSize) local ty=tonumber(string.match(shape.textSZ or '11',"%d+") ) table.insert(result,'<div style="position:absolute; line-height: 120%; font-size: '..shape.textSZ..'; color:'..getColor(shape.textCL)..';') if row.labelPos == 'left' or string.find(row.labelPos,'west') then table.insert(result,'top: '..tostring(row.dy+row.gridy+(ty/3))..'px;') table.insert(result,'left: '..tostring(row.gridx+3)..'px; text-align: left; width:'..tostring(w)..'px;') elseif row.labelPos == 'right' or string.find(row.labelPos,'east') then table.insert(result,'top: '..tostring(row.gridy+(ty/3))..'px;') table.insert(result,'left: '..tostring(row.gridx+w-3)..'px; text-align: right; width: max-content; transform: translateX(-100%);') elseif row.labelPos == 'top' or row.labelPos== 'north' then table.insert(result,'top: '..tostring(row.gridy+(ty/3))..'px;') table.insert(result,'left: '..tostring(row.gridx+(w/2))..'px; text-align: center; width:max-content; transform: translateX(-50%);') elseif row.labelPos == 'bottom' or row.labelPos=='south' then local bry=(select(2, string.gsub(row.labelText,"<br>", ""))+1)*1.1 table.insert(result,'top: '..tostring(row.gridy+w-(ty*bry))..'px;') table.insert(result,'left: '..tostring(row.gridx+(w/2))..'px; text-align: center; width:max-content; transform: translateX(-50%);') else -- center or centre local bry=(select(2, string.gsub(row.labelText,"<br>", ""))+1)*0.6 table.insert(result,'top: '..tostring(row.gridy+(h/2)-(ty*bry))..'px;') table.insert(result,'left: '..tostring(row.gridx+(w/2))..'px; text-align: center; width:max-content; transform: translateX(-50%);') end if shape.textSP and shape.textSP ~='0px' then table.insert(result,"letter-spacing: "..shape.textSP..';') end if shape.textLH and shape.textLH ~='120%' then table.insert(result,"line-height: "..shape.textLH..';') end table.insert(result,"vertical-align: middle;\">"..row.labelText.."</div>") end local function makeTextItem(result, row, shape, align, tlink, textItem, dotItem) local w,h,r=getsize(shape.shapeSize) table.insert(result,"<div ") if row.title ~= "" then table.insert(result," title=\""..row.title.."\" ") end local ty,bry,linkoffset = 0,0,0 local compy=0 local lh=tonumber(string.match(shape.textLH or '120',"%d+"))/100 if dotItem==1 or (dotItem==2 and row.posType~='n-line') then -- if there is a dotTag in the middle of the shape then use the tag settings ty=tonumber(string.match(shape.tagSize,"%d+")) or 0 table.insert(result,"style=\"position:absolute; line-height: 120%; top: "..tostring(row.gridy-ty*0.62)) table.insert(result,"px; left: "..tostring(row.gridx).."px; width: fit-content; ") table.insert(result,"text-align: center; color: "..getColor(shape.tagColor).."; background-color: transparent;") local trf="" if shape.tagAngle ~="0deg" then trf=" rotate("..shape.tagAngle..")" end table.insert(result, "transform: translateX(-50%)"..trf.."; font-size: "..shape.tagSize..";") if shape.tagSpacer~='0px' then table.insert(result, "letter-spacing:"..shape.tagSpacer..";") end else -- or add tfx settings for left, right or center align, colors, backgrounds, border-outline table.insert(result,'style="position:absolute; ') if dotItem==2 then -- dotTag is out at x,y so 85% ty=tonumber(string.match(shape.tagSize or '0',"%d+")) table.insert(result,'font-size: '..shape.tagSize..'; padding:0px 2px;line-height: 85%; top: '..tostring(row.dy+row.gridy-ty*0.52)) else -- it is labelText, so use textLH or 120% ty=tonumber(string.match(shape.textSZ or '11',"%d+")) if row.labelPos=='northwest' or row.labelPos=='northeast' then compy=-ty elseif row.labelPos=='southeast' or row.labelPos=='southwest' then compy=ty/2 end if row.labelPos and not (row.labelPos== 'auto' or row.labelPos=='') then bry=(select(2, string.gsub(row.labelText,"<br>", ""))*lh) -- is it a multiline text? expand by line-height /120%? if row.posType == 'with-line' then bry=0 end if row.labelPos=='bottom' or row.labelPos == 'south' then bry = 0 -- and shift by none, all or half elseif row.labelPos=='top' or row.labelPos == 'north' then if shape.shape=='image:' then bry= 1 + math.min(w/2-10,0)-bry*ty else bry= -bry*ty+2 end else bry=-bry*(ty/2 * lh) end end if row.posType == 'photo-panel' then bry=bry+3 end table.insert(result,'font-size: '..shape.textSZ..'; padding:0px 3px;line-height: '..shape.textLH..'; ') table.insert(result,'top: '..tostring(row.dy+row.gridy+compy+bry-ty*lh/2)) end table.insert(result,"px; left: "..tostring(row.dx+row.gridx).."px; color: "..getColor(shape.textCL).."; ") table.insert(result,"width: max-content; ") local trf="" if shape.textNG ~="0deg" then trf="rotate("..shape.textNG..")" end if shape.textOL~="0px" then table.insert(result,"background-color: "..getColor(shape.textBG).."; ") table.insert(result,"border: "..shape.textOL.." solid "..getColor(shape.textCL).."; border-radius:6px;") else table.insert(result,"background-color: transparent;") end if row.labelPos=="right" or string.find(row.labelPos,'east') then table.insert(result,"text-align: left; ") linkoffset=w if shape.textNG ~="0px" then table.insert(result,"transform-origin: left; transform: rotate("..shape.textNG.."); ") end elseif row.labelPos=="left" or string.find(row.labelPos,'west') then if shape.textNG ~="0px" then table.insert(result,"transform-origin: right;") end linkoffset=-w table.insert(result,"text-align: right; transform: translateX(-100%) "..trf.."; ") else table.insert(result,"text-align: center; transform: translateX(-50%) "..trf.."; ") end table.insert(result,'font-weight: normal; line-height: '..shape.textLH..'; letter-spacing:'..shape.textSP..'; vertical-align: bottom;') end if string.find(shape.textAT or '','bold') then textItem='<b>'..textItem..'</b>' end if string.find(shape.textAT or '','italic') then textItem='<i>'..textItem..'</i>' end if shape.textOL=='0px' and shape.textBG~='transparent' and dotItem==0 then table.insert(result,'\"><span style=\"background-color: '..getColor(shape.textBG)..'; color:inherit;\">'..textItem..'</span></div>') else table.insert(result,"\">"..textItem.."</div>") end if tlink~='' and not string.match(row.param1 or "","nolink") then table.insert(result,makeLinkBox(row.gridx+row.dx+linkoffset, row.gridy+row.dy+bry, 16, row.dotTag..' '..row.title,tlink)) end end local function getshapetable(row,shape) -- Construct CSS divs for a dot from shape and map data local result={} local w,h,rndg=getsize(shape.shapeSize) local tshape,tlink=checkfortooltip(row.title,row.dx,row.dy,row.dotTag,row.dlink,string.match(row.param1 or "","nolink") ) local align=row.labelPos or '' local offsetx,offsety=0,0 local ty=tonumber(string.match((shape.tagSize or 9),"%d+" )) if row.labelText and row.labelText~='' then ty=tonumber(string.match((shape.textSZ or 11),"%d+" )) else align='center' end -- it is just for dotTag, so justify center -- identify align value and extend offsets local widthzone,heightzone = (w/2)+1,(h/2)+1 local theta,r = math.deg( math.atan2(row.dy, row.dx)) , math.sqrt(row.dx^2 + row.dy^2) if align=='auto' or align=='' then if (theta < -112 or theta > 112) and math.abs(row.dx)>=w/2 and math.abs(row.dy)<w/1.4 then align = "left" offsetx=1 elseif (theta > -68 and theta < 68) and math.abs(row.dx)>=w/2 and math.abs(row.dy)<w/1.4 then align = "right" offsetx=-1 elseif theta <0 then offsety=ty/2-1 -- bottom else offsety=0-ty/2+1 -- top end elseif align=='left' or string.find(align,'west') then row.dx=row.dx - w/2 widthzone=4 offsetx=-1 elseif align=='right' or string.find(align,'east') then row.dx=row.dx + w/2 widthzone=4 offsetx=1 elseif align=='top' or align=='north' then if string.find(shape.shape,'curve') then row.dy=row.dy-(h/2)-12 heightzone=4 offsety=ty/2-1 else row.dy=row.dy - h-2 heightzone=4 offsety=ty/2-1 end elseif align=='bottom' or align=='south' then if string.find(shape.shape,'curve') then row.dy=row.dy+(h/2) heightzone=4 offsety=ty/2-1 else row.dy=row.dy + h+2 heightzone=4 offsety=0-ty/2-1 end end if shape.textEW ~= "0px" and not string.match(row.param1 or "","noline") then -- debugmsg('r-(w/2) > widthzone r-w/2='..tostring(r-(w/2))..', widthzone='..widthzone..', label='..(row.labelText or '')..', postype='..(row.posType or '')) makeLineTo(result, row.gridx+1, row.gridy-1, row.gridx+row.dx+offsetx, row.gridy+row.dy+offsety, shape.textEW, shape.textES,shape.textEC,1) -- debugmsg('n-line for '..row.code..':'..tostring(row.gridx+1)..', '..tostring(row.gridy-1)..', '..tostring(row.gridx+row.dx+offsetx)..', '..tostring(row.gridy+row.dy+offsety)..', with width '..tostring(shape.textEW)..'px '..(shape.textES or 'no style')..' and color '..shape.textEC) end if row.posType and row.posType=='mark-line' then if row.gridx2 and row.gridy2 then makeLineTo(result, row.gridx, row.gridy, row.gridx2, row.gridy2, tostring(row.mlWidth)..'px', row.mlStyle, getColor(shape.textEC),row.mlGap,shape) -- debugmsg('mark-line line drawn from '..row.code..' with width '..tostring(row.mlWidth)..'px '..(row.mlStyle or 'no style')..' and color '..getColor(shape.textEC)) end end if w ~= 0 then if shape.shape=='itriangle' then shape.shape='triangle' shape.shapeSize=tostring(w)..'px'..tostring(w/2)..'px' end if shape.shape=="triangle" then if shape.outlineWidth ~= "0px" then makeTriangle(result,row,shape,true,false) -- larger triangle to give the outline, if required end makeTriangle(result,row,shape,false,tshape) -- smaller triangle to fit over the top elseif shape.shape=="square" or shape.shape=="box" or shape.shape=='panel' then makeSquare(result,row,shape,tshape) elseif shape.shape=="circle" or shape.shape=="ellipse" then makeCircle(result,row,shape,tshape) elseif string.find(shape.shape,'image:')==1 then makeImage(result,row,shape) elseif shape.shape=="rulea" or shape.shape=='rule' then makeRuleA(result,row,shape) elseif shape.shape=="curvea" or shape.shape=="curvec" then makeCurveA(result,row,shape) else -- use a pathshape clipPath if shape.outlineWidth ~= "0px" then makeClipPath(result,row,shape,true,false) -- larger path-shape to give the outline, if required end makeClipPath(result,row,shape,false,tshape) end end if row.ppwidth and row.ppwidth>0 then makePhotoPanel(result,row,shape) end if shape.shape=='panel' and row.labelText then makePanelText(result, row, shape) else if row.dotTag and row.dotTag ~= "" then -- there is a dotTag if (row.dx==0 and row.dy==0) and w>0 then -- it is on the dot so if dotsize is not 0 any label is ignored makeTextItem(result, row, shape, align, tlink, '<b>'..row.dotTag..'</b>', 1) else if row.labelText and row.labelText~='' then -- tag and label both used makeTextItem(result, row, shape, align, '', '<b>'..row.dotTag..'</b>', 1) makeTextItem(result, row, shape, align, tlink, row.labelText, 0) else makeTextItem(result, row, shape, align, '', '<b>'..row.dotTag..'</b>', 1) makeTextItem(result, row, shape, align, tlink, row.dotTag, 2) -- tag is ouside the dot end end else if (row.labelText and row.labelText~='') then -- just the label. No tag makeTextItem(result, row, shape, align, tlink, row.labelText, 0) end end end if tlink and tlink~='' then table.insert(result,makeLinkBox(row.gridx, row.gridy,w+3,row.dotTag..' '..row.title,tlink)) end return table.concat(result) end local function getmapframecontent(args,use) local result, comma= {}, '' local propertyTable= {} local color=splitItem(string.lower( args['map-data-color'] or 'dark orange'), 2) if use == 'basemap' then table.insert(result, '[') propertyTable.stroke = "#000000" propertyTable['stroke-width'] = tonumber(args['map-data-width'] or '6') if color[2] then propertyTable['stroke-opacity'] = tonumber(color[2] or '20')/100 end else propertyTable.title = args['map-data-text'] or args['map-data'] or '' propertyTable.stroke = getColor(color[1]) propertyTable['stroke-width'] = tonumber(args['map-data-width'] or '6') propertyTable['stroke-opacity'] = tonumber(color[2] or '100')/100 end if args['map-data-inverse'] then local mapJson = mw.text.jsonEncode{ type = 'ExternalData', service = 'geomask', ids = args['map-data-inverse'], properties = {title = (args['map-data-text'] or ''), stroke = '#555555', fill = '#555555', ['fill-opacity'] = 0.1, ['stroke-width'] = 1, ['stroke-opacity'] = 0.5 } } table.insert(result, mapJson) comma=', ' end if args['map-data-heavy'] then local mapJson = mw.text.jsonEncode{ type = 'ExternalData', service = 'geoline', ids = args['map-data-heavy'], properties = { title = args['map-data-heavy'], stroke = propertyTable.stroke, ['stroke-width'] = 9, ['stroke-opacity'] = propertyTable['stroke-opacity'] or 0.2 } } table.insert(result, comma .. mapJson) comma=', ' end if args['map-data-light'] and args['map-data-light'] ~= '' then local mapJson = mw.text.jsonEncode{ type = 'ExternalData', service = 'geoline', ids = args['map-data-light'], properties = { title = args['map-data-light'], stroke = propertyTable.stroke, ['stroke-width'] = 3, ['stroke-opacity'] = propertyTable['stroke-opacity'] or 0.4 } } table.insert(result, comma .. mapJson) comma=', ' end if args['map-data'] then propertyTable['stroke-opacity'] = propertyTable['stroke-opacity'] or 0.2 local mapJson = mw.text.jsonEncode{ type = 'ExternalData', service = 'geoline', ids = args['map-data'], properties = propertyTable } table.insert(result, comma .. mapJson) comma=', ' end if args['map-wdqs'] then -- inserts a SPARQL wdqs query to find geopoints, geoshapes etc from wikidata local mapSparql = mw.text.jsonEncode{ type = 'ExternalData', service = args['map-wdqs-type'] or 'geopoint', query = args['map-wdqs'], } table.insert(result, comma .. mapSparql) -- debugmsg('mapSparql = ' .. mapSparql) comma=', ' end if args['map-raw'] then table.insert(result, comma .. args['map-raw']) end if use=='basemap' then table.insert(result,']') end return table.concat(result) end --eg | minilocator=filename,bottom right,132px153px, 38%,60%, 22px local function makeLocatorMap (args, result) local miniFile,pos,itemlist,miniW,miniH, miniX,miniY,miniBox, miniBH if args['mini-locator'] then pos,miniFile=extractItem(args['mini-locator']) -- first item is filename, in quotes if it includes commas itemlist=splitItem(pos,5) -- put items in a table filename removed, position,WpxHpx, x%y%,box pos=itemlist[2] or 'right' miniW,miniH=getsize(itemlist[3]) miniX=tonumber(string.match(itemlist[4] or '0','[%d]+'))*miniW/100 miniY=tonumber(string.match(itemlist[5] or '0','[%d]+'))*miniH/100 miniBox=tonumber(string.match(itemlist[6] or '0','[%d]+')) miniBox=miniBox*miniW/100 miniBH=miniBox * maplist.height/maplist.width elseif args['mini-file'] then miniFile = args['mini-file'] pos=string.lower(args.minimap or 'right') if pos=='file' then pos='right' end miniW,miniH = tonumber(args['mini-width'] or 60), tonumber(args['mini-height'] or 60) -- find top left corner of locator miniBox,miniBH=tonumber(args['minimap-boxwidth'] or '0'),0 -- firm up pos offsets for dot (with % or not) and boxsize if any, miniX, miniY=args['minipog-gx'],args['minipog-gy'] if not miniX then miniX=tonumber(args['minipog-x'] or '0') else miniX=tonumber(miniX)*tonumber(miniW)/100 end if not miniY then miniY=tonumber(args['minipog-y'] or '0') else miniY=tonumber(miniY)*tonumber(miniH)/100 end if args['minipog-gx'] then miniBox=miniBox*miniW/100 end miniBH=miniBox * maplist.height/maplist.width else return end local miniTop,miniLeft=0,1 if not string.find(pos,'top') then --only use top left, as link box is in top right or put bottom left or right miniTop=maplist.height+2-miniH if string.find(pos,'right') then miniTop=miniTop-15 -- to avoid (c) line miniLeft=maplist.width-1-miniW end end table.insert(result,'<div style="position: absolute; outline-width: 1px; outline-style: solid; outline-color: white;') table.insert(result,'top: '..tostring(miniTop)..'px; left:'..tostring(miniLeft)..'px; width:'..tostring(miniW)..'px;' ) table.insert(result,'background-color:transparent; color:inherit;">[[File:'..miniFile..'|'..tostring(miniW)..'px|File:'..miniFile..']]</div>') if miniX and miniX>0 then if args['minipog-y'] then miniY=miniY/1.04 end if args['minipog-x'] then miniX=miniX/1.04 end if miniBox<1 then table.insert(result,'<div style="position: absolute; top: '..tostring(miniY+miniTop-3-6)..'px; left:'..tostring(miniX+miniLeft-3)..'px;') table.insert(result, 'width: 6px; background-color:transparent; color:inherit;">[[File:Red pog.svg|6px|link=]]</div>') else table.insert(result,'<div style="position: absolute; top: '..tostring(miniY+miniTop-miniBH/2)..'px; left:'..tostring(miniX+miniLeft-miniBox/2)..'px;') table.insert(result, 'width: '..tostring(miniBox)..'px; height:'..tostring(miniBH)..'px; outline:1px solid #AA1205; background-color:#AA120522; color:inherit;"></div>') end end end local function makeArcText(args,result,nval) local items, itemlist='',{} local arcText='' if args['arc'..nval] then items=convertCoords (args['arc'..nval]) items,arcText=extractItem(items) -- first item is text, in quotes if it includes commas itemlist=splitItem(items,9) -- put items in a table: text, lat,lon,size,color,angle,gap,radius,ellipse if itemlist[4]=='' then itemlist[4]='12' end itemlist[4]=string.match((itemlist[4] or '12'),"[%.%-?%d]+") if itemlist[5]=='' then itemlist[5]='grey' end itemlist[6]=string.match((itemlist[6] or '0'),"[%.%-?%d]+") itemlist[7]=string.match((itemlist[7] or '0'),"[%.%-?%d]+") itemlist[8]=string.match((itemlist[8] or '0'),"[%.%-?%d]+") end if args['arc-coord'..nval] then local itemTab=splitItem(convertCoordsTrad (args['arc-coord'..nval]),2) maplist.lat=tonumber(string.match(itemTab[1],"[%.%-?%d]+")) maplist.lon=tonumber(string.match(itemTab[2],"[%.%-?%d]+")) else maplist.lat=tonumber(string.match(args['arc-lat'..nval] or itemlist[2] or '0',"[%.%-?%d]+")) maplist.lon=tonumber(string.match(args['arc-lon'..nval] or itemlist[3] or '0',"[%.%-?%d]+")) end local arcX,arcY=maptogrid(maplist,6) arcText = args['arc-text'..nval] or arcText local fontSize =tonumber(args['arc-text-size'..nval] or itemlist[4] or '12') local textColor=getColor(string.gsub(args['arc-text-color'..nval] or itemlist[5] or 'grey','[%s]+','') ) local arcAngle= tonumber((args['arc-angle'..nval]) or (itemlist[6]) or '45')-90 local arcRadius =tonumber(args['arc-radius'..nval] or itemlist[8] or '0.05') local arcGap = tonumber(args['arc-gap'..nval] or itemlist[7] or '1')* ( ( math.sin(8-math.rad(arcRadius))^8 )+0.4 )*( ( fontSize+6 )/15 ) arcRadius=450*arcRadius*0.75 local ellipseFactor=tonumber(args['ellipse-factor'..nval] or itemlist[9] or '1') local arcRotate =arcAngle+90 if arcGap<0 then arcRotate=arcAngle-90 end local latF=arcY - fontSize + (0-(math.sin(math.rad(arcAngle))) * arcRadius) local lonF=arcX - fontSize +(0-(math.cos(math.rad(arcAngle))) * arcRadius) local step=1 for codepoint in mw.ustring.gcodepoint( arcText ) do -- block step=1,#arcText do table.insert(result,'<div style="position: absolute;') local posY=tostring(round( (latF + (math.sin(math.rad(arcAngle+((step-1)*arcGap))) * arcRadius)) *ellipseFactor,2))..'px;' local posX=tostring(round( (lonF + (math.cos(math.rad(arcAngle+((step-1)*arcGap))) * arcRadius))/ellipseFactor,2))..'px;' table.insert(result,' top: '..posY..' left: '..posX..' transform: rotate( '..tostring(round(arcRotate +((step-1)*arcGap)),2)..'deg);') table.insert(result,'width:'..tostring(fontSize*2)..'px; text-align: center; background-color:transparent; color: '..textColor..';') table.insert(result,'vertical-align: baseline; font-size: '..tostring(fontSize)..'px;">'..mw.ustring.char(codepoint)..'</div>') step=step+1 end end local function makeFullscreenItem (itemtitle,itemdescription,lat,lon,group,itemcolor) local item={} itemdescription=stripdivs(itemdescription or '') local templon=lon if lon > 180 then templon=lon-360 end --for hemisphere+ or -1 dots if lon < -180 then templon=lon+360 end -- use 'real' coordinates for geohack label, while retaining shifted coords for plot if itemcolor=='transparent' then itemcolor='white' end itemcolor=getColor(itemcolor) -- ensure no opacity, which breaks maplink if string.find(itemcolor,'#')==1 and #itemcolor>7 then itemcolor=string.sub(itemcolor,1,7) end table.insert(item, '{ "type": "Feature", "properties": {') table.insert(item, ' "title": "'..itemtitle..'",') table.insert(item, ' "description": "'..itemdescription) table.insert(item, ' ([https://geohack.toolforge.org/geohack.php?params='..tostring(lat)..';'..tostring(templon)) table.insert(item, '_dim:2000 '..tostring(lat)..','..tostring(templon)..'])",') table.insert(item, ' "marker-symbol": "-number-'..string.gsub(group,'%W','')..'", "marker-size": "medium", "marker-color": "'..itemcolor..'" },') table.insert(item, ' "geometry": {"type": "Point", "coordinates": ['..tostring(lon)..','..tostring(lat)..'] } }') return table.concat(item) end local function makeLegendBox(result,args) local legend ={} local line,count, maxWidth='',1,8 local item line,item=extractItem(args.legendBox or '') local a='' for c in item:gmatch('.') do a=a..(c:gsub('%^','<br>') or c) end legend.Text = a -- convert hats to line breaks line=splitItem(line,6) -- (text, size, poition,background color, text/outline color, param options) legend.Size=line[2] or '150px80px1px' legend.Pos=line[3] or '10px10px' legend.Background=line[4] or 'beigeground' legend.Color=line[5] or 'darkbrown' legend.Param= line[6] or '' local argnum,legendCount,titleHeight='1',1,0 if (legend.Text and legend.Text~='') then titleHeight=15+(13.4*(select(2, string.gsub(legend.Text,"<br>", "")))) end local legendLine,legendGroup,legendY={},{},{} while args['legendItem'..argnum] do -- assign legendLine, legendGroup, legendY for each dot line,legendLine[legendCount] = extractItem(args['legendItem'..argnum] or '') line=splitItem(line,3) legendGroup[legendCount]=line[2] or argnum if shapeList[legendGroup[legendCount]] then maxWidth=math.max(tonumber(string.match(shapeList[legendGroup[legendCount]].shapeSize or '10','[%d]+')),maxWidth) else maxWidth=math.max(tonumber(string.match(shapeList['1'].shapeSize or '10','[%d]+')),maxWidth) end maxWidth=maxWidth+1 if line[3] then legendY[legendCount]=tonumber(string.match(line[3],'[%d]+')) else legendY[legendCount] = 3+maxWidth*(legendCount-1)+titleHeight -- if (legend.Text and legend.Text~='') then legendY[legendCount]=legendY[legendCount]+15 end end legendCount=legendCount+1 argnum=tostring(legendCount) end local w,h,r=getsize(legend.Size or '') local x,y=getsize(legend.Pos or '') local div=mw.html.create ('div') div:css('position', 'absolute') div:css('outline', '1px solid'..getColor(legend.Color)) if r~=0 then div:css('border-radius',tostring(r).."px") end div :css('top', y.."px") :css('left', x.."px") :css('width', w.."px") :css('height', h.."px") :css('line-height','105%') :css('background-color', getColor(legend.Background) ) :css('color','inherit') if not string.find(legend.Param,'noshadow') then div:css('box-shadow', '2px 2px 4px #33203335') end div:tag( 'div' ) :css('position', 'absolute') :css('top','1px') :css('left', (w/2).."px") :css('width',(w-8)..'px') :css('text-align', 'center') :css('color', getColor(legend.Color)) :css('transform', 'translateX(-50%)') :css('font-size','11px') :wikitext(legend.Text) :done() for lct=1,legendCount-1 do --local t=legendGroup[lct] local shape=shapeList[legendGroup[lct]] or shapeList['1'] local row={} row.gridx=3+maxWidth/2 row.gridy=(legendY[lct] or 0) + 5 if shape.shape=='image:' then row.gridy=row.gridy+6 end row.dx=0 row.dy=0 local legendShape= getshapetable(row,shape) div:wikitext(legendShape) :tag( 'div' ) :css('position', 'absolute') :css('top',(legendY[lct] or 0)..'px') :css('left', (maxWidth+6)..'px') :css('width', (w-maxWidth-6)..'px') :css('text-align', 'left') :css('line-height','103%') :css('color', getColor(legend.Color)) :css('font-size','10px') :wikitext(legendLine[lct]) :done() end div:allDone() table.insert(result,tostring(div)) end local function getQset (qValue,pValue,argNumber,args) local result={} local sortType=string.lower(args['geo-list-sort'] or 'a') local testValue='0' if sortType == 'alpha' or sortType == 'a' or sortType == 'ah' or sortType == 'al' then testValue = mw.wikibase.getLabel(qValue) elseif sortType == 'value' or sortType == 'v' or sortType == 'vh' or sortType == 'vl'then if qValue==nil or pValue == nil then debugmsg(mw.addWarning((qValue or 'nil')..' Qnumber za '..(pValue or 'nil'))) else if mw.wikibase.getBestStatements(qValue,pValue)[1] then testValue = mw.wikibase.getBestStatements(qValue,pValue)[1].mainsnak.datavalue.value.amount or '0' if pValue == 'P2046' then testValue = convertToSqKm(testValue, mw.wikibase.getBestStatements(qValue,pValue)[1].mainsnak.datavalue.value.unit) end end end elseif sortType == 'north' or sortType == 'n' or sortType == 'nh' or sortType == 'nl' then if mw.wikibase.getBestStatements(qValue,'P625')[1] then testValue = mw.wikibase.getBestStatements(qValue,'P625')[1].mainsnak.datavalue.value.latitude or 0 end elseif sortType == 'west' or sortType == 'w' or sortType == 'wh' or sortType == 'wl' then if mw.wikibase.getBestStatements(qValue,'P625')[1] then testValue = mw.wikibase.getBestStatements(qValue,'P625')[1].mainsnak.datavalue.value.longitude or 0 end end result[1]=testValue result[2]=argNumber return result end function p._main ( args ) local result={} local frame=mw.getCurrentFrame() local dotTable={} local magVal,scaleVal = args.magnify,'' local origH,origW=maplist.height,maplist.width if magVal then --set up the values needed to magnify the top-right portion of the map magVal=tonumber(string.match(magVal or '0',"[%.%-?%d]+")) or 1 if magVal>1 and magVal <=2 then maplist.height= round(maplist.height/magVal,0) maplist.width=round(maplist.width/magVal,0) scaleVal='transform: scale('..magVal..') translateY('..tostring((origH-maplist.height)/2)..'px);' else magVal=1 end end -- set up the three nested div boxes (plus an extra if centered) to put the map plus title/caption area, in an appropriate frame on the page if args.float=='center' or args.float=='centre' then table.insert(result,'<div class="center"><div class="thumb tnone">') elseif args.float=='left' then table.insert(result,'<div class="thumb tleft">') else table.insert(result,'<div class="thumb tright">') end table.insert(result,'<div class="thumbinner" style="position: relative; top: 0px; right: 0px; width: '..(args.width or "400")..'px;">') if args.title then table.insert(result,'<div class="center" style="font-weight:bold">'..args.title..'</div>') end if magVal and magVal >1 and magVal<=2 then table.insert(result,'<div class="thumbinner noresize" style="display:block; position: relative; outline:0px; border:0px; padding:0px; background-color:transparent; color:inherit;') table.insert(result,'top: 50%; right: '..tostring(0-((origW-maplist.width))/2)..'px; ') table.insert(result,'height: '..origH..'px; width: '..maplist.width..'px; '..scaleVal..'">') else magVal=1 table.insert(result,'<div class="thumbinner noresize" style="position: relative; outline:0px; border:0px; padding:0px;') table.insert(result,'top: 0px; right: 0px; ') table.insert(result,'height: '..maplist.height..'px; width: '..maplist.width..'px ">') end --add any boundary Qvalues to map-data-light if requested if args['geo-region'] and (args['geo-boundaries'] == '1') then local qmaps=args['map-data-light'] or '' if qmaps ~='' and string.sub(qmaps,#qmaps) ~= ',' then qmaps=qmaps..',' end local geoRegion = args['geo-region'] -- or add base-page here local geoSubRegion = args['geo-sub-region'] or 'P150' if not mw.wikibase.isValidEntityId(geoSubRegion) then geoSubRegion = 'P150' end if mw.wikibase.isValidEntityId(geoRegion) then local ct=1 local qtemp while (mw.wikibase.getBestStatements(geoRegion,geoSubRegion)[ct]) do -- debugmsg('table '..ct..' - '..mw.wikibase.getBestStatements(geoRegion,geoSubRegion)[ct].mainsnak.datavalue.value.id) qtemp = mw.wikibase.getBestStatements(geoRegion,geoSubRegion)[ct].mainsnak.datavalue.value.id or nil if qtemp then if mw.wikibase.entityExists(qtemp) then qmaps=qmaps..qtemp..',' -- see if there is a geocode boundary Qvalue to add else debugmsg(mw.addWarning('nije moguće dodati geokodnu vrijednost za '..mw.wikibase.getLabel..','..qtemp)) end end ct=ct+1 end end if qmaps and qmaps ~= '' then -- add back the created/expanded list of boundary Qvalues, and remove trailing comma args['map-data-light'] = string.sub(qmaps,1,#qmaps-1) end end -- Create the basemap using mapframe local mapframecontent=getmapframecontent(args,'basemap') table.insert(result, frame:extensionTag{ name ='mapframe', content=mapframecontent, args={width=tostring(maplist.width), height=tostring(maplist.height), zoom=tostring(maplist.zoom), longitude=tostring(maplist.lonbase), latitude=tostring(maplist.latbase), mapstyle=maplist.mapstyle, frameless=true } } ) --Add coverall box to block the unhelpful links from mapframe - which wouldn't include all the dots. Reinstate some links to osm and wikimedia table.insert(result,'<div style="position: absolute;width:'..tostring(maplist.width)..'px; height:'..tostring(maplist.height)..'px;') table.insert(result,'top:0px;left:0px;background-color:#FFFFFF00; color:inherit;"></div>') --Add replacent hover-links for OpenStreetMap and maps terms and conditions table.insert(result,'<div style="position: absolute; top: '..tostring(maplist.height-18)..'px; left: '..tostring(maplist.width-13)..'px; width: 12px; height: 12px">') table.insert(result,'[[file:Transparent.svg|12px|link=https://www.openstreetmap.org/copyright|'..aboutOSM..']]</div>') table.insert(result,'<div style="position: absolute; top: '..tostring(maplist.height-18)..'px; left: '..tostring(maplist.width-110)..'px;') table.insert(result,'width: 12px; height: 12px background-color: transparent; color:inherit;">') table.insert(result,'[[file:Transparent.svg|12px| link=https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Maps_Terms_of_Use|'..termsOfUse..']]</div>') -- Add scale-line if not args.scalemark or args.scalemark~='0' then local top=maplist.height-42 local left=maplist.width-61-(tonumber(args.scalemark or '1')) local minipos=string.lower(args.minimap or '') -- scalemark gets pushed left if it would be behind the minimap if minipos~='' and not(string.find(minipos,'left') or string.find(minipos,'top') ) then local offset=tonumber(args.scalemark or '1')-tonumber(args['mini-width'] or '60') if offset<1 then left=maplist.width-61-tonumber(args['mini-width'] or '60') end end if maplist.width-left >216 then top=top+14 end -- shunt scaleline down if it is beyond the copyright stuff local scalek,scalem=getScale(maplist.zoom, maplist.latbase, magVal) local magReduce='' table.insert(result,"<div style=\"display:inline-block; position: absolute; background-color: #111111") table.insert(result,"; color:inherit; clip-path:path(nonzero, &#39;M0,8 l0,4 l20,0 l0,-4 l-0.3,0 l0,3.7 l-19.4,0 l0,-3.7 z&#39;) ") table.insert(result,"; width:20px") -- path is a 20px20px box, and then rescales if magVal==1 then table.insert(result,"; top:"..tostring(top-1).."px") table.insert(result,"; left:"..tostring(left+16).."px") table.insert(result,"; height:20px; transform:scale("..tostring(2.5)..", "..tostring(1.5)..")") else -- shrink the scalemark to compensate for magnification table.insert(result,"; top:"..tostring(top-(magVal*0.28)).."px") table.insert(result,"; left:"..tostring(left+(16*(magVal*1.15))).."px") table.insert(result,"; height:20px; transform:scale("..tostring(2.5*(1/magVal))..", "..tostring(1.5*(1/magVal))..")") magReduce= 'scale('..tostring(1/magVal)..')' end table.insert(result,"\"></div>") table.insert(result,'<div style="position: absolute; top: '..tostring(top)..'px; left: '..tostring(left+47)..'px; font-size: 9.5px; line-height: 126%; width: fit-content;') table.insert(result,'color: #444433; background-color: transparent; text-align: right; transform: '..magReduce..' translateX(-100%);">'..scalek..'<br>'..scalem..'</div>') end --Set up the shapeList and dotList tables, to provide data to go on the map local sgNumbers,sgSortable={},{} --s1,s2 sgNumbers["1"]="1" if args.useFormatStyle and args.useFormatStyle=='shortstyle' then shapeList=ParseShapeTypes (shapeList,args,"1") for argindex,argv in pairs(args) do -- build a list of all the numbered sg's that have been used if string.find(argindex,"sg[a-f,n%d]+") == 1 then -- only look through the sga,sgb, sgc,sgd,sge,sgf and sgn args local x=string.match(argindex,"[%d]+") -- find its number if x and not sgNumbers[x] then sgNumbers[x]=x end -- only add if not already found end if string.find(argindex,"sg[a-f]H") == 1 and highlightNum then highlightOption=true end end for indx,sgnum in pairs(sgNumbers) do table.insert(sgSortable,sgnum) end table.sort(sgSortable,lessthan) -- put the list in a sortable form for k,v in pairs(sgSortable) do -- work through the sorted list, parsing each set of sg's in turn, from 1 upwards shapeList=ParseShapeTypes (shapeList,args,v) end if highlightOption==true then shapeList=ParseShapeTypes (shapeList,args,'H') end end local dotList,dotresult,dotItemTable,dotGroupList={},{},{},{} if (not args.useFormatStyle) or args.useFormatStyle=='standardstyle' then local dotmax=0 local qset={} for indx,val in pairs(args) do if string.match(indx,'mark%-coord[%d]+') or string.match(indx,'lat[%d]+') or string.match(indx,'geo%-data[%d]+') then dotmax=math.max(dotmax, tonumber(string.match(indx,"[%d]+"))) if string.match(indx,'geo%-data[%d]+') then local argnum=string.sub(indx,9,#indx) or '' if args['mark-title'..argnum] == 'none' or (string.find(args['mark-title'..argnum] or 'x','nolist')== 1) then -- debugmsg('sort values ignored '..argnum..', '..args['mark-title'..argnum]) else qset[val]=getQset (val, (args['geo-data-type'] or 'P1082'), argnum, args) end end end if (indx=='shapeH') or (indx=='shape-colorH') or (indx=='shape-outlineH') or (indx=='label-colorH') then highlightOption=true end end local qlist=args['geo-data-list'] if qlist then if string.sub(qlist,#qlist) ~= ',' then qlist=qlist..',' end else qlist='' end local geoRegion = args['geo-region'] -- or add base-page here local geoSubRegion = args['geo-sub-region'] or 'P150' if not mw.wikibase.isValidEntityId(geoSubRegion) then geoSubRegion = 'P150' end if (args['find-geo-dots'] or '1') ~= '0' and geoRegion and mw.wikibase.isValidEntityId(geoRegion) then local ct=1 local qtemp while (mw.wikibase.getBestStatements(geoRegion,geoSubRegion)[ct]) do -- debugmsg('table '..ct..' - '..mw.wikibase.getBestStatements(adminRegion,adminSubRegion)[ct].mainsnak.datavalue.value.id) qtemp = mw.wikibase.getBestStatements(geoRegion,geoSubRegion)[ct].mainsnak.datavalue.value.id or nil if qtemp then qlist=qlist..qtemp..',' -- add subregion Qvalue to the list end ct=ct+1 end end if qlist and #qlist>1 then -- create a table from the csv list local _, c = qlist:gsub(",","") local qtab=splitItem(qlist,c) for xd,yd in pairs(qtab) do yd=string.upper(yd) if qset[yd] == nil and mw.wikibase.isValidEntityId(yd) then dotmax=dotmax+1 qset[yd]=getQset (yd, (args['geo-data-type'] or 'P1082'), tostring(dotmax), args) args['geo-data'..tostring(dotmax)] = yd -- debugmsg(dotmax..' = '..(string.upper(yd) or 'Q Not found')..': '..(mw.wikibase.getLabel(yd) or 'label Not found')..': '..(mw.wikibase.getSitelink(yd) or 'link Not found')) elseif not mw.wikibase.isValidEntityId(yd) then debugmsg(mw.addWarning(yd..' nije stranica na [[Wikipodaci|Wikipodacima]]. geo-data-list treba sadržavati Qvalues odvojene zarezima' )) else debugmsg(mw.addWarning(yd..' je duplikat')) end end end -- qset contains set of Qvalues and can be from wikidata geo-region, list of geo-data-list Q values or individual geo-data1= etc local ts = {} -- table to hold the keys local useQset=false for ky, val in pairs(qset) do table.insert(ts, {key = ky, value = val[1], num=val[2]}) useQset=true end if useQset then local order = string.lower(args['geo-list-sort'] or 'a') -- sort the list from previously stored sortkey, either Lowest or Highest first if string.find(',al,vl,nl,wl,west,w,alpha,a,' , ','..order..',') then table.sort(ts, function (a,b) return lessthan(a.value, b.value) end) else table.sort(ts, function (a,b) return morethan(a.value, b.value) end) end for ky,val in ipairs(ts) do -- assign values from sorted list to numbered parameter args['numbered'..val.num] = ky -- The numbered parameter becomes the value for each dot that has a geo Qvalue, from manual, list or wiki sources. end end dotItemTable=tradstyleParseShapes(args,dotItemTable,dotmax) for argindex=1,dotmax do -- build a list of all the numbered coords or lat,lons that have been used local x=tostring(argindex) if args['mark-coord'..x] or (args['mark-lat'..x] and args['mark-lon'..x]) or args['geo-data'..x] then sgNumbers[x]=x -- add it to the list end end else for indx in pairs(args) do if string.match(indx,'dot[%d]+') then table.insert(dotList,indx) end --add the index name for dot1, dot2 etc to dotList end table.sort(dotList,morethan) for indx,dotName in pairs(dotList) do dotresult=ParseData(args,string.match(dotName,'[%d]+') ) -- using each dot number, assign the settings for each dot to a dotresult item line table.insert(dotItemTable,dotresult) -- and store that item line within the dotItemTable end end for arcVal = 65,91 do -- check through args looking for any arcs local arcLetter=string.char(arcVal) if args['arc-text'..arcLetter] or args['arc'..arcLetter] then makeArcText(args,result,arcLetter) end end local dotdivs='' local ddots=0 if dotItemTable[1] then local ddots=(dotItemTable[1].lat or 0)+(dotItemTable[1].lon or 0) end local fgroup='F'..tostring(maplist.latbase+maplist.lonbase+ddots ) local FullscreenList={} local addcomma='' for i,dotitem in pairs(dotItemTable) do -- working throug each dot item, merge the dot and shape values into a full set of css text local dotgroup= dotitem.group or "0" if dotitem.posType=='mark-line' and dotitem.markDest then --find destination xy values for any mark-lines for n,v in pairs(dotItemTable) do if v.code == dotitem.markDest then dotitem.gridx2=v.gridx dotitem.gridy2=v.gridy break end end end local qtype=dotitem.group -- find which shape group each dot has been assigned --debugmsg('dotgroup='..qtype..', sg='..(sgNumbers[qtype] or 'nil')..' , shapeList='..shapeList[qtype].shape) if not sgNumbers[qtype] then qtype="0" end --shapeList[dotitem.group] will give access to the shape values for that dot if highlightNum==dotitem.code and highlightOption==true and shapeList['H'] then table.insert(result, getshapetable(dotitem,shapeList['H'])) else table.insert(result, getshapetable(dotitem,shapeList[qtype])) -- Add the actual css instructions for each dot end if shapeList[dotgroup] and not string.find((dotitem.param1 or ''),'nomap') then -- only add if not excluded with 'nomap' labelText local ftext='' if dotitem.dotTag~='' and not string.match(dotitem.labelText or '','[%d]') then ftext=stripdivs(dotitem.dotTag or '')..' <br>' end if (dotitem.labelText ~= ftext) and dotitem.dotLink =='' then ftext=ftext..' '..stripdivs(dotitem.labelText)..'<br>' end if (dotitem.dotLink) and (dotitem.dotLink ~='') then ftext=ftext..dotitem.dotLink..'<br>' end if dotitem.imageName then ftext=ftext..'[[File:'..dotitem.imageName..'|250px]]' end table.insert(FullscreenList,1, makeFullscreenItem (string.gsub(ftext,"[\n]+"," "), dotitem.info,round(dotitem.lat,5),round(dotitem.lon,5),fgroup,shapeList[dotgroup].shapeColor)..addcomma ) addcomma=', ' end -- makeFullscreenItem (itemtitle,itemdescription,lat,lon,group,itemcolor) -- Always add to start of list, to reverse the sequence, and separate with commas except for first item, which is now at the end end if args.legendBox then makeLegendBox(result,args) end if args.minimap or args['mini-locator'] then makeLocatorMap(args,result) end -- add tag link and details for fullscreen version addcomma='' if (mapframecontent or '[]') ~= '[]' then addcomma=',' end mapframecontent=getmapframecontent(args,'fullscreen') local contentstart='[ '..mapframecontent..addcomma..'{ "type": "FeatureCollection", "features": [ ' --extra features after first square bracket local contentend=' ] } ]' table.insert(result, '<div style="position: absolute;top: 9px;left: '..tostring(maplist.width-34)..'px">') table.insert(result, '<div style="color: white; opacity:100; font-size: 19px; font-weight:normal; text-align: left;">') table.insert(result, frame:extensionTag{ name ='maplink', content=contentstart..table.concat(FullscreenList)..contentend, args={zoom=tostring(maplist.zoom+1), class='no-icon', frameless='1', latitude=tostring(maplist.latbase), longitude=tostring(maplist.lonbase), --add invisble 'en-spaces' for tooltip text='<div title="'..fullscreenlinktext..'">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</div>'} } ) table.insert(result,'</div></div>') -- end of maplink ----- -- add closing div for main map table.insert(result,'</div>') -- collate caption material to go in the outer div class if captionTable ~= '' and (not args['auto-caption']) then args['auto-caption']='on' end --default to include list if using geo values local autocaption=string.lower(args['auto-caption'] or 'no') local autoOff=autocaption:match("(%w+)(.*)") -- select the first word in autocaption and see if it is a negativeAnswer) if negativeAnswer[autoOff] then captionTable='' end if args.caption or (not negativeAnswer[autoOff]) then table.insert(result,'<div class="thumbcaption" style="text-align:left">') if args.caption then table.insert(result,args.caption) if captionTable ~= '' then table.insert(result,'<hr>') end end end local columns=tonumber(autoOff:match("[%d]+") or '1') if columns>1 then columns=round(maplist.width/(columns*17), 0) end -- convert from em to px for historical reasons --for k in pairs(dotList) do capchk=capchk..(args["dotlink"..k] or '') end local capchk=nil local captionList = {} for key, value in pairs(dotItemTable) do -- only add an autocaption line if there is both a dotTag and a dotLink line available and it is not marked as nolist if value.dotTag and value.dotTag~='' and (not string.find(value.param1 or '','nolist')) and string.gsub(value.dotLink or '',"%s+","")~='' then table.insert(captionList, {key = key, value = value}) if captionTable == '' then capchk=true else -- add the next line of content to the html table capchk=false end end end if captionTable ~= '' then table.sort(captionList, function (a,b) return lessthan(string.match(a.value.dotTag,'[%w]+'), string.match(b.value.dotTag,'[%w]+')) end) for k,v in pairs(captionList) do local nval=string.match(v.value.dotTag,'[%w]+') -- find the first alphanumeric item in the dotTag local ngrp=v.value.group if captionTableText[ngrp] then -- debugmsg('table text for'..v.value.dotTag..', '..captionTableText[v.value.group][1]..', '..captionTableText[v.value.group][2]..', '..captionTableText[v.value.group][3]..' ('..captionTableText[v.value.group][4]..')') local c1,c2 c1,c2=checkColors(shapeList[ngrp].shapeColor) local cDot='<div style="display:inline-block;line-height:110%;vertical-align:middle; padding:1px 4px;border-radius:8px;border: 0.5px solid black;' cDot=cDot..'background-color:'..c1..';color:'..c2..';font-size:88%;font-weight:bold">'..nval..'</div>' captionTable = htmlTableLine(captionTable,cDot,captionTableText[ngrp][1], captionTableText[ngrp][2], captionTableText[ngrp][3], captionTableText[ngrp][4]) end end end if capchk and (not negativeAnswer[autoOff]) then table.sort(captionList, function (a,b) return lessthan(string.match(a.value.dotTag,'[%w]+'), string.match(b.value.dotTag,'[%w]+')) end) -- local myDivision = string.gsub((args.toggletext or toggletext), "%s+", "") if string.find(autocaption,'collaps') then table.insert(result,'<div class = "wikitable mw-collapsible ') if string.find(autocaption,'collapsed') then table.insert(result,'mw-collapsed') end table.insert(result,'" style="width:100%; line-height: 17px; border-style:none; text-align: center"><b>'..(args.toggletext or toggletext)..'</b>') end if string.find(autocaption, 'columns=') then columns=string.match(autocaption,'[%d]+',string.find(autocaption, 'columns=') ) end table.insert(result,'<div class="mw-collapsible-content" style="column-count:'..columns..'; column-rule:solid 1px;text-align:left;padding-top:5px">') table.sort(dotList,lessthan) local nval,ngrp='','0' for k,v in pairs(captionList) do nval=string.match(v.value.dotTag,'[%w]+') -- find the first alphanumeric item in the dotTag ngrp=v.value.group or '0' if v.value.dotLink and v.value.dotLink~='' and nval and nval~='' then local c1,c2 if nval==args.highlight then c1,c2=checkColors(shapeList['H'].shapeColor) else c1,c2=checkColors(shapeList[ngrp].shapeColor) end table.insert(result,'<div style="display:inline-block;line-height:110%;vertical-align:middle; padding:1px 4px;border-radius:8px;border: 0.5px solid black;') table.insert(result,'background-color:'..c1..';color:'..c2..';font-size:88%;font-weight:bold">'..nval..'</div> '..v.value.dotLink..'<br>') end end table.insert(result,'</div>') -- end for caption-content div if string.find(autocaption,'collaps') then table.insert(result,'</div>') end -- end for toggle frame end if captionTable ~= '' then table.insert(result,captionTable..'</table>') end if args.caption or (not negativeAnswer[autoOff]) then table.insert(result,'</div>') end -- end for whole caption frame table.insert(result,'</div></div>') -- outer two frames if args.float == 'center' or args.float=='centre' then table.insert(result,'</div>') end if args['show-new-format'] == 'hints' then -- provide a 'format hint panel' in the 'Preview Box' local w="<small>Below are some template hints for the 'sga' compressed version, " w=w..'{{tl|OSM Location dots}}. It can use these, instead of the more verbose {{tl|OSM Location map}} parameter format. ' w=w..'Data is divided between a "ShapeGroup" and the "Dots", so that a single shapeGroup can be used for multiple dots on the map. ' previewMsg(w..'(nb. the "group" value can be the number or an assigned name of a shapeGroup)</small>') w='<small>{{tl|OSM Location dots}}: | dot(n)=group,lat,lon,dotTag | ' w=w..'dotlink=link/tooltip | dotlabel=label,position,dx,dy,param1,info | dotpic=filename <br>' w=w.."(nb. param1 options include 'nolink' 'nolist' 'nomap' 'hemisphere-1' 'hemisphere+1', 'noline' - quotes not required, separate with spaces).<br>" w=w..'| sga = Shape,Sizepx,Color,Angledeg | sgb= OutlineWidth,Color,Style | sgc=TextSize,Color,Angle,bold italic <br>' w=w..'| sgd=TagSizepx,Color,Spacer,Angledeg | sge=LineWidth,Color,Style | sgf=TextSpacingpx,LineHeight%,Outlinepx,backgroundColor<br>' w=w..'| sgn=Name (optional, to assign a meaningful name) | sgp=Parent (can be the name or number of the parent shapeGroup. ' previewMsg(w..'Each shapegroup will inherit values from a parent, stretching back to "sga1" and its default values.)</small>') if #pmsg then local dbg={} for i,x in pairs(pmsg) do table.insert(dbg,x..'<br>') end dbg=mw.addWarning(table.concat(dbg)) table.insert(result, dbg) end end if args.coordtest then debugmsg(mw.text.nowiki(args.coordtest)) end for i,x in pairs(msg) do table.insert(result, x..'<br>') end return table.concat(result) end function p.main(frame) local args = getArgs(frame) local itemTab={} maplist.width=tonumber(args.width) or 400 maplist.height=tonumber(args.height) or 300 if args.coord then itemTab=splitItem(convertCoordsTrad (args.coord),2) maplist.latbase=itemTab[1] maplist.lonbase=itemTab[2] else maplist.lonbase=tonumber(args.lon) or 5 maplist.latbase=tonumber(args.lat) or 0 end maplist.zoom=tonumber(args.zoom) or 1 visibleLinks=args.showlinks highlightNum=args.highlight if args.nolabels=='1' then maplist.mapstyle='osm' else maplist.mapstyle='osm-intl' end if maplist.width >= 400 and not(args['show-q-values']) then args['show-q-values'] = '1' -- default to on if wider than 400px elseif maplist.width < 320 then args['show-q-values'] = '0' end -- turn off Qvalus if frame is too narrow, even if requested return p._main(args) end return p c6t5tnob7chwzg4oftkt08w9yaluzo0 828 4721889 42587402 2026-05-04T11:01:17Z Vipz 151311 Nova stranica: {{Lua |Modul:Delink |Modul:Arguments }} Ovaj modul omogućuje funkcionalnost šablona {{tl|OSM Location map}}. 42587402 wikitext text/x-wiki {{Lua |Modul:Delink |Modul:Arguments }} Ovaj modul omogućuje funkcionalnost šablona {{tl|OSM Location map}}. pqjedgx7bbp7qbis38xif3766wueiwm 10 4721890 42587405 2026-05-04T11:04:00Z Vipz 151311 Nova stranica: {{#invoke:OSM Location map|main|useFormatStyle={{{useFormatStyle|standardstyle}}} <noinclude> |label1=Annotated maps of anywhere in the world |mark-coord1={{coord|0|0}}|mark-size1=10|label-pos1=top</noinclude> }} {{Glavni-drugo|[[Category:Articles containing OSM location maps]]}}<noinclude> {{dokumentacija}} [[Category:Lokacijske karte OSM]] </noinclude> 42587405 wikitext text/x-wiki {{#invoke:OSM Location map|main|useFormatStyle={{{useFormatStyle|standardstyle}}} <noinclude> |label1=Annotated maps of anywhere in the world |mark-coord1={{coord|0|0}}|mark-size1=10|label-pos1=top</noinclude> }} {{Glavni-drugo|[[Category:Articles containing OSM location maps]]}}<noinclude> {{dokumentacija}} [[Category:Lokacijske karte OSM]] </noinclude> 7c9ragn1f3dua1yk2epilufz488etbp 42587412 42587405 2026-05-04T11:28:07Z Vipz 151311 42587412 wikitext text/x-wiki {{#invoke:OSM Location map|main|useFormatStyle={{{useFormatStyle|standardstyle}}} <noinclude> |label1=Karte s oznakama za bilo koje mjesto na svijetu |mark-coord1={{coord|0|0}}|mark-size1=10|label-pos1=top</noinclude> }} {{Glavni-drugo|[[Category:Articles containing OSM location maps]]}}<noinclude> {{dokumentacija}} [[Category:Lokacijske karte OSM]] </noinclude> k7l9559s43vdw06ld1taz4j1br9tik3 14 4721891 42587407 2026-05-04T11:05:05Z Vipz 151311 Nova stranica: Lokacijske karte zasnovane na šablonu {{tl|OSM Location map}}. [[Kategorija:Lokacijske karte|OSM]] 42587407 wikitext text/x-wiki Lokacijske karte zasnovane na šablonu {{tl|OSM Location map}}. [[Kategorija:Lokacijske karte|OSM]] 0bctrwc7r69rtiqb6xxxil45dicfqf1